Skip to main content

Full text of "Sacrorum elaeochrismaton myrothecia tria ; in quibus exponuntur olea, atque unguenta divinos in codices relata ..."

See other formats 


■  ■■<*% 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2018  with  funding  from 
Wellcome  Library 


https://archive.org/details/b3045945x 


/ 


-  ' 


V  . 


c 


••  :«t 

■ 


v'  .  c  •• 


.  • 


;  • 


I* 


\ 


F  R.  SCACCHI 

SACRORVM 

ELAEOCHRISMATQN 

MYROTHECIA 

TRIA. 


) 


J:  V:Vuzrvcn  fcc. 


SACRORVM 

ELAEO  CHRISMATQN 

MYROTHECIA 

T  R  I  A, 

In  quibus  exponuntur 

OLEA,  atque  VNGVENTA 

Divinos  in  Codices  relata  : 


Et  olim  vel  cun&is  univerfim  Gentibus  ,  in  \itx  qua  quotidiano ,  qua 
molliore  cultu ;  vel  nominatim  apud  Ifraelitas ,  tam  in  facrorum 
Antiftitibus ,  Locis  ,  iupelle&ilibus ,  quam  in  Regibus 
folemniter  inaugurandis  ufurpata. 

AUCTORE 

FR.  FORTVNATO  SCACCHO 


Ordinis  Eremitarum  S.  Auguftini  3 

APOSTOLICI  SACRARII  PROFECTO. 

Opus  eruditione  multiplici  confperfum  ,  inftituta  Veterum  ,  literafque 
reconditiores  ,  Hebraicas  ,  Graecas  ,  Romanas  ,  hujus  argumenti 

occafione  pajjim  illujlrans. 


o 


Nec  antea  fic  emendatum. 

Adornatum  Figuris  elegantiifimis. 


AMSTELAEDAMI, 

Apud  FRANCISCVM  HALMAM» 

Typog.  Sc  Bibliop.  fub  ftgno  Conftantini  Magni. 

M  D  C  C  I. 


SACRORVM 

E  L  AE  OCHRISMATQN 

MYROTHECIVM 

SACRO-PROPHAN  VM. 

In  quo  ex  antiquis  Graecis  ,  ac  Latinis  Scriptoribus  quidquid 
ad  Nomina  ,  Antiquitatem  ,  Ulum  >  &  Abufum 
Oleorum  j  8c  Unguentomm  ,  ex  lireris  habe¬ 
tur  litteris  >  dilucide  explicatur. 

A  V  C  TORE 

FR.  FORT  VN  ATO  SCACCHO 

Ordinis  Eremitarum  S.  Auguftini, 
APOSTOLICI  SACRARII  PRAEFECTO. 

Opus  non  tantum  f aerarum  rerum  antiquitate  ,  verum  etiam 
(fr  ficorum,  Latinorum  conjuetudinibus  ,  ac  ritibus 

undequaque  refertum . 


.  --V  • 


* 

>. 

U 


4 


f 


i 


'  " 
( 


r-r 

/i  a 


CT 

•  *> 

■>.  *,  - 


* 


a 


r,? 


■Z’  ,J>  «MU 


4  1 


.....  • 


-  o  ' 

1  !  { .  •. 


•  7  T"  "T  r 

\A  M  .-Ai  ,1 


:.  L  JL  w  -v 


fc 

>  ■ \ 

0 


rr  f  nj 

>• 


i  .  U 


M  V  I  3 


T  ^ 


r  o 


rx  tr  -t.  f 


I 


^  . 


I . 


- 


•  ■» 


■  :  I  t: 


«r'  fe 


rr  r7-.  a  a» 

a  a  >..  .  «•.  ..  .4 


,  '  t  .  V  •  *  t  x  * 

'.  r  t  <  .  .  •  ■  T\  •  ’  '  >  :  •-'■  '•  ••  ' 

i  . j  „  _  _  wf„  .  .  -  /  ■>  •  ii  :  4 .  -  J. 


T  f\  ..  o 

.  a 

V 

•: 


•  ■  • 


. . 


'  •  > 


c 


rr 

JL 


o  t  an  ■  D 

ea';  ’ ' ;i ;  xo 

■  ..•  J  J* 

j. 

^  •*  •  -  -  .  »  j. 

ii-,  ■  :.!> 

w  j"  \ 

c  fi  .  . 

>  c  • 

. 

•  O  V  A 

\ 

h'. 


- 

w  .  ;. 


i 


r 


O 


r  :  t 

A  j  i  . 


t 

r  ? 


n  r 


j  y : 


:  • 


■  j.  ••  *■ 


r  »  . .  :  -r.  i . ..  /•', 

.:  ...  ...  . 


(  ■  "  1 


T  'T  *  r 


■  2  ■  '  :< .  3  <  og  / 


^  A  * ' 

.  -  ...  v  .  u 


■  "  \  ."  .  ’ 


.  *  r-  f' 

•-*  .  •  '  •  •  ■  V,  ...  I  ,  ' 

v. 


... 


....  ,  •  t  ■ 


\ 


/ 


BEATISSIMO 

PATRI 

VRB ANO  VIII. 

PONT.  OPT.  MAX. 


Y rothecium  Sacro-prophanum  , 
quem  titulum  ,  libro  nunc  primum  in. 
ora  hominum  prodeunti ,  feci :  multis 
fane  nominibus  B.  V.  debitum  ,  qua 
par  eft  uti  humillimum  clientulum  oblervantia, 
eidem  reverenter  oblatum  venio  :  vel  quia  in  lau- 
datiflimo  hoc  univerfalis  Ecclefias  ,  quem  mo- 
deftiflime  exerces  ,  Principatu  ,  ad  omnia  bona, 
Chriftique  fidelibus  falutaria  B.  V.  fe  ducem  prse- 
bet ,  omnique  conatu ,  &  ftudio  agit ;  ut  libera¬ 
lium  artium  ftudia  ,  loco  fint,  quantum  fieri  po- 
teft ,  optimo  :  vel  quia  fcriptionem  hanc  qua¬ 
lemcunque  ,  ab  una  Barberini  nominis  beneficen¬ 
tia  ,  primos  haufiffe  Ipiritus ,  atque  publicatio¬ 
nem  adeptam  fuifle  omnino  confiat.  Quapropter 
nullius  alterius  nomine ,  quam  B.  V.  in  (igniri , 
nec  alio  quam  ejus  fub  patrocinio  ,  lucem  afpice- 
re  debuit.  Illud  certe  doleo :  ea  nequaquam  di¬ 
cendi  elegantia  ,  aut  eruditione  perpolitum  pu¬ 
blicari  ,  quas  B.  V.  oculos  ,  &  aures  decuifiet. 
Cujus poft gravillimas ,  &  adminiftrationi  omnium 

maxi- 


dedicatio. 

maxime  utiles  difciplinas  ,  in  amoenioribus  litte¬ 
ris  rara  eruditio  ,  dicendi  lepor  ,  ac  liiavitas  ,  adeo 
ubique  lecythizat ,  fingularibufque  animi  dotibus 
ornatur ;  ut  omnium  bonorum  animos  ,  totius- 
que  mathefeos  animam  in  fe  rapuerit.  Difficilli¬ 
mum  fane  ,  ac  arduum  fuit ,  homini  per  triginta 
tres  annos  ,  &  eo  amplius  ,  in  fcholafticis  ftudiis 
verfato  ,  elegantiores  demum  repetere  Mufas , 
dicendique  Itylum  immutare.  Scholaftica  enim , 
quam  hodie  dicunt ,  Theologia  ,  quas  in  Mace- 
ratenfi  Academia ,  haud  ita  pridem  me  profiten- 
tem  agnorat ,  propriis  vocabulis  publicam  ingre¬ 
ditur  difputationum  palasllram  ;  fuifque  certat  ar¬ 
mis.  Unguentaria  vero  hasc  noftra  facrorum 
El^eochrismaton  officina,  ad  quam  defe¬ 
cimus  ,  &  in  quam  toti  ,  ex  quo  in  Sacrarium 
Apoftolicum  adfcivifti ,  incubuimus ;  ut  fuavio- 
rem  fragrantiam  expiraret  ,  politiori  certe  di¬ 
cendi  phrafi  indiguiffiet.  Nec  elt  cur  audacias, 
aut  impudentias  nomine  B.  V.  me  accufet :  quod 
gravioribus  Ecclefias  &  Orbis  negotiis  occupa¬ 
tum  ,  mearum  vigiliarum  ,  ac  lludiorum  Patro¬ 
num  conftituerim  :  cum  neceffe  lit  asdificiis  his  , 
quibus  ex  Architedi  lineis  laus  non  eft  ,  ftatuis 
aliquibus ,  externilque  fculpturas  ornamentis  ,  ex 
Patroni  quoque  dignitate  atque  audoritate ,  ad¬ 
miratores  conciliare.  Quas  cum  optime  a  me 
intelligantur  ;  nec  me  latet  plurimas  in  hoc  My- 
rothecio  expolitiones,  plurimas  quoque  veterum 
Monumentorum  illuftrationes ,  curvas  atque  dif- 
tortas  nonnullis  vifum  iri ;  (cum  non  omnia  vi¬ 
dere  poffit  unus )  dodiores  fortaffe  una  B.  V.  af¬ 
flati 


DEDICATIO. 

flati  aura,  humanilfime  ad  rectam  revocabunt  li¬ 
neam  :  reliqui  pariter ,  quibus  non  tam  fana  mens, 
maledicentias  ,  atque  procacitatis  luto  incrultare 
verebuntur  ,  quas  B.  V.  nomine  ,  Barberp 
NiEQUE  Familias  ornamentis,  ac  egregiis  fa£tis, 
infculpta  cognoverint.  Quamobrem  quos  dicen¬ 
di  elegantia ,  rerum  antiquarum  varia  cognitio  , 
peregrinarum  quasftionum  novitas  ,  aromatum 
fragrantia  ,  unguentorum  ,  ac  oleorum  denique 
fuavitas,  non  trahet ;  B.  V.  apibus,  ac  nomine, 
quo  nullum  majus  ornamentum  haberi  poteft,  per¬ 
trahentur.  Accipe  ergo  Clementiffime  Chriltia- 
ni  Orbis  Princeps ,  ( quem  ob  lingularia  in  me 
collata  beneficia,  raramque  omnibus  mundi  fecu¬ 
lis  doctrinam  ,  tacito  amoris  adfeftu  fubmifie ,  ac 
reverenter  jam  dudum  colo)  veteris ,  ac  religiofas 
obligationis ,  fi  non  pro  debito  pignus  ,  at  con- 
fefforiam  faltem  ejufaem  obligationis  tabellam. 
Meumque  fubmilTum  ,  officiofilfimas  pietatis  llu- 
dium  ,  erga  B.  V.  celfitudinem  ,  favoris  ,  atque 
clementias  aura  clementi ffitne  fove.  Dum  faulta 
cuncta,  ac  felicia  B.  V.  opto  ,  &  ad  ofcula  fanctif- 
finjorum  pedum  provolutus  a  Deo  Opt.  Max.  li¬ 
bens  voveo.  Dat.  Romas  vm.  Kalen.  Aprilis 
M.  DC.  XXV. 

c. 

Beatitudinis  Veftrae 


Humillimus  &•  demotus  ferius 

F.  FORTVNATVS  SCACCHVS 

Apoft.  Sacr.  ‘Prtffeff. 


Cum 


Cnm  ad  Sacrorum  Ekoclirifmatin  argumentum  ,  totinfque  operis  cognitionem , 

'  1«  dua:  epiftok  conducant  ;  &  infcriptioni  quoque  deferviant  5  gratum  lefton 

futurum  exiftimavimus  ,  hic  eas  adferre. 

PER1LL.  atqve  pr&stanTiss.  d. 

E  R  Y  CIO  P  V  T  E  A  N  O 

In  ctAcad.  Lovanienfi  Publico  bonarum  litterarum  Profejf. 

F.  FORTVNATVS  SCACCHVS 

Ord.  Erem.  S.  Auguftini.  S.  P.  D. 


PLENDOR  tui  nominis  ex  varia  litteratura  tibi 
comparatus  ,  Clariffime  Vir  ,  cum  huc  ufque  jamdiu  perve¬ 
nerit  ,  tam  mirabiliter  me  cepit  ,  tamque  magna  volupta¬ 
te  affecit  ,  ut  quinque  libros  y  qua  fi  totidem  vafcula  Sacro¬ 
rum  oleorum ,  ex  aromatibus  ,  tam  Veteris  ,  quam  Novi 
Infirumenti ,  a  me  nuper  imbutos  ,  illi  ipfi  exhibendos  confit  ituerim  :  ut  fic 
ipfis  non  parva  dignitas  adjiciatur.  Etenim  cum  ad  fiacra  Jludia  ,  ut  mu¬ 
neri  meo  fatisf acerem ,  aliquando  animum  appuliffem  ,  &  Vulgata  exempla¬ 
ria  ,  Graea  ,  atque  Hebraica  divinorum  voluminum  pervolviffem ;  tunc 
maxime ,  cum  Bibli  cum  opus  variis  tranjlationibus  congeflum  publicavi ,  tam 
in  Veteri ,  quam  Novo  inflrumento  ,  de  oleis  ,  &  unguentis ,  plurimis  in 
locis  mentionem  honeffffimam  fieri ;  illifique  tum  ad  prophana  ,  tum  ad  fa¬ 
cra  minifieria  ,  veteres  ufios  fuiffe  comperi.  Quinimo  nihil  frequentius  in 
facro  Canticorum  libro,  quam  odores  unguentorum ,  areola  aromatum,  & 
olea  ipfia  aromatibus  condita ;  pajfim  in  libro  Pfalmorum ,  non  raro  in  libro 
Job  ,  in  libris  Regum ,  Efiher ,  fudit h ,  &  in  vaticiniis  Prophetarum  fiex- 
centies  olea  unguenta  occurrunt.  His  facer dotes  confiecrabantur.  Piis  Re¬ 
ges  inaugurabantur.  Praftantijfimo  unguento  ,  non  Jemel  peccatrix  mulier , 
Vindicem  ,  ac  Reftitutorem  humana  libertatis  Chriftum  perunxit  •  eundem - 
que  jam  mortuum  ,  in  illa  ferali  pompa  ,  inter  aromata  ,  atque  unguenta 
in  f  epuler  0  ,  pii  Viri  Jofeph  &  Nico  demus  condiderunt.  Quamobrem  cum 
nihil  de  ifi  orum  omnium  ufiu ,  de  ritibus ,  de  que  circumflantiis  ,  quibus  ve¬ 
teres  Ifiraelita  iifidem  utebantur  ,  fcnptores  monumentis  fuis  nobis  aperuerint 5 
Of  ipfi  plurima  in  Apulejo ,  Plutarcho ,  Xenophonte ,  &  ceteris  ordinis  iflo- 
rum  y  nonnulla  cognoverim ,  accomodata  fane  ad  pr  a  dici  a  explicanda ;  Deo 
aufpice ,  pro  meis  viribus ,  id  facere  mihi  propofui :  Non  folum  declarando, 
quibus  aromatibus  unguenta  illa  ,  &  olea  conficerentur  •  fied  etiam  de  ufiu 
illorum  plurima  differendo.  Qua  omnia  ,  innumerabiles  pene  locos  Sacra 
Scriptura  involutos  ,  evolvere  mihi  poffe  videntur.  Hac  vero  aromata ,  at¬ 
que  olea  in  libros  quinque  ea  methodo  digejfi  ac  difipofui  ,  ut  univerfidhora 
&  communiora  ad  fiacros ,  &  prophanos  ufius ,  primo  commendaverim  libro . 

AI- 


Alteri  ea ,  qua  ad  Sacerdotum ,  03  facrorum  ut  e  nf ilium  confle  crationem  per - 
tmebant ,  commifcrim.  Tertio  ,  Regum  inaugurandorum  [aera  unctionis 
materiam ,  0"  ritus  fcripfierim.  Quarto  ,  peccatricis  mulieris  unguentum ,  0T 
0/^^  nuptiale  docuerim.  Poflremo  denique ,  Chrifli  Redemptoris  nojtri 
difpofitionem  in  monumento  3  0*  fi  qua  aha  fiunt  in  fiaens  litteris  ad  fiune - 
caremonias  ,  ibidem  tradiderim.  Sed  tamen  omnia  0"  fingula  ea  lege , 
ut  ex  Romanorum  ,  atque  Gracorum  monumentis  ,  ab  Hebrais  illa 
acceperunt ,  explicarentur.  Verum  quis  titulus  5  huic  mea  unguentaria  of¬ 
ficina  fit  apponendus  ,  ambigo  ;  vel ,  ut  verius  fiatear ,  ignoro.  Nam  de 
[acris  Oleis ,  0*  "Unguentis  Veteris  ,  ac  Novi  Inflrumenti  illam  inficribere , 
ru/licitatem  quamdam  >  atque  barbariem  fiapere  videtur .  Propterea  Sacra 
Chrifmila:a  illi  adhibendum  titulum  cogitavi ,  c^firo  pghfMct ,  rep  tcl  £a ctux.y 
duabus  his  in  unam  coeuntibus  di  Silonibus  ,  prout  in  more  efl  apud  Gracos : 
gf  ct  finali  prioris  dictionis  }  nec  noni  in  principio  poflenoris  thaict 

per  [ynarefim ,  in  fi  mutatis ,  formare  vocem  Chrifrnilasa.  Cui  dictionem 
Sacra  addendam  duxi  ;  quod  hi  quinque  libri  ad  explicationem  Sacrarum 
Litterarum  ,  ex  quarum  Oraculis  aromata ,  0*  olea  accepi  ,  a  me  fuerint 
lucubrati  :  0*  ad  ufium  in  primis  illorum ,  qui  [acris  litteris  operam  dant ; 
0S  ab  homine  [acris  myfterus  initiato  fint  evulgandi.  At  cum  gracam  lin¬ 
guam  ,  vix  ego  a  limine  [alutaverim  ;  multa  in  eo  titulo  me  torquent :  di- 
Stionum  nimirum  illarum  conjunSHo  0"  Sy  nare  fis :  qua  fi  cohareant  ,  ambigo 
an  verbum  illud  per  fimplex  i  latinum  feribendum  fit  Chrifmikea  >  an  ve¬ 
ro  graco  *)  retento  Chrifmftlxa  ;  quemadmodum  de  &  litteraria  Reipublica 
Principem  Lipfium  tuum  ,  in  diShone  Polior  ce  ticom  [eciffe  perfpicimus  :  an 
denique  [ecunda  latinorum  declinationi  dictionem  Chrifmilaea  fine  reprehen- 
fione  adficribere  pofifimus .  Implicita  explices  precor  ,  Vir  Optime  3  Erudi - 
tijfime  ,  pro  ardente  quam  habes  voluntate  ,  de  Republica  bene  merendi  $ 
pro  tua  in  fludiofos  omnes  humanitate  ,  pro  mea  in  te  demum  obfiervantia. 
Nifi  enim  eum  probaveris  titulum  ,  nec  mihi  probatum  volo .  Et  Jupplex 
ut  animi  tui  [enfium  fuper  hac  re  ,  quam  primum  mihi  aperire  non 


oro 


dedigneris.  Futurum  efl  enim  3  ut  in  nutrimentum  luminis  tui  exhibito  oleo , 
nominis  pariter  tui  fplendor  augeatur  ,  0S  unguenta  odorem  [uaviorem 
fint  diffiufiura.  Calore  enim  >  0*  lumine  ,  unguenta  odorem  [pargunt  #  0* 
lumen  oleo  adhibito  latius  micat.  Quapropter  boni  omnes  plurimum  tibi 
debere  intelligent  ;  03  ego  jam  pridem  tibi  ex  animo  addiSlus  ,  in  futurum 
pro  hoc  ingenti  beneficio  >  in  dies  fmgulos  ,  magis  addicar :  03  affirmate  pol¬ 
liceor  ,  me  ex  intimis  votis  ,  vota  in  quotidiano  AUGUSTO  SA¬ 
CRIFICIO  pro  tua  [alute  ,  ac  felicitate  interpofiturum ,  Vale ,  Ri- 
patranfom  ,  Idibus  Januarii  MDCXIX. 


% 


V.  D. 


F.  FORT VNAT O  SCACCHO 

Aug.  Erycius  Puteanus.  S.  D. 


Era  profecto  fragrantia  ,  Vir  doctiflime ,  epiftola 
tua  fuit ,  fuaviffimam  humanitatis  auram  Ipirans. 
Gravi  oppreflus  morbo  jacebam,  &  ecce  tanquam 
fubito  adflatus  ,  vigorem  haufi.  Verba  tua  ,  ut 
vere  dicam ,  aromata  fuere ;  eloquium  velut  oleum ; 
ita  fcribis  ,  ut  legentis  animum  occupes ,  certe  meum,  facilem 
ab  elegantiis  capi.  Exopto  igitur  ,  in  ipfe>  Volumine  ,  quod 
promittis  ,  in  horto  ,  quem  adornas  ,  verfiri  quam  primum  , 
laborumque  tuorum  dulcedine  ufquequaquc  frui.  Circa  tituli 
elegantiam  non  fruftra  curiofus  es.  Decet  pulchrum  corpus ,  ve- 
nufta  facies  ,  magnificam  domum  ,  infigne  veftibulum.  Legi 
liber  debet  ,  vel  priufquam  legitur  ,  ut  qua  induftria  fcriptus 
fit ,  in  limine  innotefcat.  Dixerim  magnam  voluminis  partem 
bnypaipw  efle  ;  fed  qux  plene  ,  &  eleganter  totius  argumenti 
imaginem  repraefentat.  Tantus  enim  debet  efle  titulus  ,  quan¬ 
tus  liber  eft  ;  tantum  nomen  ,  quantum  opus  5  ifthic  brevitas  , 
hic  majeftas.  Quare  W  tS  xgirpctToc ,  1 w  sAmh  formari  poflent 
FficcTiAcua. ,  vel  redtius  ^«»oxP‘Vara  latine  ELALOCHRIS- 
MATA.  Quia  autem  ad  explicationem  imprimis  Sacrarum 
Litterarum  faciunt  ;  recte  SACRA  inferibentur.  Exprelli 
opinionem  meam  ,  qua:  omnino  tuam  fequitur.  Sed  exprelli  fe¬ 
rius  ,  partim  morbo ,  qui  diuturnior  fuit ,  partim  itinere ,  mor¬ 
bi  levandi  caufla  inftituto  ,  impeditus.  Accellit  etiam  tertia 
caufla  :  quia  revera  ,  quo  miflurus  eflem  litteras  ,  ignorabam. 
Eximio  LANCILOTTO  gratiam  ,  a  quo  monitus  fum ,  & 
ut  vere  dicam  ,  beneficio  affedtus.  Etenim  tam  amice  ab  hu¬ 
manitate  tua  compellatum  me  efle,  &  ad  filentium  redigi, gra¬ 
ve  profefto  erat.  Si  permittis ,  Vir  Summe  ,  oftendam ,  quam 
invitus  tacuerim  :  feribam  deinceps  litteras ,  quas  in  praeteritum 
computes  ;  fed  nomen  tuum ,  do&rinam  ,  pietatem  folemni 
pergam  officio  venerari.  Lovanii  in  Arce  ,  decimo  Kal.  De- 
cemb.  m  d  c  x  1  x. 


LEC 


LECTORI  MEO  S. 


Nguent ariam  hanc  officinam  ingreffius  ■>  Amice  Lector  ,  ex  praecedentibus 
duabus  epijlolis  ,  quem  nojira  aromata  expirent  odorem  ,  quam  habeant  fila¬ 
vit  at  em  unguenta  ,  in  vaf  culis  adhuc  cuji  odita  ,  f altem  ex  parte  ,  cogno- 
viffie  te  arbitror.  Reliquum  eft ,  primum  Myrothecium  ,  quod  Sacropro- 
phanum  infcripfmus  ,  breviter  aperire. 

Myrothecia  quidem  5  quod  unguentorum  repofitoria  latine  interpretantur  3 
libros  fingulos  Sacrorum  Elaeochrifmatan  diximus  v  ad  unguentarias  officinas  refpicientes ,  &  ut 
generi  partes  refponderent.  Ilice  enim  ideo  pluribus  vaf  culis  exornantur  •>  ut  cujufque  ingredien - 
tis  arbitrio  >  fatis  fieri  poffit  \  cum  aliud  unguentum  uni  •>  aliud  alteri  placeat ,  &  ex  aromatibus 
quod  uni  bene  olet  ,  alteri  fert  ajf e  non  eft  gratum:  officina  nihilominus  ipfa  ,  omnibus  grata  erit,  ab 
unguentorum  >  &  aromatum  dif crimine ,  novitate ,  ac  midtiplicitate  j  quod  cuique  quod  libet  yin 
promptu  habere  liceat .  Quamvis  autem  Myrothecium  unguenta  folummodo  ,  &  non  olea  com- 
pletti  videatur  fi  tamen  vera  loqui  volumus  ,  nihil  eo  titulo  oleis  aromatibus  conditis  detrahi¬ 
tur  5  de  quibus  in  Sacris  Litteris  agitur :  illa  enim  ipfa  olea ,  aromatum  caufa ,  voce  fivpa.  bene  com¬ 
prehenduntur  \  oleumque  ipfum  Sacrarum  lucernarum  •>  quod  materiam  Sacris  Unguentis  miriifira- 
vit  5  proptereaque  una  cum  aromatibus  eodem  vafculo  comprehenfum,  a  Myrothecii  nomine  ac  vaf cu¬ 
lo  minime  rejicietur.  Quia  vero  vaf  cula  officina ,  lemmatibus  notari  f  olent  \  ut  &  artifici  ad  opus  qua- 
fitaprafto  Jint  >  &  officinam  ingredientibus ,  uno  mentis  oculorum  intuitu ,  patere  poffit  ,  quid 

in  quoque  claufum  reperiatur  ,  &  ad  quid  pertineat  ,  quod  tanta  diligentia  cuftoditum  ,  eo  in¬ 
fer  ibitur  nomine  *  Sacroprophanum  nofter  hic  primus  liber  dicitur.  Quia  Sacra ,  &  Trophana 
tam  olea  ^  quam  unguenta ,  in  divinis  exprejja  oraculis  i  (_ fedqua  proprio  alicui  hominum  generi 
deftinata  non  fuerint')  in  eo  explicantur.  Et  huic  quafi  reliquorum  librorum  vefiibulo  ,  five  My - 
rotheciorum primo  ,  non  folum  Oleorum  ,  &  Unguentorum  veneranda  antiquitas  ,  ritus ,  ufus  ,  & 
nomina  commendantur  :  fed  etiam  cum  lege  fancitum  fuerit  ,  ad  mundum  midiebrem  unguenta 
pertinere  ,  de  unguentis  ,  qu£  ad  hunc  mundum  muliebrem  fpeclant ,  in  hoc  agitur  :  quorum  ufus 
ex  corfuetudine  antiquiffimi  fecidi fuit  penes  Sarah  uxorem  Abraha:  ,  Juditham ,  Eft  h  er  em  ,Su- 
fannam  ■>  dr  reliquas  f  anci  as  Sacrarum  Litterarum  mulieres  ,  in  hoc  Trimo  Myrothecio  recon¬ 
duntur  j  cz/tzz  oleo  Sacri  Candelabri  ,  &  eo  quo  Trophetas  inunclos  conjectant  aliqui.  Ut 
Sacra  hac  ratione  ,  Trophanis  commixta  ,  ex  fert iliffimo  Sacrorum  Orandorum  paradifo  ,  dili¬ 
gent  iffime  ledi  a ,  &  in  hoc  volumine  conjecta  ,  tibi  ,  Lector  ,  fortaffie  ufui  j  ac  voluptati  futura 
proponantur.  C ceterum  cum  Sacra  Oracula  nativa  quadam  majeftate  infignitafint  , [implicitat  i 

conjunUta  •,  ab  interpretis  in  dicendo  fuavitate  ,  elegantiam  expirare  confueverunt :  quapropter 
fublcedet  ,  opinor  ,  emunStas  alicujus  nares  •>  mimis  elegans  dicendi  genus  quod  ufurpavimus  : 
qui  unguentorum  fragrantia  ,  vaf  culorum  ornamentis  ,  aromatum  prxftantia  ,  odoris  fuavitate  ad 
unguentariam  hanc  officinam  pertrahendi  fui/fent  ,  fortaffie  longius  propellentur.  Enimvero  co¬ 
gitet  is  velim  ,  ad  f  aeros  cum  primis  nos  homines  feribere  j  qui  quidem  non  in  perfuafibilibus  hu- 
man£  fapienti£  verbis ,  fed  in  [implicitate  fermonis  ,  veras  Oraculorum  interpretationes  amant  * 
ac  qu£runt :  propter  e  a  abftrufiores  dicendi  phrafes  ex  Hebraicis  formulis  ,inf acris  litteris  petit  £3 
hiftoriarum  antiquitas  ,  ingeniofa  in  eifdem  brevitas ,  ac  denique  occultiores  adlufiones  ,  fimpli- 
ciori  ftylo  explicand£ fuere  a  nobis :  ne  dum  dicendi  elegantiam  affie  St  aremus  3  his,  quibus  noftra 
laboravit  indujiria ,  obfcuriores  videremur.  Tu  igitur ,  Candide  LeStor  ,  in  hanc  unguentariam 
tabernam  admifius  ,  Primi  nunc  Myrothecii  exploraturus  interna  ,  appenfam  tabulam  ,  feries 
rerum ,  aromatum  pretium ,  fimplex  &  nullo  verborum  lenocinio  dicendi  genus ,  attendas  precor  $ 
fingulorum  ordinem  ,  numerum  difpofitionemque  confidera  :  ut  qu£  in  his  deformata  vifuntur3 
rudiori  ftylo  explicata  intelliguntur  5  impreffiorum  ofeitantia  minus  purgata  confpiciuntur  s 
auStoris  imperitia  parum  perpolita  dantur  j  tua  ipfius  humanitate  atque  animi  candore ,  ve- 
nuftatem  j  decorem  5  gravitatem  >  cor  re  Siionem  j  fragrantiam  denique  omnem  recipiant . 
Vale. 


h 


*  # 


3 


VIRIS  CLARISSIMIS 

SALMANTICENSIS  COLLEGII 

Magiftris ,  &  Do&oribus ,  omnium  Bonarum  Litterarum» 

&  Scientiarum  Promis  Condis. 

F.  FORTVN  AT  V  S  SCACCHVS 

Eremita  Augujlinianus  3  Sacrarii  Apojl.  E  r  te  f  e  cius. 

S.  P.  D. 


iUccumberet  profedo  hcec  epiftola  V.  C.  HifpaniceSalmantinasque  Acade¬ 
mice  laudibus,  ac  meritis  ,  fi  eam  his  ipfis  onerare  tentaflem.  Hoc  enim 
veftrum  facrarum  Litteratum  Emporium  ,  non  tantum  dodiffimis  in  omni 
litterarum  genere  viris  femper  refertum  claruit  ?  qui  ingentium  voluminum 
numero ,  &c  dodrina  ,  omni  tempore  Eccleflam  exornarent  fed  quod  po¬ 
stius  effc ,  fandioribus  quoque  ,  qui  militantem  ,  triumphantemque  Dei  fe- 
dem }  fcriptis  &  virtutibus  illuftrare  ftuduerint,  per  plures  feculorum  cetates  enituit.  Satis  hcec 
me  incitare  valuiflent,  ut  hac  epifiola  Veftras  Dominationes  venerabundus  accederem  ;  a  lau¬ 
dibus  tamen  mihi  abftinendum  duxi ,  ut  in  Hifpaniam  grati  animi  notam  ,  quoquo  modo  po¬ 
tuit,  aperirem.  Hcec  enim  fola  ratio  Salmantinum  Collegium  me  adire  compulit.  Nam  fi 
quid  in  me  ingenii  aliquando  fuit,  aut  facrce  Theologice  guftus  ,  five  facrarum  Litterarum  co¬ 
gnitio,  Hifpanis  Academiis,  Complutenfi  prcefertim,  &  Salmantince,  eunda  me  debere  profi¬ 
teor.  Tenebar  fortafte  elapfis  jam  annis  ,  huic  veftro  celeberrimo  Collegio  mearum  lucubra¬ 
tionum  monumentum  aliquod  offerre  ,  cum  Sacrorum  Bibliorum  a  me  ex  variis  tranflationi- 
bus,  labore  non  modico  ,  congefta  volumina  prodiere.  Tunc  tamen  vos  V.  C.  veritus  fum 
adire;  quod  illa  ipfa  volumina  ,  veftri  confpedus  ,  ac  ingenii  minus  digna  a  me  conferentur. 
Plus  enim  olei ,  quam  operis ;  plus  laboris ,  quam  ingenii  in  illis  confpiciebatur.  Potiufque  in 
commodum  condonatorum ,  re  vera ,  quam  de  re  literaria  bene  merendi  caufa ,  illa  ipfa  publi¬ 
caveram.  Quamobrem  cum  jam  ex  quinque  facrorum  Elceochrifinatcun  Myrotheciis,  in  quibus 
olei  ,  &  operis  non  minimum  infumpfi ;  primum  quod  Sacroprophanum  inferibitur , 
Reipublicce  litterarice  fcenam  ingrediatur  ;  ulterius  minime  differendum  putavi ,  quo  minus 
veftro  Collegio  illud  offerrem.  Progreditur  fane  S.  D.  N.  Urbani  VIII.  infignitum  nomine  % 
cujus  benignitate,  ipfe  Apoftolico  facrario  prcefedus  ,  opus  publicare  valui ;  quod  aliter  for¬ 
tafle  in  latebris  jacuifiet :  mihi  vero ,  &  operi ,  omnibus  numeris  bene  adum  putavero ,  cum 
vobis  quoque  hoc  grati  officii  fignum  ,  gratum  fuifte  cognovero  :  &  unguentarice  huic  officince 
veftris  calculis  dignitatem  non  minimam  conciliatum  iri  perfpexero.  Cum  enim  parentes , 
prolis  fuas  vitia ,  atque  diftorta  membra  difficile  agnofeant ;  &  ea  fit  humani  ingenii  conditio, 
ut  fua  femper  fupra  meritum  ceftimet ;  propterea  hac  epiftola  vos  V.  C.  compellare  conftitui; 
ut  veftris  ingeniofiffimis  dodrinas  floribus  ,  Unguentarice  huic  officince  ,  ac  Myrothecio  fua- 
vitatem ,  ornamentum ,  audoritatemque  conciliare  dignemini.  Et  quas  in  Sacris  Oraculis  fum 
emolitus  interpretationes  ,  veftras  humanitatis,  ac  benignitatis  fubeant  limam  :  ac,  fi  meritus 
fuero  ,  judicii  veftri  eruditiffimo  radio  mea  nox  illuftretur  :  propterea  namque,  librariorum 
officinas  occupaturum  Myrothecium  hoc  ,  Salmantinum  omnium  fcientiarum  Emporium  pri¬ 
mo  petiit;  quod  ejus  Collegii  Viri ,  prima  Dodiorum  hodie  occupent  fubfcllia.  Sic  enim 
fiet  ,  ut  obligationis,  &:  affedus  erga  vos  mei  teftimonia  ,  Orbi  toto 

Votiva  veluti  pateant  depicta  tabella. 

Valete.  Dat.  Romce  vm.  Kal.  Aprilis  M-  DC  XXV. 


Intpri - 


.  i“t\  »  .  \  7)  -■  ^  .»  j-J  -  i 

Imprimatur  ,  y?  videbitur  Reverendiffimo  Patri  Magiftro  facri  Palatii  Apoftolicu 

A.  Epifc.  Hieracen.  Vicelg. 


EX  prsefcripto  Reverendiftimi  Patris  Magiftri  Nicolai  Rodulfii  facri  Apollo- 
lici  Palatii  Magiftri.  Ego  Fr.  Paulus  Ciera  Venetus  Ordinis  Eremitarum 
S.  Auguftini  Theologias  Dodtor  ,  ac  in  Romano  Gymnafio  ejufdem  Ordinis 
Regens ,  Vidi  ^  Sc  legi  librum  cui  titulus  eft.  Sacrorum  EUochrifmatem  Myro- 
thecium  primum  Sacroprophanum.  Autfore  Reverendijjhno  “'Domino  FR.  FORTUNA¬ 
TO  SCACCHO  ejufdem  Ordinis  facr&  Theologi te  Mag.  (fr  Sacrarii  Apoftolici  Pr£- 
fetio.  Opus  fane  ,  do6trina  ,  ingenio  ,  &  eruditione  plenum  ?  ad  intelligen- 
da  quamplurima  Iaerae  Scripturae  loca ,  ad  abftmhflimos  eorumdem  fenfus  ha¬ 
bendos  ,  ad  multos  ritus  ,  &  caeremonias  veterum  pernofeendas  ,  mirum  in 
modum  accommodatum.  Et  in  eo  nihil  animadverti  ?  quod  ,  aut  Catholicae 
veritati ,  aut  Chriftianae  pietati  adverfetur.  In  quorum  hdem  >  &c.  Rom^ 
in  monafterio  S.  Auguftini  Kah  O&obris  1624. 

Ego  qui  fupra  Fr.  Paulus  Venetus. 


OPus  ,  quod  fumma  voluptate  perlegimus  ,  mira  eruditione  ac  doclrime  varietate 
refertum  ,  in  publicum  commodum  imprimi  pojfe  concedimus .  Romae  in  Palatio 

Apojlolico  die  18»  Martii  1625» 

Fr.  Nicolaus  Rodulftus  Ord.  Praed.  Sac.  PaL  Magifter. 


SACRORUM  Elaeochrifmat&>n  opus  perferiori  indagine?  quam  mei  ingenii  lu¬ 
men  tenuillimum  praeftiterit  ?  indigere  nemo  non  videt  :  praefertim  in  eruendis  anti¬ 
quitatibus  tam  lacris  ?  quam  prophanis  3  quod  dofliores  facere  non  omittent.  Etenim 
cum  cap.  7.  lucernam  quandam  ad  ufum  lupanaris  extitifle  dixerim  j  re  tamen  poft- 
modum  melius  confiderata  ex  Ecclefiafticis  antiquitatibus  ?  quas  nunc  demum  haufi  ex 
opere  ?  quod  inferibitur  Roma  fubterranea  ?  animadverti  praediatam  lucernam  ?  quae  ha¬ 
betur  pag.  25).  non  quidem  ad  lupanaris  ufum?  &  Veneris  incitamentum  fui  fle  3  fed  in 
uliim  Chriftianorum  in  cryptis  arenariis  ?  tum  ad  terram  atque  arenam  inde  effodiendam? 
tum  etiam  ad  facra  myfteria  peragenda  extitifle. 

Quamobrem  in  figura  ?  quae  jacet  ?  &  ad  tergum  lucernae  confpicitur  ?  non  Venus  ? 
ut  ibi  diximus  ?  fed  Jonx  imago  fiib  cucurbita  contemplanda  proponitur  3  quae  ad  refur- 
rectionis  articulum  confirmandum  ?  paflim  ab  Ecclefia  tunc  proponebatur  fidelibus.  Ut 
in  ejus  e  ventre  pifeis  pofl:  triduum  evomitione  ?  Chrifti  in  fepulchro  reminifeerentur  , 
&  ejufdem  refurre&ionem  comprobatam  feu  figuratam  jam  pridem  agnofeerent.  Nee 
enim  nos  pudet  palinodiam  recantare  3  ubi  veriora  apparuerint  argumenta. 


fortvnati  scacchi 

VITA 

A 

JANO  NIGIO  ERYTHRAEO 

CONSCRIPTA. 


Ua  tempefiate  ,  feva  atque  immanis  lues  toto  Illyrico  debacchabatur ,  adeo 
ut  mortalium  plurimos  ,  Orci  faucibus  abforbendos  vorandofque  committe¬ 
ret  5  fiebat ,  ut  non  parum  multi  fuga  fibi  confulerent ,  atque  alios  lares  ,  alias 
civitates  ,  alias  urbes  perfequerentur.  In  his  Margarita  quadam  ,  Petruich 
cognomine  ex  oppido  Dalmatice  Trau  una  cum  aliis  multis  ,  Ariconam 
patria  fede  commutavit.  Et.,  quoniam,  inanis  a  marfupio,  verebatur,  ne  vi¬ 
tam  j  quam  falvam  a  peftilentia  retulerat  ad  egeftatis  terminos  redafta  ,  fa¬ 
me  deperderet ,  Equiti  Jacobo  Oliverii  Scaccho  ,  ex  vetere  claraque  ejus  ci¬ 
vitatis  familia  ,  operas  luas  pro  ancilla  ,  locavit  ,  cum  eflet  cetate  integra,  &  forma  non  mala. 
Sed  bonus  ille  condu&or  fecit  id ,  quod  occafio  fuadebat ,  astas  hortabatur  ,  libido  cogebat  , 
ut  plus  ab  ea  ,  quam  quantum  fibi  debebatur,  exigeret ,  nec  ancillares  tantum  operas  quas  con¬ 
duxerat  ,  verum  eas  etiam  ,  qua:  funt  concubinas ,  depofceret.  Itaque  die  quodam  ,  fortafle 
plus  potus  ,  mulierem  comprefiit ,  ex  eoque  complexu  gravidam  fecit.  Sed  id  ,  quod  natum 
eflet,  decreverunt,  non  tollere,  fed  exponere.  At  expolitum  hofpitalis  domus  Deiparae  Virgi¬ 
nis  Annuntiata: ,  mifericordia ,  excepit ,  &  quinquennium  aluit,  quo  exa&o  ,  parentes  ,  quod 
fortafle  fa£ti  eos  fui  poenitentia  fubiiflet ,  pro  fuo  agnitum ,  domum  reduxerunt  ,  &  Fratrum 
Eremitarum  S.  Auguftini  habitu  indutum  ,  religiofa:  illorum  familiae  dicarunt ,  &  F.  Antonii 
Mariae  nemine  appellarunt ;  cum  antea  illi ,  legitimae  prolis  jus  Pontificio  diplomate  obtinuif- 
fent,  nempe  ad  perfonam  &  ad  honores  dumtaxat,  non  autem  ad  hereditates.  Jam  pueri  res 
omnis  eflfe  in  vado  ,  jam  ille  in  portu  navigare  videbatur  j  cum  nova  tempeftas  exorta  ,  inde 
eum  repulit .,  quo  Favonius  ,  vel  fi  quis  eft  alius  illo  liquidior  ventus  ,  antea  detulerat ,  nova 
videlicet  Sixti  V.  Pont.  Max.  conftitutio,  quae  omnes  ,  ad  Religioforum  ordinum  familias  iis 
aditus  interclufos  efle  jubebat,  quibus,  ex  minus  juftis  nuptiis  nafei  contigiflet.  Sed  paulo poft, 
fedatis  flu&ibus  ,  fecundiore  illi  flatu  ve£to ,  Fani  fortuna  ,  ad  eandem  familiam  aditus  patuit. 
Fratrique  Fortunato  nomen  eft  inditum  ;  fortafle  quia  fortunam,  a  qua  oppidum  illud  nomen 
invenit ,  propitiam  habuiflet.  Jam  vero  ,  quee  tanta  dicendi  vis  eft  ,  quae  tamquam  penicillus  , 
difertae  orationis  ope  ,  quafi  coloribus  ,  incredibilem  illam  difeendi  cupiditatem  ,  qum  peracri 
ingenio  hominem ,  &  ftudio  flagranti  ,  inceflerat ,  poffit  exprimere  P  qua  flagrabat  fic  ,  ut  vix 
in  altero  flagrantius  ftudium  inveniretur.  Ac  primo  ,  unus  e  multis  .,  nulloque  apud  fuperiores 
numero  ,  in  funera  vocatus  cum  aliis  una  prodire,  publicis  privatifque  fupplicatiombus  interefte, 
horarias  tum  no&urnas  tum  diurnas  preces,  ceterorum  choro  infertus,  recitare,  pfallere,  menfis 
defervire  ,  interdum  in  culina  ,  obfoniis  partiendis ,  coquinandis  ,  patinis  aliifque  vafis  abfter- 
gendis ,  dare  operam  coquo  ,  denique  alia  omnia  facere  ,  qua:  vulgarium  communia  funt  fra¬ 
trum.  Sed  ,  cum  in  hac  ignobilis  vita:  patientia  aliquandiu  perfeveraflet ,  jamque  difeendi  de- 
fiderium  ,  quo  atituabat ,  ferre  non  poflfet  ,  tandem  magna  vi  ,  convocatis  in  auxilium  amicis 
atque  cognatis  ,  expugnavit ,  ut  Ariminum  ,  ftudiorum  caufa  ,  mitteretur,  ubi ,  non  contentus 
ea  eruditione  ,  qua  ibi  fe  expoliri  fentiebat,  quod  fibi  erat  confcius ,  fui  ingenii  vires  longe  ma¬ 
jorem  perpeti  pofle}  ftatuit,  alibi  eam  exquirere,  ejufque  comparanda:  gratia  ,  operte  ,  fumtui. 
Se  labori  non  parcere,  atque  anno  ciaiaxciv  Magiftri  generalis  comitiis ,  Romam  fe  con¬ 
tulit  ,  perfecitque,  ut  fibi  in  Hifpaniam  proficifci  liceret.  Verum  ,  dum  majore  animo  quam 
viatico  inftru&us  ,  Barcinonem  navigat ,  fit ,  ut ,  a  pecunia  deftitutus ,  dum  fapientim  famam 
quaerit ,  in  famem  incurreret  ;  a  qua  nifi  confici  vellet,  necefie  habuit  coquum  agere ;  ac  ve£to- 
nbus  ,  quod  ederent,  coquere.  Quis  unquam  exiftimaffet,  per  culinam,  Se  coquinandi  artem, 
efle  iter  ad  fapientiam?  Navi  egreflus,  terraque,  quod  reliquum  erat  itineris  ,  peragens  ,  majo- 
ribus  etiam  incommodis  atque  moleftiis  confli£tatus  eft  ;  adeo  ut  Toletum  mortuo  quam  vivo 
fimilior  .,  perveniret.  Qua:  res  illi  in  bonum  converfa  eft.  nam  Patres  illi  ,  hominis  ,  ad  extre¬ 
mum  cafum  addudti  ,  afpe£tu  commoti  ,  magis  mifericordia  quam  alicujus  fuperioris  imperio 
compulfi  ,  in  familiam  eum  fuam  receperunt  ;  tum  ,  ad  Complutenfem  academiam  miferunt  , 
ubi  exquifiti  tota  Hifpania  magiftri  docebant;  ibique  nobiliflimos  omnium  condifcipulos  habuit} 
in  quibus  Rodericus  Borgia ,  nunc  S.  R.  E,  Cardinalis ,  numerabatur  j  quibus  cum  una  Philo- 

fo- 


TESTIMONIUM  JANI  NICII  ERYTHRTI. 

fophicis  ac  Theologicis  eft  difciplinis  eruditus.  Quarum  difciplinarum  curriculo  ,  feptem  anno* 
rum  fpacio  ,  ftrenue  gnaviterque  confedo,  voluit,  Hifpano  morej  in  arenam  defeendere  ,  cum 
viris  dodiflimis  de  eo  ,  quod  didicerat,  triduo  tum  mane  tum  vefperi  ,  pugnaturus  ,  eorum- 
que  ,  contra  differentium  ,  argumentationum  tela  fortiter  excipere  atque  repellere,  idemque  cer¬ 
tamen  ,  ex  Hifpania  reverfus  ,  inftauravit  in  patria.  Tradidit  fe  deinde  linguarum  cognitioni; 
e  quibus  Hebraicam  ita  novit  ,  ut  in  ea  natus  videretur.  Sed  Grxcas  literas  ,  ut  M.  Cato  ,  fe- 
nex  arripuit ;  nam  videbam  ego,  qui  Romae  in  eadem,  qua  ille,  vicinia  eram,  Grxculum  qui 
mercede  docebat  ,  quotidie  ad  eum  venientem.  Nec  minorem  ,  libris  edendis  ,  operam  dedit j 
quibus, ut  dicere folitus  erat,  nomen  fuum  immortalitati  commendaret.  Nam  Venetiis  ,  anno 
ciDiacix,  facrarum  literarum  librum  ,  quem  Biblia  vocant  ,  plures  in  linguas  converfum  , 
ac  duobus  voluminibus  comprehenfum  &  Paulo  V  Pont.  Max.  dicatum  ,  edidit.  Quo  tem¬ 
pore,  Zachariam  &  Hieronymum  Condelmerios  nobiles  Venetos,  arcta  (ibi  familiaritate  devin¬ 
xit  j  qui  etiam  fuas  illi  operas  polliciti  funt,  ut  a  Senatu  illo,  apud  quem  plurimum  auctoritate 
8c  gratia  valebant,  Reip.  Theologus, magno  cum  ftipendio  ,  fubrogaretur in  locum  F.  Pauli  Ser- 
vitx  ,  qui  paulo  ante  e  vita  decefferat.  fed  recufavit  ille  ,  nec  aufus  eft  ei  (uccedere,  qui  tantum, 
fuis  feriptis  ,  dediffet  Reip.  Chriftianx  damnum  ac  malum.  Tum  ,  annis  quindecim  quibus, 
Urbano  vm  Pontificatus  Maximi  navis  clavum  tenente,  Sacrario  Pontificio  prxfuit,  duo  con¬ 
cinnavit  volumina  de  facris  undionibus ,  unum,  Sacrorum  Elxochrifmatum ,  alterum  Sacrorum 
arcanorum  titulo  inferiptum,  utrunque  varia  atque  admirabili  eruditione  refertum  :  fed  ,  dum 
parat  fe  ,  ut  duo  alia  volumina  ad  communem  utilitatem  in  lucem  proferat ,  coadus  eft,  homo 
abundanti  dodrina  ,  ftudioque  flagranti  ,  literis  mandare  rationem  ac  viam  ,  quae  fit  ineunda  , 
in  Sandorum  numerum  referendis  iis  ,  qui  fumma  cum  probitatis  laude  vixerunt,  de  quo  argu¬ 
mento  volumen  unum  dode  eleganterque  confecit  5  nec  potuit  alterum  ,  quod  jam  in  fine  labo¬ 
rabat  ,  abfolvere  ,  fubito  apoplexiae  morbo  correptus,  quae  tantam  ejus  capiti oculifque calamita¬ 
tem  invexit  ,  ut  excogitandi  eidem  tum  ,  &  cernendi  ,  facultatem  ademerit  ;  quamvis  ,  celeri 
medicorum  ope  ,  tum  caput,  tum  oculi,  ad  fuum  munus  prxftandum,  fint  propemodum  revo¬ 
cari.  Emifit  item  volumen  unum  concionum  ,  quas  varus  temporibus  ac  locis  ad  populum  ha¬ 
buerat  :  at  ,  ne  alterum  prodiret  in  vulgus  fuit  impedimento  morbus  ille  ,  quem  diximus, 
non  enim  erat  magis  dodus  quam  eloquens  ;  fed  utraque  in  re  plurimum  prxftitit  5  atque  di- 
ferta  ejus  vox  j  &  eruditis  auribus  digna,  in  prxcipuis  Italiae  civitatibus  audita,  admirationes  &c 
plaufus  fibi  confecit  ;  ac  Bononix  praefert im  ita  probata  eft  ,  ut  in  (olemnibus  quibufdam  fup- 
plicatiombus  ,  cum  excitandus  effet  aliquis  ,  qui  ad  populum  verba  faceret  ,  ex  triginta  magni 
nominis  concionatoribus  ,  ab  ampliflimo  illo  Senatu  fit  eledus  ,  cui  illae  partes  demandarentur  , 
&  ob  amoenitatem  ingenii  ,  qua  florebat  ,  dignus  fuerit  habitus  ,  cui  Comitis  Aldobrandi  opera, 
ipfl  Senatui  dicata  ,  verum  inchoata  ,  ac  nondum  perfeda  ,  abfolvenda  ac  perficienda  traderen¬ 
tur  j  cujufque  opera  ,  ad  tradendam  in  eo  Gymnafio  Theologiam,  annua  ducentorum  aureorum 
mercede  conduceretur.  Sed  ,  num,  quia  poterat  optime  loqui  ac  Icribere,  in  aliis  docendis  in- 
ftituendifque  non  fatisfaciebat  ?  at  ,  hoc  quoque  in  genere  ,  laboravit,  &  excelluit.  etenim  Ro- 
mx  facras  literas  interpretatus  eft  ;  Maceratx  Theologiam  ,  Patavii  Hebraicas  literas  docuit ; 
praeterea  ,  tum  ibi  ,  tum  Perufii  ,  tum  Recineti ,  difeentium  ftudns  praefuit.  Qiid  multa  ?  ni¬ 
hil  erat  in  ftudiis  literarum  honeftum  ac  pulcrum  ,  ad  quod  ille  maxima  ,  a  natura  ,  adjumenta 
non  haberer.  Sed  homo  ,  ocii  quietifque  in  primis  cupidus  ,  quique  nihil  tam  laborabat,  quam 
ut  xternam  fibi  gloriam  ,  feriptorum  fuorum  fama  ,  conficeret  ,  fecretum  femper  aliquem  &  re¬ 
motum  ab  arbitris  locum  quxrebat ,  ubi  lcriptioni  operam  daret,  ac  primum  ,  Fanum  feceflit  ; 
verum  ,  ibi  adeo  eum  ocii  portum  ,  quem  fperaverat,  non  invenit,  ut  etiam  varios  ac  fxvos  in- 
fedationum  fludus,  maxima  ex  parte  a  fe  commotos  ac  concitatos,  incurreret  *  quod  in  pravos 
atque  corruptos  totius  Ordinis  ac  fuorum  moderatorum  mores  inveheret  ;  quos  fortaffe  corrigen¬ 
dos  ,  emendandos  ,  atque  etiam  gravi  aliqua  animadverfione  coercendos  diceret,  atque  hos  flu¬ 
dus  facile ,  fi  quieffet ,  evitare  potuiffet  :  fed  probum  eum  effe  virum  oporret  ,  qui  alios  effe 
probiores  quam  ipfe  fit  ,  poftulat.  nam,  quid  eft  tam  intolerandum,  quam  ab  altero  rationem 
vitx  repofeere  eum  ,  qui  non  pollit  lux  reddere  ?  Ac  non  poftremum  infestationis  illius,  quam 
ille  fubiit  ,  caput  fuit  nimia  atque  fufpeda  mulierum  confuetudo  ,  quibus  erat  addidus.  neque 
novum  faciebat  :  nam  ego  non  paucos  ,  cupidos  literarum  ,  hoc  vitio  cumulatos  inveni  ,  quos, 
ficubi ,  cum  ftudiorum  ac  laborum  fatietas  arque  odium  ceperat  ,  ad  mulieres  videbam  confuge¬ 
re  ,  atque  in  lllecebrofa  earum  fuavitate  illam  expuere  miferiam  ex  animo.  Qui  omnes  fludus 
funt  ,  Oliverii  Scacchi  ,  germani  fratris  ,  led  ex  jufta  uxore  nati ,  opera  auxilioque,  fedatRqui 
tum  in  Urbe  .  fedator  aulx  ,  morabatur  :  qui  etiam  ,  peftime  ab  ipfo  fibi  relatam  effe  gratiam, 
ajebat ,  utpote  ingrato  ,  fuorumque  parum  vel  nihil  ferine  ftiidiofo.  habebat  enim  hoc  ,  ut  ,  ac¬ 
cepto  beneficio  ,  obliviofus  extemplo  fieret  ,  neque  mortalium  quemquam  ,  re  ,  opera  ,  aut 
commendatione  fua  ,  juvaret.  Ejus  igitur  infedationis  periculis  ,  fratris  ut  diximus  opera,  fun¬ 
dus  ,  optione  data  ,  ubinam  vellet  effe  ,  Ripam  tranfonem  elegit  ,  locum  ,  ftudiorum  fuorum 
rationibus  aptum  Sed  Magiftri  generalis  Comitiis  anno  cididcxviii  Romx  habitis,  fra¬ 
tris  horratu  ,  Romam  fe  contulit,  ubi  pro  eo,  quod  ejus  nomen  magna  erat  apud  omnes  fama  , 
fummis  eft  dodorum  virorum  omnium  falutationibus  &  amplexibus  exceptus  ,  atque  a  Scipione 
Cobellutio  S.  Sufannx  Cardinali  in  clientelam  fufeeptus  ;  qui  dodis  fe  viris  deditum  effe  often- 
•-  1  *  #  #  debat 


TESTIMONIUM  JANI  NICII  ERYTHRTI. 

debat  }  cujus  patrocinio  confirmatus  ,  invito  Generali  ,  qui  alio  eum  deflinaverat  .  ad  facrasli- 
teras  interpretandas  ,  Romae  permanfit.  Sed  Maphaeo  Barberino  Cardinali  jucundus  fuit  in  pri¬ 
nus ;  qui,  quanti  eum  faceret ,  fummus  Pont.  Urbani  vi  i  i  nomine,  faftus,  oftendit.  nam 
Macerata  ,  ubi  facras  literas  docebat  ,  juftiim  evocari  Romam,  facrano  fuo  Pontificio  praeficit, 
cui  muneri  ,  annis  quindecim  ,  ut  di£tum  eft  antea  ^  praefuit  ,  tenui  &  infirma  corporis  valetu¬ 
dine  ;  cujus  valetudinis  adverfae  incommodum  aeri  Vaticano  tribuens  ,  habitavit  fere  femper  in 
Coenobio  vel  Deiparae  Virg.  Tranfpontinae  ,  vel  D.  Honuphrii  j  ac  poftremo  ,  in  eodem  cli¬ 
vo  ,  aedibus  a  fe  conduftis  ;  quod  fortafie  fuit  caufa  ,  cur  Pontifici  minus  gratus  exi  fieret,  aut 
etiam  invifus  propterea  quod  liberius  de  ipfo  locutus  fuifletj  quod  frequenter  in  genere,  five na¬ 
turae  vitio  ,  fi  ve  ingenua  quadam  animi  libertate  ,  peccabat,  itaque  coepit  enixe  ,  aliquam  la¬ 
borum  ,  quibus  annis  quindecim  perfunfrus  efflet  ,  remunerationem  efflagitare  ,  ac  dicere  ,  fe 
jam  ,  exafira  aetate,  infirmiffimaque  valetudine,  vix  oneris  ,  quod  ferret,  labori  poffle  fuflicere. 
quod  ubi  intelleftum  eft  ab  eo  ,  qui  jam  diu  omni  erat  cura  &  cogitatione  intentus  ,  ut  occafio- 
nem  ,  fi  qua  fe  daret ,  acciperet  ,  qua  popularem  quendam  fuum  ,  in  eum  honoris  locum  ,  at¬ 
traheret  ,  Pontificem  certiorem  facit ,  F.  Fortunatum  Scacchum  fe  munere  illo  abdicaffle.  quod 
ftatim  delatum  eft  ei  ,  cui  poftulabatur.  At  nihil  propius  eft  faftum  ,  quam  ut  ille  mifer  ,  qui 
per  hanc  rationem  fuerat  eo  honore  everfus  ,  ex  aegritudine  in  morbum  incideret  5  ac,  pro  ami¬ 
citia  ac  vicinitate  ,  fiepe  mihi  narravit ,  fua  verba  aliter  fuiffe  accepta  ,  atque  ipfe  protuliffet  * 
nunquam  enim  fibi  fuifie  in  animo  ,  de  provincia  illa  decedere ,  fed  folum  praefidii  aliquid ,  quo, 
decurio  aetatis  fpacio ,  affefta  praefertim  valetudine ,  commode  manere  in  ea  pofflet ,  expetere. 
Sed  ,  tempori  cedens  ,  infigni  bibliotheca  ,  quam  fexies  mille  aureis  comparaverat,  pluribus  di¬ 
vendita  ,  profeftus  eft  Fanum  ,  ibique  ,  annos  natus  prope  feptuaginta  ,  deceffit.  Fuit  firma 
corporis  conftitutione  ,  commoda  ftatura  ,  fed  quae  ,  apta  compofitione  membrorum  ,  oculos  * 
moveret ;  nafo  ,  aliquantulum  leonino  fimili ,  oculis  vegetis  hilaribufque  ,  fronte  late  diifufa  , 
cui  calvitiei  nonnihil  erat  adjunftum  ,  colore  candido  ,  in  laevi  ac  tenera  cute. 


* 


M  E 


MEMORIA 

FORTVNATI  SCACCHI 

pro  ut  eam  exhibet 

LEO  ALLATIUS 

I  N 

APIBUS  URBANIS, 

Pa&  IOO.  feqq. 


ORTVNATVS  SCACCHVS  Fanenfis  Ordinis  Eremitarum 
S.  Augujlini  Theologus  ,  Sacrarii  Apojlolici  PreefeBus ,  vulgavit 
hatfenus , 

i.  Sacrorum  Elxochrifmatum  Myrothecium  Sacro- profanum* 
Tom •  I.  in  quo  ex  antiquis  Graecis  ,  &  Latinis  fcriptoribus  ,  quid¬ 
quid  ad  nomina ,  antiquitatem  ,ufum,  &  abufum  Oleorum,  &  Unguen¬ 
torum  ex  f acris  habetur  literis ,  dilucide  explicatur .  Romae  apud  He¬ 
redem  Barthol.  Zannetti.  1625.  in  4. 

z.  Sacrorum  Elasochrifmatum  Myrothecium  alterum  ,  quod  infcribitur  Confe- 
crationis  ,  explicans  compojitionem  ,  &  ufum  unguenti  d  Deo  injlituti  ad  Confecratio - 
nem  Sacerdotum ,  Altarium  ,  Tabernaculi  ,  &  omnium  Mofaicorum  utenjilium  eorun- 
demque  formas  de  novo  ex  [acris  litteris  cognitas  aperiens.  Roma  apud  eundem  \6zj. 
in  4. 

3.  Sacra  Biblia  vulgata  editione  ,  Tranflatione  ex  Hebraeo  San£tis  Pagnini , 
Tranflatione  Romana  ex  Septuaginta,  &  Chaldaicas  Paraphrafis  Tran datione  con- 
gefta ,  ad  Scipionem  Cardinalem  Burghefium.  Venetiis  apud  Antonium  P mellum  1609.  in  Folio. 
Scripfit  praterea  , 

Eleochrifmatum  tres  alios  Tomos.  I.  nomen  ejl  ,  Myrothecium  Regias  inaugura- 
tionis ,  in  quo  Reges  lfraelis  unguendi  ritus  exponuntur.  II.  Myrothecium  Nuptia¬ 
le,  in  quo  ritus  Nuptiarum  ,  &  UnUiones ,  ex  Teflamento  veteri ,  novo  referuntur. 
III.  Myrothecium  Funebre  ,  in  quo  modus  condiendi  cadavera  ex  iifdem  facris  lite¬ 
ris  traditur . 

Quasftionum  Theologicarum  ,  Tom.  II. 

Sacrarum  Scripturarum  loca  fele&a.  It  Italice, 

Conciones  tam  in  feflivitatibus  Sanctorum  ,  quam  in  Dominicis  totius  anni,  & 
Feriis  Quadragehmalibus.  Nunc  fcribit ,  De  Cultu  ,  Canonizatione  ,  &  Beatihca- 
tione  (ervorum  Dei.  Opus  ingens ,  ac  varium.  De  eo  Joannes  Baptifla  Laurus  in  feleffia 
Epiflolarum  Cent.  Epijl.  zy.  In  his  Fortunati  Scacchi  Auguftiniani  facrorum  ,  ut 
nunc  quidem  titulum  fecit  ,  neque  dum  edidit,  Elasochrifmatum  libros  quinque, 
quos  ad  me  mifit  ,  eofque  rara  eruditionis  fruge  relperfos  ad  miraculum  uique 
fufpexi.  Michael  Joannes  Vim  Bod inus  in  Hijloria  Ecclefiajlica  Valentina.  Hanc 

*  *  *  z  fen- 


testimonium  leonis  allatii. 

fententiam  ,  ut  ex  ipfo  audivimus  ample&itur  vir  in  divinis  ,  &  humanis  li¬ 
teris  ,  fic  opera  edita  teftantur  ,  cum  laude  verfatus  ,  Reverendiffimus  Fortunatus 
Scacchus  Apoftolici  Palatii  Sacrifta  ,  in  Commentario  ,  quem  magno  ftudio  ,  & 
arquali  docirina  ,  ac  eruditione  molitur  de  San&orum  Canonizatione.  De  titulo 
Elceochrifmatum  vir  r erp&ywos  Bernardinus  Stephonius  Epijlola  ad  eundem  Fortunatum 
inter  alia  h<ec  differebat.  Jam  de  Chrifmidea  nihil  muto,  bellifiime  pofica  funt  omnia, 
quafi  qui  lucem  primum  haurire  coeperim  ,  omnia  jam  nunc  animo  prtecipio  lae¬ 
tiora,  multijugis  do&rinae  Stroma  varium  ,  &  difcolori  filo  fubtegmina  multipli¬ 
cis  antiquitatis  :  Ergon  novum  ,  Parerga  luculenta.  Tamen  vide  fodes  diligen¬ 
tius  ,  ne  qua  pars  alicubi  pro  genere  ponatur  ,  neu  genus  aliquod  numeretur  in 
partibus  ,  pradertim  in  totius  operis  infcriptione,  tum  in  librorum  praenotationibus 
fingulorum,in  quibufque  poftremo  capitibus:  fi  tamen  non  continentur  univerfa,  fed 
diftin&a  capitulatim  in  fingulis  operis  partibus  explicantur.  Nifi  quid  tibi  fecus 
videtur,  hoc  equidem  operi  nomen  infcripferim.  Myropolium  e  facris  &  profanis 
totius  antiquitatis  literis  expreffum  a  F.  Fortunato ,  Et  haec  ad  operis  ipfius  fum- 

mam.  Singulis  porro  libris,  Myrotbecium  nomen  apponerem,  hoc  fere  padto.  My- 
rothecium  Regis  ,  ubi  difputatur  de  Regis  unguento.  Myrotbecium  Sponfi  ,  Myro¬ 
tbecium  Sacerdotis  y  Myrotbecium  templi ,  &  reliqua  deinceps  eodem  modo.  Myro¬ 
polium  ,  quod  officinam  unguentariam  Latine  fonet  ,  argumenti  genus  indicat.  In 
hac  officina  ,  fua  videlicet  oleorum  conditoria  diferta  funt  ,  quae  notiffimo  no¬ 
mine  Myrothecia  dicuntur.  Has  vides  generis  efie  partes,  illud  in  his  omnibus 
Rhetorum  praeceptum  nos  fugere  non  debet  :  qui  fummas  operum ,  8c  difputa- 
tionum  pofitiones ,  quas  propofitiones ,  8c  infcriptiones  vocant  ,  verbis  quam 
pauciffimis ,  ledtiffimis  ,  notiffimis  explicari  volunt.  Id  enim  vero  percommode 
tunc  fit  ,  cum  rerum  genera  ,  generum  appellationibus  ,  partes  partium  vocabulis 
indicantur.  Ita  mihi  quidem  videtur.  Tu  fi  quid  aliter  fentias :  meam  facile  fen¬ 
tentiam  fic  deponam ,  ut  accedam  tute.  Porro  de  Fortunato  Ignatius  Braccius  > 

Jam  pridem  merita  quod  caput  infula 
Tandem  confpicuum  nunc  tueor  tuum  , 

Fortunate  ,  Jacello 

Summi  ,  &  pontificis  preces. 

Dicam  ,  quanta  animi  laetitia  fruar\ 

Si  qua  forte  tuam  tu  mibi  mutuam 
Vim ,  Juadaq  ue  medullam 
Sermonis  dederis  tui 

Id  non  Mufa  valet  dicere  nam  mea  ; 

Ipfe,  &  Pierides  id  nequeant  novem ; 

Summo  ,  vertice  Pindi 
Nec  Pbcebus  properans  queat. 

Euantum  interea  fas  mihi  Menadum 
Audire  refonis  efio  boatibus , 

Quin  ,  Jin  muta  loquantur 
Vota ,  at  fat  referant  tamen 

Huc  ufque  ALLATIUS. 


M  E- 


MEMORIA 

FR.  FORTVNATI  SCACCHI 


Ut  eam  exhibet  "Philippus  Elfms  in  Encomiajlico 

fuo  Augujiiniano  pag.  196. 

ORTVNATVS  SCACCHVS,  Equitisjaco- 
bi  Oliverii  Schacci  ex  vetere  ,  claraque  Familia 
Anconitana  filius ,  Fanenfis  feu  de  Fano.  Sacrarum 
humanarum  litterarum  eruditione,  &  cognitio¬ 
ne  claruSi  In  Hifpaniatn  profedtus  An.  1596. 
Compluti  in  Regali  Collegio  facris  literis  operam 
dedit.  Ibi  magni  ingenii  fui  non  vulgare  fpecimen  dedit,  The- 
fibus  Theologicis  ,  Toleti  ,  &  Compluti  feliciter  propugnatis. 
In  Italiam  reverfus  cum  fummis  Theologis  congredi  non  eft 
veritus.  Tradidit fe  deinde  linguarum  cognitioni,  e  quibus  He¬ 
braicam  ita  novit  ut  in  ea  natus  videretur.  Graecas  literas  fenex 
arripuit.  An.  1610.  fuit  Regens  Veronae ,  ac  An.  i<5n.  Recinati* 
in  Schola  Maceratenfi  publicus  Profeflfor.  Concionator  dodtus 
&  eloquens  ,  in  praecipuis  Italiae  Civitatibus  admirationes  & 
plaufus  fibi  confecit.  Bononiae  praefertim  ita  probatus  eft  ,  ut 
in  folemnibus  quibufdam  fupplicationibus ,  cum  eligendus  elfet 
aliquis  ,  qui  ad  populum  verba  faceret  ,  ex  triginta  magni  no¬ 
minis  Concionatoribus  ,  ab  Ampliffimo  illo  Senatu  fit  eledfcus  , 
cui  illae  partes  demandarentur  ,  &  ob  amoenitatem  ingenii  qua 
florebat  ,  dignus  fuerit  habitus ,  cui  Comitis  Aldobrandini  ope¬ 
ra  ipfi  Senatui  dicata  ,  verum  inchoata  ac  nondum  perfecfta  , 
abfolvenda  ac  perficienda  traderentur  ,  cujufque  opera  ad  tra¬ 
dendam  in  eo  Gy  mna  fio  Theologiam  >  annua  ducentorum  aureo¬ 
rum  mercede  conduceretur.  Romae  facras  literas,  Patavii  He¬ 
braicas  docuit.  Quid  multa?  nihil  erat  in  ftudiis  literarumho- 
neftum  &  pulchrum,  ad  quod  ille  maxima  a  natura  adjumenta 
non  haberet.  Scipioni  Cobibutio  S.  R.E.  Cardinali  tit.  S.  Su- 
fannae  chariflimus  fuit.  Sed  Maphaeo  Barberino  Cardinali  jucun¬ 
dus  fuit  in  primis,  qui  quanti  eum  faceret ,  fummus  Pontifex  Ur¬ 
bani  VI II.  nomine  fadtus,  oftendit.  Nam  Macerata,  ubi  fa¬ 
cras  literas  docebat,  jufllim  evocari  Romam,  Sacrario  fuo  Pon¬ 
tificio  praefecit  An.  1614.  24.  Febr.  cui  muneri  annis  15.  praefuit. 

***  3  Fuit 


TESTIMONIUM  PHILIPPI  ELSII. 

Fuit  firma  corporis  conftitutione  ,  commoda  flatura  ,  fed  quae 
apta  compofitione  membrorum  ,  oculos  moveret  ,  nafo  aliquan¬ 
tulum  leonino  fimili  ,  oculis  vegetis  hilaribufque  ,  fronte  late 
diffufa  ,  cui  calvitiei  nonnihil  erat  adjundtum  ,  colore  candido, 
in  leni  ac  tenera  cute.  Tandem  Fanum  profedlus  efl  ,  ibique  an¬ 
nos  natus  prope  70.  3c  coecus  ,  difceffit.  Scriplit 

De  Sacris  Oleis  lib.  I.  Romse  An.  1615. 

Volumina  facrorum  Bibliorum  ,  ex  variis  tranflationibus  con- 
gefta  ,  fuifque  numeris  adeo  diftindla  ,  ut  dum  verfus  verfui 
refpondet ,  facrarum  literarum  pius  contemplator  earundem  my- 
fleria  facilius  percipere  queat  ,  tribus  diflindla  partibus  ,  dicata 
Scipioni  Burghefio  S.  R.  E.  Cardinali.  Venetiis  1609.  apud  An¬ 
tonium  Pinellum. 

De  cultu  ac  veneratione  SS.  in  ordine  ad  Beatificationem  vel 
Canonizationem  eorundem  Tomos  feptem  ,  Quorum  primus  de 
notis  ac  lignis  fandlitatis.  2.  De  Martyrio.  3.  De  Miraculis. 
4.  De  Beatificatione  ejufque  antiquitate.  5.  De  Canonizatione. 
6.  De  procefllbus  ac  judiciis  in  caulis  Beatificationis,  aut  Cano- 
nizationis  formandis.  7*  De  Ritu  Canonizationis  ,  ac  C ceremo¬ 
niis  in  illo  fervari  folitis.  Romas  apud  Vitalem  Mafcand.  An. 
1634.  in  4.  Janus  Nicius  Erythr.  in  Pinocotheca  ix.  dj.  & 
alii. 

Huc  ufque  E  L  S I  U  S. 


1 

1 


N  O- 


I 


NOMINA  AUCTORUM 

tam  Graecorum  ,  quam  Latinorum  ,  quorum  implorato  teftimo 
nio,  difcufla  in  hoc  Myrothecio  primo  afferuntur. 


A. 

F. 

¥ 

A  Chasus  Athenaei. 

^  Albertus  Magnus. 

Alexander  ab  Alexandro. 

Alfonfus  Abulenlis. 

S.  Ambrofius. 

Ambrofius  Calepinus. 

Anacreon. 

Andricomius. 

Andreas  Matthiolus. 

Apollodorus. 

Apulejus. 

Ariftoteles. 

Arrianus. 

Ariftophanes. 

Artemidorus. 

Athenaeus. 

S.  Auguftinus. 

Avicenna. 

Aulus  Gellius. 

pEneftella. 

Feftus. 

Florus  Plutarchi. 

Florilegium  Graec.  epigr, 

Francifcus  Barbarus. 

Francifcus  Ribera. 

Francifcus  Toletus. 

G. 

^Alenus. 

WS.  Gregorius, 

Grutherus. 

Guarinus  Veronenfis. 

Guilelmus  Bauhinus. 

H. 

J^Erodotus. 

Herodianus. 

B. 

"DAronius. 

^Benedidtus  Arias  Montanus. 
Berofus. 

Biblia  Sacra. 

Briflonius. 

Britannicus. 

Brodeus. 

S.  Hieronymus. 

Heronymus  Alexander. 

Hieronymus  Villalpandus. 

Hieronymus  Mercuriahs. 

Hieronymus  Angerianus. 

Homerus. 

Horatius  Flaccus. 

Hoftienfis. 

I. 

c. 

TAmblicus. 

/^Alderinus. 

^Cafaubonus. 

Cato. 

Caelius  Rodiginus. 

Chaldaica  Paraphrafls. 
Chriftophorus  Landinus. 

Clemens  Alexandrinus. 
Claudianus. 

Cicero. 

Columella. 

Compluti  Biblia. 

Cornelius  Janfenius. 

Cornelius  Celfus. 

Cornelius  Fronto. 

Cornutus. 

Js.  Joannes  Chryloftomus. 

Joannes  Annius  Viterbienfis. 

Joannes  Baptifta  Laurus  Perui. 

Joannes  Catanaeus. 

Joannes  T extorius. 

Joannes  Maldonatus. 

Joannes  de  Pineda. 

Jofeph  Hebraeus, 

Jofeph  Ben-gorion. 

S.  Ifidorus. 
lfidorus  Clarius. 

Julius  Caefar  Scaliger. 

Juvenalis. 

L. 

D. 

~f  A&antius  Firmianus. 

Lampridius. 

Laberius. 

J^Avid  Kimchi. 

Demofthenes, 

Diodorus. 

Dio. 

Diofcorides. 

Lazarus  Baifius.’ 

Laevinus  Torrentius. 

Lucanus. 

Lucianus. 

Lucretius. 

E. 

M. 

J^Uripides. 

Eufebius  Caefarienfis. 
Eullathius. 

F'  A 

VTAnutius. 

■^Marcus  Marinus. 

Marcus  Seneca. 

Mar- 

nomina  auctorum. 


Martialis. 

Martinus  Navarrus. 
Matthxus  Raderus 
Mefue. 

Michael  Mcdina. 


N. 


'VjAtalis  Comes. 

^Nicander  Athenxi. 
Nicanhus. 

Nonius. 


O, 


/^Ribafius  Athenxi. 
Ovidius  Nafo. 


P 


CAppho  Poetria. 
^Sanftes  Pagninus. 
Scholiaftes  Biblicus. 

L.  Seneca. 

Septuaginta  Interpr. 
Servius. 

Sextus  Pompejus. 
Sidonius  Apollinaris. 
Sixtus  Senenfis. 
Socrates  Athenxi. 
Soficrates  Athenxi. 
Sophocles. 

Spartianus. 

P.  Statius. 

Strabo. 

Suetonius  Tranquillus. 
Suidas. 

Symmachus. 


jpAreus. 

"*■  Paufanias. 

Petronius  Arbiter. 
Perottus  Sipontinus. 
Perfius. 

Petrus  Ciaconius. 
Philippus  Beroaldus. 
Philarchus  Athenxi. 
Philoftratus. 

Plato. 

Plautus. 

Plinius  fenior  nat.  hili. 
Plinius  junior  epift. 
Plutarchus. 

Polydorus  Virgilius. 
Pomponius. 

Pollux. 

Porphyrus. 

Propertius. 


Q: 


Quintilianus. 
^•Quintus  Curtius. 


T. 

'"TAubmannus. 

Tertullianus. 

Theophraftus. 

Theocritus. 

Theodoretus. 

Theodorus  Marcilius. 
Thomas  de  Vio  Cajetanus. 
Thomas  Dempfterus, 

Titus  Livius. 

Theocritus. 

Torniellus. 

Trebellius  Pollio.’ 
Turnebus. 


V. 


T^Alerius  Maximus. 
v  Valerius  Flaccus. 
Varro. 

Vatablus. 

Virgilius. 

Vitruvius. 

Ulpianus. 


R. 


X, 


jD  Ofinus. 
vRabbi  Salomon, 


^Enophon.’ 


S  A- 


SACRORVM 

ELAEOCHRISMATQN 

MYROTHECII  PRIMI 


SACROPROPHANI 
Capvt  Primvm. 
Sacra  oleorum  vocabula  aperiuntur. 


Ad  loca  Cant.  3.  Oleum  ejfufum  nomen  tuum ,  ideo 
adolefcentula  dilexeruntte :  trahe  me pofl  te ,  curremus 
in  odorem  unguentorum  tuorum.  Luc.  7.  Oleo  caput 
meum  non  unxifli ,  hac  autem  unguento  unxit  pedes 
meos. 

Acrarum  Scripturarum 
explicationem ,  nodrorum  E- 
lasochrifmatwn,  oleorum  nimi¬ 
rum  ,  6c  unguentorum  tradtatio 
cum  fpe&et ;  earumdemque 
plurima  perobfcura  loca  illu^- 
drare  prae  oculis  cum  habeat;  in 
eruendo  e  latebris  oleorum  ,  & 
unguentorum  ufumac  compo- 
fitiones ,  de  quibus  divina  oracula ,  tam  in  veteri ,  quam 
in  novo  tedamento  meminere ;  ab  ipfifmet  oleorum ,  dc 
unguentorum  nominibus,  ac  vocabulis,  ex  (acris  ora¬ 
culis  ,  vigiliarum  nodrarum  exordia  aufpicabimur  :  & 
veteres  has  quafi  toto  orbe  fugientes ,  pro  viribus  feque- 
mur  literas;  quarum  intelligentias  multoties  licet  non 
aflequemur;  fecutos  eas  fuifle  fuam  habebit  laudem. 
Oleum, & C  Vnguentum\2.\l\r\c\iix.c ,  de  quibus  a  nobis  agi¬ 
tur  ,  dicuntur :  pivgov ,  &  ixaiov ,  eadem  a  Graecis  fortita 
funt nomina:  19’v  &  &  A?D  necnon etiam 

ab  Hebraeis  eadem  appellata  cognovimus,  his  enim  oleis 
atque  unguentis,  Latini,  Graeci,  ac  veteres  Hebraei, 
in  balneis,  in  facris,  in  coenaculis ,  acinfepulchris. 


B 


voluptatis,  ac  neceflitatis  caula utebantur.  Quod  vero 
haec  Hebraea  vox  1W  fcemen  oleum ,  acquamcumque 
pinguedinem  in  facris  fignificare  foleat  literis  ;  no¬ 
runt  quidem  linguae  fandtae  periti,  haec  namque  vox 
fuam  trahit  originem  a  verbo  1!?®?  fciamen ,  quod  pin- 
guefcere  flgnificat :  a  quo  participio ,  necnon  etiam 
Hebraeorum  more,  nomine  formato,  didtio  illa  1?.®?. 
fcemen  habetur,  quadi&ione,  communi  fere  vocabulo 
oleum  cumprimis,  ut  diximus ,  fignificatur:  quod 
omnium  pinguedinum  pinguiflimum ;  quin  etiam  to¬ 
tius  pinguedinis  fons,  £c  origo  exiflat;  adeo  utilia 
tantummodo  pinguia  dicere  confueverimus ,  quae  oleo» 
fitatem  aliquam  fervant.  Quia  vero  unguenta  omnia 
quibus  veteres  Hebraei,  potiflimum  in  (acris  indituris 
cuflodiendis  ex  Dei  praefcripto ,  quoquo  modo  ute¬ 
bantur;  aromatibus,  ac  oleo  componebantur  ;&  prae¬ 
ter  naturalem  oleofitatem  ,  olei  de  caufa  cum  primis 
vel  pinguefcerent ,  hinc  ipfa  quoque  facra  unguenta 
in  divinis  noflris  oraculis,  hac  didlione  i:w  fcemen  (i- 
gnificantur  :  eamdemque  non  immerito  noder  vul¬ 
gatus  interpres  »  oleum  interpretatus  fuifle  cognof» 
citur. 

Ut  vero  quae  de  vocabulis  his  dicenda  veniunt,  cla¬ 
riora  dant :  tria  in  facris  literis  oleorum  genera ,  ad  unc¬ 
tionum  ufum  didinguere  nos  oportet,  flmplex  nimirum 
oleum;  alterum,  quod  aromatibus  condiebatur;  & 
denique  tertium  ,  quod  folis  aromatibus  confedtum 
propriori  vocabulo  unguentum  dici  folet.  Primum , 
A  quod 


! 


S  A CROR 3f. M  EL/EOCHRISiM  ATn N. 

A 


2 

quod  ex  Tolis  olivarum  baccis  exprimitur  5  cum  ar¬ 
bor  j  pfa  olea:  n’i  zaitk  hebraice  appelletur)  &  di&io 
jotf  rcemen  pinguedinem,  ut  diximus  ,  fignificet ;  ad 
accuratiorem  termonis  expreflionem ,  quoties  in  fa- 
cris  literis  de  fi mplici  oleo  Termo  efl:,  !•??  fcemen 
z.aith,  Tacer  textus  illud  appellare  confuevit.  At  oleum, 
quod  aliquibus  aromatibus  condiebatur;  ad  ufum,  vel 
pugilum  inarena,  vel  purificationum  in  balneis,  five 
ad  gaudium ,  &  hilaritatem  ,  nuptiarum ,  vel  convi¬ 
viorum  occatione,  fignificandam  parabatur;  Dj™ 
fcemen  roqheach ,  addiltmdtionem  fimplicisolei ,  mul- 
toties  appellatur.  Qua:  denique  aromatum  compofi- 
tiones  apud  Latinos  unguenta  dicuntur;  quorum  ufus 
ad  voluptates,  penes  molliores  >  cum  primis  exifte- 
bat,  D'?&?  befamim  ,  £c  1  ?P  ficbech  ,  Iaerae  Hebras- 
orum  liter»  appellare  Tolcnt :  quamvis  non  raro,  tam 
haec  unguenta,  quam  priora  ,  &  media  olea,  a  tacro 
feriptore  fimplici  vocabulo  1??  fcemen  d ida  appareant; 
parique  modo  a  Tacro  noflro  interprete ,  eadem  ,  olei 
nomine  appellantur.  _  , 

Sed  forte  aliquis  non  deerit,  qui  vocabulorum  abu- 
fum,  Tacrum  hoc  loquendi  genus  putet:  Tacrumque 
interpretem,  ac  etiam  Tcriptorem  reprehendere  mini¬ 
me  vereatur,  quod  olei  nomine  unguenta  aliquando 
nominaverit-  Dubitationi  tamen  Facile  occuriemus, 
cum  duo  apud  veteres  undtionum  genera,  duplici  uTui 
accommodata  extitille  advertemus :  atque  utrumque 
genus ,  oleorum  nomine  fignificari ,  veterum  fon- 
ptorum  audoritate ,  veterisque  uTus  teflimonio  mon- 
lh-abimus.  Aliter  enim  in  Gymnafio  palteftritae  ad 
ludam ,  &  alii  ad  coercendos  Tudores  liniebantur;  ali¬ 
ter  in  convivio  ,  ac  liratis  ad  voluptates  iidem  veteres 
ungebantur,  haec  mollium  ,  illa  vero  virorum  erat 
undio:  quam  ob  rem  illa  laudabilis,  &  probata,  illa 
vituperabilis  ,  virisque  interdida  conTpicitur.  nam 
licet  in  triclinio,  jacentes  in  liratis,  in  thermis  lavan¬ 
tes,  &  ccenaturi  quoque ,  veteres  unguento  uteren¬ 
tur  ;  in  Gymnafio  tamen  ,  ut  plurimum  ,  oleo  non 
fimplici,  Ted  aromatibus  condito  ungebantur,  utprae- 
clare  docuit  Mercurial.  lib.  1.  Gymnall.  cap.  8.  & 
hoc  compofitum  odoratum ,  licet  ex  aromatibus  ,  & 
oleo  confedum  foret;  communi  vocabulo  oleum  di¬ 
cebatur.  Palaeflritae  enim  interdum  fimpliciori ,  in¬ 
terdum  odoratiori ,  pro  dignitate  perlbnarum  ,  oleo 
utebantur;  exercitato  tamen  jam  corpore ,  cum  ad  coe- 
nam  properarent,  Sc  de  more  iterum reungendi  fuifi- 
Tent ;  Tuaviori  quidem ,  ac  odoratiori  utebantur  oleo. 
Ejus  unguenti,  oleique  odorati  ufiim ,  ac  dillindionem 
apud  Athenaeum  lib.  iy.  DipnoT.  cap.  10.  Socrates 
praeclare  docuit ,  dicens:  y0  toi  loS-^v  obAtj  pdv 

yvvoUKtloc ,  cltA  v\  ii»'  KocAyj  xtui  xcq  oe/avj.  ooAAyj 

dvS' p),  CCAAt]  <fg  J/VVtfKJclsrpg/Tgl.  dvAfO?  Sy,  7T0U  fVg- 

Jtgv  8«fg)?  juvgw  ^ItTco.  cityt  ftlui'  yvva, tice?  ,  ocAAcag  t£  dv 
xw  vvpu pou  Tij%u<riv  ,  oiccn  ,  &c.  ideffc ,  Nam  ut  ahaveflis 
mulierem  decet ,  alia  virum ; Jic  odorfoemmis  alius  convenit , 
alius  viris .  nullum  ego  equidem  viri  caufa  unguento  delibu¬ 
tum  iriextftimo\  at/cemma, pr^cipue  fponfrfi  fuerint ,  (Tup- 
ple,  unguento  utuntur.)  &C  infra:  iAcda  JerScv  yv/uvaadoif 
s<r[AYI  ,  n cd  TTctp&giot,  «vdpwv  4  yvvoei^v  0lu>v ,  jc 

Utitovelto  Ttofoivort^of.'  W  ybJltqpt,vgu  ylev  dA{t\/d$uoc  JovAos, 
v.cd  iAtv^t^o;  di3-v?  dirccq  op-otov  o£<j .  0I1J’  r  eA<sTSgp&Jv 

QtrpuM  cfkirvj &JUXTM?t  WpWTOV  ^Pr^UV  ,  %gOViS 

ttoTAS  tf  govrou  ,  et’ [AtfAovo-tv  0'eTdtTe  ,xx}  tA&Oie/oi  ttrec&oci. 

id  eft :  Oleo  vero ,  quo  utimur  in  Gymnafiis ,  &  fuavior 
efl  prafens  odor  :  &  cum  abefi  ,  optabilior :  unguento 
namque  fervus  ,  ac  ingenuus  madeat ,  odorem  confe/hm 
uterque  plane  eumdem  fpirat ;  at  qui  liberali  exer¬ 
citatione  odor  conciliatur ;  &  optimis  mflitutis,  &  multo 
fpatio  temporis  opus  habet ;  liberalis  ut  fit ,  atque  tucun- 
dus.  Quibus  equidem  Socratisdidis,  telle  Athemeo, 
licet  oleum  ab  unguento  dillinguatur ;  utrumque  ta¬ 
men  odoratum  oftenditur.  &  undionem  illam  fluxi- 
bilem  ,  cui  aromatibus  conciliabatur  odor,  ad  ufum 


B 


D 


gymnicum;  cujus  ufus  ingenuis  tantum  viris  concefi- 
fit*  Socrates  ;  ratione  pinguedinis;  non  immeritoole- 
um  ab  eodem  didam  fuifle  conllat,  tAcuov  graece. 

Erit  fortafle,  cui  non  arrideat  noftra  haec  ratio, 
quam  ex  Athenaeo  emendicavimus  :  nimirum  qui 
Tullianum  leporem  in  Tacris  codicibus  expetens,  un¬ 
guenta  ,  olea  aromatibus  condita  ,  fimplici  olei 
nomine  fignificari  non  probabit :  proinde  magis ,  ac 
magis  Tacrum  fortafle  Tcriptorem  de  ufu  vocabulorum, 
nos,  facrumque  interpretem  adhuc  reprehendere  non 
verebitur:  nec  ab  inceptis  quidem  defillet;  quoufque 
alicujus  prophani  feriptoris  audoritate  ,  aromatibus 
condita  olea,  ac  parata  unguenta,  olei  nomine  ap¬ 
pellata  ollendantur.  Accedant  igitur  Graeci ,  fuoque 
tS  \Aouh  (  quod  eft  oleum  Latinis)  aromatibus  condi¬ 
tum  oleum  fignificari ,  necnon  etiam  unguentum  , 
cum  Athenaeo,  &  Socrate  jam  allatis ,  probent  Ho¬ 
meri  audoritate.  Sapiens  enim  ille  fenex  Poetarum 
Princeps  ,  non  folum  ,  tefle  Athenaeo  loco  citato , 
unguentorum  ufum  agnovit;  verum  etiam  olei  nomi¬ 
ne  unguenta  appellavit,  quamvis  interdum  ad  majo¬ 
rem  expreflionem  unguenti  ,  de  quo  loquebatur. 
Epitheton  addiderit;  Roleum  olivum  appellando  illud 
unguentum,  quod  nimirum  ex Rofis pararetur.  Plu¬ 
rima  eiufdem  Poetae  omittantur  loca,  unumque  tan¬ 
tum  vel  alterum  adferatur.  is  enim  lib.  3.0dyfl*. cum 
peregrinorum  adjura  hofpitii  ingreflum  fcribit;  qui¬ 
bus  non  folum  pedes  ,  fed  etiam  reliqua  corporis 
membra,  pro  veterum  more  abluebantur,  praellan- 
tiflimoque  unguento  ungebantur;  ait. 

Aut &(>  largi  ASctivre,  ^  g^fergv  aItt’  tAcdy. 

Nam  cum  juflu  Nefloreo  bovem  Minervae  Tacrum 
feciflent  miniftri;  ut  convivio  bonos ,  8c  gratos  ho- 
Tpites,  Telemachum  nimirum,  ac focios exciperent: 
Telemachum  a  juniori  filia  Neftoris,  Polycafte  no¬ 
mine  ,  lotum  8c  undum  cum  Homerus  aperuiflet : 
genus  unguenti ,  quod  magnificentia  regia  pretiofifli- 
mum  extitifle  pro  comperto  efl ,  explicare  volens ;  illud 
oleum  nominat,  dicens: 

'Verum  pofiquam  lavit ,  &  unxit  pingui  oleo. 

Quod  vero  non  fimplex  oleum ,  Ted  aromatibus  con¬ 
ditum  ,  lotionem  fequeretur  in  balneo,  probatione 
non  indiget :  nosque  infra  apertifiime  monflrabimus 
ex  Athenaeo,  aliisque  antiquiffimis  Tcriptoribus :  ut 
propterea  de  illo,  deque  unguento  Homerus  intelli- 
gendus  fit:  ac  propterea  allato  jam  tellimonio  alterum 
ejufdem  feriptoris  adjungatur  ex  lib.  4.  defumptum, 
in  quo  Menelaum  adjura  hofpitii  Telemachum,  Sc 
Pyfiflratum  admififle  fcribit.  hi  vero  praeclariflimas 
Menelai  aedes  pofiquam  non  fine  admiratione  con- 
fpexiflent ;  ad  balnea ,  ac  thermas  denique  pro  more 
illius  feculi  deducuntur;  ut  ante  coenam  ab  Ancillis, 
&C  aqua  abluerentur,  &  aromatibus  ungerentur,  hoc 
autem  unguenti  genus  tAcuov ,  ideft  oleum ,  Homerus 
appellat,  dicens: 

Tovft/l’  £7T«  oOv  tfjW ,ucd  ASfctv  ,  Jtj  ‘fcftffolv  iAcduo. 

Quae  verba  latine  interpretata ,  fic  reddenda  erunt : 

Hos  autempofiquam  Ancilla  laverunt ,  &  unxerunt  oleo • 

Verum  ne  Graecis  Latini  defint;  flet  pro  Latinis 
nollris  Martialis,  qui  illud  compofitum,  quo  Palae- 
flritae  utebantur ,  oleum  appellat.  Quis  vero  inficias 
iverit ,  illud  aromatibus  conditum  fuifle  ,  &  inter 
unguentorum  fpecies  reponendum  ?  nos  aperiemus 
Tuis  locis,  interim  Mercurialem  adeat  lib.  1.  Gym¬ 
nall.  c.  8.  de  hoc  enim  oleo  Martialis  fic  habet  lib.  3. 
Epigram.  57.  ad  Baflum  de  Villa  Fauftini,  cujus 
villulae  delicias  palaellritis  quoque  peraccommodas 
cum  feribat,  ait: 

Nec  perdit  oleum  lubricus  paUJlrita. 


Mar- 


4  M  Y  R  O*  T  H  E  C  I  V  M.  L  $ 


Martiali  adjungantur  pro  nobis  litterati  lapides, 
teftes  omni  exceptione  majores,  hi  enim  olei  nomine 
appellant  odoratas  compofitiones ,  quae  ad  unftiones 
adhibebantur,  habemus  illos  apud  Briflon.  lib.  7.  for- 
niul.  &  fic  lapis  Comenfis. 

L.  CAECILVS.  L.  F.  CILO.  IIII.  VIR.  A.  P 
Q  V  I.  TESTAMENTO.  S  V  O.  HS.  N.  XXX 
MVNICIPIBVS.  COMENSIBVS.  LEGAVIT 
QVORVM.  REDDITV.  QVOTANNIS.  PER 
NEPTV  N  ALIA.  OLEVM.  IN.  CAMPO.  ET 
IN.  THERMIS.  ET.  BALNEIS.  OMNIBVS 
QVAE.  SVNT.  COMI.  POPVLO.  PRAEBERETVR 
T.  F.  L.  ET.  CE  CILIO.  L.  F.  VALENTI 
ET.  L.  CE  CILIO.  L.  F.  SECVNDO.  ET 
BVTVLAE.  F.  CONTVBERN ALI. 

Ubi  autem  legeris  oleum  in  balneis ,  ac  thermis 
datum:  &  hic  non  nifi  aromatibus  condita  olea ,  ac 
unguenta  darentur  5  lapis  nofter,  unguenta,  olei  vo¬ 
cabulo  fignificata  aperte  demonftrat.  Eft  etiam  apud 
eumdem  fcriptorem  ciufdem  rationis  lapis  alter  Hif- 
panus,  quo  oleum  in  Thermis  legatur.  Adfcribantur 
ex  illo  tantum,  quae  ad  rem  noftram  faciunt. 

R.  P.  B ARCI.  C.  TAL.  DO.  LEGO.  DARIQ 
VOLO.  X  VI.  EX.  QVORVM.  VSVRIS 
SEMISSIBV S.  EDI.  VOLO.  QVOTANNIS 
SPECTACVL.  PVGILVM.  DIE.  IIII.  IDVVM 
IVNIAS.  QVEAT.  XCCI.  ET.  EADEM.  DIE 
L  X  X  X.  CC.  OLEVM.  IN.  TMIS.  PVBL 
POPVLO.  PRAEBERI.  FESTA.  &c. 

Quod  fi  prophanis  fcriptoribus  tam  Graecis ,  quam 
Latinis  ,  compotita  ,  in  ufum  un&ionum,  aromati¬ 
bus  condita,  olei  nomine  licuit  appellare ;  non  erit 
unde  facros  feri ptores,  ac  interpretes  quis  carpat ;  quod 
olei  nomine  unguentaappellaverint :  aut facrum  fcrip¬ 
torem  Hebraeum  reprehendat ,  quod  vocabulo  fcemen 
1?*?  tam  fimplex  oleum ,  quam  praeftantiflimaquteque 
unguenta  expreflerit.  Sacris  in  litteris  paffim  id  oc¬ 
currit;  ut  ex  pluribus  earum  locis  liquido  conflat, 
nam  cap  1 .  Cant.  Sponfa  perdiledtum  ,  quem  deperi¬ 
bat  fponfum  ,  laudat  ;  quod  folo  nomine,  puellas 
quafque  in  fui  amorem  pertraheret ;  pertraheret  in¬ 
quam ,  vt  deperirent.  Oleum,  inquit,  effufum 
nomen  tuum,  ideo  adolefcentuU  dilexerunt  te.  Ut  vero 
non  de  fimplici  oleo,  fed  de  oleo  aromatibus  condi¬ 
to  locutam  fuiiTe  aperiret:  illud  idem  oleum ,  unguen¬ 
tum  ftatim  nominavit,  dicens:  Trahe  mepofite ,  cur¬ 
remus  in  odorem  unguentorum  tuorum.  Eodem  fimiliter 
vocabulo  ,  facerdotale  unguentum  ,  prasftantiflimis 
aromatibus  conditum  ;  cujus  compofitio  cap.  29. 
Exodi  traditur  ;  faspiflime  in  facris  appellatum  con¬ 
ftat.  id  probare  congerie  locorum  fuperfluum  ,  ac  va¬ 
num  exiftimavi ;  cum  plura,  quam  defiderari liceat , 
habeantur. 

Nova  veteribus  refpondeant ;  oleique  nomine , 
unguentorum  quafdam  fpecies  fignificari  ,  quarum 
ufus  veteribus  in  deliciis  erat,  pleniori  argumento  ex 
cap.  7.  Luc.  Servatoris  noftri  teftimonio  probabitur. 
Is  enim  Pharifeum  Simonem  redarguens,  qui  mu¬ 
lieris  peccatricis  poenitentiam  aegre  cum  ferret,  pium 
ejufdem  erga  Chriftum  obfequium  irridebat  ;  arden- 
tesque  ejufdem  lacrymas  carpebat :  O/eo ,  inquit ,  ca¬ 
put  meum  non  unxiftt.  Oleum  appellat  unguentum , 


A 


quod  in  ingreflu  coenacul i  convivis  praebere  confueve- 
rant  veteres;  praeftantiflimis  aromatibus  componi  fo- 
litum.  Quod  autem  hoc  oleum,  live  mavis  unguen¬ 
tum  ,  convivis  ad  delicias  praeberetur  ,  non  lolum 
hofpitii,  ac  ccenaculi  jura  ex  veterum  inftituto  de- 
monftrant:  fed  etiam  Lucas.  aperuit,  mulieris  pec¬ 
catricis  irruptionem  in  convivio  Icribens.  meminit 
enim  attulilfe  alabaftrum  unguenti;  quo  folo  nomine, 
veterum  delicis  exprimuntur. 


« 


B 


CAP.  II. 


Sacrorum  unguentorum  vocabula 
illuftrantur. 


Ad  loca  Amos  6.  Taeh  qui  opulenti  ejiis  in  Sion  .,  bs* 
bentes  vinum  tn  phialis ,  &  optimo  unguento  delibuti . 
Matth.  6.  Tu  autem  cum  jejunas ,  unge  caput  tuum  s 
&  faciem  tuam  lava.  &  ad  alia. 


C 


D 


E 


F 


UT  pleniftima  facrorum  vocabulorum  cognitio, 
pro  noftri  inftituti  ratione  habeatur  :  quid 
unguenti  nomine  iacris  fignificetur  in  litteris, 
ex  his  ,  quae  in  promptu  funt ,  nobis  aperiendum 
fupereft;  abaliis reconditiora defideramus.  Nonenim 
oleum  ,  quod  aromatibus  condiebatur  ,  odoris  tan¬ 
tum  conciliandi  gratia,  unguentum  appellare  confue- 
vimus :  nec  veteres  in  more  id  habuerunt ,  nifi  proprie¬ 
tate  vocabuli  extenfa  ad  ea  figmficanda,  qux  pinguia 
cum  fint,  pinguedini  etiam  iuavitatem  habent  adjun- 
£lam.  Sacris  vero  in  interpretandis  oraculis,  in  qui¬ 
bus  rerum  proprietates  quaeruntur  ,  verborum  quo¬ 
que  proprietas  expetenda  ,  etymonque  pro  inftituti 
noftri  ratione  expendendum  erit;  ut  eorumdem  inti¬ 
mum,  ac  germanum fenfum  eruere,  &  abdita  pene¬ 
trare  valeamus. 

Illa  igitur  aromatibus  compofita  ,  quae  olei  voca¬ 
bulo  nequaquam  exprimuntur  ;  8c  unguenta  Latine 
dicuntur ;  eadem  dkilupioro ,  dkiltporo ,  p-v^o, , 
pidToc  dixerunt  Graeci.  At  vero  T1??  &  etiam  , 
vel  generali  quodam  vocabulo,  illa  eadem  com- 
pofita  Hebraei  appellarunt.  &  licet  illa  etiam  compo- 
fitionum  genera,  quae  valetudinis  gratia  parari  folent, 
unguenta  communiori  vocabulo  hodie  appellentur: 
de  quibus  Diofcor.  Mefue,  Matthiolus  ,  &  Medici, 
ac  Chirurgi  ex  munere  agunt:  quin  &  Pompon.  Ju- 
rifeonf.  1.  in  Argumento  ,  fi.  de  auro  St  argento  le¬ 
gatis  :  non  tamen  de  his  nofter  futurus  eft  fermo. 
haec  enim  potius  medicamenta,  fi  ve  Myra  copa,  ut 
vult  Bauh.  in  cap.  41.  lib.  1.  Diofc.  quam  unguen¬ 
ta  dicenda  videntur,  quamobrem  apud  veteres  hoto- 
7roL?pi.oLT<x,  nominabantur.  Secludunturpariter  ab  un¬ 
guenti  vocabulo  ,  illa  compofitionum  genera;  quae 
conflata  ex  ficcis  odoribus ,  ad  fudores  compefcen- 
dos,  five  ad  cutem  fcarificandam  ,  fi  ve  etiam  ad  pru¬ 
ritum  commovendum  ,  aut  ad  aliam  quamcumque 
corporis  digeftionem  faciendam  corpori  apud  veteres 
infpergebantur.  ftat  pro  his  apud  Athenaeum  Oriba- 
fius,  ex  Antillo  harum  vocum  diferimina  aperiens, quod 
t jj.7rohrpi 0,700 ,  &  J^ioTvohxfooro  dicerentur,  horum  me¬ 
minit  Turnebus  lib.  9.  adverf.  cap.  27.  Si  vero,  & 
verborum  ,  &.  vocum  iftarum  vim  penetrare  veli¬ 
mus,  a  verbo  7 rdasus  ,  vel  Attice  irdrru  ,  quod  eft  , 
rnfpergo ,  di<5ta  ideo  exiftimabimus ,  quod  adinfpergen- 
flurn  corpora  ficcisodoribus  in  balneis  veteres  uterentur. 
;  Quamobrem  de  Rofa  Plinius  ait,  dtapafmata  inde fiunt 
ad  fudores  coercendos:  qui  plura  defideraret,  Plin.  lib. 
21.  cap.  19.  confidere  poterit :  de  his  Martialis  lib.  1. 
Epigram.  num.  88.  ad  Fefcenniam,  ait: 

A  2  Quid 


Sacrorvm  El^OCHRISMATHN. 


Quid  quod  olet  gravius  mixtum  diapafmate  virus. 

In  cujus  loci  expolitione  Calderinusaudiendusnon 
frit  qui  diapalmata  interpretatus  eft  unguenta,  bte- 
mus’cum  Radero  ,  qui  eo  nomine  pulvifcu los  odo¬ 
ratos,  &  paftillos odoratos,  diapafmata a  Martiale dittos 
redte  exiftimat:  de  quibus  nihil  ad  nos  nili  obiter. 

Unguenti  igitur  nomine ,  quatenus  ab  oleo  unguen¬ 
tum  re  ipfa,  necnon  etiam  voce  fecermtur }  crafliora 
quaeque  aromata,  ac  pinguia  compofitafignificantur : 
cujus  craffitudinis ratione  Flutar.  Sympof.  f.  q-  3  •  fluae- 
rens  cur  Pinus  Neptuno  facra  fit:  picem  ac  relinam 
alAei^lu)  ,  hoc  eft  unguentum  nominavit,  dicens: 
y,  fi  dvrn  ,  y  rd  dhAcpd  vtvm  ,  k,  r?opt-  B 

Aoi  ,  T  TE  |uAWV  TSSXfixi  7rA0  '  Ttirvcs  TE^,  Kj 

»Ae«p Iw  ,  b  r  evpvr*yii T«»  2<peA@-  ^ 

t?  hoc  eft.  dpfia  enim,  fupple Pinus  , 

nau  ei  arbores  ,  inquit  ,  picea,  ac  larix  ,  ligna 

navigiis  aptijjima  fuppeditant ;  tum  picis  ,  ac  refina  un - 
mentum ,  fine  quibus  compattorum  lignorum  nullus  erat 
futurus  m  man  ufus.  Hxc  Plutarch.  qui  craffas  ha¬ 
rum  arborum  gummas ,  pinguefaue lacrymas ,  unguen¬ 
tum  appellavit.  Verum  ad  rem  noftram  ,  unguenti 
nomine  ,  illa  potius  compofita  facrarum  literarum  ap¬ 
pellantur;  qux  vel  variis  aromatibus ,  ac  pulveribus 
odoratis,  oleo  commixtis  in  hominum  ufum,  odoris 
caula  parabantur  i  auftore  Galen.  lib.  6.  fimpl.  medi¬ 
camen.  Diofcor.  lib.  i.  &  Matthiol.  ibidem  cap.  41.  c 
vel  pinguioribus  ,ac  crallioribus  aromatibus ,  in  ufum  , 

&  corporum  ,  &  laetorum  conficiebantui ,  a  Gi  aecis 
di&a«sA«<p*T*  a  verbo  *A«'<?«  ,  quod  elt  ungo  ,  five 
%fi<rpcnot  a  verbo  ,  quod  elt  limo . 

Dicuntur  etiam  a  Grxcis  ,  generaliori  quo¬ 
dam  vocabulo,  non  quidem  a  Myrrha  Nympha  nota 
ex  fabulis  Poetarum  }  neque  fic  dicuntur  aSpa.  r S  ptv- 
pE &cu  ,  quod  elt  gemere  ;  prout  ineptifiime  Gram¬ 
matici  nonnulli  dixerunt,  fed  [xvqov  didtum  fuit  un¬ 
guentum  t5  7 roiAcv  y-oqss ,  Xjptdlcux  yivic&oii , 

multo  labore  ,&  quod  inani  ftudio  fiat ,  ut  dicit  Chryfip- 
pus  apud  Athen.  lib.  15.  cap.  29.  vel 

quali  puppov  ab  Aeolica  voce  puppa  ,  qux  myrrham 
fignificat.  Quia  enim  pleraque  unguenta  ,  mixta  D 
myrrha  componuntur  }  quaedam  etiam  fola  myrrha 
confiant;  illa  nimirum  ,  qux  ob  prxftantiam  ft.atta 
appellantur;  ufus  obtinuit  ut  tw  ixvfpots ,  omnia 
unguentia  nominarentur.  6c  is  eft  fenfus  Athe- 
nxi  lib.  15.  cap.  11.  cum  ait:  pvppa.  fi  %  o-pivgva  <td%5 

siioAivffiv  ,  ETTEichi  rdiroTAx  fi  cm.  cfxvpvt];  imod^iTO  ,  ld- 
cft,  Aeoles  quidem  unguenta  vocant ,  &  myrrham  ,  er 
fimyrnam ,  pivppa,  dj  <rptv^vx  ,  quia  multa  conficiuntur  e 
myrrha;  addidit  etiam  <«u  ijj/E  frtitTjj  KctAxfXivri  ofi  [xo- 
vyj;  roevTYis,  quia  &  myrrha  fi  abi  e  per  fie  unguentum  eft. 
quo  loco  illuftratur  Plautus  in  Mottel.  apud  quem 
Philematium  meretrix  jam  in  lirato  ccenatura  ,  cum 
fuo  Philolache  jocatur,  dixerat  Philolaches: 


hxc  tamen  vocabula  in  ufu  facrorum  Codicum  in  no¬ 
minum  generibus  nunquam  leguntur  ;  quin  potius 
femper  in  genere  verbali  ulurpata  reperiuntur.  quo¬ 
ties  vero  de  crafiionbus  unguentis  facris  in  literis  eft 
fermo  ,  toties  prxdi&is  vocabulis  ad  rei  figmficatx 
expreflionem ,  additur  didtio  fcemen  }  ut  4.  Reg.  cap. 
4.  illa  mulier  fic  prophetam  alloquitur  I'?'?  YD!5  Q?:  id- 
eft ,  nifi parum  olei,  quo  ungar :  ut  habet  nofter  inter¬ 
pres  ;  vel  ad  verbum  ,  nifi  linitionis  oleum.  Quod 
oleum  fuifle  unguentum  liquido  conftat  }  vel  ex  eo 
maxime,  quod  mulier  illa  ad  muliebrium  undtionum 
ufum  refpexit :  ad  quas  non  nili  prxftantionbus  un¬ 
guentis  mulieres  utebantur. 

Similiter  etiam  ,  quoties  fermo  eft  in  facris  literis 
de  undlione  facerdotali ;  ad  quam  Ifraelitx  unguento 
utebantur  prxftantilfimo  }  illud  unguentum  ut  in 
plurimum  nqtSiDn  JDtji  ficemen  hamificha  appellatur,  id 
etiam  fieri  folet,  cum  voce  befamim  ,  qux  ge- 
nerice  omnia  aromata  fignificat.  Nos  fi  rigorolam  hu¬ 
jus  vocabuli  etymologiam  ac  iignificationem  retinere 
vellemus;  diceremus  m  fttmim ,  ideft  compofitum ali¬ 
quod,  cui  his  aromaticis  pulveribus  }  qux  fiamim  ap¬ 
pellantur;  odor  conciliatur  :  five  id  oleo  aromatibus 
admixto  fieret}  five  naturali  pinguedine  referta  aro¬ 
mata  conjungerentur }  ut  ad  liniendum  corpora  homi¬ 
nibus  eflent  in  ufu.  Nam  qux  D’?if befamim  in  cap. 
30.  Exodi  facer  textus  Hebraicus  dixit ,  ^Qfxxrot 
idyfmata  Septuaginta  Interpretes  appellarunt.  Qua 
quidem  voce,  fi  Plinio  fides  habenda  eft  lib.  13. cap. 
1.  illa  unguenta  fignificantur,  qux  ex  fuccis  aroma¬ 
tum  conficiebantur  3  fuaque  natura  liquida  erant : 
ut  propterea  etiam  oleo  commixtis  facilius  concorpo¬ 
rarentur,  oleique  pinguedinem  attraherent. 

Nec  prxtereundum  duxi ,  nequaquam  unguenta, 
fed  VNGENTA  hxc  compofita  ,  nonnunquam  a 
veteribus  didla  fuifie:  quod  audforitate  literati  lapidis 
affirmabimus,  habetur  apud  Manutium  in  Orto- 
graph.  fub  didlione ,  Dnguentarhu ,  per  hxc  verba. 

CLAVDIO.  PHI 

LARGYRO.  VN 

G  E  N  T  A  R  I  O 

ISQ..  FAMILIAM 

SVAM.  MANVMISIT 

PECVNIAMQ. 

LEGAVIT. 

Quin  etiam,  Vnguedo ,  unguentum  di&um  comperi- 
musab  Apul. lib.3.  Metamor.  dicente:  De  queisumus 
operculo  remoto ,  atque  indidem  egejla  unguedine  ,  diu. 
que  palmulis  fiuis  adfribla.  UNGUEN  illud  idem  dixit 
Perl.  Sat.  6. 


E 


Age ,  accumbe  igitur,  cedo  aquam  manibus ,  puer , 
appone  hic  menfiulam. 

Dide  tali  ubifint.  vin ’  unguenta?  Phil.  Quid  opus 
eft?  cum  ftatle  accumbo. 

Ita  amatorie  meretrix;  fta6temque,fuum  amafium 
dixit  :  ut  ex  ipfo  tantum  ftafte  unguentum  prx- 
ftantiffimum  ,  quin  etiam  reliquis prxftantiusfolitum 
parari  aperiat. 

Sacri  feriptoris  unguentorum  nomina  in  medium 
jam  afferantur.  Ejus  etenim  gratia  nofter  hic  labor 
inftituitur.  Nam  licet  interdum  communi  vocabu¬ 
lo  fcemen ,  quod  eft  oleum ,  unguenta  ipfa,  ut  ca¬ 
pite  prxcedenti  oltendimus  ,  in  facris  oraculis  dican¬ 
tur:  fi  tamen  rigorofeipfi  loqui  vellent ,  HQf?  mifchah 
a  veibo  Gp ,  quod  eft  unxit ,  vel  etiam  fiochech  a 
verbo  quod  eft  linivit ,  unguenta  nominari  deberent. 


F 


Foemfeca  crajfio  vitiarunt  unguine  pultes. 

Subfcribunt  Virg.  lib. 4.  Georg.  Lucii,  fat.  lib.  4. 
Cato  cap.  79.  alii  ex  veteribus :  hxc  tamen  omnia 
vocabula,  &  fi  qux  alia  funt  his  fimilia;  ut  obfoleta 
poetis  relinquenda  erunt. 

Ne  vero  aliquid  defiderandum  fuperfit  ex  his,  qux 
ad  unguentorum  nomina  fpedtant:  obfervandum  cen- 
lui  ,  cum  Athenxo  lib.  17.  cap.  10  ex  teftimonio 
Icefii  ,  unguentorum  duplex  genus  ,  alia  namque 
xQ&ixxtx  >  alia  vero  «Ao^para  dicebantur.  IksVio? 
4/  ov  ,  inquit  Athenxus,  vAris  r 

Cp»j<rtv *  rd  iVi  ,  tu  J[’  dAeiptpioiToi  ,  ideft, 

Icefiius  libro  fecundo  de  materia  unguentorum,  inquit. 
Aliqua  quidem  dicuntur  Chrifimata ,  aliqua  vero  dicun¬ 
tur  Ahmata.  Quarum  vocum  diferimeneft;  quod 
Alimata  a  verbo»A«4o) ,  quod cdlimo,  dicitur}  qux 
vero  Chrifmata  a  verbo  ,  quod  eft  ungo ,  no¬ 
minantur. 

Et 


8  MyrotheCivm.  I.  0 


Et  quamvis  difficile  fit  horum  vocabulorum ,  & 
unguentorum  diftinclionem ,  fcriptorum  audloritate 
comprobare  :  ut  Cafaubonus  in  fuis  ad  Athenaeum 
obfervationibus  docuit;  quod  fcriptores  Graeci  pro- 
mifcue  his  utantur  vocibus  ;  diftin&ionem  tamen  ali¬ 
quam  ,  eamque  non  minimam,  ut  dixit  Calaubon. 
inter  illa  duo  agnofcere  cogimur ;  de  qua  fic  ipfe  fcri- 
bit.  nam  dAetdtzofi  voluptuariorum  efl  ,  ac  mollium  s 
ypiz^ ,  etiam  fobriis  interdum  ,  &  ex  virtute  viventibus 
convenit.  Pro  unguentorum  illorum  ex  vocibus  difcri- 
mirtellatClem.  Alex.  lib.  2.  Paedag. his  verbis:  'Sfeqfyi 
J[’  oAoig  t o  pt,V(^iAoiQeiv  rS  to  fi  Btj Av- 

bptOdbtg.  TO  bi  ^£/60^  T&i  jMUgftl  ,  Kj  AV<fmA«  £<A’  OTfc.  hoC 

efi .*  Dijfert  autem  omnino  ungere  fe  unguento,  ab  eo  quod  efi 
liniri  unguento  i  illud  enim  fcemineum  ;  Itniri  vero  un¬ 
guento,  &  juvat  aliquando.  Itaque  ufus  illorum  un¬ 
guentorum  ,  quas  Chrifmata  dicuntur,  fandtioribus 
quibufque  viris  permittebatur ;  ut  non  immerito  de 
his  inrelligamus  Spiritum  fimdtum  dixiffie :  Ommtem 
pore  veftimenta  tua  jint  candida ,  &  oleum  capitituonon 
deficiat.  Et  Joan.  epift.  i.can.  cap.  z.  de  undtione 
facra,  quas  Confirmationis  facramentum  apud  Lati¬ 
nos  in  Ecclcfia  dicitur,  dixit,  ^  v^eig  Qsts 

Svn  t2  dyla  ,  oibarz  itd\not.  Et  parum  infra  in 

eamdem  fentcntiam  fimilirer  ait:  ^  opa?  fi ^iVp, 
0  hAolfiiTZ  dffdvrS  ,  cv  vjiTv  [azvj.  ideit  ,  Et  vos  Chri- 
fima  habetis  a  fanblo  ,  &  noflis  omnia.  Et  infra:  Et 
vos  Chnfma  quod  accepifiis  ab  eo ,  maneat  in  vobis.  In 
eadem  fimiliter  fententia  fumpta  metaphora ,  Serva¬ 
tor  nofter  a  Deo  undtus  dicitur.  Quam  ob  rem  &: 
Lue  cap.  4.  id  fcribens ,  nequaquam  utitur  verbo 
dA eitpw  ,  fed  verbo  %plo>  ,  dicens :  x.x\  dvccTtlvb.&g  to 
/SiCaiov  rov  toVov  ,  k  yv  yzy^oi pjwfvov.  3rv<5t|Woo  \it 
ifiz ,  ov  ha tev  id  efi,  Et  aperiens  librum 

invenit  locum,  cui  erat  fcriptum :  Spiritus  Domini  Juper 
me ,  cujus  caufa  unxit  me. 

De  illis  vero  unguentis ,  quae  Alimata  didta  fuiffie, 
Sc  viris  fandtioribus  interdidla  affirmavimus;  intelli- 
gendus  erit  Amos  cap.  6.  cum  ait :  V<e  qui  opulenti 
eflis  in  Sion  ,  bibentes  vinum  in  phialis  ,  fir  optimo 
unguento  delibuti.  De  his  pariter  fceleratiores  lo¬ 
quebantur  :  Vino  pretiofo  ,  &  unguentis  nos  impleamus. 
Et  fi  quae  alia  fiant  loca  in  facris  literis  ad  ufum  pro¬ 
phanorum,  vel  fandiorum ,  quas  de  unguentis  loquan¬ 
tur  ,  in  ea  diftindlione  accipienda  erunt.  Quin  & 
Chriftus  Servator  noller,  pulcherrima  ufus  antithefi, 
hypocrifim  in  jejunio  declinandam  cum  Difcipulos 
hortaretur,  Matth.  cap.  6.  cn)  Se  ,  inquit ,  vr^dlm , 
uA  <r«  r  luo  khQmaIuj  ,  iij  to  >mfjciti7rov  <r%  vl^ou.  ideft, 
Tu  autem  jejunans ,  unge  caput  tuum ,  &  faciem  tuam  lava. 
Et  in  undtione,  verbo  dA utitur:  quafi  his  un¬ 
guentis,  fuos  uti  vellet;  quae  alimata  dicebantur ,  8c 
mollium,  ut  diximus,  erant:  ut  in  jejunio  fuorum 
difcipulorum,  externus  hominum  plaufus tegeretur; 
atque  in  coelo  meritum  augeretur. 


CAP.  III. 

Olei  fimplicis  munera  ac  dignitas,  ex  facris  & 
prophanis  aperitur. 

Ad  loca  Exodi  qq-  Principes  vero  obtulerunt  lapides 
onychinos,  &  gemmas  ad  fuperhumerale ,  &  rationale , 
aromataque  &  oleum  ad  luminana  concinnanda ,  & 
ad  praparandum  unguentum.  Jud.  9.  Nunquidpojfum 
defer  ere  pinguedinem  meam ,  qua  &  Dii  utuntur ,  Cr 
hominesi&  venire  ut  inter  ligna  promovear?  Et  ad  alia. 

UNguentorum,  oleorumque  vocabula  duo¬ 
bus  praecedentibus  capitibus  illuftravimus.  Res 
iplas  vocabulis ,  ac  vocibus  fignificatas  aggre¬ 
diendas  ratio  poftulat:  ut  ab  ovo  res  inquiratur, 


B 


C 


D 


cov  0 

T  OCS 
v 


F 


a  fimplici  oleo  narrationis  noftras  initia  exordiemur  I 
opportunum  ad  rem  capientes  locum  ;  quod  divino 
praecepto  ad  ufum  candelabri  fandli,  ac  tabernaculi , 
Ifraelitae  in  deferto  oleum  praeftiterint.  Licet  enim 
fpedlata  hujus  fimplicis  olei  natura,  illud  nequaquam 
inter  facra  reponendum  videretur ;  a  nobis  tameninter 
ea,  divinis  fultis  oraculis  ,  reponitur  ;  jureque  , 
merito  facrum  in  praffientiarum  dicendum  videtur  hoc 
oleum  ;  tum  quia  Exod.  cap.  zq.  Sc  27.  &  qy.  nec- 
non  etiam  Levit.  24.  in  facris  reponitur  hiftoriis;  tum 
quia  Dei  juffii  ad  minifterium  facrorum  a  populo  prae¬ 
bebatur;  tum  denique  quod  divino  cultui  confecra- 
tum  exilleret.  Quam  ob  rem  nobis ,  qui  facra  olea  ,  ac 
unguenta  pertradlanda  fufeepimus  ;  a  fimplici  oleo  , 
de  quo  in  facris  agitur,  abllinendum  nequaquam  erit. 

Oleum  autem  tanti  fecere  femper  homines;  ut  ejus 
ufus  Deorum  inventioni,  Minervae  nimirum  ,  ab  eis 
fit  attributus  :  quemadmodum  frumenti  ac  vini  ufus 
in  Cererem ,  ac  Janum  ,  five  Bacchum  antiquitas  ve- 
nerataeft.  Sandlius  Pluth.  inAlexan.  1'aomov  dv^uirois 
'ivro  t  S  BzS  $z$of)  ,  Oleum  hominibus  a  Deo  datum  fuit. 
Quod  vero  in  Terplichore  Herodotus  feribit  :  qui- 
bufdam  nimirum  temporibus,  nullas  apud  nationes, 
nifi  apud  Athenienfesolivam  inventam  ;  fundamento 
carere  arbitror  :  licet  illud  petere  videatur  ,  ab  eo 
quod  Epidaurii  ad  Deorum  ftatuas  fabricandas  ex 
olea,  eam  ab  Athcnicnlibus  petierint :  I^ovt  0,  inquit, 

1  Tkl^cTpj.ot  EBy\Vi smoiv  zAcdluu  cr<p<  JSvtxs  'roty.zodj  ,  i^ww- 
<I>1  xeivot?  vop<7ovT£f  ‘.  A zyzlcu  Sl  ug  iAoueq 

zsoiv  olfAoBt  yyg  ov^otpiov  zoer  cv.eivov  t  %govov  r  A‘Br,vy}<rt, 
hoc  efi  ,  Rogarunt  igitur  Epidaurii  Athemenfes ,  ut  fibi 
olivam  cadere  permitterent  s  cum  maxime  facras  illas 
arbitrarentur  ;  ferunt  enim  quod  per  id  tempus  nullibi 
nifi  apud  Athemenfes  erant  oliva.  Debile  fane  funda¬ 
mentum  :  quia  Epidaurii  Athenienfes  adierunt  cae¬ 
dendarum  olivarum  caufa  ,  igitur  nullibi  erant  oli¬ 
vae?  nullibi  forte  adeo  procerse  >  nullibi  adeo  cul¬ 
tae  ;  nullibi  fandliores  ;  id  permitti  pofiet  :  quod 
vero  nullibi  omnino  effient;  ferendum  minime  cen- 
feo.  Quod  item  Plin.  lib.  lq.  cap.  1.  ex  auctori¬ 
tate  Feneftellae ,  ac  Theophrafti  affirmat  :  Olivam 
nimirum  Italiam  non  habui ffie,  nec  Hifpaniam  ,  nec 
totam  Aphricam  tempore  Tarquinii  Prifci  Romano¬ 
rum  Regis,  anno  nimirum  abUrbeconditaCLXXllI. 
alieniffimum  a  veroexiftimo. 

Notiffimam  enim  extitiffie  olivam  ,  quid  dixerim 
retate  Moy fis,  Jobi,  aut  Abrabae?  apudquos,  £e  de 
oleo ,  ac  de  oliva  non  femel  fermonem  haberi  con¬ 
fiat  ?  etiam  ante  diluvium  facra  tefiantur  Oracula, 
olivam  notiffimam  fuiffie  plantam.  Columba  enim 
placati  numinis  fignum  ,  ejufdem  plantre  ramufculo 
attulit  his,  qui  cum  Noe  fervati  a  cataclyfmo  in  ar¬ 
ca  claudebantur.  Cum  igitur  oliva  pacis  nota  tunc 
fuerit;  oleum  quin  notum  eo  fieculo  dixerim  ?  Suus 
quidem  oliva  fuccus ,  oleum  efi  ,  ut  cum  Plinio  loqua¬ 
mur.  Quamobrem  i\thenienfibus  nequaquam  olei 
ufum  referemus  primum;  quemadmodum audloritate 
Apollodori  in  Theologumenis  ,  £c  Demorthenis 
affirmat  Rhodig.  lib.  18.  cap.  zq.  quod  wt 
fint  appellati:  quod  primi  terram  colere  fint  adorfi. 
ad  tempora  Noe  haec  referantur;  illi  quoque  ufum 
olei  nos  debere  fatebimur. 

Tanta:  etiam  Religionisfuiffieoleam  confiat :  ut  in 
prophanis  ufibus  hanc  pollui  fas  non  effiet,  quid  di¬ 
cam  ?  prophanis  ulibus  fas  non  fuiffie  olea  uti?  ne 
propitiandis  quidem  numinibus,  accendi  ex  his  alta¬ 
ria,  arafve  licitum  erat.  Nec  minori  Religione  cul¬ 
tum  oleum  legimus  ,  apud  eofdem  veteris  Religio¬ 
nis  luperrtitiofos  homines,  nam  in  luftrationibus  , 
quod  adhiberetur  aliquando  oleum  ,  aqua  manna 
confperfum,  fulphure,  ac  bitumine,  hisque  fic  prae¬ 
paratis  homines  expiarentur  ;  feribit  Alexander  ab 
Alex.  gen.  dier.  lib,  5.  cap.  27. 

A  2 


Nec 


Sacrorvm  E l m 


10 

Ncc  mirum  i  funt  enim  qui  putent  vocemGnccam 
qux  Latine  oleum  valet,  a  divino  nomine  ^ 
derivatam  ;  Sc  ab  oleo  etiam  Latinam  vocem  adolere 
faChm  ,  quae  cultum  numinis  fignificat;  accenfis  vi¬ 
delicet  Aris,  odoribus  ac  libationibus  in  igne  fu  fis, 
utexurantur.  inde  noffer  Varro :  Cuminteftma ,  inquit, 
adoleviffent ,  partem  diis  obtulerunt ,  partem  ipfi  confump- 
ferunt.  Et  Virg. 

Eerbenasque  adole  pingues  ,  inquit ,  CT  mafcula 
thura . 

Adole ,  id  eff  combure.  &  idem  i .  lib.  iEneid.  ignem 
in  Aris  accendere,  dixit  adolere. 

Quinquaginta  intus  famula  ,  quibus  ordine  longo 
Cura  penum  jlruere ,  dr  flammis  adolere  Penates. 

Dictum  vero  videtur  cultum  facrorum  adolere  non 
tantum  ab  oleo;  fed  a  ritu  olei  fundendi.  Quod  enim 
oleo  fufo  divinam  veteres  coluerint  mentem  ,  quae 
eunda  haec  in  terris  alit;  illud  probat,  quod  facra 
faduri  Plutoni  inferorum  Regi,  qui  mensdivinapu- 
tabatur,  quae  in  univerfam  terrae  molem  diffufa,  om¬ 
nia  gubernando  penetrat  ;  novimus  audore  Natali 
Comit.  Mythol.  lib.  i.  cap.  12.  in  ejus  enim  facris 
oleum  adhibebatur  pro  vino;  hunc  laetificandi  ritum 
lucidiffime  Virgil.  lib.  6.  aperuit,  dicens: 

T um  Regi  Stjgio  nocturnas  inchoat  Aras , 

Et  foltda  imponit  taurorum  vifcera  flammis , 

Pingue  fuper  que  oleum  fundens  fumantibus  Aris. 

Sed  ne  a  (acris  ,  ac  inftitutis  noftris  recedamus. 
Oleum  tanti  fecit  Deus,  ut  inter  primitias  praeflan- 
tifiimas,  quas  fibi  primum  a  populo ,  muneris  ratione 
in  delerto  ,  ad  cultum  tabernaculi  offerri  voluit, 
oleum  enumeraverit  ;  &  fe  illud  accepturum  decla¬ 
raverit  Exod.  2J.  Hac  funt  autem  qua  accipere  debetis, 
(dixit  Deus  Moyfi  Sc  Aaron  Ducibus  populi)  Arnum 
&  argentum  &  as,  hyacinthum ,  &  purpuram ,  coc¬ 
cumque  bistmilum,  &  byffum,  &  pilos  captarum ,  dr 
pelles  arietum  rubricatas ,  pellesque  janthinas,  &  ligna 
fetim ,  oleum  ad  luminaria  concinnanda  ,  aromata  m 
unguentum  ,  &  thymiama  boni  odoris.  Oleum  tanti 
fecit  Deus,  ut  die  noduque  in  facro  tabernaculo, 
oleo  ignem  fovere,  feptem  continuis lucernisjufierit. 
Oleum  tanti  fecit  Deus,  ut  oblationem  quamcumque 
fimilagineam  oleo  confperfam  in  2.  Levit,  fe  accep¬ 
turum  ,  Se  non  aliter  ademerit. 

Quinimmo  tanti  fecit  Deus  oleum,  ut  id  quoque 
fuper  Altare,  una  cum  thure  igne  comburi,  fibique 
litari  praeceperit.  Tam  frequens  autem  erat  in  (acris 
olei  ufus  ,  ut  cap.  9.  lib.  Judic.  Cum  arbores  con- 
veniflent  olivam  inauguraturae  reginam  :  fceptrum  ,  ac 
coronam  rcfpuit ,  dicens:  Nunquidpoffumdeferere  pin¬ 
guedinem  meam,  qua  dr  Dii  utuntur ,  dr  homines  s  dr 
venire  ut  inter  Itgnapromovearl  Cujus  vero  ufus  ,  oliva 
dijscfiet;  didio  Hebraica  quae  honorare.  Se  glo¬ 
rificare  cultu  facrificiorum  fignificat ,  maxime  ape¬ 
rit;  illumquefrequentiffimum  tam  apud  facros,  quam 
penes  falfae  Religionis  fedatores  offendit.  Oleum 
tanti  fecit  Deus,  oleum,  inquam  hoc,  de  quo  lo¬ 
quimur;  ut  curam  illius,  penes  primarium  facerdotem 
repofuerit  ,  qui  in  culmine  Pontificatus  fuccedor 
Aaronis  jam  fuerat  declaratus.  Liquet  enimEleazaro 
filio  Aaronis ,  patri  fuccefiori  jam  defignato  a  Deo, 
olei  hujus  curam  demandatam  fuifie  Num .^  Iflafunt 
onera  filiorum  Cahat ,  inquit  textus  (hi  enim  fandio¬ 
ra  tabernaculi  deducebant,-  nimirum  Arcam  foederis, 
Altare  aureum  ,  candelabrum,  &  reliqua)  fuper  quos 
erit  Eleaz^ar  filius  Aaron  facerdotis ,  ad  cujus  curam  per¬ 
tinet  oleum  ad  concinnandas  lucernas ,  &  compofltionis 
incenfum  ,  &  facrifictum  ,  quod  femper  offertur ,  dr 
oleum  unitionis,  Ex  quibus  medius  fidius  liquet, 
quanto  cultu  in  facris  veneraretur  hoc  oleum;  quod 


B 


C 


D 


E 


OCHRISMATHN-  II 

ad  Illum  candelabri  luncti  in  tabernaculo  foederis  in- 
(umebatur. 

Fuerunt  etiam  veteres  adeo  fupcrftitiofi  inufuolei; 
ut  lapides,  aras,  inftrumenta  ad  facra,  militares  aqui¬ 
las  ,  fcuta  ,  figna  ipfa  pulverulenta  ,  Se  cuffodiis 
horrida,  feftis  diebus  inungerent  ,  faltem  vel  oleo: 
hinc  illud  prophetae,  Ungite  clypeum,  follicitantis ad 
arma.  Reges  quoque,  (acerdotes ,  Sc  quaecumque  pro¬ 
pitio  numine  habere  cuperent ,  oleo  inungebant:  dc 
quibus  omnibus  infra  redibit  fermo. 

Duplex  autem  huic  oleo,  de  quo  agimus,  a  Deo 
munus  praeferibitur  :  aliud  enim  candelabrum  fan¬ 
dum;  aliud  unguenti  fandi  compofitionem  ,  refpi- 
cit:  eo  enim  hoc  fluxibilius  redditur  ;  illud  fplendi- 
dius;  ibi  oleam  lumen  nutrit ;  oleum  in  unguento, 
aromata  commifcet.  Deus  enim  Exod.  cum  mu¬ 
nerum  ,  quae  ab  Ifraelitis  oblata  fuerant  ,  praefertim 
a  Patriarchis,  dignitatem  referret  :  loquitur  de  oleo, 
tum  facri  tabernaculi  fabrica  fpedata;  quod  erat  un¬ 
guento  confecrandum ;  tum  etiam  divini  cultus  in  can¬ 
delabro,  i  iv  lucernas  oleo  nutriendas  ,  Sede  oblatio¬ 
nibus  fimilagineis  oleo  condiendis  rationem  habens. 
Quamobrem  ait,  Principes  vero  obtulerunt  lapides  ony¬ 
chinos  ,  &  gemmas  ad  fuperhumerale ,  dr  rationale,  aro¬ 
mataque  dr  oleum  ad  luminaria  concinnanda ,  es r  ad pra- 
parandum  unguentum.  Quo  in  loco  duplex  ufus  olei, 
duplex  etiam  ufus  aromatum  innuitur,  illius  ufus  lumi¬ 
naria  ,  Sc  unguentum ,  ut  diximus ,  fpedat :  aromatum 
fimiliterufus,  non  tantum  compofitionem  Thymiama¬ 
tis  comburendi  in  fandum  fandorum  ,  Se  in  oblationi¬ 
bus  acfacrificiis,  fed  etiam  condimentum  olei  in  mini- 
(ferium  facrorum  refpicit.  quamobrem  fic  Moyfes  po¬ 
pulum  alloquitur  ibi ,  ac  cap.  ^y.  Hac  funt  autem  qua 
accipere  debetis ,  aurum  &  argentum  ,  &  as  ,  hyacinthum  , 
ST  purpuram  ,  coccumque  bis  t  initum  ,  C r  Imum ,  e tr  pilos 
caprarum ,  &  pelles  arietum  rubricatas ,  pellesque  janthi¬ 
nas  ,  dr  ligna  fetim  ,-  oleum  ad  luminaria  concinnanda , 
aromata  ,  unguenta  ,  dr  thymiama  boni  odoris.  Idefl , 
offerendum  eff  oleum,  ut  nutriantur  lumina  in  can¬ 
delabro  Domini ;  offerenda  funt  aromata,  ut  oleum 
in  unguentum  fandas  undionis  condiatur;  Se  thymi¬ 
ama  boni  odoris  praeparetur  ;  ita  ex  Hebraico  habe¬ 
tur  D'P^?  liXD1?  jetf  ]10C  eq. 

Oleum  ad  lumen  ,  dr  aromata  ad  oleum  unitionis  ,  &  ad 
thymiama  boni  odoris,  quem  etiam  praeflantiffimorum 
aromatum  ufum,  nonnulla  exemplaria  Graeca  habent 
his  verbis:  Jtj  ihcuov  eis  tIuj  Q&wxiv ,  koc)  B-vpudpcxroe  eis  to 
t\ouov  t5  xfieio. >s,  ii)  eisrlw  <rvv&icriv  tS  S-vjuctp.oCT@r' ,  id  eft , 
Oleum  ad  illuftrationcm  ,  &  thymiamata  ad  oleum  un¬ 
itionis  ,  dr  ad  compofitionem  thymiamatis.  Itaque  vi- 
ciflim  in  facris  literis  oleum  ,  Se  aromata  fe  refpici- 
unt.  haec  funt  ad  condituram  illius  :  illud  vero  ad 
compofitionem  unguenti  fandi.  Et  hinc  etiam  du¬ 
plex  genus  olei  hauritur  ;  nimirum  conditi  aromati¬ 
bus  ,  de  quo  infra,  Se  fimpheis.  Quam  ob  caufam 
didio  l?‘f  in  fuperiori  textu  bis  reperiturin  Hebraico 
exemplari  ,  primo  ,  cum  dicit  'l'xoh  fow  fecundo 
cum  dicit  - 1?.5?  :  nunc  nobis  de  priori  tantum 
agendum  erit,  de  altero  in  fequenti  libro  fermo  redi¬ 
bit. 

Oleum  hoc,  de  quo  agimus,  quodque  duplici  de¬ 
corabatur  munere,  proprio  quoque  nomine  in  facris  in- 
fignitur  litteris,  nam  1?S?  dicitur.  Eft  autem /d- 
men  hamahor  ,  idem  quod  oleum  luminis  :  illa  enim 
didio  vernt  a  verbo  hor,  quodelf  illucefcere , 
Sc  lumen  praebere  fignificat.  Eff  vero  lumen  ,  ut 
cum  Avicenna  in  Metheorologicis,  cum  Alberto  in 
lib.  de  fomno.  Se.  vigilia,  Se  Rhodig. lib 20.  cap.  y. 
loquamur  ,  Cceleftium  virtutum  ,  &  quidem  omnium 
veluti  vehiculum  ,  per  quod  ad  nos  illa  omnia  adferuntur. 
Utque  perdode  non  contemnendus  audor  obfervat; 
haec  didio  eif  nota  mutationis  a  pejore  in  melius; 
nimirum  nota  tranfitus  tenebrarum  in  lucem ,  triffi- 


Myrothecivm.  I. 


12 

ux.  in  ltetitiam,  frigoris  in  calorem:  adeo  ut  lux,  A 
lumen , caloris,  refocillationis ,  gratias ,  laetitiae ,  vitas,  & 
denique  totius  boni  fint  notas,  inde  vetusapud  Gias~ 
cos  adagium,  refert  Rhodiginus  lib.  iy.cap.  ij.quo 
veteres  utebantur ,  cum  lumen  immittebatur  , 
ayaS-ov ,  ideft ,  lumen  bonum ,  quod  omnium  bonorum , 
lumen,  fons,  &  origo  effiet. 

Hoc  igitur  oleum  ,  quod  candelabro  Dei  defervie- 
bat,  &  a  filiis  Ifrael  fibi  offerendum  Deus  praecipie¬ 
bat,  1W  appellatum  videtur;  quafi  oleum  gau¬ 
dii,  laetitias ,  caloris,  refocillationis  , gratiae,  vitas, & 
denique  bonorum  omnium  ,  quas  homines  a  Deo 
expetere  ,  ac  expectare  valent.  Erat  enim  facrum 
illud  candelabrum ,  in  cujus  obfequium  praeftabatur  B 
oleum  ,  feptem  diftin&um  lucernis  :  quamobrem 
nonnulli  in  his  reprasfentationem  quamdam  fuperio- 
rum  orbium ,  eorumque  influxuum  agnoverunt :  ut 
quemadmodum  planetae  fuo  circulari  motu ,  ac  lumi¬ 
ne  in  his  inferioribus,  plantis  videlicet,  animalibus, 

Sc  omnibus,  quae  in  terra  funt ,  bona  cunfta  influunt; 
ipfi  vitam ,  ipfi  fecunditatem,  ipfi propagationem ,  ipfi 
pulchritudinem,  &  fi  quae  funt  alia  ,  quibus  inferiora' 
indigeant;  fingul  is  horis  ac  momentis  porrigunt:  ita 
pariter  in  candelabro  illo  prope  San&um  San&orum 
collocato  ,  coram  Propitiatorio  conftituto  ,  bono¬ 
rum  omnium  fontem  ac  venam  agnofceremus ;  tam 
fcilicetfpiritualium ,  quas  in  animis  noftris  Dei  gra¬ 
tia  infunduntur;  ut  fidei,  fpei ,  charitatis  ,  &  re¬ 
liquorum  donorum  Spiritus  fandi ;  quam  etiam  cor¬ 
poralium,  ut  vitae,  fanitatis,  plenitudinis  annorum  , 
fecunditatis ,  prolis ,  ubertatis ,  reliquorumque  ali¬ 
orum;  fi  quas  funt  alia  bona,  quae  ad  corpus  fpedent. 
hoc  oleo  feptem  illa  lumina  alebantur  ;  ut  omnia 
illa  bona  ex  Dei  munere  oleum  porrigentibus  pro¬ 
mitterentur. 

Nec  quemquam,  in  facris  exemplaribus  diverfitas 
le&ionum  perturbet,  aut  moveat;  quod  nimirum  in 
noftra  vulgata  tranflatione ,  facra  Oracula  de  lumine 
in  plurali  loquantur;  &C  oleum  hoc,  dicatur  oleum 
ad  luminaria;  in  hebraico  vero  textu,  oleum  luminis 
in  fingulari  appelletur,  quam  etiam  locutionum  di 
verfitatem  ,  inter  tranflationem  Septuag.  Sc  Chald. 
paraphrafim  intueri  licet.  Hasc  enim  paraphrafis  legit 
*$$*)  p  }  oleum  ad  lumina  :  grasca  vero 

translatio  in  fingulari ,  ea <mov  Tt?\  <p&vt nv ,  ideft , 

oleum  in  lucem ,  illud  appellat.  Illi  enim  textus,  qui 
fingulariter  loquuntur  ,  cum  hebraico  codice  totius 
candelabri  rationem ,  feptem  lucernis  compofitum  ref- 
pexerunt.  quas  quidem  feptem  lucernas  ,  ac  lam¬ 
pades  nil  aliud ,  quam  unicum  candelabrum  confti- 
tuebant;  2c  quodammodo  unicum  efficiebant  lumen, 
quale  lucerna  Martialis ,  de  qua  ipfe  lib.  4.  Epigram¬ 
maton  dixit : 

Illuflrem  cum  tota  meis  convivia  flammis , 

Totque  geram  myxas ,  una  lucerna  vocor. 

At  vero  tranflationes ,  quas  in  plurali  loquuntur, 
ad  feptem  lucernas,  fuis  diftin&as,  ex  Dei prasfcrip- 
to,  virgulis,  liliis,  necnon  amygdalis  refpexere : 
quas  feptem  habent  diftinda  lumina,  ex quibusjuxta 
praefcriptum  a  Deo  ordinem,  candelabrum  unum, 
feptem  diftindum  lucernis  emergebar.  Quamobcau- 
fam,  oleum  hoc,  oleum  ad  luminaria  concinnanda  ap¬ 
pellarunt. 

Myftice  ludere  in  his  quodammodo  fi  velimus. 
Candelabro  virum perfe£tum  fignificari affirmabimus : 
nec  id  a  divinis  oraculis  abhorret.  Etenim  Chriftus 
Servator  nofter  de  Joanne  Baptifta  teftimonium  per¬ 
hibens,  dixit;  Inter  natos  mulierum  non  furrexit  major 
foanne  Baptifia.  Ejufdem  fplendidiffimam  fan&itatem 
lucernae  comparans :  Ipfe  erat,  inquit,  lucerna  ardens , 
&  lucens  ante  Dominum.  Ante  Dominum  dixit,  ad 
candelabrum  refpiciens ,  quod  erat  prope  Sandluarium 


13 

in  tabernaculo :  quafi  diceret,  ipfe  erat  Candelabrum 
ardens  ante  Dominum ,  ac  lucens.  Sed  &  Spiritus 
fandtus  in  eodem  fenfu  per  Joannem  in  Apoc.de  Elia, 
&  Enoch  loquitur.  &  a  Zacharia  de  Zorobabel ,  Sc 
Jolue  Summo  Sacerdote  di&um  accepimus.  Ijh  funt 
duce,  oliva  ,  &  duo  candelabra  lucentia  ante  Dominum . 
Quas  tamen  candelabra  nifi  fota  fuerint  oleo,  in  nu¬ 
trimentum  luminis  nullatenus  fplendent :  Oleo,  in¬ 
quam,  mifericordias.  Eft  enim  eAeo?  mifericordia  apud 
Graecos ,  thcuov  vero  oleum  j  ut  nullum  fit  oleum  in 
fplendorem  ,  &  nutrimentum  luminis  in  viro  per- 
fedto  ,  nifi  ea gjjjw.o<rvv>j.  Charitas  quoque  in  Deum  , 
luminis  ad  inftar  tunc  fplendeat;  cum  hasc  proximis 
hasferit;  oleoque  mifericordias,  ac  eleemofynas chari- 
tatis  ignis  nutrietur;  ut  communiter  docent  Sancti , 
&  acceperunt  a  Chrifto.  nam  omnia  opera  bona  in 
fola  charitate  folidantur.  Inde  Greg.  hom.  17.  in 
Evang.  Vt  enim  multi  arboris  rami,  inquit,  ex  una 
radice  prodeunt  ,*  fic  multa  virtutes  ex  una  charitate  ge¬ 
nerantur.  Charitatis  autem  lapidem  Lydium  ,  elee- 
mofynam,  definivit  Jacobus  in fua Canonica,  dicens: 
Qui  viderit  fratrem  fuum  neceffitatem  habere ,  &  clau- 
fent  vifcera  fua ,  quomodo  charitas  Dei  efl  milio?  quafi 
dicat ,  nullo  modo.  Offeramus  6c  nos  oleum  ;  ut 
fplendeant ,  quas  profitemur,  Evangelicas virtutes. 


D 


C  A  P.  IV. 

Arborum  genus  ad  lucernas  pro  candelabro  Do¬ 
mini  ,  &:  olivandi  ritus  monftrantur. 

Ad  loca  Exod.  2,7.  Pracipe  filiis  Ifrael ,  ut  offerant  ti¬ 
bi  oleum  de  arboribus  olivarum  puriffimum.  Levitic. 
24.  Pnecipe  filiis  Ifrael ,  ut  offerant  tibi  oleum  de  oli¬ 
vis  puriffimum.  Deut  24.  Si  fruges  collegeris  oliva¬ 
rum  :  quicquid  remanfent  in  arboribus ,  non  reverte¬ 
ns  ut  colligas.  Et  ad  alia  loca. 


n; 


E 


F 


Vtritvr  ignis,  alitur  flamma,  quocun¬ 
que  humido  ;  pinguedine  aptius ;  aptiffime  , 
defaecata  fi  fuerit:  propterea  oleum  ad  lumina 
nutrienda  accommodatiflimum  experientia  comproba¬ 
tum  efl.  Quare  Deus  quoque  optimus  maximus  cul¬ 
tum  lucernarum  in  fuo  facro  tabernaculo  cum  fta- 
tuiffet;  illarum  lumen  oleo  nutriri  juffit.  Pracipe  fi¬ 
liis  Ifrael ,  inquit  Exod.  37.  cum  munera  fibi  offe¬ 
renda  in  apparatum  facrorum  enumeraret,  ut  offerant 
tibi  oleum  ad  luminaria  concinnanda  ,  dr  ad  praparan- 
dum  unguentum.  Cum  vero  ex  quocumque  genere 
fere  fruticum  atque  plantarum  ,  cum  primis  vero  ex 
his,  quae  baccas  produCunt  ,  oleum  extrahi  poffit : 
merito  nobis  fupereft  inquirenda  natura  ejus  olei  , 
quod  Deus  fibi  parari,  atque  offerri  jufferat:  eo  enim 
lucernas  in  tabernaculo  perpetuo  accenfas  fervari  de¬ 
crevit. 

Et  quidem  talis  natura  olei  erit,  qualis  a  planta  ei¬ 
dem  communicata  fuerit.  videamus  igitur,  quibus  ex 
plantis  hoc  oleum  facri  candelabri  exprimendum  fo¬ 
ret.  nam  ex  nucibus  juglandibus  ,  ex  amygdalis,  ex 
pino,  lauro,  lino,  ex  aliisque  pluribusfeminum ,  ac 
fru£tuum  generibus  extrahi ,  indubitata  res  eft.  quin 
Plinio,  Diofcoride,  Theophrafto  ,  Mefue  au&ori- 
bus;  ac  ipfa  experientia  probat ,  etiam  ex  nonnullis 
praeftantiflimis  nucum  generibus ,  oleum  antiquitus 
habitum  ,  auftore  Amynta  in  lib.  de  manf.  Perfic. 
Ctefia  in  Caramania.  Theophraft.  in  lib.  de  odor.  6 C 
Amphidei.  Omnes  apud  Athen.  lib.  2.cap.  27.  dicen¬ 
tem  :  Apfvr»?  b»  5 ■oedy.oTs  ort^<nxo7g  <ptjcr}. 
rigpiiv&ov  ,  qfvov  ,  nccfvoi  toc  7T££i una,  ,  df  Zv 
iroiovei  |3«<nAtt  thouov  7roAv.  id  eft,  Amyntas  infla¬ 
tionibus  Perficis ,  hoc  eft  in  libro  qui  fic  infcribirur, 
dicit ,  fert  mons  termmthum ,  lentifcum ,  &  nuces 

oerficas , 


Sacrorvm  El^eochrismat^n. 


1 41 

perficas ,  ex  anibus  faciunt  %_egi  oleum  multum:  St 
quidem  praeflantiffimum  oportebat  id  effe  ,  quod  erat 
Regi  tantum  in  ufu.  Ctefias  olei  quoque  meminit , 
quod  fiebat  ex  fpinis;  a  qua  vero  fpina  illud  fieret, 
non  explicat.  Graeci  enim  o»t#v3-<vov,  ipinam  vocant : 
fuiflevero  inter  fipinas  aliquod  peculiare  genus  ,  quod 
dx.M&of,  veldx&v&ivov  diceretur, colligiturex Plinio  lib. 
24.  cap.  12.  qui  de  fpina  alba  fcribit.  Hujus  fimilis  efl 
fpina  illa  ,  quam  Graci  acanthinon  vocant.  Quonam 
vero  ex  genere  (pinarum  Caramani  oleum  confice¬ 
rent,  incertum  eft ;  fatis  eft  ex  fpinis  confici ,  Scita 
Athen.  parum  infra:  K/njcn' otg  3  vx*f poivlcc, 

£%  'Ixouov  bhcbev&ivov  a>  (&ce<riXioe  ,  ideft  :  Ctefas 

autem  in  Caramania  dicit  fieri  oleum  acanthinon  ,  quo 
utitur  Rex.  Sunt  quidam  qui  oenanthmum  pro  A- 
chantinum  legendum  putant,  viderint  aluleStionem ; 
nos  vero  Acanthinum  legendum  putamus.  Libet  hic 
adnotafle  Arianae  fpinae  meminifle  Theophraft.  lib. 4. 
cap.  if.  e  qua  cum  Sol  illuxit  ftillant  lacrymae  myr- 
rhte  fimiles.  meminit  Euftathius  quoque  hujus  loci , 
Sc  olei  Acanthini  ex  auStoritate  Ctefiae,  ait  enim  de 
pretiofis  oleis ,  loquens ,  m  iroxviduv  ovtwv  ,  iylvero  r) ,  ^ 

m icev^tjg.  dg  dv,XoT,  b  y^oefotg  r 0  ,  iv  natavi  01  iso^et 
Krvxlug ,  idelL  ,  cum  diverfa  fint ,  quoddam  etiam  fit  ex 
acantho  ,  ideft  fpina  :  nifi  fit  fpecificum  nomen  ,  ut 
ofiendit  Ctefias  m  Hifloria  Carmamca  ,  Sc  refert  ea¬ 
dem  quas  Athenaeus,  qui  parum  infra  olei  omotribis didi 
meminit  ex  auctoritate  Thcophrafti  ,  dicens  :  Iaomss 
qt S  upeor^iSSc  xoeXxpeivx  ©eocp^s-©-»  cv  tu 

odiAwv ,  (QoIckcov  doro  ysviSf  cm  t  QccuXiwv  iXouuv  ,  Xj 
cc,uvyddxuv,  hoc  eft,  Olei  autem  quod  dicitur  Omotribes, 
meminit  Theophrafius  in  libro  de  Odoribus ,  tradens  illud 
fieri  ex  olivis  phauliis ,  &  ex  amygdalis. 

Ceterum  ad  tollendam  quamcumque  ambiguitatem 
a  filiis  Ifrael;  neve  ipfi ambigerent ,  cujusnam  gene¬ 
ris  oleum  fibi  parari  vellet  Deus  ad  ufum  Candelabri 
fandi ;  aut  ex  qua  planta  extrahendum  foret ;  facer 
textus  praeclare  id  aperuit  Exod.  27.  dicens :  Pracipe 
filiis  Ifrael  ,  ut  afferant  tibi  oleum  de  arboribus  olivarum, 
purijfimum ,  piloque  contufum ,  ut  ardeat  lucerna  femper 
in  tabernaculo  tefiimomi.  Quod  quidem  genus  olei , 
a  planta  fumens  denominationem  ,  apud  Hebraeos 
EI  id  eft ,  oleum  oliva  appellatur. 

Nec  praetereundum  arbitror,  quod  fi  rigorofe  no¬ 
bis  loquendum  in  his  foret  i  diltinguenda  eflentj  ar¬ 
bor  olivae,  frudus  ,  Sc  fuccus.  idque  more  veterum, 
qui  fi  credimus  Nonio  lib.  depropr.rer.  Olivitatem , 
fruclus  olea  ,  inquit  ille  ,  Varro  in  Gliperiton ,  Sc  citat 
locum.  Denique  omnes  cum  lucerna  combufta  efl  in  lu¬ 
cubrando  ,  olivitasque  confumpta  efl.  idem  de  Repub. 
lib.  10.  non  modo  integra  eximi ,  fed  etiam  major  quam 
m  arbore  unquam  pependerit ;  de  Olivitate  oleaflri  opti¬ 
me  condi  fcribit  Cato.  Haec  pauca  Nonius:  at  mendi 
plures.  Oleum  enim  dixit  Varro  olivitatem :  in  po- 
fteriori  loco  de  Olivis  in  oleo  ad  menfam  conditis.  Sed 
Sc  Colum,  lib.  1.  cap.  1.  Largiffimis ,  inquit,  olivi, 
tat  ibus  ,  Liberique  vindemiis  exuberent.  Oleo  nimirum, 
Sc  vino:  Sc  per  hos  audores,  olivitas  erit  oleum, 
frudus  dicetur  olea ;  ipfa  arbor,  oliva.  Sed  me  judi¬ 
ce,  redius  de  hac  re  loquitur  Feft.  lib.  13.  ubi  affir¬ 
mat  colledionem  ipfarum  olivarum ,  olivitatem  dic¬ 
tam  fuifle ;  ex  veterum  phrafi.  Olivitatem ,  inquit 
ille  ,  dicebant  antiqui  ,  quando  olea  colligebatur  i  ut 
meffem  quando  frumenta ,  aut  vindemiam  quando  uvas: 
quod  vocabulum  potius  frequentari  debebat.  Nos  Itali 
recentiores  cum  Perotto  noftro  Sipontino  in  fuo  Cor¬ 
nucopia  ad  Martial.  lib.  i.Epigram.  7.  inter  plantam , 
frudum,  Sc  olivas  fuccum,  ita  diftinguamus  voca¬ 
bula.  Oliva ,  inquit,  fr  ubius  olea  ,  proprie  enim  olea 
arbor  ipfa  eft  ;  oliva  f rutius  ,  oleum  fuccus,  qui  ex  oliva 
exprimitur.  Hasc  autem  omnia  a  Grascis  fumptafunt, 
qui  ixalav,  oleam,  ixdtuv ,  olivam ,  sAatov ,  oleum  di¬ 
cunt.  hebraice  'ER.  arbor  oliva  ,  EI  oliva  frublus , 


B 


D 


E 


is 

EI  1?^  oleum  oliva.  Eo  tamen  deduda  res  eft  ,  ut 
olea,  Sc  oliva  confundantur,  fumanturque  tam  pro 
frudu ,  quam  pro  arbore  :  nam  oleam  frudum  dixit 
Colum,  lib.  1 1 .  cap.  2.  ait,  Olea  diftnngenda  efl ,  ex 
qua  velis  viride  oleum  configere.  Olivam  Virgil.  arbo¬ 
rem  dixit  Eclog.  8. 

Incumbens  tereti  Damon  fic  cepit  oliva. 

Similiter  etiam  in  facris  litteris  vocabulum  EI ,  quod 
arborem  olivae  fignificat;  faepifiime  tam  pro  arbore , 
quam  pro  frudu  in  facris  Hebraeorum  litteris  poni¬ 
tur.  Ut  vero  explicaret  Deus  in  libro  Exodij  quod¬ 
nam  fibi  ad  ufum  Candelabri  vellet  parari  oleum  jSc 
ex  qua  planta  exprimi ;  id  per  EI  JR  ideft,  oleum 
oliva  aperuit. 

Varia  olearum  genera  feriptores  tradiderunt;quamob- 
rem  quodnam  magis  accommodatum  ad  oleum  Can¬ 
delabri  ex  Dei  praeferipto ,  cenferetur;  quaerere  non 
erit  praeter  rem.  Pollux  lib.  1.  c.  12.  nu.  14.  ita 
fcribit  de  variis  olearum  generibus:  vj  de  dypiexoeloo 
jconvof  ytaXif)'  ii  dt  i[A(pVTiv<roug  t£>  jcot/vw  npeep ov ,  «f 
ToioivTOi  iheuou,  xoTivadig.  n  liqfi.  iXouoe  ,  peofioe ' 
di  a>  oXvpn rloc,  KocJXigtQoevog.  tcmtcp  d\  r  d  ip,<$vT  ivofifaoG 
npiggi  roTg  dyfioig  ,  nuXinou.  ideft,  0/^4! 

fylveftris ,  oleafier  appellatur  ,•  fi  autem  mferueris  ramo 
domefticam  ,  tales  olea  cotmades ,  fupple  dicuntur ; 
facra  vero  olea  moria  ,  fupple  dicitur  ;  qua  vero  in 
Ohmpta ,  fupple  habetur,  coronata  dicitur ,  &  omnes 
olea  domeftica  infertis  fylveftnbus  calami  vocantur.  Sic 
reddi  poffent  latine  illa  verba  ,  ex  quibus  habentur 
planta ,  Oleafier ,  Cotmades ,  Adoria  ,  Coronata  &  Ca¬ 
lami.  Graece  appellantur  Votivo?  ,  jmt ivddig,  fxo^Joc9 
x,<%yx.ig-i<p<x.vog ,  i^xfipeotTot ,  dicebantur  coronatae ,  qui¬ 
bus  vidores  coronabantur  in  Olympia.  Sacram  vero 
exiftimo  appellatam  oleam  ,  qua  utebantur  foeciales, 
cum  pacis  ,  ac  foederis  caufa  alicubi  mitterentur. 
Nofter  Perottus  Sipont.  in  Mart.  cujus  merita  nun¬ 
quam  fatis  laudantur,  de  generibus  olearum  ita  loqui¬ 
tur,  ex  Plinio  quidem  lib.  17.  cap.  1.  Olearum  gene¬ 
ra  tria  Virgilius  pofuit ,  Orchiten ,  Radium ,  Pofiam  : 
alu  Liciniam  ,  Sergiam ,  Cominiam.  harum  meminit 
Plin.  Adevia  ,  Contia  ,  Albicera.  item  alia  genera 
addunt  alii.  Sergiam  Sabini  Regiam  vocant,  uttradit 
Plin.  lib.  17.  cap.  3.  Andreas  Matthiol.  in  lib.  1. 
Diofcor.  cap.  12.  decem  olearum  genera  recenfet  5 
dimittamus  illa,  Sc  cum  his ,  ea  quoque  quaeaColu- 
mel.  lib.  7.  cap.  8.  in  numero  pofita  fuere. 

T ria  tantum  olearum  genera  ad  rem  noflram  faciunt. 
Primum  genus  humilis ;  Sc  illarum  ,  quas  minimae 
proceritatis  plantas  habent  licet  olivae  quam  maxi¬ 
me  ex  his  producantur  j  quae  quamvis  fuaviffime  ad 
cibum  condiantur,  ac  parentur,  ad  oleum  tamen  pras- . 
flandum  ineptae  omnino  cenfentur  :  quapropter  hae 
nullo  erunt  apud  nos  in  numero;  non  enim  olivam  , 
fed  oleum  quaerimus ;  candelabri  lucernas ,  non  men- 
farum  fercula  apparare  intendimus.  Aliud  olearum 
genus  nobis  Italis,  aliifque  nationibus  commune  tradit 
Matthiol.  mediocris  quidem  proceritatis  ,  St  fuffi- 
cientiflimas  pinguedinis  ;  nec  non  etiam  tum  ad  con¬ 
dimenta  ciborum  ;  tum  ad  olei  expreflionem  aliquo 
in  pretio.  Tertium  tandem  olearum  genus  Matthi- 
olus  affert,  St  proceritate  plantas.  St  ramorum  am¬ 
plitudine  quam  maxime  extentum  ;  quod  quamvis 
baccas  prioribus  a  nobis  pofitis ,  quam  longiffime  in¬ 
feriores  gignat  j  ad  exprimendum  nihilominusoleum , 
oleae  hujus  baccae,  casteris  tam  ratione  copiae,  quam 
etiam  excellentiae,  ac  fuavitatis praeferuntur,  auStore 
Andrasa  Matthiolo  :  quod  oleum  praeflent  dulce , 
clarum  ,  aurei  coloris  ,  faporifque  excellentiflimi. 
Cum  igitur  oleum  ex  praecepto  Domini  ,  ad  ufum 
Candelabri  fandti  parandum  ,  praeftantiflimum  quae¬ 
reretur  ;  utique  ab  his  poftremis  olearum  generibus 
difcedendum  non  licuilfet ;  quin  potius ,  utfentio, 

ab 


17 


16 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I. 


ab  hoc  tertio  tantum  genere  olearum  erat  exprimen¬ 
dum:  magis  enim  praecepto  conformat,  quod  habetur 
Levit.  24.  his  verbis:  Pr&cipe  filiis  Ifrael ,  ut  afferant  ti¬ 
bi  oleum  de  olivis  puriffimum ,  ac  lucidum.  Et  prae¬ 
cepto  etiam,  quod  habetur  Exod.  27.  Pracipe  filiis 
Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum  de  arboribus  olivarum  pu¬ 
riffimum. 

Habemus  oleas  :  olivandi  methodum  in  re  facra 
quaerere  necelfe  eft  ;  colligendarum ,  nimirum,  oliva¬ 
rum  rationem.  Haec  in  facris  litteris  nullibi  ,  quod 
fciam,  pnefcribitur.  illud  enim  tantummodo  Deus 
praefcriplit  :  Oleum  nonnifi  puriffimum  ,  ac  pellu¬ 
cidum  fibi  a  filiis  Ifrael  ad  ufum  Candelabri  &  Lu¬ 
cernarum  in  tabernaculo  offerri  debere,  quod  ut  ha¬ 
beatur,  colligendarum  olivarum  rationem  cognofce- 
re  oportet :  haec  autem  ad  duplex  hominum  genus 
pertinet  ;  ad  legulos  nimirum  ,  ad  Jlrittores  ,  ut 
cum  Catone  cap.  144.  &  Turnebo  lib.  10.  cap.  18. 
loquamur.  Leguli  enim  ,  caducam  olivam  ,  aut 
Verbere  decuffam  colligunt :  at  ftridtores  digitabulis , 
Sc  manu  decerpunt,  ad  factum  autem  Candelabri 
oleum,  legendarum  olearum  cura,  legulisne,  an 
ftri&oribus  committenda  erit  ?  Varronem  audiamus 
lib.  1.  de  Re  Rulle,  cap.  qq.  Is  enim  habet,  6c  oleum 
purum  ,  &  olivandi  methodum  :  De  oliveto  oleam, 
inquit,  quam  manu  tangere  poffs  e  terra  s  ac  fc  alis  lege¬ 
re  oportet  potius ,  quam  quatere.  Varronem  ,  ad  duo 
illa  genera  olearum  refpexifle  ,  de  quibus  diximus  , 
perfpicuum  eft :  aliud  namque  ad  mediocrem  proce¬ 
ritatem  furgere  ,  quam  manu  e  terra  tangere  poffis, 
dixit  Varro  ;  aliud  in  fublime  fcandit  ;  cujus  oliva 
fcalis  juxta  Varronem  manu  ,  non  verbere  legenda 
erit :  rationem  affert.  Quod  ea  qua  vapulavit  mar- 
cefcit  i  nec  dat  tantum  olei ,  quam  qua  manu  ftncla  s 
melior  ea  ,  qua  nudis  digitis  legitur  i  quam  illa  qua  cum 
digitabulis :  durities  enim  eorum  non  folum  flringit  bac- 
cam  ,  fed  etiam  ramos  glubit ;  ac  relinquit  ad  gelicidium 
deteblos.  Ita  ex  Varrone  de  legendis  olivis;  ne,  ni¬ 
mirum  ,compreffie  citius  ac  promptius  marcefcerent , 
plufque  amurcae  ,  ac  impuri  fecum  adferrent.  Qua¬ 
propter  oleum  puriffimum ,  atque  lucidiffimum,  fibi 
parari  cum  juflerit  Deus  ;  olivantibus  certe  illa  anti- 
quiffima  lex,  cujus  Plinius  meminit,  indicenda  fuit. 
Oleam  ne  ftrmgito  .,  neve  verberanto.  Ita  enim  tum 
lucidiffimum ,  tum  puriffimum  oleum  exprimebatur. 

Exbaccis  olivarum  varia  oleorum  genera  commen¬ 
data  ,  apud  veteres  fcriptores ,  qui  fcripfere  de  hac 
re ,  reperiuntur.  Commendationem  vero  fufcipiunt 
oleorum  genera  ,  non  tam  a  methodo  parandi  illa  ; 
quam  a  regionibus ,  in  quibus  gignuntur  olete  :  6c 
lioc  aeris  clementia ,  foli  ubertate  ,  atque  coelorum 
influentia ;  ab  his  enim  bonitatem  ,  ac  excellentiam 
oleum  capit.  Et  quamvis  ex  Plinio  lib.  lq.  cap.  2, 
principatum  in  hoc  Italia  obtinuerit,  ut  nullaRegio, 
Scoleo,  8c  optimo  oleo  magis  abundet;  nihilominus 
folum  proprium ,  cuique  optimum  ,  ut  puto ,  vide¬ 
tur.  Commendatur  apud  Athen.  lib.  2.  cap.  2j.  oleum 
Samium  ,  ab  Antiphane  ,  &  Alexi ,  2ct,y,a cS  eA oux  , 
inquit  Athenaeus,  ffipivri rou  Avt itycLvyc  ^  a’*a 

ouTOcr}  3  ero) 

rS  A<Lc.orofe  k&vtuv  iAoux  [fLotpeiy tS.] 

E’fh 

hic  autem  tibi 

Candidiffmum  omnium  oleum  Samium  metitur. 

Et  ex  aufforitate  Amphidis  parum  infra  oleum 
Thurium  commendat,  dicens:  rS  ds  iv  yivo- 

pelvx  iKcdx  d>$  £8  jitvijj uovdlei  A pk(p)f. 

'hv  ©Xgjoif  tovAohosi  ,  hv  Na» 

Hoc  eft:  Illius  autem  oleipraflantiffmi,  quod fit  in  Thu¬ 
riis  ,  meminit  Amphis.  Supple,  ita  dicens  m  carmine. 


B 


In  Thuriis  oleum ,  in  Gela  lenticula. 

Caffinas  celebravit  oleum  Alexand.  ab  Alex, 
lib.  q.  cap.  21.  Reliquum  certamen ,  poft  Italum  nimi¬ 
rum,  inter  Ifina  terram ,  gr  Boeotica  par  efi  vicina  bo¬ 
nitas  Provinciis ,  excepto  rlphrica  frugifero  folo  ,  inquit 
Plinius  loco  jam  citato;  ita  tamen  ut  communi  om¬ 
nium  confenfu  feriptorum,  Venafrano  oleo  prima; 
darentur :  ejusque  agn parte ,  addit  Plin.  qua  Licinianum 
fundit  oleum  ,  unde  &  Licinia  gloria  pracipua  oliva  $ 
rationem  affert ,  quod  ad  parandum  unguenta ,  &  ad 
guflum  delicatius  cateris  videatur ,  quamvis  nulla  avis 
ejus  veficatur  baccis.  Vnguenta  hanc  palmam  dedere  ac¬ 
commodato  ipfis  odore  ,  dedit  <jr  palatum  delicatiore  fen- 
tentia.  haec  Plinius.  Caeterum  Venafranum  nunquam 
fatis  laudatum.  De  eo  Martial.  lib.  15.  Xenio 
101. 

Hoc  tibi  Campani  fudavit  bacca  Venafri 
Vnguentum ,  quoties  fumis ,  &  ifiud  olet. 

De  eo  Juven.  Satyr.  q.  reprehendens  in  parandis 
efeis  extremam  aliquorum  curam ,  &  ftudium  in  plau¬ 
dendo  gulae,  ait: 

Ipfe  Venafrano  pifcem  perfundit.  ' 

Ita  ut  nomen  Venafranum ,  oleum  fubaudiret.  Sed 
&  Horat.  lib  2.  fer.  latyr.  4.  in  eandem  fententi» 
atn  dixit, 

infuper  addes 

Preffa  Venafrana  quod  bacca  remifit  oliva. 

Et  alias  lib.  2.  carm.  ode  6.  &  ferm.  lib.  2.fatyr. 
8.  quin  &  Strabo ,  &  alii  faepe  olei  meminere  Venafrani. 
Verum  Chananaeorum  Regio,  8c  tota  ipla  terra, 
quam  Deus  Ifrael  fpoponderat  Patribus,  poffiden- 
damque  tradidit  filiis,  copiofiffimam  oleo  extitiife, 
ex  divinis  oraculis  conftat,  in  quibus  nulla  falli  fufi- 
picio.  Nam  4.  Reg.  cap.  18.  Rabftces  furnmus  mi¬ 
litiae  Affyriorum  imperator  afeenderat  ad  oppugnan¬ 
dum  Jerufalem  ;  &  in  ea  oblidione  Jerofolymitas  ab 
Ezechia  Rege  alienare  tentabat ;  ut  fecum  in  Afly- 
riam  abirent  ,  hos  pari  fecunditate  ,  ac  ubertate 
Allyriae ,  atque  Judaeae  invitans,  olivarum  meminit. 
Veniam  &  transferam  vos  in  terram ,  qua fimilis  eft  terra 
vefira  ,  inquit,  m  terram  frulhferam  ,  <jr  fertilem 
vini,  terram  panis ,  (fi  vinearum ,  terram  olivarum , 
&  olei ,  ac  mellis.  Et  Deuter.  Z4.  Si  fruges  collegeris 
olivarum  ,  inquit  Dominus  Ifraeli,  quicquid  reman- 
ferit  in  arboribus  ,  non  reverteris  ut  colligas.  Et 
cap.  28.  dicit  Deus  ad  transgreflores  legis,  Oli¬ 
vas  habebis  in  omnibus  terminis  tuis.  Copiam  igitur 
olearum  ,  olivarum  ,  ac  olei  in  terra  Ifrael 
ex  his  agnolcemus  :  ut  Ifraelitae  ad  oleum  paran- 
E  dum  ac  offerendum  ad  ufum  Candelabri,  necin  Vena¬ 
frano,  nec  alibi  illud  quaerere  indiguerint;  fed  in 
propriis  Regionibus  copioliffime  illud  habere  potue¬ 
rint.  Quamvis  dum  in  deferto  verlarentur,  non  nifi 
exiEgypto,  exCananaea,  vel  aliunde  ad  eos  allatum 
oleum,  Ifraclitas  habuiffe  perfpicuum  fit. 

CAP.  V. 


D 


Sacra  olearia  ars  ad  oleum  facri  Candelabri 
praeparandum  docetur. 

Ad  loca  Levit.  24.  Pracipe  filus  Ifrael  ,  ut  afferant 
tibi  oleum  de  olivis  puriffimum  ,  ac  lucidum.  Exod. 
27.  Pracipe  filus  Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum  de 
arboribus  olivarum  puriffimum  ,  piloque  contufum , 
ut  ardeat  lucerna  femper  w  tabernaculo  tefttmonii. 

Ecymano  oleo  ad  ufum  Candelabri  landfi 
minime  indigemus  ;  quin  potius  vetitum  in 
facris  affirmamus;  quod  hoc  deterrimum  om- 
B  nium 


D 


SACRORVM  El^EO  CHRISMATfiN 


B 


18 

nium  fit ,  fi  credimus  Turnebo  lib.  i  z.  cap.  16.  deterri- 1 A 
mum  ,  inquam,  quia  decennalis,  nam  vetufias  olei' 
tadium  affert ,  inquit  Plinius  lib.  ij.  cap.  \z.  &  ideo 
non  aptum  candelabro  cenfcbicur,  dicente  Deo  cap. 

■XX.  Levit.  Prae tp e  filus  Ifrael,  ut  afferant  tibi  oleum 
de  olivis  puriffimum,  ac  lucidum.  Quamobrem  lectis 
jam  olivis,  ritum  apparandi  hoc  oleum,  quod  ad 
ufum  Candelabri  fibi  deftinarat  Deus,  quaerere  ne- 

cefle  eft.  > 

Et  licet  a  tabernaculo  Dei,  &  ab  hoc  facro  Can¬ 
delabro  cujuscumque  generis  foetor  arcendus  eflet ; 
non  tamen,  ut  fentio,  licebat  oleo  aiomatibus  con¬ 
dito  uti.  Veteres  enim  Gentiles  eo  profufi  fiunt  libi¬ 
dinis,  ut  non  folum  corpora,  fed  etiam  lucernam, 
fuarurn  libidinum  fpedtatncem,  odoiibus  confpeige- 
rent.  ita  Martial.  lib.  io.  num.  38.  fceliciffimum 
quindecim  annorum,  cum  fibi  diledta  uxoie  conju¬ 
gium  commemorans,  lucernae  meminit  unguentis  fo¬ 
tae,  dicens: 

O  qua  pralia  ,  quas  utrinque  pugnas 
Fcehx  leclulm ,  &  lucerna  vidit , 

Nimbis  ebria  Nicerotianis ! 

Nimbos  Nicerotianos  unguenta  dicit,  erat  enim 
Nicero  unguentarius  celebris  Romae  ,  de  quo  fie- 
pius  Poetae ,  cum  primis  vero  Martialis  ficribit.  Lu¬ 
cernam  igitur  Nicerotianis  nimbis  ebriam  dixit  ob 
copiam  olei  odorati ,  quo  lucernam  odoris  caufia  vete¬ 
res  nutriendam  duxere  optimum,  hunc  unguentorum 
in  lucernis  ufum  nonvidifle,  nec  obfervaffe  alios  feri- 
ptores  miror.  Locus  Pollucis  lib.  10.  cap.  z6.  hinc 
illutlratur,  agens  enim  de  lucernarum  fipeciebus,  ad 
lucernam  ,  quae  a  Graecis  dicebatur  ,  fiermo- 

nem  transferens,  ait:  ^  ii jwugois cRnTsrw , 
cri  ySfi  it)  1 uvgjJtnv  t o  pvfjov.  ldeft  ,  Et  quidem  Ji 

unguentis  in  his  utendum  efi  ,  quod  quidem  dr  un- 
guentulum  dixit  unguentum,  fiupple  Ariftophanes. 
idefit  ,  oleum  unguentatum  ad  lucernas  ,  appel¬ 
lavit  unguentulum.  Illud  enim  33n  toto)  refertur 
ad  lucernas  ,  &  candelabra  ,  de  quibus  eo  ufique 
loquutus  fuerat  Pollux.  Cum  igitur  veteres  lucer¬ 
nis  quoque  aromata  infundere  confueverint ,  fuavi- 
tatem  oleo  conciliandi  gratia,  &  hic  quoque  cultus 
convenientiffimus  Candelabro  Dei  ratione  luavitatis , 
ac  fragrantiae  videri  pollet,  nihilominus  lacris  Scrip¬ 
turis  convenientius  cenfetur,  fimplex  Deum  voluifle 
fibi  parari  oleum. 

Verum  de  methodo  parandi  hoc  fimplex  oleum  ad 
ufum  divini  Candelabri,  non  contemnenda  contro- 
verfia  efle  polfet.  Quo  quidem  in  negotio  dodtiffimum 
illum  virum  Alphonfum  Abulenfem  deceptum  puto. 

Is  enim  cap.  zj.  Exodi  in  illo  loco:  Pracipe filiis  If¬ 
rael  ut  afferant  tibi  oleum  de  arboribus  olivarum  puriffi- 
mum  ,  piloque  contufum ,  ut  ardeat  lucerna  femper  in 
tabernaculo  tefiimonii ,  ex  baccis  olivarum  olei  extra¬ 
hendi,  juxta  Dei  praeferiptum  methodum  inquirens, 
docet  ex  his  triplex  olei  genus  extrahi.  Primum , 
quod  fponte  ex  olivis  jam  in  torculari  politis  fluit, 
nemineque  comprimente  decurrit ;  &  puriffimum 
hoc  oleum  fore  affirmat.  zNhud,  inquit  ille,  exeifi. 
dem  baccis  in  torculari  compreffis ,  piloque  contufis  expri¬ 
mitur:  dr  hcet  hoc  olei  genus  fatis  utique purum  ,  ac  de- 
f acatum  exfiat,  prioris  tamen  olei ,  quod  fponte  ema¬ 
nat  ,  perfeclionem  ac  puritatem  nequaquam  attingit. 
Aliud  denique  tertium  genus  olei  ,  olivis  prius  lapide 
molari  contufis  ,  ac  m  t  orculam  pofitis  exprimitur . 

His  ita  conftitutis  ,  quxrit ,  quodnam  ex  his  tri-  i 
bus  olei  generibus  ex  Dei  praelcripto  ad  ufum 
facri  Candelabri  adhiberi  liceret  i  Rabbique  Salomo¬ 
nis  fententiam  rejicit ,  quae  oleum  taritum  prioris 
generis  in  facro  Candelabro  concedebat  ,  nequa¬ 
quam  vero  alterius ,  nec  poftremi  generis.  Rejicit 
hoc  aflertum  Abulenfis}  quod  in  textu,  oleum  ex- 


D 


E 


(F 


19 

| trahendum  ex  olivis  pilo  contufis  dicatur,  Cum  igi¬ 
tur  ad  prioris  generis  oleum ,  nequaquam  olivae  con¬ 
tunderentur  j  led  oleum  fua  fponte  ex  ipfis  flueret  i 
hoc  minime  ad  ufum  Candelabri  aptum  arbitra¬ 
tur.  Quamobrem  ipfe  in  feipfo  implicatus,  pri¬ 
oris,  ac  fecundi  olei  generis  licuifle  ufum  ,  ne¬ 
quaquam  vero  de  pofteriori  ufum  admittendum 
exillimat. 

Qua  vero  ratione  haec  ab  Abulenfe  affirmentur, 
non  video:  timeo  quidem  ne  pugna  confilia  fcindatj 
velitque  contra  retiarium,  ut  in  proverbio  dicitur, 
uti  ferula.  Negaverat  Abulenfis  ufum  prioris  generis 
olei  Rabbi  Solomoni:  illud  idem  fibi  admitti  vult  > 
quamborem  baculo  percutitur ,  quo  alterum  percutere 
nitebatur.  Quae  vero  ipfe  Rabbi  Salomoni  objece¬ 
rat,  quatenus  pro  ratione  dubitandi  contra  ipfum  mi¬ 
litant,  ea  ratione  eluere  conatur  ,  quod  nimirum  vis 
praecepti  divini  non  eflet ,  olivas  contundendas ,  nifi 
ut  oleum  purum ,  ac  defaecatum  haberetur.  Quamob¬ 
rem  eo  habito  in  priori,  ac  fecundo  olei  genere  ,  divini 
pracepti  obfervantia  retinetur ,  inquit  ille,  oblitus  for- 
tafle,  quod  oleum  fecundi  generis,  prioris  puritatem 
non  attingebat.  Dicamus  igitur  in  Abulenfem  pro 
Rab.  Salom.  quod  puriffimum  oleum  admittatur  }  ne¬ 
quaquam  vero  minus  purum,  quale  eft,  quod  pilo 
exprimitur.  Non  igitur  concedendum  erit  Abulen- 
fi,  ufum  olei  fecundi  generis,  in  lacro  Dei  taberna¬ 
culo  ,  ad  ignem  facrarum  lucernarum  fovendum , 
quod  hoc  puriffimi  olei  rationem  minime  fervet. 
Quod  etenim  argumento  occurret  Abulenfis  Rabbi 
Salomoni  neganti ,  in  facro  textu  haberi ,  olivas  pilo 
tundendas  fore?  in  textu  enim  hebraico  didtio tantum 
habetur  ,  quae  contundere  tantum  fignificat. 
Vtrum  vero  pilo  ,  an  mola  contufio  fieri  deberet ;  in 
hebraico  textu ,  quem  folum  admittunt  Rabini ,  non 
exprimitur.  Ipfis  equidem  ab  hebraico  exemplari  re¬ 
cedere,  ad  latitudinem  unguis,  religio  eft.  Abulen- 
fi  vero  non  cum  Latinis,  fed  cum  Hebraeo  certan¬ 
dum  ibi  eft.  Quamobrem  licet  in  noftro  vulgato  ex¬ 
emplari  fermo  fit  de  oleo  exprelfo  ex  olivis  pilo  con¬ 
tufis  ;  nihili  tamen  haec  Rabbini  faciunt :  quiquam- 
cumque  tranflationem  rejiciunt ,  &  quacumque  in 
difficultate  illico  ad  hebraica  exemplaria  fe  conferunt. 
Nobifcum  igitur,  qui  eodem  vulgato  exemplari  uti¬ 
mur,  ftet  in  gradu  Abulenfis.  vulgati  enim  exem¬ 
plaris  audtoritatem  cum  Romana  Ecclefia  libenter  ad¬ 
mittimus,  ac  veneramur  j  dodtrinas  tamen ,  autfen- 
tentiae  Abulenfis ,  nequaquam  nomen  damus,  cum 
enim  fuo  cuique  judicio  utendum  fit,  ;  &  omnis  fa- 
crorum  oraculorum  cognitio  multis  fit  obftrufta diffi¬ 
cultatibus}  eaque  fit  &  in  ipfis  rebus  obfcuritas  ,  8c 
in  judiciis  noftris  infirmitas  ;  ut  non  fine  caufa  8c 
dodtiffimi,  8c  antiquiffimi  invenire  fe  pofle  quod  cu- 
perent  diffifi  fint,  noftra  tamen  cum  Abulenfe  caufa 
facilior  &  clarior  eft.  Equidem  olivis  non  expreffis, 
aut  minime  contufis  ,  oleum  fponte  in  torculari 
emanare,  ac  fluere  potuifle  }  a  quonam  Abulenfis 
acceperit,  aut  didicerit ,  non  video,  qua  etiam  in  re¬ 
gione  olivae  ejus  fint  pinguedinis  ,  ut  fponte  oleum 
praeftent;  nullibi  me  legilfe  memini.  Enimvero  nifi 
olivas  conterantur;  &aliquo  inftrumento contundan¬ 
tur;  ac  denique  expreflorio  comprimantur}  vel  om¬ 
nino  arefeant ,  aut  putrefeant  necefle  eft.  Audiamus 
Varronem  lib.  1.  de  re  ruftica.  cap.  5  5.  Hac ,  fupple 
oliva,  de  qua  fit  oleum  ,  inquit  ille,  congeri  folet  acer- 
vatim  per  dies  fingulos  in  tabulata ,  ut  ibi  mediocriter 
fr  ace  fi  at:  ac  primus  quifque  acervus  demittatur per ferias, 
ac  vafa  olearia  ad  trapeta :  in  qua  eam  terent  mola  ole¬ 
aria  in  duro,  &  afpero  lapide.  Olea  ledi  a  fi  nimium 
diu  fuit  in  acervis ,  caldore  fracefcit ,  &  oleum  foetidum 
fit.  Audiatur  etiam  Plin.  lib.  15”.  cap.  6.  Oleum  in 
tabulato  ,  congefta  nimirum  oliva,  inquit,  minui , 
detenusque  fieri:  item  &  in  amurca  &  fracibus:  hac 

Junt 


20  MyROTHECivM.  I.  21 


funt  carnes  &  inde  feces.  Igitur  olivis  non  compreffis 
haberi  oleum  nequit;  quin  potius  olivae  putrefcant, 
necefle  eft ,  quibus  corruptis  amurca:  plus ,  quam 
olei  exprimetur:  olei , inquam ,  faeculenti,  impuri,  ac 
fordidi,  a.  lucernis  facri  Candelabri  ex  Dei  prxfcrip- 
to  omnino  refpuendi.  Quae  igitur  Abulenlis  de  oleo 
ex  fe  fluente  excogitaverat,  dodrina  omnino  ruit. 
Si  vero  olivae  communi  more  in  trapetis  ex  ratione  artis 
oleariae,  mola  tundantur,  atque  in  torculari  ex  preflae 
fuerint;  una  cum  oleo,  amurcam  quoque  fluere  ne¬ 
cefle  eft ;  ac  propterea  nequaquam  puriflimum  ,  lu¬ 
cidum  ,  clarum ,  defaecatum  ,  &  ab  omni  macula 
alienum ,  exprimetur  oleum ;  quale  Deus  praecepe¬ 
rat  ad  ufum  iacrarum  lucernarum  fibi  parari.  Quam- 
obrem  ex  tribus  oleorum  generibus ,  ab  Abulenfe 
infinuatis ,  nullum  illorum  Dei  candelabro  accom¬ 
modatum  erit. 

Noftra  vero  de  hac  re  lententia,  olivas  non  quaf- 
cumque  ,  fed  fub  ipfa  maturitate  ex  olea  ledas,  modo 
quem  capite  praecedentidocuimus ,  contundendas  uti¬ 
que  fuille  affirmat:  quia  alias  oleum  haberi  nequivil- 
fet.  Hoc  aperte  Deus  locis  jam  citatis  aperuit  hebrai- 
cadidione  nV^:  quam  didionem  explicantes  Septua¬ 
ginta  dixerunt,  x&Sufiv  elg  qpw?,  id  efl,  pu- 

rum ,  contufum  in  lumen.  Et  in  Vaticano  exemplari 
cap.  27.  Exodi  legimus,  defacatum ,  purum,  contu- 
fum :  quod  etiam  vi  didionis  ejufdem,  probare  pof- 
fuinus;  qua:  cum  a  radice  formetur  'i  hxc  autem 
contudit ,  minutifjime  contrivit  ,  &  diligent  iffime  attri¬ 
vit ,  fignificet;  olivas  ad  parandum  oleum  pro  Can¬ 
delabro  omnino  contundendas  fuifle  inde  liquido  con¬ 
flat. 

Quo  autem  inftrumento  oliva:  iftx,  molane  ,  an 
pilo  conterenda:  forent,  lub  judice  minime cenfetur. 
interpretes  enim,  &  expofitores  omnes  ,  communi 
quodam  confenfu  ,  cum  exemplari  vulgato  ,  pilo  in 
mortariis  olivas  conterendas  affirmant,  a  quo  commu¬ 
ni  fenfu  ,  vulgati  exemplaris  accedente  audoritate, 
nunc  mihi  nequaquam  recedendum  putavi.  Chal¬ 
daicus  Paraphraftes  habet  Qui  locus,  me 

judice  ,  non  rede  ab  interprete  illius  parapbrafis  in 
regiis  interpretatur  his  verbis:  Mundifftmum  de  olivis 
contufts.  Sed  dicendum  fuiflet,  contufum ,  &  morta¬ 
rio  quaffatum.  Prior  enim  didio  contundere  fig- 
nfficat  :  pofterior  conterere  m  mortario  valet. 
Quamobrem  vocabula  illa  quali  fynonyma  repetuntur 
cap  27.  Exodi  ,  ad  offendendam  diligentiam  ,  ac 
ftudium,  quod  in  contundendis,  ac  conterendis  oli¬ 
vis  ,  nec  non  etiam  in  praeparando  illud  genus  olei 
adhiberi  oportebat.  Nam  &  exRabbinisM.  Marinus 
in  didione  docet.  Oleum  hoc  ex  baccis  oliva¬ 
rum  fieri  lolitum,  in  mortario  baccas  conterendo;  ea 
tamen  lege  ,  quod  priores  tantum  ,  ex  ea  materia, 
olei  gutta:  ad  Candelabri  lucernas  aflumerentur. 
Non  enim  longius  contritio  protrahebatur,-  ne  cum 
oleo,  aliqua:  etiam  profluerent  fieces,-  neve  aliquid 
impuri  oleum  haberet.  Eapropter  fandus  Hieronymus 
methodum  parandi  hoc  oleum  prae  oculis  habens  : 
Oleum  cum  facro  noftro  Interprete  pilo  contufum  , 
hoc  appellavit.  Ut  enim  vere  docet  Carthuf.  in 
cap.  27.  Exod.  hoc  mundius  eft,  quam  quod  mola 
exprimitur. 

Verum  non  quaecumque  olivx  ,  ut  tunderentur  in 
hoc  mortario,  aflumebantur;  fed  ut  diximus  ,  quae 
potius  eflent  fub  ipfa  maturitate,  nigredine  nondum 
inchoata,  incipiente  enim  nigritia  ,  minimum  amurca, 
inquit  Plinius  loco  jam  citato  cap.  i  .ante  eamnibil. 
Igitur  ad  exprimendum  oleum  ,  quod  omni  careret 
amurca  ,  pro  Dei  candelabro  non  erat  expedanda 
nigredo,  fed  nec  ad  tabulata  oliva:  deferebantur;  ut 
hic  maturitatem  ,  quam  fub  dio  non  receperant  in  ar¬ 
bore  ,  in  tabulato  expedarent  :  quin  potius  tunde¬ 
bantur  antequam  maturefeerent ,  ut  oleum  perfedius , 


A 


B 


C 


F 


2 


lepidius,  ac  defaecatius  haberetur:  quanto  enim  ma¬ 
turior  bacca  ,  tanto  pinguior  fuccus  ,  minufquepuri 
in  oleo  ,  ex  Plinio  c.  17.  Oleum  quam  acerbiflima 
oliva  optimum  fieri  dixit  ibidem  ,  &  cap.  3.  dixerat. 
Suus  quidem  oliva  fuccus  oleum  eft  i  idque  practpue 
ex  immaturis  wtell gimns.  Hoc  enim  nobiliflimum 
illud  oleum  eft  ,  quod  Omphacinum  ab  audonbus 
communiter  appellatur.  De  eo  Diofcorides  lib. 
1.  cap.  8.  Eft  enim  immatura  uva.  Hinc 

a  fimili  oleum  ex  immaturis  olivis  Omphacinum 
dicitur.  Sed  ex  Omphacinis  oleis  illud  ,  quod 
novum,  odoriferum,  ac  non  mordax  fuerit;  hoc 
exteris  excellentius  erit  ex  dodrina  Diolcoridis  ibi¬ 
dem. 

Cum  igitur  Deus  opt.  max.  pro  fuo  facro  Candela¬ 
bro  oleum  fibi  puriflimum,  ac  lucidum  ,  quodque 
prxftaret  exteris  omnibus  parari  jufliflet  :  utique  de 
oleo  hoc  Omphacino  ,  quod  ex  olivis  adhuc  imma¬ 
turis  ,  maturitati  tamen  vicinis  ,  exprimebatur  ,  ac 
extrahebatur;  divinum  prxeeptum  in  facris  libris  ac¬ 
cipiendum  fuit.  Hoc  etiam  non  obfcure  colligitur  ex 
Hebraica  didione  II  z.acb  ,  qux  correfpondet  didi- 
ombus  lucidijftmum  ac  punffimum  ;  qux  in  noftrovul- 
gato  habentur.  Illa  enim  hebraica  vox,  five  a  radice 
n-l  z.achah  derivetur,  ut  nonnulli  putant  ;  five  a  ra¬ 
dice  -1?!  z.acbacb  ,  ut  alii  arbitrantur  ;  utrobique 
oleum  defxcatum ,  purum,  fine  labe,  fine  fxce,  Sc 
finequacumque  alia  macula fignificabit;  oleumnimi» 
rum  omnino  purgatum  ,  £c  clarifiimum.  Quam¬ 
obrem  Septuaginta  in  Regiis  Bibliis  habent  theuov 
eA ouoov  drtpjyov  ,  id  eft  ,  Oleum  ex  olivis  defa- 

catum ,  dilucidum,  qux  omnia  de  Omphacino  tan¬ 
tummodo  oleo  accipi  poflunt  :  quo  quidem  oleo  , 
ex  divinio  prxeepto ,  folummodo  uti  licebat,  tam  Sacer¬ 
dotibus  ad  facri  Candelabri  lucernas, quam  filiis  Ifrael  in 
oblatione  olei  ad  lummaria  concinnanda  ,  O1  ad  pra- 
parandum  unguentum  :  ut  in  facris  pertradandis  rebus, 
facris  quoque  utamur  verbis. 


CAP.  VI. 

Lucernarum  cultus  Sc  religio  ex  facris  St  pro¬ 
phanis  oftenditur. 

Ad  loca  Num.  4*  dft#  funt  onera  filiorum  Cabat  in 
tabernaculo  foederis  :  fuper  quos  erit  Eleaz^ar  filiui 
Aaron  Sacerdotis  ,  ad  cujus  curam  pertinet  oleum  ad 
concinnandas  lucernas.  Baruch.  6.  Lucernas  accen¬ 
dunt  illis,  &  quidem  multas ,  ex  quibus  nullasvidere 
poffunt.  Matth.  22.  Non  dico  tibi  fepties ,  Jedfeptua- 
gies  fepties.  Et  ad  alia  plura. 

MVnera  Eleazari  filii  Aaron  cap.  4.  Nume¬ 
rorum  recenfentur;  in  his  illud  unum  ad  lu- 
cernx  ufum,  quod  oleum  pro  concinnandis , 
&  apparandis  lucernis  ejus  eflet  curx.  Ifta  funt  onera 
filiorum  Cabat  m  tabernaculo  foederis  ,  dicitur  in  facro 
textu ,  fuper  quos  erit  Eleaz.ar  filius  Aaron  facerdotis  , 
ad  cujus  curam  pertinet  oleum  ad  concinnandas  lu¬ 
cernas.  Nos  de  oleo  dum  agimus,  ufum  inquiramus 
ad  lucernas ,  &  lucernarum  religionem  ;  ita  tamen  ut 
fecernamus  lucernas  a  lampadibus;  non  enim  proeo- 
dem  accipienda  funt.  Quod  autem  latme  lampas  dw 
citur,  T?-  lapid  hebraice  explicatur;  grxee  Aa(«7r<*V 
appellatur,  qux  voxlicet  promifeue  fumaturapudau- 
dores  maxime  Poetas,  nimirum  pro  face,  txda,  aut 
lucerna  :  proprie  tamen  fignificat  inftrumentum  in 
vafe  fufpenfum ,  accenfum  igne  ,  St  oleo  fotum  ad 
nutrimentum  luminis,  quamobrem  non  nifi  de  vitreo 
vafe  propriedicitur;  quod undiquefulgeat ,  acfplen- 
deat  ;  quales  funt  faces  ,  qux  in  ccelo  ardent. 
Lampades  didx,  tefte  Plinio  lib.  2.  cap.  2 6.  Sc 


22 


Sacrorvm  EljeochrismatHN.  n 


in  jure  pro  illo  genere  vaforum  ,  de  quibus  loqui- , 
mur  ,  funt  lampadarii  feriniorum.  De  lampadibus  j 
nihil  nunc  ad  nos  attinet,  de  illis  infra  lib.  4.  redibit  j 
fenno.  De  lucernis  quae  nnfl  hebratee  vocantur  in 
plurali,  &  V.  in  lingulari  ,  xSXvog  gr^ce  :  de  his  Jer_ 
mo  eft  in  lacris  oraculis  ;  cum  de  praeparatione  olei , 
£c  ejufdem  ufu  agitur  t  quas  cum  a  lampadibus diitin- 
wuantur ,  6c  lucerna  proprie  dicatur  inftrumentum 
aliquod  metallicum  ,  in  quo  polito  oleo  ,  &  parato 
lychno  nutritur  ignis ;  ut  omnes  qui  ingrediuntui , 
lumen  videant  ;  de  hac  ,  qcice  ad  Religionem  fpe- 
dant ,  cognofcere  tentabimus. 

Mentitur  Athenaeus  lib.  15.  cap.  20.  dicens:  ow 
Ttaxcalv  4/  «Stfy/**  ,  lacernam  non  fore  peranti¬ 

quum  inventum,  nam  iEropus  Macedoniae  Rex  iubtiles 
menfulas,&  lucernulas,  ubi  vacabat,  fabricando  tem¬ 
pus  traducebat  ;  audore  Plutarcho  in  Demeti  10.  Quam- 
obrem  nili  forte  Athenaeus  loquatur  de  lucerna  pen- 
fili,  live  de  laterna,  non  erit  audiendus,  nam  ufus 
lucernarum,  ac  olei  in  nutrimentum  ignis,  apud  ve¬ 
teres  tam  facrae  ,  quam  prophana:  Religionis  fedato- 
res  apertiffimis ,  pluribusque  monumentis  vetuftiffi- 
mus  apparet  ;  nec  non  etiam  frequentilhmum  fuifle 
ex  earumdem  ufu  perfpicuum  eft. 

Sacrum  vero  aliquod  portendiffe  lucernam  tam 
Gi  •scis,  ex  teftimonio  Suidas;  quam  Latinis  ex  au-j 
dontate  Senecae  de  vita  beata  cap.  27.  certum  eft. 
pnefertim  ex  monumentis  Aegyptiorum ,  penes  quos 
adeo  frequens  haec  confuetudo  fuit  ;  ut  fola  lucerna 
Aegyptia:  Religionis  hieroglyphicum  teneret  ;  tefte 
Beroaldo  in  lib.  1 1 .  Apulei,  ea  fortaffe  de  ratione ,  quod 
ipli  ad  cultum  idolorum  cum  primis  lucernis  uteren¬ 
tur  :  vel  quia  lucernarum  ufum  ab  Aegyptiis ,  ad  re¬ 
liquas  tranllaturn  nationes  fentiant  plurimi.  In  quo 
quidem  fuerunt  adeo  fuperftitiofi  Romani  apud  Plu- 
tarchum  lib.  y.fympo.  14.  ut  lucernam  extinguere  reli¬ 
gio  effet.  quamobrem  oleo  polito  inextindam  lucer¬ 
nam  dimittebant;  quoufque  ignis  oleum  confumpfif- 
fet,  &  deficiente  nutrimento  ,  ipfa  quoque  deficeret 
flamma,  live  id  reverentia  facri  ignis  facerent,  ut  di¬ 
cebat  apud  PlutarchumCefernius ,  five  ut  Lucius  ibi¬ 
dem,  ne  viderentur  necem  inferre  elemento  quodam¬ 
modo  animato ;  five  denique  ne  lucernam  extinguentes, 
lucem  aliis  invidere  exiftimarentur  j  quod  ibidem  affir¬ 
mabat  Florus.  Quascumque  autem  ratio  ex  illis  ve¬ 
rior  fit,  parum  noftra  intereft:  fufficiat,  cultus  gra¬ 
tia,  lucernam  inextindam  dimittere,  veterum  fuifle 
confuetudinem. 

Verum  ad  Aigyptios  redeamus ,  in  lucernis  colen¬ 
dis  caeteris  religiofiores.  Herodotus  enim  ,  fuam  ob 
antiquitatem  apud  Graecos  Hiftoriarum  Pater  appel¬ 
latus,  in  medium  ex  Agyptiorum  antiquitatibus  ali¬ 
quid  pro  lucernis  afferat.  Is  enim  cujufdam  diei  fe- 
fti  folemniffimi  apud  Aegyptios  meminit;  qui  feftus 
dies ,  Accenfio  lucernarum  dicebatur ;  quod  nodu 
fub  dio  per  univerfam  ALgyptum  lucernae  fale  im¬ 
butae  ,  oleo  plenae ,  ellychnio  quam  optime  in- 
ftrudas  accenderentur  :  eaque  luce  luciferum ,  fo- 
lemque  orientem  attingerent.  De  hoc  die  fefto  , 
illiufque  fignificatione  aliter ,  atque  aliter  audores 
cenfent.  Sunt  qui  putent  lucernas  has  ,  ab  Aegyp¬ 
tiis  accendi  lolitas  in  honorem  Vulcani,  quem  ignis 
inventorem  die  cum  exiftimarent  &  in  Aegyp¬ 
tum  regnaffe  facerdotes  illius  Regionis  apud  Apule¬ 
jum  crederent ;  de  quibus  Lipfius  confuli  poterit 
lib.  1 .  Eled.  lucernas  accendere ,  8c  feftum  diem  fo- 
lemniffimum  illius  gratia  inftitutum  concelebrare  {ole¬ 
bant  Sed  unde  lamenta,  ejulatus ,  8c  lacrymas ,  de  quibus 
Ladantius  Firmianus  lib.  i.divin.  inft. cap. 21. quid¬ 
nam  hxc  cum  Vulcano?  certe  nihil. 

Arbitrantur  alii ,  ad  inquirendum ,  cum  Ifide  , 
Ofiridem, lucernas  accendere  confueviffe  Aegyptios; 
hujusque  gratia  lacrymabilem  feftum  diem  ab  ipfls 


A 


B 


D 


E 


F 


inftitutum.  Hunc  Jovis  filium  crediderunt;  Ifidem- 
que  ,  ut  placet  Ladantio  ibidem  ,  habuifle  matrem  , 
feu  ut  aliis  placet  ,  uxorem  fabulantur.  Quod  ve¬ 
ro  vterque  beneficiis  maximis  Aegyptum  affeciflet; 
divinos  ab  illis  populis  promeriti  funt  honores.  lfi- 
dem  namque  litteras,  litterarumque  ufum  excogi- 
tafle  ,  Aegyptiisque  tradidifle  affirmant  :  Ofiridem 
vero  varias  artes  ad  vitam  excolendam  a  fe  inventas 
eos  docuifle.  tamque  religiofum  lfidis  numen  habe¬ 
batur,  ut  morti  obnoxius  crederetur,  qui  illius  ady¬ 
tum  penetrare  auderet.  Paufanias  id  feribit,  dicens: 
ron  ovv  rov  ‘qof/,cdov  01  g  littrA^ontro  Afyv 7tIov  , 
olvSyoe  g<pjj  ^pyjuofriv  dvocTtdisotvroo  dg  ro  olSvrov  rotrontipi- 
^\you  r yjg  icrtbog  ro  Lv  Kcntlus.  ^  0  i<nnpt<p^eic  eivgsyevj/g  /fiu 
cm  J  oiSvra  ,  JiyyycrccLttyocv  Si  oitbect,  i&idcooro  ,  x^rSrov 
dvrlnce  ivtvv^dvoyilw  nAthr Yi<xou.  hoc  eft :  Tunc  igitur 
cum  Romanus  quidam  gubernaret  Aegyptum  ,  hominem 
eum  mercede  conduSlum  mifijfe  m  adytum  Ifydis ,  quod 
efl  in  Kopto :  fi  rediijje  quidem  ;  fed  mox  ut  narravit , 
quot  vidit ,  fi  hunc  fubito  mortuum  fuifle. 

Quaerebant  vero  Ofiridem  Aegyptii  inter  nodur- 
nas  tenebras,  quod  ab  Antiphone  Aegyptio,  vel, 
ut  Servius  ait,  i  Theliphone  fratre  aliquando  occi- 
fus,  non  modico  tempore  ab  Ifide  lacrymis  comitata, 
ac  ejulatibus  quaefitus  fuerit.  Cumque  Aegyptii 
permutatis  nominibus ,  Solem  Ofiridem  dicerent; 
ut  tradit  Eufebius  lib.  10.  de  praeparatione  Evang. 
&  Ifidem  Lunam,  ut  etiam  apud Apuleium lib.  1  r. 
ipfamet  Luna  affirmat;  quae  quidem  diverfarum gen¬ 
tium,  diverfas  ibi  de  fe  afferens  opiniones,  &  nomi¬ 
na:  tandem  ait:  Et  qui  nafcentis  Dei  Solis  inchoantibus 
radiis  illuflrantur  Aethiopes ,  prifcaque  doElrina  pollentes 
Aegyptii  ,  ceremoniis  me  propriam  propriis  percolentes 
appellant  vero  nomine  Reginam  Ifidem.  Quamobrem  in 
plenilunio  fub  dio  inter  tenebras  nodurnas  ,  quafi 
Lunam  ,  ideft,  Ifidem,  comitarentur;  lucernis  ac- 
cenfis  magno  cum  ludu  perditum  Ofiridem  require¬ 
bant.  Credebant  enim  hoc  cultu  ,  &  hac  religione 
arva  foecundari ,  Nilumque  excrefcere  :  feribit  id 
Paufanias  fe  accepifle  a  quodam  Phoenice,  dyfl  rij 
1 ’<nSt  Aiyvirllxg  rlw  io^rluS  ,  on  covrrjv  r  oVig/v  nv^etv 
Kiyowi,  rtjvi  uxor»  Se  dj  0  NoAo?  dvoefiotlvew  crtyltriv 

1 ij  r1  SSn^ufiuv  7roJAoTg  Iflv  ug  roi  otv^ovrotr 

7rorcx,y,ov,  Hj  d^Snv  rdg  d^^oig  ivoiovvroo  Sotngvoo  ig)  feriSog. 
hoc  eft:  Agere Ifidi  Aegyptios  feflum  ,  quando  ipfam  Ofiri¬ 
dem  lugere  dicunt ,  (fi  illis  quidem  diebus  Nilum  inci¬ 
pere  crefcere  dicunt  ,  fi  multi  incolarum  dicunt  aug¬ 
mentum  fluminis  ,  fi  inundationem  agrorum  lacrymis 
lfidis  feri.  Quamobrem,  ut  puto,  plurimum  lamen¬ 
tabantur  ,  &  copiofis  lacrymis  feftum  hunc  concele¬ 
brabant  ;  ut  plurimum  excrefceret  Nilus  agrique 
fcecundarentur.  Inde  dixit  Stat.  lib.  1.  Theb. 

.......  melius  votis  Mareotica  fumat 

Coptos ,  fi  arifoni  lugentia  flumina  Nili. 

Lugentia  flumina  dixit  ,  five  propter  Ofirim, 
quem  fufpiriis  &  ejulatibus  quaerunt;  five  quia  irrigatio¬ 
nem  Nili,  Aegyptii  vfque  ad  veros  piandus  efflagitant. 

Nam  facerdotes  Aegyptiorum ,  deglabrato  corpore , 
fua  pedora  tundebant ;  quemadmodum  Ifidem ,  cum 
Ofiridem  amifit,  fecifle  putabant,  quotannis  illum 
perdebant,  quotannis  eumdem  quaerebant.  Inde  di¬ 
xit  Lucanus; 

. numquamque  fatis  qmfitus  Oflris. 

Sole  mox  oriente,  inventum  Ofiridem  cum  gau¬ 
dio  excipiebant ,  ac  plaufu  profequebantur. 

At  fi  mihi  divinare  liceret,  d  ex  facris  oraculis  de 
hoc  fefto  lucernarum  Aegyptiaco  conjedari  poflem ; 
dicerem  profedo  feftum  hunc  lucernarum  apud  Ae¬ 
gyptios ;  Feftum,  inquam  infeftum,  ac  nefaftum  , 
lacrymis  ,  atque  ploratu  ab  ipfis  profequutum  exti- 
tifle ,  in  memoriam  illius  necis ,  quam  Deus  ad  ab¬ 
ducens 


>* 


2+  MyROTHECIVM.  I.  2J 


ducendos  filios  Ifrael,  debacchando  in  Aegyptum, 
primogenita  quorumcumque,  tam  hominum,  quam 
brutorum  morte  muldtavir.  Tunc  enim  Pharao  Rex 
fub  media  nofte ,  totaque  Aegyptus,  ludtu,  ac  la- 
crymis  confperfa,  e  ftratis  Turgentes ,  accenfisque  lu¬ 
cernis  necatos  filios  lamentabantur  ,  filiosque  Ifrael 
exire  compellebant  de  terra  Aegypti.  Ita  de  hac  re 
facra  loquuntur  oracula.  Exod.  cap.  12.  FaBum  eft 
autem  in  noBis  medio  j  percujflt  Dominus  omne  primoge¬ 
nitum  in  terra  Aegypti  a  primogenito  Pharaoms ,  qui  in 
folio  ejus  fedebat  ;  ufque  ad  primogenitum  captiva ,  qua 
erat  in  c  arcere ,  &  omne  primogenitum  jumentorum  j  fur- 
rexitque  Pharao  noBe ,  &  omnes  fervi  ejus ,  cunBaque 
Aegyptus ,  &  ortus  eft  clamor  magnus  in  Aegypto ,  neque 
enim  erat  domus ,  in  qua  non  jaceret  mortuus.  Nec  fua 
id  caret  conjedlura  j  potuit  enim  fieri ,  ut  primogeni¬ 
tus  is  Pharaonis,  qui  mortuus  eft,  Ofiris  appellare¬ 
tur:  nam  de  Ofiride  Aegyptio  loquuntur  Diodorus, 
Berofus,  &  in  eo  Amanus.  Pharaonis  vero  appellatio 
pronomen  erat ,  live  nomen  dignitatis ,  ac  Imperii 
Regum  /Egyptiorum.  Avorum  igitur  memoria ,  qui 
O  fi  rides  difti  fuerant,  primogenitum  quoque  illum 
a  Deo  interfe&um ,  qui  Ofiris  dici  potuit,  deplo- 
rafle  illos  puto..  Nam  de  Ofiride,  qui  una  cumfo- 
rore  ufum  frumenti,  aratrum,  &  alia  ad  humante 
vitae  cultum  Aegyptios,  aliasque  gentes  docuit,  lo¬ 
quitur  Berofus  Babylonicus,  &  cum  Diodoro  Ania- 
nus.  Quod  vero  convenientia  nominis  errorem  affer¬ 
re  potuerit,  &  uni  recentiori  Ofiridi  tribueretur, 
quod  alteri  antiquiori  debebatur  ,  in  rebus  adeo  per¬ 
antiquis  ,  mirum  nequaquam  efle  debet.  Quod  fi 
uni  conjecturae  alia  addatur  i  apertiora  fient,  quae  de 
hoc  fefto  lucernarum  ,  cum  nece  Aegyptiorum  ex 
divinis  oraculis  tradidimus.  Nam  quod  feftus  hic 
lucernarum  in  plenilunio  celebraretur ,  teftis  eft 
Apulejus  lib.  1 1.  qui  circa  primam  ferme  noBis  vigili¬ 
am  ,  inquit ,  experreBus ,  pavore  fubito  pramicantis 
luna ,  candore  nimio  completum  orbem  ,  commodum  ma¬ 
rinis  emergentem  fluBibus.  Quemadmodum  &  exitus 
filiorum  Ifrael  ex  Aegypto  plenilunii  tempore  in 
Martio  contigilfe,  lacra  tradidere  oracula.  Quod  eti¬ 
am  de  Nili  inundatione  circa  ea  tempora  fieri  lolita, 
feriptores  communiter  affirmant ;  nec  male  nos  con- 
je&affe,  nec  omnino  divinafle  offendet :  quin  potius 
veram  infaufti  lucernarum  fefti  apud  Aegyptios  nos 
rationem  tetigifle ,  perfpicuum  faciet. 

Quaecumque  vero  fuerit  accendendarum  lucer¬ 
narum  apud  Aegyptios  ratio,  pompae  Ifidis  appara¬ 
tus  intueamur  ,  ut  in  ea  pompa  lucernarum  cultum 
6c  religionem  agnofeamus.  Ejus  pompae  meminit 
Apulejus  lib.  11.  dicens:  Magnus  pr  ater  ea fexmutri- 
ufque  numerus ,  lucernis ,  tadis  ,  cereis ,  &  alio  gene¬ 
re  facium ,  luminis  fderum  coeleflium  fiirpem  propitian¬ 
tes.  Infra  vero  Antiftitum  illius  Religionis  apparatus 
feribens:  qui  quidem  (aeratiora,  ac  venerabiliora  in 
pompa  deferebant ,  lucernam  venerabiliorem  acprae- 
ftantiorem,  tum  ratione  materiae,  tum  Religionis, 
in  manibus  dignioris  Antiftitis  collocat  ,  dicens : 
Quorum  primus  (  fupple  Antiftitum  )  lucernam  pro¬ 
micantem,  claro  porrigebat  lumine  ,  non  n ofiris  conflmt- 
lem ,  quo  vespertinas  illuminant  epulas  ,  fed  aureum 
cymbium  in  medio  fui  patore  flammulam  fufeitans  largi¬ 
orem. 

Fueruntque  adeo  fuperftitiofi  Idololatrae,  tam  JE- 
gyptii,  quam  aliarum  nationum  in  vfu  lucernarum , 
&  lucernario  cultu  idolorum  ,  teftibus  Clemente 
Alexan.  lib.  1.  Strom.  Eufebio  lib.  10.  de  praeparat. 
Evang.  ut  quamplurimas ,  non  unam ,  aut  alteram 
illis  appenderent  lucernas.  Quamobrem  Ladtantius 
lib.  6.  divin.  inftit.  Idololatriam  redarguens,  mul¬ 
titudinem  hanc  lucernarum  irridet.  Num  igitur  men¬ 
tis  fua  compos,  inquit,  putandus  eft ,  qui  auBori  & 
datori  luminis  candelas  offert  pro  munere  ?  Et  infra. 


A  Vel  fi  ccelcfte  lumen  ,  quod  dicimus  folem  ,  contemplari 
velint  j  jam  fentiant ,  quod  non  indiget  lucernis  eorum 
Deus  i  qui  m  vfum  hominum  tam  claram  ,  tam  candi¬ 
dam  lucem  dedit.  Tertullianus  quoque  temporibus 
Apoftolorum  viciniffimus ,  ex  modeftia  Chriftiano- 
rum  ,  lacra  Gentilium  irridens,  lucernarum  memi-* 
nit ,  dicens  :  Cur  die  lato  non  laureis  pofles  obumbra¬ 
mus  ,  nec  lucernis  diem  infringimus?  Quafi  dicat ,  quem¬ 
admodum  apud  vos,  Idololatrae,  in  morem  habetur. 
Quin  diem  facrum,  lucernis  cum  primis indidlum 
de  more  Romanorum  aperuit  Seneca  epift.  9y.  Gen¬ 
tilium  fuperftitionem  irridens  :  Accendere  aliquam  lu¬ 
cernam  fabbatis  prohibemus ,  inquit,  quoniam  nec  lu - 
B  mine  dii  egent ,  &  nec  homines  quidem  deleBantur  fuli¬ 
gine.  Ab  hoc  cultu  eft  illud  Poetae  Lucretii,  ut  pu¬ 
to,  &  eft  apud  Stuchium  de  facrificiis. 

T eBa  lucernantur  florentia  Numina  fertis. 


C 


D 


E 


Lucernari  dixit  obfbleto  verbo  Apulejano  ,  pro 
difponere  ,  &  ordinare  lucernas  ,  florentia  Numina 
fertis:  tunc  nimirum,  quando  diebus  feftis,  idola 
floribus  de  more  ab  idololatris  coronabantur.  Hinc 
Jeremias  propheta  Dei  in  epiftola ,  quam  dedit  ad  il¬ 
los  Ifraelitas,  qui  captivi  in  Babylonem  abducendi 
erant  :  cavendum  fibi  a  falfo  cultu  idolorum  apud 
Babylonios  admonet.  Et  hac  occafione  lucernarum 
meminit,  dicens  Baruch.  6.  Lucernas  accendunt  illis, 
&  quidem  multas ,  ex  quibus  nullam  videre  poffunt.  Et 
quidem  multas  ,  ait  ,  ob  illarum  multiplicem  nu 
merum  :  cum  tamen  Deus  optimus  maximus  feptem 
tantum  lucernas  in  candelabro  uno ,  intra  Taberna¬ 
culum  oleo  apparandas  jufferit.  Exod.  45-.  Facies  & 
lucernas  feptem ,  &  pones  eas  fuper  candelabrum  ,  ut  lu¬ 
ceant  ex  adverfo.  Et  illud  idem  de  numero  lucerna¬ 
rum  dicit  Exod.  38.  ubi  de  operibus,  tc  tabernacu¬ 
lo  ,  opere  Befeleelis  completo  fermo  eft.  Fecit  &  lu¬ 
cernas  feptem  cum  emunBoriis  Ju is ,  inquit  textus  ,  & 
vafa ,  ubi  qua  emunBa  funt ,  e xtinguantur.  Quid  au¬ 
tem  fibi  velit  lucere  ex  adverfo  ,  fequenti  capite 
aperietur. 

Prastereundum  nequaquam  cenfeo,  quod  ubi  Dei 
cultus  fub  Salomone  augeri  coepit,  lucernarum  quo¬ 
que  numerum  audfcum  legimus.  3.  Reg.  cap.  3. his 
Verbis :  Fecitque  Salomon  omnia  vafa  in  domo  Domini: 
Altare  aureum  &  menfam  fuper  quam  ponerentur  panes 
propofitionis  i  &  candelabra  aurea  quinque  ad  dexteram, 
dr  quinque  ad  / iniftram  contra  oraculum ,  ex  auro  puro , 
&  quafi  lilii  flores ,  &  lucernas  defuper  aureas ,  &  for¬ 
cipes  aureos ,  &c.  Quod  fi  decem  candelabrorum 
aureorum  opus,  eam  fervavit  formam ,  quam  habe¬ 
bat  Candelabrum  ex  Dei  prasferipto  conftrudtum  a. 
Moyfe  pro  tabernaculo,  feptuaginta  jam  lucernas 
in  templo  Domini  fub  Salomone  conftrudto,  accen¬ 
dendas  fuere  j  rectius ,  &  ut  puto  verius ,  feptua¬ 
ginta  feptem  fuere  lucernas  templi  Salomonici,  tum 
(aeratioris  numeri  gratia }  tum  quia  numquam  legi¬ 
mus  Salomonem  confumpfifle  ,  aut  va(a  aurea  de- 
ftruxifle,  qure  ex  prasferipto  Dei  confecerat,  ac  fa- 
craverat  Moyfes :  auxit  vaforum  numerum ,  illa  mini¬ 
me  diruit.  Quamobrem  mihi  perfuadeo  Candela¬ 
brum  a  Moyfe  conftrudtum ,  Salomonem  repofuifle 
in  templo;  huic  vero  auguftioris  cultus  gratia,  de¬ 
cem  alia  a  fe  noviter  conftrudta  addidifle  j  ut  feptua¬ 
ginta  feptem  die  nodtuque  arderent  lucernae  in 
templo  Dei. 

Hinc  lux  hauritur  loco  ex  Matth.  22.  in  quo  Pe¬ 
tro  requirente  a  Servatore  noftro ,  quoties  fibi  dimit¬ 
tenda  foret  culpa  peccanti  in  (e  proximo;  fufficeret- 
ne  fepties  dimilifle?  refpondit  Chriftus:  Non  dico 
tibi  fepties  ,  fed  feptuagies  fepties.  ideft  ,  in  infinitum: 
eft  enim  numerus  feptenarius  facer,  &  hieroglyphi- 
cum  infinitatis ;  quapropter  beati  dicuntur  Terque 
quaterque  beati ,  ut  incomprehenfibilis  illorum  be- 
B  3  atitudo 


26 

aritudo  indigitetur 


«anum 


1UJ„IlLlul.  Infinitus  vero  numerus  per  fepte- 

u-nuu,  fignificatus,  in  denarium  deinde  converus 

fpDtuaeics  &  per  denarium  multiplicatus,  magis 
infinitus  redditur-  w  finnificat  leptuagies  fep 
Vt 


hoc  vero  fignificat  leptuagies 
mitur  indicaret  Salomon  divinam  gloriam 
&  '  &  templo  repraeienta- 


ties.  . 

in  coelo,  quae  in  tabernaculo 


Sacro rvm  Ei^ochrismatun.  27 

re;  tendunt  vincula ,  ait  Statius;  quia  e  trabibus  1  uf— 
penfae,  tam  in  ccenaculis,  quam  in  tedlis  ordinaban- 
cur  lucernae.  t 

Hujus  quoque  cultus  in  Idolis,  lucernarumque 
aeratarum,  quales  funt,  quas  expreffimus ,  meminit 
Plinius  lib.  34.  cap.  3.  Placuere  &  lychnuchi  penflles  , 
inquit,  m  delubris ,  aut  arborum  modo  mala  ferentia 
lucentes  ,  qualis  cfi  m  templo  Apollinis  Palati¬ 
ni ,  quod  Alexander  agnus  Thebarum  expugnatione 
captum ,  in  Cyme  dicaverat  eidem  Deo.  Qui  lychnu¬ 
chi  ac  lucernae  a  laquearibus  ,  ac  trabibus  fuf- 
penfie  in  templis  Idolorum ,  ftatuarum  facies  il¬ 
ludiabant. 

]3  Hinc  jeremias  inepiftola,  quam  fcripfit  ad  eos, 
qui  captivi  abducendi  erant  in  Babylonem  :  loquens 
de  lucernis  in  cultu  idolorum  accenfis :  cum  dixifiet, 
lucernas  accendunt  ,  &  quidem  plures  quam  Jlbi  ipjis . 
habita  ratione  infenfibilitatis  non  minoris  in  idolis, 
quam  in  trabibus  lucernariis,  quodque  lucernae  non 


batur,  infinitam  atque  incomprchenlibilem  to 
infinita  quoque  luce  frui,  qui  cum  Deo  fine  fine  m 
gloria  vifturi  erant,  feptuagies  fepties  in  templo  re- 
poluit  lucernas. 


CAP.  VII. 

Sacrarum  lucernarum  forma  offenditur. 


& 


Ad  loca  Exod.  25.  Facies  &  lucernas  feptem 
pones  eas  fuper  Candelabrum ,  ut  luceant  ex  adverfo. 
Baruch  6.  Lucernas  accendunt  ,  &  quidem  plures 
quam  Jlbi  ipjis  ,  quarum  nullam  videre  pojfunt,  funt 
enim  velut  trabes  in  domo . 


Orma m  harum  *  aliarumque  veterum  lucer¬ 
narum  cognofcere,  non  erit ,  me  judice  ,  inju¬ 
cundum.  Inter  quae  ,  lucernam  qua  quaereba¬ 
tur  Ofiris  in  pompa  Ifidis,  attendentes;  fub  hac  for¬ 
ma,  illam  nobis  proponit  Apulejus.  Quorum  primus, 
fcilicet  Antiftitum  ,  lucernam  pr  amicant  em  claro  porri¬ 
gebat  lumine ,  non  adeo  nofris  illis  confimilem ,  quaves- 
' 'perlinas  illuminant  epulas :  fed  aureum  cymbium  medio 
fui  patore  flammulam  fufeitans  largiorem.  Et  quidem 
redi  e.  Apulejus  ait,  hanc  Ifidis  lucernam ,  quam  de¬ 
ferebat  Antiftitum  omnium  primus;  nec  omnino dif- 
fimilem  fu  i  fle  ,  nec  omnino  fimilem  illis ,  quibus 
more  Romano,  ac  Graeco  vefpertinae  illuminabantur 
epulae.  Licet  enim  iftarum  quoque  vas  Cymbium 
appellari  pollet ,  Cymbaeque  formam  fervaret ,  fi  ta¬ 
men  monolychnis  lucerna,  vel  ad  fummum  dilych 
nis  fuiflet;  in  eo  tamen  hae  differebant  ab  ea ;  quod 
iftae ,  quibus  utebantur  in  coenis ,  penfiles  eflent, 
fuis  ad  trabes  catenulis  in  laquearibus  fufpen- 
fae.  Quamobrem  Poeta  Didonis  Regiam  delcri- 
bens ,  cum  Aeneam  ad  convivium  excepiflet , 
ait: 

. dependent  lychni  laquearibus  aureis 

In  c  en fi ,  &  nollem  flammis  funalia  vincunt. 

Sidonius  pariter  ad  eum  antiquorum  ritum  refpici- 
ens  lib.  9.  in  carmine;  quodeft  ad  Tonantium  fub 
epiftola.  1  3.  dixit : 

Petat  alta  teBa  fumus 
fremente  noBe:  nec  non 
Numerofm  exigatur 
Laquearibus  corufcis 
Camera  in  fuperna  lychnus . 

Et  alter  dixit,  ut  alibi  iterum  retulimus  ex  eodem 
Poeta  : 

TeBa  Incernantur  florentia  Numina  fertis. 

Vt  autem  ad  fiicra  nos  recipiamus.  Licet  enim 
quoties  lucerna  ,  aut  lychnus  fumitur  ab  antiquis 
feriptoribus ,  de  penfilibus  illi intelligend i  fint.  quem¬ 
admodum  illud  Statii  lib.  1.  Thebaid.  occafione 
facrificiorum. 

Afi  alii  tenebras ,  &  opacam  vincere  noBem 
Aggreffl ,  tendunt  auratis  vincula  lychnis. 

V incula  legis  tenfii  aureis  lychnis :  candelabrorum 
autem  apud  veteres  nullus  in  coenis  vfus.  tunc  de  lu¬ 
cernis  penfilibus  vincula  intellige  :  e  quibus  depen¬ 
debant  ,  tedlifque  lufpendebantur  ;  teBa  ille  dixit 
Incernantur  i  laquearia  Virgilius  ,  &  Sidonius,  dixe- 


trabes  ,  quam  idola  illuftrabant;  nec  um  po- 
quam  alteri  ufui  erant ,  fubintulit :  Quarum 
videre  pojfunt  ;  funt  enim  ve  luti  trabes  in 


D 


magis 
tius  , 
nullam 
domo. 

Tribus  vero  catenulis  fufpendebantur  htelucernas, 
fi  fuiflent  dilychnes ,  vel  plurium  ellychniorum : 
quin  etiam  ,  cuinam  Deo  lucerna  dicata  foret ,  ad 
tergum  earumdem  fculptura  ,  five  celatura  alicujus 
imaginis ,  aut  hieroglyphici  declarabatur.  Moveor 
duabus  lucernis  teneis  perantiquis,  quae  Romae  ha¬ 
bentur  in  Mufeo antiquitatis perilluftris  Domini  Fran- 
cifci  Gualdi  Patricii  Ariminenlis,  Equitis  fandli  Ste- 
phani  ,  &  ad  familiaritatem  Cubiculariam  quattuor 
Summorum  Pontificum  adfeiti ,  Leonis  quidem  XI. 
ad  intima  cubiculi,  Pauli  vero  V.  &  Gregorii  XV. 
necnon  etiam  D.  N.  Vrbani  VIII.  ad  extima  cubi¬ 
culi  familiaris;  viri  ob  plurima  monumenta  veterum 
conquifita,  domique  fervata,  de  re  antiquaria  optimi 
meriti.  Harum  lucernarum  altera  initia  nafcentis  Ec- 
clefiae  offendit.  Chrifti  enim  charadtere  infignitaeft: 
eo  nimirum,  quod  in  labaro  ufum  fuifle  Conftanti- 
num  ,  ex  nummis  antiquis  cognovimus.  Eft  apud 
me  unum  Conftantis  Augufti ,  icone  fequenti  in- 
fignitum.  Fig.  A. 

In  cujus  labaro  Chrifti  nomen  hieroglyphice  in- 
fculptum  cernitur  j  ut  vidloriarn  ,  quam  in  re  navali 
potitus  fuerat  Conftans,  Servatoris  ope  illam  fe  adep¬ 
tum  fateretur.  nam  Chriftiani  quidem  om¬ 
nes  ,  etiam  Latini ,  a  Graecis  charadleribus  mutua¬ 
tis  ,  per  multos  annos  eildem  utebantur ,  ut 
hieroglyphice  Chrifti  Servatoris  nomen  fidelibus 
venerandum ,  atque  colendum  exhiberent  :  hoc 
nimirum  quod  primarias  Chrifti  nominis  literas , 
quae  funt  ^,8c  /TS.  fibi  vendicat.  quo  fanbtiflimo 
E  nomine  galeas ,  c  ypeos ,  figna  quoque  ornafle  Con- 
ftantinum  Magnum  ,  reliquosque  illius  fuccefiores 
numifmata  plurima,  aliaque  illius  fieculi  antiquifiima 
monumenta  paftim  teftantur.  quamobrem  lucernae  pa¬ 
riter  facris  ufibus  deftinata;,  facra  illa  nota  lignaban¬ 
tur  ,  ad  inftar  hujus ,  quam  icone  contemplandam 
proponimus.  Fig.  B. 

Nec  quemquam  admirari  oportet ,  quod  Chriftia¬ 
ni  fuis  in  Oratoriis,  ubi  convenire  folebant,  his  tunc 
uterentur  lucernis,  paulatim  enim  idololatrite  ritus, 
qui  Fidei  non  repugnabant  ,  nec  do&rinae,  aut  ma¬ 
jorum  inftitutis ;  (quod  &  Paulus  in  epiftolis  faepe 
docet  j  a  prophano  ad  facrum  ufum  transferentes, 
noftri  majores  expiabant:  &quae  apud  Idololatras  rati¬ 
one  cultus  impia  erant ;  pietatem  facro  ufu  induebant 
apud  fideles.  Alia  ejufdem  omnino  forma;  propha¬ 
na  lucerna  dilychnis,  teftatur,  qua;  de  prophanis  di¬ 
ximus  lucernis;  jacentem  Venerem  a  tergo,  e  regi¬ 
one  ellychniorum  habet;  ut  vel  Veneri  dicata  lucer¬ 
na  cenlenda  fit;  vel  etiam  (quod  verius  exiftimo) 

lucer- 


28 


Myrothecivm.  I. 


29 


lucerna  htec,  una  ex  his  fuerit,  quarum  ufus  erat 
penes  proftitutas  in  lupanaribus.  Mos  enim  fuit  apud 
Romanos  lucernas  in  lupanaribus  accenfas,  ad  lupa¬ 
naris  notam  in  fornice  fufpendere.  cujus  prophani 
&  lafcivientis  fkculi  ufus  teflem  habemus  antiquiffi- 
mum  Tertul.  lib.  2.  ad  Vxorem:  ubi  de  Chrifliana 
muliere  a  peffimis  idololatris  pertentata ,  &  ad  libi¬ 
dines  provocata,  ait,  Procedit  de  janua  lacerata  ,  &  lu¬ 
cernata  ,  ut  de  novo  confiftorio  libidinum  publicarum. 
Quibus  Tertullianus  innuit,  quantis  irritamentis  fanfitas 
Chrilli  famulas  impii  gentiles  prollituere  conarentur. 

Lucernarum  in  lupanaribus  rationem  eruditiffimus 
Liplius  lib.  i.ele&or.  cap.  3.  eam  affert 5  quodfub 
vefpera,  &  non  ante,  hora  diei  nona  &  ultra,  co¬ 
piam  fui  facere  proflitutis  mulieribus  liceret.  Argu¬ 
mento  ex  his  confuetudinibus  fumpto  in  Apologet. 
Tertullian.  Idololatrarum  fuperflitionem  in  facris 
redarguens ;  ufum  lucernarum  accendendarum  diebus 
feflis  in  propriis  domibus  irridens,  Honefta  res ,  in¬ 
quit,  folemnitate  publica  exigente ,  inducere  domui  tua 
habitum  alicujus  novi  lupanaris.  Hoc  autem  incla¬ 
mabat  Tertullianus,  quia  diebus  feftivis  ,  non  fo- 
lum  in  pompa  lucernis,  lampadibus,  taedis,  ac  fa¬ 
cibus  utebantur  idololatrae*  utex  Apulejo  vidimus ; 
verum  etiam  finguli  januas,  ac  aedes,  penfilibus  lu¬ 
cernis  ornabant,  hinc  a  lucernis  argumentatur  Ter¬ 
tullianus  ,  Se  ex  illorum  mllitutis,  inllituta  eorundem 
reprehendit. 

Illarum  lupanarium  lucernarum  unam,  hanc  fu  ille  a 
Venere  jacente,  ac  lafciviente,  fumpta  conjefitura, 
exiflimo.  in  his  enim  quae  Idolis  facrabantur  lucer¬ 
nis,  flans  idolum  confpiciebatur.  Venerem  liantem , 
lucerna  Veneri  ad  ufum  altaris  ,  ac  templi  dicata, 
monflrafletj  colendam  ac  venerandam  Venerem  ex- 
hibuiflet*  non  vero  nudam,  non  lafcivientem ,  non 
jacentem,  ad  luxuriae  libidinisque  incitamentum  Ve¬ 
neris  fimulacrum  confpiceretur.  cum  igitur  in  hac 
nollra  lucerna  lafciviens  Venus  exhibeatur*  propte- 
rea  ad  lupanaris  ufum  hanc  conllitutam  lucernam 


D 


E 


F 


cenfuimus,  quam  pagina  fequenti  Figi  A.  delineatam 
exhibemus. 

In  facris  vero  Oraculis,  in  quibus  verus  Dei  cultus 
docetur,  candelabra  legimus ,  non  penfiles  lucernas. 
Candelabrum  ,  fupple,  faciant,  ad  luminar  ia  fufien- 
tanda,vafa  illius  &  lucernas ,  inquit  MoyfesExod.  35^ 
quale  etiam  Graeci,  Thebis  fuo  Apollini  dicaverant, 
arboris  formam  praeferens  ,  ut  tradit  Plinius  lib.  34. 
cap.  3.  quam  Candelabri  formam  a  divinis  oraculis , 
Moylisque  libris,  ut  puto,  emendicaverant.  Can¬ 
delabri  enim  ufum  Sc  formam  e  coelo  delapfam  co¬ 
gnovimus:  nam  &  Verbum  ipfum  Filium  Dei ,  ambu¬ 
lantem  in  gloria  *  cujus  typus  erat  tabernaculum  Mo- 
faicum  ,  ac  Templum  *  in  medio  feptem  candela¬ 
brorum  ,  ambulalfe  Joannes  affirmat ;  nequaquam 
vero  in  medio  feptem  lucernarum.  Verum  quia 
candelabra  haec,  quae  vidit  Joannnes  in  coelo*  quae¬ 
que  Salomon  in  Templo  a  fe  conflrudlo  repofuit  * 
quorum  unum  in  tabernaculo  erexit  ex  Dei  prae- 
feripto  Moyfes,  feptem  illuilrabantur  lucernis:  ha¬ 
rum  formam  inquirere  pergratum  futurum  fpero. 
quod  quidem  fludium  eo  gratius,  Sc  diligentia  eo  jo- 
cundior,  quo  obfcurior,  quove  difficilior. 

Nihil  de  hac  re  do&iffimusRiberalib. 2  deTem- 
pl.  cap.  12.  ubi  agit  de  Candelabro  Domini.  Tor- 
niellus  diligentiffimus  feriptor  fub  annum  Mundi 
2544  agit  de  Candelabro.  Caterum ,  forma  lucerna¬ 
rum  ,  inquit,  quemadmodum  &  emunBoriorum ,  & 
vaforum.  item  in  quibus  emunbla  extingui  abfque  ulla 
maleolentia  pojfent  ,  neque  in  Sacris  libris ,  neque  d  fo- 
fepho  deferipta  invenitur ;  forte  quia  ad  formas  talium 
rerum  eo  tempore  uf  tatas  hac  fabla  fuerint  ;  quales 
vero  ejfent  certo  fari  non  potefi.  Sacer  vero  textus 
Exod.  2p.  ita  de  his:  Facies  &  lucernas  feptem ,  & 
pones  eas  fiiper  Candelabrum  ,  vt  luceant  ex  adverfo. 
Ratio  difficultatis  efl  ob  fitum  ellychnii  in  ipla lucer¬ 
na,  quae  figuram  fcyphi  acuminati ,  feu  clarius  cym¬ 
bae  potoriae  cum  retineret,  nucis  nimirum  amygda¬ 
linae  :  in  his  vero  ellychnium ,  vel  in  altera  extremi- 

ta- 


30 

tatum  haberi ,  vel  in  medio  flatui  poffit :  hinc  dc 
forma  lucernarum  ratio  dubitandi' exurgit.  Illa  enim, 
quam  omnium  Antiflitum  primus  deferebat,  aure¬ 
um  erat  Cymbium  ,  inquit  Apulejus.  Erat  autem 
Cymbium  poculi  genus ,  ad  modum  navigii  ,  non 
quidem  ad  navigationem,  fed ad  pifcationem  ac¬ 
commodati.  efl  enim  Cymba  >  unde  Cymbium 
dicitur  ,  navis  pifcatoria ,  five  tranfltoria  ,  utra¬ 
que  extremitate  angufta  ,  in  acutum  tantifper 
definens  j  cujus  medium  latius  fefe  aperit.  Quod 
ipfe  quoque  Apulejus  explicuit,  dicens:  Sed  aureum 
Cjmbium  medio  fui  patore  flammulam  fufcitans  largio¬ 


ri 

rem.  Itaque  haec  lucerna  Apulejana  ,  quamvis  in 
extremis  Tuis'  partibus  angufta,  Se  lychnis  in  his  ex¬ 
tremitatibus  peraccommoda  foret:  quia  tamen  ab  ea 
parte  nec  lychni  aderant ,  nec  flamma  excitabatur , 
dilychnis  non  fuit  appellanda ;  fed  potius  monolych- 
nis :  quia  medio  fui  patore,  ubi  latius  expandebatur, 
flamma  furgebat:  flamma,  inquam,  largior,  largio¬ 
ri  lychno  parata,  largiori  fota  oleo,  propria  etiam, 
ut  puto ,  fubftentata  bafi ,  ut  &  manibus  ab  Antiftite 
deferri,  &  per  fe  flare  poflet:  ad inftar poculi,  quod 
Cymbium  a  veteribus  dicebatur,  quam  lucernam 
icone  B.  exprimendam  duximus. 


SACRORVM  EL/EOCHRISMATfiN. 


Non  ita  lucernae  Candelabri  fandti,  quae  licet  mo- 
nolychnae  eflent,  non  tamen  ./Egyptiacae  lfidis  lucer¬ 
nam  ex  Applejo  imitabantur  j  quia  fi  flammam  in 
illatum  medio  excitaflent,  fruftra  adderentur  illa  ver¬ 
ba  in  lacio  textu:  Et  pones  eas  fuper  Candelabrum , 
ut  luceant  ex  adverfo.  Quorum  verborum  fenfus , 
ut  apei  tioi  fiat  ,  afferantur  verba  ex  Hebraeo  textu : 

yt  *  wm  ideft:  Et  mpones  W- 
nas  ejus  fuper  Candelabrum ,  &  facies  lucere  fuper  latus 
faciei  illius .  Cum  igitur  Candelabrum  vnius,  ejuf- 
demque  eflet  profpedtus  ac  formae ,  tam  ab  uno, 
quam  ab  alio  latere,  fex  prodeuntibus  ex  uno  ftipite 
lamis  ejufdem  omnino  operis  ,  quocumque  vertCris 
Candelabrum ,  ejufdem  facies  diceretur ,  ut  priore  ico¬ 
ne  paginae  fequentis  patet. 

Nam  excitata  flamma  in  medio  lucernarum ,  aeque 
luceret  ac  micaret  Candelabrum  ab  uno  quam  ab 
aho  latere,  nec  facies  &  tergum  illi  adferibi  poflet: 
quamobrem  fruftra  additum  a  Deo  fuiffet  in  textu 
ad  explicandam  fituationem  Candelabri,  Et  factes  lu¬ 
cere lucernas  tlhus fuper ,  ideft  ad  latus,  verfus  quem 
vertitur  facies  tlhus ,  iupple  Candelabri.  Excitata 


igitur  flamma  in  lucernis ,  facies  Candelabri  inqui- 
renda  remanet. 

Paraphraftes  Vatablus :  Vt  luceant  ad  latus  faciei 
ejus ,  illum  locum  interpretatur,  &  addit,  Hebraifmus 
E  eft  >  pr°xt  verfus  eam  partem  lumen  emittant ,  ad  quam 
verfum  erat  Candelabrum.  Vt  igitur  difficultas  tol¬ 
latur,  videndum  eft,  quae  dicenda  fit  facies  Cande¬ 
labri.  id  ex  forma  colligi  nequit  i  quod  ea  effet  om¬ 
nino  fimilis ,  &  aequalis  ab  utroque  latere.  Igitur  ab 
ellychnio  lucernae  in  medio  ftipite  conftitutae ,  qute  fit 
facies  Candelabri ,  me  judice,  colligendum  eft.  quo 
enim  illud  verteretur.  Candelabrum  faciem  vertiffe, 
certe  dicendum  fuit :  &  reliquae  lucernae  fuo  ellychnio, 
in  eam  partem  vertendae  erant.  Quamobrem  &impo- 
p  nent  luCernas ,  &  lucebunt  ab  una  facie ,  dixere  Sep¬ 
tuaginta  in  exemplari  Vaticano,  Scre&e  quidem :  nam 
illud  relativum  illius  noftri  vulgati ,  quod  hebraice  per 
affixum  v1  exprimitur,  in  illa  di&ione  •?$ ,  cum  fit 
generis  foeminini  ,  non  poteft  referri  ad  menfam, 
quae  hebraice  K»7»  dicitur  ,  &  eft  generis  mafculini. 
Igitur  neceflario  refertur  ad  Candelabrum,  quod  he¬ 
braice  ™  dicitur  ,  &  eft  generis  foeminini. 

Cum 


MyrothecivM.  I. 


33 


V' 

Cum  igitur  facies  Candelabri  nulla  dici  queat, 
nifi  illa  ,  verfus  quam  flamma  lucernarum  excita¬ 
tur  ,  ad  quam  ellychnium  converfum  confpiciturj 
reliquae  quoque  lucernae  illo  dirigendae  erant , 


quo  medii  ftipitis  lucerna  dirigebatur :  ficque  Can¬ 
delabri  facies  ,  ac  lucernarum  forma  perfpicua 
fiet ,  ut  Candelabri  hic  delineati  icone  confpici- 
tur,  Fig.  A. 


34- 


Sacr.or.vm 


ut 

ut 


B 


Ouod  autem  monolychnae  efflent  iftae  lucernas  Can-  A 
delabi' i  fandi,  apemffimo  offenditur  argumento: 
fumpto  tum  a  forma  amygdalina  lucernarum,  in 
auam  conientiunt  fcrip.to.rtiS»  omnes :  tum  quia  h  di- 
Ivchnes  fuifflent  lucernae  Candelabri  fandi  *  nulla  ap¬ 
pareret  diverfitas  in  lateribus  iplius;  atque  propterea 
eadem  qua:  fupra  rediret  difficultas  de  illis  verbis, 
luceant  ex  adverfo  ,  five  cum  Hebraeo  legamus 
luceant  ad  latus  faciei,  ipfiusmet  Candelabri  ,  quae  om¬ 
nino  fupervacanee  textus  lacer  appofuiflet.  Quod  ne 
contingat,  ea  debet  retineri  forma  harum  lucerna¬ 
rum;.  ut  ab  una  tantum  parte  ellychnium ,  oc  flam¬ 
mam  admittere  valeat  ;  &  quo  media  vertitur 

fuis  flammis  ,  convertantur  &  reliquae  Candela¬ 
bri  lucernae,  „  .  .  r  -n* 

Cum  vero  ex  Scripturis  facns  has  lucernas  fuille 

amovibiles  a  Candelabro  ,  manifeltum  fit :  dicitur 
enim  Levit  zq.  Ponet  que  eas ,  fupple  lucernas  ,  Aa- 
ron  d  vefpere  ufjue  in  mane  coram  Domino ,  cultu  ntu- 
aue  perpetuo  in  generationibus  veftris.  Super  Candela¬ 
brum  mundiffimum  ponentur  femper  m  confpeclu  Domini. 
Similiter  ex  cap.  2.5-.  Exodi,  in  quo  agebatur  decon- 
ftrudione  tabernaculi,  &  illorum  quae  ad  Dei,  fa- 
crificiorumque  cultum  pertinebant ;  certum  ell  lucer¬ 
nas  feorfum  a,  Candelabro  fuille  conftruendas.  dicitur 
enim  :  Facies  &  lucernas  feptem,  &  pones  eas  fuper 
Candelabrum ,  ui  luceant  ex  adverfo.  Sic  etiam  Exod, 
17.  dicitur:  Et  collocabunt  eam  Aaron ,  &  filii  ejus , 
ut  ufque  mane  luceat  coram  Domino.  Igitur  lucernae  opere 
ipfo  diftinguebantur  a  Candelabro ;  &  in  Candelabro 
fero  atque  mane  collocandae  cum  efflent,  amovibiles 
fuiffle  indubitatum  erit. 

Forma  igitur  mobilitati  lucernarum  peraccommoda 
inquirenda  fupereft,  ne  quid  intadum  remaneat.  Vel 
enim  binis  catenulis  in  unum  coeuntibus  fufpenfa  lu¬ 
cerna  dimoveri,  hinc  inde  afportan,  collocanque po¬ 
terat  in  ipfomet  lilio  j  nam  lilia  non  tantum  in  fummitate 
medii  cernebantur  ftipitis  j  verum  etiam  in  lingulis 
confpiciebantur  ramufculis ,  atque  brachiolis ,  quas 
e  medio  Candelabri  flipite  erumpebant,  nemo  igitur 
efl  ,  qui  non  videat  catenulis  fufpenfam  lucernam 
imponi  Candelabro,  deponique  potuifle.  Efl:  apud 
me  lucerna  asnea  exorientis  Ecclefius,  Spiritui  fando 
fub  columbas  fpecie  dicata;  ut  ex  adverfo  roftri  lu¬ 
cernae  a  tergo  confpicitur  ;  quae  catenulis  etiam  in 
fupera  parte  aptatis  fufpenditur  :  quibus  quidem 
catenulis  hic  collocari,  bine  dimoveri ,  inde  afporta- 
r i ,  ubique  appendi  pofle  icon  ipfa,  quam  Fig.  B.  pa¬ 
ginas  praecedentis  dedimus ,  aperit. 

Minime  tamen  probamus  lucernas  Sanctuarii ,  hu- 
!  jus  extitifie  formae;  quodque  ea  catenula  vel  fimili, 
facro  Candelabro  facras  lucernae  fuperimponerentur , 
i  aut  ab  eodem  dimoverentur,  incongruum  enim  atque 
i  periculofum  ;  me  judice,  cenferetur;  quod  hinc  in¬ 
de  penderent  catenulae ,  dum  in  Candelabro  Dei  lu¬ 
cernae  arderent :  vereor  namque ,  ne  forte  nifi  fub- 
moverentur  catenulae,  adeo  inflammentur,  ut  diffi¬ 
ciles  contaduj  redderentur  ;  vel  etiam  caloris  virtute, 
mollefcente  auro,  minus  aptae  fierent  ad  onus  fub- 
ftentandum  ,  in  deponendis  atque  apparandis  lucer¬ 
nis:  ac  Sacerdos  dum  lucernas  dimovere  putaflet;  vel 
ignito  auro  catenularum ,  eas  dimovere  nequaquam 
valuiflet;  vel  perfradis  catenulis,  lucernae,  praeter 
fas,  folum  peterent. 

Magis  vero  ad  rem  facere  puto  ,  fi  forma  amygdali¬ 
na  in  facris  lucernis  retineatur  ,  manubriolumque 
illis  a  tergo  adferibatur:  non  quidem  a  fupera  parte, 
ne  ad  oleum  immittendum  infundibulis  impedimento 
foret;  fed  vel  ad  latera,  vel  a  tergo  ,  ut  diximus, 
nam  fi  manubriola  haec  facrarum  lucernarum  annulis 
quibufdam  appofitis  ad  digitos  intromittendos  deferip- 
ferimus;  vereor  ne  liliorum  folia  in  fummis  ftipiti- 
bus  lucernas  excipienda,  Sacerdoti  collocanti,  aut 


ElyEOCHRlSMATtlN.  35 

lucernam  femovere  volenti  ,  impedimento  eflent* 
Quamobrem  a  tergo  lucernae,  lamina  per  modum 
ligulae  protenfa  fi  fuerit ,  fimulque  fiiaviter  ereda , 
gibbdfa  curvitate,  Ut  digitis  infra  pofitis ,  his  fublten- 
tata  lucerna  collocari ,  atque  dimoveri  poffit ;  perac- 
commodam  hanc  extitifie  formam  putarem ,  &  quam 
fimilem  ad  eam  ,  quam  quaerimus  in  Dei  Sanduario» 
Vidi  enim  Maceratae  ,  dum  publice  facram  ibi 
Theologiam  profiterer,  in  ea  forma  lucernam  aene¬ 
am  antiquiffimam  >  quae  fuit  quondam  Cardinalis  de 
Carpio ;  utque  litterae  &  notae  pervetuflx  infinua- 
bant,  a  Julio  Caefare  Jovi  facra  jam  fuerat,  caelatu¬ 
rae  erat  veteris  admodum  infignis;  ut  nihil  fupra  ex¬ 
cogitari  ,  aut  defiderari  pollet.  Nolui  propterea  po- 
fteros,  antiquitatisque  ftudiofos  hujus  lucernae  ico¬ 
nem  defiderare  :  ideo  hic  ejus  lucernae  non  folum 
integram  delineandam  curavimus  calatam  iconem  j 
verum  etiam  fingulas  illius  partes ,  atque  latera ,  ut 
in  illius  delineatam  formam,  perfedae  caelatura  opus 
admireris.  Erat  lucerna  haec  ad  novem  digitos  lon¬ 
gitudinis  cxtcnfa;  &  tres  tantum  in  medio  latitudinis: 
opus,  ut  puto,  a  quovis  excellente  Artifice  noflrife- 
culi  nulla  ratione  imitabile,  totam  pag.  fequenti  Fig. 
A.  delineatam  vides. 

Inquire  Fig.  B.  ejufdem  lucernae  partem  fupe- 
riorem  ,  in  qua  mira ,  ac  fubtiliflima  caelandi 
arte  ,  mulieres  facrum  Deo  Priapo  facientes  ad  ritus 
fuperffitiofos  illius  feculi  cernimus ,  Tripodem,  6c 
Gallum  gallinaceum,  mulierem  quoque  fere  nudam 
evocantem  Numen;  alia  coronata  Numen  coronat; 
facerdos  alia  Gallo  gallinaceo  jugulato,  fuppofita,  ar¬ 
bitror,  patera,  fanguinem  recipit;  quae  vero  capite 
demifTo  inter  brachia,  genibusque  politis,  medio  indi¬ 
ce  ac  pollice  dextrae  ,  finiftrae  pollicem  contredarc 
videtur;  fi  divinare  liceret,  digitum  intindum antea 
in  fanguine  ad  confpergendum  idolum  ,  ea  ratione 
comprimere  putarem  ,  Numinis  propitiandi  caufa, 
Adfunt  in  infima  parte  circuli  hae  notae  L.C.I.  quid 
fibi  velint,  aliorum  judicium  effo,  vifo  fchemate , 
quod  Fig.  B.  delineatum  habemus, 

Tantifper  lucerna  inferius  conffringitur,  atque  in 
circulum  ovatum  proportionatae  formae  ad  fupenorem 
defeendit;  ita  tamen  ut  longitudo  inferioris  ovati, 
duorum  digitorum  cum  dimidio  non  excedat  quanti¬ 
tatem  ,  latitudo  vero  vix  ad  duos  pertingat  digitos, 
latera  illa,  quae  hinc  inde  lucernam  cingunt,  cae¬ 
laturis  pariter  ornantur  ,  quas  Fig.  C.  videbis,  clau¬ 
duntur  denique  medio  in  inferiori  ovato  hae  lit¬ 
terae  C. I.C.  1.0. M.  S.  quae,  fi  fides  habenda  efl 
his  qui  de  notis  fcripferunt  ,  hanc  interpreta¬ 
tionem  recipiunt  :  Caji  Julii  Caefaris  Jovi  Opt. 
Max.  Sacrum. 

Reliquum  efl: ,  ut  ejus  latera  intueamur  ,  quibus 
inferior  circulus  fuperiori  conjungitur:  in  his  enim 
lateribus  lufus  Najadum  atque  T  ritonum  fiftulis,  tubis , 
citharisque  colludentium,  confpicitur,  ita  fubtili- 
ter,  8c  excellcntiffime  eunda  exprefla,  atque  caela¬ 
ta,  ut  diligentius  multo  in  aenea  illa  caelata  confpici- 
antur ,  quam  his  lineamentis  exprimere  valeamus. 
Quia  vero  finillrum  latus  in  totius  lucernae  icone, 
delineatum  vifitur  fuperius ;  dextrum  pari  ratione  cae¬ 
latum  intelligere  oportet,  ut  &  partes,  &  tota  lucer¬ 
na  confpici  poffit ,  nihilque  in  hac  antiquiffima  lu¬ 
cerna  defiderandum  remaneat;  cujus  forma  &  opus 
caelaturis  nobiliffimis  exornatum ,  peraccommodum , 
&  eongruentiflirnum,  cenferi  potefl  facris  illis  lucer¬ 
nis  ;  quarum  ufirs  ex  Dei  praeferipto  erat  in  Mofayco 
tabernaculo:  dummodo ,  prophanis  inde  fublatis  ima¬ 
ginibus  ,fpro  his  facn  Seraphim,  ac  palmae  undique 
fculpantur;  ad  inftar  eorum,  quae  Deus  in  taberna¬ 
culo  ,  velamine  ,  &  arca  lculpenda  mandavit.  Lu¬ 
cernae  roftrum  a  parte  anteriore,  ad  duorum  digito¬ 
rum  longitudinem  protenditur,  in  cujus  extrema  parte 

fora- 


D 


E 


F 


36 


Myrothecivm.  I. 


3  7 


foramen  ad  oleum  &  ad  mixum  fufferendi  luminis 
caufa  confpicitur  :  prteclariffimis  pariter  caelaturis, 
non  tam  ad  latera ,  quam  fusque  deque  effigiatum. 

At  a  tergo  illius  e  regione  ellychnii  martubrium 
ad  tres  ufque  digitos  extenditur  ;  in  quo  marina 
concha  duobus  Delphinis  hinc  inde  eam  compledten- 
tibus  videbatur:  tantaque  arte  uterque  delphinus  ad 
lucernae  ovatum  fuperiorem  extendebatur,  ut  caudis 
in  nodum  coeuntibus  ,  extrema  earumdem  iterum 
jungerentur,  iterumque  erumperent,  ac  foliis  Se  fi- 
liquis  infimul  conglobatis,  marinae  conchae  dorfum 
ita  perornarent  ,  ut  in  extrema  parte  uvae  botrus 
tantifper  inclinatus  cernatur  ;  quantum  fat  eft  ,  ut 
conchae  fuppofito  indice ,  ac  fuperpofito  pollice ,  ex¬ 
tremaque  manubrii  comprefla  ,  lucerna  commode 
fubftenterur  ,  dimoveatur,  hinc  inde  transferri,  at¬ 
que  in  Candelabro  collocari  ,  quam  commode 
poffic. 

Diligentius  defcribendam  ,  ac  delineandam  hanc 
lucernam  cenfui ,  tum  venerandae  antiquitatis  gratia, 
Se  operis  perfectiffimi ,  tum  etiam  ut  explicaremus 
formam  lucernarum  facri  Candelabri,  quas  huicper- 
fimiles  arbitramur,  has  enim  aureas  dixit  Scriptura ; 
optimis  quoque  caelaturis  cm  latas  fu  i  fle ,  non  eft  quod 
ambigatur }  necnon  etiam  ratione  ufus  illarum  in 
Candelabro,  manubrio  perlimili,  ad  tergum  ligula 
erumpente ,  neceflario  lucernae  facrae  affici  debebant; 
ut  liliorum  floribus  quam  optime  adaptarentur. 

In  tota  vero  hac  lucerna,  nullibi  foramen  aliud; 
vifitur,  per  quod  oleum  infundatur,  praeter  id ,  in’ 
quo  mixus  accenfus  erumpit.  Religione  enim  tadtos 
veteres  exiftimo  ,  ut  toties  in  lucernis  renovarent 
mixos,  quoties  oleum  infundebant:  ac  propterea  in 
his  (acris  lucernis  uno,  eodemque  foramine,  &  ad  i 
oleum.  Se  ad  mixum  fuiffe  ufos.  Quod  etiam  putoj 
de  lucernis  Candelabri :  nam  alias  infundibula,  quae 


D 


E 


in  ipfis  lucernis  vidit  Zacharias  cap.  4,  de  quibus  in» 
fra  agemus,  non  adeo  neceflaria  putarentur.  Si  enim 
in  fuperiora  lucernas  fac  ree  faltem  vel  uno  foramine 
fuiflent  apertae,  a  vafe  oleario  anterior  erumpens  fi- 
ftula,  £c  in  ardum  delinens,  ad  inltar  roftri,  oleo 
effundendo,  atque  infundendo  fuffeciffet ;  nec  in¬ 
fundibulis  opus  in  lacris  fuiffet  Quamobrem  nonalia 
de  ratione  infundibula  neceflaria,  me  judice,  in  ta¬ 
bernaculum  ad  Candelabri  ufum  putantur;  nili  quia 
unde  flamma  erumpebat ,  ad  flammae  nutrimentum 
oleum  in  lucernas  immittebatur.  Quae  diclavolo, 
quoufque  meliora  alii  viderint ,  quibus  Se  ego  fub- 
feribam . 


CAP.  VIII. 

Ignis  ad  accendendas  lucernas  Candelabri  fandi 
unde  hauftus  offenditur. 

Ad  loca  Exod.  ^y.  Candelabrum  ac [  luminar  ia  fub - 
flent anda ,  vafli  illius ,  &  lucernas ,  &  oleum  ad  nu¬ 
trimenta  ignium.  Exod.  38.  Fecit  &  labrum 
aneam  cum  baji  fu  a  de  fpeculis  mulierum ,  qua  excu¬ 
babant  1  n  oflio  tabernaculi.  Et  ad  aha  plura. 

AD  ignem  qui  oleo  nutriebatur  in  tabernaculo 
ex  Dei  prafferipto ,  noftra  convertitur  oratio. 
Sic  enim  Exod.  dicitur:  Candelabrum  ad 
luminana  fubflentanda  ,  vafli  illius  ,  Q'  lucernas , 
oleum  ad  nutrimenta  ignium.  Cum  enim  ignis  natura 
&  vis  tota  in  adione  polita  videatur,  quapropter 
inter  naturalia  agens  efficaciffimUm  a  phyficis  cenfe- 
tur ,  deficiente  paffo  in  quo  ignis  agere  poflit ,  ignem 
extingui  neccfle  eft.  vidimus  de  oleo,  quo  ignis  nu¬ 
tritur  ;  reliquum  eft  cognofccre  undenam  primo 
da  erum  hunc  ignem  hauferint  homines ,  quo  facrafa- 
C  z  '  ciente 


38 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATHN.  3  p 

A|in  Ariftide,  quicumque  ignis  per  regionem  Platxen- 
fiupi  facer  habebatur  ,  tunc  extindus  fuit 


ciente  hoftias  cremarent ,  numen  placarent;  il  oqu 
iam  {ibi  conciliato,  propitium  quoque  reddeient. 

J‘  Pyrodi  cuidam  filio  Cilicis ,  primum  e  filice  ignem 
excuflum  tradunt,  audore  Plinio  lib.  7-  cap.  56. 
lanis  ferula  acervatus,  Prometheo  afcribitui.  At 
nos ,  qui  facris  initiati  iumus ,  a  Deo  &  ignem ,  rt 
ufum  illius  homines  accepifle  ,  indubitanter  affir¬ 
mabimus.  In  Infula  Delo  ignem  primo  inventum  fabu¬ 
lati  funt  veteres,  ubi  Templum  praedarum &infigne 
Apollini  dicatum  habebatur.  Quamobrem  Pyrpilem 
appellatam  eam  terram  fcribit  Plinius  lib.  4.  cap. 
12.  &  Solinus  cap.  11.  Aliter  Rhodiginus  lib.  7. 
cap.  20.  Ignem  delatum  primo  in  iTtoliae  civita¬ 
tem  docuit ,  quam  eo  argumento  didam  Pyreniam 
voluit.  Sunt  ex  Graecis ,  qui  in  agrum  Argivum 
e  coelo  primum  delapfum  ignem  ferant,  diuque  in 
Apollinis  Lycodoni  Templo  fervatum;  quod  in  Ai- 

givo  vifebatur  foro.  _  n 

At  nos ,  quibus  cum  facris  oraculis  Itandum  elt, 

tunc  primo  homines  ignem  accepifle  affirmabimus; 
cum  Abel  ftatim  a  principio  orbis  nafcentis,  iacrifi- 
cium  Deo  optimo  max.  obtulit,  fle  enim  communi¬ 
ter  Dodores  interpretantur  verba  illa  Gen.  3.  Res¬ 
pexit  Dominus  ad  Abel,  &  ad  munera  ejus  i  ad  Cain 
autem  ,  &  munera  ejus  non  refpexit.  Et  mento  qui¬ 
dem,  nam  quoties  legimus  in  facris  oraculis  Deum 
manifeftare  voluifle  facrificium  aliquod  fibi  giatum 
efle  ;  toties  per  ignem  id  fecifle  cognofcimus.  nam  1. 
Paralip.  cap.  21.  David  ad  aream  Ornan  Jebufxi 
Dominum  deprecabatur ,  ut  ceflaret  peftilentiffima 
lues,  qux  ob  peccata  illius  &  populi,  in  fubditos 
fxviffime  graflabatur;  quamobrem  David  eredo  Al¬ 
tari  obtulit  holocaufta  ad  placandum  numen,  quod 
culpa  irritaverat ;  gratum  hoc  fibi  facrificium  per 
ignem  Dominus  offendit,  fic  enim  legimus :  Etadi- 
ficavit  ibi  nAltare  Domino  ,  obtulit  que  holocaufta ,  & 
pacifica  ,  &  invocavit  Dominum ,  &  exaudivit  eum 
in  igne  de  coelo  ftuper  Altare  holocaufti.  Similiter  etiam 
2.  Paralip.  cap.  7.  aedificato  Templo  a  Salomone, 
eredoque  Altari ,  ac  impofitis  fuper  eo  vidimis,  ig¬ 
ne  de  coelo  defeendente,  ac  vidimas devorante,  gra¬ 
ta  fibi  facrificia  Salomonis ,  Deus  offendit.  Idem 
legitur  2.  Machab.  cap.  2.  8c  3.  Reg.  cap.  18.  Elia 
agente  de  cultu  veri  Dei  cum  facerdotibus  Baal.  Cum 
igitur  his  in  locis,  Deus  fibi  grata  facrificia  igne  de 
coelo  dato  manifeftaverit;  &  facrificium  quoque  Abel 
refpexifle,  fibique  gratum  fuifle  affirmetur  in  facris 
litteris;  merito  igne  de  coelo  dato  id  fadum  Dodo¬ 
res  arbitrantur  :  &  nos  tunc  primum  ignem  allatum 
ad  homines  certo  affirmabimus. 

Caverat  autem  Deus  Levit.  <5.  ne  aliquando  fa¬ 
cer  ejus  ignis  extingueretur.  Ignis  autem  in  Altari 
meo  femper  ardebit ,  quem  nutriet  Sacerdos ,  fubjiciens 
ligna  mane  per  ftngulos  dies,  inquit  facer  textus,  & 
tmpofito  holocaufto  defuper  adolebit  adipes  pacificorum  , 
nimirum  ad  nutriendum  ignem  diurnum  in  Altari. 
Jam  enim  de  vefpertino  holocaufto  dixerat ,  Crema¬ 
bitur  in  Altari  iota  notie  ufque  mane:  ignis  ex  eodem 
altari  erit,  tandem  concludit ,  Ignis  eft  ifte  perpetuus , 
qui  nunquam  deficiet  in  altari.  Perpetuus  igitur  ignis 
dicebatur  ;  non  quidem,  quod  extingui  non  poflet; 
fed  quod  perpetuo  nutriretur,  extindum  tamen  legi¬ 
mus  aliquando ,  cum  in  captivitate  Babylonica  filii 
Ifrael  dedudi  fuere.  Ignis  vero  facri  extindio  pro- 
digiofa  ,  nec  non  ominofa  putabatur,  totique  Rei- 
publicx  nefafta.  Quamobrem  apud  Perfas  in  funere 
Regis ,  cum  is  diem  claufiflet  extremum  ,  facrum 
quoque  apud  eos  ignem  extinguere  mos  fuit;  alias 
haud  quaquam  ,  nifi  tum ,  cum  fubadis  ab  Alexan¬ 
dro  Perfis,  totam  Afiam  facrum  ignem  extinguere 
juffit;  quod  Hepheftioni  amico  pergrato  funus  fibi 
celebrandum  foret,  fcribit  id  Rhodiginus  lib.  iy. 
cap.  1 4.  Apolline  quoque  jubente ,  ut  fcribit  Plutarchus 


B 


D 


E 


tunc  extinctus  ruit  ;  cum 
Graeci  vidores  de  Perfis  ,  in  bello  contra  Xerxem 
apud  Plataeas  extitiflent ;  cumque  jam  hoftium  fpolia 
in  tropaeum  erexiflent ,  gratiasque  aduri  ob  tam  in- 
fignem  vidoriam,  Oraculum  de  facro  faciendo  con- 
fuluiflent  ,  Pythia  refpondit  :  fovi  ,  in  cujus  tutela 
libertas  eft ,  Aram  dicanto:  nec  prius  rem  divinam  f a- 
ciunto ,  quam  univerfa  'Rjgionis  hujus  ignem ,  quaft  a 
barbaris  violatum  extinxentis.  tum  purum  ex  Delphis , 
velut  a  communibus  laribus  accenfum ,  capiunto. 

Adeo  tamen  in  cultu  ignis  exteris  Nationibus  fu- 
perftitiofiores  fuere  Romani;  ut  fi  talis  ignis,  qui 
facer,  ac  religiolus  habebatur,  negligentia  Virginis 
cuftodientis  aliquando  extindus  fuiflet:  id  inter  non 
minima  prodigia  habitum  ,  magna  femper  mercede 
expiatum  fuerit:  quippe  ex  eo  formido,  &  non  me¬ 
diocris  terror ,  religioque  Senatui,  Populoque  incufla 
erat:  iliisque  prodigiis  non  procuratis,  aut  Diis  non 
propitiatis,  a  rebus  agendis,  gravioribusque  negotiis, 
haud  fecus  abffinebant;  quam  fi  dira,  tetraque  pro¬ 
digia,  ac  portenta  calamitofa  prxdida  forent.  Ita  Li¬ 
vius  lib.  8.  Decad.  3.  &  merito  quidem ,  nifi  fuper- 
ftitione  adi,  id  egiflent  Romani :  nec  enim  minoris 
portenti  ignis  facri  extindionemlfraelitisextitiflefacrx 
aperiunt  litterae,  quem  nunquam  alias  in  facris  extinc- 
tum  cognovimus,  nifi  cum  in  captivitate,  vel  Baby¬ 
lonica,  vel  iEgyptiaca  filii  Ifrael  retinendi,  vel  ab¬ 
ducendi  fuere.  Quod  fi  facro  igne  filii  Ifrael  de 
fiEgypto  egrefli  caruere ;  quonam  igne  Moyfes  ufus 
eft  in  die  eredionis  tabernaculi ,  cum  facri  Candela¬ 
bri  lucernas  fuere  incenfas?  cuinam  igni  oleum  hoc, 
de  quo  loquimur  ,  ad  nutrimentum  fuit  ?  hxc  qui¬ 
dem  minime  contemnenda  funt,  eaque  inveftigare, 
atque  cognofcere  injocundum  non  erit;  tum  facro- 
rum  oraculorum  intelligentia  id  poftulante,  tum  re¬ 
rum  novitate  ,  qux  hanc  confequuntur  difficulta¬ 
tem. 

Verum  ut  ifta  intelligantur  ,  ac  cognofcantur , 
qu^ramus  oportet ,  quo  igne  Moyfes  fuper  Altare 
obtulerit  facrificium  pro  peccato;  necnon  etiam  ho- 
locauftum,  in  die  eredionis  ac  confecrationis  taber¬ 
naculi,  Sacerdotum.  Oblatum  quidem  primo  die 
eredionis  tabernaculi  in  deferto  fuifle  facrificium  , 
liquet  ex  verbis  Levit.  8.  qux  fic  habent:  Qui  poft- 
quam  levaverunt  ea  coram  Domino,  fcilicethoftias  im¬ 
molatas  ,  rurfum  fufeepta  de  manu  eorum  adolevit  fuper 
Altare  holocaufti ;  eo  quod  confecrationis  ejfet  oblatio  in 
odorem  fuavitatis  facrificii  Domini.  Dicamus  Hebrai¬ 
ce  .  Dn  o’«-?p  nSjwrSjp  nnaisn  dit33  on«  ntfo  njvi 

nfrvhwn  rrfx  mu  nnS  ,deft,  &  fumpftt  Moyfes  illa ,  fup- 
ple ,  facrificia  madata  ,  de  manibus  eorum ,  fcilicet 
Aaronis  &  filiorum  ejus,  qui  facris  initiabantur,  & 
mcenfavit  altare  ad  holocauftum ,  ideft ,  impofuic  incen- 
fum  cum  carnibus  fuper  altare  ad  offerendum  holo¬ 
cauftum.  Sc  rationem  prxfcribit,  dicens:  Confecrati¬ 
onis  funt  illa  ad  fuaviandum  odorem  facrificii  i  ignitum 
eft  illud  Domino.  Si  ergo  ignita  erant;  hoc  efteom- 
bufta  igne,  ut  clare  aperit  didio  ,  igitur  &  ignis 
quoque  in  Altari  allatus  fuit,  tunc  cum  facrabantur 
tabernaculum ,  altaria  &  utenfilialacrificiorum :  tunc 
cum  facerdotes  facris  initiabantur,  didio  enim 
milluhim  ,  de  facerdotali  initiatione  tantum  dicitur; 
nequaquam  vero  de  tabernaculo,  illiusque  utenfili- 
bus ,  licet  omnia  tunc  confecrarentur. 

Sacer  vero  ignis  de  coelo  a  Deo  non  nifi  die  odavo 
confecrationis  immifius  legitur  cap.  9.  Levit,  cum 
ex  prxfcripto  Moyfis  dies  feftus  agebatur  a  populo. 
Fabio  autem  oblavo  die ,  vocavit  Moyfes  Aaron  &  filios 
ejus ,  ac  majores  natu  Ifrael.  &  infra  in  fine  capituli: 
Apparuitque  gloria  Domini  omni  multitudini ,  &  ecce 
egrefus  ignis  d  Domino  devoravit  holocauftum ,  &  adi¬ 
pes  qui  erant  fuper  altare:  quod  cum  vidijfent  turba , 

lau - 


40  M  Y  R  O  T  H 

Undaverunt  Dominum,  ruentes  in  facies fuas.  Affirmat 
quoque  Jofephus  lib.  3.  antiquit.  Judaic.  dicens: 

O  Elava  autem  die  feftum  indixit  &  facrificare  unum¬ 
quemque  pro  facultatibus  imperavit  ;  &  ilii  ditio  parentes 
certatim ,  &  ambit  tofe  viElimas  offerebant ;  quibus  fuper 
aram  impoftis  fubito  fponte  fua  ex  illis ,  ignis  fulguris  m 
morem  emicuit ,  &  infpeblante  populo ,  omnia  flamma 
abfnmpft.  Sacrificia  igitur  in  altari  ,  feptem  proce¬ 
dentibus  diebus  ,  ccelefti  ,  ac  miraculofo  minime  ig¬ 
ne  abfumpta  fuere  ;  &  tamen  igne  facrum  fiebat, 
cum  non  nili  igne  facrum  fieret  Deo ,  &C  didho  nf 
in  fuperion  textu  allata,  facrificium  ignitum  fignifi- 
cans,  quod  dicimus  plane  aperit.  Igne  igitur  facra 
cum  adrta  tunc  fuerint,  &  quidem  non  communi, 
aut  prophano,  igitur  ccelefti  excitato  aliqua  ratione 
igne  in  altari,  Moyfen  facra  fecifle,  &  Candelabri 
lucernas  incendilfe  arbitramur. 

Verum  qua  ratione  Moyfes  facrum  illum  ignem 
excitaverit,  hoc  onus,  hic  labor.  Dicam  quod  fen- 
tio  breviter;  doctiorum  virorum  erit  verius  aliquid 
excogitare,  pro  more  enim  veterum  ex  antiquiffimo 
Noe  (fi  credimus  Joanni  Annio)  vidfcimae  quae  erant 
in  altari,  folari  abfumeBantur  igne*  ut  fic  purum, 
&  non  prophanum,  coelefte,  6c  non  terrenum  ad 
ufum  facrificiorum  haberetur  ignis;  nonquidem  pro- 
digiofus,  aut  miraculofus,  fed  humana  excitatus  in- 
duilria  ;  quam  a  Diis  accepifle  homines  profiteban¬ 
tur.  Sc  ne  videamur  fomnia  narrare,  ritus  excitandi 
ignes  facros  requirantur  Etenim  fi  fermo  de  igne 
fit,  qui  a  Veftahbus  Romae  rei igiofo  cultu  aflerva- 
batur;  ejus  fufcitandi  rationem  fcribit  Alexander  ab 
Alexandro  lib.  y.  cap.  11.  in  hunc  modum  :  Vas 
aneum  pellucidum  trium  angulorum  ad  Solis  jubar  obji¬ 
ciebant  ,  ita  ut  undique  accenfum  m  orbem  coiret ;  illud- 
que  ufque  adeo  diverberaret ,  donec  conceptum  ignem 
arida  materia  clibano  m  adem  ferret.  Et  ubi  audis  vas 
aeneum  pellucidum  trium  angulorum,  cave  ne  putes 
externam  fuperficiem ,  convexamque  formam  vafis 
triangularem  fuifle.  de  interna  id  accipe  concavita¬ 
te,  haec  enim  difpofita  per  modum  fpeculi,  aptaque 
ad  radios  concipiendos,  loli  expolita,  ignem  excita¬ 
bat.  duplici  enim  calore  calefadto  aere,  vafis  nimi¬ 
rum  radiorum  folis  ex  diredto,  necnon  etiam  calore, 
qui  e  reflexu  radiorum  a  tribus  faciebus  vafis  fpecu- 
larii  concipiebatur  ;  ubi  radii  conveniflent ,  adeo  in¬ 
flammabatur  aer,  ut  arida  materia  ei  appofita,  igni¬ 
que  concipiendo  apta,  illico  ignefceret.  Speculorum 
five  vitreorum,  five  alterius  cujufcumque  materiae, 
forma  concava  in  orbem  digefta,  five  triangulari  for¬ 
ma  difpofitorum  ,  ignem  accendi  tradit  Plinius  lib. 
2,.  cap.  107.  quotidieque  experimur.  Hunc  igitur 
ignem  ex  Solis  jubare  conceptum  ,  veluti  facrum , 
ac  religiofum,  Romani  colebant.  Quia  vero  Jup¬ 
piter  aliquando  hominibus  iratus  ignem  abflulit , 
Prometheum  Minervae  auxilio  in  coelum  afcen- 
difle  fabulabantur  veteres  ;  Sc  ferula  ad  Solis  cur¬ 
rum  admota,  ignem  rurfus  in  terras  detulifle  affir¬ 
mabant.  Quod  Horatius  in  primo  carminum  expli¬ 
cuit,  dicens: 

Audax  Japeti  genus 

Ignem  fraude  mala  gentibus  intulit , 

Pofl  ignem  atheria  domo 

SubduElum ,  &C. 

Ea  fortafie  de  ratione  ita  fabulabantur;  quod  fua 
lapientia  &  ingenio  Prometheus  ignis  concipiendi  ar¬ 
tem  ,  fpeculis  ad  Solis  jubar  oppofitis  ,  primus  ex¬ 
cogitaverit  :  cujus  rei  veritas  fuos  penes  audtores 
maneat. 

Ut  vero  a  fabulis  ad  veriora  ,  eaque  facra ,  nos 
transferamus :  artem  concipiendi  ignis  per  fpeculum  ex 
radiis  folaribus  ad  ufum  facrum ,  Frater  Joannes  An- 


E  C  I  V  M.  I. 


+1 


nius  Viterbienfis  in  fuis  ad  Berofum  Commentariis 
Noe  adfcribit ;  quin  &  ad  Ghrifti  Ecclefiam  inde  ex 
veteri  ritu  dedudtam  tradit,  ut,  licet  modo  ex  ritu 
Romanx  Ecclefix  ,  ex  filice  tantum  liceat  novum 
ignem  in  Sabbato  fiindto  excitare ,  antiquitus  tamen 
quotannis  folis  fpeculis  in  Sabbato  fanclo  novus  ig¬ 
nis  accenderetur.  Sic  enim  lib.  de  cognomin.  fcri- 
bit  :  Chrtftiams  eadem  Religio  eft ,  nimirum  facrum 
fervandi  ignem  ,  qui  uti  Noa  appofto  cryftallo  ,  vel 
phiala  aqua  plena,  radio  folari,  ignem  ccelejtem  ex  parte 
oppojita  conceptum ,  uti  facrum  m  Sabbato  fanblo  excipi¬ 
unt ,  e-r  ex  eo  ignem  accendunt ,  quem  fuerant  &  ex  eo  ce¬ 
reos  accendunt  ,  &  j^gem  pro  toto  anno  lampadem 

B  ante  corpus  fanElijJimum  Chnfti  nutriunt .  Quod  jam 
ferme  quinquaginta  annis  m  hoc  Templo  fanet  a  Ala¬ 
ria  ad  gradus  ,  &  Conventu  meo  Viterbienfi  obfer- 
vatum  vidi  ,  &  a  majoribus  traditum  audivi.  Nec 
praeterire  licet,  ritum  hunc  excitandi  ignem  ii  Chri- 
ftianis,  tempore  quoque  annuali,  quodammodo  cum 
Idololatriae  ritibus  convenifle.  Quod  enim  nos  in  ple¬ 
nilunio  Martii  ex  inftituto  Ecclefiae  agimus ,  in  me¬ 
moriam  igneae  columnae,  qua  filii  lirael  ducebantur 
per  defertum  ;  illi  Calendis  Martii  fuperftitiose  in. 
Vefiae  honorem  ,  quotannis  novum  ignem  excitari 
curabant;  Ovud.  hb.  3  Fartorum  audtore,  fic  dicente: 

Adde  quod  arcana  fieri  novus  ignis  in  ade 
Dicitur ,  &  vires  flamma  referta  capit. 

Lux  hinc  hauritur  difficillimo  hierarum  Scriptura¬ 
rum  loco  Exod.  38.  fermo  ert  ibi  de  vafe  xneo  , 
quod  ex  praeferipto  Moyfis  ,  fudit  Beleleel  ,  &  ad 
fervandam  aquam  paravit  in  ablutione  pedum  Sacer¬ 
dotum;  quoties  ingreflur i  eflent  tedtum  foederis,  ut 
incenium  Domino  offerrent.  Fecit  &  labrum  aneam 
cum  bafi  fua  de  fpeculis  mulierum  ,  qua  excubabant  in 
ofi  10  tabernaculi ,  inquit  facer  textus.  Nunc  qua  rati¬ 
one  intelligatur ,  illud  excubabant ,  parum  noftra  in- 
tereil,  five  dixeris  cum  aliquibus,  qua  militabant , 
ideft,  deferviebant  tabernaculo,  five  cum  aliis,  qua, 
g)!  rninifirabant ,  orabant,  &c.  nihil  ad  nos.  In  eo  lita 
eft  difficultas,  qua  ratione  fieri  potuerit  labrum  hoc 
aeneum  de  fpeculis  mulierum,  quae  ad  oftium  taber¬ 
naculi  excubabant;  cum  labrum,  &  vas  iftud  aene¬ 
um,  antequam  erigeretur  tabernaculum,  una  cum 
reliquis  utenfilibus  ad  Dei  cultum  fpedlantibus  fac¬ 
tum  fuifle  ,  ex  ftcris  perfpicuum  fit  litteris;  &  ratio 
manifefta  ex  oraculis  petita  id  fuadeat  ?  mfi  aliud 
quodpiam  tabernaculum  comminifci  velimus  ,  cui 
facrae  contradicant  litterae.  Quonam  igitur  pndto 
fieri  potuit,  ut  ex  aeneis  fpeculis  mulierum  ,  quae 
vigilabant  orabant,  &  Deo  inferviebant  ad  oftium 
Tabernaculi,  nondum  eredti,  vas  illud  ad  fervandam 
aquam  conftrudhim  fuerit?  equidem  rationi  id  repug¬ 
nare,  res  ert  manifefta. 

Vera  ut  agnofeamus,  hebraica  ledtio  adferatur, 
intelligentiaque  requiratur  n'fn?  'A?  nsi  riwni iven nx S7171 
-yfo  bnx  nna  ixpx  gpx  mjs»  nhina  ’jd  eft  ’  &  fecit  labrum 
aneum  ,  &  bafim  illius  aneam  cum  fpeculis  militanti¬ 

um  mulierum ,  qua  militaverunt  ad  portam  tabernaculi 
teflimonn.  Ubi  notandum  eft  verbum  z.abhah  , 
quod  fignificat  exercere  fe  more  militari:  quia  vero 
juxta  naturam  hujus  vocis,  &  phrafim  linguae  landlx, 
ingredi  in  militiam  ,  eft  facris  rebus  operam  dare; 
egredi  vero  ad  militiam,  eft  arma  capere  :  eaprop¬ 
ter  de  rebus  facris  hic  fermonem  haberi,  deque  mu¬ 
lieribus,  quae  divino  cultui  fe  mancipabant,  res  eft 
aperta.  Quamobrem  Graeca  exemplaria  jejunii  me¬ 
minere,  &  ilC  habent:  esi  t  koct CTtlgoJv  tt  vyysdjeacruv 
«f  cAsd-vccv  ,  ideft ,  ex  Jpeculis  jejunantium  mulierum  , 
qua  jejunaverunt  ad  portam  tabernaculi  Teftimonii. 
Textus  quoque  hebraicus  loquitur  in  praeterito 
militarunt  ad  portam  tabernaculi  Teftimonii.  Urget 
{adhuc  difficultas ,  in  fyrtibusque  haefimus  :  nondum 
C  3  eredtum 


42  Sacrorvm  El 

tredlum  fuerat  Tabernaculum  ,  quando  fufa  fuit 
concha  ainea  in  ufum  ablutionis  pedum  Sacerdotali¬ 
um  •  non  igitur  vas  illud  ex  iere  illarum  mulierum, 
quae  oraverant,  ac  vigilaverant,  Sc  jejunaverant  ad 
portam  Tabernaculi  tellimonii  ,  vas  illud  fundi , 
fierique  potuit. 

Verum  e  fyrtibus  noftra  carina  furget,  felicimme- 
que  adnavigabit,  fi  attenderimus  ad  quid  ipeculahxc 
lu per  bafim  &  concham  a  Moyfe  appofita  fuerint; 
miffisque  fomniis  Rabbinorum  de  fpeculis vitreis,  aut 
aliorum  audtorum  de  fpeculis  aeneis ,  voti  caufa,  ra¬ 
tione,  nimirum,  muliebris  mundi  contemptus,  la¬ 
bro  teneo  appenfis,  quae  omnia  irridenda  funt  potius 
certe,  quam  admittenda.  Cur  nam,  precor,  fpecu- 
la  potius  quam  torques?  quam  monilia?  quam  reli¬ 
qua  pretiofiora  ?  nihil  certe  ad  rem  ,  me  judice, 
fpecula  faciunt:  fcopus  ab  his  non  attingitur  :  attin¬ 
getur  ex  phrafi  hebraica  allati  jam  loci,  &  vi  ver¬ 
borum  lingua  fandae;  illam  enim  di£tionemil50;^^- 
maroth,  quam  aliqui  in  Jpeculis  interpretantur ,  &\[\de 
fpeculis ,  alii  ex_ fpeculis ,  ego  potius  interpretandam  reor 
cum fpeculis.  adeo  ut  littera  3  beth  praepofita  illi  didioni 
nx^marothquod  prtepofitionis  vim  obtineat ,  valeat  cum 
Latinorum  ,  ficuti alias  infueris  litteris  valere  certo fciri 
potefi  :  videant  qui  cupiunt  Thefaurum  linguae 
fanda;  Sandis  Pagnini ,  Arcam  Noe,  &  alios  audo- 
res  Didionariorum ,  &  quod  dicimus  aperte  cogno-. 
fcent.  Senfus  igitur  illius  loci  talis,  mejudice,  erit: 
Fecit ,  fupple  Befeleel ,  concham  amam  ,  &  bafim  ane¬ 
am  cum  Jpeculis  mulierum ,  qua  exercebant  fe  ad  por¬ 
tam  tabernaculi  Tefiimomi.  Non  igitur  concha  illa 
fuit  fuda  ex  aere  illorum  fpeculorum ;  fed  fufa  jam 
concha  ex  tere  oblato  a  filiis  Ifrael  ,  prout  dicitur 
Exod.  fuper  bafim  illius  ac  concham,  fpecula 
illarum  mulierum  fuperpofita  fuere;  qua;  religionis 
caufa  in  die  eredionis  Tabernaculi,  &  per  integros 
feptem  dies,  jejuniis  orationibusque,  tabernaculi  ac 
miniftrorum  confecrationem  prolequebantur.  Nunc 
ratio  eft  aperta,  cur  exemplaria  Grteca  nonnulla,  ad 
ea  quae  jam  pofuimus  fupra,  addant  a/  iirnZtv 

avrrjv ,  m  quo  die  erexit  illud ;  qute  nequaquam  fuper- 
flue  addita  funt,  ut  dicebat  Eugubinus  in  recogni¬ 
tionibus  ,  fed  neceflario  ad  textus  intelligentiam  : 
£c  lenfus  efi:  ,  tunc  impofita  illa  fpecula  fuper 
bafim  ,  &  concham  illam  aeneam  fuifle  a  Moyfe  , 
quando  eredum  Tabernaculum  fuit ;  eo  die  ,  d 
non  antea.  X 

Specula  vero  ifta  non  fruftra  fuper  bafim ,  6c  con¬ 
cham  reneam  adaptata  fuere ,  fed  ut  in  altari  lolaribus 
radiis  ignis  excitaretur.  Ea  enim  de  ratione,  &non 
fr ultra  concham  hanc  inter  Tabernaculum  atque  Al¬ 
tare  a  Moyfe  in  reda  linea,  ac  debita  diilantia  collo¬ 
catam  legimus  ;  cum  tamen  in  Templo  Salomonis, 
quando  jam  filii  Ifrael  facrum  ignem  receperant , 
atque  cuftodierant,  nec  in  reda  linea,  nec  inter 
Templum  &  Altare  holocauiti,  fed  inter  Altare,  & 
portam  atrii  in  angulo,  labrum  hoc,  quod  mare  aene¬ 
um  appellatur,  locatum  fuifle  legamus.  In  taberna¬ 
culi  autem  eredione,  concha  excipiens  orientem  fo- 
lem  relpiciebat  Altare;  Sc  in  eo  latere  concha;  mu¬ 
lierum  orantium  fpecula  ,  ut  arbitror  ,  difpofita  ad 
varios  angulos  fuere;  ut  folis  radios  excipiendo ,  eof- 
demque  coeuntes  refledendo  ad  Altare,  materia  igni 
excipiendo  difpofita,  ad  confumendum  facrificium 
accenderetur ;  atque  ita  primo  die  eredionis  Taber¬ 
naculi  excitari  ad  ufum  facrorum  ignis  potuit.  Nec 
mirum  videri  debet,  nam  alias  quoque  in  Scripturis 
{acris  folaribus  radiis  ignem  excitatum  legimus  in  z. 
Machab.  licet  miraculose,  non  fpeculorum  induftria. 
Illo  igitur  igne  induftria  Moyfis  fic  excitato  in  Altari 
celebrata  fuit  confecratio  Tabernaculi,  8c  Sacerdo¬ 
tum,  per  feptem  continuos  dies,  quoufque  dieoda- 
va  ,  ignis  de  coelo  defeendit.  quamobrera  eodem 


iOCHRISMATtlN.  43 


A 


B 


D 


ufum  fuifle  Moyfen  igne  primis  feptem  diebus  ad  ufum 
Candelabri,  indubitatum  erit. 

Poftquam  vero  ignis  de  coelo,  in  die  odavo  con- 
fecrationis  Tabernaculi  &  Sacerdotum  defeendit,  ut 
dicitur  Levit.  9.  &  adfuit  ignis  miraculose  datus, 
praeceptumque  de  igne  illo  perpetuo  liixAltan  per  ma¬ 
nus  Sacerdotum  nutriendo;  tunc  8c  lucernas  Cande¬ 
labri,. igne,  qui  defeenderat  de  coelo,  accenfas  fuif¬ 
le  reor :  non  enim  licuit  Sacerdotibus  inferre  alium 
ignem  in  tabernaculo,  quam  qui  de  coelo  defeende¬ 
rat,  ut  ex  cap.  10.  lib.  Levit,  in  morte  filiorum  Aa- 
ron  perfpicuum  efi  :  quorum  acerbiffimus  cafus  ex 
didis  illullratur  ;  quidque  ignis  alieni  intelligatur 
nomine  offenditur,  facro  affirmante  textu,  Nadab, 
&  Abiu  ignem  alienum  obtulifie Domino;  quae  dum 
audis,  cave  ne  prophanum  ignem,  hostunc initiatos 
facerdotes  ,  in  Tabernaculum  foederis  immififle  pu¬ 
tes;  non  enim  tale  quid  dicitur  111  facro  textu,  fed 
ignem  alienum  eos  obtulifie :  ignis  vero  alieni  no¬ 
mine  ,  is  ignis  fignificatur,  qui  excitatus  folaribus 
radiis  fpeculis,  per  feptem  antecedentes  dies  in  ufu 
facrorum,  &  incenfi  defervierat:  propterea  additur 
in  textu  ,  Obtulerunt  ignem  alienum ,  quod  eis pracep- 
tum  non  fuerat ,  idefl ,  illo  igne  ufi  funt  ad  creman¬ 
dum  incenfum,  qui  quamvis  ad  facra  fuiflet,  totis 
praecedentibus  diebus;  qua  de  caufa fortafle Nadab £e 
Abiu  licite  in  ufum  incenfi  eo  igne  uti  pofle  exifli- 
marunt ;  illo  tamen  uti  fas  non  erat;  cum  de  eo  nu¬ 
triendo  ,  tamquam  facro  ,  nequaquam  lata  fuiflet  a 
Domino  lex,  quam  certe  de  igne  folummodo,  quem 
e  coelo  immiferat,  latam  fuifle  conflat.  Quamobrem 
hoc,  &  non  illo  Nadab  Abiu  in  offerendo  incen- 
fo  uti  debuiflent. 

Quod  li  quando  faCrum  hunc  ignem  e  coelo  alla¬ 
tum  in  Ifrael  extingui  contigiflet ;  vel  eo  Ifraelita; 
indiguiflent  ad  facra;  orationibus  tantum  ,  &  nonalia 
ratione  illum  excitare  conabantur.  Extindlus  jacue¬ 
rat  ignis  in  puteo,  cum  filii  Ifrael  dudli  fuerunt  in 
captivitate  Babylonica;  ut  legitur  z.  Machab.  1.  ora¬ 
tionibus  excitatus  efi.  Indiguit  igne  facro  David, 
1.  Paralip.  cap.  21.  in  Area  Ornan  Jebufei  ,  ubi 
eredto  altari  ad  placandum  Numen  iratum  ,  illud 
idem  hofliis  oneraverat,  ignem  alienum  verebatur 
apponere  ;  deprecabatur  Dominum  ,  &  exaudivit 
eum  in  igne  de  coelo  fuper  Altare  holocaufti  ,  lacer  in¬ 
quit  textus.  Quin  etiam  2.  Paralip.  cap.  7.  quamvis 
adhuc  apud  Iliaelitas  fervaretur,  ut  diximus,  ignis 
e  coelo  allatus  in  confecratione  Tabernaculi;  tamen 
ut  novo  Templo  omni  magnificentia  a  Salomone  ex - 
trudlo  ,  novus  etiam  de  coelo  ignis  concederetur , 
Cumque  complejfet  Salomon  ,  inquit  textus  ,  fundem 
preces ,  ignis  defeendit  de  coelo ,  devoravit  holocaufia^ 
&  vi  elimas.  Similiter  3.  Reg.  cap.  18.  de  cultu  veri 
Dei  Elia  cum  facerdotibus  Baal  difeeptante,  &  ex- 
truclo  altari ,  impofitisque  holius  cum  igne  indigeret, 
eo  orante  ,  cecidit  ignis  Domini ,  ait  textus,  &  vo¬ 
ravit  holocaufium  ,  &  ligna,  &  lapides ,  pulverem  quo¬ 
que,  &  aquam,  qua  erat  m  aquadullu  lambens ,  ut 
nulli  jam  omnino  foret  ufui,  humana  induftria,  ad 
ignem  facrum ;  fed  fandlitas  omnis  ignis  ad  facra  facien¬ 
da,  e  coelo,  St  a  Deo  hauriretur. 


CAP.  IX. 


F 


Sacri  ignis  cultus,  Se  Religio  explicatur. 


Ad  loca  Levit.  6.  Ignis  in  Altari  femper  ardebit , 
quem  nutriet  Sacerdos  ,  fubjtciens  ligna  mane  per 
fingulos  dies.  Et  impofto  holocaufio  defuper  adole- 
bit  adipes  pacificorum  :  ignit  efi  ifie  qui  nunquam 
deficiet  in  altari .  Exod.  27.  'Vt  ardeat  lucerna 

femper  in  tabernaculo  tefiimonii  extra  velum ,  quod 

oppan - 


4 


44 


M  Y  R  O  T 


H  E 
A 


C  I  V  M. 


I. 


4? 


oppanfium  eft  teftimonio ,  &  collocabunt  eam  Aaron 
&  filii  ejus ,  ut  ufique  mane  luceat  coram  Domino. 

Et  ad  alia  plura. 

OBlato  a  populo  oleo,  lucernis  6c  unguen¬ 
to  ului  futuro,  jubebat  Deus  lucernarum  fa- 
crum  ignem  perpetuo  nutriri  :  reliquum  eft 
igitur  facri  hujus  ignis  religionem ,  cultum,  venera¬ 
tionemque  aperire.  Nec  enim  ab  hac  7tu§oa«Ti 
Graeci  alieni  fuere;  quin  potius  fub  nomine  H'c 
non  carbones  ignis,  fed  ejufdem  flammam ,  ut  puto, 
venerabantur,  nam  Sotd  iv\s  telas ,  fi  more  Graeco  vo¬ 
ci  tela  adjungatur  praepofitio  teA ,  mutata  sr  in  , 
juxta  regulas  linguae  Graecae  obfuccedentem  vocalem  B 
afpiratam  ,  fiet  y\(pousos  ,  flamma,  cum  focus  tela 
appelletur  a  Graecis,  fub  utroque  nomine  ignem  co¬ 
lentibus. 

Elementorum  enim  omnium  nobiliflimum  ignem 
ccnfuerunt  omnes.  Quamobrem  licet  Peripatetici 
tantummodo  locum  fuperiorem  reliquis  elementis  ig¬ 
ni  attribuerint;  vicinum  nimirum,  ac  conjundifli- 
mum  coelo  ;  quod  ipfi  quintam  quandam  eflentiam 
rerum  corporalium  fore  voluerunt :  Pythagorei  ta¬ 
men  medium  locum  totius  Orbis  veluti  honorabilio¬ 
rem,  non  terrx,  fed  igni  adfcribebant ,  tefte  Ari- 
ilotele  lib.  i.  de  coelo,  cap.  15.  Quin  etiam  tantum 
divinitatis  igni  tribuere  Pythagorei ;  ut  Jovis  carcerem, 
ignem  dicerent.  Amplius  autem  Pythagorei  quidem  , 
inquit  Ariflot.  propterca  quod  maxime  convenit  idfer- 
vari  ,  quod  efl  principahjfimum  ipfius  univerfi:  medium 
autem  ejf e  tale-,  {quem  Jovis  carcerem  nominant)  hanc 
habere  regionem  ignem  dixerunt,  ut  enim  recentiores 
nonnulli  cum  Keplero  afleruere;  nullum  alium  ig¬ 
nem  agnovere  Pythagorei,  nifi  Solis fphxram ,  quam 
in  mundi  medio  collocantes ,  hanc  ignis  fedem  decer¬ 
nebant.  Verum  de  his  non  eft  nunc  nobis  diflertatio, 
nec  a  decretis  fandae  Romanas  Ecclefias  nobis  ad  la¬ 
titudinem  unguis  recedendum  erit:  fuosapudaudo- 
res  dodrinae  illius  veritas  remaneat.  Sufficiat  nobis 
nobilitatem  ,  cultumque  ignis  ex  Pythagoreis  ag 
novifle. 

Chaldaei  quoque  8c  Aflyrii  ignem  coluerunt  fub 
nomine  Vr.  Efl:  enim  nunc  live  ‘11N  hebraso  vo¬ 
cabulo  ( cui  proxima  St  affinia  funt  Chaldaea  nomina) 
lumen  ,  lux  ,  idem  quod  illuflratio  penes  Latinos. 
Quamobrem  quod  in  facris  Scripturis  legimus ,  libe¬ 
ratum  Abraham  de  Vr  Chaldaeorum  ;  communi  con- 
fenfu  facrorum  interpretum,  intell igitur  de  liberati¬ 
one  Abrahae  a  fornace,  St  igne,  in  quem  Chaldaei 
de  igne  divina  fentientes,  illum  nolentem  ignis  di¬ 
vinitatem  comprobare ,  injecerunt,  Perfie  quoque  ig 


nem  putabant  Deum ,  St 


illum  appellabant. 


Sive  ut  corrupte  dicitur ,  Vrimafida  ,  quod  ignem 
fandum  fignificat  :  cui  tantum  Divinitatis  tribue¬ 
runt,  ut  facrificiis  colere  non  vererentur,  vota  quoque 
eidem  nuncupantes ,  ac  religiose  folventes.  fcnbit 
id  Herodotus  in  Thalia,  Alexander  ab  Alexandro 
lib.  6.  cap.  4.  St  26.  repetit  Tiraquellus  comment. 
de  nobilitate  cap.  31.  num.  18.  addi:  quoque  Rho- 
diginus  lib.  iy.  cap.  iy.  hiftoria  proditum,  Darium 
Re  gem  Perfarum  cum  Ducibus,  propriisque  fami¬ 
liaribus  agmina  in  armis  ftantia  circuifle  ,  Solem , 
St  Martem,  facrumque,  St  aeternum  ignem  com¬ 
precatum,  ut  illis  dignam,  vetere  memoria,  forti¬ 
tudinem  infpirarent.  de  quo  etiam  Procopius  lib.  2. 
ubi  de  bello  Perfico ,  ait :  Hic  magnum  Pyreum  efl , 
quod  Perfla  Deorum  Maximum  venerantur ,  ubi  ignem 
perpetuum  cufi odiunt  Magi  ,•  ac  aha  quidem  diligenter 
facrificantes  cum  vaticinio  in  rebus  maximis  utun¬ 
tur. 

Perfis,  Chaldaeis ,  atque  Aflyriis,  in  cultu  ignis , 
confenferunt  Magi  ,  tefte  eodem  Herodoto  :  Mago¬ 
rum  vero  nomine  vereor  ego ,  ne  illi  accipiendi  fint, 


D 


qui  Magoam  regionem  habitarunt;  &  Magi  apiid  hos 
audores  fint  iidem,  qui  populi  Magoae  dicebantur: 
ut  optime  Baronius  etiam  fenfit ,  de  his  qui  Chri- 
ftum  adoraturi  infantulum ,  Bethleemiticum  ftabulum 
adierunt ;  nequaquam  vero  Magorum  nomine,  fa- 
pientes  in  his  hiftoriis  intell igendos  reor :  ne  quod 
de  gente,  St  regione  fcribitur,  hominum  conditio¬ 
ni,  paucisque  tribuatur;  prasfertim  cum  de  religio¬ 
ne  in  his  agatur,  his  quoque  confenferunt  iEgyptii 
auctoribus  Porphyrio  lib.  de  abftin.  carn.  St  Euiebio 
hb.  3.  pracp  Evang.  cap.  2.  Et  hunc  fuifle  putant 
nonnulli  ,  iEgyptiorum  numen  ,  fub  nomine  SE- 
RAPH  veneratum  ;  quem  Latini  corrupto  vocabulo 
Serapidem  appellarunt.  Efl:  enim  Seraph  vox  a 
faraph  didione  hebraica,  cui  affinis  eft,  ut  diximus, 
Chaldaeum  ,  Aegyptiacumque  idioma.  vox  vero  illa 
ardere ,  atque  comburere  fignificat;  ut  propterca  non 
male  Serapidis  nomine  ignem  cultum  conjectari  li¬ 
ceat.  Ignem  vero  pracipuum ,  fupple  Deum,  Aegyp¬ 
tii  dixerunt,  inquit  Alexander  ab  Alexandro  St  tam 
religiose  coluerunt,  ut  cremare  corpora  nefas  duce¬ 
rent;  ne  contagio  cadaveris  Deorum  maximum  vio¬ 
larent  :  cujus  rei  fides  fuos  apud  audores  remaneat. 
At  ubi  alii  faniora  fentire  videbantur  ,  animatum 
ignem  dixerunt :  quam  opinionem  Aegyptiis  tribuit 
Herodot.  lib.  3.  nec  propterea  opinio  de  divinitate 
ignis  ex  hoc  deftruitur.  Deos  enim  cum  animatos 
putarent,  id  quoque  de  igne  crediderunt;  eo  dudi 
argumento  ,  quod  moveretur  a  feipfo;  quod  voces 
nonnullas  ederet  aliquando,  ac  fic  loqueretur;  quod 
moriturus ,  St  clamet ,  St  quantum  fieri  poteft  mori 
reludetur  :  tia  Lucius  Flori  filius  apud  Plutarchum 
Sympofi  7.  q.  4.  fub  his  verbis:  xbte  fi  «ko  p.dit,ov 
u  ‘srqofioiKev ,  *j  7tu(>  xivov/fifabv  re  ^  ,  ii 

iav tS  ,  Kj  t> 1  Kap.vs^lnrri  JyjAovv  wS7ti(>  rt  ^  era,* 

(pluultjov  a7ravTa .  p-aKisa  Tat Is  trfiteuriv  dvrS  ,  x.a( 

(pBo^dis  i/u<palnj)  Ptea-p-is  sx,  dy.a^ov<ra  garniijs  &P'xfis  , 
ftoa  fi  Kj  (pS-iyyirou  ,  dj  djavvi  j)  ,  jtat&owrgp  tp-fv^ov 
‘&7n>3-vrj<rKov  fila,  ^  hoc  eft,  Nihil  enim 

magis  animato  fimile  efl ,  quam  ignis ,  movetur  enim  & 
nutritur  per  feipfum  ,  fiuoque fplendore  manifiefiat ,  quem¬ 
admodum  anima  ,  &  aperit  omnia  :  maxime  autem  vim 
non  expertem  vitalis  principii  oflendit ,  dum  extmguitur , 
ac perit :  voces  enim  emittit  &  reluPtatur ,  quemadmodum 
animatum  monens ,  &  vi  necatum.  Verum  in  lapien¬ 
tia  defipiebant  ifti  ,  nec  advertebant  ,  ut  video  , 
ignis  divinitatem  deftruxifle  ,  dum  mortalem  ignem 
dicebant. 

Confentiebant  his ,  qui  ignem  animatum  puta¬ 
bant,  alii  qui  lucernam  inextindam  relinquendam 
docebant,  apud  eundem  Plutarchum  ibidem  :  ne  hi  qui 
hominem  interficere,  ac  naturx  jura  violare  nequa¬ 
quam  verebanturf;  animal  occidifle  viderentur , 
dum  lucernam  extinxiflent.  Quod  enim  religi- 
ofe  ex  praeferipto  Dei  in  cultu  ignis  facri  Ifraelme 
fervabant  ,•  cum  quocumque  igne  ,  a  religione  St 
cultu  Dei,  Gentes  fuperftuionibus  addidae ,  fervan- 
dum  duxerunt.  Praeceperat  quidem  Deus  Levit.  6 . 
Sacerdotem  fingulo  quoque  mane  mundare  altare  ho- 
locaufti  ;  fublato  ab  eo  quicquid  cineris,  aut  carbo¬ 
num  ex  nodurno  holocaufto  remanfiflet:  &  effieret 
eos  extra  caftra ,  (jr  in  loco  mundiffimo  ufque  ad  favil¬ 
lam  confiumi  fiaciet ,  inquit  facer  textus.  Quamobrem 
non  licebat  Sacerdoti  extinguere  carbones  ignitos, 
qui  fuperfuiflent  de  nodurno  facrificio;  fed  fublatos 
de  altari  carbones  expedare  jubebatur ,  quoufque 
confumcrentur.  Id  gentes  idola  colentes,  facra  vero 
nequaquam  cognofcentes,  cum  omni  igne  faciendum 
voluere  :  audorem  habemus  Cxfernium  apud  Plu- 
tarch.  loco  citato,  cujus  fententiam  his  verbis  refert 
ille  :  st,  d  ya-p-fifis  dvrS  K xnri^vtos  0  ry  zrfis  ro 
olefiiSOV  ,  yL  lt(>0V  7 Tvq  (TVyfl/JeiCf-  7t tX-VT os  (p&oqfiv  svofis 
t  rovf  wfic^vTioovs.  ideft  ,  gr  C* fer  mus 


quit 


Sacrorvm  ELlOCHRISMATfiN  +7 

Corinthi  Prytaneum ,  Fuit  Ephcfi ,  fuit  Rhodi , fuit  Mi_ 
lefio,  quorum  meminit Arift.  inPolit.  Fuere  &  alia  ju- 

ad 


B 


quidem,  qui  erat  Flori  gener ,  fenjit  illud  inextwttum,  A 
iupple  fervandum  ,  quia  antiqui  propter  cognationem  ad 
io  nem  facrum  ,  omnis  ignis  intentum  abominati Junt. 
Quamobrem  dum  nirma  religione  arftantur  ;  m  lu- 
pei-llitionem  prolabuntur :  ignem  animatum  faciunt  i 
divinitate  eumdem  donant  ;  &  in  Deorum  numero 
primas  quoque  eidem  dare  non  verentur. 

Somnia  haec  milia  faciamus,  ignem  anima  ,  aut 
divinitate  donare  ,  nobis  Religio  Iit  inanimem  pu- 
ramque  creaturam  corpoream,  ignem  affirmamus  a 
Deo  ,  tam  lingulare  donum  ad  hominum  tantum 
'  ufum* eildem  tributum,  ad  immortalitatis  argumen¬ 
tum  ,  quia  ignis  e  coelo  eft:  ad  homines  &  materialia 
purificanda  hominibus  conceflum,  ut  dicit  Jambli- 
chus  in  lib.  de  myfter.  in  cap.  de  ratione  facrif.  Nos - 
ter  ignis,  inquit,  abhonem  divini  ignis  imitans.,  qmc- 
quid  materiale  repent,  m  facnficio ,  defruit ,  &  admo¬ 
ta  purificat ,  &  a  vinculis  materia  folvit ,  ac  propter  na¬ 
tura  puritatem  ad  Deorum  communionem  idonea  facit. 
haec  ille  de  igne,  cujus  natura  quoniam  mobilis  cft,  & 
furfum  nititur ,  vitae  continet  rationem.  Caetens  nam¬ 
que  ab  homine  animalibus,  cum  tota  fintmoi  talia ,  tan¬ 
tummodo  aquae  ufus conceditur  ,  quod eft elementum 
corporale,  atque  terrenum;  cujus  natura  licet  mobilis 
fit,  quia  tamen  deorfum  vergit,  mortis  figuram  often- 
ditj  quia  vero  nec  coelum  pecudes fufpiciunt,  necre- 
ligionem  fentiunt;  ab  his  ignis  ufus  alienus  eft.  .  C 
Videbatur  fiquidem  tanta  religione  in  cultu  ignis 
ta&os  fuiffie  veteres,  ut  lpem  omnem  falutis  in  fum- 
mis  rerum  diferiminibus  ,  in  eo  omnino  collocarent, 
nam  Perfae  cum  ad  bella  procederent,  Sc  progredi 
jam  coepiffiet  agmen  ;  ignem  ,  quem  ipfi  facrum  , 
sternumque  vocabant ,  argenteis  altaribus  praefe- 
■  rebant  :  ficuti  etiam  Vates  in  prima  Graecorum  acie 
Itabat ,  quem  ipfi  pjropborum  vocabant  :  ut  feribit 
Rhodiginus  lib.  8.  cap.  2.  a  ferendo  igne  fic  appel¬ 
latus:  quemadmodum  vocabuli  vis  aperit  i  quodlam- 
padem  nimirum  prsferret,  dixit  Suidas.  itaque  ma¬ 
num  cum  hofte  conferere,  igne  non  ante  perlato, 
nefas  illis  erat}  ficuti  etiam  pyrophorum ,  jure  belli,  D 
violaffie  fummum  fcelus  cenfebatur.  Perfarum  ig¬ 
nem  facrum,  infequebantur  Magi;  ad  numerum  ve¬ 
ro  dierum  anni ,  trecenti  fexaginta  quinque  juvenes, 
puniceis  veftiti  amiculis,  Magos  comitabantur ,  five 
fequebantur  :  non  alia  de  caufa ,  aut  ratione ,  nifi 
fieri  ignis  gratia ,  quem  propitium  habere  contende¬ 
bant.  A  quo  etiam  cultu  ignis  in  bello,  licet  fub 
alia  ratione,  Hebraeos  alienos  minime  extitifle  ,  fa- 
erne  manifeftant  litterae:  nam  &  ipfos  cum  hollecon 
grelfuros,  ignem  facrum  fecum  deferre  confuevifle 
textus  1.  Reg.  cap.  ~j.  declarat :  Fabium  efi autem  cum 
Samaei  offerret  holocauftum ,  Phihfihum  iniere  praltum 
contra  ffrael ,  inquit  textus.  Cum  igitur  in  initio 
certaminis  holocauftum  offerretur  ;  quod  non  nifi 
facro  igne  licebat  offerri;  facrum  quoque  ignem  caf- 
tra  apud  Ifraelitas  praeceffifle  affirmandum  erit,  quod 
idem  cap.  1 3.  contigiffe  novimus,  cum Saul praelium 
cum  Phililtaeis  initurus  ,  facris  Dominum  placare 
praeter  fas  conabatur ;  facra  vero  fieri  abfque  facro  ig¬ 
ne  ,  lege  fub  mortis  poena  vetitum  erat. 

Quam  vero  fuperftitiose  apud  Gentes  omnes  ignis 
coleretur:  Graecorum  Prytanea,  Latinorum  Vefta- 
les ,  ac  Velite  templa  indigitant.  non  enim  uno, 
aut  altero  tantum  Prytaneo  Graeci  fuere  contenti ;  ni 
plura,  eaquemagnificentiffimaexcitaflent.  nam  &de 
Syracufano  Prytaneo  meminit  nofter  Tullius  contra 
Verrem:  Altera  autem  Urbs  Syracufts  ,  inquit,  cui 
nomen  sNchradina  efi  ,  in  qua  forum  maximum ,  pul¬ 
cherrima  Porticus ,  ornatiffmum  Prytaneum.  D.  Chry- 
foftomus  orat,  quinquag.  inter  fandiora  loca  Graecarum 
Vibium,  Prytanei  meminit,  dicens:  dy o&v ,  sr^u- 
rxvelov ,  (iisAdsrrie/ov  ,  ^  rd  xfkx  liqft. ,  ideft,  plateam, 
Prytaneum  ,  Senatorium  ,  &  aha  templa.  Fuit  $C 


ra  Prytanea  a  dodliffimo  Caufabon.  in  Comment. 

Athen.  lib.  if.  cap.  19.  recenfita.  Prytanea  yer^ 
nil  aliud,  nifi  templa  aeterno  igni  dicata  erant, 
bantur  autem  Prytanea  SotbtSttv^c  ,  ^tx/uhov,  ideft, 
ab  igne ,  &  perpetuitate ;  quali  dicas,  ignis  perpetuus, 
continuatus,  confervatus  in  lampade,  aut  in  altari, 
quem  defecifle  aliquando  ominofum  putabatur:  Sc 
propterea  inextindlum  fervare  illum  fummopere  ve¬ 
teres  cavebant.  Hinc  hujus  ignis  reverentia  Diony- 
fius  Junior  Sicilite  Tyrannus  in  Tarentinorum  Pry¬ 
taneo  Candelabrum  penfilem  ,  perpetuo  igni  dicavit} 
tot  lucernis  compadtum,  quot  anni  unius  dies  effent. 

T  tvoic  ie-rovrpvrxveiovcivxBFivxi  Av%v£ov  fvv  fafaov  ,x.ocl- 

«»ro<rovT»f  Av^vs?,  otrogo  t  fatqiov  z^iv  d&faoc  eis r  aaxv- 

tcv  ,  inquit  Athen.  lib.  15.  cap.  19.  ut  omnino  inextin- 
guibilis,  ignis  ille ,  tot  lucernisalitus,  permaneret. 

Is  eft  ille  ignis,  quem  fub  nomine  Veftae  tanta 
religione  Romani  colebant ,  ut  Alethes  apud  Virg. 
lib.  9.  nullo  majori  facramento  femet  devinxerit  Eu- 
lyalo,  atque  Nilo,  quam  Veftae  divinitate ,  dicens : 

. Per  magnos  Nife  penates , 

Affaracique  larem ,  &  cana  penetralia  Vefti t 
Obteftor . 

Nec  immerito  quidem  ,  cum  ab  hoc  numine 
fadtum  fuerit,  ut  dvz^ios  pro  impio  acciperetur,  Sc 
injufto  a  Graecis,  qui  nimirum  tamquam  exeerabilis 
incertis  fedibus  vagabatur :  quafi  talis  cenfendus  vide¬ 
retur,  qui  Veftae  numen  non  coleret,  in  tanto  qui¬ 
dem  cultu  habitum  hoc  numen  ,  ut  dicat  Paufan. 

lib.  y.  ©v«<r»  <L  EV»«  pfa  nsfuoTp  ,  (fdjTtqw  OA vpt,- 
7T‘V  Arh  hoc  eft,  Sacrificant  quidem  Fefta  primum , 
deinde  vero  ccelejli  favi.  quod ,  nimirum ,  Deorum 
omnium  antiquiffimam  putarent  Veftam,  ac  propte¬ 
rea  Jovi  illam  praeferrent ;  Sc  canam  eandem  dixerit 
Virgilius  loco  jam  citato,  qui  etiam  fiepe  alibi  Veftae 
religione  tadlus,  pro  more  corrupti  feculi,  hoc  ob- 
teftatur  numen  }  quoties  de  gravioribus  ea  ratione 
agitur  negotiis }  ut  juramenta  ,  atque  obteftationes 
afferendae  fint. 

Eft  enim  V eftae  nomen  ab  hebraico  ^  Es  dedudtum , 
quod  ignem  fignificat.  confenfit  his  Berofus  lib.  de 
cognomin.  ubi  de  Tythea  uxore  Noe  agit.  Neque 
minus  Tytheam  ,  inquit  ,  qua  mater  omnium  erat , 
Aretiam ,  ideft,  terram  vocabant.  Eft  enim  C?'?  ha- 
arez. ,  hebraice  terra,  fubdit,  &  Eflam ,  ideft  ignem, 
poft  mortem  cognominaverunt :  quia  ipfa  Regina  facrorum 
fuerat ,  &  puellas  docuerat  fempiternum  ignem  facrorum, 
inextinblum  fervare.  Virginem  dicebant  Veftam  ; 
quia  incorruptus  ignis  eft ;  Sc  nullius  rei  generatio¬ 
nem  in  fe  admittit.  Quamobrem  Sc  a  Virginibus  ig¬ 
nis  illae  fumma  religione,  atque  cultu cuftodiebatur. 
hujus  etymologiae  rationem  Ovid.  6.  Faftor.  aperuit 
fimiliter,  dicens: 

Nec  tu  aliud  V fiam  ,  quam  puram  intellige flammam , 
Nataque  de  flamma  ,  corpora  nulla  vides, 
fare  igitur  Virgo  eft ,  qua  femina  nulla  remittit  ; 

Nec  capit ,  cf  comites  virginitatis  habet. 

Troja,  fiterum  hunc  ignem  advectum  ,  cum  Pal¬ 
ladio  ,  diisque  Penatibus  arbitrabantur  Romani  fEneae 
pietate,  quod  etiam  Virgilius  in  2.vEneid.  infinuat, 
Hedtore  iEneam  in  fomnis  admonente,  ut  una  cum 
Penatibus  facrum  hunc  ignem  afportaret  illo  ,  ubi 
novae  fibi  fedes  quaerenda: ,  ac  providentia  Deorum 
figendae  forent,  de  his  ita  apud  Virgilium : 

Sacra  ,  fuosque  tibi  commendat  T roja  Penates : 

Hos  cape  fatorum  comites ,  his  moenia  quare  ; 

Magna  pererrato  ftatues  qua  denique  Ponto. 

Sic  ait ,  cir  manibus  vittas ,  Veftamque potentem , 
Aeternumque  adytis  effert  penetralibus  ignem. 

Quam- 


48  MyROTHECIVM.  I.  49 


Quamobrem  in  penetralibus  Velite  ea  omnia  cum 
fncro  igne  aifervabantur  Romae  j  au£tore  Plutarchoin 
Camil.  &  paralel.  1 3  y.  Paufania  in  Att.  Alexandro  ab 
Alexandro  lib.  7.  cap.  1 z.  Strabone  lib.  6.  &  aliis,  cu¬ 
ius  Templi  formam  hac  ratione  fcribit  Chriltophor. 
Landinus  in  lib.  z.  Aimeid.  ubi  Hedtor  ^Eneae  facra 
commendat  :  Templum ,  inquit,  erat  farte  magnum , 
in  cujus  medio  erat  altare ,  in  quo  ignis  utraque  exparte 
ardebat,  cujus  cuftodnt  bina  Ve ft ales  pr&erant :  in  Tem¬ 
pli  culmine  Virgo  erat  efficta ,  qua  ulnis  infantem  conti - 
nebat.  Quid  voluerint  fignifieare  hoc  fimulacro  ve¬ 
teres  illi ,  me  latet  ;  fi  tamen  Chriftiane  conje&arc 
liceret  homini  Theologo,  facrisque  addi&o,  dice¬ 
rem  fimulacrum  fuifle  fanttiftimas  Deiparae  Virgi¬ 
nis  noftras,  quae  Salvatorem  edidit.  Dei  filium.  Dei 
Verbum  ,  Deum  de  Deo,  lumen  de  lumine  i  de  quo 
vere  dicitur:  Deus  no  fler  ignis  confumens  efi.  Multa 
enim  Gentiles  illis  fub  involucris ,  Sc  aenigmatibus 
(prophetice  acceperunt  a  di  vinis  oraculis ,  qu*  ne  in  vul¬ 
gus  foedarentur ,  aut  contaminarentur  ,  involuta  fa¬ 
bulis  ,  colenda  populis  tradebant.  Si  vero  illi  Veftte 
fimulacrum  nequaquam  ea  ratione  venerati  fuerint  , 
in  eo  Deiparae  Virginis  fimulacrum  colere  nos  mini¬ 
me  verebimur. 

Hujus  ,  hoceft,  ignis  cultus ,  Graeci 

in  Delphico  Templo,  mulieribus  matrimonio  folutis , 
cuftodiam demandarunt.  Atticos  vero  inTemplo Pal¬ 
ladis  ,  una  cum  Palladio  ,  ideft  Palladis  fimulacro  , 
lychnum  ignis  inextin&i ,  Virginum  opera,  ac  mini- 
lterio  fervafte  ,  fcribit  Gutherius  fecus  Plutarchum 
in  Numa,  qui  viduis  hoc  tribuit. 

Verum  in  hoc  quoque  ,  ficut  etiam  in  omnibus 
aliis  fuperftitionibus,  reliquis  quibufcumque  natio¬ 
nibus  primatum  abftulere  Romani s  fub  nomine  Vef- 
tx  a  Graeco  E ’sl» ,  ignem  colentes :  cujus  cultus  pe¬ 
nes  Virgines  Veftales  erat;  quae  graece  I sa*Je?,  ab 
ts -l»  didfce  fuerunt,  inftitutte  a  Romulo,  ut  dicunt 
nonnulli s  vel  ut  aliis  placet,  a  Numa,  ut  in  Plu- 
tarchi  Romulo,  &  Numa  videre  efi. 

In  his  feligendis  Virginibus  mirum  efi,  quam  fu- 
perfiitiofi  Romani  fuerint ;  attendentes  genus,  pudi¬ 
citiam,  mores,  &  alia  plura,  quae  apud  audtores Ro¬ 
manae  hiftoriae  habentur.  Pudicitiam  Vefialem  pro- 
ftituiffe,non  folum  poenae  ultimi  fupplicii  erat;  ut 
viva  defofla  Veftalis,  fibi  necelTario  moriendum  fci- 
ret}  fed  8c  toti  Reipublicae  illius  incontinentia  omi- 
nofa  credebatur,  ac  prodigii  loco  habebatur.  In  pe¬ 
netralia,  facrumque  receflum  templi  Veftalis,  veluti 
in  fanctius  adytum  ,  folis  Veftalibus  ,  Pontificique , 
feu  iegotpdv ry ,  £c  ligoQvhotM  introire  fas  erat.  Ponti¬ 
fici  ,  inquam,  non  Maximo ,  fed  Pontifici  Veftali, 
quem  merito  agnofcit  Jacob.  Gutherius  lib.  i.devet. 
jur.  pont.  cap.  y.  Fuerunt  autem  hae  Virgines,  licto¬ 
ribus  ,  fafcibus,  fecuribus ,  Magiftratibus ,  fummis- 
que  in  Republica honoribus,  aSenatu  donatae,  quin 
etiam  infignitae  Pontificatus  honore,  ac  nomine.  Ha¬ 
buerunt  &  Tiburtes  fuas  Virgines  Veftales ,  non 
tantum  Romani.  Efi  lapis  Romae  in  hortis  Mediceis, 
quem  ego  excepi ,  Sc  loquitur  fic  : 


B 


C 


E 


S AVFEIAE.  ALEXANDRIAE 
V.  V.  TIRVRTIVM 
CAPLATORES.  TIBVRTES 
MIRAE.  EIVS.  INNOCENTIAE 
QVAM.  VI B  A.  DECREVERANT 
POST.  OBIT V M.  POSVERVNT 
L.  D.  S.  C 


Illi  enim  duo  V.  V.  fonant  Virgini  Veftali  Ti- 
burtium  ,  ideft  Tiburtinae.  Nec  minori  religione 


facri ignis  tenebantur  Hebraei :  immoeo  majori ,  quo 
Sc  fanchorem  e  coelo  ignem  habebant;  &  divinarum 
legum  praaferipto,  in  ejus  cultum  anftabantur.  Nec 
enim  facri  ignis  cura  apud  Hebraeos  mulieribus  vi¬ 
duis  in  ccelibatu  viventibus ,  aut  virginibus  deman¬ 
data  fuit;  fed  ex  Dei  conftituto,  ipfifmet  Sacerdoti¬ 
bus.  de  eo  dixit  Deus  Levit.  6.  Ignis  in  altan  meo 
femper  ardebit ,  quem  nutriet  Sacerdos,  fubjiciens  ligna 
mane  per  Jingulos  dies  ,  &  impofto  holocaujlo  defupet  ado- 
lebit  adipes  pacificorum  :  ignis,  efi  ifie  perpetuus  ,  qui 
nunquam  deficiet  in  altari. 

Similiter  &  de  illius  ufu  in  Candelabro,  nil  mi¬ 
nus  ftatuit-Deus ;  fed  omnimodam  curam  ,  Se  cul¬ 
tum  ignis  in  lucernis  Candelabri  Sacerdotibus  de¬ 
mandavit.  ita  dicitur  Exod.  Z7.  Ardeat  lucerna  femper 
in  tabernaculo  tefiimonii  extra  velum  ,  quod  oppanfum 
efi  tefinmomo ;  &  collocabunt  eam  Aaron  ,  &  filii  ejus, 
ut  ufique  mane  luceat  coram  Domino,  perpetuus  erit  cul¬ 
tus  per  fuccejfiones  eorum  coram  filiis  Ifrael.  Summus 
ipfe  Pontifex  tenebatur  lucernas  has  componere ,  oleo 
implere,  ut  nutriretur  ignis  ,  ordinare  illas  in  Can¬ 
delabro  ,  ac  denique  accendere.  Quod  fi  quando  id  ne¬ 
quiret  Summus  Sacerdos  Sc  Pontifex  ,  filiis  quoque 
Aaron  hoc  munus  Deus  indulfit  :  ut  autem  aperiat 
ftatutum  hoc  indifpenfabile  haberi  ,  addit ,  npJf 
T?  n,x?  onTib  Statutum  perpetuum  efi  in  gene¬ 

rationibus  illorum ,  nimirumSacerdotum  filiis  Ifrael.  ac  fi 
diceret,  fciat  omnis  Ifrael,  ad  Aaron  St  filios  ejusper- 
tinere  cultum  facri  ignis  in  obfequium  lucernarum : 
ita  ut  nemo  audeat  le  in  curam  illarum  immittere, 
quicumque  ille  fit ,  &  in  quacumque  dignitate  con- 
ftitutus.  Quamobrem  nec  Regibus  ,  nec  Ducibus, 
nec  Patriarchis,  aut  quibufcumque  aliis  licebat  ad  lu¬ 
cernas  has  contrectandas  accedere. 

Hunc  ignem  facrum  tanti  fecit  Deus ,  ut  filios 
Aaron  Nadab ,  Sc  Abiu  ,  ea  de  ratione  extinxerit ; 
quod  illi  incenfum  offerre  cum  igne  non  facro  aufi 
fint.  Levit.  10.  Quin  etiam  Aaron  placaturus  Do¬ 
minum,  igne  devorante  exercitum  Ifraeliticum  ,  ob 
querelas,  quas  in  Deum,  Deique  miniftros  impii  ho¬ 
mines  effutierant;  haufio  igne  de  altari ,  inquit  textus , 
non  aliunde,  cucurrit  m  medio  conflagrationis ,  &  Do¬ 
minum  placavit .  Occifionique  fuit  a  Deo  remiffa 
manus ,  vi  facri  ignis  Se  odorati  incenfi. 

Et  adeo  religiofi  fuere  femper  cujufcumque  reli¬ 
gionis  homines  in  cultu  facri  ignis ;  ut  facra  facere  in 
facris  litteris  minime  auderent,  nifi  facro  igne  viCti- 
mas ,  atque  hoftias  in  altari  confumpfiftent.  Quam¬ 
obrem  cum  aliquando  facer  ignis  defuiffet  Hebraeis 
in  Babylonicam  fervitutem  aCtis  ,  converfumque  in 
aquam  ignem  facrum  confpexifient,  cum  reverteren¬ 
tur  ;  ut  legitur  z.  Machab.  cap.  1.  ea  aquajuflit 
Neemias  confpergi  victimas,  Se  holocaufta  impofita 
fuper  altare.  Vtque  hoc  f alium  efl ,  dicit  textus,  & 
tempus  affuit ,  quo  Sol  refulfit ,  qui  prius  erat  in  nubilo, 
accenfus  efi  ignis  magnus ,  ita  ut  omnes  mirarentur.  Sc 
Gen.  2 ,z.  Abraham  immolaturus  (Deo  fic  jubente  ) 
filium  fuum  dileCtiftimum  lfaac,  in  monte  Moriah , 
trium  dierum  itinere  longe  a  proprio  tabernaculo, 
non  nifi  facro  id  fuiflet  aufus  facere  igne,  quemipfe- 
met  tamquam  Sacerdos  deferebat  in  manibus.  Tulit 
quoque  ligna  holocaufii ,  inquit  textus,  &  impofuit fu¬ 
per  Ifaac  filium  fuum ,  ipfe  vero  portabat  in  manibus  ia- 
nem  &  gladium.  Cum  igitur  religione  tadti  veteres 
Ifraelitae  non  nifi  facro  igne,  facra  facere  auderent, 
liquido  conftat  quanta  religione  tenerentur  in  cultum 
codeftis  ignis.  Noe  quoque  ftatim  egreflus  de  Arca, 
poft diluvium ,  facrafecifle dicitur Genef  ^.Aedificavit 
autem  JVce  altare  Domino ,  &  tollens  de  cunilis  pecori¬ 
bus ,  &  volucribus  mundis ,  obtulit  holocaufia  fuper  altare. 
Igitur  vel  fecum  ignem  facrum  ab  Abel  per  proavo¬ 
rum  manus  traditum  in  Arca  illa  detulit  ;duranteque 
diluvio  apud  fe  religiose  ,  ac  pie  retinuit,  atque 
D  ferva- 


V 


Sacrorvm  El^OCHRISMATHN. 


$o  .  . 

fervavit'  vel  fpeculis  &  jubaribus  folaribus  excitavit;  A 
vd  Jemque  orationibusac  preobm  a  Deo  obtmu.t  j 
cui  ftatim  facta  facere  intendebat,  ut  propterea 
placato  Numini  gratum  fe  praebere  volens  non  n,h 
lacto  id  fiet,  poile  igne  mtelligeret;  cum  ftatim  ut 
pedem  ex  Arca  extulit,  de  altari  erigendo,  dequela- 
eris  faciendis  cogitavit. 


51 


B 


C  A  P.  X. 

Sacra,  facrarum  lucernarum  infundibula  in  mi¬ 
nifterium  olei,  &  luminis  explicantur. 

Ad  loca  Exodi  37.  Facies  &  lacernas  feptem ,  &  pones 
eas  fuper  Candelabrum  ,  at  luceant  ex  adverjo. 
Emunii  oria  quoque,  &  ubi  qua  emunda  funt  exttn- 
ouantur ,  fiant  ex  auro  puriffimo.  ad  perdifficilem 
focum  Zach.  4.  Vidi >  &  ecce  Candelabrum  aure¬ 
um  totum  ,  &  lampas  ejus  faper  caput  ipfius ; 
&  feptem  lucerna  ejus  faper  illud  ,  CT  feptem 
tn fu  foria  lucernis.  Et  infra  :  Quid  funt  dua 

fpica  olivarum  ,  qua  funt  juxta  duo  rofira  aurea , 
tn  quibus  funt  fujfuforia  ex  auro  ?  Et  ad  alia  plu¬ 
ra  loca. 


Acr  a  vafa  ,  in  quibus  oleum  ad  facri  Cande¬ 
labri  cultum  miniftrabatur  ,  cognofcere ,  per¬ 
quam  utile,  ac  perjucundum  arbitror  :  ut  ab- 
folute,  atque  perfedte  olei ,  de  quo  agimus ,  ufum, 
ex  facris  oraculis,  nobis  intelligere  liceat.  Etenim 
aurea  fuifle  illa  omnia  liquido  conftat  ex  facris  litteris, 
cujus  generis,  formxque  effiet,  hasc  in  abdito  funt. 
fere  nihil  in  facris  habetur  litteris.  Apudfcriptores 
cum  primis  veteres  inter  vafa  olearia  crateres ,  &  in¬ 
fundibula  recenfentur.  Infundibula  ad  rem  oleariam  re¬ 
fert  Pollux  lib.  6.  cap.  18.  infra  recitandus  a  nobis. 
Cato  etiam  de  Re  ruft.  ait:  In  cella  olearia  hac  opus 
funt :  dolia  olearia  ,  &  opercula ,  fedarium  ,  olearium  I 
unum  ,  labellum  unum  ,  infundibula  duo ,  fpongia  dua,  u 
&c.  Crateris  meminit  Nonius  in  trad.  de  gener,  vaf. 

6c  poculorum,  ubi,  nec  immerito  quidem ,  diferimen 
agnovit  inter  Crateram  primas  declinationis,  &  Cra¬ 
terem  tertiae  declinationis;  Crateram  primte  declina¬ 
tionis  inter  vafa  vinaria,  quorum  ufus  erat  in  menfa, 
ad  potum  Sc  libamina  reponendum  fore,  offenditur 
per  illud  Virg.  Aeneid.  x. 

Crateras  lati  flatuunt ,  &  vina  coronant. 

Erat  autem  Cratera  poculum  magnum  ,•  quamob- 
rem  cum  alia  pocula  in  menfa  allata  minora  effient  ■, 
Cratera  unus  in  primis  magnitudine  celebrabatur  , 

&  femper  capaciffimus  fuit :  inde  Virg.  lib.  1.  Ae¬ 
neid. 

Poftquam  prima  quies  epulis ,  menfaque  remota , 

Crateras  magnos  flatuunt ,  &  vina  coronant. 

Valerius  quoque  Flaccus  in  eadem  fententia  lib. 5. 
Argonau. magni  Craterae  meminit,  dicens: 

Fert  que  gravem  Phrygius  circum  Cratera  minifler. 

Et  Theocrit.  Idil.  5*.  fimiliter  craterae  magni  me¬ 
minit,  dicens:  id  eft  , 

ItwiTw  tfg  [Aiyolv  Adl-aoto  ydAXKTO?. 

Statuam  autem  crateram  magnum  albi  lallis. 

Ut  propterea  omittendum  non  fit,  quod  de  cratere 
maximo  feribit  Arrian.  lib.  7.  de  expedit.  Alexand. 
dicens:  ^  tS  «ut 2  auro?  T£,  x,  ol  dfxdj’ 

dvTov  ciqvctfyoi ,  tmaJov  «ut ds  ffvrovldf , 

jwfvwv  t  Ti  Iftlujuv  [advTtuv  ,  ^  T[adyuv.  £1  tu 

yi  dTAot  dyot^d>^  quovoicw  re  x,  noivuvioiv  rf?  dgpstj? ,  re t? 


r£  MxxeJc<n  ,  ^  r l^trcus.  C\eu  II  Koyos  tov; 

tS}?  Solvas  ovvxxic^iAiiSC  ,  Xj  tqvtovs  7ruvraf 
fxlocv  t£  cr-zvovbriv  ffirthrou  ,  v.a)  W  do ry  Ttoc/.oivlccy.  hoc  eft. 
Et  de  eodem  Cratera  ipfe ,  &  qui  circa  ipfum  accumbe¬ 
bant ,  libarunt  eadem  libamina  f  vota  nuncupantibus 
Gracis  vatibus  ,  &  Magis ;  precabantur  autem ,  &  alia 
bona ,  &  unitatem  ,  &  communionem  principatibus  Ma¬ 
cedonibus  ,  &  Perfs.  Fuijfe  autem  in  eo  epulo  dicunt 
novem  millia ,  &  omnes  eamdem  libationem  liba  f  e ,  cr 
de  eodem  Paana  cecinijfe.  haec  Arrianus,  ut  magni¬ 
tudo  Craterae  liquido  conflet  a  numero  convi¬ 
vantium  ,  vixque  tanta  magnitudo  Craterae  fidem 
habeat. 

Loquendo  vero  de  Cratere  tertiae  declinationis , 
hunc  inter  olearia  vafa  reponit  Nonius,  dicens:  Cra¬ 
teres,  vafa  olearia.  Virgil.  Bucol. 

Crateresque  duos  fatuam  tibi  pinguis  olivi. 

Item  Aeneid.  6.  .  .  .  fufo  crateres  olivo. 

Erunt  fortafle  aliqui  ,  quibus  minime  probatum 
videbitur  ,  ex  his  locis ,  Craterem  vas  olearium  ex- 
titifle;  illiufque  ufum  potius  ad  facra,  ad  aras,  ad  nu¬ 
mina  propitianda  ,  quam  ad  menfam  concedendum. 
Quamobrem  nulla  faCta  diftinCtione  craterae  ,  atque 
crateris :  viciffim  haec  vafa  accipient  ad  promilcua  li¬ 
bamina  facrificiorum  ,  tam  vini  ,  quam  olei ,  aut 
cujufcumque  alterius  materis  fluidae,  ita  communiter 
Calepini,  &  doCtiffimus  quoque  Turnebus  lib.  z\. 
cap.  13.  Nobis  tamen  quam  maxime  doCtrina  Nonii 
arridet,  &  favent  Graeci,  nam  libatorius  calix  <rarov- 
biiov  dicebatur  i  id  vero  quo  oleum  libabatur  Aot(Mov 
appellabatur,  videatur  Pollux  lib.  io.  cap.  18.  qui 
haec  duo  diflinguit.  Nam  quod  foramen  illud  Aet¬ 
nae,  e  quo  ignis,  ac  flamma  erumpunt ,  Crater  dica¬ 
tur  a  fimilitudinedefumpta  a  forma  vafis,  nonaflen- 
tior  Turnebo  ,•  quin  potius  diCtum  reor  ab  effeCtu  , 
&  minifterio,  ad  quod  Cratere  utebantur  tunc  in  fa- 
crificiis  idololatrae ;  nimirum  ab  haufto  igne;  ut  mo¬ 
ris  eft  olearii  vafis  libantis  oleum  in  altari,  inde  Ovi¬ 
dius  : 

Et  pronos  currus  medio  cratere  recepit. 

A  fimilitudine  vero  Craterae,  finurn  illum  Cam¬ 
panum  a  Mifeno  ,  Athenaeum  ufque  extenfum  ,  ap¬ 
pellatum  Cratera  ex  Strabone  lib.  8.  duobufque  pro¬ 
montoriis  incurvatum,  non  inficior.  verum  ifta  ,  ma¬ 
gis  ne  praetermitterem  ,  quam  quod  inferere  vellem  , 
adnotavi:  nihil  enim  ad  nos. 

Vafa  ad  facrificia  ,  &  libamina  olearia  ,  ad  facri 
Candelabri  ufum ,  ac  minifterium  quaerimus.  Quid 
de  his  habeant  facrae  litterae ,  divinaque  oracula,  qui¬ 
bus  inhaeremus,  attendamus,  fic  enim  loquuntur  Exo. 
2f.  Facies  &  lucernas  feptem  ,  &  pones  eas  fuper  Can¬ 
delabrum  ,  ut  luceant  ex  adverfo  j  emunii  oria  quo¬ 
que  i  &  ubi  qua  emunda  funt  extinguantur  ,  fiant  ex 
auro  punffimo.  In  eodem  lib.  cap.  39.  opera  ad  Dei 
cultum  deferibuntur  :  &  Candelabri  quoque  facrae  me¬ 
minere  litterae ,  his  verbis  :  Candelabrum  ,  fupple 
obtulerunt ,  lucernas  ,  &  utenfilia  earum  cum  oleo. 
Zacharias  quoque  Propheta  cap.  4.  loquitur  de  lucer¬ 
nis  Candelabri  fan£ti,  deque  infuforiis,  dicens  :  Et 
feptem  lucerna  ejus  fuper  illud ,  nimirum  fuper  Cande¬ 
labrum  ,  &  feptem  mfufona  lucernis  ,  qua  erant  fuper 
caput  ejus.  Ex  quibus  locis  quatuor  nobis  fuperfunt 
vocabula,  quibus  vafa  in  minifterium  olei,  ac  lucer¬ 
narum  explicantur.  Alterum  illorum  genus  flgnifi- 
cat,  quod  omnia  comprehendat  in  univerfum  vafa: 
dlud  fcilicet  VTENSILIA.  reliqua  vocabula  par¬ 
tes  refpiciunt,  &  fingula  tangunt ,  quorum  alterum 
EMVNCTORIA,  alterum  EXTINCTO- 
RIVM  dici  poteft,  &  denique  poftremum  ex  Za- 
charia  INFVSORIVM  appellabitur.  Emuncto¬ 
ria  ,  qu£  hebraice  D’.^?  appellantur  >  non  funt  ad 

rem 


52 


Myrothecivm.  L 


5  3 


rem  noftram.  Sunt  enim  forcipes,  qui-btrs -myxi prae¬ 
cidebantur  e  lucernis,  igne  confumpti ;  &  ellychnia 
mundabantur,  ut  clarius  micarent,  luaviufque  fplen- 
derent.  nec  etiam  extindloria  lunt  nobis  in  negotio, 
quae  hebraice  dicuntur,  five  n’ni?-  ab  igne  re¬ 

cipiendo  ;  quod  favillas  myxi  incenfi ,  &;  forcipibus  prae- 
cifi  in  fe  reciperent.  Haec  duo  nihil  habent  commune 
cum  oleo,  fed  tantum  cultum  ignis  facri  oftendunt; 
quem  nonnifi  auro  tangi ,  pnefcindi ,  atque  extingui 
licebat,  ac  proinde  neque  apud  nos  illa  erunt  in  nu¬ 
mero. 

De  reliquis  videndum  effc ;  quorum  alterum  fub  ge¬ 
nerali  nomine  utenfilium  comprehendebatur,  Exod. 
39.  Sc  alibi  j hebraice  dici  poflunt.  Aliaveroenu- 
merantura  Zach.  cap.  4.  fk  quaedam  n'p?10  dicuntur, 
alia  alia  denique  D'p1?'l ,  quorum  invefti- 

gatio  adeo  difficilis  eft  j  ut  tot  habeat  interpretatio¬ 
nes  ,  quot  interpretes  ,  tot  lententias  quot  capita  3 
adeamus  Prophetam ,  quid  ipfe  dicat  audiamus,  fic 
enim  loquitur  :  Kidi,&  ecce  Candelabrum  aureum  to¬ 
tum  ,  &  lampas  ejus  fuper  caput  ipflus ,  &  feptem  lucer¬ 
na  ejus  fuper  illud  ,  &  feptem  infuforia  lucernis  ,  qua 
erant  fuper  caput  ejus.  Haec  de  forma  Candelabri  , 
quod  in  tabernaculo  ex  Dei  praefcripto  conftruxit 
Moyfes.  Quamobrem  non  pofliim  aflentiri  Riberas, 
qui  in  hunc  locum  Zachar.  alterius  formae  ab  eo  , 
quod  conftruxit  Moyfes,  Candelabrum  comminifci- 
tur.  de  his  fuo  loco  dicetur. 

Nunc  vafa  olearia  inquiramus  quae,  nimirum, 
erant  ad  ufum  olei.  Haec  autem,  de  quibus  hic  Pro¬ 
pheta  loquitur,  non  ad  fervandum  oleum,  fed  ad  im¬ 
mittendum  oleum  in  lucernas  deferviebant :  cujus  va- 
fis  diftinguentes  partes  &  vocabula  ,  totum  dicetur 
infundibulum  i  illa  vero  pars,  quae  inter  fuperiorem& 
inferiorem  mediat,  infundibuli  retis  dicatur :  poftre- 
ma  vero  &  infima  ,  infundibuli  collum  appellanda 
erit,  ut  infra  in  iconibus  perfpicuum  fiet.  Ejus  enim 
erant  formae  lucernae  Candelabri  ,  ut  nulla  ex  parte 
oleo  aditum  praeberent)  nifi  unde  flamma  fuo  myxo 
nutriebatur ;  ut  diximus  cum  de  lucernis  ageretur: 
quod  &  Villalpandus  videtur  agnovifle  in  opere  ad 
Ezechielem,  ubi  hanc  Zachariae  vifionem  interpre¬ 
tari  contendit,  licet  enim  comminifcatur  rotam  infu- 
periori  lucernarum,  e  qua  ftillet  oleum  in  eadem  lu¬ 
cernarum,  ellychnia,  in  lucernis  tamen  foramen  aliud 
a  myxo  minime  agnovir.  Qiiamobrem  neceflario  re¬ 
quirebantur  inftrumenta  aliqua,  per  quae  oleum  in¬ 
tromitteretur  :  ejus,  ut  puto  formae,  qualia  funt, 
quae  Latine  infundibula ,  Italice  Pitna  dicuntur. ita  fen- 
tire  omnes  illi  coguntur ,  qui  locum  Zachariae  interpre¬ 
tantur:  propterea  Vatablusin  adnotat.  explicans  quae¬ 
nam  effient  illa  infuforia,  ait:  Ifta  infuforia  pertinebant 
ad  lucernas  s  per  Illa  enim  influebat  oleum  ex  lenticulis 
in  ipfas  lucernas.  Quod  vero  ad  lucernas  pertinerent  in¬ 
fundibula,  ut  probetur,  adeamus  facrum  candelabrum: 
ct  nobiscum  fit  Pollux,  lib.  6.  cap.  18.  qui  loquensde 
lucernis,  Selychnis,  meminitinfundibuli  olearii ,  di¬ 
cens:  ro  Je  oSeAnrxoAv^viov  ©soTrcjuTrw  tu  x oopiixd  £71 

fvfa  5-poiTIWTIX.OV  ,  TO  OVOflOi  >J£  OV  .  ldeft  , 

illud  autem  obehfcolychnium  apud  Theopompum  Comicum  , 
efl  quidem  inflrumentum  militare  ,  &  nomen  quidem 
perdurum.  Ipfum  vero  Obelifcolychnium  a  Theo¬ 
pompo  dictum  arbitror  infundibulum ,  ut  forma  ejuf- 
dem  aperit:  quam  vocem  non  adeo  probat  Pollux, 
nec  rejicit;  videtur  tamen  magis  affentiri  Eupolidi: 
quamobrem  ftatim  fequitur  :  $£  roi  iA  iit  i-  / 

%v<ric  %xAxetov  iCi  /xxxflv ,  tjv  %xAxiov  EvvroAi?  wvopixirt.  ■ 
ldeft  ,  Infundibulum  quidem  olei  efl  areum  oblon¬ 
gum  ,  quod  Chalcium  Eupolis  nominavit.  Sed  quic- 
quid  fit  de  vocabulis  ,  lufficiat  infundibula  ad  lu¬ 
cernas  in  ufu  olei  pertinuifle.  Loquebatur  autem 
Pollux  de  lychnis ,  6c  infundibulo  olei  in  lucernis; 
ut  in  textu  liquet  ,  de  his  Propheta.  Iconem  ap¬ 


B 


D 


E 


ponemus,  ut-  infundibulorum  facmr  u-m  forma-pawat-» 

Sed  difficultas  intextu  non  minima  fele  offert  in 
vifione  Zachariae;  quod  nimirum  feptem  lucernas  , 
quatuordecim  infundibula  ad  ufum  lucernarum  fevi- 
diffe  Propheta  affirmet.  Enimvero  infundibulum 
unum  non  feptem  tantum  lucernis ,  fed  quingentis 
&  pluribus  fatis  e  fle  poteft,  fi- figillatim  adhibeatur: 
fi  autem  unicuique  lucernae  proprium  attribuatur  in¬ 
fundibulum,  quod  tot  numero  infundibula,  quotlu- 
cernae forent ,  permittendum  videbatur :  atduplican- 
tuf  in  vifione  Propheta:,  itq  enim  ille  :  nya.tf 

nii^TiipinD  jq  eft  ,  Septem,  &  feptem  infundibula  lucer¬ 
nis,  ita  ut  fingulislucernisbinaadfcriptaeflentinfufo- 
ria.  ex  vulgati  interpretis  le&ione  ruit  difficultas, -cum 
infundibula  apud  illum  minime  duplicentur  ,  fed 
feptem  lucernis  ,  feptem  tantum  infundibula  adferi- 
bantur.  Verum  illi  feptem  aequivalent  quatuordecim 
infuforiishebraici  exemplaris:  quamobrem  ut  omnibus 
fatisfaciamus ,  difficultas  minime  declinanda  erit. 

Nodus  Gordius  exiftimaretur  certe  difficultas  alla¬ 
ta  ;  nifi  divina  oracula  ex  lege  &:  ritibus  Hebraeorum , 
nobis  praefto  eflent.  Nam  Ifraelitae  in  obfervanda  le¬ 
ge  fibi  a  Deo  data,  fuerunt  adeo  fludiofi  ex  veterum 
traditionibus:  ut  occurrere  tranfgreffioni  illius  ftudue- 
rint,  femper  aliquid  aliud  addendo  ,  quod  legis  ob- 
fervantiam  juvare  poflet.  exemplis  quae  diximus  aper¬ 
tiora  fient:  v.  g.  juffit  Deus  ad  menftruatam  non  ac¬ 
cedendum  :  Ifraelitae  ne  legem  tranfgrediantur  ,  a 
propria  uxore  abftinent  diebus  aliquot  ante  menftru- 
um  fanguinem  ;  &  poftquam  fluxus  fanguinis  in  mu¬ 
liere  ccflaverit ,  abftinent  fimiliter  ;  ne  forte  cum 
uxore  coeuntes  ,fanguine  contaminarentur  menflruo. 
Juffit  Deus  diem  Sabbati  cuftodiendum ;  dieifefti  prae- 
ludium  fervant,  acproptereaexordiunturfeftumdiem 
hora  vigefima  tertia  diei  praecedentis,  ex  praecepto  fe- 
niorum  ;  ac  ufque  ad  primam  no&is  horam  diei  fequen- 
tis ,  legi  deobfervantiafefiorum  feipfosadflringunt. 

Pari  ratione  ,  in  cultu  lucernarum  cum  fe  gefle- 
rint  Hebraei  ;  illorum  in  his  fovendis  fludium  ,  Za¬ 
chariae  vifionem  nobis  aperit ,  nodumque  difficultatis 
facillime  folvit.  juflerat  Deus  Levit.  24.  parandum 
fibi  oleum  puriffimum.  Pracipe ,  inquit  ,  fltts  Ifrael , 
ut  afferant  tibi  oleum  de  olivis  purijfimum  ,  ac  lucidum 
ad  concinnandas  lucernas  jugiter.  Adhibebant  religio- 
fiflimum  fludium  in  eo  parando  ab  omni  foece  ;  ut 
omnino  puriffimum  ,  lucidiffimum ,  atque  mundiffi- 
mum  extraheretur  ;  ut  in  fuperioribus  jam  diximus: 
ut  autem  neque  a  foris,  dum  lucernis  infundebatur, 
aliquid  impuri  contraheret  oleum  ;  binis  infun¬ 
dibulis  illud  in  lucernas  immittendum  curabant, 
hac  ratione  infundibula  parantes,  ut  illorum  altero  in  al¬ 
terum  immiflocollo ,  oleum  ab  uno  ad  aliud  infundibu¬ 
lum  defoecatius,  ac  purius  tranfiret ;  &  ab  inferiori  pa¬ 
riter  infundibulo  oleum  dc foecatius  adhuc ,  ac  purius  in 
lucernas  infunderetur :  juxta  iconem  ,  quam  proponen¬ 
dam  ac  delineandam  duximus  pagina  fequenti. 

Nec  fine  probabili  ratione,  ac  conjedlura  ad  haec 
moveor  j  fed  id  mihi  perfuadeo  vi  hebraici  exempla¬ 
ris,  &  verborum  in  illo  loco  prophetae :  nam  duftio 
nip?1D  a  verbo  p?.'  venit;  quod  optime  interpretatur 
infudit ;  hinc  totum  illud  inflrumentum  eo  vocabulo 
appellatur,  de  quibus  in  principio  capituli  egit  Za- 
charias.  Vidit  igitur  propheta  bina  infundibula  unicui¬ 
que  lucerme  facri  candelabri  adferipta,  ad  oleum  in 
lucernas  immittendum  ;  ad  quod  cum  alterum  tan¬ 
tum  fufficeret,  fruftra  duo  adhiberentur,  nifi  quae¬ 
rendae  puritatis  gratia ,  in  oleo  ad  nutrimentum  ignis 
facri  immiffo,  adferrentur. 

Urgent  tamen  adhuc  efficacius  difficultatem  verba 
difficillima  ejufdem  Prophetae  in  fine  capituli ,  affir¬ 
mantis,  fe  vidifle  duas  fpicas  olivarum ,  ideft  botros 
ex  baccis  olivarum  ,  juxta  roftra  aurea  ,  &  fuflifloria 
ex  auro.  Quid  funtdua  jpica  olivarum ,  inquit,  qua 
D  z  font 


ss 


funt  juxta  duo  rojlra  aurea ,  in  quibus  funt  fujfuforia  ex 
auro?  Locus  eft  adeo  difficilis  ,  ut  nullum  adhuc' 
agnoverim  expofitorem  ,  qui  non  labatur ,  vel  non 
hxreat.  Adeamus  divinum  auxilium ,  quo  implora¬ 
to  audiamus  hebraicum  exemplar.  D’F£!  W  n- 
Drijn  ori'Sro  □’p_non  ariin  T3  uc  horum  verbo¬ 

rum  intelligentia  habeatur  ,  erit  confiderandum , 
quod  olearii,  qui  vendunt  oleum ,  ut  ab  externo  pul¬ 
vere  illud  non  commaculetur  ,  cum  per  infundibu¬ 
lum  in  vas  aliquod  immittitur  ;  medio  in  gutture  in¬ 
fundibuli  ,  vbi  collum  principium  habet ,  interpo¬ 
nere  aliquam  laminam  confuevere ,  pluribus  minutis- 
que  foraminibus  perforatam,  ut  oleum  delicatius ,  ac 
defoecatius  in  vas  defeendat.  Hxc  lamina  medio  in 
gutture  perforata  -  z^antherab  hebraice  appellatur. 
Interior  pars  infundibulorum  ,  fuperiori  icone  oftenfa , 
qua:  diximus  aperit  §c  lamina  media  perforata  in  ambo¬ 
bus  B,  in  icone  lignatur. 

Reliquum  eft  probare  di&ione  z.antherah  fig- 
nificari  laminam  illam ;  vis  vero  &  radix  didtionis  id 


probat.  Eft  enim  a  radice  ,  quas  fignificat  cana¬ 
les  e  quibus  defluit  aqua,  ut  pluvia;  £c  a  radice  '1,n , 
quas  rotundum  interpretatur ,  quali  dicat,  lamina  per¬ 
forata  rotunda,  nam  didtio  in  hoc  fenfu  ac  figni- 
ficatione  canalis  pluvialis,  fumitur  in  Plal.  dpi. 
zannorim ,  in  foeminino  vero  interponitur  littera 
fit  zantherah  ,  Sc  in  plurali  z.antheroth  , 

fic  appellata  lamina  illa;  quia  ex  illius  minutis  fora¬ 
minibus  defluit,  live  pluit  oleum  ,  veluti  per  tot  ca¬ 
nales  ,  ad  modum  pluvias.  Inferior  vero  pars  infun¬ 
dibuli,  canalis  nimirum  ille,  per  quem  defluit  oleum 
in  inferius  infundibulum,  a  quo  oleum  in  lucernas  im¬ 
mittebatur,  &  a  fui  vacuitate  diiftum  puto  merikp 
in  icone  lignatur  C.  Eft  enim  p’1  vacuum ,  de  quibus  in 
plurali  loquitur  textus ;  tum  ratione  numeri  leptennarii 
duplicati;  tum  etiam,  quia  duo  ex  his  inftrumentis, 
cuilibet  lucerna:  adferipta  erant.  Reliquum  eft  vi¬ 
dere  quid  libi  velit  illud  "'-f1  bejad ,  quod  communi¬ 
ter  interpretatur  in  manu,  verum  fi  advertiflentex- 
pofltores  nomine  manus fignificari  etiam  latus,  nequa¬ 
quam  dixiffisnt  in  manu ,  fed  cognoviflent  duo  illa 
brachiola  quas  aurea  erant,  &  fubftentabant  fuperi- 
us  infundibulum,  illudque  inferiori  conjungebant, 
cxlata  extitilfe  ad  modum  unius  ramufcuii  olivarum 
pluribus  referti  baccis,  ut  in  icone  polita  monftravi- 
mus.  qui  quidem  duo  ramufcuii  hinc  inde  ad  late¬ 
ra  infundibulorum  appofiti  vifebantur  ubi  collum 
jungitur  fuperiori  parti  infundibuli;  inlundibulum- 
que  lamina  illa  perforata  dividit:  &  quia  duo  erant , 
ut  diximus,  infundibula  lingulis  lucernis,  duxquo- 
que  erant  laminae  illas ,  qux  principium  colli  tene¬ 
bant,  &  infundibula  mediabant. 

His  intelledhs  di£hombus ,  facile  nunc  erit  inter¬ 
pretari  verba  hebraica  (ic ,  Quid  funt  dua  fpica  oliva¬ 


C 


D 


E 


F 


rum  ,  qua  funt  in  latere  duarum  laminarum  perforata - 
rum  ,  (  dicemus  ita  ;  defunt  enim  vocabula )  aurea - 
rum  ,  canalibus  aureis  interpofitarum  ?  quia  nimirum 
infundibula  haec  tota  aurea  erant,  canalis  aureus,  me¬ 
dia  lamina  aurea;  botri  etiam  olivarum  ,  in  manubriis 
hinc  inde  ad  collum  infundibulorum ,  aurei  confpicie- 
bantur  a  Propheta  ;  cui  datum  fuit  ex  munere  in  illa  vi- 
fione  nobis  delineare  formam  infundibulorum  ;  quo¬ 
rum  ufus  erat  in  lucernis  facri  Candelabri,  viderint  alii 
quae  diximus ,  &  meliora  confulant.  Licet  haec  cog- 
novifle  non  pigeat  ,  nam  8c  hoc  inftrumentum  oleo 
deferviebat  ad  ufum  lucernarum  facri  Candelabri , 
ne  quid  impuri ,  aut  minus  defoecati  adhiberetur  in 
nutrimentum  ignis  facri ,  cum  lucernas  ex  munere 
facerdotali  parabantur ,  atque  Candelabro  impone¬ 
bantur.  Quia  vero  illa  manubriola  infundibulorum  , 
in  quibus  caelati  vifebantur  ramufcuii  olivarum ,  tan- 
tifperin  circulum  plicabantur  ad  inftarnaris,  fivero- 
ftri aquilini,  dixere  Septuaginta  interpretes,  r i  o l  <Tu® 

XA «ifoi  TiKoUUV  0 1  GV  TOUS  T  <L<5  ptV^W T^WV  T2  X(jO- 

cwv  ,  t  cRn^sovTwv ,  Kj  liruvccy  ovium  rois  i7r#t>v5plS'xg  tds 

X$vc reis  ;  hoc  eft  :  Quid  duo  rami  olivarum  in  manibus 
duarum  narium  aurearum  infundentium  &  retrahentium 
infundibula  aurea  ?  nam  illis  manubriis  infundibula 
aptabantur  &  removebantur  a  lucernis :  quibus  favet 
etiam  vulgatus  interpres  ,  cum  haec  manubria  roftra 
aurea  dixit.  Ex  quibus  8c  perfedta  infundibulo¬ 
rum  forma  cognofcitur  ,  £c  Zacharias  quoque  fen- 
fus  in  tam  fublimi  vifione  intelligitur. 

C  A  P.  XI. 


Oleiaflervandi,  in  tabernaculo  ^  locus  dc- 
monftratur. 

Ad  loca  Exodi  39.  Candelabrum,  lucernas ,  &  utenfi - 
lia  earum  cum  oleo.  Numeri  4.  Sument  &  pallium 
hyacinthinum ;  quo  operient  Candelabrum  cum  lucer¬ 
nis  ,&  forcipibus  fuis ,  &  emunSl oriis ,  &  cunEhs  va- 
fis  olei  i  qua  ad  concinnandas  lucernas  neceffaria  funt . 

SUmmum  ftudium  ,  fummamque  curam,  & 
merito  quidem,  voluit  Deus  adhiberi  ab  Ifraelitis 
circa  ea  ,  quae  ad  cultum  Tabernaculi  pertine¬ 
bant  :  quamobrem  a  facro  Candelabri  oleo ,  fcetoris , 
atque  impuri  quamcumque  fufpicionem  averruncari 
juffit.  Satis,  ut  puto,  devafculis,  deque inftrumen¬ 
tis  egimus,  per  qux  oleum  in  lucernas  infundebatur  : 
remanet  inquirendus  vafis  olearii  locus ,  in  quo  intra 
Tabernaculum  aflervabatur.  Primo  vero  ftatim  exor¬ 
dio  dubitandum  occurrit ,  utrum  vas  olearium  hoc, 
connumerandum  fit  inter  ea  utenfilia  ,  qux  ad  ufum 
Candelabri  in  facris  litteris  reponuntur,  atque  in  ipfo 

Taberna- 


56 


M  y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I. 


57 


Tabernaculo  aflervabantur.  fic  enim  de  his  agitur  Exodi 
39.  Candelabrum  ,  lucernas ,  &  utenjilia  earum  cum 
oleo .  fupple  paraverunt.  Duplicem  hic  locus  inter¬ 
pretationem  patitur:  priorem  ,  quod  Ifraelitae  juxta 
praeceptum  Domini  offerentes  vala  in  cultum  Taber¬ 
naculi,  &C  Candelabri,  inter  haec  etiam  vafa  olearia, 
una  cum  oleo  ad  cultum ,  &  nutrimentum  ignis  Can¬ 
delabri  obtulerint.  Admittunt  illa  verba  Sc  alteram 
interpretationem  ‘,  nimirum,  quod  Ifraelitae  offerentes 
utenfilia  ad  ufum  Candelabri  ,  atque  lucernarum  , 
oleum  quoque  obtulerint;  feorfum  tamen  hoc  a  vaf- 
culis,  quae  ad  Candelabri  ufum  recenfentur.  itaque 
juxta  hanc  interpretationem  ,  hi  qui  obtulerunt  do¬ 
naria;  feorfum  ab  his,  quae  erant  ad  Candelabri  cul¬ 
tum  ;  obtulerunt  etiam  aliqua  vafa  cum  oleo  ;  quae 
vafa  inter  ea,  quae  ad  ufum  Candelabri  fpedabant , 
nequaquam  recenfeantur. 

Verum  ff  ad  hebraicum  textum  ,  a  quo  vulgata 
editio  fuam  accepit  originem ,  ceu  ad  fontem ,  nos  con¬ 
ferre  voluerimus;  ex  quo,  in  ambiguis  vulgatae  editio¬ 
nis,  verus  ejufdem  fenfus  inveftigatur :  potlerior  uti¬ 
que  interpretatio  refpuenda  non  erit.  Illa  poffrema 
verba,  cum  oleo,  a  praecedentibus  feparata  leguntur 
pc  .  nsi  n^p-Sj-nsi  rqym  niJ  nTnrnx  rnriqn  nnjpn-ns 

1(jefp }  Candelabrum  mundum  ,  fupple  obtule¬ 
runt  lucernas  illius,  lucernas  ordinationis  ,  ideft,  quae 
per  ordinem  Candelabro  imponebantur.  Eft  enim  tra¬ 
ditio  Hebraeorum  ,  feptem  Candelabri  lucernas  luis 
fuifle  nominibus  lignatas;  nominibus,  inquam,  fep¬ 
tem  Angelorum,  qui  adftare  coram  Domino  dicun¬ 
tur  ;  ac  propterea  nequaquam  promifeue  Candelabro 
lucernae  imponebantur  ,  fed  luo  ordine  ,  &  fuo  cui¬ 
que  in  loco  aptabantur:  propterea  appellantur  lucerna, 
ordinationis ,  quae  in  erectione  Tabernaculi  fuere  a 
filiis  Ifrael  oblatae,  fubdit  textus,  &  omnia  vafa  illius, 
&  oleum  luminis.  Nam  divifio  lententiae  in  didione 
quse  interpretatur  vafa  illius  ,  perfpicue  cerni¬ 
tur.  afficitur  enim  accentu  hebraico  Athnach  ,  qui 
valet  duplicatum  punctum  Latinorum  ;  dividitque 
fententiam  a  fubfequentibus  verbis  1 W-  n?) ,  quae 

oleum  luminis  interpretantur,  cui  hebraici  textus  di- 
ftindioni,  Chaldaica,  ac  Graeca  exemplaria  confen- 
tiunt  j  haec  poffrema  verba  ,  in  quibus  de  oleo  agi¬ 
tur  ,  ab  antecedentibus  diftinguendo  ;  in  quibus  de 
valis  fermo  eft.  Quamobrem  ex  hoc  loco  Exodi  , 
efficax  argumentum  minime  videtur  fumi  polle  ,  ad 
probandum  nomine  utenlilium  ,  vafa  quoque  olearia 
accipi  debere ;  in  quibus  ad  ufum  Tabernaculi ,  ac  Can¬ 
delabri  oleum  alfervaretur. 

Priori  tamen  interpretationi  inhaerentes;  affirman¬ 
dum  certiftime  putavimus  ,  vocabulo  D,l?5  interpre¬ 
tato  per  utenjilia,  a  vulgato  interprete ,  comprehen¬ 
di  debere  vafa  ;  in  quibus  oleum  ad  ufum  Cande¬ 
labri  aftervabatur.  Huicinterpretationiconfentit  Abu- 
lenfis;  &  ea  ratione  intentum  feprobafle  putat,  quod 
in  textu  dicatur  ,  Ifraelitasobtulifle  lucernas ,  de¬ 
inde  fubinferatur  ;  &  utenjilia  earum  cum  oleo.  Quia 
igitur  to  cum  oleo  jungitur  fuperioribus  ,  nimirum 
utenjilia;  hinc  argumentum  Abulenlis  fumit  ;  quod 
vafa  pro  alfervando  oleo,  ad  ufum  Candelabri ,  nomi¬ 
ne  utenlilium  in  eo  textu  lignificentur.  at  accentus  di- 
ltindivus  fententiae  ,  de  quo  jam  ex  hebraico  textu 
diximus,  fundamentum  Abulenlis  omnino  fubvertit. 
Sed  quamvis  illa  ratio  ruat,  non  tamen  interpretatio  in¬ 
nixa  fummae  audoritati  vulgati  interpretis  ,  cui  nec 
hebraicum  exemplar  ex  aliquo  capite  contradicit  , 
aliquo  modo  ruit.  Hic  enim  vulgatus  interpres  le¬ 
gendo,  dr  utenjilia  earum  cum  oleo,  eidem  fententiae , 
quae  affirmat  vafa  haec  olearia  inter  facri  Candelabri 
vafa  recenfenda  fore  ,  fubfcripfifle  cenfetur;  cui  nos 
quoque  nomen  damus. 

Quod  enim  vafa  olearia  ,  una  cum  oleo  ,  Ifraelitae 
in  deferto  appararint,  Se  obtulerint  in  cultum  Taber¬ 


B 


D 


E 


F 


naculi  &  Candelabri;  Sc  haec  vafa  inter  utenfilia  Can¬ 
delabri  in  facris  litteris  recenfeantur  ;  efiicaciffima 
ratione  fuadetur  ,  non  enim  oleum  aliter  quam  in 
vafe  aliquo  Ifraelitae  offerre  potuerunt.  Pracftantia 
vero  olei  praeffantiflimum  requirebat  vas,  ad  Can¬ 
delabri,  Tabernaculi  ,  divinique  tandem  cultus  de¬ 
centiam.  Cumque  hoc  vas  oleo  plenum  in  Taber¬ 
naculo  una  cum  Candelabro,  lucernis,  forcipibus, 
&  conchis  ad  recipiendum  ,  quae  emunda  forent , 
reponendum  eftet,  ad  matutinum  ,  ac  velpertinunv 
Candelabri  ufum  ,  juxta  divinum  conftitutum;  in¬ 
ter  Candelabri  utenfilia,  vas  quoque  hoc  olearium 
enumerandum  fuit,  atque  in  Tabernaculo  reponen¬ 
dum  ;  in  quo  reliqua  pariter  vafa  ad  Candelabri  ufum  , 
forcipes,  nimirum  &  emundoria  repofita fuifle,  cer- 
tifllmum  eft. 

Nec  deeft  locus  ex  facris  litteris,  quo  id  demon- 
ftrare  pofllmus.  nam  cap.  4.  Numer.  univerfali  voca¬ 
bulo  vafis,  cum  fermo  eft  de  Candelabro,  perfpicuum 
eft,  intelligi  etiam  ea  vafa,  in  quibusoleum  aflerva- 
batur.  Agitur  ibi  de  movendis  Ifraelitieis  caftris  , 
deque  copiarum  progreflu  ex  Dei  praeferipto.  Profi- 
cifcentibusenim  militibus,  tabernaculum  quoque  foe¬ 
deris  deferendum  fuerat  a  Lcvitis :  hacoccafione  mu¬ 
nus  Cahatitarum  ,  in  tribu  Levitica  aperitur  in  facio 
textu :  ipforum  enim  erat  Levitarum  ,  de  transferen¬ 
do  foederis  Tabernaculo  alio  cogitare.  Ad  Cahatitas 
autem  fpedabat  ea  omnia  deferre,  quae  intra  Taber¬ 
naculum  habebantur  ;  menfam  panum  propofitionis , 
altare  aureum  thymiamatis,  &  etiam  Candelabrum  X 
Sacerdotibus  aulaeo  jam  cooperta.  De  his  ita  loqui¬ 
tur  textus  facer  :  Tabernaculum  foederis  ,  dr  Santlum 
Sanci  orum  ingredientur  Aaron  dr  filii  ejus ,  quando  mo¬ 
venda  fiunt  cafira.  Cumque  jam  de  operienda  Arca, 
&  panibus  propofitionis  cum  menfa  loquutus  fit  tex¬ 
tus  ,  de  Candelabro  his  loquitur  verbis :  Sument  & 
pallium  hj/acinthinum ,  quo  operient  Candelabrum  cum 
lucernis ,  &  forcipibus  finis  ,  dr  emundoriis ,  &  cunlilis 
vafis  olei ;  qua  ad  concinnandas  lucernas  neceffaria  fiunt. 
Et  quia  hic  fermo  eft  de  his,  quae  intra  facrum  Ta¬ 
bernaculum  aflervabantur  ;  haec  enim  tantum  hya¬ 
cinthino  aulaeo  operiebantur  j  igitur  vafa  quoque  ole¬ 
aria  ibi  enumerata,  &  aulaeo  cooperta  a  minoribus 
Sacerdotibus,  intra  Tabernaculum  aflervata  fuifle, 
perfpicuum  eft.  hebraice  fic  ad  majorem  claritatem 
legimus,  ,  ideft  ,  &  omnia  vafa  olei 

illius.  In  quo  quidem  textu  univerfali  vocabulo 
a’*?^  non  loium  forcipes ,  emundoria  ,  ea  quae 
emunda  recipiebant,  exprimuntur;  fed  olearia  quo¬ 
que  vafcula  fignificantur.  Igitur  8c  cap.  56.  Exodi, 
ubi  dicitur  ii  filiis  Ifrael  oblata  fuifle  utenfilia  Cande¬ 
labri  cum  oleo  ;  quae  vala ,  fi  ve  utenfilia  didione 
Q’?3  exprimuntur ;  de  vafis  quoque  oleariis  illa  dictio 
accipienda  erit;  haecque  vala  una  cum  oleo  ab  lfrae- 
litis  in  deferto  oblata ,  &  apparata  fuifle ,  in  Dei,  & 
facri  Tabernaculi  cultum,  fit  perfpicuum. 


CAP.  XII. 

Forma  vafis  olearii  ad  ufum  Candelabri 
fandi  monftratur. 

Ad  loca  Zachar.  4 .  Vidi  ,  &  ecce  Candelabrum  au¬ 
reum  totum  ,  &  lampas  ejus  fiuper  caput  ipfius.  Et  in¬ 
fra  :  Et  dua  olivdt,  fiuper  illud ,  una  a  dextris  lampa¬ 
dis  ,  dr  una  d  finifiris.  Numer.  7.  Filus  autem 
Cahat  non  dedit  plaufilra  dr  boves  ,  quia  in 
SanUuario  fierviunt  ,  d“  onera  propriis  portant  bu 


mens. 


D  3 


Genus, 


58 


Sacrorvm  El 


GEnus,  five  formam  facri  hujus  olearii  vafis j 
quaerere  oportet  i  qua:  nonnifi  a  veteribus  ex-1 
pifcari  poflumus.  Veteres  fcnptores  cados, 
hemicadios,  dolia,  atque  lenticulas  inter  vafa  olearia 
recenfuerunt.  horum  meminit  lhdorus  lib.  i.  c.  7. 
Hirc  habet  Perottus  nofter  in  fu  a  cornucopia  verbo 
Vas  in  epigram.  2.  Mart.  ad  Domit.  dicens:  Vel 
alearia ,  fupplevafa,  ut  cadi ,  &  dolia  ,  &  hemicadn, 
idefi  dimidii  cadi ,  &  lenticula  parva  vafa  ,  ex  quibus 
paulatim  &  leniter  oleum  fluit.  Ulpianus  quoque 
g)icr.  locati.  1.  ie>-  §•  illud,  inter  vala  oleaiia  de  doiio 
meminit.  Cato  etiam  de  re  Rull  ait :  In  cella  olea¬ 
ria  hac  opusfunt ,  dolia  olearia ,  &  opercula ,  &c.  Verum 
hi  in  cella  verfantur:  nos  intra  rabernaculum ,  &ad 
lacri  Candelabri  ufum  olei  vas  quierimus.  Qiiamob- 
rcm  nec  dolium,  nec  cadus,  nec  hemicadius  faciunt  ad 
rem.  placeret  lecythus,  nili  vas  effet  ad  unguenta  poti¬ 
us,  quam  ad  fimplex  oleum,  lecythum  unguentarium 
fuilfe  vas,  facne  St  prophanae  teftantur  paginae;  St 
nos  quoque  alibi  aperiemus,  cum  de  eo  lermo  redi¬ 
bit.  Noftra  de  forma  hujus  vafis  fententia  lenticu¬ 
la  adhierct.  Et  in  lenticula  proculdubio  allervatum 
hoc  oleum  ,  quod  ad  cultum  Candelabri  delimaba¬ 
tur  ,  affirmamus,  quam  lenticulam,  una  cum  Can¬ 
delabro,  intra  Tabernaculum  repofitam,  eidemque 
Candelabro  fufpendi  folitam  ,  exiftimamus.  numen 
iratum  habeam  ,  nifi  ab  ipfomet  numine ,  una  cum 

forma  valis,  locum  quoque  hauferim. 

Expendamus  locum  Zachariaecap.  4  cujus  loci  tan¬ 
ta  e  It  obfcuritas,  ut  polt  varias  expolitiones,  fcribat 
Mannus  ille  Hieronymus  in  fine  capituli :  Hac  ut 
quivimus,  &  ttt  mei  ingenioli  vires  ferre  potuerunt , 
loquuti  fimus ,  &  Hebraqrum ,  &  noflrorum  varias  opi¬ 
niones  breviter  perfringentes.  Si  quis  melius  ,  immo 
verius  dixerit  ,  &  nos  libenter  melioribus  aquiefcimus. 
hasc  ibi  de  loci  prophetici  obfcuritate ,  in  quo  for¬ 
mam  valis  olearii  nos  agnovilfe  putamus,  viderint  alii 
meliora:  litteralem  quaerimus  fenfum.  Vidi ,  &ecce 
Candelabrum  aureum  totum,  inquit  Propheta,  &  lam¬ 
pas  ejus  fuper  caput  ipfius  ,  &  feptem  lucerna  ejus  fuper 
illud.  nynj  naterhy  r&n  nSq  qni  nijo  mm 

ita  in  textu  hebraico.  tota  autem  difficultas  polita  elt 
in  diftione  nl?j  j  lampas  interpretatus  elt  nolter  vul¬ 
gatus  ;  quin  etiam  videtur  legilfe  cum  affixo  foe- 
minino  j  idcirco  dixit  lampas  ejus.  Ribera  de  facris 
litteris  optime  meritus  ,  hic  labitur  ,  &  oSlavum 
comminifcitur  lumen  ,  atque  lucernam  oftavam  in 
Candelabro  hoc  a  Propheta  vifo.  nam  interpretando 
terbailla:  Et  lampas  ejus  fuper  caput  ipjius  ,  ait:  Super 
hoc  Candelabrum  ,  prater  illam  maximam  ,  erant  fep¬ 
tem  lucerna  minores ,  videlicet  lampades  ardentes.  Dein¬ 
de  ad  myllica  fe  confert.  Propterea  affirmat ,  Can¬ 
delabrum  hoc  vifum  aZacharia ,  nequaquam  fuilfe  ejuf- 
dem  formas  cum  Candelabro  j  quod  in  Tabernaculo, 
Moyfes,  ex  Dei  praecepto,  collocavit.  Quamobrem 
nu.  31.  quaerens  an  verba  propheta  intelligi  poffirrt 
de  templo  Hierofolymitano ,  quod  a  Zorobabele  ex¬ 
citabatur,  fic  ait  :  At  faljum  ejl ,  quod  affumunt  de 
Candelabro  j  dijflmile  hoc  efl  Candelabro  7 abernaculi , 
&  ideo  aliud  fignifleat :  illud  habuit  feptem  filum  lucer¬ 
nas  ,  hoc  juxta  planum  littera  fenfum  habet  ollo.  At  fi 
Ribera  pras  oculis  habuilfet,  prophetam  loquutum 
in  2.  St  3.  capitulo  de  reaedificatione  civitatis  Hieru- 
falem  ,  atque  Templi,  de  confecratione  Sacerdotis 
Jefu  ,  quod  tamen  me  judice,  negare  non  debuifiet ; 
utique  vidilfet  in  vifione  hac  Candelabri  ,  aliud  a 
Candelabro  Tabernaculi,  prophetam  nequaquam  vi- 
diife. 

Quod  vero  dicit  Propheta  fe  vidilfelampadem  illius 
fuper  illud  ,  duplicem  interpretationem  patitur  :  vel 
enim,  ut  quidam  dicunt ,  politum  fuit  lingulare  pro 
plurali ,  St  lampadem  pro  lampadibus ,  feu  lucernis  >  vel 
etiam  juxta  phralim  facras  Scripturae ,  St  linguas  fanSbe , 


atOCHRlSMATHN.  5  9 

Ajdicitur  lampas  ejus  fuper  illud ,  ad  inlinuandum  candela¬ 
brum  vifum  a  Propheta  accenfum  fuilfe,  non  autem  ex- 
nndtum  ;  quod  noftrum  vulgatum  voluilfe interpreta¬ 
tione  allata  monftratur.  hoceni  m  fignificat ,  &  lampas 
ejus  fuper  caput  ipfius ,  quod  hebraicaleStio  minime  te¬ 
nuit.  V erum  fi  hebraicam  velimus  vocem  attendere, 
lignificari  aliquid  rotundum  intelligemus ,  ut  omnes 
interpretes,  St  didtionariorum audores  fatentur:  ad 
quam  rotunditatem  nofter  interpres  qui  interdum  potius 
myfteria,  quam  verba  pras  oculis  habet,  nonrefpexit; 
fed  tantum  quod  lucernae  illius  erantaccenfie :  quamob¬ 
rem  dixit:  Et  lampas  ejus  fuper  illud.  Graeca  in  hoc 
fequutus  exemplaria,  quemadmodum  ut  plurimum 
B  confuevit. 

Reliqui  expodtores  omnes  vocem  attendentes, 
ex  vi  vocis  rotundum  aliquod  vas  lignificari  agnofeunt , 
aliter ,  atque  aliterjuxta  fententiarum  diverfitatem.  Qui 
quidem  omnes  prophetici  loci  difficultate  preffi  in  il- 
liusexpofitione,  quodammodo  delirare  videntur.  Ex 
quibus  irridendus  (ane  eft  Ilidorus  Clarius  ,  vir  alias 
dodus  in  Scripturis  facris:  comminifcitur  enim  Can¬ 
delabrum  unius  llipitis  ,  in  cujus  fuprema  parte,  St 
ftipitis  cacumine,  rotundus  difeus,  feu  pelvis  collo¬ 
cata  elfet,  St  in  ejufdem  peripheria  feptem  arderent 
lucernae,  quam  quidem  ,  ab  iplo  excogitati  candela¬ 
bri  formam ,  cosnis ,  atque coenaculis  peraccommodam 
fatemur 5  nunquam  vero  Scripturis  facris,  ubi  de 
tabernaculo,  auttemplo,  autde facris  initiationibus 
fermo  fuerit :  quemadmodum  in  hoc  Zacharias  loco 
contingit,  a  qua  quidem  interpretatione  alieni  omnino 
non  videntur,  qui  in  ea  voce  ^  rotundos  agnove¬ 
runt  difeos ,  tot  fuftinentes  lucernas  ,  quot  lucernas 
comminifcuntur ;  quibus  favet  tranllatio  Septuaginta  fic 
habens  :  \uq&r.oo ,  KjtSov  Av^vl adverti  o At] ,  >i)  to  Acepemt- 
Jiov  itrowu  dvrr,g.  id  ell ,  Et  vidi ,  &ecce  Candelabrum  au¬ 
reum  totum  ,  &  lampadium  fuper  illud.  Dicitur  au¬ 
tem  lampadium  ,  vas  cui  fuperimponitur  lucerna  ad 
illam  fuftentandam ,  figurae  ac  formae  rotunda: : 
quamvis  hoc  rotundum  cum  facro Candelabro,  ejus- 
D  que  fabrica  praeferipra  a  Deo  in  lib.  Exodi  videatur 
pugnare.  Quid  vero  excogitaverit  Villalpandus  in 
Ezechiel.  lib.  4.  cap.  y8.  in  interpretatione  hujus  loci 
Zachariae,  non  mirari  non  polfum  ,  de  viro  alias  inge- 
niofiffimo.  Comminifcitur  enim  quoddam  Candela¬ 
brum  feptem  lucernis  difpofitum ,  ita  ut  immineat  Can¬ 
delabro  rota  quaedam  rotunda,  exquaper  feptem  fora¬ 
mina  ftillat  oleum  perpendiculariterad  flammam  lucer¬ 
narum.  rotunda:  huic  molae  fuperimponitduocornua, 
quibus fupereminent arbores,  olivarum baccis undique 
refertis  ad  fubminiftrandum  oleum  incomibus,  ut  per 
foramina  ftillet  in  lucernis,  a  folo  vero  arbores  illa:  ex- 
furgunt ,  tenduntque  in  fuperiora  Candelabri,  hociple 
delineavit ,  nos  ab  ipfo  delinearam  figura  proxima  cu¬ 
ravimus  apponi. 

Demum  inferibit  figuram  his  verbis:  Candelabrum 
Templi  aureum ,  quod  vidit  Zachana  1 ,  perenni  oliva¬ 
rum  oleo  depafei ,  quo  etiam  Sacerdotes  &  Reges  inunge¬ 
bantur.  Deinde  poftmodum  in  explicatione.  St  cap. 
62.  illa  interpretatur  de  copiofa  gratiae  un&ione,  qua 
Chriftus  unftus  fuit :  St  in  fine  capituli  addit  :  Qua 
omnia  oftenfa  Zachana  ,  ejus  vifione  ,  quam  propofita 
oft  en  dimus figura ,  prope  indicantur  \  in  qua  feptem  Eccle- 
Jia  fantla  lucerna  adftantibus  utrimque  olivis  ,  atque 
fponte  infiillantibus  ,  olei  perennem  copiam  depafcun- 
tur ,  pleno  in  primis  duplici  cornu ,  quo  Regnum  indica¬ 
tur  &  Sacerdotium,  haec  Vilalpandus. 

Verum  quot  aliena  a  divinis  oraculis  nemo  non  vi¬ 
det.  nam  eodem  oleo  unftos  fuilfe  Reges  St  Sacer¬ 
dotes,  infra  Myrothecio  tertio  rejicietur  a  nobis  j  eo¬ 
dem  oleo  un£tos  fuilfe  Sacerdotes,  quo  facri  Cande¬ 
labri  lucernae  fovebantur ,  divina  oracula  neganteap. 
30.  Exodi ,  in  quo  forma  unguenti  praeferibitur  ex 
varis  aromatibus  ad  Sacerdotum  confecrationem  ;  ut 

propter- 


j 


60 


6  r 


Myrothecivm.  I. 


propterea  mirari  non  definam,  virum  dodfcum  in  his 
Japlum  fuifle.  Quod  attinet  demum  ad  Candelabri 
formam  a  Zacharia  vifam  ,  rotam  illam  ,  ex  qua  de¬ 
fluat  oleum  in  lucernas  per  feptem  foramina,  a  divi¬ 
nis  oraculis  non  accepit.  Formam  illam  infuperiori  ro¬ 
tas,  quaeex  ejus  interpretatione  ,  Regnum  &  Sacerdo¬ 
tium  fignificat ,  ipfe  commentus  efl  :  Zacharias  non 
vidit,  propriam  igitur  vifionem  interpretandam  fufce- 
pit ,  nequaquam  vero  Zacharias  vifionem  nobis  pro- 
pofuit.  Duas  hinc  inde  olivas  pofuit ,  Candelabrum 
in  medio  olivarum  collocavit :  non  ita  facer  textus , 
fed  dixit  :  Et  dua  oliva  fuper  illud  ,  una  a  dextris 
lampadis  ,  &  una  a  finiftris  ejus,  A  dextris ,  &  fini- 
ftris  lampadis  ,  non  Candelabri,  ut  placuit  Villalpan- 
do,  de  cujus  fententia  jam  fatis. 

Sunt  alii  qui  Zachariae  locum,  quantum  attinet  ad 
vocis  interpretationem ,  magis  attingunt:  nam  lenti¬ 
culam  eam  vocem  n^.  interpretantur  M.  Marinus  in 
Di&ionar.  &  Pagninus  verbo ^  qui  etiam  affirmat  D. 
Hieronymum  ita  interpretatum  hunc  locum  verfi  z. 
tc  3.  quam  interpretationem  Pagninus  in  Bibliis  quo¬ 
que  retinuit  s  confentit  Arias  Montanus ;  qui  duo  fic  in¬ 
terpretantur  locum  prophetae  :  Vidi  ,  &  ecce  Cande- 
labrum  aureum  totum  illud  ,  <27*  lenticula  fuper  caput 
ejus.  Vatablus  quoque  in  fua  marginali  paraphrafi  ei¬ 
dem  interpretationi  fubfcribit,  dicens:  Cidi,  &  ecce 
Candelabrum  totum  aureum  ,  in  fummitate  fua  habens 
lenticulam.  Sc  addit :  (  Vel  eft  fingulare  pro  plurali  len¬ 
ticulas  )  feptemque  lucerna  ejus  erant  fuper  illud  ,  id 
efl  m  fummitate  flipitis ,  &  feptem  calamorum  erant  fln- 
gula  lenticula ,  er  m  lenttculu  lucerna.  Hrec  Vatablus. 
Quid  vero  velit,  quod  in  lenticulis  eflent  lucernae, 
viderint  alii,-  nobis  fatis  fit  ^flgullah  lenticulam  inter¬ 
pretatum  fuifle.  Vim  hujus  vocis  interpretationifque 
a  fe  allatae  veritatem  ,  probat  Pagninus  ex  alio  loco 
Ecclefiaftae  cap.  iZ.  in  quo  eadem  vox  gullah  lenti¬ 
culam  communiter  interpretantur  expofitores. 

Huic  interpretationi  nos  quoque  fubfcribimus, 
quia  di&ioni  hebraicae  innititur,  5c  vulgatae  inter¬ 
pretationi  non  contradicite  Efl:  autem  vis  vocis  he¬ 


D 


braicae  fignificare  aliquid  rotundum  ,  non  quidem 
rotam  aliquam  in  fuperiora  Candelabri  ad  fumum 
ellychniorum  cum  Villalpando  excipiendum  ;  fed  ro¬ 
tundam  lenticulam  dicimus,  quale  erat  vas  olearium. 
Nec  quidem  mirum  efle  debet  hac  voce  a  forma  de- 
fumpta  ,  lenticulam  fignificari  ;  multoties  enim  ex 
phrafi  facrae  Scripturae  ,  plurima  a  forma  po¬ 
tius  ,  quam  a  proprio  vocabulo  denominantur.  Efi- 
fentne  tot  lenticulae  quot  lucernae  ,  dubitavit  Vata¬ 
blus,  nec  affirmandum  cenfuit.  nobis  fufficiat  An¬ 
gularis  lenticula,  atque  fenfum  prophetae  attigifle; 
quod,  nimirum,  viderit  Candelabrum ,  cui  lenticula 
olearia  appenfa  aderat.  Dicitur  autem  haec  lenticula 
fuper  caput  Candelabri  fic  enim  in  hebraico  exem¬ 
plari  nwrSjJ  nmi  hoc  eft,  &  lenticula  fuper  caput  ejus. 
Quia  fuper  in  Scriptura  facra  multoties  flat  pro  juxta , 
Ut  in  Pfal.  133.  Super  flumina  Babylonis ,  illic  fedi- 
mus ,  ideft,  juxta  flumina,  ita  hic  a  propheta  dicitur 
lenticula  fuper  caput  Candelabri,  quia  juxta  caput , 
hoc  eft,  in  medio  Candelabri  llipite  ,  appenfa,  ut 
puto,  vifebatur:  non  quidem  in  infima,  fed  potius 
in  fuperiori  parte  flipitis,  ubi  duo  fupremi  ramufeu- 
li ,  e  ftipite  medio  emergebant,  hic  vas  olearium  ad 
Candelabri,  ac  lucernarum  ufum  appenfum  extitiffe 
vidit  propheta;  juxta  rationem  illius,  quod  in  Ta¬ 
bernaculo  collocaverat  Moyfes.  Ratione  id  fuadetur. 
nam  cap.  4.  Numer.  feribitur  ,  ut  vidimus  ,  Caa- 
thitarum  munus  fuifle,  Candelabrum  ,  &  omnia vala 
illius  portare  per  defertum;  quoties  alibi  filiis  Ifrael 
caftra  metanda  ac  mutanda  forent.  Ferebant  autem 
illud  non  equo,  aut  curru  ;  fed  propriis  humeris,  ut 
habetur  cap.  7.  Numer.  Filiis  autem  Caath  ,  dicit  tex¬ 
tus  ,  non  dedit  ,  fupple  Moyfes  ,  plauflra  &  boves , 
quia  m  Sanctuario  ferviunt  ,  &  onera  propriis  portant 
humeris.  Si  igitur  Caathitae  propriis  humeris  Can¬ 
delabrum  portabant  cum  omnibus  utenfilibus ,  qute 
ad  cultum  dlius-inferviebant  j  interque  utenfilia ,  va- 
fa  etiam  olearia  recenfentur;  igitur  vafa  olearia  pro¬ 
priis  ab  his  portabantur  humeris.  Sument  ,  fupple 
filii  Aaron,  &  pallium  hyacinthinum  ,  inquit  textus, 

quo 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


6  2 

ano  operient  Candelabrum  cum  lucernis,  & forcipibus 
(iiis,  &  emundor  iis,  &  eundis  vajis  olei,  ideft ,  cum 

infundibulis  £c  lenticula.  Nec  licebat  Caathitisfub  poe¬ 
na  mortis,  manibus  illa  deferre,  vafa  olearia  con- 
tredare  ,  aut  aliquid  aliud,  quod  ad  Candelabrum 
pertineret,  ut  ibi  in  textu  dicitur.  Igitur  affirman¬ 
dum  erit,  vafa  olearia  ab  ipfomet  ftipite  Candelabri 
pependiffie  ,  dum  Candelabrum  portaretur :  necnon 
etiam  intra  parietes  Templi,  atque  Tabernaculi,  ea 
ratione  affervatum  vas  olearium,  ut  nec  terram  con¬ 
trectaret.  cumque  rotunditatis  de  caufa,  olearia  haec 
vafa  lenticularis  formas  ,  aliam  quam  fufpenfionis  fi- 
tuationem  non  admitterent,  ideo  dixit  Zacharias  fe 
vidiffie  lenticulam  in  capite  illius  :  hoc  eft  penden- 


A 


B 


63 

tem  a  fuprema  ftipitis  parte  ,  Sc  hinc  inde  a  lenticu¬ 
la  duas  olivas..  Sic  enim  legitur:  ET’.!  D--^ 

nnsi  rhyn  pnvp  jjcft  }  &  dua  oliva  fuper  illud , 

hoc  efl  fuper  Candelabrum,  vna  a  dextris  lenticula 
illius  ,  &  vna  ad  Jimftram  illius.  Non  igitur  olivie 
erumpebant  e  terra  ,  ut  in  arbores  furgentes  fupera 
Candelabri  peterent;  fed  dicuntur  extitiffe  fuper  Can¬ 
delabrum  ,  quia  duo  ramufculi  aurei  ad  modum  oli¬ 
varum  ,  five  duas  olivae  aures  ex  bafi  Candelabri 
erumpebant:  quarum  unam  a  dextris  lenticulae,  quae 
pendebat  e  medio  Candelabri  flipite,  aliam  afiniftris 
ejufdem  ,  propheta  vidit  :  quas  hac  icone  ad  majo¬ 
rem  explicationem  prophetici  loci,  delineandas  cu¬ 
ravimus. 


Cognovimus  prophetici  loci  vifionem  ,  fignifica- 
tionem  inveftigent  alii ;  nos  olearii  vafis  nomen  cum 
cognoverimus,  a  nomine  formam  ejufdem  invefli- 
gabimus.  nam  nomina  rerum  a  forma  externa  ali¬ 
quando,  interdum  a  minifteriofumuntur*  Aminifte- 
rio  lenticulam  apud  Hebraeos  nomen  fumpfifTe  vide¬ 
tur  :  proprio  enim  nomine  hebraice  ^1?  dicebatur} 
quemadmodum  habetur  i.  Reg.  cap.  i  o.  cum  agitur  de 
undione  Saulis  in  Regem  ,  Dei  juffu  a  Samuele 
Propheta  defignatum ,  f  np:!  &  accepit  Samud 

lenticulam,  quam  didionem  derivatam  aliqui  volunt 
a  ,  quod  eft  fluere  i  alii  fortaffie  redius  a  T3  quod 
multebre  pigmentum  fignificat  4.  Reg.  cap.  9.  Nos  ab 
utroque  eo  nomine  lenticulam  Hebraeorum  didam 
arbitramur:  quia,  nimirum, erat  vas  ad  unguenta  flu- 
xibilia;  venus  dicemus  ad  oleum  ,  quod  cum  odo¬ 
ratum  tunc  temporis  effiet ,  rationem  unguenti  ferva- 
bat.  At  fi  forma  externa  fpedetur  ,  &  lenticulae 
etymon  requiratur,  a  liniendo  i  Latinis  didum  hoc 
vas,  docet  Ifidor.  lib.  zo.  origin.  cap. y.  Lenticula ,  in¬ 
quit,  medium  vas ,  meum,  vel  argenteum  quadran¬ 
gulum  in  latere  apertum ,  quod  &  lecythum,  e  fi  enim 
vas  olet ,  quo  Reges  &  Sacerdotes  ungebantur  ,  a  Umen¬ 


do  didum.  ita  Ifidorus  qui  tamen  in  multis  decipi¬ 
tur,  dum  lenticulam  non  diftingui  a  lecytho  putat, 
decipitur  etiam  quod  affiervaretur  in  lenticula  oleum 
ad  ungendum  Sacerdotes,  Sc  Reges,  de  quibus  in 
fequentibus  multa  dicentur.  Redius,  me  judice,  a 
nomine  lentis  lenticulae  formam  fumi  ratio  poflulat: 
audore  enim  Plin.  lib.  27.  cap.  12.  figura  rotunda  pref- 
fa  ex  fe  ,  dicitur  figura  lenticularis :  itaque  a  forma , 
ea  vafa  olearia  dida  lenticulas  in  didione  <£>«> ferip- 
fit  quoque  Scapula,  apertiffime  vero,  &  formam  len¬ 
ticulas  ,  &  ufus  deferendi  illas  cum  oleo  ,  aperuit 
Apulejus  lib.  2.  Florid.  cujufdam  Philofophi ,  qui 
dicebatur  Hippias  ,  habitum  referens  ,  his  verbis : 
Ampullam  quoque  oleariam  quam  gefiabat ,  lenticulari 
forma  ,  tereti  ambitu  ,  prejfuld  rotunditate  ,  &c.  cu¬ 
jus  verba  examinantes,  fuperiorem  lenticulae  iconem 
delineandam  cenfuimus.  Ex  qua  lenticulae  olearias 
forma,  didionis  gullah ,  vis,  qu te  rotundum  fig¬ 
nificat,  aperietur;  &  fenfum  Prophetas  Zacharias, 
optime  perfpiciemus. 

Materiam  lenticulas  facras,  aurum  extitiffie  non  erit 
in  ambiguo.  Sic  enim  legimus  Exo.  25*.  Omne  pon¬ 
dus  Candelabri  cum  univerjis  vajis  fuis  habebit  talentum 


aurt 


<?4 


Myrothecivm.  I. 


<>5 


auri  purijfimi.  Cumque  inter  olearia  vafa,  etiam  len-  A 
ticuhe  connumerentur,  has  quoque  aureas  e.xtitiflecer- 
tiffimum  erit.  Licet  enim  apud  Porphynum  legeris: 

SioL  tSto  ,  toT?  dyyiioig  ,  ^  roT;  ivoTg , 

Kj  TrAgfcTor?  i'Xj^ vro  >  ns^og  t»?  JqfAQTihetg  <£- 

pQTTodoti?  TonsTOig  %ou(>eiv  ITT  ITT  OiC {LIV  0\r  0  ©tdov.  hoc  eft  , 
]deo  &  fithhbus  vafis  ,  &  ligneis  ,  &  p  leti  ilibus  ute¬ 
bantur,  &  prsfertim  ad  facrificia  publica  :  his  enim  de¬ 
leti  an  intelligebant  numen .  Quod  etiam  &  Romanos 
fecifle  in  facrificiis  ,  £t  ex  Numae  inftitutis  ,  ufos 
ligneis  ,  fi&ilibufque  patinis ,  ac  vafis  cognovimus , 
audore  Varrone  lib.  4.  St  Cicerone  in  paradoxis, 
cum  ait  :  Quid  autem  Numa  Pompilius?  minufn  e  gra¬ 
tas  Diis  immortalibus  capedines  ,  <jf  fitliles  urnulas ,  B 
quam  filicatas  aliorum  pateras  arbitramur  ?  Et  Plinius 
quoque  in  lib.  de  vir.  llluftnb.  refert  ;  cum  M.  Cu¬ 
rius  Dentatus  interverfas  pecuniae  argueretur ;  cadum 
ligneum  ,  quo  uti  ad  facrificia  confue verat  ,  in  me¬ 
dium  protulifle  ,  jurando  fe  nihil  amplius  de  piaeda 
hoftili  in  domum  fuam  convertifle.  St  rede  quidem, 
me  judice  ,  in  cultu  Deorum  ligneorum  ,  lapideo¬ 
rum,  atque  fidilium  ,  dicemus  illos  veteres ,  fidtli- 
bus  ufos  vafis ,  quibus  etiam  Hebraeos  ufos  in  facrifi¬ 
ciis  comedendis  exiftimo  ;  non  enim  allati  audores 
in  laudem  Romanorum  ea  recenfentes,  de  his,  quae 
erant  intra  Templi  parietes  ,  feu  in  adytis  loquuntur; 
fed  de  catinis  ,  patinis  ,  paropfidibus  ,  ac  vafculis  ,  i  C 
in  quibus  idolothyta  manducabant.  De  quibus  vaf¬ 
culis  nihil  ftatuit  Deus  Ifraelitis.  Cum  vero  egit  de 
menfa  panum  propofitionis  ,  de  Arca  teftamenti ,  de 
Altari  thymiamatis  ,  deque  Candelabro  >  Sc  aliis  , 
quae  intra  fandum  repofita  erant ;  deque  vafculis  au¬ 
reis  ,  aureisque  inftrumentis  in  cultu  tabernaculi  j 
deque  his ,  quae  in  Sando  Sandorum  ,  S c  in  adyto 
fandiori  Tabernaculi  Dei  ad  cultum  illius  reconde¬ 
bantur  ,  aurea  eunda  ftatuuntur.  aequum  enim  erat, 
ut  pro  Dei  majeftate  ,  eunda  auro  onufta  cerneren¬ 
tur. 


D 


E 


C  A  P.  XIII. 

Non  folius  Pontificis  ,  fed  inferiorum  quoque 
Sacerdotum  erat  ,  lucernas  Candelabri 
oleo  nutrire. 

Ad  loca  Exodi  27.  Et  collocabunt  eam  Aaron ,  &  filii 
ejus ,  ut  ufique  mane  luceat  coram  Domino.  Illuftran- 
tur  loca  1.  Reg.  3.  Fabium  eft  ergo  ,  in  die  quadam 
Heli  jacebat  m  loco  fuo  ,  &  oculi  ejus  caligaverant , 
nec  poterat  videre  lucernam  Dei  antequam  extingue- 
retur.  Ad  Hebr.  cap.  p.  In  priori  quidem  Taberna¬ 
culo ,  fiemper  introibant  Sacerdotes  facrificiorum  ojficia 
confummantes  i  m  fecundo  autem  fiemel  in  anno  folus 
Pontifex. 


CUjus  eflet  muneris  ,  oleum  in  facro  Taber¬ 
naculi  Candelabro  miniftrare ,  praetereundum 
non  erit.  Apud  Gentiles :  atque  idololatras, 
cultus  facri  ignis ,  penes  quos  eflet  diximus  ,  cap. 

6  St  8.  Noftrum  de  quo  agimus  ignem  ad  Sacerdo¬ 
tes  pertinuifle  ,  ex  divinis  oraculis  perfpicuum  eft  ; 
qui  tum  lignis  in  Altari ,  tum  oleo  in  lucernis  ,  di- 
ligentiflime  ignem  facrum  nutrire  tenebantur.  Ve¬ 
rum  cum  Sacerdotum  ordines,  ac  gradus  diltingue-  p 
rentur ,  quorum  aliqui  minores  dicebantur  ;  fupra 
quos  Pontifex  ,  five  Summus  Sacerdos  ,  fummum 
tenebat  apicem  ;  dubitandum  occurrit  ,  foliusne 
Summi  Sacerdotis,  an  minorum  quoque  munus  fo¬ 
ret  ,  concinnare  lucernas,  eafdem  facro  igne  accen¬ 
dere  ,  oleoque  perfundere.  Statim  enim  a  prima 
Tabernaculi  eredione  ,  Mofaicique  cultus  mftitu- 


tione  ,  Aaron  in  Summum  Sacerdotem  ,  Nadab  Ve¬ 
ro,  Abiu,  Eleazar,  St  Ithamar  filii  ejus,  minorum 
Sacerdotum  munus  ,  atque  officium  fufeipientes  , 
nonnullis  ritibus  ,  ac  caerimoniis  ,  de  quibus  in  fe- 
quenti  Myrothecio  agetur,  ex  Dei  praderipto,  con- 
fecrati  fuerunt.  Hos  veio  minores  Sacerdotes,  a 
cultu  facri  Candelabri ,  ac  lucernarum  fe  motos  fui  fle, 
fufpicari  quis  poterat  ex  cap.  24.  Levit,  in  quo  fer- 
mo  eft  de  lucernis  :  cujus  enim  muneris  eflet  illas 
perfundere  oleo  ,  feribitur  his  verbis  :  Ponetque  eas 
Aaron  a  vefpere  ,  ufique  in  mane ,  coram  Domino ,  cul¬ 
tu  ,  rituque  perpetuo  in  generationibus  ^eftris.  Soli  igi¬ 
tur  Aaroni  ,  minime  vero  filiis  ejus  ,  reliquifque 
minoribus  Sacerdotibus  ,  facrarum  lucernarum  cura 
demandata  a  Deo  ,  vigore  hujus  textus  ,  conflen¬ 
dum  videtur.  Et  ne  alia  quoque  loca  deefle  quis 
pjataret,  adeft  pro  hac  parte  textus  ex  cap.  3.  lib.  1. 
Reg.  in  quo  de  Samuelis  vocatione  agitur  ,  &  Iaera 
Scriptura  meminit  de  Summo  Sacerdote  Heli  ;  qui 
in  atrio  Tabernaculi  Domini  ,  non  longe  a  foederis 
tabernaculo  dormiebat,  quia  vero  jacebat  intra  au¬ 
laea  Atrii  ejufdem  tabernaculi  ;  hac  de  caula  in  tex¬ 
tu  ,  jacuifle  in  Tabernaculo  dicitur,  quod  adnotaf- 
fe  libuit  ad  intelligentiam  divinorum  oraculorum  in 
pluribus  facrae  Scripturae  locis  ,  in  quibus  de  Ta¬ 
bernaculo  agitur.  Failum  efl  ergo  m  die  quadam  ,  in¬ 
quit  textus  ,  Heli  jacebat  in  loco  fuo  ,  &  oculi  ejus  ca¬ 
ligaverant  ,  nec  poterat  videre  lucernam  Dei  antequam 
exftmgueretur.  Ut  quid  igitur  textus  refert  Sum¬ 
mum  Sacerdotem  Heli ,  lucernam  Dei  videre  non 
potuifle  ,  cum  exftingueretur  ?  non  alia  certe  de 
ratione  fuifle  haec  relata  in  facris  Codicibus  viden¬ 
tur  ,  nifi  ut  Heli  adeo  infenuifle  infirmaretur  ,  ut 
a  Sacerdotis  munere ,  publicoque  officio  ei  vacan¬ 
dum  foret  ;  honeftaque  miflione  merito  amandan¬ 
dus  cenferetur  :  ejus  enim  cum  cenferetur  officii , 
lucernas  Candelabri  concinnare  ,  atque  incendere, 
quod  minimum  quidem  inter  reliqua  facerdotalia 
munera  locum  occupat ;  tamen  eo  aetatis  pervenerat, 
ut  nec  illud  rite  obire  poflet.  Lucernarum  enim 
exftin£tionem  obfervare  nequibat.  Quid  ergo  vale¬ 
ret  in  extis  vidtimarum  ?  quid  in  earumdem  mundi¬ 
tia  ?  quid  in  panibus  propofitionis  ?  quafi  dicat  ,  ni¬ 
hil  omnino.  Cum  igitur  Heli  Sacerdotii  Mofaici 
fummum  teneret  apicem;  illique  objiciatur  lucernas 
Candelabri  in  exftmStione  nunquam  poiuifle:  Sum¬ 
mi  Sacerdotis  tantum  ,  non  autem  Sacerdotum  infe¬ 
riorum  ,  fuifle  lucernarum  cultum  ,  ex  hoc  quoque 
loco  probatum  videbatur. 

Vereor  tamen,  ne  horum  locorum  interpretatio 
a  fcopo  aberret.  Nam  textus  ex  primo  Reg.  proxi¬ 
me  allatus ,  divinae  apparitionis  fa£ta:  Samueli  ,  de¬ 
terminatum  tempus  potius  aperire  voluit ,  ut  arbi¬ 
tror  ;  quam  oftendere  ,  ad  munus  Pontificium  cul¬ 
tum  facrarum  lucernarum  pertinuifle  ;  aut  quod 
olei  pro  Candelabro  Domini  cura  Summi  foret  Pon¬ 
tificis.  Apertius  res  explicetur  ;  verulque  divino¬ 
rum  oraculorum  fenfus  ,  ex  eifd  m  textibus  ,  colla¬ 
ris  inter  fefe  tranflatiombus  demonilretur.  In  exem¬ 
plari  enim  Vaticano  Septuag.  Interpr.  aliter  inter¬ 
pungitur  ,  ac  ordinatur  idem  textus ,  quam  in  La¬ 
tinis  ,  atque  vulgatis  exemplaribus  :  fub  hac  enim 
verborum  forma  in  Vaticanis  legitur :  Et  fatlum  eft  m 
die  illa ,  &  Heli  dormiebat  in  loco  fuo ,  (jf  oculi  ejus  coeperant 
gravari ,  &  non  poterat  videre.  Et  hic  habetiirperiodi 
finis  ac  punctum,  ficut  etiam  in  hebraico  textu  eft 
ibi  ,  fioph  pafuch  ,  id  eft  ,  finis  verficuli  ,  hoc  modo  : 
nfiob  bqi’  roro  nbryj  rtn  iofpM  aqtf  ’b;;i  xim  dio  wi 

hoc  eft  :  Et  fuit  in  die  illa  (eft  enim  phrafis  hebrai- 
ca  ,  qualis  eft  illa  apud  Latinos  St  Graecos  ,  m  illo 
tempore,  fequitur)  &  Heli  jacens  m  loco  fuo  ,  &  oculi 
ejus  elanguerant  ,  ita  ut  non  pojfet  ad  videndum.  &  hic 
eft  finis  verfus.  Quamobrem  quas  fequuntur  non 
E  per- 


Sacrorvm  El^e 


66 

pertinent  ad  eandem  fententiam  ,  fed  ad  al;a  facer 
textus  vertitur,  quin  etiam  in  vulgatis  Biblus  noltris 
in  quibus  nonnullis  notis  arithmeticis  communitei 
capita  ,  &  verficuli  facrorum  librorum  diftinguun- 
tur,  in  didtione  videre,  adeft  finis  antecedentis  ver¬ 
ficuli,  &  initium  fubfequentis.  Scribitur  deinde  m 
textu  Septuag.  Interpr.  Samuelis  vocatio  ,  his  vei- 
bis  :  Et  lacerna  Dei  antequam  effet  inftruSia  ,  &  Sa¬ 
maei  dormiebat  in  templo  ,  ubi  Arca  Dei.  &  vocavit 
Dominas  Samaei:  Samaei :  haec  ibi.  ita  etiam  in  He¬ 
braico  ,  &  lacerna  Dei  nondam  exftintta  ,  &  Samaei 
jacebat  in  palatio,  hoc  eft  in  tabernaculo.  Dicitur  ve¬ 
ro  nondam  exjlincla  ,  non  quod  ex  feipfa  exftingue- 
retur  lucerna  ,  fed  quia  non  poterat  apparari ,  oleo¬ 
que  impleri  ,  nifi  prius  lucernae  Candelabri  exftin- 

^  His  ita  ex  facris  textibus  allatis  ,  perfpicuum  eft, 
me  judice  ,  priora  illa  facrorum  codicum  verba:  Et 
non  poterat  videre ,  ad  lucernas,  aut  ad  Candelabrum 
nulla  ratione  fore  reterenda  ;  quin  potius  ad  annos , 
in  quibus  fa£ta  eft  vitio  illa  y  qui  quidem  anni  per 
decrepitam  Heli  Summi  Sacei  dotis  aetatem  infinuan- 
tur  quapropter  cum  Heli  vixerit  annos  odo  fupra 
nonaginta  ,  &  Samuel  tunc  quadragenarius  circiter 
eftet,  Deum  loquutum  Samueli  putant  feptuagefimo 
fecundo  anno  vitae  Heli  ,  qui  erat  decimus  tertius 
ejufdem  Samuelis  annus.  Ad  annos  igitur  feptua- 
gintaduos  Heli  referuntur  illa  verba  textus  :  Oculi 
ejas  caligaverant  ,  &  non  poterat  videre.  Poftenora 
vero  verba  ,  illa  nimirum  ,  lacerna  Dei  antequam 
exftingueretur  ,  juxta  noftrum  vulgatum  ,  tive  ut  in 
exemplari  Vaticano  Septuag.  interpr.  habetur  :  Et 
lucerna  Dei  antequam  effet  wftruSla  :  quas  funt  ini¬ 
tium  alterius  verticuli  :  ad  horam  ,  locum  ,  tem- 
pufque  divinas  apparitionis  fadfcae  Samueli  referen¬ 
da  exiftimo.  Horam  quidem  ac  tempus  in  his 
Et  lacerna  Dei  antequam  effet  inflruEla  :  locum  au¬ 
tem  in  fubfequentibus  :  Et  Samuel  dormiebat  in 
Templo ,  ubi  Arca  Dei.  Ubi  vero  noftrum  exem¬ 
plar  habet  ,  Et  lacerna  Dei  antequam  extingueretur , 
nfrv  Sa-ro  :ytt  Sxioen  naa;  oto  otlto*  *m;  hoc  eft  ,  & 

lucerna  Dei  priufqaam  exftingueretur  ,  &  Samuel  jace¬ 
bat  m  palatio  Domini ,  nulla  potita  particula  diftindti- 
va  fenfus ,  aut  verborum.  Nec  praetereundum  erit 
diftionem  ter  em  ,  cui  correfpondet  in  noftro 

exemplari  didtio  antequam  ,  ex  vi  Hebraicae  lingua: 
non  femper  id  fignificare  ,  fed  multoties  valere  non¬ 
dum ,  quemadmodum  in  eodem  capitulo  parum  in¬ 
fra  num.  j.  in  illis  verbis  :  Et  Samuel  nondum  fciebat 
Dominum,  hebraice  habetur  ;  nlr';’  ”  n?  Dlb.  1 
Et  Samuel  nondam  cognofcebat  Dominum.  Hac  igi¬ 
tur  hujus  vocis  retenta  fignificatione,  liccum  Gras- 
cis  exemplaribus,  ac  Theodoreto,  illum  textum  in¬ 
terpretabimur :  Et  lucerna  Dei  nondum  erat  inflruEla  : 
vel  cum  hebraico  textu  ,  Et  lacerna  Dei  nondam  ex- 
flingaebatur.  Sive  ut  Symmachus  ,  inia  4cr/34o9->j  non¬ 
dum  exftinbia  erat.  His  etiam  confentit  Compluten- 
ils  dicens  ,  vrp/v  ij  Kocroio-fiic&lujcn  ,  id  eft  ,  priufqaam 
illa  ,  nimirum  lucerna  ,  exftingueretur  :  niti  nomina- 
liter  infinitivum  velimus  accipere  ,  dicendo  ,  ante 
extinfttonem  ,  vel  cum  Aquila  ,  ^  aJ^vo?  tS  ®tS 
7rp)v  afiic&luicu  .  id  eft ,  Et  lucerna  Dei  priufquam  ex¬ 
ftingaeretur.  Quas  omnia  allata  funt  ;  ut,  in  ea  in¬ 
terpretatione  ,  communis  confenfus  agnofcatur  In¬ 
terpretum  :  qui  omnes  ad  tempus ,  &  horam  divinas 
apparitionis  ,  illa  verba  retulerunt,  his  enim  quo¬ 
dammodo  nodtis  hora  infinuatur  ,  in  qua  Dominus 
Samuelem  vocavit.  Ut  enim  placet  Theodoreto 
quasft.  ii.  media  node  oleo  lucerna:  Candelabri 
fanfti  apparabantur,  quod  nifi  placuerit ,  dicemus 
cum  facro  textu  ,  Levit.  24.  Ponet  que  eas  Aaron  d 
vefpere  ufque  m  mane  coram  Domino.  In  mane  ,  ideft, 

fummo  mane  ,  lllucefcente  jam  aurora  ,  lucernas 


A 


B 


D 


E 


ochrismathn  67 

Candelabri  apparari  morem  fuifle.  nam  didtio  he- 
braica  “fi3  boker  ,  fignificat  matutinum  tempus , 
quod  elucefcit  ante  Solis  ortum ,  atque  opponitur  in 
Scripturis  facris  dictioni  hangharuaim  D.’3T*-- ,  quas 
fignificat  vefpertinuin  tempus  poft  folis  occafum. 
Senfus  igitur  allati  textus  ex  1.  Reg  erit,  poft  me¬ 
diam  nodem  ,  aurora  jam  illucefcente  ,  cum  non¬ 
dum  lucernas  facri  Candelabri  forent  apparatas,  dor¬ 
miente  adhuc  Heli  ,  ac  Samuele  ,  hunc  a  Deo  ex¬ 
citatum  ,  atque  vocatum  fuifle ;  nulla  igitur  ratione 
admittendam  putamus  allatam  interpretationem ; 
quae  docebat  facrum  interpretem,  ac  textum  voluilfie 
oftendere  ,  cultum  Candelabri  ,  atque  lucernarum  , 
&  curam  olei  ad  luminis  nutrimentum ,  Summi  Pon¬ 
tificatus  fore  muneris. 

Nec  validioris  eft  roboris  locus  alter  ex  cap.  24. 
Levit,  nam  quamvis  dicatur  de  lucernis  :  Ponetque 
eas  Aaron  a  vefpere  ufque  m  mane  coram  Domino ,  cultu 
rituque  perpetuo  in  generationibus  veftris  :  tamen  difio- 
nantiae  fcripturarum  ,  ex  aliis  locis  expendenda;  at¬ 
que  interpretandae  funt  j  cum  omnia  in  his  confona, 
nihil  diflonum  excogitare  liceat.  Igitur  quia  c.  27. 
Exodi  cultus  lucernarum  in  facro  Candelabro  ,  tam 
ad  Sacerdotem  Summum  ,  quam  ad  alios  minores 
Sacerdotes  refertur  ;  pari  modo  locus  ex  cap.  24. 
Levit,  intelligendus  erit,  accedente  etiam  Septuag. 
Interp.  auctoritate  ,  qui  ita  in  Levitico  legunt  : 
ity  j coLvexffiv  cSjtcv  A 'otftv  ,  Kj  uvtS  tjoi  ,  ideft  ,  &  ac¬ 
cendant  illud  ,  fupple  lumen  fupra  Candelabrum, 
Aaron ,  &  filii  ejus.  Quemadmodum  etiam  in  Exod. 
dicitur  :  Et  collocabunt  eam  Aaron  ,  &  filii  ejus  ,  ut 
ufque  mane  luceat  coram  Domino.  Quod  autem  in 
Levit,  fcribatur  ,  Lucernas  ponendas  ab  Aarone, 
neminem  turbet :  erat  enim  Aaron  facrorum  omnium 
praefedtus.  quamobrem  Aarone  jubente  paranda  ,  ac 
concinnandas  fuerunt  lucernas  in  facro  Dei  Candela¬ 
bro  :  eapropter  dicitur  ab  Aarone  lucernas  ponen¬ 
das  in  Candelabro,  nam  &  apud  Romanos,  quam¬ 
vis  cuftodia  facri  ignis  penes  Virgines  Veftales  effiet, 
his  tamen  praeficiebatur  Pontifex  j  penes  quem  pro- 
culdubio  ,  prout  de  more  facrorum,  Veftas  cura  re- 
pofita  erat.  Eft  Romas  lapis  de  hoc  Pontificatu  in 
hac  forma. 


AGORII 

VETTIA.  AGOR  IA.  PRAETEXTATA 
PONTIFICI.  VESTAE.  QVESTORI 
PONTIFICI.  SOLI  CANDIDATO 
QV1NDECIM.  VIR.  PRAETORI.  VRBANI 
AVGVRI. 

Noftra  igitur  fententia  perpetua  erit  ac  flabilis  ,  fa- 
crarum  nimirum  lucernarum  cultum  ,  &:  curam  ad 
Pontificem  Summum  veluti  ad  facrorum  prasfe- 
£tum  ,  pertinuifle  in  Tabernaculo  Dei  •>  ut  ejus  effiet 
audloritatis  praefcribere  minoribus  Sacerdotibus  , 
tempus  ,  horam  ,  cultum  ,  atque  caerimonias  reti¬ 
nendas  in  lucernis  accendendis,  ac  in  oleo  parando} 
ficuti  etiam  a  facris  arcere  ,  qui  negligentiores  exti- 
tiflent  :  minorum  vero  ,  inferiorumque  Sacerdotum 
officium  fuifle  ,  juxta  praefcriptos  a  Summo  Pontifi¬ 
ce  ritus  y  lucernas  oleo  munire  ,  facroque  igne  in¬ 
cendere.  In  quo  etiam  Abulenfcm  quasft.  3.  in  cap. 
24.  Levit,  ex  parte  patronum  habemus ;  quod  ipfe 
quoque  filiis  Aaron  lucernarum  curam  concedat. 

Sunt  vero  ,  pro  hac  fententia  ,  loca  apertiflima  in 
facris  litteris,  nam  Exod.  cap.  27.  de  minifterio  lu¬ 
cernarum  pro  Dei  Candelabro  agitur  his  verbis  :  Et 
collocabunt  eam  Aaron  ,  &  filii  ejus  ,  ut  ufque  mane 
luceat  coram  Domino.  Et  Num.  cap.  4.  ubi  de  de- 
pofitione  Tabernaculi  occafione  caftrorum  moven¬ 
dorum  eft  ferino  ;  deque  infarciendo  Candelabro  , 

uc 


68 


Myrothecivm  I. 


6  9 


ut  commode  a  Caathitis  per  defertum  deferri  poffet: 
Ingredietur  Aaron  &  filii  ejus  quando  movenda  Junt  ca- 
fira  ,  dicit  facer  textus.  Et  infra:  fument  &  pallium 
hyacinthinum  ,  quo  opertent  Candelabrum  cum  lucernis , 
CT  forcipibus  fiiis ,  &  emuncl oriis  ,  &  cunilis  vafisolei; 
qus,  ad  concinnandas  lucernas  necejfiana  fiunt  :  &  fuper 
omnia  ponent  operimentum  ianthinarum  pellium  ,  &c. 
Igitur  Candelabrum  apparare  ,  cum  proficifcendum 
efiet ,  non  folum  Aaronis  erat  ,  fed  etiam  ad  infe¬ 
riores  Sacerdotes  fpedabat  :  Sc  ex  confequenti ,  ra¬ 
tione  cultus  ,  curam  quoque  ejufdem  Candelabri , 
ac  lucernarum  ,  ad  eofdem  pertinuifle  liquido  con¬ 
flat. 

Si  vero  a  pari ,  pro  hac  fententia ,  argumentum 
fumere  liceret  :  efficaciflimum  a  minifterio  Taber¬ 
naculi  in  fando  exteriori  ,  ut  puto,  fumetur,  nam 
panes  propofitionis  offerre,  Sc  eofdem  fuper  auream 
menfam  e  regione  Candelabri  collocare  ,  ianduro 
quoque  ,  Sc  fragrantiffimum  thymiama  fuper  Altare 
aureum  igni  fuperimponere  ,  atque  in  iplo  flatim 
facri  Tabernaculi  ingreffu  ,  Deo  opt.  max.  offerre , 
minoribus  etiam  Sacerdotibus ,  ex  Dei  praefcripto  , 
concedebatur,  ita  enim  Levit,  cap.  21  dicitur  : 
Loquere  ad  Sacerdotes  filios  Aaron  ,  cr  dices  ad  eos.  Et 
infra  :  SanEli  erunt  Domino ,  &  panes  Dei  fui  offerunt , 
&  ideo  fiantti  erunt.  Amplius  ibidem  :  Quia  confie- 
cratus  t fi  Deo  fiuo  ,  &  panes  propofitionis  offert.  Igitur 
&  lucernas  accendere  ,  St  oleum  ad  nutrimentum 
luminis  in  Candelabro  miniftrare  ,  eifdem  minori¬ 
bus  Sacerdotibus  licuiffe  ,  inficias  eundum  non  erit. 
Nam  facrum  Dei  Tabernaculum  ,  ea  ratione  medio 
velo  dividebatur,  ut  adytum  ipfum ,  five  oraculum  , 
Sandum  Sandorum  diceretur  :  quod  vero  extra  ve¬ 
lum  relinquebatur  ,  fandum  tantummodo  appella¬ 
retur  :  juxta  quam  facri  Tabernaculi  partitionem, 
Sacerdotum  quoque  munera  diflinguebantur.  Nam 
Sandum  Sandorum  ingredi  ,  ibique  cum  Deo  age¬ 
re  ,  folius  erat  Pontificis,  Summique  Sacerdotis:  at 
vero  facrum  illud  miniiterium  ,  quod  in  fando  tan¬ 
tum  agebatur ;  oblatio  nimirum  incenfi  ,  renovatio¬ 
que  panum  propofitionis,  non  lolius  Pontificis,  fed 
inferiorum  ,  ac  minorum  quoque  Sacerdotum  mu¬ 
nus  erat  :  igitur  Sc  cultus  Candelabri  ,  lucerna¬ 
rumque  cura  ,  ad  eofdem  pertinebat  :  cum  Se 
Candelabrum  in  fando  extra  velum  ,  una  cum 
menfa  panum  ,  Se  Altare  incenfi  collocatum  exi- 
fleret. 

Quamplurimis  poteft  argumentis  noftra  fulciri 
fententia  :  propterea  a  quotidiano  cultu  Taberna¬ 
culi  Molayci  ratio  pro  ea  tantum  fumatur,  Apoftoli 
quidem  audoritate  communita.  Quotidie  enim  ma¬ 
ne,  Se  fero  ,  ut  vidimus  ,  ex  cap.  24.  Levit,  fandi 
Candelabri  lucernae  parabantur  ,  atque  incendeban¬ 
tur.  Perfpicuum  eft  autem  facris  ex  litteris  ,  quo¬ 
tidiana  Tabernaculi  minifteria,  ex  munere  ,  ad  mi¬ 
nores  pertinuiffe  Sacerdotes  ;  funt  in  veteri  Tefta- 
mento  loca  plurima  :  nobis  id  probare  fufficiat,  vel 
audore  Paulo  ad  Hebr.  cap.  9.  In  priori  quidem  Ta¬ 
bernaculo  ,  inquit,  fiemper  introibant  Sacerdotes  ,  fiacri- 
ficiorum  officia  confiummantes  ,  in  fecundo  autem  fiemel 
m  anno  fio  lus  Pontifex.  Ita  Paulus,  apud  quem  prius 
Tabernaculum  dicitur  exterior  pars  Tabernaculi , 
quae  Sandum  ,  ut  diximus  ,  appellabatur  ;  &  a 
Sando  Sandorum  velo  interpofito  diftinguebatur. 
Erat  ibi  menfa  ,  fuper  quam  propofitionis  panes  fin- 
gulo  quoque  Sabbato  collocabantur  :  erat  Se  Can¬ 
delabrum  cum  lucernis  ;  aderat  quoque  altare  thy¬ 
miamatis  ;  quod  Se  Paulus  Apoltolus  in  principio 
ejufdem  capituli  jam  citati  oftendit.  Tabernaculum 
autem  fecundum  appellat  interiorem  illam  partem, 
quae  Sandum  Sandorum  dicebatur;  ubi  Altare,  Se 
fuper  illud  Arca  foederis  fuperpofita  videbatur; cum 
propitiatorio  ,  a  duobus  Cherubim  fubftentato  ;  ubi 


A 


B 


C 


D 


\E 


benigniffimus  Deus  confulenti  Sacerdoti  refpondere 
dignabatur. 

In  hoc  igitur  interiori  facratiorique  Tabernaculi 
adyto  ,  folus  Pontifex  femel  in  anno  admittebatur  t 
ei?  £  a  t  Iw  AiLt  rS  cvixvtS  jacv@^  0  df>%is- 

q&s  ,  inquit  Paulus.  At  in  priori  parte  Taberna* 
culi  ,  quod  fandum  dicebatur  ,  heiitavrog  delciciv  ol 
, fiemper  introibant  Sacerdotes ,  ait  ille.  Ibi  folus  Se 
femel  Pontifex ;  hic  Pontifex  Se  minores  quoque  Sa¬ 
cerdotes  fempenquoniam  quotidie  fero, Se  mane  incen- 
fum  offerebatur  in  Altari;  lucerna;  Candelabri  oleo  im¬ 
plebantur  ;  lumina  jam  exflinda  incendebantur  •, 
vel  exflinguenda  fovebantur  ,  ne  exftinguerentur  j 
Se  quavis  hora  diei  pro  cultus  opportunitate  eb  in¬ 
grediebantur  ,  facrificiorum  ritus  confummantes ,  at¬ 
que  perficientes  :  non  quidem  quod  in  ea  anteriori 
Tabernaculi  parte  ,  vidimae  madarentur  ,  autcom- 
burcrentur  ;  aut  quod  nomine  prioris  Tabernaculi 
partem  etiam  exteriorem  atrii,  in  quo  erat  Altare  vidi- 
marum,  comprehenderit  in  illis  verbis  Apoftolus , 
ut  Ribera  deceptus  docuit  in  epift.  ad  Hebraeos;  fed 
quia  cultus  thymiamatis  ,  oleique  in  lucernis  ibi 
Deo  exhibebatur;  nec  non  etiam  quia  finguis  vidi- 
marum  ,  quae  in  Altari  comburebantur  priufquam 
cremarentur  ;  in  fando  extra,  contraque  velum  ad- 
fpergebatur ;  Sc  eodem  languine  Altare  aureum  non- 
nunquam  tingebatur,  ut  in  Levitico  habetur,  quam 
ob  rationem, textus  Graecus  dicit  ,  AaerpdW  ha- 
teaSvts?  ,  hoc  efl  ,  cultus  confummantes ,  five,  latnas 
perficientes ,  live,  ut  dixit  nolter  interpres  ,  facrifi¬ 
ciorum  officia  confiummantes  i  non  dixit  facrificia  offe¬ 
rentes  ,  fed  facrificiorum  officia  confummantes.  Efl  au¬ 
tem  cultus ,  five  facrificiorum  officia  confummare  , 
languinem  vidimarurn  in  fandum  inducere  ,  juxta 
praefcriptos  Dei  ritus,  lucernas  componere,  lumina 
nutrire  oleo,  aromata  fuper  Altare  incenfi  imponere 
comburenda  ;  Sc  panes  propofitionis  lingulis  Sabba¬ 
tis  renovare  :  qua;  de  mandato  Dei  optimi  maximi , 
juxta  praefcriptas  a  Deo  regulas ,  Sc  a  Pontifice  ri¬ 
tus  ,  ac  caerimonias  ,  ad  inferiores  fpedabant  Sacer¬ 
dotes. 


\ 

CAP.  XIV. 

Olei  offerendi  nulla  Ifraelitas  teneri  lege  falfo 
exiftimavic  Abulenfis. 

Ad  loca  Exodi  if.  Loquere  filijs  Ifrael,  ut  tollant  mi¬ 
hi  primitias  ab  omni  homine  ,  qui  offert  ultroneus  , 
accipietis  eas.  Hac  fiunt  autem  qua  accipere  debetis  , 
aurum  ,  &  argentum  ,  &  as  ,  hyacinthum  ,  & 
purpuram  ,  coccumque  bis  t  in  Sium  ,  &  byffium ,  pi¬ 
los  caprarum  ,  &  pelles  arietum  rubricatas  ,  pellesque 
Ianthinas  ,  &  ligna  fietim  ,  oleum  ad  luminaria  con¬ 
cinnanda  ,  aromata  in  unguentum.  Et  ex  cap.  3 
Omnis  voluntarius  ,  C r  prono  animo  offerat  eas  Do¬ 
mino  ,  &c.  Et  ad  alia  plura  loca. 

GRatissimum  Dco  benedido  cultum  olei 
in  lucernis  fandi  Candelabri  exftitiffe  ,  facra 
oracula  ubique  praedicant.  Cum  primis  vero 
de  hoc  oleo  ,  deque  eo  offerendo  a  filiis  Ifrael 
loquuntur  :  non  enim  tantum  cap;  35-.  Exo.  juffic 
Deus  offerri  fibi  oleum  ,  Sc  cap.  24.  Levit,  fed  Sc 
Exo.  cap.  25-.  inter  primitias,  quas  fibi  a  filiis  Ifrael 
offerri  voluit ,  inter  aurum  ,  argentum  ,  res  ,  hya¬ 
cinthum  ,  purpuram  ,  coccum  ,  byffum  ,  Sc  aro¬ 
mata  ,  inter  lapides  onychinos,  Sc  gemmas,  oleum 
quoque  recenfuit.  Quamobrem  inquiramus  oportet , 
quaenam  illius  legis  vis  fit ;  quam  obligationem  in 
Ifraelitas  intulerit  :  hinc  enim  notum  fiet ,  an  Ifraeli- 
E  2  tas 


70  Sacro  rvm  El 

tx  ex  vi  praecepti  ,  hoc  genus  olei  olivarum  luci- 
diffimum  ,  mundiffimum  ,  &  purum  Deo  offerre , 
tum  ad  ufum  lucernarum  ,  tum  eriam  ad  compoli- 
tionem  unguenti  fandi  tenerentur  ,  necne,  five  po¬ 
tius  ,  publicatis  jam  edidis,  de  offerendo  oleo,de- 
que  aliis  jam  enumeratis  ,  Ifraelitis  nihilominus  a 
praecepto  abiolutis  ,  in  eorum  arbiti  io  offene  ,  vel 
non  offerre  oleum  pofitum  effet :  adeo  ut  qui  oleum 
offerre  omnino  contempfiffent ,  nulla  criminis  labe 
ex  vi  ejus  edidi  afficerentur,  difputatio  quidem  fatis 
copiofi ,  fed  paulo  abfirufior. 

Pro  Ifraelitis  quidem  exftat  fententia  dodiffimi , 
celebernmique  viri  Alphonfi  Epifcopi  Abulenfis  j 
cujus  quidem  animi  fenfus  in  difficultatibus  faciae 
Scriptura  ,  velut  a  recondita  Arca  divinorum  ora¬ 
culorum  erumpens  ,  apud  viios  dodos  maximas  au- 
doritatis  femper  exftitit.  Is  igitur  111  cap.  2y.Exo. 
Filios  Ifrael  nulla  legis  ,  aut  praxepn  vi  obligatos 
exftitiffe  affirmat ,  ad  oleum,  aut  ad  aliquid  eorum, 
quas  Exo.  %f.  filiis  Ifrael  offerenda  a  Deo  praecipiun¬ 
tur  ,  fub  hac  verborum  forma  :  Loquere  filiis  Ifrael , 
ut  tollant  mihi-  primitias  ab  omni  homine  ,  qui  offert  ul¬ 
troneus  ,  accipietis  eas.  hac  fiunt  autem  qua  accipere  de¬ 
betis  ,  aurum  &  argentum  ,  &  as  ,  hyacinthum ,  & 
purpuram  ,  coccumque  bis  tinclum ,  &  byffum ,  &  pilos 
caprarum  ,  &  pelles  arietum  rubricatas  ,  pellesque  Ian¬ 
thinas  ,  &  ligna  fetim  ,  oleum  ad  luminaria  concinnan¬ 
da  ,  aromata  in  unguentum  ,  &c.  Animi  fui  fenfum 
probare  Abulenfis  argumentis  non  contemnendis  ni¬ 
titur  :  nimirum,  quod  Deus  illa  omnia  a  Moyfe  ac¬ 
ceptari  jufferit  ab  his  ,  qui  fponte  illa  obtuliffent  : 
quod  quidem  ex  ipfo  faltem  contextu  apertiffimum 
videtur.  Dixerat  enim  Deus  :  Ab  omni  homine ,  qui 
offert  ultroneus ,  accipietis  eas  i  quafi  vero  apertius  id 
explicare  vellet ,  in  eodem  capitulo  infra  ,,  fic  ait : 
Separate  apud  vos  primitias  Domino :  omnis  voluntarius, 
dr  prono  animo  offerat  eas  Domino.  Quanta  vero  ani¬ 
mi  alacritate  ,  ac  promptitudine  omnia  filii  Ifrael 
obtulerint  ,  lacer  textus  aperuit  ,  dicens  :  Egreffa- 
que  omnis  multitudo  filiorum  Ifrael  de  confpetlu  Alojfis , 
obtulerunt  mente  promptijfima  atque  devota  primitias  Do¬ 
mino  ,  ad  faciendum  opus  Tabernaculi  tefiimonii.  Pa¬ 
rum  infra ,  in  eodem  capitulo  ,  de  his  quas  a  mu¬ 
lieribus  oblata  fuerunt  ,  his  verbis  agitur  :  Sed  & 
mulieres  dolia,  qua  texuerant  ,  dederunt  hyacinthum , 
purpuram  ,  &  vermiculum  ,  ac  byffum  ,  dr  pilos  capra¬ 
rum  ,  fponte  propria  cunila  tribuentes.  Et  infra  :  Om¬ 
nes  viri  &  mulieres,  mente  devota ,  obtulerunt  donaria, 
ut  fierent  opera  qua  jufferat  Dominus  per  manum  Moy- 
fi.  Si  igitur  eunda  accipienda  fuerunt  ab  his  ,  qui 
fponte,  qui  voluntarie,  qui  prono  animo,  qui  men¬ 
te  promptiffima  obtuliflent ;  nullo  praecepto  tene¬ 
bantur  Ifrael  itas  ,  inquit  Abulenfis  ,  fed  fponte  filii 
Ifrael  cum  recenfita  a  Deo  obtulerunt  *  in  eorum 
videbatur  poteftate  illa  offerre  ,  vel  non  offerre  po¬ 
litum  fuiffe  j  ac  propterea  nullam  criminis,  aut  cul¬ 
pas  labem  contraxiflent  ,  qui  oleum  ,  aut  aliud  ex 
jam  enumeratis  in  cultum  Tabernaculi  minime  ob¬ 
tui  iffent. 

Verum  enim  vero  didio  Latina  PRvECIPE 
qua  lacer  textus  cap.  27.  Exod.  &  cap.  2.4.  Levit, 
ad  favorem  olei  utitur  ,  Abulenfi  negotium  affert, 
nam  verbi  illius  efficacia  ,  atque  energia  ,  fententia 
Abulenfis  non  folum  in  dubium  revocatur,  fed  quo¬ 
dammodo  omnino  enervatur  :  accedente  etiam  au- 
doritate  didionis  hebraicas  ,  qua  Latino  verbo 
PRyECIPE  cum  correfpondeat  ,  imperii  adum 
reprasfentat. 

Huic  vero  vocabulo  ipfe  occurrendum  exiftima- 
vit  ,  docens  ,  nil  aliud  eo  fignificari  ,  quam  Com¬ 
menda  ,  Admone  ,  Hortare  ,  &  alia  fimilia  ,  quas 
nullum  imperii  adum  dicunt  ;  neque  aliquam  indu¬ 
cunt  obligationem.  itaque  ,  juxta  mentem  Abulen- 


^OCHRISMATON.  7 1 


A 


G 


D 


E 


F 


fis  ,  idem  erit  dicere  ,  Pracipe  filiis  Ifrael,  atque  hor¬ 
tare  filios  Ifrael.  Ne  vero  gratis,  aut  ex  capite  Abu- 
lenfem  fuiffe  loquutum  cenferetur  ;  contendit  ille 
apud  Latinos  verbum  P  R  C  I  P  E  ,  nullum 
adum  imperii  aliquando  dicere,  probat  ,  quod  lit¬ 
terarii  ludi  magiftri  Praceptores  appellantur  }  cum 
tamen  (ut  Abulenfis  docet)  nullum  imperii  jusha- 
beant.  Stare  etiam  pro  fe  exiftimat  locaProverb. 
cap.  6.  &  7.  funt  enim  verba  patris  ad  filium  dicen¬ 
tis  :  Conferva  fili  mi  pracepta  patris  tui.  &  cap.  7.  ejuf- 
dem  ad  eundem  dicentis  :  Fili  mi  i  cuftodi  fermones 
meos  ,  &  pracepta  mea  reconde  tibi.  Quibus  quidem 
in  locis  ,  ex  fententia  Abulenfis  ,  praeceptum  nulla 
ratione  pro  lege  ,  aut  ftatuto  accipitur  ,  quod  obli¬ 
gandi  vim  habeat  ;  fed  pro  dodrina  ,  &  confilio  , 
Ut  fenfus  fit  ,  fili  mi  ,  conferva  conflui  patris  tui. 
Cui  interpretationi  etiam  Michael  Medina  in  Apo- 
log.  pro  Joan.  Fero  adverfus  Dominicum  Soto  fub- 
fcribit.  Pro  eadem  Septuag.  Interp.  ftare  viden¬ 
tur  in  Vatie,  exemplari  cap,  27.  Exod.  ubi  enim  nos 
cum  vulgato  legimus  Pracipe  ,  illi  ,  Dic  filiis  Ifrael , 
habent  j  qua  certe  ledionis  ,  ac  interpretationis  di- 
verfitate  a  Septuag.  Interp.  infinuatum  videtur  ,  ex 
vi  didionis  PRiECIPE,  imperium  nequaquam 
fignificari  ;  quo  obligatio  aliqua  in  fubditos  in¬ 
feratur.  Quibus  fane  fundamentis  ,  mens  Abulen¬ 
fis  ac  placitum  ,  tum  ad  refiltendum  objedis  ,  tum 
ad  perfiftendum  ,  Habile ,  ac  firmum  cenfetur.  Sen¬ 
tentia  haec  ,  locorumque  facrorum  interpretationes  , 
quamvis  eruditiffimi  hominis  ,  deque  facris  litteris 
optime  meriti  ,  audoritati  innitatur  :  nihilominus 
nec  rationibus  ,  nec  locorum  allatorum  audoritate 
firma  omnino  ,  atque  inconcufla  ,  me  judice  ,  cen- 
feri  debet.  Mens  enim  adhuc  dubia  pendet  ,  cum 
ab  Abulenfi  allata  jam  loca,  veriores  pati  interpre¬ 
tationes  videantur,  etenim  inficias  iri  nequit  j  vim 
legis  atque  praecepti  Deum  adhibuiffe,  dum  agit  de 
oblationibus  in  cultum  Tabernaculi.  Ad  trutinam 
facrorum  oraculorum  revocetur  mens,  fic  enim  cap. 
31.  Exod.  legimus  :  Ifie  efl  firmo,  quem  pracepit  vo¬ 
bis  Dominus  dicens  ,  Separate  apud  vos  primitias  Domi¬ 
no.  Dominus  igitur  praecepit :  ubi  vero  adeit  ratio 
praecepti  &  audoritas  praecipientis ,  vim  quoque  ob- 
ligativam  in  his  agnofei  necefle  elt  :  ni  velimus  me¬ 
dia  in  luce  caecutire.  Nec  quemquam  moveat , 
quod  cap.  zf.  Exod.  dicatur  a  Moyfe  :  Omnis  vo¬ 
luntarius  ,  &  prono  animo  offerat  eas  Domino,  neque 
quod  facer  textus  affirmet;  populum  ea  donaria  men¬ 
te  promptiffima  ,  atque  devota  obtulifle,  nec  deni¬ 
que  quod  mulieres  fponte  propria  in  cultum  Taber¬ 
naculi  eunda  praeftiterint  ,  quae  ad  opus  textrinum 
pertinebant.  Haec  enim  omnia  ,  &  fi  quae  alia  pro 
Abulenfi  fundamenta  adfint  ,  nequaquam  praecepti 
vim  enervant,  aut  legis  obligationem  tollunt.  Nam 
&  tributa ,  quae  fubditi  fuis  Principibus  pendunt  ; 
&  Onera  ,  8c  Munera  quoque  appellantur.  Onera, 
quia  debentur  ex  vi  legis  ,  &  imperii  juris.  Mu¬ 
nera  ,  quia  hilari  fronte  exhibenda  funt. 

Quamobrem  quod  fponte  populus  in  facro  textu 
obtulifle  dicatur ,  quae  Deus  jufferat  ;  folum  indi- 
gitat  filios  Ifrael  alacri  animo  ,  hilarique  fronte  ,  & 
nequaquam  coade  eunda  obtulifle  ,  quae  ad  Taber¬ 
naculi  cultum  fpedabant  j  Sponte,  nimirum,  qua¬ 
tenus  diftinguitur  a  coadione  ,  ut  loquamur  cum 
Scholafticis ;  minime  vero  tollit  ,  filios  Ifrael  prae¬ 
cepto  obligari;  aut  quod  ad  ea  offerenda,  quae  De¬ 
us  jufferat  ,  lege  non  adftringerentur.  Num  quia 
Deus  patrem  ,  &  matrem  honorandos  jubet  :  hac 
lege  libertas  fuit  fublata  filiis  ,  quo  minus  Dei  amo¬ 
re,  menteque  devota  praeceptum  illud  fervare  pof- 
fent  j  aut  flante  praecepto  ,  fponte  patrem  ,  ac  ma¬ 
trem  diligere  nequeunt  filii  ?  Praecipit  lex  ,  Deum 
diligere  ,  Deum  unum  colere  ,  vultne  Deus  diligi 

co- 


i 


B 


72  M  X  R  O  T  H 

coattc  ?  nequaquam  certe.  Hoc  idem  igitur  ver-  A 
bum  Pracipe ,  in  reliquis  divinae  legis  praeceptis  lo¬ 
cum  habeat  necelTe  elt.  Non  pareo  Deo  ,  inquit  Se¬ 
neca  ad  Lucili,  epiffc.  96.  fed  affentior  i  ex  animo  il¬ 
lam  ,  non  quia  necejfe  efl  ,  fequor. 

Explicentur  apertius  loca  ex  facris  litteris  jam  al¬ 
lata  }  aperiaturque  vis  illius  di&ionis ,  SPONTE, 
qute  Abulenfem  decepit  :  in  his  enim  quae  Deus  of¬ 
ferenda  pro  cultu  Tabernaculi  mandaverat  i  quan¬ 
titatem  a  qualitate  fpecifica  rerum  ,  numeroque  ea- 
rumdem  diftinguere  oportet.  De  qualitate  ,  ac  re¬ 
rum  offerendarum  genere  ,  ita  facer  textus  Exodi 
2f.  Hac  funt  autem  qua  accipere  debetis  ,  aurum  ,  & 
argentum  ,  &  as  ,  hyacinthum  ,  &  purpuram  ,  coc- 
cumque  bis  t  melum ,  &  byffum ,  pilos  caprarum ,  &  pel¬ 
les  arietum  rubricatas  ,  pellesque  janthinas  ,  &  ligna 
fetim  ,  oleum  ad  luminana  concinnanda  ,  aromata  in 
unguentum  ,  &  thymiama  bom  odoris  ,  lapides  onychi¬ 
nos  &  gemmas  ad  ornandum  ephod  ac  rationale.  De 
quantitate  ,  nimirum  de  pondere  auri,  ai  genti  ,aens, 
aromatum  ,  ac  reliquorum,  deque  menfura,  exem¬ 
pli  gratia  ,  olei ,  byffi  ,  purpurae  ,  lignorum  fe¬ 
tim  ,  &  fimilium  ,  nihil  decrevit ,  aut  ftatuit  De¬ 
us.  Cum  igitur  non  omnes  lfraelitae  ,  qui  erant  in 
deferto,  illa  omnia  poffiderent,  fed  unus  argentum, 

&  res ,  non  autem  aurum  ,  aut  oleum  habere  potue¬ 
rit  •,  alter  oleum  ,  &  aromata  ,  non  vero  metalla 
poffideret  ;  quin  etiam  alter  altero  auri ,  argenti  , 
acris ,  &  reliquorum  majorem  copiam  ,  alter  altero 
minorem  haberet ,  fieri  nequaquam  potuit,  ut  om¬ 
nes  omnia  ,  ac  fingula  ,  de  quibus  lex  habebatur  , 
in  cultum  Tabernaculi  obtulerint,  qui  etiam  ex  re¬ 
bus  a  Deo  pnefcriptis  aliquid  obtulerunt  ,  nequa¬ 
quam  eos  aequali  menfura  ,  ac  pondere  illa  obtuliffe 
putandum  eft  quae  omnia  in  fequenti  capite  ex  fa¬ 
cris  textibus  a  nobis  apertiora  fient.  Cum  igitur 
Deus  rerum  offerendarum  fpecies  ,  ac  qualitatem 
decreviflet  :  &  nihil  de  quantitate  auri  ,  verbi  gra¬ 
tia  ,  aut  de  menfura  olei  :  nec  etiam  jufferit  unum¬ 
quemque  fingulas  res  de  fingulisfpeciebus  offerre  de¬ 
bere  ;  fed  potius  devotioni ,  pietati ,  atque  arbitrio 
cujufque  id  reliquiflet  ;  propterea  fponte  ,  mente 
promptiflima  ,  prono  animo  ,  devoto  affedtu  ,  a 
filiis  Ifrael  ea  omnia  oblata  fuifle  merito  affirmabi¬ 
mus. 

Patebunt  ifta  adhuc  ,  fi  ab  ovo  negotium  invefti- 
gantes  ,  verba  cap.  25.  Exodi ,  &  ex  verbis  fenfum 
attenderimus ;  cum  primis  ex  hebraico  textu  ,  cu¬ 
jus  fenfum  vulgatus  interpres  exprimere  voluit.  Ubi 
enim  nos  legimus  :  Loquere  filus  Ifrael  ,  ut  tollant 
mihi  primitias  ,  ab  omni  homine  qui  offert  ultro¬ 
neus  ,  accipietis  eas.  hebraice  his  verbis  dicitur  : 
«r\onn  nx  mpn  ia'?  isrv  yc\x  eKx-^-nxo  nann  inp;i 

Quorum  verborum  fenfus  ,  quamvis  difficile  per 
verba  Latina  exprimatur  ,  propter  vocem  3AJ  na- 
dab  ,  ut  tamen  illorum  vis  aperiatur  j  obfervetur  di- 
dtionem  hebraicam  ^  relativam  efle,  atque  eidem 
in  eo  textu  praeponi  accentum  regium  }  qui  accen¬ 
tus  diftinguit  fententiam  ,  quemadmodum  commata 
apud  nos  Latinos,  itaque  is  erit  fenfus  :  Et  accipietis 
mihi  oblationem  ab  omni  homine.  Haec  didfalunt  quan¬ 
tum  ad  fpecies  rerum  offerendarum ;  deinde  ad  quan¬ 
titatem  illarum  refpiciens,  quam  quifque  offerre  de¬ 
bebat  ,  fubintulit  :  Ouicquid  placuerit  fibi  accipietis 
oblationem  mihi.  Quamobrem  non  folum  relativum 
,  fed  etiam  di£tio  illa  ,  quae  ultroneus  ,  five 
fpontaneus  interpretatur  j  non  relpiciunt  anteceden¬ 
tem  partem  periodi, fed  fubfequentem.  quantitatem 
videlicet  &  menfuram  rerum  offerendarum.  Quam¬ 
obrem  cogi  nequibant  filii  Ifrael  ad  libram  auri  , 
vel  unciam  ,  aut  dimidiam  ,  neque  ad  olei  cadum  , 
five  femicadium  offerendum  ,  fed  id  erat  in  volun¬ 
tate  ,  ac  poteftate  uniufcujufque  pofitum  ;  quamvis 


D 


E 


F 


E  C  I  V  M.  I.  73 

unusquifque  ex  vi  praecepti  aliquid  offerre  cogeretur, 
quam  quidem  interpretationem  reliqua  etiam  allata 
pro  Abulenfi  loca  admittunt  ;  ut  jam  liquido  appa¬ 
reat  di£tionem  ,  SPONTE  ,  praecepto  vim  obii  - 
gativam  nequaquam  tollere  ,  aut  legem  abrogare. 
Quae  adhuc  pro  Abulenfi  afferuntur  ,  in  fequenti 
capitulo  elucidanda  tranfmifimus  ,  ne  ledfori  txdi- 
um  afferretur. 


CAP.  XV. 

Jure  prsccepti  Ifraelitas  offerre  oleum  ,  ad  ufum 
Candelabri  tenebantur. 

Ad  loca  Exodi  27.  Pracipe  filiis  Ifrael  ,  ut  afferant 
tibi  oleum  de  arboribus  olivarum.  Levit.  24.  Praei - 
pe  filiis  Ifrael  ,  ut  afferant  tibi  oleum  de  olivis .  P10- 

verb.  6.  Conferva  fli  mi  pracepta  patris  tui.  Et  ad 
alia  loca. 

NOn  erit  in  dubium  revocandum ,  eas  rationes 
priora  occupare  fubfellia  ,  in  interpretatione 
—  facrarum  Scripturarum  ,  &  redfta  earumdem 
intelligentia  ,  quas  divinis  ipfis  oraculis  innituntur 
quibus  proculdubio  rationibus  flantibus  ,  audloritas 
cujufcumque  viri  (ipfius  etiam  Abulenfis)  cedere 
cogitur.  Exiflimabat  ipfe  ,  ut  vidimus  ,  Ifraelitas, 
ad  offerendum  ,  quae  Deus  jufferat  in  cultum  Ta¬ 
bernaculi  ,  nulla  praecepti  vi  obligari  :  verum  quo 
padto  intelligi  debeat ,  SPONTE,  in  locis  alla¬ 
tis  ,  jam  aperuimus  i  jureque  legis  Ifraelitas  obliga¬ 
tos  exftitifle  offendimus.  Sed  quamvis  vera  effet  len¬ 
tentia  Abulenfis  de  auro  ,  argento  ,  tere  ,  deque 
reliquis  ,  quorum  ufus  ad  excitandum  Tabernacu¬ 
lum  neceflarius  cenfebatur  :  rejicienda  tamen  omni¬ 
no  erit ,  cum  de  oleo  ad  cultum  Candelabri  ,  6c  ad 
luminaria  facrarum  lucernarum  fovenda  agitur;  cer- 
tumque  debet  efle  ,  quod  oleum  mini  Arare  vi  legis 
atque  praecepti,  filii  Ifrael  omnino  cogebantur.  Aper- 
tiffime  id  offendunt  loca  plurima,  nam  cap.  27.  Exo¬ 
di  habetur  :  Pr&cipe  filiis  Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum 
de  arboribus  olivarum,  fimiliter  Levit.  24.  dicitur : 
Pracipe  filiis  Ifrael  ,  ut  afferant  tibi  oleum  de  olivis. 
Quamobrem  in  verbo  PRyECIPE,  vim  legis  ag- 
nofcere  cogimur.  Vis  enim  ,  ac  energia  verbi  hu¬ 
jus  PRAECIPE,  quam  maxima  eft:  quamobrem 
in  eo  infiftendum  erit  ■,  ut  divini  ffatuti  de  oleo  of¬ 
ferendo  germanus  eruatur  fenfus.  Solius  enim  fu- 
perions  audforitatem  habentis  fore  praecipere  per- 
fpicuum  eft  :  ideo  eos  ad  quos  dirigitur  illud  ver¬ 

bum  ,  obligatione  devincit ;  obligatione  ,  inquam  , 
quae  jure  legis  liget  eos ,  ad  quos  dirigitur,  adeo  ut 
Summus  Pontifex  licet  verbo  Mandamus ,  jus  com¬ 
mune  nequaquam  abroget  ;  fi  tamen  verbo  ,  Praei- 
pimus  ufus  fuerit ,  jus  commune  utique  frangere,  ac 
rumpere,  fentiunt  Dodfores.  &. eft  doctrina  Holfi- 
enfis  in  cap.  capitulum  ,  de  refeript.  quia  enim  in 
inveftiganda  vi  legis  verfamur  ;  adjura  ,  leges  ,  le¬ 
gumque  interpretes, &  jurifconfultorum placita  con¬ 
fugere  licet  :  intelligentiam  enim  verbi  PRAECI¬ 
PE  ,  quaerimus  j  quod  ut  diximus,  irritat  jus  com¬ 
mune  i  de  quo  etiam  eft  notabilis  glofla  in  1.  faspe  , 
de  offic.  Prasfid.  hic  namque  dicitur.  „QuodfiPrin- 
,,  ceps  referiptum  fecerit  ad  Prasfidem  Provincias ,  ali- 
,,  quam  caufam  ei  remittendo  ,  &  ufus  fuerit  verbo 
,, Pracipimus ,  non  licebit  Prasfidi  caufam  illam  alteri 
,,  delegare ;  &  facit  authent.  ut  nulli  judicum ,  §.  &; 
,,  hic  vero  jubemus,  cum  tamen  ex  regula  communi 
,,  Jurifperitorum,  delegatus  a  Principe  poflit  delega¬ 
re.  Quid  plura  ?  verbum  PRaECIPIO,  habet 
vim  legis,  habet  vim  fententias ,  obligatorium  eft, 
ut  habetur  in  cap.  in  his  ,  de  verborum  fignificat. 
E  3  ubi 


Sacrorvm  JLlje 


7+  .  „ 

ubi  Cceleftinus  Tertius  ex  audoritate  Giegom  . 
Quod  pracipitur  imperatur  ,  inquit  ,  er  quod  impera¬ 
tur  nec  e fie  eft  fieri  i  &  aliquando  fi  non  fiat  poenam  ha- 
bet.  Eft  etiam  textus  1.  in  fumma  ,  ff.  de  re  judic. 
14.  quasft.  i,  cap.  quod  praecipitur.  Igitur  fi  quod 
praecipitur  a  fuperiore  obligationem  inducit  ,  u  ne- 
ceffitatem  affert  ,  quod  praecipitur  a  Deo  in  facns 
litteris  ,  &  per  verbum  PRAECIPE,  exprimi¬ 
tur,  dum  de  oleo  ad  ufum  Candelabri  ngitui  :  legis 
vim  profedo  habebit  ;  obligationem  ifraelitis  ane¬ 
ret.  Eft  praeterea  tanta  hujus  verbi  PR/ECI1  IU 
vis ,  atque  energia  ,  juxta  doctrinam  legum  perito¬ 
rum  ;  ut  peccati  obligationem  femper  inducat, ti an  - 

*  •  •  r*  1  .  _  ^  m  «  i-  / 1  ff  / 1  a  ta  1*  A  _ 


A 


grefforesque  praecepti  in 


facinore  manifefto  depre- 


1  Li  - -  .  .  .  ^ 

hendat.  Licet  enim  de  fe  ,  fuaque  originaria  figm- 
ficatione  letalis  culpae  tranfgreflores  nequaquam 
contaminet  ;  ut  praeclare  docuit  Navar  in  Manu, 
cap.  zz.  nam .  f o.  &  51.  nihilominus  faltem  venia¬ 
lis  noxx  labe  ex  fua  naturali  ,  &  originaria  fignih- 
catione  illos  coinquinat  ,  ex  dodrina  ejutdem  Na- 
varri.  Ut  plurimum  vero  ex  communi  fententiape- 
ritorum  virorum  ,  decreta,  atque  conftitutionesfu- 
periorum  ,  per  verbum  Pracipio  ,  mortalis  peccati 
obligationem  iecum  annexam  habent.  Hinc  enim 
in  Clement.  exivi  ,  de  verb.  fignif.  §■  cum  autem  , 
Summus  Pontifex  fandum  Francifcum  oftendit  vo- 
luifle  in  fua  Regula  ,  aliquando  Fratres  Minores  ad 
mortale  obligare  ,  aliquando  verb  non  :  quia  in  ali¬ 
quibus  capitibus  utitur  verbo  Pracipimus  ,  &  non  in 
aliis.  Confirmantur  ifta  ,  atque  magis  ftabiliuntur 
per  Clem.  fin.  $.  quod  fic.  quibus  fubfcribit  etiam 
Card.  in  Clement.  1.  §.  ideoque  ,  de  reliq.  &  vene¬ 
rat.  Sandorum.  Nec  enim  negari  poteft  Latini 
idiomatis  phrafi  ,  verbum  Pracipio  ,  mandandi ,  at¬ 
que  jubendi  proprie  vim  retinere  ,  hancque  fignifi- 
cationem  ei  germaniffimam  fore  ;  quatenus  man¬ 
datum  ,  djulfio  eft  adus  fuperioritatis  ,  provenit- 
que  ab  illo  ,  qui  vel  natura  ,  vel  jure  aliquo  praeci¬ 
piendi  ,  atque  mandandi  audoritatem  habet.  Cum 
igitur  Deus  benedidus  de  oleo  Candelabri  agens  cum 
Ifraelitis ,  non  femel  in  cap.  27.  Exodi ;  fed  iterum 
etiam  in  cap.  2.4.  Levit,  ufus  fit  verbo  PRAECI¬ 
PE,  non  video  qua  ratione  defendi  ,  aut  fufpicari , 
ne  dicam  affirmari  poffit  ,  praeceptum  hoc  nullam 
obligationem  induxifle  in  populum  ;  aut  Ifraelitas 
nequaquam  ex  vi  praecepti  oleum  aliquod  ad  Cande¬ 
labri  ufum  debuifle. 

Verum  ab  oraculis  facris ,  prout  de  more  ,  nobis 
recedendum  non  eft.  fed  omnem  noftram  rationem, 
quemcumque  noftri  animi  fenfum  ,  eorum  inniti  au¬ 
doritati  volumus :  qui  ut  validiori  manu  perfiftat  , 
vis  ,  &  energia  textus  Hebraici  confideranda  erit, 
fic  enim  noftri  interpretis  in  his  locis  fenfus  aperti¬ 
us  cognofcatur.  ille  enim  Levitic.  24.  fic  habet  : 

,  in  quo  textu  didio  yi  ,  qua:  inter¬ 
pretatur  PRAECIPE,  a  verbo  nVi  venit  quod 
jubendi  ,  feu  mandandi  figniftcationem  retinet;  non 
quidem  quamcunque  ,  fed  quas  audoritati ,  feu  po- 
teftati  praecipientis  innitatur.  Hanc  ob  rationem 
quidam  etymon  vocum  Graecarum  obfervantes  ,  ab 
illo  Hebraico  verbo  ,  &%lot  ,  cH-ioryjg  didiones 
Graecas ,  quae  poteftas  Sc  audoritas  interpretantur , 
derivatas  putant,  quod  ea,  quae  praecipiuntur ,  nul¬ 
lam  omnino  vim  habeant  3  nec  praecepti  rationem 
fervent  ,*nifi  poteftate  ,  audoritateque  fuperioris 
fulciantur.  Quidam  etiam  dodiffimi  viri  in  didio 
nario  linguae  fandas  Pagnini,dodiffime  adnotarunt , 
quaecumque  fignificata  illius  verbi  n!?  ad  mandan¬ 
di  ,  ac  praecipiendi  fignificationem  pertinere  3  ut 
etiam  de  verbo  latino  PRAvCIPIO,  nos  hic  pro¬ 
xime  probavimus.  Nam  fi  aliter  verbum  Pracipio  , 
jn  facris  exponeretur  litteris ;  non  folum  verbi  hujus 
vis ,  atque  energia  deftrueretur  ;  fed  etiam  ,  quod 


B 


D 


E 


OCHRISMATCiN.  75 

maxime  verendum  eft,  infinita  pene  facrarum  Scrip¬ 
turarum  loca  ,  8c  locorum  fenfus  perverterentur, 
quid  ni  perverterentur  ?  funditus  ruerent,  ne  igitur 
divinorum  oraculorum  germani  fenfus  labantur ,  neve 
cognitio  veri  turbetur  ,  retineatur  naturalis  verbi 
Pracipio  vis  ,  quae  obligatione  afficit  eos  ,  quos  ref- 
picit. 

Oraculis  oracula  conjungantur.  Hebraicis  exem¬ 
plaribus  ,  pro  juftiffima  caufa  ,  adfint  quoque  Grae¬ 
ca  exemplaria.  Favent  enim  verbo  Pracipe  3  favent 
denique  obligationi  ,  quam  intendimus  ex  vi  illius 
verbi.  Tranllatio  Graeca  Septuaginta  Exodi  27. 
Levitici  24.  Exodi ,  ubi  nos  legimus  ,  Pr&cipe  filiis 
Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum  ,  fic  habet  :  ^  <ru  <rvv roe- 
£ qv  to<?  vjoTi  ,  quo  in  loco  didio  cvvtx^ov  ,  a 

verbo  Graeco  <n;vT<*<wr«  derivatur,  quod  licet  inter¬ 
dum  per  t 0  ordinare  ,  infiituere  ,  mftruere  aciem  , 
aliaque  hujufmodi  interpretetur  :  jubendi  quoque  ac 
imperandi  fignificatum  cum  fumma  proprietate  admit¬ 
tit.  Inftitucre  enim  ,  inftruere  aciem ,  &  alia, quae 
ad  fignificatum  illius  verbi  pertinere  diximus  ;  ubi¬ 
que  adum  innixum  fuperioris  audoritati  comraon- 
ftrant :  cum  non  nifi  ad  Principem  ,  Sc  fuperiorem , 
inftituere  ,  inftruere  aciem  ,  &  ordinare  pertineat. 
Tunc  tamen  verbum  ewrdoerpo ,  apertius  hanc  admit¬ 
tit  fignificationem,  vimque  imperii  retinet,  necnon 
etiam  fubditos  lege  devincit ,  &  debitores  conftituit, 
cum  in  imperativo  modo  illi  adus  exprimuntur. 
Quod  fi  vis  Graeci  verbi  <tvvt »%ov  ,  contra  omne  fas 
negaretur  j  accedit  didio  svt«a ou,  quae  tam  a  vocis 
lignificatione  ,  quam  etiam  ab  imperativo  modo  , 
non  folum  imperii  adum  praefert  3  fed  etiam  fubdi¬ 
tos  a  conftitutis  recedere  prohibet,  liquet  id  ex  cap. 
24.  Levit,  ubi  in  eadem  olei  materia  ivavAcu  ro~g 
ijo-Ts  i<rQ?yjA  ,  inquit  textus.  Didio  irreiKou  ,  quae 
correfpondet  verbo  P  R  JE  C I P  E  ,  noftrae  tranf- 
lationis  ;  derivaturque  a  Graeco  verbo  ,  pro¬ 

prie  ,  ac  germane  iignificat  imperare  :  imperare  ,  in¬ 
quam  ,  aliquid  ab  eo  ,  cui  parendum  fit.  ita  ut  hoc 
verbum  nec  rimam  patiatur  ,  per  quam  tranfgreflo- 
res  a  fcelere  ,  &  a  crimine  abfolvi  queant.  Haec  ex 
Herodiano  ,  aliisque  Graecis  audoribus  perfpicua 
funt.  Cum  igitur  vocabula  Hebraica  ,  Latina,  ipfa 
quoque  Graea  ,  non  tam  ratione  fignificationis  j 
quam  etiam  ratione  modi  ,  in  quo  loquuntur  3  ac 
denique  ratione  divina  audoritatis ,  penes  quam  re¬ 
rum  omnium  fuprema  audoritas  pofita  eft  ;  confti- 
tuta  de  oleo  ftabiliant  3  vimque  obligatoriam  infe¬ 
rant  ;  eamdem  cum  Abulenfi  a  locis  allatis  auferre , 
minus  tutum  puto,  quamobrem  filios  Ifrael  obligatos 
omnino  exftitifie  ex  vi  illorum  locorum  .ad  oleum 
offerendum  pro  Candelabro  Tabernaculi  ,  mihi  af¬ 
firmandum  videtur  :  nam  quod  legibus  fadum  eft  , 
refeindi  nequit. 

Argumentis  defiimptis  a  fignificatione  verborum 
rem  egimus,  ab  audoritate  mandantis ,  veritas  ante 
oculos  ponatur,  ac  propterea  quaero ,  Deusne  oleum 
a  filiis  Ifrael  ,  ad  Candelabri  ufum  fibi  parandum 
conftituat  ,  vel  non  ?  poftremum  dici  non  poteft : 
primum  ergo  affirmari  oportet.  Iaera  volumina  id  te- 
ftantur.  Igitur  illi  ,  ad  quos  Dei  mandatum  dirigi¬ 
tur  ,  aliquo  genere  obligationis  vinciuntur,  nam  ipfa 
quoque  divina  confilia,  quamvis  ex  fua  natura  morta¬ 
lis  reatus  laqueo  minime  transgreffores  ligent  3  ut 
communiter  Theologi  omnes  docent  :  omittere  ta¬ 
men  illa  ,  divinifque  confiliis  per  contemptum  non 
acquiefcere ,  mortalis  reatus  labe  contemptorem  affi¬ 
cit.  hoc  veriffime  plurimi  ex  Theologis  conftituunr. 
Cajet.  2.  2.  quaeft.  109.  art.  2.  Silveft.  verbo  Con. 
temptus  ,  num.  2.  &  verbo  Lex  ,  num.  8.  Tolet. 
inftrud.  Sacerd.  lib.  de  fept.  peccat,  mortal.  cap.  19. 
num.  7.  &  alif  cum  his.  Multo  igitur  rationabilius 
videtur  ;  quod  ea  ,  quae  a  Deo  conftituuntur  ,  non 

per 


76  MyROTHECIVM.  I.  77 


per  modum  confilii,  fed  potius  verbo  PRAECIPE, 
tranlgreffiores  liget, atque  criminofosconflituat.  Cum¬ 
que  Deus  oleum  a  liliis  Ifrael  fibi  offerendum  flatuat 
verbo  PRAECIPE,  propterea filios  Ilfael,  fub poe¬ 
na  mortalis  reatus,  ad  oleum  in  cultum  lucernarum, 
&  ufum  Candelabri  offerendum  ,  exflitiffe  obligatos 
dicendum  erit.  Erat  enim  Moyles  Princeps  delega¬ 
tus  a  Deo  ;  &  ideo  dicitur  illi ,  &  tu  pracipe ,  id  eft, 
meo  nomine  jube  filios  Ifrael  ,  oleum  pro  Taberna¬ 
culi  Candelabro  offerre,  quae  autem  divina  audorita- 
te  fulciuntur  ,  rata  funt  ,  vim  legis  habent ,  obliga¬ 
tionemque  inducunt. 

Effugium  autem  ab  Abulenfi  ,  &  ab  aliis,  in  prae¬ 
cedenti  capitulo  excogitatum  ,  ut  propriam  tueantur 
fententiam,  de  verbo  PRAECIPE,  nobis  in  nego¬ 
tium  nequaquam  erit.  Quamvis  enim  ex  jam  didis 
fatis  illa  praeclufa  cenferi  pollent  :  tanti  tamen  viri, 
qualis  efl  Abulenfis ,  dodrina  ,  &  audoritas  plurimi 
sellimanda  cum  fit  ;  omnis  merito  fcrupulus  a  nobis 
tollendus  erit  ne  quis  in  illum  aliquando  impinge¬ 
ret.  Ludi  litterarii  magiflros  dici  Praeceptores  Abu¬ 
lenfi  concedimus :  hoc  autem  nomen  non  tam  a  do¬ 
drina  fumendum  ,  quam  ab  audoritate  fumi  affir¬ 
mamus.  Jocemur  tantifper.  nonne  fafces  ludi  lit¬ 
terarii  magiflri  praeferunt  ?  baculo  enim  &  virga  ar¬ 
mantur  ;  caedunt  difcipulos  ;  flagellant  auditores  : 
hxc  autem  fidorum  ,  an  imperatoris  fint ,  viderint 
alii  :  nos  a  caede  abflinentes,  praeceptorum  audori- 
tatem  videamus.  Quis  audeat  negare  praeferibendi 
regulas  ,  canones ,  atque  praecepta  illius  ,  quam  pro¬ 
fitentur  difciplinae ,  in  audoritate  magiftrorum  po- 
fita  elfe  ?  tanta  enim  efl  praeceptorum  audoritas , 
ut  omnis  tollatur  difciplina,  fublatis  eorumdem prae¬ 
ceptis  ,  ac  regulis.  Audoritatis  enim  ,  atque  im¬ 
perii  ratio  ex  uniufcujufque  munere  penfanda  efl  : 
Regis ,  nimirum  ,  in  gubernanda  Republica  j  Prae¬ 
centoris  vero  audoritas  ad  Muficae  diredionem  ,  ac 
fuavitatem  dirigitur  :  Litterarii  ludi  magiflri  audo- 
ritas  ,  in  docendo  ,  dodrinamque  difcipulis  commu¬ 
nicando  conflituitur  :  quamobrem  praeceptores  meri¬ 
to  appellantur.  Patris  quoque  in  filium  audoritatem 
negare  quis  audeat  ?  Filium  patri  obedire  debere  , 
quis  non  videat  ?  vident  certd  omnes.  Satisque  ifla 
forent  ad  enervandas  rationes  pro  Abulenfi  allatas  ex 
locis  Proverbiorum.  Ne  quid  vero  inelucidatum 
abeat  ;  Cnecorum  exemplarium  audoritate  ,  verus 
illorum  locorum  fenfus  invefligetur.  cap.  namque  6. 
fic  habent  :  t je  (pvAotose  vopexs  7toc.rfif  <rx.  ldefl.  Fili 
cufiodi  ,  five  obferva  leges  patris  tui.  an  vero  confilia, 
juxta  interpretationem  Abulenfis  ,  dicenda  fint  prae¬ 
cepta  latine  j  -m  vopuss  Graece  ,  viderint  alii,  quod 
fi  viderint  ,  agnofeent  profedo  ,  quam  infulse  per 
confilia  ,  atque  exhortationes  illa  vocabula  interpre¬ 
tentur.  Quod  magis  adhuc  cap.  7.  perfpicuum  efl 
in  illis  verbis  :  ifs  QvAxose  iptov s  A  oyxg  ,  t  oie  Fi  iptdg 
cnoAclg  ,  id  efl  ,  Fili  cufiodi  meos  fermones  :  at  vero 
mea  pracepta  ,  &c.  ubi  advertat  1  edor ,  obfecro,  fer- 
raonura  ,  qui  a oy@-  dicuntur,  quae  patris  in  filium 
fuperioritatem  nequaquam  offendunt  j  fed  tantum 
benevolentiam  amantis  ,  confulentis  ,  atque  exhor- 
tantis  ,  diflindionem  ;  a  flatutis ,  atque  praeceptis  , 
quae  LvtoAx)  appellantur  ,  &  fuperioritatem  dicunt  ; 
ex  qua  certe  d illi ndione  ,  didionis  PRAECIPE 
vim  ,  roburque  intelliget  :  d  quam  frivole  his  lo¬ 
cis  ,  ex  facris  litteris  defumptis  ,  Abulenfis  innitatur 
dodrina  ,  intelliget. 

Nec  verbum  DIC,  quod  ex  textu  Septuag.  In- 
terp.  cap.  2,7.  Exod.  pro  Abulenfi  afferri  poffiet  ,  efl 
illi  ad  praefidium  :  non  enim  aliquid  officit  his,  qux 
a  nobis  dida  funt  :  aut  debilitat  vim  verbi  PRAE¬ 
CIPE.  quia  illud  idem  verbum  Dico  ,  a  fuperiore 
fupremam  habente  audoritatem  prolatum  praecepti 
vim  fervat.  Nam  Seneca  epill.  py.  ad  Lucii,  m- 


A 


C 


D 


E 


quirens  in  quo  differant  deferiptio  ,  atque  etymolo* 
gia  circa  virtutes  ,  ait.  Hac  res  eandem  vim  habet  , 
quam  pracipere  s  nam  qui  pr&cipit  ,  dicit.  Itaque  no- 
tler  bonus  Seneca  ,  eamdem  vim  tribuit  verbo  Di¬ 
cendi  ^  quam  habet  verbum  Pracipio  :  alterum  alteri 
par  facit.  Sed  ne  longius  divagemur  ,  Chrift-us 
Servator  nofler  de  diligendo  inimico  ,  Matt.  y.  au¬ 
diatur.  illius  enim  verba  argumentum  fufficiens  no¬ 
bis  praeflabunt ,  cum  ait  :  Ego  autem  dico  vobis ,  di¬ 
ligite  inimicos  vefiros.  Quisnam  vero  tantam  fibi  au¬ 
doritatem  arrogare  aufus  fuerit  ?  quis  tantae  erit  im¬ 
pietatis  ,  ut  didioni  DICO  ,  in  eo  Evangelu  loco, 
vim  praecepti  neget  ?  impium  enim  id  eflet  ,  quod 
fi  impius  in  hoc ;  inique  certe  negabitur  eadem  vis 
eidem  verbo  ,  in  loco  de  quo  agitur.  Nam  illud 
DIC,  in  Exodo  non  tantum  a  Deo  imperante,  non 
tantum  ab  energia  verbi  ,  fed  etiam  a  modo  impe¬ 
rativo  ,  praecepti  vim  habere  perfpicuum  efl.  Quam¬ 
obrem  vim  praecepti  in  didione  PRAECIPE  ag- 
nofcat  Abulenfis,  &  qui  eum  fequuntur,  necelfeell; 
&  ab  oleo  offerendo  in  cultum  Tabernaculi  ,  atque 
lucernarum  ex  vi  praecepti  Ifraelitas  abfolvere  nequa¬ 
quam  audeant.  Quaeret  fortaffe  aliquis  ,  quid  effiet 
agendum  his  ,  qui  oleo  caruiffent.  cogebantur  for¬ 
taffe  oleum  emere,  ut  illud  offerrent ,  necne  ?  Ne¬ 
gativam  defendemus  caufam.  hoc  enim  praeceptum 
ad  eos  Ifraelitas,  qui  oleum  apud  fe  habuiflent,  tan¬ 
tum  extendi ,  perfpicuum  efl  ex  facris  litteris.  nam 
cap.  37.  Exod.  numerans  facer  textus  ,  quae  fuerant 
oblata  in  cultum  Tabernaculi ,  primo  in  univerfum 
loquitur  ,  dicens  :  Qgticqutd  ad  cultum  ,  gr  ad  vefles 
fanUas  neceffarium  erat ;  viri  cum  mulieribus  prabuerunt » 
oleum  autem  non  nifi  a  Principibus  populi  ,  &  tri¬ 
buum  una  cum  gemmis,  lapidibufquepretiofisobla- 
tum  fore  feribitur.  adeamus  textum  ,  &  haec  aper¬ 
tiora  fient  :  Si  quis  habebat  hyacinthum  ,  &  purpuram , 
coccumque  bis  tinilum  ,  bjffum ,  &  pelles  caprarum ,  pelles 
arietum  rubricatas  ,  &  hyacinthinas  ,  argenti  ,  anfque 
metalla ,  obtulerunt  Domino  ,  inquit  textus,,  lignaque 
fetim  in  varios  ufus.  non  dixit  facer  textus  j  omnes 
Ifraelitas  ifla  obtulifle  ,  aut  quod  quifque  ex  his  re¬ 
bus  aliquid  in  Tabernaculi  cultum  attulerit ;  fed  fi 
quis  habebat  s  ille  nimirum  de  populo  ,  qui  aliquid 
horum  habuit ,  aliquid  attulit ;  qui  vero  non  habe¬ 
bat  ,  minime  attulit ,  nec  afferre  ex  vi  praecepti 
cogebatur,  eadem  ratione  de  mulierum  oblatione 
fermo  efl.  Sed  &  mulieres ,  inquit,  dolia  y  qua  texu¬ 
erant  ,  dederunt  hyacinthum  ,  purpuram  ,  vermicu¬ 
lum  ,  ac  byjfum  ,  &  pilos  caprarum  :  non  quidem 
omnes  mulieres  ifla  obtulifle  feribitur,  fed  dodas; 
&  quae  texuerant ,  illa;  nimirum  qua;  textrinae  ope¬ 
ram  dabant ,  &  haec  domi  apud  fe  habebant.  qu« 
vero  nec  texuerant ,  nec  noverant  opus  textrinum, 
divino  praecepto  nequaquam  compellebantur  ,  fed 
quifque  ad  opus  ,  &  cultum  Tabernaculi  offerre 
compellebatur  ,  ex  his  tantum  qua  apud  fe  domi 
habuiflet  ;  ut  propterea  idipfum  etiam  de  oleo  affir¬ 
mare  oporteat,  hacque  ratione  intelligenda  ,  atque 
interpretanda  fit  vis  illius  verbi  ,  PRAECIPE 
filus  Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum. 


CAP.  XVI. 

Unguentorum  exordia  a  primis  fere  tempo¬ 
ribus  offenduntur. 


Ad  loca  1.  Reg.  8.  Filias  quoque  vefiras  faciet  fibi  fo¬ 
carias  ,  &  unguentarias,  z.  Reg.  iq.  Lugere  te  fi- 
mula  ,  &  induere  vefie  lugubri  ,  cr  ne  ungaris  oleo. 
Job  41  •  Fervefcere  faciet  mare  ficut  cum  unguenta 
bulliunt.  Et  ad  alia  plura  Scripturarum  loca. 

Du  A- 


78 


Sacrorvm  El^e 


DUabus  praecipue  de  rationibus  ,  luis  Deus  j  A 
oraculis  jufferat ,  Ifraelitas  oleum  offerre  :  ut 
lucernarum  ,  nimirum  ,  in  Tabernaculo  faci  a 
lumina  foverentur  ;  &  unguentum  quoque  ad  confe- 
crationem  lacrorum  conficeretur,  habetur  hoc  cap. 
ip.  Exodi  ,  ubi  agitur  de  oblationibus  ad  fabricam 
Tabernaculi.  Principes  vero  obtulerunt  lapides  onychi¬ 
nos  ,  &  gemmas  ad  Juperh umerale  ,  &  rationale  ,  aro- 
mataque^  &  oleum  ad  lummaria  concinnanda ,  CT  ad 
praparandum  unguentum.  Cum  igitur  huc  ufque 
priora  olei  munia  eonfideraverimus  }  ad  unguento¬ 
rum  compofitiones  ,  eorumdem  antiquitatem  ,  ullis, 

&  naturas  fermo  nofter  convertitur  ;  quatenus  haec 
ad  facra  intelligenda  defervire  poliunt.  Sunt  enim  g 
haec  omnia  obloleta  jam  ,  atque  in  arcanis  antiqui¬ 
tatis  adeo  recondita  ,  ut  vix  ea  lubodorari  quea¬ 
mus. 

Unguentorum  ufus  quo  tempore  coeperit  ,  quibus 
in  regionibus  ,  &  quorum  fuerit  inventum  ,  perob- 
fcurum  eft.  Luxum  illorum  Belgis  ignotum  ,  au¬ 
ctoritate  Caefaris ,  Textorius  in  fua  Officina  affirmat. 
Habet  enim  Caefar  Belgas  effe  fortiffimos  ,  quod  ad 
eos  non  commeent  Mercatores,  qui  illuc  deportent, 
quae  ad  animos  effaeminandos  pertinent  ,  unguenta  , 
videlicet.  Haec  enim  ad  militum  ,  hominumque 
omnium  animos  effaeminandos  ,  maxime  conducere 
arbitrabantur  veteres. 

Plinius  longius  fe  a  Caefaris  faeculo  contulit  :  ni¬ 
mirum  ,  ad  Iliaca  tempora  ,  quando  Troja  bello  a 
Graecis  ardlabatur.  hoc  contigiffe  putatur  fub  anno 
mundi  quadragefimo  nono  ,  fupra  bis  millefimum  & 
oCtingentefimum  ,  fi  Torniello  Itandum  erit  in  fuis 
annalibus  ;  fub  Ducatu  Japheti  Galaaditae  ,  de  quo 
fcribitur  Judic.  cap.  n.  De  hac  tamen  temporum 
fupputatione  tantillum  dubito  :  cum  captam  Trojam 
affirmet  ,  fub  anno  feptuagefimo  fecundo  ,  fupra  bis 
millefimum,  &  o&ingentefimum ,  bellumque  Tro¬ 
janum  juxta  hanc  fupputationem  ,  tres  8c  viginti  an¬ 
nos  perduraffe  oporteret}  cum  tamen  ad  decem  tan¬ 
tum  annos  protraCtum  bellum  Trojanum  ,  commu¬ 
nis  Graecorum  &  Latinorum  fententia  ex  Homero 
tradat.  Sed  quicquid  fit  de  fupputatione  temporum; 
faltem  circa  id  tempus,  Plinius  unguenta  ,  illorum - 
que  ufiim  exftitifie  negabit,  lib.  nat.  iiift.  13.  cap. 

1 .  Iliacis  ,  inquit ,  temporibus  non  erant  ,  ( fupple  un¬ 
guenta  ,  de  his  enim  loquitur  ibi)  nec  thure  fupphca- 
batur ,  Cedri  tantum  ,  fr  citri  fuorum  fruticum  ,  in 
facris  fumo  convolutum  nidorem  verius  ,  quam  odorem , 
noverant.  At  quo  tempore  unguenta  cognofci  coe 
perint ,  adeo  eft  obfcurum  ,  ut  omnino  lateat.  Pli¬ 
nius  ibi  hoc  fatetur  ,  &  quamvis  fe  unguentorum 
exordia  ignorare  fcribat  ;  in  eam  tamen  ivit  fenten- 


tiam  ,  ut  Perfarum  inventum  unguenta  arbitretur  : 
non  alio  innixus  fundamento  ,  quam  quod  Perfie 
cum  primis  unguento  maderent  :  &  penes  Darium 
Regem  Perfarum  unguentorum  fcrinium  inventum , 
cum  ,  eo  fugato  ac  vidto  ,  Alexander  caftris  ejuf- 
dem  potitus  eft  :  tunc  enim  Graecis  unguentorum 
luxum  innotuiffe  affirmat.  Ouu  primus  ,  inquit , 
invenerit  non  traditur.  Et  infra :  Vnguentum  Perfarum 
Genti  fe  debet.  Illi  madent  eo  ,  &  accerfita  commen¬ 
datione  ,  ingluvie  natum  virus  exflinguunt.  Primum, 
quod  equidem  inveniam ,  caftris  Darii  Regis  expugnatis , 
m  reliquo  ejus  apparatu  Alexander  cepit  fcrinium  un¬ 
guentorum.  Poftea  voluptas  ejus  a  noftris  quoque  inter 
laudat  iffima  atque  etiam  honeftiffma  vita  bona  admijfa 
eft.  Contigifle  vero  haec  arbitror  ,  cum  Alexander* 
lffum  infignem  Ciliciae  urbem  ,  terrore  inje&o  re¬ 
cepit  ,  &  in  anguftioribus  locis  manum  cum  hofte 
Dano  conferuit  :  quod  fuit  Regni  ejus  anno  tertio, 
ab  01  be  veio  condito  fuit  anno  vigefimo  fupra  ter 
millefimum  ,  &  feptingentefimum  :  hoc  enim  anno 
Alexander  Darium  ad  fe  cum  vahdiflimo  exercitu 


D 


E 


OCHRISMATHN  7p 

accedentem  ,  memorabili  admodum  praelio  devicit} 
ejufdemque  caefo  ad  lffum  exercitu,  Sc  tota  ejus  fa¬ 
milia  capta  ,  in  Babylonem  fugavit.  Fuit  autem 
adeo  celebris  haec  Alexandri  vicboria,  qua  apud  Illum 
de  Perfis  eft  potitus  ,  ut  undique  Perfarum  cladis 
recordentur  audtores.  Eft  de  hac  re  pulcherrimum 
Antipatri  epigramma  ,  quod  ob  elegantiam  afferen¬ 
dum  duxi,  quamvis  a  noftro  inftituto  longe  abeamus, 
fic  enim  ait  : 

l’ocr«  59ri  '®fj)fioA p<rtv  ,  ocAog  rofiofi  zvyx  K/A/}«js 
Rypiov  ,  ou  icdyiSa  yvpixbti  , 

E’Wov  AAi^dvbpov  MaMojdA©-’’  01  uso r’  ct» 

A&pefoi  nvyxTlw  olyov  iOfVTveoy&ot/. 

hoc  eft  , 

Ifft  in  projettu  ,  maris  juxta  fluElum  Cilicis 
Turbidum  ;  Perfarum  jacemus  myriades , 

Opus  Alexandri  Macedonis  ,  qui  oltm  Regi 
Dano  ultimam  viam  fequebamur. 

Verum  reli<5to  bello,  ad  praedam  nos  conferamus"; 
interque  illius  fpolia  unguentum  quaeramus,  de  quo 
ita  Plutarch.  in  Alexandro  :  rlw  bl  <nojvD 

i^^novTUi  cMtdvw  ,  B-i^7retxs  n  Axyrtpxg  ,  ^ 

^  %f>yyocTuv  7 rotAdv  yiyiseav  ,  ouv 

rd  otvAoo  'syffc  t o  Anrpov  ifbdfityv  «7Twv'  i&i- 
ScrnA xcoyfyjoi  t ov  Syrv  rijg  yd^vjg  ibpurx  tw  Axgetx 
AKTp 01.  Kj  TlS  T  £T«ipWV  ,  fXX  T  Altf  (  07 TtV  )  uTAx  T* 

A’Ai^xvbpa.  t*  jS  r  »jtt uyjftuv  etvas  n  jt, 
yogi&Ji&b  tS  x.poiTo\ivT&-.  hoc  eft  ,  Tabernaculum  au¬ 
tem  Dani  refervantes  (fupple  milites  ex  praeda  )  illi 
(fupple  Alexandro)  fplendidis  fervit us  ,  inftrumento 
regio  ,  &  pecuniarum  multarum  refertum.  Confeftim 
igitur  armis  exutis  ad  balneum  proceffit  ,  dicens  :  Ea¬ 
mus  lavaturi  aqua  fudorem  pugna  ,  balneo  Darii.  Sed 
quidam  amicorum  ,  per  fovem  (  dixit )  potius  Alexan¬ 
dri.  qua  enim  erant  illorum ,  qui  villi ,  oportet  ut  perti¬ 
neant  ad  viliores.  Deinde  fubdit  Plutarchus  :  «V 

oAmx  ,  ^  xp uosxs ,  ^  TfJiKxg  ,  itj  ciAxCdfp ove, 

7TXVTX  XfV<r *  IX&ATTUC  ,  obdbn  Q  9 'iffUSieiOV  , 

oTov  \soro  dpuyxTuv  ,  ^  yv^uv  ,  o  o!k@-.  hoc  eft.  Ut 
autem  vidit  holcia  &  croffos ,  &  ampullas  ,  &  alabaftros , 
omnia  auro  fabrefatla  ,  erat  vero  domus  fragrans  odore 
fuaviftlmo  propter  aromata  &  unguenta,  haec  Plutar¬ 
chus  de  aromatibus ,  &  unguentis  in  Darii  impedi¬ 
mentis  repertis.  Quamobrem  nequaquam  cum  Pli¬ 
nio  unicum  tantum  unguentorum  fcrinium  Alexan¬ 
drum  in  caftris  Darii  reperiffe  dicemus.  Sed  potius 
multo  plura  ,  ut  ad  quadraginta  unguentarios  in 
exercitu  Darii  captivos  duxifte  Alexandrum  ,  Par^ 
menionis  teftimonio,  fcribat  Athen.  lib.  13.  cap.  p. 
yvQQisoiovc  TiosxguKovTx.  Is  enim  potitus  Damafco 
anno  fequenti  a  fuga  Darii,  &  cum  civitate  omnium 
quoque  Darii  impedimentorum  ,  vaforum,  ac  farci- 
narum  dominus  fadtus  ,  litteris  ad  Alexandrum  da¬ 
tis  ,  quadraginta  unguentariorum  meminit. 

Plinium  fequutus  videtur  Horat.  libro  1.  Carmi¬ 
num  ode  38.  cum  ait  : 

Perftcos  odi ,  puer ,  apparatus. 

Non  enim  de  alio  apparatu  hic  loquebatur  Poeta, 
quam  de  unguentis  ,  ut  praeclare  adnotavit  Levin. 
Torrentius.  Nam  &  Spartianus  de  ALI10  Verodeque 
ejus  luxu  verba  faciens  ,  Perficis  meminit  odoribus. 
Letlum ,  inquit,  imminentibus  quatuor  anacliteriis  fe¬ 
cerat  ,  minuto  reticulo  undique  inclufum ,  eumque  foliis 
rofa  ,  queis  demptum  effet  album  ,  replebat :  jacenfque 
cum  concubinis  velamine  de  liliis  fallo  fe  tegebat  ,  un- 
blus  odoribus  Perficis.  Quam  ob  rem  Poeta  ,  &  Spar¬ 
tianus  cum  ad  frequentiffimum  illius  gentis  unguen¬ 
torum  ufum  ,  quo  perpetuo  madebant ,  refpicientes, 
tum  ad  communem  illius  faeculi  opinionem  ,  quae 
Perfis  cum  Plinio  unguentorum  inventionem  adfcri- 
bebat  ;  unguenta  Perftcos  apparatus  appellarunt,  his 

pari- 


80  MyROTHECIVM.  I.  8 1 


pariter  adjungamus  Polydorum  Virgilium  lib.  de 
invent.  rerum  ,  qui  terminos  a  Plinio  firmatos  de 
unguentorum  prima  origine  tranfilire  nefas  exifti- 
mavit. 

Vitium  hoc  negligentiae  ,  in  eruenda  unguento¬ 
rum  antiquitate  ,  in  Polydoro  Virgilio  noltri  fere 
fieculi  audtore ,  excufiire  nequeo ,  eoque  magis,  quo 
rerum  inventores  inveftigandos  ex  inllituto  fufcepe- 
rit ;  excufandus  tamen  Plinius,  quod  Athenaeum 
fortafle  non  viderit,  aut  Plutarchum:  potuiflet  qui¬ 
dem  horum  fcripta Polydorus  legere;  quae  fi  legiflet, 
unguentorum  ad  delicias  ufum  multo  antiquiorem 
certe  cognoviflet.  Plutarchus  enim ,  in  Alexandro , 
illum  in  Darium  expeditionem  parantem  cum  Peribit, 
Hellefpontum  Alexandrum  trajecifle  affirmat;  quod 
fuit  anno  ejus  regni  fecundo ,  ab  orbe  condito  deci¬ 
mo  nono  fuprater  millefimum  feptingentefimum  ;  in¬ 
de  Ilion  cum  veniflet,  Graecorum  Manibus,  qui  in 
expeditione  Trojana  occubuerant ,  parentafle  ,  ac 
facrificafle  refert:  xvxGelf  £1  eis  fboov ,  inquit,  tSwe 
Tq  a'5-Iuux  ,  ri  rois  ij£w<riv  i<rw<{<rtv'  rlu)  A ‘^jfkius 
sriAlw  &A<l<^olyj{uos  Kliroo  ,  ^  [Mrd  t  hajguv  crumvxbpot- 
y.uv  yupof  («Wsp  e&o?  efiv)  e^scpotvaxrev.  hoc  eft, 
Afcendens  autem  in  Ilium  facnficavit  Minerva ,  &  He¬ 
roibus  libavit ,  Achillis  autem  cippum  unguentis  delibutus , 
nudusque  cum  amicis  de  more  circumcurrens  coronis  or¬ 
navit.  Quod  fi  expeditionem  in  Darium  Alexander 
parans  unguento  madidus.  Manibus  parentavit,  an¬ 
tequam  Darium  aggrederetur  ,  atque  impedimentis 
illius  cum  unguentis  potiretur :  horum  profedto  ufus 
nequaquam  a  Dario  ad  Graecos  permeavit;  fed  mul¬ 
to  antequam  Darii  vafis  potiretur  Alexander  ,  un¬ 
guentorum  luxus  Graecorum  urbes ,  ac  gentem 
penetrarat :  licet  fortafie  Alexander  ipfe  illorum 
multitudine,  aut  ufu  nequaquam  difiolveretur. 

Minime  vero  mirum ;  quod  audtores  allati  in  his 
caecutierint ;  ac  ultra  Darium  unguentorum  ufum 
non  agnoverint;  vel  fi  agnoverunt,  vix  Darii  fecu- 
lum  excefierint:  lacras  enim  non  perlegerant  literas; 
quas  utique  fi  cognovifient ,  multo  antiquiora  Da¬ 
rio,  Alexandro,  ac  Iliaco  Regno,  unguenta,  illo  - 
rumque  ufus  intellexifient.  Nam  Darius ,  de 
quo  ibi  Plinius,  is  fuit  ex  facris  literis,  qui  Efdrae 
Scribarum  fummo  apud  Hebraeos,  Hebraeisque  ip- 
fis  ,  reditum  in  patriam  ,  ac  civitatis  Hierufalem 
reaedificationem  indulfit  :  cum  tamen  tercentum 
circiter  ante  annos,  dum  adhuc  captivi  fub  Nabu- 
chodonofore  tenerentur  Hebraei ;  Sulannam  foeminam 
nobiliffimam  ,  fimulque  caftiflimam  inter  Hebraeas, 
unguenta  lavacro  adhibere  confuevifle  legamus  apud 
Dan.  cap.  13.  contigi  fi  e  vero  ifta  anno  trigefimo 
odtavo  fupra  ter  millefimum  &  quadringentefimum  , 
oftenditTorniellus  in  luis  annalibus.  Et  adeo  quidem 
communis  erat  unguentorum  ufus  ,  ut  fub  eadem 
Monarchia,  in  fequentibus  temporibus  mulieres  ad 
Regem  Afiyriorum  ingrefiurae  ,  nuptiarum  caula ; 
fex  menfibus  oleo  myrrhino  cutem  excolere  in  con¬ 
suetudine  habuifie,  ex  facris  cognoverimus  literis. 

Longius,  quaefo  ,  abeamus  ad  mulierem  illam, 
cui  lib.  4.  Reg.  cap.  4.  precibus  fuisHelifous  pro¬ 
pheta  multiplicavit  oleum  unctionis,  (unguentum  di¬ 
cemus  verius)  ut  fibi  creditoribus  folvendo  efiet. 
Id  vero  Joramo  filio  Achabi  regnante  in  Ifrael  conti¬ 
git;  qui  annis  tercentum  Babylonicam  captivitatem 
praecedat.  Nam  8c  Amos  Propheta,  qui  floruit  tem¬ 
pore  Oziae  Regis  Juda,  &  Jeroboam  filii  Joas  Regis 
Ifrael;  fuis  in  concionibus  cap.  5.  redarguens  divi- 
tum  lafciviam  ,  unguentorum  etiam  luxum  re¬ 
prehendit  his  verbis  :  Heh  qui  opulenti  ejlis  in  Sion. 
Et  infra  :  Bibentes  vinum  m  phialis  ,  &  optimo 
unguento  delibuti,  vel  hebraizando  dicemus  prajlan- 
tijjimis  ,  optimisque  unguentis  inuniti.  Salomo¬ 
nis  vero  foculo  adeo  viguifle  hunc  unguento¬ 


B 


D 


E 


rum  ufum  ex  facris  literis  liquido  confiat;  ut  nil  fre¬ 
quentius  in  facro  Canticorum  libro  legatur;  Hierofo- 
lymitanis  puellis  paffim  ad  Sponfum  circum  clamanti¬ 
bus:  In  odorem  unguentorum  tuorum  currimus.  &  ali¬ 
bi :  Oleum  ejfufum  nomen  tuum.  Joab  vero  fum mus 
Regfo  militiae  Praefe&us  in  Ifraelitico  Regno  David 
regnante  Salomonis  patre,  ab  exilio  Abfalonem  re¬ 
vocare  volens,  anno  mundi  primo  fuprater  millefi¬ 
mum,  mulierem  Thecuitem  quaefivit  ,  quse  Regem 
adiret ,  &  capto  in  fermone  Rege ,  Abfaloni  pater¬ 
nam  reconciliaret  gratiam  :  eam  vero  mulierem  his 
armis  Joab  munivit  :  Lugere  te  Jimula ,  &  induere 
vejle  lugubri  ,  &  ne  ungaris  oleo  ,  ut  Jis  quafi  mulier 
multo  tempore  lugens  mortuum.  Non  efi  autem  hic 
fermo  de  oleo  limplici  ;  fed  de  unguento  ,  cujus 
ufus  erat  in  deliciis  ;  quo  perfufo  homines  ,  ac 
mulieres  animi  hilaritatem  ,  feftum  diem  ,  cordis 
fotitiam  indicabant  ,  &  a  quo  ludius  caula  abfii- 
nebant. 

Adeo  pervetuftum  vnguentorum  ufum  fuifle,  ex 
facris  habemus  literis  :  ut  inter  jura  Regis  enume¬ 
rarentur  unguenta.  Cum  enim,  ex  Dei  praeferipto, 
fub  anno  mundi  quinquagefimo  nono  fupra  nongentefi- 
mum  Sc  bis  millefimum  filiis  Ifrael  Regem  defigna- 
turus  acceffiflet  Samuel  1.  Reg.  cap.  8.  jus  Regis 
populo  praenuntians  ,  Filias  ,  inquit  ,  quoque  vef- 
tras  faciet  Jibi  unguentarias.  Quamobrem,  fi  ab  eo  fecu- 
lo  unguentorum  ufus  abfuiflet,  &  unguentarias  ab- 
fuifle  necefle  erat:  jus  quoque  illud  Regis  populo 
minime  innotuiflet ,  St  frultra  inter  Regia  jura  enu¬ 
meraretur  a  Samuele. 

Longius  adhuc  a  Dario,  St  a  Davide  recedamus  : 
ad  Moyfen,  ad  prioraque  illa  focula  nos  conferamus, 
nam  quando  filii  Ifrael  Aigyptiis  terminis  vix  egrefii 
fuerant;  atque  in  deferto  Sinai  agebant;  tunc  etiam 
ad  confecrandum  Summum  Sacerdotem  Aaron ,  St 
reliquos  ejus  fuccefibres,  fub  anno  ab  orbe  condito 
quadragefimo  quarto  fupra  bis  millefimum  quingen- 
tefimum,  jufiit  Deus  parari  unguentum  praeftantiffi- 
mum  :  de  quo  in  fequenti  agemus  libro,  hoc  autem 
unguentum,  unguentaria  arte  parandum praeferibitur 
a  Deo  Exod.  cap.  3.  Faciesque  unitionis  oleum  f  me¬ 
tum  ,  unguentum  compojitum  opere  unguentarii ,  inquit 
facer  textus.  Hujus  operis  unguentarii  cognitio,  di¬ 
vinique  mandati  intelligentia  omninotolleretur;  fub- 
lato  ab  eo  foculo  unguentorum  ufu.  Quin  etiam 
ducentos  ante  annos  in  ufu  cadaverum  unguenta  legi¬ 
mus,  cap.  yo.  Gen.  Jacob  enim  mortuo,  Jolephum 
fervis  fuis  medicis ,  ut  aromatibus ,  atque  unguentis 
condirent  patrem  ,  praecepifle  legimus,  id  autem 
praeftantiffimis  unguentis  fieri  folitum  ,  lippis  notum 
efi  ,  ac  tonloribus.  Nec  puto  contemnendum  Jo- 
fephi  teftimonium  ,  qui  lib.  z.  antiquit.  cap.  3.  filio¬ 
rum  Jacobi  profectionem  in  fEgyptum,  rei  frumen¬ 
tariae  caula  feribens  ,  muneraque  Principi  allata  re- 
cenfens,  unguenti  quoque  balanini  meminit,  dicens: 
Addit  0’  dona  ferenda  Jofepho  ex  proventu  Ch  a  non  ea , 
balaninum  unguentum ,  Jtaltem  ,  terebinthum ,  Stc.  Jam 
igitur  unguenta,  eo  foculo,  ufum  &  aefiimationem 
habebant  :  cum  Jofepho,  primo  pofi  Regem  Pha- 
raonem  ,  qui  tunc  in  Mundo,  St  Regnis  primam 
occupabat  ledem ,  unguenta  in  munus  mitterentur. 

Retro  abeamus,  illud  oleum  ,  quo  Jacob  lapidem 
facravit  inBethel,  de  quo fcnbiturGen.  28. genus  un¬ 
guenti  extitifle  opere  unguentario,  &  .aromatibus  con¬ 
ditum,  affirmare  verebimur?  nequaquam  certe,  nam 
praeterquam  quod  oleum  fic  fumptum  in  facris  lite¬ 
ris,  St  dibtio  £,?1  fcemen ,  apud  Hebraeos  paffim  un¬ 
guenta  fignificat;  ut  in  primo  hujus  operis  capite 
oftendimus  ;  fatis  nobis  in  argumento  eft,  quod  eo 
deo  confecrandi  lapidis  caufa  ,  Jacob  ufus  fit  :  ad 
quam  lapidum  &  altarium  confecrationem  unguento 
pneftantiffimo  tantum,  veteres  ufos .fuifle,  St  facrae. 

F  St  pro- 


Sacrorvm  El^eochrismathn. 


82 

&  prophanae  teftantur  literae:  quod  nos  quoqueinfra 
Jatius  monftrabimus.  Haec  autem  contigere  anno 
feptuagefimo  fexto  fupra  bis  millefimum ,  &  ducen- 
tefimum.  quo  etiam  feculo,  vel  parum  ultra,  nimi¬ 
rum  anno  nonagefimo  nono  fupra  bis  millehmum , 
&  trecentefimum ,  adeo  frequens  erat  unguentorum 
ufus,  ut  Job  fu  as  inter  calamitates,  quae  circa  hoc 
tempus  contigerunt  ,  potentiam  Leviathan  confide- 
rans ,  de  ea  per  comparationem  ad  unguentariam  ar¬ 
tem  loquatur  cap.  41.  dicens:  Fervefiere  faciet  cjua.fi 
ollam  profundum  maris  ,  &  ponet  quafi  cum  unguenta 
bulliunt.  Aromatum  vero  ebullitione  parari  unguenta 
innuit  etiam  Seneca  epift.  90.  damnans  enim  homi¬ 
num  luxus  ,  rerumque  abufus,  ait:  Hinc  textorum , 
hinc  fabrorum  officina  funtj  hinc  odores  coquentium^ 
hinc  molles  corporis  motus  docentium ,  mollesque  cantus  , 
&  infrattos.  Quorfum  igitur  illa  Spiritus  fantti  com¬ 
paratio  eifervefcentis  maris  ad  unguenta  cum  bulliunt 
refpiceret?  quo  pa£to  loci  illius  lenfus  intelligeretur? 
nili  artem  unguentariam  in  commifcendis,  ac  con¬ 
coquendis  aromatibus,  ab  eo  ufque  tempore  ,  homi¬ 
nibus  notiffimam  &  frequentem  dixerimus?  8t  ne¬ 
quis  hic  fermonem  haberi  de  unguentis  ad  medica¬ 
menta  putaret  j  tollatur  fcrupulus  hebraico  exempla¬ 
ri  ,  quod  habet  lic ;  D’^’  mare  ponet  ficut  un- 

guentum ,  live  dixeris ,  Jicut  compofitionem  odoratam. 
‘id  enim  fignificat  didtio  nPC  ,  ut  infra  offendetur: 
quae  quidem  vox  nulla  ratione  convenit  aromatibus  in 
odoribus,  fed  iis  tantum,  quibus  odoris  conciliandi 
gratia  unguenta  parabantur;  quamobrem  Septuagin¬ 
ta,  tqxAiov  pivgis  ,  ideft,  trullam  unguentariam  dixe 
runt  :  aliter  alii;  qui  tantum  non  recedunt  ab  un 
guentaria  comparatione. 

Quod  fi  conjectari  licet,  unguentorum  ufum  fre- 
quentiflimum  dicemus  etiam  aetate  Abraham.  etenim 
cum  Sarah  uxor  Abrahae  defcenderet  in  iEgyptum  , 
ejus  erat  pulchritudinis,  ut  Abraham  vitam  fibi  in 
difcrimine  politam  ,  illius  pulchritudinis  caufa  intel- 
ligeret:  quapropter  ad  illam  dixit:  Novi  quod  pul¬ 
chra  fis  mulier ,  &  quod  cum  viderint  te  *y£gyptii  ,  in¬ 
terficient  wf  ,  &  te  refervabunt.  Defcendit  autem 
Abraham  in  Aegyptum  anno  decimo  quarto  fupra 
bis  millefimum,  &  centefimum  ;  at  undenam  pul¬ 
chritudo  tanta  Sarae  conciliabatur  ;  quae  tunc  habita 
ratione  temporum,  laltem  annum  fexagefimum  quar¬ 
tum  agebat?  quodque  adhuc  magis  mirandum  rema¬ 
net,  cum  iterum  defcenderet  in  Gerara  ,  8c  ageret 
annum  odtuagefimum  nonum,  tantas  erat  pulchritu¬ 
dinis,  ut  ftatim  urbem  ingreflain  Palatium  Regis  Abi- 
melech  ,  nuptiarum  caufa ,  raperetur  :  &  tamen  jam 
illi  defierant  effie  muliebria  menftrua:  non  aliunde 
certe  tanta  ei  conciliata  fuerat  pulchritudo,  nifi  un¬ 
guentorum  ufu,  quibus  cutis  exculta.  Se  caro  con- 
lolidata  ,  rugas  non  patitur.  Id  infra  fufius  probabi¬ 
tur,  cum  de  mundo  muliebri  nofter  erit  fermo;  &: 
de  unguentis,  quibus  Efther  ,  Judith  ,  Sufanna, 
aliteque  fandae  facrarum  literarum  mulieres  uteban¬ 
tur.  Vi  enim  balfami ,  myrrhae  ,  &  aliorum  un¬ 
guentorum  ,  is  confervatur  in  muliere  color,  quem 
primo  unguenta  invenerint ,  quando  cuti  adhibita 
fuerunt.  Quamobrem  mirum,  me  judice,  non  eff  ; 
quod  Sarah  nonagenaria  eam  retineret  pulchritudi¬ 
nem,  ac  oris  fpeciem  ,  quam  adhuc  puella,  naturali 
vi  acceperat. 

Quamvis  igitur  quarumnam  gentium  unguenta 
fuerit  inventum,  res  fit  incerta ;  &  quando  ceperint 
omnino  ignotum,  fi  tamen  divinare  in  his  mihi  licet, 
Chaldaeorum  ,  five  eorum  qui  e  profapia  Sem  filii 
Noe  defcendentes  Regionem  ultra  Euphratem  habi¬ 
tabant  ;  unguentorum  ufum  inventum  fuifle  affirma¬ 
rem.  Cum  enim  innumerabiles  in  iEgypto  forent 
mulieres,  adolcfcentulae  ,  puellas,  ac  virgines,  fo- 
lius  tamen  Sara:  fexagenarite  uxoris  Abraham  pul- 


35 


Alchritudo,  totius  iEgypti  oculos  in fe convertit ,  A E- 
gyptiorum  Regis  cor  impulit  ad  raptum,  nec  folius 
Regis  iEgypti ,  verum  etiam  Regis  Geraris ,  pulchri¬ 
tudo  Sarte  nonagenarias  rapuit  cor  ,  &  oculos.  Una 
Dina  Jacobi  filia,  ita  Sichemi  animum  fibi  addixit, 
ut  eam  deperiret;  depereundo,  fibi  totique fuas genti 
exitio  fuerit:  cum  tamen  innumeras  virgines,  £c  Ci¬ 
vitas  illa,  &  Regio  tota  haberet,  nonalia,  ut  puto, 
de  caufa ,  nifi  ob  cultum  muliebrem ,  naturali  ele¬ 
gantias  adjunctum.  Cum  igitur  Hebraeas  reliquis  mu¬ 
lieribus  venultiores  apparerent;  Sc  cultiores  effient; 
nullo  negotio,  animum  facilem  ab  elegantia  capi ,  in 
fe  rapiebant.  Chaldaeorum  enim  Regio,  Mefopota- 
B  mia  nimirum  ,  quas  Arabia  felix  appellata  eft, 
aromatum  feraciffima,  eorumdem  quoque  cultum, 
&  unguentorum  ufum  homines  docuit.  Quam  ob 
rem  ab  Hebraeis  una  cum  Abrahamo,  &  forte  etiam 
antea,  comportata  aromata,  ad  iEgyptios,  ac  Cha- 
nanasos,  ufum  unguentorum  hominibus  aperuerunt: 
ut  jam  cum  mundi  primordiis,  ni  mavis  dicere  cum 
pueritia,  quadam  continuata  annorum  ferie,  unguen¬ 
torum  ufum  extitiffe  apud  homines  liquido  confiet. 


D 


C  A  P.  X  V  1 1. 

Unguenta  quanta  fuerint  in  aeftimatione  apud 

veteres. 

Ad  loca  4  Reg.  4.  Non  habet  Ancilla  tua,  nifi  parum 
olet  quo  ungar .  3 .  Reg.  I  7.  Et  paululum  olei  m  lecytho . 


U 


N  guentorum  dignitas,  atque  asftimatio 
nequaquam  a  contemptu  illorum,  qui  erat  pe¬ 
nes  temperatiores  homines  ,  fed  a  communi 
illius  temporis  confuetudine  nobis  fumenda  erit. 
Ufus  enim  ille  unguentorum,  adeo  valuit  in  homi¬ 
num  opinione,  tantasque  femper  dignitatis  fuit,  ut 
a  Romanis  inter  laudatiffima,  atque  etiam  honeftiffi- 
ma  vitte  bona  admiflus  fuerit;  ut  cum  Plinio  loqua¬ 
mur  lib.  15.  Quamobrem  apud  Romanos  gratiffi- 
mum  munus  erat  praeftitifle  unguenta  populo  in  pu¬ 
blicis  folemnitatibus.  ad  quam  confuetudinem  Per- 
fius  refpexit  Satyr.  6.  dicens : 

Diis  igitur ,  Genioque  ducis  centum  paria  ob  res 
Egregie  gejlas ,  induco  :  quis  vetat  ?  aude. 

Zda,  mji  conmves ,  oleum,  artocreasque  popello 
Largior',  an  prohibes? 

Epulum  enim  publicum  a  ditioribus  aliquando  ex 
hilaritate  dabatur,  non  tamen  fine  unguento,  quod 
muneris  genus  praeit antiffimum  cenfebatur;  ita  ut  vi¬ 
ri  nobiliffimi  ,  fummisque  muneribus  decorati ,  qui 
in  Republica  lapidibus  literatis  donabantur ,  in  enu¬ 
merandis  honoribus,  ac  muneribus,  illud  etiam  re- 
cenferent,  quod  unguentum  publice  dedifient  popu- 
'o.  Eft  de  hac  re  lapis  Romanus  apud  Manu- 
tium  in  dictione  Hilarus,  num.  18.  fub  hac  verbo¬ 
rum  forma: 

T.  FLAVIO.  T.  L.  HILARIONI 

DECVR.  COLL.  FABR.  EX.  LVSTRO.  XV 
VNGVENTO.  AD.  PVB.  FRAG.  LVSTRO.  XVI 
MAG.QVINQ.COLL.FABRVM.TIGNARIORVM 
LVSTRO.  XVII.  HONORAT.ET.LV  STRO.  XVIII 
CENSOR.BIS.AD.MAG.CREANDOS.LVSTRO.XIX 
ET.  XX,  IVDEX.  INTER.ELECTOS.XXI.AB.OR 
DINE.  LVSTR.  XXII.  CLODIA.  TI.  F 
PRISCA.  VIRO.  OPTIMO.  ET.  FLAVIA.  T.  F. 

PRISCILLA.  PATRI.  OPTIMO 

Nec  propterea  omnino  ufus  ifte  improbandus  vi¬ 
detur.  his  enim  veteres  non  folum  voluptatis ,  fed 

etiam 


84 


MyrothecivmI.  85 

Nam  omnes  plateas  perreptavi ,  gjmnafta ,  &  myropolia. 
Horum  enim  meminit  locorum,  in  quibus  homi- 


etiam  valetudinis  confervandas ,  ac  recuperandae  caufa 
utebantur.  Quamobrem  Romani  Medicos  habebant 
undtores;  qui  lxr^otXi~7rvou  dicebantur  voce  Graeca, 
dixeris  latine  Medicus  uncior,  nam  iotrftc  medicus , 
dKehrrns  *nttor  eft  >  qui  undtionibus,  &  perfricationi- 
bus  corpora  curabant.  Eft  pro  quodam  Harpocrate 
jatralipta  ,  epiftola  6.  Plin.  lib.  10.  ad  Trajanum , 
quem  rogat  concedere  civitatem  Romanam  Harpo¬ 
crati :  Proximo  anno ,  Domine ,  inquit,  gravijfim  a  va¬ 
letudine  ufque  ad  periculum  vita  vexatus ,  jatraliptem 
adfumpji  ,  cujus  follicitud  ni  &  ftudto ,  tua  tantum  in¬ 
dulgentia  beneficio ,  referre  gratiam parempojfum  :  quam 
roao  des  ei ,  civitatem  Romanam,  haec  ibi  Plinius  de  B 
medico  ,  qui  unguenta  fanitatis ,  ac  neceffitatis  de 
caufa  tantum  habebat  in  ufu ,  non  voluptatis.  Verum 
ad  utrumque  unguentorum  ufum  voluptarium  ,  & 
neceflarium  refpexerunt  veteres  Jurifconfulti  in  1. 
argumen.  ffi  de  auro  &  arg.  legatis,  de  muliebribus 
unguentis  verba  facientes.  Legatumque  de  his  a 
teftatore  fa&um  nequaquam  accipiendum  fore  de  un¬ 
guentis,  quae  voluptati,  ac  de  his  quae  valetudini  de- 
ferviunt,  nomine  mundi  muliebris  docent,  fed  eo  nomi¬ 
ne  muliebriatantum  unguenta  .quibus  mulieres  uteban¬ 
tur  ad  cutis  curam ,  intelligenda  affirmant.  Mundus 
muliebris  eft,  quo  mulier  mundior  ft ,  dicit  lex.  Con¬ 
tinentur  eo  ftecula ,  matula ,  unguenta ,  vajfd  unguen¬ 
taria  ,  &c.  infra  vero  in  fine  didtas  legis  dicitur :  C 
Nwuenta  ,  quibus  valetudinis  caufa  ungimur ,  mundo 
non  continentur.  Et  Pomponius  eodem  titulo,  1.  in 
argento,  Nnguentis  legatis  ,  non  tamen  ea  legata  vi¬ 
dentur  ,  quibus  utimur  voluptatis  caufa,  fed  &  valetu¬ 
dinis  ,  qualia  funt,  &c .  nonnullis  ibi  enumeratis  un¬ 
guentis.  nam  contra  aeris  inclementias  unguentis, 
cum  primis  ufos  Graecos,  in  extremo  vitae  periculo 
conftitutos,  Xenophon  lib.  4.  de  Cyr.  min.  exped. 
fcribit.  Referens  enim  quam  graviter  afflidti  fuerint 
Graeci  illi ,  qui  in  Armenia  occidentali  Cyrum  fe- 
quebantur  in  ea  expeditione ,  &  hoc  nivium  de  caufa : 
unguentis  fe  recreatos  affirmat.  Ea  vero  ,  inquit , 
notie ,  cum  in  agro  caftra  locajfent ,  e  coelo  ingens  nivis  J) 
vis  ejfufa  eft :  qua  res  effecit ,  ut  cum  illuxijfet ,  &c, 
infra  vero:  Cum  vero  fub  divo ,  quod  res  ita  poftulare 
vifa  fuerat ,  pernoclaffent ;  tam  ingens  e  coelo  nix  demiffa 
eft  i  ut  non  homines  modo  jacentes ,  &  arma,  fed  ipfa 
etiam  jumenta  contegerentur.  Hinc  fe  homines  pra  tor¬ 
pore  tollere  non  poterant,  jacentes  vero  miferabile  erat 
nive  fepultos  videre:  tum  torpentibus  quidem  c  at  eris , 
primus  Xenophon  furrexit ,  lignaque  findere  c  cepit  i  tunc 
altus  quidam ,  &  ipfe  furrexit ,  atque  a  Xenophonte  illud 
ftbi  munus  depopofcit ,  mox  alii  fe  erexerunt ,  accenftsque 
ignibus  ,  omnes  ungebantur  :  multum  autem  eo  in 


loco  liquaminis  fuilh  ,  fefamini ,  amygdalini  ,  triticei , 
terebinthini ,  quo  pro  oleo  utebantur  i  unguenta  etiam  ex 
eifdem  rebus  confetla  repererunt.  Haec  Xenophon.  Ut 
jam  milites  enedti  ,  &  coeli  inclementia  fere  ex- 
llincH  i  unguentis  recreati  revixerint. 

.Nec  minori,  ut  puto,  argumento  a  loco  aromati¬ 
bus  deftinato,  ab  officinis,  6c  numero  unguentario¬ 
rum  probatur,  quo  in  pretio  apud  Romanos ,  Grae¬ 
cos,  &  Ifraelitas  unguenta  fuerint,  adeo  enim  his 
deleftabantur ;  ut  non  unam,  aut  alteram  haberent 
in  Civitatibus  unguentariam  officinam;  fed  plures, 
pluresque  artifices,  qui  parandis  unguentis  operam 
darent.  Hi  dicebantur  myropolte  a  graeco  jUu§07r«Aij?. 
Hanc  materno  generi  Odtavii  Augufti  objiciebat  M. 
Antonius  Odtavio,  ut  fcribit  Suetonius  in  Odtavio. 
quorum  officinae,  in  quibus  unguenta  vendebantur 
myropolia  dicebantur,  frequentiffima  quidem  apud 
Plautum,  8c  alios  rerum  antiquarum  Scriptores:  ex 
illarum  in  Urbe  frequentia,  ac  multitudine,  in  qui¬ 
bus  etiam  hominum  habebatur  concurfus  maximus. 
Hinc  apud  Plautum  dicit  Amphitruo  quaerens  Nau¬ 
cratem  in  Amph.  adt.  4. 


E 


nes  frequentius  conveniebant.  Quamvis  vero  Cicero 
noder  lib.  1 .  de  offic.  fervilis  animi  cenfuifie  videatur 
unguentariam  artem  >  feribens  nihil  ingenuum  pofie 
habere  officinas  &  artes  blandas,  quae  miniftrae  funt 
voluptatum:  inter  quas  unguentariam  connumerat: 
ficuti  etiam  Plin.  lib.  2.  epift.  11.  quae  eft  ad  Arria- 
num  Martiano  hanc  Ejicit  artem  ,  dicens :  ipfe prate- 
rea  accepijfe  feftertium  decem  millia  fccdiffimo  quidem 
titulo ,  nomine  unguentarii ,  qui  titulus  a  vita  hominis 
compti  femper , &  pumicati  non  abhorrebat,  fuifle  ta¬ 
men  tempora  aliquando  diverfa  a  veterum  luxu ,  alie¬ 
num  nequaquam  videtur,  quo  fime  tempore  ,  vel 
quod  homines  unguentis  moderate  uterentur  ,  vel 
quod  pauciores  haberentur  unguentarii,  hos  inaliquo 
numero  habitos  Aromatariorum  dignitas  declarat. 
Enimvero  Aromataria  fubord  i  nabatur  unguentarias, 
hujus  enim  gratia  aromata  parabantur,  ad  infimam 
vero  hominum  plebem  pertinuifie  eos  ,  qui  in  aro¬ 
matibus  negotiabantur,  cenfendum  nequaquam  erit. 
Eft  enim  lapis  apud  Manutium  ad  illorum  favorem, 
verbo  Pollio ,  nobilitatem ,  dignitatemque  illorum  indi- 
gitans,  qui  fic habet. 

L.  IVNIO.  L.  F.  SABATI 
NA  POLLIONI  AV 
ROMATARIO.  A.  VIC 
PVBLIC.  VIX.  ANN. 

XL.  VIII 

L.  I  VNI  VS.  L.  F.  SYN 
MAVIVS.  A  ROM  AT 
FRATRI  OPTIMO.  PI 

ENTISSIMO.  FEC 

Eft  enim  AVROM  ATARIVS,  dives  in  aro¬ 
matibus  ab  avfoe,  quod  eft  dives,  vel  prior 

illa  didlio  AV.  eft  emphatica,  &  A  V  R O MATA¬ 
RI  VS  valet  maximus  aromatum  negotiator.  Ve¬ 
rum  in  lapide  dum  legis  VIC.  PVBLIC.  hoc  eft: 
VICTORI  PVBLIC  O.  cogimur  in  eo  agno- 
fcere  viro,  de  quo  lapis  loquitur,  nobilitatem,  ac 
dignitatem.  Parem  dignitatem  111  Pigmentario  lapis 
alter  in  didtione  ,  Sacra  via,  apud  eumdem  aperit, 
eft  enim  pigmentaria  ars ,  miniftra  unguentarias,  il- 
lique  fubordinatur  quemadmodum  aromataria  ;  ut 
propterea  a  dignitate  utriufque ,  dignitatem  etiam  un¬ 
guentariis  non  minimo  argumento,  liceat  expifeari. 
citati  a  nobis  lapidis,  haec  funt  verba: 

ffiMILIA.  C.  ATTI. 

M. C.L.  STEPANI.  PIGMENT. 
AVCTA.  DE.  SACRAV. 

Illa  enim  ultima  didtio  lapidis  SACRAV.  valet 
SACRA  VIA.  Erat  autem  facra  via  Romasom- 
nium  nobiliffima,  in  qua  idtum  fuit  foedus  inter  Ro¬ 
mulum,  &  Tatium  Sabinatem  :  extendebatur  autem 
a  Domo  Regis  facrificuli  ufque  ad  Templum  Syre- 
nioe;  &  rurfus  a  Regia,  ufque  in  arcem,  dicit Sext. 
Pom.  de  hac  enim  ita  ille.  Quod  ne  eatenus  quidem , 
ut  vulgus  opinat,  facra  appellanda  eft  a  Refta  ad  Domum 
Regis  facrificuli,  fed  a  Regis  Domo  ad  face  Ilum  Syrenia, 
&  rurfus  'a  Regia  ufque  ad  arcem.  Erat  autem  haec  via 
ejus  aeftimationis,  ut  ex  Senatusconfulto  tantum  ali¬ 
cui  in  ea  domum  habere  concederetur  nam  &  Pom- 
[pon.  Jurifconfi  lib.  2.  ff.  de  orig.  juris  ait:  Fuit  au- 
F  2  tem 


B 


g 6  Sacrorvm 

tem  Scipioni  Nafeca,  qui  optim *s  fP*11*^***»™  A 
publice  in  feter  a  via  tradita,  quo  facilius  confu  ip  f  . 
Quamobrcm  mulierem  pigmentanam  audiam  dett- 
cra  via ,  dum  legitur  in  lapide,  quacunque  de  ratione 
id  faftum  fit  i  nobilitatem  illius  mde  cognofci  prae- 
ftar.  a  quorum  etiam  nobilitate  facras  litteras  mini¬ 
me  abhorruifle  agnovimus,  nam  lib.  z.  Eldra  cap. 

2  agitur  de  readificatione  civitatis  fandta  Jerulalem. 
lnte?que  Principes,  qui  aedificationi  Civitatis  fandtae 
operam  dabant,  conftruxerantque  palatia  principalio¬ 
ra  ad  portam  veterem ,  filius  quoque  cujuldam  pig¬ 
mentarii  habetur  in  numero,  his  verbis:  Et  juxta 
eum  adi  fi  cavit  Ez.iel  filius  Ara)  a  aurifex  i  &  juxta  eum 
adificavtt  Ananias  filius  pigmentarii ,  &  dimiferunt  fe- 
ru Calem  ufque  ad  murum  platea  latioris.  . 

Nec  miriori  puto  fuifie  dignitate  habitos  apud  Ro¬ 
manos,  qui  unguentariam  exercebant;  ut  lapis  Ma- 
nutianus ,  in  di&ione  Vnguentarius  ex  Venufia 
Apuliae  tranfmiflus  oftendit.  in  quo  ita  fcribitur. 

CLAVDIO.  PHI 

largyro.  vn 

G  E  N  T  A  R  I  O 
ISQ.  FAMILIAM 
SVAM.  MANVMISIT 
PECVNIAMQVE 
LEGAVIT 


At  fi  Hebraeorum  mores  (acris  ex  oraculis,  ac  lit¬ 
teris  attendere  voluerimus ,  unguenta  tanto  in  pretio 
habita  apud  hos  comperiemus;  ut  his  quae  ad  viftum 
neceflana  erant ,  non  folum  praeferrentur  i  verum 
etiam  fummum  vitae  bonum  in  unftionibus,  aroma¬ 
tibus  ,  St  unguentis  ab  his  collocaretur.  Hi  namque 
omnes,  tefte  Athenaeo. lib.  y.  qui  Syriam  incolunt, 
ob  ubertatem  lpfius  regionis,  ai  ornatum  feraciffima , 
6c  balneis,  St  compotationibus,  St  unguentis  operam 
dant.  Quid  dico  operam  dant  ?  unguentis  caruifle 
infeliciffimum  putabatur,  convincitur  hoc  ex  loco  4. 
Reg.  cap.  4.  nam  cum  mulier  illa  pauperrima ,  cu¬ 
jus  vir  e  vivis  defecerat ,  ad  EI  ilicum  clamaret ;  ut  fibi 
praedo  eflet,  ne  fibi,  quae  viri  jam  defundi  caufa, 
xre  alieno  premebatur,  filius  pro  pecunia,  quae  a 
defundo  viro  debebatur,  auferretur  ab  eo,  qui  in 
tabulis  viri  nomen  habebat ;  interrogavit  illam  Eli- 
fieus  Propheta ,  quid  nam  in  domo  lecum  bonorum 
haberet :  Non  habeo  ancilla  tua  quicquam  in  domo  mea , 
mli  parum  olei  quo  ungar ,  relpondit.  non  erat  hoc 
oleum  ad  ulum  ciborum  ,  aut  ad  condiendas  efcasj 
fed  ad  ufum  corporis  muliebris,  erat  unguentum ,  quo 
ad  ungendum  corpus  utebatur.  Hoc,  oratione  Prophetae 
multiplicato,  mutuatisque  vafis  a  vicinis  jam  impletis, 
eodem  vendito,  viduae  mulieri  creditori lolvendo fuit. 
Ne  vero  pro  unguento  dubitandi  fit  locus ;  utque  ibi  de 
eo  fermonem  haberi  perfpicuum  fit,  legitur  hebrai- 
c£  JDW  -.pox  os-o  n;33  Sb  •innsai'7 p«  inani  Et  dixit ,  non  an¬ 
cilla  tua,  fupple,  efl ,  more  hebrao,  m  omnibus  qua 
funt  in  domo,  mjt  vas  unguenti :  aperte  vero  de  vafe  un¬ 
guentario  loquutam  mulierem  condat  ex  voce  YD?  , 
quae  lecythum,  five  vas  ad  unguenta,  Sc  non  aliud 
fignificat:  quapropter  nofter  vulgatus  interpres  addi¬ 
dit,  quo  ungar ,  Sc  Complutenfis  habet ,  dyyftov 
ihala  iv  tu  oiitw  u  xK hoc  efl ,  fed  vafculum 
olei  in  domo ,  (iupple,  habeo  )  quo  ungar. 

Duo  hinc  argumenta  ad  rem  noftram  habentur, 
alterum  a  neceffitate  mulieris ,  alterum  a  venditione 
unguenti  fumitur.  Si  enim  mulier  vidua,  in  tanta 


EUEOCHIUSMATflN.  87 

rerum  omnium  egeftate  conflituta,  ut  nihil  omnino 
in  domo  haberet,  quo  ab  aere  alie  no  levari,  fuoque 
creditori  fatisfacere  pollet;  unguento  tamen  carere 
nolebat ;  eo  certe  caruifle  infeliciffimum  Hebraeos 
exiftimafle  perfpicuum  efl:.  Quod  vero  eo  vendito 
xs  alienum  tam  grave  diflolverit,  ut  fibi  in  fervitu- 
tem  filios  redigendos  timeret;  nec  folum  diflolverit  * 
quin  etiam  de  pretio ,  fibi ,  fuisque  filiis  fuperfuerit 
ad  viftum:  fic  enim  ait  Propheta  ;  Vende  oleum ,  & 
redde  creditori  tuo  :  tu  autem  &  filii  tui  vivite  de  reli¬ 
quo.  quam  optimum  foret  illud  unguentum ,  quan¬ 
toque  in  pretio  unguenta  apud  Hebraeos  haberentur  4 
aperte  demonftrat. 

Quid  plura  conferam?  eo  infaniae  dedu&i  horni* 
nes  videbantur;  ut  nec  beatitudinem  heroibus  tribu¬ 
tam  fine  unguentis  arbitrarentur.  Efl;  locus  Luciani 
lib.  z.  de  vera  hifloria.  deicribit  enim  beatorum  in¬ 
fulam,  &  in  infula  urbem,  urbisque  delicias,  qui¬ 
bus  beati  fruuntur.  nec  ab  illis  deliciis  defunt  un¬ 
guenta.  rv&X  Vi  xlw  7toAiv ,  inquit ,  ptft  irorx/Aos  pvgis  tov 
•  TO  TtKXTOC  7T>)^J£t)V  SJC64T0V  /3#cT/A»tWV  *  SxBoC  £$£, 
«s-g  v«v  dupagus.  adeo  enim  ad  felicitatem  conducere 
putabant  unguenta ;  ut  non  unum ,  aut  alterum  un¬ 
guentorum  vas  beatitudini  adferiberent.,  fed  fluvium 
latum  ,  &  profundum ,  in  quo  beati  natare  pollent, 
ita  ibi  Lucianus  ,  Circa  civitatem,  inquit ,  fluit  am¬ 
nis  unguenti  optimi  ,  cujus  latitudo  centum  efl  cubito¬ 
rum  regiorum  ,  altitudo  ad  natandum  commoda.  Et 
apud  Athenaeum  lib.  y.  cap.  y.  qui  praeftantiffimis 
oble&abatur  unguentis  ,  quorum  ufus  erat  apud 
Antiochum  Epiphanem ,  in  haec  erupit  verba  :  | ua- 
koo£ /01  ifii  ol  (BxtriAeic,  0!  Jtj  tovtoi? ^cajufaoi ,  ^  0- 

JWore?  ybv.  Felices  eflis  vos  reges ,  qui  his ,  fupple  un¬ 
guentis  ,  delibuti  oletis  fuaviter.  Ut  propterea  ter¬ 
rena  ,  cceleftisque  felicitatis  fedes ,  in  unguentis 
omnino  veteres  collocarent. 

iEftimatio  unguentorum  apud  veteres  humanum 
captum  fuperavit ,  fidem  excellit.  Locus  qui  habe¬ 
tur  cap.  17.  lib.  3.  Reg.  id  teftatur:  hic  enim, Eliae 
in  Sarephta  Sidoniorum ,  ex  Dei  mandato ,  abeunti , 
vidua  Sarephtana  occurrit ,  cujus  res  omnes  anno¬ 
nae  caritatis  caufa,  eo  dedudta  erant  in  diferimen, 
ut  nihil  jam  fuperefletad  vidtum;  &fibi  filioque  fuo 
fame  omnino  monendum  eflet.  Teftisfitipfa,  quae 
Prophetae  ab  ea  eleemofynam  pofcenti,  ita  refpon- 
dit :  Vivit  Dominus  Deus  tuus ,  quia  non  habeo  panem , 
nifi  quantum  pugillus  capere  potefl  farina  in  hydria ; 
quantum  ,  nimirum  ,  farinae  ,  manus  in  hydria  in. 
je£ta,contra£fcis  digitis  extrahere  ex  hydria  valeat,  in  tan¬ 
ta  rerum  egeftate ,  &  ultimo  vita  fpiritu  conflituta;  ut 
dixerit  haec  mulier  propheta  Dei:  En  colligo  duo  li¬ 
gna  ,  ut  ingrediar ,  &  faciam  illum  mihi ,  &  filio  meo , 
ut  comedamus ,  &  moriamur.  Licet  vero  eo  dedudla 
hac  vidua  eflet ,  ut  animam  ageret ;  oleo  five  un¬ 
guento  quo  ungeretur ,  carere  nefas  exiftimabat :  fub- 
mtulit  enim  ,  cum  de  farina  loqueretur  ad  prophe¬ 
tam  ,  &  paululum  olei  in  lecytho ,  fupple ,  habeo.  & 
dum  audis  oleum  in  lecytho  ,  five  cum  hebrao 
,  ideft  :  Et  parum  olei  in  lenticula ,  quo¬ 
cumque  nomine  appellandum  fit  vas,  de  unguentario 
intelligendum  hunc  facrarum  litterarum  locum,  ma- 
nifefta  res  efl.  Quo  quidem  argumento  fumpto  ab 
unguento  mulieris  in  ultimo  vita  periculo  conftitu- 
ta,  tantique  facientis  unguentum,  apertiffime  con¬ 
vincitur  ,  non  folum  unguentorum  frequentiffimus 
ufus,  verum  etiam  quanta  felicitatis,  ac  boni  arbi¬ 
trarentur  Hebrai ,  his  unguentis  liniri,  atque  ungi; 
ficut  etiam  infelicitatis  putabatur  his  caruifle ,  quan¬ 
do  etiam  moriendum  fuiflet. 


D 


E 


F 


CAP. 


88  MyROTHECIVM.  I.  89 


C  A  P.  XVIII. 

Forum  aromatarium  infigniores  urbes  ha- 
buille  videntur. 

Illullrantur  loca  ex  Cantic.  1.  Cena  illius  Jient  areola 
aromatum.  Eccle.  24.  In  plateis  ficut  cinnamomum  ^ 
cr  balfamum  aromatizans  odorem  dedi ,  quafi  myrrha 
electa  dedi  fuavitatem  odoris.  Et  alia  plura. 

PErantiq.uus  hic  aromatum  ,  3c  unguen¬ 
torum  ufus  ,  antiquioribus  feculis  frequentiffi- 
mus  ,  adeo  obfolevit ,  &  antiquatus  ell  ;  ut 
vix  fubodorari  poffint  ,  quae  ad  compofitiones  un¬ 
guentorum  pertinent;  quaeque  ad  genera  undionum 
fpe&ent  :  quamobrem  nifi  haec  attigerimus  ,  fufpi- 
catos  effie  faltem  nonnulla,  ad  veriora  inveftiganda, 
lucem  dodioribus  praedabit.  Jam  ergo  ab  unguen¬ 
tariis,  aromatariis,  &  ab  unguentaria  taberna  ,  trans¬ 
feramus  nos  ad  loca  in  infignioribus  urbibus ,  his 
negotiis  ,  aromatibus ,  hifque  hominibus  deftinata. 
Erant  enim  fora  ad  haec  folummodo  negotia  :  quo¬ 
rum  maxima  erat  dignitas.  Quae  quidem  fora ,  my¬ 
ropolia  Svn  t2  j uvgx  ,  Xj  iruhiia  ,  ideil  ,  'a  vendendis 
unguentis  ,  me  judice  ,  dicebantur  ,  five  ion  rS  pv- 
J ,  ii  r£  vihtuf.  quali  civitas  unguenti  ,  myropo¬ 
lia  appellarentur:  quod  verius  arbitror.  Non  enim  of¬ 
ficinam  unguentariam  ,  primario  myropolium  didam 
exillimo  fed  potius  a  myropolio  ,  ideil  foro  un¬ 
guentario  eo  nomine  officinam  quoque  unguenta¬ 
riam  ,  pollmodum  denominatam  arbitramur. 

Dicebantur  etiam  haec  loca,  Seplafiae ,  in  quibus 
freauens  virorum  concurfus  erat,  de  his  ita  Nonius 
Seplafium  generis  neutri.  Varro  »vB-fU7toiroAi  ,  n&d  fotr 
S-A(«jc55?.  Doti  dato  infulam  Chium  ,  agrum  C&cubum  , 
Seplafia  Capua  ,  macellum  Romuli.  Seplafiafem.  Var¬ 
ro  Synephebo  <n&),  i»  Hic  narium  feplafia  ,  hic 

hedycus  Neapolis.  Pomponius  Quinquatribus.  Venit , 
inquit ,  rogatum  nos  ,  quando  noflra  ejfent  Seplafia.  Et 
in  eodem  genere  feminino ,  atque  de  eodem  foro 
aromatario  loquitur  Cicero  Orat.  2.  pro  lege  Agrar. 
dicens  :  Jam  vero  qui  metus  erat  tunicatorum  illorum? 
Cr  in  Albana  ,  &  Seplafia  ,  qua  concurfatio  percun - 
liantium  quid  Prator  edixifiet?  ubi  coenafet  ?  quid  enun- 
tiajfet  ?  ita  ibi.  Meminit  hujus  fori  Pomp.  Adelphis 
allatus  a  Fello  ,  dicens  :  Du  te  perdant  inferi  Anti¬ 
pho.  quia  unde  hoc  fit  unguentum  quaris  :  atque  lepi¬ 
dum  unguentum  ,  nifi  ex  Seplafia  efi.  Meminit  &  Ci¬ 
cero  in  orat,  pro  Sextio,  viri  gravitatem  deferibens: 
Vejlitus  afpere  ,  inquit ,  nofira  hac  purpura  plebeja  ,  ac 
penefufea  :  capillo  ita  horrido  ,  ut  Capua  ,  in  qua  ipfe 
tunc  imaginis  formanda  caufa  Duumviratum  gerebat , 
Seplafiarn  fublaturus  videretur :  ufum  nimirum  aroma¬ 
tum  8c  unguentorum.  Meminit  etiam  in  L.  Pilon. 
de  Capuana  Seplafia.  erat  enim  celeberrimum  un¬ 
guentorum  ,  ac  aromatum  forum  Capus;  cujus  deli¬ 
ciis  fradam  fuiffe  Punicam  ferociam ,  Valer.  Maxim 
lib.  19.  fcribit,  de  quo  etiam  Seneca  epift.  yi.  ad 
Lucili,  ait  :  Vna  Annibalem  hiberna  folverunt.  &  in¬ 
domitum  illum  viribus  ,  atque  Alpibus  ,  virum  enerva¬ 
verunt  fomenta  Campania. 

Tantae  vero  dignitatis  erant  loca  haec  aromatum  , 
atque  unguentorum  negotiis  dellinata  ,  ut  moenibus 
circumdata  effient  propriis,  duplicique  quodammodo 
muro  cullodita  ,  quali  minor  civitas  intra  majorem 
claula  ,  ut  duplici  fervaretur  cuftodia  ;  ejus  nimi¬ 
rum  ,  quas  fibi  effiet  propria  ;  &  alterius ,  qua  com¬ 
munis  urbs  tuebatur.  Quamobrem  ab  hoc  foro,  live 
ab  hoc  genere  negotiationis,  qui  his  praeficiebantur, 
live  cullodiae  ,  five  juris  dicundi  caufa  ,  quod  mihi 
ignotum  ell  ,  Seplafiarii  appellabantur.  Exftat  de 
hoc  lapis  perantiquusGratiani, quod  elloppidumMon 


A  Itis  Ferrati:  quem  ponit  Manut.  in  Orthograph.  didio- 
ne  Vettius  num.  7.  in  hac  verborum  forma. 

V  .  F 

T.  VETTIVS.  T.  L 
HERMES 
SEPLAS ARIVS 

MATER.  GENVIT.  MATER.  RECEPIT 
HI.  HORTI.  ITA.  VT1.  OPT.  MAXIMIQ.S  VNT 
CINERIB V S.  SERVIANT.  MEIS 


B 


C 


D 


F 


Reliqua  quae  in  lapide  habentur  ,  dimittenda  duxi  ; 
quod  huic  loco  minus  deferviant ;  &  alibi  in  hoc  eo¬ 
dem  opere  ,  Myrothec.  7.  magis  ad  rem  iterum  re¬ 
vocanda  erunt.  Satis  ex  his  nobis  liquet  ,  quanta 
fuerint  in  aellimatione  apud  veteres  ,  qui  unguen¬ 
tis  operam  dabant.  Ab  his  vero  aromatum  fo¬ 
ris  ,  &  Seplafiis  Hebraei  nequaquam  abhorruere ; 
quin  potius  ab  ipfis  hanc  confuetudinem ,  conllituen- 
tibus  unguentis  peculiare  forum  ,  reliquas  accepiffie 
nationes  ,  veluti  ab  antiquioribus  arbitror. 

Sunt  loca  ex  Canticis  pro  hac  re  non  contemnenda: 
dicitur  enim  Cant.  3.  a  Sponfa  fe  nodu  furrexiffie  ad 
inquirendum  Sponfum  ,  quem  deperibat  :  quapro¬ 
pter  ad  femetipfam  converfa  dixit :  Surgam  ,  &  cir- 
cuibo  civitatem  :  per  vicos  Cr  plateas  ,  quaram  quem 
diligit  anima  mea.  Hebraice  rii;n")91  ideil  , 

per  viam  civitatis,  &  perfora:  lignificat  enim  pollre- 
ma  didio  Hebraica  loca  ampla  ,  lata  ratione  nego¬ 
tiationis  Se  mercimonfe.  fubdit  Sponfa  :  Invenerunt 
me  vigiles  ,  qui  cujlodmnt  civitatem  :  num  quem  dili¬ 
git  anima  mea  vidifiis  ?  paululum  cum  pertranfijfem  eosi 
inveni  quem  diligit  anima.  Iterum  cap.  5.  eodem  de- 
liderio  Sponfa  afficitur  ,  rapiturque  nodu  ad  inqui¬ 
rendum  Sponfum  ;  quem  dum  quaereret,  cullodes 
civitatis,  necnon  etiam  cullodes  murorum  fe  reperif- 
fe  affirmat:  ab  his  fe  laceratam, percullam ,  atque  fpo- 
liatam dolet,  ab  illis  nequaquam,  fic  enim  ait :  Inve¬ 
nerunt  me  cufiodes  ,  qui  circumeunt  civitatem :  deinde 
fequitur  :  Percufferunt  me  ,  &  vulneraverunt  me  ,  tu¬ 
lerunt  pallium  meum  mihi  cufiodes  murorum.  Itaque  du¬ 
plici  vigiliarum  ordine  civitatem  Hierofolymitanam 
cullodin  folitam  indicat  Sponfajalii  dicebanturvigiles, 
qui  circumdabant  civitatem  ,  moeniaque  cullodie- 
bant  :  de  quibus  dixit  Propheta  Pfal.  1 2(5.  Nifi  Do¬ 
minus  cufiodierit  civitatem  ,  frufira  vigilat  qui  cufiodit 
eam.  alii  erant  cullodes  ,  qui  murum  lervabant  :  his 
occurrit  Sponfa  cap.  7.  nequaquam  cap.  3.  ab  his  plagas 
accepit  &  verbera, ab  his  fpoliata  fuit ,  qui  murum 
cullodiebant ;  murum,  ut  arbitror  ,  fori  aromatarii, 
quod  nodis  tempore  portis  claudebatur  ,  diligentiis 
limeque  fervabatur.  a  reliquis  enim  cullodibus ,  qui 
humaniffime  cum  Sponfa  fe  geffierant ,  mcenia  urbis 
Hierofolymitanae  cullodita  videntur  ,  non  murum 
Seplalfe.  Hac  duplici  murorum  fabrica  in  urbeHie- 
rofolymitana  ,  explicantur  loca  nonnulla  Propheta¬ 
rum  ,  divinorumque  oraculorum,  nam  lfai.  22.  dici¬ 
tur,  Hierofolymitas  fecifle  pifeinam  inter  duos  mu¬ 
ros.  Murum,  ut  puto,  civitatis,  &  murum  Sepla¬ 
lfe.  ell  &  locus  Zachar.  cap.  2.  quo  haec  fententia 
de  duplici  muro  fuadetur.  Dicitur  enim  Prophetae 
ab  angelo  ,  Abfque  muro  habitabitur  Hierufalem ,*  de¬ 
inde  fubditur:  Et  ego  ero ,  ait  Dominus,  murus  ignis 
m  circuitu  ,  &  in  gloria  ero  in  medio  ejus,  ita  textus. 
Quamobrem  refpiciens  Dominus  ad  decorem  futu¬ 
rum  Hierofolymitanac  civitatis  ,  dixifle  videtur  , 
abfque  moenibus  Hierufalem  habitandam  ,  prae  mul¬ 
titudine  civium.  Quia  vero  Seplaliae  fummo  erant 
in  pretio  apud  homines ,  £c  propterea  digniora  ur¬ 
bium  tenebant  loca  :  ab  his  fumpta  metaphora  di- 
xiffie  Dominum  videtur  :  Ego  ero  ei  murus  ignis  ,  Cr 
tn  oloria  ero  in  medio  ejus,  viderint  alii  meliora. 

F  3  Ve- 


SACRORVM  ElAi  OCHRIS  MATflN. 


90 

Veram  pro  his  foris  Hierofolymitanis  rtat  locus  ex 
Cant  ubi  Sponfa  facra  fui  diledtiflimi  Sponfi  genas , 
his  verbis  commendat  :  Gena  tua  Jient  areola  aroma- 
tum  confita  a  pigmentariis.  Non  enim  efb  hic  feimo 
de  areolis  plantarum  in  praediis  ,  in  quincuncem  , 
five  aliquo  alio  ordine  difpofitarum  ;  neque  dc  mi¬ 
nutioribus  plantis ,  a  quibus  aromata  producuntur ; 
atoue  in  hortis  per  areolas  ordinantur.  Perfpicuum 
eft  hoc  ,  tum  quia  tenuiores  hae  plantae  ,  quas  his 
areolis  diriguntur  ,  inter  plantas  aromatiferas  mini¬ 
me  referendae  cenfeantur ;  cumpraeftantiora  aromata 
ex  arboribus  tantum  ,  vel  ex  radicibus  gignantur , 
quae  per  areolas  minime  diriguntur ,  aut  artificiose 
collocantur.  Efto  vero  ita  difponerentur  aiomatife- 
rae  plantae  :  colere  illas ,  fuo  ordine  difponcie  pei 
areolas  ,  nequaquam  pigmentariorum  ,  fed  hortula¬ 
norum  foret  muneris :  cum  tamen  in  loco  ex  facris 
Canticis  allato  Sponfa  hoc  pigmentariis  demandarit, 
dicens  :  Gena  tua  ficut  areola  aromatum  confit  a  a  pig¬ 
mentariis,  Loquitur  igitur  Sponfa  de  aieolisaioma- 
tum  ,  quas  in  unguentariis  tabernis  pigmentarioium 
arte  ,  praeftantioribus  aromatibus  ,  pyxidibus ,  & 
unguentariis  vafculis  ad  oculiferium  parantur,  ex 
Hcbrxo  id  colligi  videtur  , 

c-npqo  ^  qUae  Latme  ad  verbum  interpretata  fic  fo- 
nant  :  Gena  illius  ficut  areola  aromatis  in  turribus  pig¬ 
mentariorum.  ideft ,  pyxidibus,  &  vafculis  unguen-' 
tariorum  refertis,  nam  diftio  quae  fignificat  ali¬ 
quid  elevatum,  &  turrim  ,  non  potefl  aliter  inter¬ 
pretari  in  allato  loco,  quam  per  pyxides,  &  unguen¬ 
tariorum  turrita  vafcula.  Forum  igitur  aromatario- 
rum  prae  oculis  proculdubio  habuit  Sponfa  in  illa 
comparatione  genarum  rubicundarum  fui  perdilecti 
Sponfi  j  quas  cum  illa  contemplaretur  unguentis  ma¬ 
didas  ,  odorem  fpirantes ,  fuco  perpolitas ,  colorum 
elegantiam  ,  &  aromatum  fuavitatem  in  areolis  pig¬ 
mentariorum  agnovit  -y  quales  funt  quae  in  foro  ad 
oculiferium  exponere  negotiatores  confuevere  j  in 
foro  inquam,  conferto  pluribus  tabernis  aromatum  , 
ac  unguentorum  ,  quae  ibi  venduntur,  quae  quidem 
fora  varietate  colorum  ,  aromatum  odore  ,  pyxidum 
difpofitione  ,  hortorum  fane  praeftantiflimorum  ima¬ 
ginem  praeferunt;  in  quibus  aromatiferae  plantae  plu- 
res  ,  necnon  etiam  flores  odorati  ,  variifque  colori¬ 
bus  depifti  confpiciantur.  Quorfum  vero  fermo  re- 
fpicit  Sponfa;  commendantis  Sponfi  pulchritudinem, 
ex  areolis  odoratis  ?  non  alio  certe  ,  quam  ad  forum 
unguentarium,  quod  Hierofolymis  ,  me  judice,  ha¬ 
bebatur.  Eft  de  hac  re  locus  apertiflimus  incap.  24. 
Eccl.  ubi  in  proprias  laudes  ,  ac  praeconia  divina  fa- 
pientia  erumpens  ,  non  tantum  pneftantiflimis  arbo¬ 
ribus  aromatiferis ,  verum  etiam  aromatibus  ipfis  , 
feipfam  praeponderat ,  ac  confert,  his  quidem  ,  ea 
ratione,  qua  ab  aromatum  negotiatoribus  parantur  in 
foro  aromatario  :  illis  vero  ,  ut  in  agro  ,  &  fub  dio 
naturali  pulchritudine  ,  &  odore  culti  exfiftunt,  di¬ 
cens  :  Quaji  cedrus  exaltata  fium  in  Libano  ,  fi  quaji 
cyprefius  m  monte  Sion,  legit  Graecum  exemplar  ,  Lv 
e(Jt<nv  od(>[Auv  ,  ideft ,  in  montibus  Ermon.  dixit  vero 
nofter  vulgatus  ,  in  monte  Sion ,  quia  jungebantur  hi 
montes,  lequitur  Sapientia  ;  Quaji  palma  exaltata 
fum  in  Cades ,  quaji  plantatio  rofie  in  Hier  ico ,  quaji  oli¬ 
va  fpeciofa  in  campis  ,  quaji  platanus  exaltata  fum  jux¬ 
ta  aquas,  quae  poftrerna  verba  dfivboertfi  ,  hoc  eft , 
ab  aqua ,  five  juxta  aquas ,  non  habentur  in  omnibus 
Graecis  exemplaribus,  fed  nobis  fatis  eft  ea  retinuifle 
vulgatum  interpretem.  Quia  vero  Sapientia  locum 
fuae  fedi  deftinatum  ,  Hierofolymis  dcmonftrarat , 
dicens  :  In  Sion  firmata  fium  ,  &  in  civitate  fanet  fica¬ 
ta  fimi  liter  requievi  ,  fi  in  Hierufalem  poteflas  mea  ; 
a  plantis  aromatiferis ,  8c  ab  his  ,  quae  in  agro  prte- 
ftantiora  habebantur ;  ad  ea  quae  praeftantiffima  in  ci¬ 
vitate  Hierofolymitana  cenfebantur,  fe  convertit,  ni- 


B 


G 


D 


F 


91 

mirum  ad  forum  aromatarium  ,  in  quo  aromata  ,  ac 
unguenta  praeftantiflima  vendebantur  :  &  ideo  fub- 
mtulit  :  In  plateis  ficut  cinnamomum  ,  fi  balfamum 
aromatizans  odorem  dedi,  licet  vero  illa  verba  in  pla¬ 
teis  ,  minime  habeantur  in  Graecis  exemplaribus  , 
qua;  circumferuntur  ,  ea  tamen  habuifle  exemplaria 
nonnulla  antiqua  ,  cum  primis  illud  quo  ufus  eft 
nofter  interpres ,  certiflimum  efle  debet  ;  alias  ne¬ 
quaquam  appofuiflet  verba  illa  ,  In  plateis ;  vel  fi  non 
aderant  in  exemplaribus ,  &  ipfe  appofuit ;  nonalia 
ratione  id  feciffe  reor,  nifi  quia  de  Seplafiisj  in  qui¬ 
bus  aromata  negotiabantur,  Sapientiam  loquutam  in- 
telligebat.  Quamobrem  in  illo  textu  ,  periodi  ter¬ 
minus  ac  finis  ,  punito  fignari  non  debet  poft  illa 
verba  ,  in  plateis ,  fed  ante  ;  nimirum  poft  illa,;«.v- 
ta  aquas.  Juxta  quem  fenfum  retinuit  textum  illum 
ab  antiquiffimis  ufque  temporibus  Romana  Ecclefia 
in  Officio  Beata;  Virginis ,  incipiendo  leitionem  fic: 
In  plateis  ficut  cinnamomum  ,  fi  balfamum  aromati- 
zans ,  (fic.  Quibus  allatis  a  Spiritu  fanito,  ad  alia 
quoque  aromata  ,  quae  ibi  vendebantur  ,  refpiciens  , 
f  abdit  :  Quaji  myrrha  elelta  dedi  fuavitatem  odoris ,  fi 
quaji  fiorax  fi  galbanus,  fi  ungula,  fi  gutta ,  fi  qua- 
fi  libanus  non  mcifus  vaporavi  habitationem  meam.  Et 
perfequitur  divina  Sapientia  ,  enumerando  alia  plura 
aromata  ,  quibus  unguenta  parabantur  in  Seplafiis ; 
officinaeque  ornabantur  ,  odor  conciliabatur  aeri  , 
narefque  tranfeuntium  per  Seplafias ,  five  fora  un¬ 
guentaria  ,  nutriebantur.  Hic  autem  comparatio¬ 
nes  divinae  Sapientiie  ad  aromata  odorata  in  plateis, 
omnino  prieter  rem  effient  ,  nifi  Hebraeis  non  tam 
unguentorum  ufus  frequentiffimus  fuiflet  ,  quam 
etiam  Seplafiae ,  &  fora  aromatum ,  notiffima  forent. 
Corruerent  tandem  omnia,  quae  a  Spiritu  fiindto  al¬ 
lata  funt  in  laudem  Sapientiae  :  comparationis  quo¬ 
que  vis  enervaretur  ,  quoties  a.  Civitate  fandta  Hie¬ 
rufalem  forum  unguentarium  fubmoveretur.  Licet 
enim  fingula  quaeque  recenfita  aromata  odoratiffima 
fint ;  odoratiora  tamen  videbantur  in  foro  illo  ,  ubi 
multitudine  ,  &  mixtione  aliorum  aromatum  ,  coe¬ 
lum  ipfum  putabatur  odoratum,  quod  ab  officinis  ip¬ 
fis  aeri  conciliaretur  undique  fragrantia  fuaviffi- 
ma. 


GAP.  XIX. 

Unguentorum  profufus  ufus  ,  &  abufus  offen¬ 
ditur. 

Ad  loca  Cant.  f.  Surrexi ,  ut  aperirem  dileElo.  manus 
mea  difi Hiaverunt  myrrham  ,  fi  digiti  mei  pleni  myr¬ 
rha  probatijfima.  Et  infra  :  Gena  illius  ficut  areola 
aromatum  confita  a  pigmentariis.  Et  ad  alia  plura 
loca. 

HUmanae  naturae  proclivitas  ad  malum  in- 
fita  ,  peccati  noftrorum  protoplaftorum  vis , 
quae  omnia  prophanavit  ,  unguentorum  ufum 
humante  naturae  fatis  peraccommodum,  ac  falubrem 
perdidit  :  ut  propterea  redire  dixerit  ille  apud  Athe¬ 
naeum  ,  Malefit  ejfaminatis  ifiis  ,  qui  rem  tam  bonam, 
unguentum  fcilicet  ,  perdiderunt  ,  infamia  nimirum 
affecerunt.  Non  enim  aromatum  ,  ac  unguentorum 
odor  ,  &  fuavitas  omnino  ableganda  erit  :  quinimo 
cum  gratiarum  adtione  compledlrenda.  quod  etiam 
Clem.  Alexand.  lib.  2.  paedag.  cap.  4.  affirmat.  Sunt 
enim  fuaves  quidem  odores  ,  inquit  ,  qui  neque  torpo¬ 
rem  afferunt  ,  neque  ad  amores  impellunt  ,  neque  impu¬ 
dicam  conjunblionem  ,  ac  meretricium  contubernium  re¬ 
dolent  ,  fed  funt  una  cum  temperantia  falubres ,  fi  cere¬ 
brum  quidem  alunt  ,  quando  male  ajfettum  fuerit  ,  fi 

ventri- 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I.  93 


ventriculum  corroborant;  non  efl  enim  ufus  eorum  omni¬ 
no  ablegandus  ,  fed  unguento  tamquam  medicamento  & 
auxilio  utendum.  Hxcibi  Clemens  .  Horum  tamen 
odorum  afflatu  adeo  delectati  lunt  homines  ,  ut  vo¬ 
luptatibus  onerati  omnino  fuccubuerint  :  non  tan¬ 
tum  lafciviores ,  qui  beatitudinem  in  unguentis  coi- 
locarunt,  ut  vidimus  ex  Luciano  lib.  2.  deveraHift. 
in  cap.  17,  verum  etiam  frugaliores  ,faniorisque  men¬ 
tis  homines ,  Spartani  ipli  unguentis  devicti  viden¬ 
tur  :  ei;  t  luo  yjh^ov  ,  ororvifuav  -re 

CAtS-ifJ;  7 rof^WV  ,  Kj  fipOOpeXTCOV  TTfltVToJWwV  Ttl-nei^M 

,  £Tt  3  uvfuv  i^ft.xyfxivxv  ,  u;  <f  xvtco; 

olvcev  ,  iij  T(>oiyyi[AooTit)v  ,  inquit  Philarchus  lib,  3f-  hi- 
ilor.  apud  Athenaeum  lib.  4.  cap.  9.  hoc  elt  ,  Eo 
luxus  ipji  ,  fupple  Spartani  ,  procejferunt  ,  utmultapo- 
cula  apponerent  ,  &  efcarum  lautifftmarum  facerent  ap¬ 
paratum  ,  fimtltter  etiam  unguentorum  exoticorum ,  tum 
etiam  vinorum  ,  atque  bellariorum .  Quin  etiam  Py¬ 
thagoricos  ipfos  unguentorum  luxu  deceptos  agnovi¬ 
mus  ex  Athenaeo  lib.  4.  cap.  18.  qui  id  refert  exSo- 
ficrate  lib.  3.  de  Philof.  fucceffione,  ubi  de  antiquis 
Pythagoraeis  ,  Vio^xyoy.r.m  ,  inquit  ,  Ax[X7tpx  re 
iofrtjTi  dfaQuvvvpdvoiv  ,  ^  Aovt^oT;  ,  >tj  x\eip.^xei  ,  &C. 
hoc  elt  ,  Pjthagoricis  convolutis  vefte  fplendida  ,  & 
balneis  ,  &  unguentis  ,  &c.  Quali  ad  miretur  illos , 
qui  temperantiam,  £c  modeltiam  profitebantur,  un¬ 
guentorum  tamen  confuetudinem  habuifle.  Dioge¬ 
nem  ipfum  ,  qui  in  contemptu  voluptatum  omnium, 
forma  ac  norma  exftitit  Chriltianis  ,  ille  qui  unico 
dolio  contentus ,  Magni  illius  Alexandri  faltum,  at¬ 
que  divitias  fprevit  ;  non  tamen  ab  unguentis  abfti- 
nuiife  videtur  aliquando.  Sic  enim  Antipater  illum 
cum  Charonte  loquentem  facit  de  his  ,  quibus  in 
mundo  ufus  fuerat. 


A 


B 


C 


0’;A7 r»; v  ,  iij  CK-Yitroivot  Qif  o)  ,  Jtj  «TittAoov  iipcol  , 

K x)  Ttri^lw  ,  1 1(  eo)  vx\JTihl*i;  ofioAcv  , 

K<fc)  feoo;  rx  de  peovvov  ,  x  ^  veicpof  ude 
Eip^cv.  V7r‘  fig A lov  d'  ovt  1  KeKontx  <pxf 

hoc  elt : 

Lecythum  ,  dr  fcipionem  fero  ,  &  duplicem  v  efl  em , 

Et  peram  ,  &  tibi  pro  naulo  obolum  , 

Et  vivus  hac fo lum  ,  qua  &  mortuus  hic  porto  , 
Habebam  :  fub  folts  nihil  reliqui  luce. 

Habetur  hoc  Epigramma  Antipatri  in  Florilegio 
Graecorum  Epigrammatum  lib.  3.  cap.  33.  num.  17 
ut  propterea  minime  mirum  fit  ,  poltmodum  ungu¬ 
entorum  luxu  molliores  adeo  fuiffe  corruptos  ,  ni¬ 
miaque  odorum  voluptate  captos  ,  ut  oleo  ac  aroma¬ 
tibus  abufi  fint.  Quamobrem  non  immerito  hunc 
unguentorum  ufum  Socratem  illum  modeltiae  ac  tem¬ 
perantia;  notam  imaginem  ,  improbalfe  fcripfit  A- 
thenxus  lib.  3.  cap.  37.  Unguentarios  fuis  Solon  elt 
exfecratus  legibus,  hos  pariter  primis  illis  tempori¬ 
bus  Sparta  non  admifit  :  feribit  id  Athenaeus  lib.  17. 
Cap.  IO.  AxKidxiptoviol  re  i^eAxvvxet  r  r,;  'Lisxpuvi;  tqv; 
tx  xxrxexdjxfovrx;  d;  JixtySeipovrx;  rovAxiov.  Et 

parum  infra  :  EoAwv  re  0  eoQo;  djf  V  voptuv  ks)cwAu>c£ 
roOf  xvdfx;  jwupo7rwA«v.  Affirmat  id  etiam  Rhodigi- 
nus  lib.  27.  cap.  34.  Athenaeus  lib.  1.  cap.  4.  lau¬ 
dat  Homerum  ,  quod  frugalitatis  Itudiofus,  Deos  in 
convivium  deferibat  non  coronatos  ,  aut  fuffimentis 
deledtatos ,  nec  etiam  unguentis  madidos,  enim  vero 
abufus  &  fuperfluus  unguentorum  ufus  omnibus  fem- 
per  exfecrabilis  vifus  elt.  Et  veteres  quidem  ,■  apud 
Plinium  lib.  12.  unguentorum  ,  ac  oleorum  ufum 
&  abufum  ad  cutem  expoliendam  jure  damnarunt :  ea 
maxime  de  ratione  ,  quod  omnium  rerum  unguen¬ 
torum  abufus  fupervacaneus  cenfeatur.  Nam  auri  , 
argenti  ,  pretioforum  lapidum  ,  gemmarum  ,  mar¬ 
garitarum  ,  aliarumque  rerum  pondera  ,  quae  pluri¬ 
mi  apud  homines  aeltimantur  ,  ad  haeredes  denique, 
quaecumque  illa  fint  ,  tranfeunt  ;  veltimentorum 


D 


E 


pariter  ufus ,  praeter  commoda,  qux  nobis  per  aliquod 
tempus  affert  ,  ad  pofteros  tranlmittitur ;  unguento¬ 
rum  vero  utilitas  ac  deledtatio  luis  emoritur  horis,  £c 
illico  exfpirat  Exfpirat  quidem  unguentorum  odor, 
nequaquam  vero  infamiae  nota  ,  quam  praeferebat  un¬ 
guentorum  ufus  profufus.  Quamobrem  Clem  Ale- 
xan.  lib.  2.  pxdag.  cap.  8:  dicebat  :  Voluptas  artem 
unguentorum  reperit  ,.  cui  nulla  accedit  utilitas  ,  fed  me¬ 
retriciorum  efl  merum  opprobrium  ,  (7*  medicamentum 
ad  provocandum.  Quodque  magis  adhuc  in  unguen¬ 
tis  ridiculum  elt  :  ipfa  unguenta  ,  &  odorata  aroma¬ 
ta  ,  cum  ex  odore  tantum  voluptatem  afferant  ,  hac 
de  ratione  ufui  potius  funt  his  ,  qui  ad  unguentatum 
accefferint  ,  quam  illi  ipli  ,  qui  unguento  madet, 
quapropter  merito  unguentorum  abufus  ,  necnon 
etiam  profufus  ufus  improbandus  apparet. 

Cum  primis  vero  Chriltianis  ,  a  fandtis  Patribus  , 
oriente  jam  Ecclefia  ,  unguentorum  interdicebatur 
ufus.  Ita  habemus,  Clemen.  Alexand.  audtore ,  lib. 
2.  predag.  cap.  8.  dicente  :  Quamobrem  reUe  mthivt - 
detur  nonnullos  ,  (fupple  ,  fentirej  cum  sgr  e  ferunt 
tantum  fludii  in  unguenta  conferri  ,  ut  utilitatem  ipfam 
effoemwarent  ,  eorum  artifices  ,  nempe  ,  unguentarios  , 
a  civitatibus ,  qua  bonis  legibus ,  &  inftitutis  reguntur , 
expellere  ,  atque  adeo  ipfos  etiam  floridarum  lanarum  in¬ 
feriores.  Nefas  enim  efl  veftes  dolofas  ,  &  unguenta  in 
civitatem  veritatis  ingredi  :  oportet  autem  m  primis  apud 
nos  ,  viros  unguenta  non  olere  ,  fed  vita  probitatem.  Et 
maximus  ille  Hieronymus  ad  Demetriadem  de  Vir¬ 
gin.  fervan.  Cincinnatulos  pueros  ,  inquit  ,  &  cala - 
miftratos  ,  &  peregrini  muris  olentes  pelliculas  ,  de  qui¬ 
bus  illud  arbitri  efl  ,  non  bene  olet ,  qui  bene  femper  olet , 
quafl  quafdam  peftes  ,  (jr  venena  pudicitia  virgo  devitet. 
Unguenta  namque  illa  illius  retatis  in  profulione  ,  li¬ 
bidinis  notam  habuiffe  manifeltum  elt.  Nim  fleut 
boves  annulis ,  inquit  Clem,  Alexan.  lib.  2.  cap.  8.  & 
funibus  ,  ita  etiam  intemperans  fufftibus  ,  &  unguentis , 
&  fuave  olentibus  coronarum  odoribus  trahitur.  Nolter 
quoque  Seneca  damnatre  voluptatis  antrum  venaturus 
ad  unguenta  refugit ,  dicens  lib.  de  vit.  beat.  cap.  7. 
^ uventes  voluptatem  latitantem  fizpius  ,  ac  tenebras  ca¬ 
ptantem  circa  balnea  ,  ac  fudatoria  ,  ac  loca  adilem  me¬ 
tuentia  ,  mollem  ,  enervem ,  mero ,  atque  unguento  ma¬ 
dentem  ,  pallidam  ,  fucatam  ,  ac  medicamentis  pollini - 
tam.  His  quoque  eruditiffimus  Clemens  in  eadem 
metaphora  fubfcripfit ,  dicens  loco  citato  :  Quemad¬ 
modum  autem  qui  naribus  funt  fagacibus  canes ,  feras  odo¬ 
re  mvefligant  ,  ita  ex  nimis  curiofa  unguentorum  fra¬ 
grantia  ,  qui  moderati  funt  ,  &  temperantes  venantur 
intemperantes. 

Tanto  quidem  luxu  corruptos  fuiffe  molliores  con¬ 
fiat  ;  ut  in  unguentis  convolverentur  ,  audtore  A- 
thenxo  lib.  7.  cap.  7.  Antiochi  enim ,  qui  Epiphanes 
didtus  elt ,  meminit  ,  qui  cum  beatus  a  quodam  exi- 
ftimaretur  ,  eo  quod  unguentis  prreftantiffimis  ,  ac 
fuaviffimis  uteretur  :  rev  olvSpomov  ,  inquit  A- 

then.  7rpo<r</7rwv  ,  ebra  x,«vo?  t>j  Iaousto  ,  , 

\iroiY\av  «utov  KXTXfcv&rjVXi  Ttj;  mQxM;  juiyi;ov  KipxfMov 
7roAvTihi;drns  [xvpov  t  r,;  ;xkt  r,;  stotA  ovuivyjg*  eo;  7txvrx; 
xvx;xvrx;  kuA /go9-«<  Axfxivx;  ru  /xv pa>  ,  dj  Sp.  r r,v  yhi;- 
%(>qiy]TX  r.xrxitlitlovrx;  yi Acorx  7rxf^<Jv,  kx9'X7TI^  Kj  xv- 
tov  tov  fixfiKix.  hoc  elt  ,  Nihil  refpondilfe  Antio¬ 
chum  homini  ,  fed  poftridiet  ingreffus  ubi  plebejus  ille 
lavabatur  ,  fecit  profundere  capiti  ejus  magnum  vaspre- 
tiofiffimi  unguenti  ,  ejus  quod  dicitur  ftafles  ,  ut  omnes 
lavaturi  ajfurgentes  volutarentur  in  illo  unguento ,  &  ca¬ 
dentes  ob  lentorem  unguenti  ,  ad  nfum  excitarent  ipfum 
quoque  Regem.  Vifus  elt  quidem  Rex  profufus  in 
profundendo  praeftantiffimo  unguento  \  profufi  ultra 
quam  credi  potefi  in  voluptatibus  illi  ,  qui  adurgen¬ 
tes  a  folio  in  unguento  illo  tanta  aviditate  convolve¬ 
bantur. 

Apud  Euripidem  quoque  in  Cyclope,  Satyrorum 

femi- 


Sacrorvm  E lje ochrismathn. 


94 

femichorus  in  beatorum  numerum  Bacchantes  re¬ 
ponit  ,  quod  unguentis  madidis,  venere,  ac  voluptate 
fruantur.  dicit  enim  : 

M cudpioc  of 

EV)  tTspv/ 01?  T£  &GV 

XMjuvfc  £%wv  Irod^OtC 

A»7rttpof  Pofpu^ov. 

hoc  efl  ,  Beatus  qui  bacchatur. 

Et  infra  :  Et  z»  letto  flavum  delicata  tenens  amica 

Unguentis  delibutus  ac  nitens  ,  cincinnum. 

Sed  eo  ,  quaefb  ,  in  reprehendendo  veterum  un¬ 
guentorum  profufum  ufum  argumento  utamui  ,  quo 
utitur  Athenaeus  lib.  ijT.  cap.  12..  Improbat  enim  il¬ 
lius  statis  luxum  ,  &  unguentorum  abufum  ,  quod 
pro  lingulis  humani  corporis  membris  lingula  exco¬ 
gitaverint  unguenta,  hanc  appellat  Athenaeus  diligen¬ 
tiam  ,  &  antiquorum  curiofitatem  ,  nos  luxum  pro¬ 
fufum ,  damnabilem  abufum  appellabimus,  on  Sfe 
citK&rc  rv  Tofr  7r#A#joT£poi?  ,  inquit  Athen.  ^  t  pupwv 

,  dijAOV  C4i  TOU  )tj  7T0<0V  T<  £>t<36fa)  T" 

A  m  j;'wwv  eflv  SAit^i/ov.  AvTlCpWJjf  youv  ov  toIV  3"0£/t- 
nloit  ^loflrrovri  §y\<sI. 

AS^  «4’  &A 

c/^.  ^utrojtoTAjfrs  «Te  Kc&A7ri£&  , 
aiyvTTrlu  {flo  rxV  Tto^ac  ,  dj  t#  intsA»;  , 

( poivmlvu  3  T«f  ^  riT&ioc, 

ci<rvu(&gjlvif>  3  t  erepo»  [o^yytovoe  , 

3  rei?  dcp^us1  ,  £  t!o/  Ko^lai 
S£7rv?A*vw  3  to  yovw  ,  «j 


B 


Ttu/  ao [A.I 
TOV  «V^£V<a. 


Et  praeter  hoc  alia  quoque  alfert  nonnulla  loca  no- 
fler  Athenaeus  ,  quibus  probet  ex  vernilioribus  Co¬ 
micis  ,  ac  Poetis,  lludium  ,  live  potius  luxum  vete¬ 
rum  in  lingulis  humani  corporis  ungendis  membris 
locus  vero  allatus  hanc  recipit  interpretationem.  Quo- 
mam  ftudium  erat  antiquis  ,  &  diligentia  unguentorum. 
&  hoc  eft  indicium ,  quod  privatim  unicuique  parti  cor¬ 
poris  adhiberent  ,  qua  fcirent  idonea  unguenta.  Anti- ' 
phanes  quidem  in  Vmofls  ,  aut  fojflore  dicit , 

Lavatur  autem  reble  aliquis 
In  aureo  quodam  folio  unguento , 

Aegyptio  pedes  linit ,  &  crura  : 

Phcenicmo  buccas ,  &  ubera  : 

Sifymbnno  vero  utrumque  brachium  : 
Amaracino  fupercilium  ,  &  comam  , 

Serpyllino  cervicem  ,  atque  genua. 

Nec  ab  unguentis  immunes  fuerunt  pedes  ,  ut 
pluribus  profequitur  ibidem  audior  ,  &  lib.  1  3.  Cor 
quoque  fedem  animae  fuavibus  odoribus  recreari  exi- 
ftimabant  veteres  ;  ut  propterea  illos  potius  in  un¬ 
guentis  natafie  ,  quam  unguentis  ufos  fuiffe  ,  dicen¬ 
dum  lit.  Sed  undenam  Graeci  pellimum  hunc  lu¬ 
xum  hauferunt  ?  ut  lingulis  humani  corporis  mem¬ 
bris  ,  lingula  excogitarent  unguenta  ?  Ab  Hebraeis 
mehercle  :  aliter  alii  fentiant. 

Ad  facras  igitur  redeamus  literas  ,  &  ex  variis  il¬ 
larum  locis  ab  Hebraeis  unguentorum  profufum  ufum, 
alias  accepilfe  gentes  intelligemus.  non  recedamus 
a  facro  Cantici  libro  j  ibi  enim  Sponfa  unguento 
rum  ufum  ad  manus  perfundendas  monllravit  ,  di 
cens  :  Surrexi  ut  aperirem  diletlo  meo  ,  manus  mea  di- 
flillaverunt  myrrham  ,  e5*  digiti  mei  pleni  myrrha  pro- 
batiftima.  cap.  9.  de  genis,  ac  facie  Sponli  in  eodem 
capitulo  ,  Gena  tua  ,  inquit  Sponla  ,  ftcut  areola  aro¬ 
matum  conftta  a  pigmentariis,  mammas  ac  pedtus  Spon- 
fae  commendat  Sponfus  ,  dicens  :  Meliora  funt  ubera 
tua  vino  ,  fragrantia  unguentis  optimis,  ubi  comparan¬ 
tur  pedtus  &  mammillae  perfufae  unguentis  optimis , 


D 


E 


95 

prout  de  more  illius  aetatis  ,  vino  praeflantiffimo. 
Capitis  ungendi  confuetudinem  ,  Spiritus  fandius 
aperuit  ,  munditiam  legalem  fuadendo  Hebraeis,  di¬ 
cens  ,  Oleum  de  capite  tuo  non  deficiat.  Illud  etiam  , 
quod  de  ungendo  corde  dicebatur  ex  Athenaeo,  fre- 
quentillimum  fuilfe  apud  Hebraeos  liquido  conltat , 
Spiritu  fandto  Proverb.  27.  dicente  :  Unguento  & 
variis  odoribus  delectatur  cor.  Et  denique  mulier  il¬ 
la  ,  quae  peccata  deflevit  in  domo  Pharifaei ,  toties- 
que  ad  Chrilti  pedes  in  convivio  acceflit  ,  eofdem 
ungendi  caufa,  nequaquam  tunc  primopedum  gratia 
id  excogitavit  unguentum  >  fed  quod  faepeipfa  fece¬ 
rat  ex  confuetudine  illius  aetatis  ,  ab  aliis  quoque 
fieri  didicerat  ;  amoris  ,  honoris  ,  ac  pietatis  ergo 
faciendum  in  Servatorem  noilrum  putavit. 

Quid  plura  congeram  ?  in  unguentorum  ufu  adeo 
profufi  funt  veteres  ,  ut  parum  cenferetur  femel  in 
die  fumpfifle  unguentum  ;  ni  bis,  terque  renovare¬ 
tur  j  ne  a  corpore  odor  evanefceret.  Quid  ?  quod 
odore  tamquam  fues gloriantur  ?  dixit  Seneca  epift  86. 
utebantur  enim  his  ad  Venerem  excitandam,  &  ex¬ 
citatam  etiam  fruendam.  Excitari  affirmat  Clemens 
lib.  2.  paedag.  cap.  8.  dicens  :  Coronarum  autem  dr 
unguentorum  ufus  non  eft  nobis  necejfarius  :  ad  libidines 
emm  &  voluptates  impellunt  :  maxime  cum  nox  prope 
eft.  Frui  venere  folitos  molliores  corrupti  illius  lae- 
culi  in  unguentis  ,  oftendit  Plutarch.  Sympofi  lib. 
3.  qutefl,  4.  apud  quem  difputatur  in  convivio,  cor- 
porane  virorum  ,  an  mulierum  denfiora  forent :  & 
pro  denfitate  corporis  muliebris  flat  Florus  ,  dicens 

'ibi  ori  ei<r)  7nJHvoTi(>cti  t  dv £pwv  ,  w  <£>/A e  A'3-^v/Aom, 

7 r  eri  irvv»v»7r»oopi.iivuv  yovcu%)\i  yj  pt,vpov  aAyj- 
Aifajuivotif  n  ihatov.  <x.vot,Trlpt7tKotrrou  'fis  civ t2  tS  %fi<rpioi- 
ov  rw  (rvpKcc^ivb^v  ,  xdv  1  S-iyutn  ,  ju.jjtfg  'ZsfDCot- 
fcovrou  t  yvv-ounSv  ,  ^t^pcoTyiToo  ,  [aotvor^roo  tS 
<rw{/,cn&  £Ajcovt@j.  hoc  efl  :  Quoniam  autem  funt 
denftores  virorum ,  6  amice  Athryi/ate ,  conjice  a  con¬ 
cumbentibus  cum  mulieribus  perunbiis  unguento ,  aut  oleo. 
Opplentur  enim  eodem  unguento  in  ipfo  concubitu ,  etiam 
fi  non  contreffent  ,  neque  attingant  mulierum  ,  fupple 
corpora  ,  propter  calorem  ,  &  raritatem  corporis  attra¬ 
hentis  .MuYiCitem  quoque  illam  apud  Apuleium  lib.  10. 
Metam,  afinini  concubitus  avidam ,  unguentis  vene¬ 
rem  excitafle  ,  ac  fruitam  fcripfit  ille  :  De  ftanneo 
vafculo  multo  fefe  perungit  oleo  i  balfamo  ,  meque  indi¬ 
dem  largijftme  prafncat  i  fed  multo  tanta  impenfius  cura 
etiam  nares  perfudit  meas.  Et  in  eadem  fententia  Lu- 
cian.  jUupov  cm  t lv@r  «A«|3«?ps  '3r£!>%io)pciVii ,  toJtw  «a«- 
<P<4  tV&iV  [/.MAISOC  T  flvoo  ptov  [AVQU)  bviTtXYjffi  ,  ld  eft  , 
Unguentum  ex  alabaaftro  promens  ungitur  illo,  in¬ 
didem  nares  meas  unguento  replevit.  Eumolpus  quo¬ 
que  Petronii  ita  Licte  in  navi  fatisfacit,  cum  de  his, 
qui  fecum  erant  conqueritur.  Inter  catera  apud  com¬ 
munem  ,  inquit,  amicam,  confumpferunt pecuniam  me¬ 
am  ,  a  qua  illos  proxima  nocte  extraxi  ,  mero  ,  ungu¬ 
entisque  perfufos,  ad  flammam  ,  adhuc  patrimonii  mei 
reliquias  olent.  Prudenter  igitur  ,  &  falfe  Diogenes, 
cuidam  adolefcenti  calamiflrato  ,  qui  capillos  ungu¬ 
ento  delibutos  ferre  minime  verebatur.  Cave  ,  in¬ 
quit  ,  ne  rrn  xscpotA^?  vota  Slot  $  (ZiS  dvccafrloiv  adducat. 
hoc  efl  ,  ne  capitis  bonus  odor  ,  vita  difflo  lationem  ajfle- 
rat.  Quod  certe  veteribus  illis  flrenuiffimis  quoque 
militibus  attulifle  omnium  hifloriarum  fcripta  cla¬ 
mant.  his  Annibalis  ferociam  fradlam  affirmant  fcrip- 
tores  ;  ferociam  illam  ,  nimirum  ,  quae  in  ultimum 
rerum  difcrimen  Romani  Imperii  majeflatem  addu¬ 
xerat.  his  Graecos  enervatos  ,  Spartanos  ,  Perfas  , 
&  fi  quae  fuere  gentes  alite  ,  quae  unguentis  uteren¬ 
tur  ,  aut  debilitatas  ,  aut  omnino  in  diffolutionem 
proflratis  viribus  abjifle  perfpicuum  efl.  Romanum 
quoque  Imperium  unguentorum  ,  ac  Veneris  luxu 
proflratum  jacuifle  norunt  quotquot  Imperatorum  vi¬ 
tas  ,  atque  Imperii  illius  hiflorias  legerunt. 


CAP. 


96 


Myrothecivm  I. 


CAP.  X  X. 

Ungentarii  ,  ac  Unguentarii  ,  qute  fint  di- 
fcrimina. 

Ad  locum  Ecclefiafta;  cap,  io.  Mufca  morientes  per¬ 
dunt  [navitatem  unguenti.  Et  ad  alia  plura. 

NObiS,  qui  facra  profitemur  interpretari  ora¬ 
cula  ,  in  unguentis  pertradtandis  ,  commif- 
cendis ,  atque  componendis  ,  a  facris  nequa¬ 
quam  recedendum  erit  literis.  Licet  enim  aliquan¬ 
do  inter  prophana  verfemur  ,  nobisque  negotium 
e  fle  videatur  cum  Graecis  ,  &  Romanis  ,  cum  illo¬ 
rum  poetis  ,  aut  hiftoriis  ,  id  agimus  ,  ut  illoium 
confuetudines  &  mores  ,  facris  oraculis  lucem  affe¬ 
rant.  Ut  vero  genus  materiae  ,  de  quo  agitur  ,  fuis 
partibus,  de  quibus  fermo  erit  in  fequentibus, prae¬ 
ficiatur  ,  oleum  pigmentarii  ,  five  compofitionis , 
cujus  in  cap.  io.  Ecclefiaftae  facra  meminere  oracu¬ 
la,  nobis  primo  confiderandum  occurrit.  Omnium 
enim  oleorum  ,  quae  aromatibus  condiebantur,  aut 
unguentorum  ,  de  quibus  agitur  in  facris  literis , 
univerfali  quadam  ratione  ,  primam  frcrorum  un- 
guentorum  occupat  fedem:  fic  enim  ibi  loquitur  Spi¬ 
ritus  fandtus  :  Mufca  morientes  perdunt  [navitatem  un¬ 
guenti.  Senfum  enim  potius  quam  verba  noffer  In¬ 
terpres  attendens  ,  per  illud  fubftantivum  fuavitatis 
expreflit  ;  quod  per  commune  quoddam  unguen¬ 
ti-  nomen  hebraicus  textus  aperuerat  ,  dicens  : 
npi  jDttf  j t nin  ooj  hoc  eft  ,  Mufca  mortua 

faciunt  evanefcere  fuavitatem  olei  aromatizantis,  ita 
nunc  locus  ifte  explicabitur.  Quale  vero  fit  &  quo 
nomine  proprie  hoc  unguentum  appellari  debeat  , 
hoc  opus  ,  hic  labor.  Oleum  fuavitatis.  Septuagin¬ 
ta  Interpretes  Vaticani  exemplaris  illud  appel¬ 
lant.  Oleum  compojitionis  fandus  Hieronymus  dixit  : 

pUjCOV  &G0V CCTOG  (TYlfi  £A CCIOV  [AVQifov  ,  Scholla— 

ftes  reddidit ,  id  eft  ,  Mufcarum  mors  putrefcere  facit 
oleum  fuave  olens  myropola  :  five  vero  ,  Oleum  fuave 
olens  dixeris  illud  j  five  Oleum  compofitionis  appella¬ 
veris;  five  denique  Oleum  fuavitatis ,  aut  Oleum  aro¬ 
matibus  conditum  fueris  interpretatus  hoc  genus 
compofitionis  ;  quocumque  nomine  fignificetur  j 
omnibus  unguentis  atque  oleis  ,  de  quibus  a  nobis 
agitur  in  hoc  Myrothecio  &  reliquis ,  adjediva  illa 
praeclare  convenire  perfpicuum  eft  :  &  iftud  ,  de 
quo  Ecclefiaftes  loquitur  ,  generis  locum  tenere  , 
illa  ipfa  vocabula  ,  quibus  Interpretes  ad  locum  ex¬ 
plicandum  utuntur,  manifefte  aperiunt,  quamobrem 
a  nobis  primo  loco  de  eo  pertradari  debere  ,  ratio 
ipfa  poftulat. 

Verum  quodnam  genUs  unguenti  illis  vocibus  fi¬ 
gnificetur,  difficultatem  habet,  totiusque  difficulta¬ 
tis  vis  in  explicatione  illius  vocis  np  rokeah  pofita 
eft.  Hanc  Sandes  Pagninus ,  per  Aromatanurn  ex- 
plicavit  ,  Arias  Montanus  Pigmentarium  dixit  ;  Va- 
tablus  Pharmacopolam  i  Vnguentanus  alii  interpre¬ 
tantur  :  ex  quibus  vocabulis  illa  tria  ,  Vnguentanus , 
Pigmentarius  ,  &  Aromatarius  ,  quod  magis  ad  rem 
noftram  faciant  ,  diligentiori  indagine  perpendenda 
a  nobis ,  enucleandaque  erunt  :  cum  ut  genuinam 
loci  allati  interpretationem  attingamus  ,  tum  ut  di- 
verfie  facrorum  unguentorum  ,  &  oleorum  fpecies  , 
de  quibus  noffer  futurus  eft  fermo  ,  lucidiores  appa¬ 
reant. 

Unguentariam  enim  non  nifi  ex  infima  plebe  ho¬ 
mines  exercuifle  plurimi  non  contemnenda;  audori- 
tatis  fcriptores  arbitrantur,  quod  unguentum  luxus  ef 
fet  fupervacui ,  inquit  Catanasus  apud  JoannemRoul. 
Quamobrem  C  a;  fare  cenfuram  Urbis  agente  ,  pro¬ 
hibiti  funt  unguentarii  ,  exotica  ,  id  eft  peregrina 


A 


B 


D 


E 


97 

unguenta,  Romam  adferre  :  peregrina  non  domefti- 
Ca  ,  alibi  inventa  ,  non  quae  Romae  excogitata  fuif- 
fent.  Nefcio  an  in  hoc  Ctefar  laude  dignus  fit  :  po¬ 
tuit  enim  fieri  ,  ut  corruptus  pecunia  ab  unguento¬ 
rum  negotiatoribus  ,  ad  lucrum  illis  conciliandum  , 
fibique  pecuniae  fummam  acquirendam,  exotica  pro¬ 
hibuerit  unguenta  ,  ut  Romana  in  lucrum  mercato¬ 
rum  carius  venderentur  :  dignus  certe  laude  Cadar 
fuiflet,  fi  unguenta  ab  Urbe  omnino  ablegaflet ,  ac 
unguentarios  inhonefta  miffione  amandaflet  ;  ut  ip- 
fimet  unguentariam  tabernam  claufiflent ;  vel  eafiil- 
tem  de  caula  ,  quod  mufcis  plurimis ,  ut  reor  ,  fu- 
pra  modum  unguentarii  cum  vexarentur  :  dum  aliis 
fragrantiam  parabant  ,  libi  ipfis  moleftiam  ac  foete¬ 
rem ,  contemptumque  conciliabant,  proptereaque  un¬ 
guentariam  ad  homines  infimas  plebis  pertinuifle ali¬ 
qui  non  immerito  fufpicentur.  Nam  mufeas  mori¬ 
entes  perdere  fuavitatem  unguenti  ,  experientia  do¬ 
cet  :  affirmat  etiam  Spiritus  fandus,  teffis  omni  ex¬ 
ceptione  major. 

Videtur  etiam  ftare  pro  ignobilitate  unguentario¬ 
rum  Sueton.  in  Odavium  Caefarem.  Stat  quoque 
lapis  etiam  Manutianus  in  didione  Unguentarius , 
fub  hac  verborum  forma. 

FAVSTVS.  PO  .  .  .  .  . 
INSTITOR.  VNGVENT 

Quem  fic  fupplendum  exiftimo  FAVSTVS 
POLLINCTOR  INSTITOR  VN 
GVENTAR.IVS.  in  quo  dum  legimus  unguentari¬ 
um  artificem  pollindoriam  exercuifle ,  hominem  in¬ 
ter  cadavera  verlantem  intelligas  ,  ac  propterea  non 
nifi  de  infima  plebe.  At  nifi  illud  placuerit  ,  lege 
POLLINTOR;  qui  farinam  facit  ,  polinario- 
que  cribro  ejufdem  florem  ,  qui  poliis  dicitur  ,  a 
reliqua  feparat  farina.  Stat  igitur  fuppleca  lacuna  , 
cum  materna  Augufti  Odavii  origine  ,  quam  illi  in 
contemptum  M.  Antonius  objiciebat,  proavum  enim 
Odavii  Augufti  Afro  genere  fuifle  ,  &  modo  ungu¬ 
entariam  tabernam ,  modo  piftrinum  Ariciae  exer¬ 
cuifle  M.  Antonius  dicebat  ;  ut  fubditos  Imperii  , 
Romanosque  cives  in  Odavii  odium  pertraheret; 
dum  igitur  Pollintorem  legimus  in  lapide  ,  homo 
cenfeatur  ex  infima  humo  :  ut  dixerit  Cato  lib.  y. 
de  re  ruft.  Operarium  mercenarium  pollintorem  diutius 
eumdem  ne  habeat  diem  Sed  redene  lacuna  fuppleta 
fuerit  ,  aliorum  judicium  efto.  cum  enim  inftitor 
dicatur  ille  ,  qui  vendendis  mercibus  ,  vel  emendis 
operam  dat  ,  tabernasque  quorumcumque  negotio¬ 
rum  ,  ac  mercium  alieno  calculo  praeficiebatur  ;  ut 
ex  Jurifconfultis  liquido  conflat  lib.  37.  ffi  de  ad- 
minift.  tut.  lapidem  fupra  allatum  loqui  ,  non  de  eo 
qui  unguenta  parabat  ,  aut  olea  aromatibus  condie¬ 
bat  j  fed  de  aliquo  ,  qui  unguentariae  taberna;  ad 
unguenta  vendenda  fuam  locaflet  operam,  perfpicu¬ 
um  erit  :  quem  ex  infima  hominum  plebe  fuifle  non 
dubitarem. 

At  non  ita  fentiendum  putarem  de  his  qui  ungu¬ 
entariam  ex  arte  aromatifera  exercerent ;  unguenta 
nimirum  componendo  ,  live  olea  aromatibus  con¬ 
diendo  :  hos  enim  in  pretio  habitos  jam  fupra  ape¬ 
ruimus  ex  antiquis  lapidibus  ,  &  Urbis  muneribus  , 
quibus  a  Senatu  donatus  ille  ,  de  quo  lapis  ,  videba¬ 
tur.  Quapropter  hinc  fortafle  lucem  haurire  lice¬ 
bit  ,  ut  inter  VNGENTAR1VM  ,  &  V N- 
GVENTARIVM  diferimen  agnofeatur.  htec 
enim  duo  vocabula  quamvis  indiferiminatim  ab  au- 
dtoribus  paffim  fumantur  ,  pro  his  qui  unguentis 
conficiendis,  vel  yendendis  operam  dant  :  quorum 
etiam  vocabulorum  prius  tantum  retinendum  Ser¬ 
vius  putat  s  (refte  necne  didtum  ,  viderint  alii) 
quia  tamen  qui  unguenta  ex  arte  aromatifera  confi¬ 
ciebant  ,  ac  componebant  ;  munere  diftinguebantur 
G  ab 


Sacrorvm 

ab  his  qui  eadem  vendebant  s  nomine  quoque  eof- 
dem  diltingui  eo  prsfercim  feculo  necefle  erat.  Fe¬ 
cerunt  enim  id  Greci  ,  fic  enim  de  his  Pollux 
lib.  7.  cap.  33-  loquitur  :  >  K&tioc?  fi 

Urus  ‘weu«<r*  ,  y^otog,  fi  A [AVfovu 
r  A id  eit  ,  Critias  enim  ,  q*j 
unguenta  conficit  yvqifov  nominavit.  ,  Mupwaroiov  A- 
nacreon.  Arifiophanes  autem  MvposrwA»!?  dixit  ld 
eft  ,  illum  qui  unguenta  vendit  fic  nomina^- 
vit.  *  Itaque  alio  nomine  unguenti  venditor  ,  alio 
qui  unguenta  conficiebat ,  atque  componebat  ,  dice¬ 
batur  :  hic  Mjrepfos  ,  &  Myropceos  ,  ille  Myropola  a 
Graecorum  feriptoribus ,  iisque  gravioribus  appella¬ 
batur.  Ita  pariter  ratione  munerum  ,  apud  Latinos, 
hos  diftinguendos  cenfeo  s  vel  faltem  ex  munere  ar¬ 
tis  ,  nomina  quoque  diftinguere  non  erit  a  recta  ra¬ 
tione  alienum  ;  ut  qui  unguenta  vendebat  ,  ex  lapi¬ 
de  jam  allato  VNGVENT  ARIVS  diceretur  j 
VNGENT  ARIVS  vero  unguentorum  ex  regu¬ 
lis  artis  confcdor  ,  &  apparator  appellaretur  :  ut  di¬ 
ffindis  in  hoc  genere  hominum  muneribus  ,  diftin- 
cta  pariter  fortirentur  nomina  ,  qui  etiam  dignitate 
diftinguebantur.  hoc  poftremum  genus  hominum 
nobiliorum  in  re  aromatifera  a  pnoiibus  diftiogui  ex 
lapide  litterato  non  oblcure  colligitur  ,  quem  habet 
Manut.  loco  citato  ,  fiib  hac  verborum  foima. 

CLAV.DIO.  PHI 

largyro.  vn 

GENTARIO 

I  s  Q  .  FAMILIAM 
S  V  A  M.  M  AN  V  MISIT 
PECVNIAMQ. 

LEGAVIT 


B 


Ungentarius  ex  lapide  pecuniam  legavit ,  fami¬ 
liam  luam  manumifit :  dignitatem  ,  nobilitatemque 
hominis  in  his  agnofee.  Quamobrem  ungentarium 
ab  ungendo  didum  exiftima  ;  quod  corporum  un¬ 
gendorum  gratia ,  unguenta  conficeret,  ab  ungue¬ 
dine  vero,  quo  nomine  unguenta  jam  parata,  veteri 
vocabulo  nominabantur  ,  unguentorum  inftitores  , 
unguentarios  appellatos  fuifle  exiftimo. 

Reliquum  elt  nos  confiderare  quid  in  Ecclefiaftae 
loco  allato  a  Spiritu  fando  fignificettfr  didione  Dp."1 
Unguentariufne  ,  Pigmentarius ,  an  vero  Aromata- 
rius.  Aromatarius  namque  ille  dicitur  ;  ut  hinc 
exordiamur  >  qui  tam  ad  componendum  unguenta , 
quam  in  condimentum  ciborum,  atque  etiam  ad  fuf- 
fumigationes  ,  &  quofeumque  alios  ufus ,  aromata 
vendit.  Sunt  autem  aromata  plantarum  frudus  bo¬ 
ni  odoris,  &  faporis  admodum  grati,  quibus  utimur, 
Sc  licet  aroma  in  lingulari  non  habeatur  apud  Lati¬ 
nos  ;  ac  propterea  ,  qui  aromata  vendit ,  apud  me¬ 
liores  feriptores  Latinos  aromatites  a  Grasco  oi^uy,»- 
t/tij?  dicendus  videatur :  nobis  tamen  a  Latina  voce 
a Aromatarius ,  difcedendum  nequaquam  erit,  nam 
&  literati  lapides,  antiquitatis  certiflima  monumen¬ 
ta  ,  illam  retinent.  Exliat  lapis  Romanus  apud  Ma- 
nutium  in  didione  Pollio  ,fub  hac  verborum  forma. 

L.  IVNIO.  L.  F.  SABATI 
NA.  POLLIONI.  AV 
ROMATARIO.  A.  VIG 
P  V  B  L  I  C.  VIX.  A  N  N. 

VIII 

L.  F.  SYN 
A  R  O  M  A  T 
FRATRI.  OPTIMO.  PI 
ENTISS1MO.  FEC. 

Qua  vero  de  ratione  hoc  in  lapide  didio  Aromata- 


Et^OCHRlSMATtlN.  99 

nus ,  priori  loco  cum  litera  V  feribatur  fic  ,  AV 
ROM  AT  ARIVS,  pofteriori  vero  explofa  V,fcrir 
batur  A  RO  M  A  T  A  R I  V  S,  me  quidem  latet, licet 
fufpicionesnonnullas  jam  a  nobis  allatas  fint  cap  17. 
pro  explicatione  hujus  vocis,  nifi  forte  velimus  fufpi- 
cari  errore, vel  impreffioris  in  libro,  vel  imperitialapici- 
das  in  lapide  exarando,  id  fortaffie  contigifie.  Certum 
fit  tamen  in  explicatione  loci  allati  ex  cap.  10.  Eccle- 
fiaftas  didionem  Op."1  nequaquam  aromatarium  inter¬ 
pretari  a  nobis  poffie.  Elt  enim  ibi  fermo  de  re  ali¬ 
qua  ,  cujus  contadu  ,  &  mu  fete  ,  &c  odor  ejufdem 
rei  exftinguuntur.  aromatum  vero  fragrantia,  atque 
odor,  quorum  aromatarii  officina  eft  referta,  &  aer 
undique  in  ea  fuavitate  maxima  afficitur  ;  exfiften- 
tefque  mufeas  nec  inficit  ,  nec  mufete  eb  adven¬ 
tantes  aromatum  folo  contadu  exfpirant  >  nec  deni¬ 
que  odor  aromatum  ,  mufearum  adventantium  con- 
curfu  minuitur  ,  fed  fpirituum  odoratorum  ex¬ 
halatione.  Pigmentarium  Arias  Montanus.,  vir 
de  lingua  fanda  optime  meritus,  didionem  OpA  in- 
pretatur  ,  dicens  :  Mufca  mortua  foetere  facient  ,  va¬ 
porare  facient  oleum  pigmentarii.  Eft  autem  pigmen¬ 
tum  ,  fi  rigorofam  vocabuli  fignificationem  retinere 
velimus  ,  unguentum  ,  quo  mulieres  ad  faciem  ve~ 
nullandam  ,  gratiamque  ori  conciliandam  utuntur. 
Quamobrem  faciem  fucare  ,  inungere  etiam  folet 
Latine,  &:  Graece  dici  ,  ex  Polluce  lib.  p .  cap.  1 5. 
££«?  3  ,  inquit  ,  Jtj  x,ci7niheiav  donet  7T(ucroo7i-io  ,  ro 
7ffuou7ro\i  'vfzayplet.  ldelt  ,  Dicis  autem  &  fucum  ad¬ 
hibes  faciei  ^  faciem  inungit,  quas  dicendi  phrafis 
fumpta  efi;  ex  Platone  de  legibus.  Nec  ofeitanter 
praetereundum  erit  in  verbis  Pollucis  feriptorem 
verbo  ^p/w  ufum  fuifle,  quod  proprie  inungere  un¬ 
guento  fignificat;  (coloribus  id  fieri  a  mulieribus 
folet  )  quapropter  fucum  iplum  Pigmentum  j  quafi 
Ptngimentum  didum  arbitror  j  per  fyncopen  N  ,  & 
fublatis  a  didione  Pingimentunt.  Unguenta  enim. 


C 


D 


E 


XL. 

L.  IVNIVS. 
AVIVS. 


I 

quibus  cumprimis  corrupto  illo  feculo  molliores 
utebantur  ;  non  lolum  fuavitatem  odoriferam  ,  fed 
colore  quoque  cutem  decorabant  ,  ut  infra  offende¬ 
mus  :  quapropter  colores  etiam  ,  quibus  pidores 
utebantur  ,  pigmenta  aliquando  dida  fuifle  compe- 
rimus.  ufu  tamen  receptum  eft,  ut  pigmentum  pro 
fuavi  etiam  ,  &  odorata  compofitione  ,  variis  aro¬ 
matibus  condita  accipiatur  :  ea  forte  ratione  ,  quod 
in  his  conficiendis  ,  aromata  pulverizentur,  &  con- 
tufii  ,  ac  commixta  more  colorum  ,  in  unum  com- 
mifceantur,  Quia  vero  ad  corporis  mollitiem  his 
uti  folent  mulieres,  five  ad  faciem  venuftandam,  five 
adquodeumque  aliud  corporis  membrum  confolidan- 
dum,  purgandum ,  excarificandum,five  deledandumj 
eapropter  ille  qui  hanc  artem  exercet ,  &  pigmen¬ 
ta  componit,  aut  vendit,  Pigmentarius  communi 
vocabulo  appellatur.  Quantum  vero  ad  interpreta¬ 
tionem  loci  ex  cap  10.  Ecclefiaftie  allati  fpedat  j 
nequaquam  de  pigmentariis  ,  aut  pigmentaria  com¬ 
pofitione  ,  ibi  fermo  nem  haberi  reor.  eamdern  ob 
rationem  ,  quam  ,  cum  de  aromatario  nobis  fupra 
effiet  fermo,  attulimus.  Horum  enim  pigmentorum 
contadu  ,  quas  odoratis  aromatibus  componuntur  , 
nec  mufeas  pereunt,  nec  illorum  luavitas  evanefeit. 

Noftra  vero  in  hac  re  fententia  fit  ,  oleum  0p.n 
rokeah  ,  generaliffime  unguentum ,  &  oleum  aroma¬ 
tibus  conditum  ex  vi  vocis  rokeah  fignificari  a  Spiri¬ 
tu  fando,  didio  namque  illa  -p'  rokeah  ,  partici¬ 
pium  'eft  verbi  hebraici  np-1  ,  quod  proprie  adum 
illius  artis  fignificat  :  quas  circa  aromata  odorata 
verfatur  :  ut  propterea  oleum  rokeah  ,  hebraice 
1?^  idfignificet,  quod  ihoutov  Homericum,  quod 
quidem  oleum  odoratum  ,  five  unguentum  valet ,  ex 
obfervationibus  etiam  Atbenasi.  nobis  fcemen  rokeah 
Offi1  I??  erit  omnino  idem  quod  oleum  odoratum. 

hoc 


loi 


ioo  Myrothecivm  I. 


hoc  certe  Scholiafte  biblico,  nemo  melius  explicuit 
ouov  /*v^S  illud  appellans  ,  ideft  oleum 

fuave  olens  unguentarii.  Dixeris  igitur  redte 
njn  oleum  aromatibus  conditum,  nec  minus  re- 
fte  ,  fi  communi  veterum  vocabulo ,  unguentum  il¬ 
lud  idem  nominaveris.  Haec  enim  unguenta  ,  live 
olea  aromatibus  condita  ,  mulcarum  concurrentium 
morte  ,  duplici  damno  afficiuntur,  altero  quidem 
corruptionis  i  altero  demum  ,  quod  corruptis  odore, 
&  fragrantia  deftituantur  ;  quae  duo,  binis  hebraicis 
diCtionibvs  ^91  tabis  nimirum  ,  &  L’?l  iabiangb 
prreclare  expreffit  Spiritus  fandus,  priori  enim,  quae 
foetorem  inducere  lignificat  j  quid  concurfu  ,  & 
morte  mufcarum  corruptionis  adferatur  unguento 
oftenditur.  pofteriori  vero  ,  quas  erudare  interpre¬ 
tatur  ,  odoris  natura  evanida  innuitur,  ut  fenfus 
loci  ex  cap.  io.  Ecclefiaft.-  allati  lit  ;  quod  mulcas 
morientes,  unguenta  putrefcere  faciunt,  atque  fua- 
vitatem  evanefcere  olei  odorati  :  live  oleum  aroma¬ 
tibus  conditum  hoc  appellare  libeat ,  five  denique 
uno  verbo  oleum  unguentarii  hoc  idem  dixerimus. 

Illufiratur  jam  ex  his  locus  ex  cap.  i<5.  lib.  z. 
Paralip.  ubi  fermo  eft  de  morte  ac  funere  Regis  Afa 
fub  his  verbis  :  Mortuus  efi  anno  quadrageflmo  primo 
Regni  fui  ,  &  fepelterunt  in  fepulcro  fuo  ,  quod  fecerat 
fbi  in  civitate  David  ,  pofueruntque  eum  fuper  lectum 
fuum  ,  plenum  aromatibus  ,  &  unguentis  meretriciis  i 
qua  erant  pigmentariorum  arte  confeffa  ,  &  combujfe- 
runt  fuper  eum  ambitione  magna,  haec  ibi.  nobis  vero 
non  eft  immorandum  in  toto  loco  explicando  :  de 
quo  alias  redibit  fermo  Myrothec.  f.  fed  tantum  in 
illis  verbis  :  &  unguentis  meretriciis ,  qua  erant  pig¬ 
mentariorum  arte  confebla.  ut  verior  autem  interpreta¬ 
tio  teneatur  ,  &  Spiritus  fandi  fenfus  firmius  perci¬ 
piatur  ,  hebraice  fic  legetur:  n9p-7??  D'l” 

uz.enim  merukfachim  beminkachath  mangafceb.  in  quo 
textu ,  funt  dux  didiones  ,  quae  ab  eadem  radice 
np7  rakacb  fignificante  aromatizationem  derivantur  : 
quamobrem  fi  locus  ille  ad  verbum  reddendus  erit , 
ita  ex  jam  politis  ad  verbum  interpretabimur.  Et 
meretriciis  aromatibus  ,  in  aromatano  opere.  Ut  jam 
certum  fit  pigmentarium  a  vulgato  interprete  fumi 
debere  pro  unguentario :  fi  proprie  &  ftride  loquen¬ 
dum  nobis  fuerit  ;  licet  multoties  apud  Latinos  etiam 
hae  voces  confundantur.  Nec  praeterire  licet ,  quod 
quoties  in  facris  literis  de  compofidone  unguenti,  aut 
alterius  operis  odorati  tam  in  Exodo,  quam  alibi  fer¬ 
mo  habetur  i  toties  regulis  &  praefcripto  eorum ,  qui 
circa  compolitionem  unguentorum  verlantur  ,  confi¬ 
cienda  jubentur. 


A 


B 


D 


CAP.  XXI. 


Unguentorum  facrorum  fpecies  ex  prophanis 
etiam  recenfentur. 


Ad  loca  Cant.  4.  Emijflones  tua  Paradifus  malorum 
punicorum  cum  pomorum  fruttibus ,  Cypri  cum  nardo. 
lfai.  ^7.  Et  ornafit  te  unguento  Regi ,  &  multiplicafti 
pigmenta  tua.  Ezechiel  27.  fuda  ,  &  terra  Ifrael 
ipfi  mflitores  tui  in  frumento  primo  ,  balfamum  & 
mei  &  oleum  ,  &  refna  in  nundinis  tuis.  Et  ad 
alia  loca. 


MIrum  eft  quantum  voluptati  ,  libidini  ,  at¬ 
que  avaritiae  veteres  ftuduerint.  Haec  enim 
vitia  ,  diverfitatem  unguentorum  excogita¬ 
runt  ;  dicam  verius  ,  haec  eadem  unguenta  deturpa- 
runt.  voluptas  enim  ,  6c  libido  veterum  ad  ufum 
unguentorum  ,  ditiores  ,  mollioresque  alliciebat 
avaritia  illa  componere  ,  noya  excogitare  ,  excogita- 


F 


taque  immutare  ,  artifices  compellebat.  Hinc  pau¬ 
pertas  ipfa  in  Ariftophane  Plut.  aft.  2.  fcen.  f.  lui 
iplius  neceffitatem  oltendit ,  ac  inde  probat  ,  quod 
nili  paupertas  effiet ;  nec  ellent  unguenta. 


E’tj  d’  ly  xr  bv  JtA/vjj  KoiT&Supbteiv'  x  fi  tcovTcH. 

ovtz  bv  rcc7rr]criv.  t ii  fi  v(podv<jv  e 3"£ ypvelx  y  ov- 

; 

ovt i  p,v(>oi<n  o~f  ,  oTrorav  vqu Qlui  dyxyri- 

(&QV. 


Haec  enim  doCtrina  Ariftophanis  confentit  opinio¬ 
ni  illorum  qui  dixerunt,  paupertati  omnium  artium 
inventionem  tribuendam.  Inde  in  loco  allato  ex 
Arifiophane  ,  dicit  Paupertas: 


Sed  nec  jam  habebis  ,  nec  in  letlo  dormire ,  quia  nul¬ 
lus  erit , 

Neque  in  tapetibus  ,  quis  enim  volet  texere  dives  ex- 
f flens  ? 

Neque  unguentis  fiaSleis  ungi ,  quando  fponfam  de¬ 
duxeritis. 

Dicit  enim  Ariftophanes  ,  quod  nec  divites  divi¬ 
tiis  uti  pollent ,  ut  neque  in  ledto  dormire  liceret , 
quod  non  exfiftente  paupertate  ,  nemo  foret  qui  le- 
btum  pararet  ,  aut  alia  faceret  ad  hominum  ufum 
commodiffima.  ut  illa  omnia  paupertate  fuggerente 
excogitata  cenfeantur ,  ficuti  etiam  unguenta.  Omnia 
autem  unguentorum  genera  ,  quibus  veteres ,  tam 
•Graeci  ,  quam  Latini  ad  cutem  confolidandam  ,  ad 
fpeciem  ori  conciliandam  ,  ad  morbos  pellendos, 
ad  luavitatem  naribus  prasftandam  utebantur ,  enu¬ 
merare  difficillimum  forer.  Infinita  namque  illa 
quodammodo  fuifle  Clemens  Alex.  lib.  2.  Paedag. 
cap.  8.  fcribit  :  In  dies  enim  ab  eis  ,  inquit  ,  nova 
excogitantur  unguenta  j  ut  inexplebilem  cupiditatem  ,  bo¬ 
ni  odoris  infatiabilitate  ,  expleant.  Ouo  circa  nimiam 
quandam  decori  ,  pulcbrique  curam  redolent.  Et  Athe¬ 
naeus  lib.  1 5”.  cap.  12.  vvv  3  ,  inquit  ,  xv  tivo( 

<yx.7to\irl<rcivT(Gy  ,  ro  ixxp  ssdsv  u  ttw  ytyovoc  itrxtvdt&y  to 
A((3«vwtivov  hoc  efi  ,  Nupera  quodam  unguen¬ 

tario  excogitatum  ,  &  confeblum  efi  unguentum  e  thure 
incognitum  antea.  Tot  igitur  unguentorum  genera, 
ac  fpecies  tunc  exftitiffie  dicerem  ;  quot  unguenta¬ 
rii  apud  eos  exftiterunt.  Quid  dixerim  quot  un¬ 
guentarii  ?  dicam  verius  ,  quot  fceminas  impu¬ 
dicae  fuerunt  ,  qua:  libidine  aCIas  ,  nova  volupta¬ 
tum  genera  excogitare  in  dies  curabant ,  variifque 
unguentorum  generibus ,  libidinis  fcetorem  arcere  ; 
ex  quibus  unguentorum  generibus  nonnulla  tantum 
a  nobis  enumerabuntur  ;  non  quidem  omnia  quae 
apud  audtores  leguntur  ,  fed  tantum  ea  quae  cum 
factis  fiant  literis  ,  Sc  ad  earum  intelligentiam  fa¬ 
ciunt. 

Abftinendum  vero  nequaquam  nobis  erit ,  a  fim- 
plici  ,  &  communi  olivarum  oleo  >  dum  unguenta 
tradfiantur  >  atque  de  oleis  aromatibus  conditis  agi¬ 
tur  :  hoc  enim  ,  quod  unguentis  commifcendis  de- 
ferviebat,  ab  oleo  luminaris,  licet  non  genere,  fal¬ 
cem  perfectione  difiingui  ,  ex  facris  confiat  literis, 
fic  enim  cap.  gp.  Exodi  fcribiturj  ubi  agitur  de 
oblationibus  Patriarcharum  ;  quas  in  cultum  facri 
tabernaculi  ad  Moyfen attulerunt.  Oleum,  inquit fa- 
cer  textus  ,  ad  luminana  concinnanda  ,  er  ad  prapa- 
randum  unguentum  ,  lupple  ,  obtulerunt.  Duplex 
igitur  olei  ufus  innuitur  5  ad  unguentum  videlicet 
conficiendum  ,  &  in  ufum  facri  Candelabri  ;  quod 
in  Dei  tabernaculo  feptem  difiinCtum  lucernis  ,  die, 
noCtuque  lucebat  ;  de  quo  oleo  jam  diximus  ,  ejuf- 
que  apparandi  methodum  ,  ex  facris  literis  difficul¬ 
tatibus  enucleatis  aperuimus. 

Olei  vero  aromatibus  conditi  ,  five  unguentorum 
G  2  fpe- 


Sacrorvm  El je 


102 

fpecies  nunc  aperire  intendimus,  nam,  tefte  Athe¬ 
nae  ,  Polluce  ,  Plinio  ,  Clemente  Alexandrino  , 
aliifque  fcriptoribus,  unguentorum  nomina,  aliquan¬ 
do  non  tam  a  varia  aromatum  compofitione,  ac  com¬ 
mixtione  fumebatur  ;  quam  a  Regionibus  ,  in  qui¬ 
bus  unguenta  illa  ,  five  olea,  vel  primo  mventaiue- 
re  >  vel  cum  primis  in  ufu  habebantur  j  vel  denique 
pneftantiffime  parabantur  :  quemadmodum  fcemen 
fafon  ]mr  1!?®  ,  hoc  efb ,  Sufinum  a  Sufa  Metropoli 
Perfarum  ,  &  a  lilio  in  Pfal.  44.  &  alibi  ^nomina¬ 
tur  ,  ut  infra  videbimus.  Interdum  vero  ab  un¬ 
guentariis  ,  five  fortafle  melius  dixeris  ,  ab  ungen- 
tariis ,  qui  ea  excogitarunt ,  nomen  unguenta  habe¬ 
bant.  aliquando  etiam  ,  idque  frequentius,  ab  aro¬ 
matibus  praecipuis  ,  quae  unguentis  odoi  em  conci¬ 
liabant  ,  nomen  accipiebant :  interdum  denique  ab 
effe&u  dicebantur,  vocabulumque  fortiebantur. 

Locus  unguento  panathenaico  ,  necnon  etiam 
^Egyptio  nomen  dedit,  de  quo  Acheus  in  a’'Saok 
referente  Athen.  lib.  iy.  cap.  12.  loquitur  ,  di¬ 
cens  : 

Ei<r<xpyv(>2vT£c  K Ai§», 

AwV^Vi  y.bcpiQV  ruv  adyon tIiuv. 


A 


B 


hoc  efl: , 

Argentata  manu  Cyprii  lapidis 

Dabunt  ornamentum  unguentorum  i/Egyptiorum. 


Vel  ut  transfert  alius  ,  Vnguentum  prabebunt  orna¬ 
tum  zy£gyptii.  An  vero  ,  unguento  iEgyptio  ,  fta- 
des  accipiatur  ,  ab  vEgyptiis  delata  ad  Graecos  ,  ut 
docet  Didymus  ;  an  vero  aliquod  aliud  unguenti 
genus  eo  nomine  fignificetur  ,  viderint  alii. 

Mendelium  quoque  a  loco  fortitum  efl:  vocabulum, 
hujus  meminit  Plinius  lib.  13.  cap.  1.  &  Athenaeus 
lib.  iy.  cap.  ii.  appellabatur  porro  Mendefium  , 
quod  apud  Mendefium  urbem  iEgypti  praeflantifii- 
mum  haberetur.  Cyprinum  dicebatur  ex  Plinio  , 
quod  in  Cypro  infula  nobiliflima  ,  atque  notiflima  , 
aliquando  condiri  coeperit  j  quod  mox  optimum  fie¬ 
ri  coepit  apud  Sidonem  ,  compofitum  ex  oleo  om- 
phacino  ,  cardamomo  ,  calamo  ,  afpalato  ,  &  abro¬ 
tono.  Athenaeus  vero  lib.  iy.  cap.  11.  non  quidem 
in  Cypro  coepiffe  ait  ,  fed  apud  ALgyptum  inchoa¬ 
tum  i  migravit  illius  compofitio  in  Cyprum,  deinde 
apud  Phoenices ,  demum  apud  Sidones  manfifle  : 
fic  enim  Athenaeus  fcribit  :  Kvwpivov  'j  vrfjjKUpnou 

t 0  cv  Alyvirlu  ,  Jtvrtgov  'j  1$)  ro  KvirfioiKov  ,  y.ob  ro 
ov  <&Qi\i[xy  ,  <tcq  Tavryc  ro  Syri  hoc  eft ,  Cy¬ 

prinum  ,  fupple  unguentum  ,  componebatur  in  zAEgyp- 
to  ,  deinde  fuit  in  Cypro  &  Phoenicia ,  &  denique  apud 
Sidonem.  Meminit  hujus  etiam  Plinius  lib.  13.  cap. 
1.  Sed  Se  Sponfus  in  facris  Cant.  cap.  4.  fragrantiam 
Sponfae  ,  cum  domo  egrederetur  ,  defcribens ,  Cy¬ 
prini  unguenti  meminit  ,  dicens  :  Emijfiones  tua  pa- 
radifus  malorum  pumcorum  ,  cum  pomorum  fructibus  , 
Cypri  cum  nardo  ,  &c.  ut  ab  eo  ufque  jam  tempore 
hoc  unguentum  Cyprinum  in  pretio  apud  homines 
haberetur. 

Sed  licet  interdum  a  loco  unguenta  nomen  acci¬ 
perent  ,  a  peritia  tamen  artificis  paflim  ,  Sc  a  mate¬ 
ria  illorum  vocabulum  fumebatur.  nec  id  fomnia- 
mus ,  fed  aliorum  veterum  audforitate  fulti  hoc 
affirmamus.  0;  ^o^ySvrec  ,  inquit  Athenaeus 
idque  Vere  ,  y.ui  yj  ,  ycai  o*  t 0  y^ptf^or oerov 

TToiZm  ydoov  ccfC  0[  rcmoi  idelt  ,  Prafiantia  un¬ 
guenti  a  peritia  artificis  ,  &  a  materia  ,  qua  fuppedita- 
tur  illi  ,  provenit  ■,  non  autem  a  locis.  Quamobrem 
ab  inventore  unguentariae  compofitionis ,  fepiffime 
unguenta  praeclarum  fumpfere  nomen  ;  ut  Mega- 
lium  ,  quod  praeftantiffimum  habebatur  apud  Ephe- 
fum  ,  tefle  Athenaeo  ■,  &  a  Megalo  Siculo  ,  fic  di¬ 
cebatur  j  quod  fcribit  etiam  Pollux  lib.  6.  Onomaft. 


E 


OCHRISMATflN.  103 

cap.  ip.  Celeberrimum  quoque  Roma;  fuit  Nicero¬ 
tianum  a  Nicerote  Syro  excogitatum,  adeo  enim 
pergratum  hoc  unguentum  erat  ut  Laberius  in 
laudem  ferculorum  dixerit,  referente  Radero,  pag. 
460. &Calderino  in  Martialem  lib.  io.  Epigr.  38. 

Et  quacumque  Syrus  Nicerotes  olet  , 

Et  quicquid  croci  ,  cajfiaque  ,  cmamique 
'Udus  eafane  fpirat  delicatus  Arabs , 

Hoc  totum  vobis  ,  nunc  ad  ccenam  affero. 

Ad  fcenam  ,  non  ad  coenam  ,  legit  Calderinus  ; 
priorem  ledlionem  tenuit  Raderus  ;  quae  parum  no- 
ftra  interfunt ;  praedantia  hujus  unguenti  ad  rem 
noflram  facit  :  quae  eo  pervenit  ,  ut  unguentarius 
Nicerotes  numquam  in  hominum  memoria  fit  mori¬ 
turus.  ex  Martiali  enim  pluribus  in  locis  ,  praeftan- 
tiam  Nicerotiani  unguenti  colligere  licet,  fic  enim 
jocatur  in  Coracinum  ,  qui  unguentis  nimium  ma¬ 
debat. 

Quod  femper  caffiaque ,  cinamoque 
Et  nido  niger  alitis  fuperba 
Flagrans  plumbea  Nicerotiana  , 

Rides  nos  ,  Coracine  ,  nil  olentes  : 

Aialo  ,  quam  bene  olere ,  nil  olere. 

Alibi  quoque  Nicerotiani  unguenti  ,  necnon 
etiam  Cofmiani  meminit }  qui  alter  Roma;  unguen¬ 
tarius  celeberrimus  fuit.  Syrophoenix  a  Juvenale 
celebratur,  pari  modo  fumpfifle  nomen  arbitror  , 
unguentum  illud  ,  quod  Poppaeanum  dixit  Juvenalis 
fat.  6.  ubi  fucum  ,  8t.  muliebrem  luxuriam  deridet 
Poppaeae  fortafle  Neronis  uxoris,  cujus  lafcivia , tur¬ 
piaque  ftudia ,  omnibus  fpurcitiis  conjun&a  orbem 
foedarunt,  de  eo  fic  Poeta  , 

Interea  foeda  afpellu  ,  ndendaque  multo 
Pane  tumet  facies  i  aut  pinguia  Poppaana 
Spirat ,  &  hic  miferi  vifcantur  labra  mariti . 

In  quo  non  bene  fentit  Domitius  Commentator,  Pop¬ 
paeano  nimirum  vocabulo  fignificari  offas  panis  ladle 
afinino  oblitas  ,  a  Poppaea  excogitatas,  de  his  enim 
jam  dixerat  ,  pane  tumet  facies.  Sed  de  unguento 
intelligendus  efl:  Poeta  ;  propterea  enim  Poppaana 
pmguia  ,  dixit  :  qua;  nimirum  vel  a  Poppaea  fuerant 
excogitata,  vel  ipfi  Imperatrici  cum  primis  ufui  fue¬ 
rant. 

Regium  unguentum  apud  veteres  aliud  dicebatur, 
&  in  pretio  habebatur:  a-Qafycc  Je  tjv  dAUifiov  ro 
<nA</ov  ptiipov  ,  dixit  Pollux  lib.  6.  cap.  ip.  id  cll , 
valde  autem  praftans  fuit  unguentum  regium  ,  fic  di- 
dtum  ,  ut  puto  ,  quod  ab  aliquo  Rege  deliciarum 
caufa  excogitatum  fuiflet  vel  etiam  quod  alicui 
Regi  cum  primis  in  deliciis  habitum  fuerit,  tanti 
aeftimatum  apud  Athenaeum  lib.  iy.  cap.  12.  ut  de 
eo  dixerit,  ^«(TiAsiV  3  juvpg  bv  ydroci 

Kiyoov  ouroif. 

rAujtJr ollov  Liv  ,  fioieiXtU  pivpov. 

Xocrtytlo  ojxov  fAifAvifi)  •§  n  fioanKehs  ,  xcu$  /3^sv9-/sf,  Ac- 
yncroo  qvtws.  figiv&lco  hoc  elt  ,  Regii  autem 

unguenti  meminit  Crates  m  Hiemis  ,  id  eft  ,  in  Dra¬ 
mate  quod  ita  inferibitur  ,  fic  dicens  : 

Prxflantijfimum  autem  6  fuppiter  ,  Rhegium  unguen¬ 
tum. 

Et  Sapho  fimiliter  meminit  Regii  &  Brenthii  unguen¬ 
ti  y  dicens  Regio  Brenthio.  Lux  hinc  hauritur  Ifaiae 
cap.  y 7.  hic  enim  Propheta  reprehendens  Hierula- 
lem  ,  fub  metaphora  meretricis ,  dicebat  ei  :  Et  or- 
nafh  te  unguento  Regi  &  multiplicafii  pigmenta  tua.  ve¬ 
tus  ledlio  ,  &  ornafii  te  unguento  regio,  nec  ut  puto  , 
ab  hebraica  ledtione  diflentit  haec  interpretatio  ,  ut 
ex  eo  jam  tempore  unguentum  hoc  regium  &  in  ufu., 
in  pretio  haberetur. 


Com- 


104 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I. 


10$ 


Communi  tamen  ufu  unguenta  ab  aromatibus  no¬ 
men  fortiebantur  :  ab  his  ,  nimirum  ,  quae  in  illo- 1 
rum  compofitione  oleo  commixta  praecipuum  locum 
tenebant  :  odoremque  eifdem  unguentis  concilia-, 
bant.  inde  Rofaceum  ,  Oenanthinum  ,  Tellinum, 
lnnum ,  &  alia  plura  i  inde  etiam  Balaninum  ab  her¬ 
ba  Balano  ,  cujus  fucco  unguentum  conficiebatur, 
hoc  expeditifllmum  fuifle  Plinius  lcribit  ;  &  glan¬ 
dem  ,  ex  cujus  cortice  ifta  parabantur  unguenta , 
pretiofiflimam  reperiri  in  Arabia  Troglodytica  ,  & 
Thebaide  ,  quae  Judaeam  ab  iEgypto  dilterminat  ; 
qui  de  plantis  Hiftoriam  fcripfere,  teftantur.  ab  hoc 
unguento  Balanati  dicebantur  ,  qui  eo  comam  ma¬ 
debant.  unde  Perf.  lat.  4. 

T n  cum  maxillis  Balanatam  gaufape  pellis. 

Barbane  an  coma  a  Poeta  gaufape  per  metapho¬ 
ram  dicitur  ?  Cafaubonus ,  Britannicus  ,  &  Cornu¬ 
tus  viderint  ,  &  digladientur  :  balanum  cognovifle 
nobis  fit  fatis,  de  quo  &  Horatius  ait : 

Prejfa  tuis  balanus  capillis 
"jam  dudum  apud  me  efi . 

Fuit  Sc  opobalfamum  ,  fuccus  diftillans  ex  arbore 
balfami ,  foli  Judaea;  concefia  :  ut  Theophraltus  , 
Trogus,  &  Plinius  teftantur.  Opobalfamum  autem 
unguentum  dicebatur  \  ad  diftin&ionem  arboris  , 
qux  balfamum  appellabatur.  Licet  apud  feriptores, 
praefertim  Poetas  ,  balfamum  pro  unguento  accipia¬ 
tur  :  de  quo  Martialis  in  dift.  ait : 

Balfama  me  captant  j  hac  fant  unguenta  virorum  ; 

Delictas  Nmi  vos  redolete  nurus. 

Nini  delicias  Aflyriorum  unguenta  dicit;  quorum 
mollities  potius  muliebris ,  quam  virilis  ab  eo  ufque 
tempore  cenfebatur.  balfami  Spiritus  fandius  memi¬ 
nit  Eccles.  24.  cum  Sapientia  de  feipla  ait  :  Sicut 
cinnamomum  &  balfamum  aromatizans  odorem  dedi  , 
Cr  quafi  balfamum  non  mixtum  odor  meus.  Meminit 
etiam  Propheta  Ezechiel  cap.  27.  dicens  :  fuda  & 
terra  Ifrael  tpfi  mjhtores  tui  m  frumento  primo  ,  balfa¬ 
mum  ,  &  mei  ,  &  oleum  ,  &  refnam  propofuerunt  m 
nundinis  vefins.  Eft  etiam  in  faens  literis  unguen¬ 
tum  ex  myrrha  quod  oleum  myrrha:  in  lib.  Ef- 
ther  ,  juxta  fententiam  aliquorum  ab  aromate  fic  ap¬ 
pellatum.  eo  ufa  eft  Either  in  apparatu  nuptiarum  , 
&  Sap.  loco  jam  citato,  Eccl.  24.  in  fui  laudem  ait: 
Sicut  myrrha  elelia  dedi  fuavitatem  odoris.  Erat  au¬ 
tem  myrrha  eleda  ,  quae  ftadtes  alio  vocabulo  dice¬ 
batur  i  de  qua  nos  fuo  loco  dicemus. 

Eft  etiam  unguentum  nardinum  a  nardo  fic  didlum; 
quod  quidem  attulit  peccatrix  illa  Maria  ,  ut  caput  , 
&C  pedes  Chrifti  Servatoris  femel  6c  iterum  Bethaniae 
ungeret  cum  jam  aliquando  pedes  tantum  in  domo 
Simonis  leprofi  inter  lacrymas  ,  pocula  perunxif- 
fet.  De  eodem  nardino  unguento  Sponfa  Cant.  1. 
dicebat  :  Dum  ejfet  Rex  m  accubitu  fuo  ,  nardus  mea 
dedit  odorem  fuum.  Martialis  quoque  in  diftic.  ho¬ 
minem  nimium  nardo  lafcivientem  deridet  ,  di¬ 
cens  : 

'Tinge  caput  nardi  folio  ,  cervical  olebit. 

Perdidit  unguentum  cum  coma  ,  pluma  tenet. 

Hoc  idem  unguenti  genus  foliatum  a  Juvenale  di- 
£tum  cenfetur  Saty.  6.  dum  mulierum  illius  fieculi 
lafciviam  ,  luxumque  reprehendit ,  dicens  : 

Ad  moechum  veniunt  lota,  cute  :  quando  videri 
Vult  formofa  domi  :  moechis  foliata  parantur  , 
Emitur  his  ,  quicqmd  graciles  dimittitis  Indi. 

Verum  de  unguento  nardino  fufe  a  nobis  agetur 


A 


B 


D 


jMyrothecio  quinto  ,  quod  erit  de  Chrifto  Sponlo 
nunc  nomina  tantum  inquirimus.  Unguenta  deni¬ 
que  ,  qua:  ab  aliquo  effedtu  nomen  fortiebantur,  id 
vel  a  lpeciali  aliqua  ratione  ,  vel  a  generali  quodam 
ufu  accipiebant  ,  nempe  ,  ab  ungendo  :  qua  ratio¬ 
ne  ,  apud  Latinos  haec  odorata  compofita  unguenta, 
xfiey-xrx  a  Graecis  dicebantur.  Licet  enim  ungu¬ 
enta  omnia  ,  ungendi  gratia ,  inftituerentur;  &  olea 
undlioms  merito  appellari  valeant  ;  nihilominus  in 
divinis  noftris  oraculis  ,  illud  quo  Sacerdotes  confe- 
crabantur  ;  &  Reges  inaugurabantur  ,  tum  ratione 
praeftantiflimorum  aromatum  ;  tum  etiam  fandtifica- 
tione  vaforum  omnium  ,  qux  ad  Dei  ,  &£  tabernacu¬ 
li  cultum  pertinebant  per  excellentiam  ,  non  folum 
redte  r’nTE?1?-  i1?5?,  fcemen  hammifchah  ,  id  eft  ,  oleum 
unitionis  appellatum  fuit;  verum  etiam  a  fpecialiori , 
digniorique  effedtu  l?!?  fcemen  hakfodes ,  id  eft  , 

oleum  finitum  ,  didlum  in  divinis  reperitur  oraculis  : 
quia  ,  nimirum  ,  Reges  ,  6c  Sacerdotes  lingulari 
quodam  unguento  fandbficabantur.  Ita  Levit,  cap. 
10.  mortis  caula  a  funere  abftinere  Sacerdos  jubetur : 
ratio  vero  in  textu  ,  quae  affertur ,  haec  eft  :  Oleum 
quippe  /ancta  unitionis  efi  fuper  vos.  Et  communi  qui¬ 
dem  phrafi  facrorum  librorum  ,  oleum  undlioms  , 
unguentum  hoc  appellatur:  ficut  etiam  in  Plalmode 
unctione  Regia  in  David  effufa  dicitur  :  Inveni  Da- 
vid  fervam  meum  ,  oleo  fanlto  meo  unxi  eum.  Quam- 
obrem  abeffedtu  denominationem  quoque  aliquando 
unguenta  ,  faltem  facra,  accepifle  perfpicuum  eft. 

Sunt  &  alia  duo  genera  unguentorum  ,  live  oleo¬ 
rum  in  Novo  Teftamento.  aliud  Evan- 

geliftajoanne  in  epiftola  canonica  priori ,  aliud  eA xv>v, 
ajacoboinfua  canonica  appellatur.  Confiderentur 
igitur  a  nobis  iAxtoxfisp&rx  unguenta  ;  quae  fi  ut 
par  eft  ,  ab  effedtu  nomen  accipere  debent  ■,  dodlri- 
nae  unum  apud  Joannem  ,  fanitatis  aliud  apud  Jaco- 
bum  dici  debent,  quamobrem  oleum  hbxKrncov  di- 
dalticon  appelletur,  prioris  enim  meminit  Joan.  epift. 
I.  cap.  2.  x.  vpeiTg  ,  dicens  ,  xfifp1*  iXiTi  &  dylov, 
ti)  ol'Ian  7txvrx  ,  id  eft  ,  ut  in  noftris  vulgatis  codici¬ 
bus  legitur  :  Et  vos  unitionem  habetis  a  fanlto  ,  & 
nofiis  omnia.  Undtionem  dixit  nofter  vulgatus  In¬ 
terpres  ,  quod  Chrifma  Graece  appellatur  ,  id  eft 
unguentum  ;  cujus  ea  eft  vis ,  ac  natura  ,  ut  illumi¬ 
nando  intellcdlum  ,  fuperiorum  ,  inferiorumque  ho¬ 
mini  praeftet  cognitionem  :  quamobrem  infra  magis 
aperiens  Joannes  effedtus  hujus  Chrifmatis ,  fubdit: 
ii)  v/aiTs  r 0  xf&px  0  ihdfiiri  xw‘  xvr$  ,  cv  vyTv  fxtv{  , 
i  X^iiav  ,  IvoO  r)s  IiJdiricii  v/xxCj  x7k‘  dc  ro  xhro 
fxx  It^xnet  vjxxg  g&x  ordvroov ,  ii)  dAy&if  igi  ,  ^  ovx,  IV» 
fiivlos  ,  >i)  vfAxs  ,  fifuri  ccvru.  Hoc 

eft  :  Et  vos  Chrifma  quod  accepifiis  ab  eo  ,  m  vobis 
manet.  &  non  habetis  necejjitatem  ut  quis  doceat  vos  , 
fed  ficut  hoc  Chrifma  docet  vos  de  omnibus  ,  &  verax 
efi  ,  &  non  efi  mendax.  &  ficut  docuit  vos  ,  manete 
in  eo.  Itaque  unguentum  dodlrinae  merito  hoc  ap¬ 
pellatur. 

Aliud  fanitatem  refpicit ,  &  a  fanando  nomen  ac- 
ciperepoffet,  dicique  Cydxs  tkouov.  loquitur  de  hoc 
oleo  Jacobus  in  canon,  epift  cap.  y.  cum  de  medela 
adhibenda  infirmis  in  Ecclefia  agit  ,  dicens  :  Infir¬ 
matur  quis  m  vobis  ?  inducat  presbyteros  Ecclefia  ,  er 
orent  fuper  eum  ,  ungentes  eum  oleo  ,  m  nomine  Domi¬ 
ni.  quod  Grtece  fic  legimus  :  a’o t<?  a/  CpXv  ; 


'Zn?J)<rKXhiiToic&w  rovs  7rfte^>OTifovg  cMKhy]<rlas ,  ii) 

F  J  ^->^dc&-ot]crxv ,in‘  dvToVjdKd^xvng  olvlcv  eAsdoi  or  rui  ove/xx- 
n  $  Kugja.  ut  ad  fanitatem,  &  ad  dodtrinam  undli  (a- 
ni  in  fide  ,  dodlrinam  teneamus  Apofiolicam  in  de¬ 
cretis  facrorum  Conciliorum  ,  fandlasque  Romana: 
Sedis ,  cui  nunc  felicifiimae  praeeft  Urbanus 
viii.  ut  fub  illius  regimine  ,  ac  vigilantia  in  fana 
dodlrina  perfeverantes  ,  reddamur  aliquando  Deo 
digni. 

G  5 


•  GAP, 


IO  6 


Sacror  vim  El^ochrismathn 


C  A  P.  X  x  I  I. 


B 


Sacrorum  unguentorum  componendorum  ars 
offenditur. 

Ad  loca  Exo.  30.  Faciale  mlliom, 
mauentufn  compoftum  opere  unguentarii. 

Jnbis  curans  ,  >  *  Viarius 

faciet  pigmenta  {> 'navitatis  ,  &  unitiones  conficiet  ja- 
n itatis.  *Et  ad  alia  plurima  loca. 

ONguentarios  ,  ac  Ungentarios  jam  ag¬ 
novimus  :  ratio  componendorum  unguento¬ 
rum  ,  ex  facris  praefertim  oraculis  exquiratur, 
hanc  componendorum  unguentorum  artem  ad  un¬ 
guentarios  pertinuifle  ,  etiam  ex  facris  literis  p  - 
fpicuum  eft  :  quoties  enim  de  unguentis  ,  aut  iuih- 
tibus  in  his  agitur;  toties  ut  diximus  in  fine  cap.  ip. 
unguentario  opere  componenda  unguenta  ,  ec  lu  to¬ 
tus  jubentur  :  ita  cap.  30.  Exodi,  cum  de  unguento 
ad  confecrandum  tabernaculum  ,  miniltros  divini 
cultus ,  ac  facrificiorum  inftrumenta  fermo  eft  ,  di¬ 
citur  :  Faciesque  unitionis  oleum  fanltum  ,  unguentum 
compoftum  opere  unguentarii.  £c  parum  infra  de  thy¬ 
miamate  dicitur :  Faciesque  thymiama  compoftum  opere 
unguentarii  ,  mifium  diligenter  &  purijfmum  ,  &  fan- 
Ihficatione  digmjfimum.  ita  etiam  Paralip.  2.  cap.  1(5. 
agitur  de  odoribus  funeri  Regis  Afae  vita  fundi ,  ad 
ultrinam  paratis  ,  &  ita  de  hoc  fcribitur  :  Et  pofue- 
runt  eum  fuper  leltum  fuum  plenum  aromatibus  ,  &  un¬ 
guentis  meretriciis  ,  qua  erant  pigmentariorum  arte  con¬ 
fecta.  Pigmentarii  hic  appellantur  ,  ut  alibi  adnota- 
vimus  ,  qui  unguentarii  alias  nominantur.  In  fa¬ 
cris  enim  fcripturis  haec  duo  vocabula  promifcue  fu- 
muntur  ,  6c  unguentarius  facere  pigmenta  ,  Eccles. 
58.  his  verbis  dicitur  :  In  his  curans  ,  fupple  Medi¬ 
cus ,  mitigabit  dolorem  \  &  unguentarius  faciet  pigmen¬ 
ta  fuavitatis  ,  &  unitiones  conficiet  fanitatis.  Alibi 
pigmentarius  facere  unguenta  fcribitur ;  quemadmo¬ 
dum  in  loco  ex  Paralipomenon  relato  ,  unguenta 
meretricia  dicuntur  pigmentariorum  arte  compofita 
in  funere  Regis  Afae. 

Duplici  vero  arte  ,  ac  ftudio  aromatibus  commix¬ 
tis,  unguenta  ex  dodrina  Plinii  lib.  15.  cap.  1. con¬ 
ficiebantur  ;  odor  enim  quemadmodum  &  fapor  in 
quadam  commixtione  confidit,  ex  dodrina  Theo- 
phrafti  in  opufc.  de  odoribus :  ubi  ,  cd  o<rp.cu  to 
i Aov  an  u/£;ew?  ei<ri  ,x xS-x7n(>  oi  %vAo).  to  jS  xpciflov  xvrxv 
dodfxov  ,  w<rsrs§  xyy Aov.  dio  Kj  t x  xiAx  xodfxx  ,  oTov 
vdog  ,  xrjg  ,  7 ,  y  deyij  pxAisx  ju.ov>j  odpdo)  ,  dio 
pxKisx  /mkt tj  ,  hoc  eft  ,  Odores  quidem  omnino 
ex  mixtione  funt  ,  quemadmodum  faporesi  >  omne 
autem  immixtum  ,  inodorum  ,  fupple  eft  ,  quemad¬ 
modum  mfpidum  ,  ideo  &  fimplicia  inodora  ,  fupple 
funt  ,  ut  aqua  ,  aer  ,  ignis  ,  terra  autem  tantum  odo¬ 
rem  habet ,  quod  magis  mixta  ,  fupple  fit  ,  quam  re¬ 
liqua  elemema.  quamobrem  unguentarii  aromatum 
commixtione  fuavitatem  olfadui  conciliare  ftudue- 
runt ,  aut  ex  folis  aromatum  fuccis ,  aut  ex  eorum 
dem  corporibus  ,  oleo  commixtis  ;  ut  hoc  ex  natu¬ 
ra  fua  liquidum  ,  8c  fluxibile  condenfaretur  ,  atque 
in  unguenti  corpus  converteretur.  Ratio  faciendi , 
fupple  unguentum  ,  duplex  ,  inquit  Plinius  ,  fuccus 
&  corpus.  Ille  olei  generibus  fere  conflat  :  hoc  odorum. 
Senfus ,  me  judice  ,  eft.  in  faciendis  unguentis,  du¬ 
plici  via  procedimus  •,  aut  enim  ex  aromatibus  fuc- 
cos  extrahimus  ,  qui  more  oleorum  liquefcunt ;  aut 
ipfomet  aromatum  corpore  utimur,  priori  modo  , 
fubftantiam  aromatis  in  naturam  olei  convertimus  : 
pofteriori  vero  ,  aromata  ipfa  fuccis ,  atque  oleo  im¬ 
bibuntur. 

Unguenta  autem  ,  qua  priori  methodo  compone¬ 
bantur  ,  ndlcp.xTX  appellari  Plinius  tradit,  cujus  de- 


107 

rivatio  eft  averboljXvw,  quod  fuave  reddo  interpreta¬ 
tur.  quia  videlicet  aromatum  fuccis,  fragrantia  fua- 
vis ,  &  jucunda  ,  unguento ,  five  oleo  conciliatur, 
pinguedinem  etiam ,  quamcumque  ad  naturam  flu- 
xibilem  oleiredadam,  quaaromata afficiuntur, hidyff 
matis  nomine  veteres  fcriptores  nuncuparunt.  Quam¬ 
obrem  Galen.  lib.  3.  de  alim.  pinguedinem,  Sc 
carnium  adipem  hidyfmata  dixit,  ea  fortafle  de 
caufa,  quia  potius  fuavitatem  guftuipraeftant ;  quam 
in  alimentum  vertantur.  Diofcorides  quoque  in 
compofitione  unguentorum  ,  aromata  quae  fluunt , 

8c  liquida  exiftunt ;  hidyfmata  fore  appellanda  vc- 
luit. 

Vnguenta  autem  pofterioris  generis, ea, nimirum, 
quae  commixtis  aromatum  corporibus  ad  oleum  in- 
fpiffandum ,  apparantur :  quorum  quoque  aromatum 
efficacia,  oleum  adeo  his  aromatibus  condenfatur ,  ut 
potius  fpiffefcat ,  quam  fluat;  ftpipixTx ,  audore  Pli¬ 
nio  dicuntur :  quafi  ftibium ,  feu  pigmentum  dixe¬ 
ris.  Quia  enim  oleis,  fuccis,  aromatibusque  com¬ 
mixtis,  ipfa  quoque  liquidiora  odoramenta  denlan- 
tur  ;  &  odorem  ,  fuavitatemque  non  folum  facilius 
admittunt,  verum  etiam  tenacius  corporibus  humanis 
inhaerent,  propterea  s-tjupooroo  appellantur.  Cumque 
non  folum  parandorum  tdvo-pex tuv  ,  fed  etiam 
pcebruv  ,  unguentariorum  ,  five  ungentanorum  fit 
munus;  qui  didione  Hebraica  Dp  fignificantur; 
quam  pigmentationem,  five  aromatizationem  fignifi- 
care  vidimus :  utrumque  munus  fub  ea  didione  fig- 
nificabitur.  £c  tam  pigmentarii ,  quam  unguentarii 
apud  nos  quoque  didione  -p.n  appellabuntur. 

Pollet  aliquis  quaerere  cur  fuccis ,  &  aromatibus; 
five  cur  aromatibus,  Sc  oleo  unguenta  conficerentur, 
ratio  quae  fatiffaciat  dubitationi  ,  in  promptu  erit: 
petita  a  duobus  his  ,  quae  a  veteribus  in  unguentis 
expetebantur;  ab  utilitate  nimirum  conjunda  volup¬ 
tati:  haec  in  odore  polita  eft,  illa  in  defluxu  eorum- 
dem  per  omnia  corporis  membra,  ut  per  quofeum- 
que  corporis  poros  penetrando  unguenta,  ad  intima 
D  quaequam  humani  corporis ,  aromaticae  qualitates  tranf. 
funderentur.  Primum  aromata  praeftabant  odorife¬ 
ram  qualitatem,  juxta  propriam  naturam ,  unguento 
communicando  ;  quod  licet  probatione  non  egeat, 
dodrinae  tamen  gratia  locus  ex  Plutarch.  afferatur  in 
dialogo  quo  inferibitur  ,  Bruta  animalia  ratione  uti: 
apud  quem  Gryllus  abulum  unguentorum  hominibus 
ea  ratione  objicit  ,  quod  odoribus  praeter  rationem 
deledentur.  tx/Ax  de,  inquit,  xx  bvoyKH,  xx^xmo 
V/xTv  TX^OjUlXjUXTX  ,  Jt)  XlVVoipunfXX  ,  XjVXgdoUf,  Kj 
Kj  X XKXfXOOg  cif^fnxovs  ,  jUST X  djvyj?  TlVOC  dv<T07r0lQV 
<pxp[xxxldo$  Te^vtjc  ,  n  /xvgifixys  ,  xvopeoix  cvvxyiv  iis 
rxoTOy  Kj  copotponx)! ,  xvxyxx^xcx  [XXT UV  7l0fkuv  >}du* 

TX^ixv  xvxvd fOV  ,  Kj  XQ^Clddy]  ,  Kj  zefii  xdtv  isdx/XUi 

%(>yi<ny,ov  hoc  eft  ,  De  c&tero  autem  nobis 

mole/lus  non  eft  odoratus,  inquit,  ficut  vobis ,  alloqui¬ 
tur  Vlyffem  in  perfonaomnium  hominum ,  quos  cogit 
fufftus  cinnamoma ,  nardos,  malobathra ,  calamos  ara - 
btcos  cum  fubtili  quadam  medicatnce  arte ,  aut  feplafia- 
na  conquirere  i  &  una  vorare  magnam  pecuniam  ,  pa¬ 
rum  virilem  ,  ac  potim  muliebrem  ,  nullaque  omnino 
utilitate  comitatam  deleliationem  redimentes. 

Pollremum  vero  ,  quod  in  unguentis  exfpedaba- 
tur;  videlicet  adhaerentem  defluxum;  oleumfuana- 
tura  fluxibile  cum  tenacitate,  ac  liquidum  praefta- 
bat.  non  ex  capite  ifta  commintfcimur;  fed  ratio 
F  fuadet ;  Plutar.  etiam  lib.  6.  Sympof.  quaeft.  9.  do¬ 
cet  his  verbis:  TO  de  iAxfov  oAxij uov  TtxvTXyfiy  Jtj  /xxAx- 

XOV  ,  X-yiTXt  TO  VOOpiX  ^g/OjUSVOIf  ,  (TVVgarifpsr  7T0ffU- 

Tobru  di  v^ot*i tx  tuv  fxifiuv  t uvxfxevuv ,  wfj 

doirt^iTyiAov.  hoc  eft ,  Oleumt  inquit,  quia  ufquequa- 
que  duci  poteft  ,  ac  molle  eft ,  corpori  ungendo  obducitur , 
&  quam  longtffme  defluit:  membraque  fua  humiditate 
imitatur  ,  usque  ita  adharefeit ,  ut  non  facile  evanefeat. 

Quam 


10S  MyrotheCivM.  t  10  9 


A 


c 


'Quani  etiarri  ob  caufam  (al,  anchufii ,  dv  lefina  adde¬ 
bantur  unguentis,  Plinio  lib.  15.  cap.  z.  auctore: 
Sal  afperfus  ,  inquit  ,  olei  naturam  coercet .  Quibus 
anchufa  adjetta  tfi ,  fal  non  additur.  Rejina  aut  gufn- 
mi  adjiciuntur  aA  continendum  odorem  in  corpore.  Celer¬ 
rime  is  evanefeit  atque  defluit,  fi  non  funt  hac  addita. 
Hxc  ibi  Plinius,  cui  fubfcribit  Diofcorides  lib.  I. 
cap.  94-  dicens:  &%i>*i<7ii<ri  Se ,  jc«t  <4  s»?  re 

rd  <EdSy  r  pcxAxyfxdruv ,  vm\  xhottx  ,  mele  X%upa ng- 
povi  pJ$»v.  hoc  eft,  Magnopere  utiles  funt  combufta , 
iupple  refinx  ,  odoratis  malagmatibus ,  &  acopis ,  c v 
uneuentorum  colorationibus.  Verum  nilabtum  puta, 
nili  ad  faera  redierimus,  ut  ex  divinis  oraculis  reli¬ 
nam  aromatibus  conjungi  monftretur.  Lux  enim  a 
Plutarcho  &  Diofcoride  hauritur  cap.  57.  Gen.  ubi 
relinam  nonnifi  conjunbtam  aromatibus,  &  unguen¬ 
tis  tum  hic  ,  tum  alus  in  locis  (aerarum  litei  arum  legitur, 
agitur  ibi  de  llmaelitis  iniEgyptumproficifcentibus  j 
unde  filii  Jacob  Patriarchae occafioriem  fratrem  Jofeph 
his  vendendi  furnplerunt :  de  quo  crimine  ibi  legun¬ 
tur  hsc  verba:  Et  [edentes  ut  comederent  panem ,  vi¬ 
derunt  Ifmaelitas  viatores  venire  de  Galaad ,  &  came¬ 
los  eorum  portantes  aromata ,  &  reflnam  &  flaElen  in 
•Aegyptum.  Et  ixpe  alibi ,  meminit  iacei  textus  ic- 
finte  ,  ut  plurimum  vero  aromatibus  conjunctae. 
Quieris  rationem  ?  dic  ex  Plinio  relinam  adjungi  aro¬ 
matibus  in  unguentorum  ulu. 

Duo  igitur  funt,  quae  in  arte  unguentaria  materis 
rationem  tenent:  oleum»  nimirum,  &  aromata, 
Quibus  duobus,  ut  vidimus ,  odor,  &  fluxibilitas 
unguento  conciliatur  ;  necnon  extenfio  ad  humani 
corporis  membra  ,  &  qualitatis  aromaticae  peniti  atio 
in  corporibus  hauritur.  Hinc  Plutarchus  olei  me¬ 
minit  opule,  de  Ifide  &Oiinde  hic  enim  cum  philolo- 
phice  de  materia  rerum  naturalium  difputaret »  eatn- 
que  carere  omni  a6tu  ,  ut  voluit  noftns  temporibus 
lchola  Thom  iftamm,  negaflet  ;  Scoti  [tarum  fcholx 
videtur  fubfcripfifle  ,  dicens  :  "orxv  ouv  oxlw  xiywfyj , 
ov  Sz7  bvlm  <piAoi roQcov  So^xg  Syrope^opiivag  d[v%cv 

Tl  <TU>p,X  XXi  X7T0  (OV  XQyOV  T  t  ,  KX\  XtSf  XXT  0  V  i £  ZXVrii 

Sfg.voeft&cn  '  xxs  yx q  tAxiov  vaIll>  [Xvqov  xxA ovpfyj ,  koci  y^pu- 

«rov  dyxApxrog ,  xk  ovra  7rd<TYig  i(>ri[xa  op-oiorrirog.  idell, 

Ergo  ubi  materiam  nominamus ,  non  debes  Philofopho- 
rum  quorumdam  [equutiu  opiniones  corpus  aliquod  ani¬ 
ma  expers  ,  ac  qualitatum  y  &  ocioflum  [uapte  natura  , 
atque  ineflicax  imaginari :  nam  &  oleum  unguenti  ma¬ 
teriam  vocamus ,  &  aurum  ftatua  non  omni  plane  ca¬ 
rentia  qualitate,  lib.  etiam  4’  Sympof.  quaett.  i.dil- 
putans  fimplexne  cibus  conco&u  fit  facilior  ;  tan¬ 
dem  pro  fimpliciori  Itat,  dicens:  x&rti Se  w  fiaipvj 
t  xnAxv  xqwpdruv  pcx/Aov ,  Kcd  pc\j%e[ixo7g  (pxfpxxoig 
t£4tt£tcc|  rxyigx  r o  evuSegxrov  eAouov .  hoC  elt ,  Sed  & 
tmllura  Jimplicium  colorum  facilius  inharet  ,  &  fra- 
grantijflmum  oleum  maxime  feplaflariis  medicamentis 
mutatur.  Seplafiaria  medicamenta,  aromatariamanu 
pertradta  dixit,  qux  infeplaliis,  ut  vidimus,  nego¬ 
tiabantur  ,  fimulque  aperuit  in  unguentaria  arte  ole¬ 
um  materis  rationem  tenere.  De  utraque  vero  un¬ 
guentorum  materia  ,  oleo  fcilicet  ,  &C  aromatibus, 
prxclare  lacer  textus  loquitur  Exo.  35.  ubi  de  Prin- 
cipum  oblationibus  agitur,  facri  tabernaculi  fabrican¬ 
di,  atque  erigendi  occalione.  Principes  vero ,  inquit 
lacer  textus,  obtulerunt  lapides  onychinos  ,  &  gemmas 
ad  fuperhumerale ,  C ‘T  rationale ,  aromataque  O"  oleum 
ad  luminaria  concinnanda ,  &  ad  praparandum  unguen-  j 
tum.  ita  eo  loco  fcnbitur.  ex  quo  non  folum  dupli-  ( 
cem  olei  ex  Dei  prsfcripto  ufum  habemus,  fed  du- 1 
plicatam  etiam  unguentorum  materiam,  oleum,  Ici-' 
licet,  &  aromata;  ut  jam  unguentatis  artis balis,  & 
materia  ex  divinorum  oraculorum  prsfcripto  ,  & 
olei  quoque  ad  hanc  ufus,  in  (acris,  6 e  ex  facriscla- 
rilTima  fiant. 

Reliquum  eft,  ut  parandorum  unguentorum  ra¬ 


B 


D 


tionem  ex  arte  aperiamus;  cujus  quidem  methodus 
petenda  erit  ex  prxfcriptis  a  Diofcoride,  &  The- 
ophrafto  regulis  ,  &  ab  aliis,  qui  de  his  fcripfere. 
Omnium  vero  regularum  hsc  in  arte  unguentaria  pri¬ 
mam  fedem  obtinebit  j  ut  in  unoquoque  componen¬ 
do  unguento  unum  aliquod  ex  his,  qux  in  compofi- 
tionem  veniunt,  balis  rationem  fuftincat;  eique  hoc 
munus  demandandum  erit,  cujus,  vires,  aequalitates 
cum  primis  in  eo  unguento  ex  intentione  artificis  de- 
liderantur:  qui  quiJem  artifex  veluti  voluntarium  ac 
liberum  agens  ,  a  fine  dirigi  debet,  illud  aurem , 
quod  balis  rationem  iuftinebit,  in  dupla  proportione 
luperare  convenit  reliqua  aromata,  qus  unguentari¬ 
am  compofitionem  ingrediuntur.  Sunt  autem  aromata 
omnia  prsparanda ,  aut  maceratione,  aut  tunfione  in 
ordine  ad  cribrationem.  quod  locum  habet,  quan¬ 
do  ea,  qus  ingrediuntur  compofitionem ,  fuerint  in 
genere  calami,  junci,  radicum,  foliorum,  aut  limi- 
lium,  auctore  Diofcoride  lib.  1.  cap.  42,  Scyy.&yy. 
fi  verb  fuerint  gummi ,  diflblutione ,  feu  pulveriza- 
tione  parandi  erunt;  ex  doctrina  ejufdem  eodem  lib. 
cap.  51.  &  52.  Sc  61.  £e  hsc  omnia  non  ofcitanrer 
commifceri  debent,  fed  fervata  debita  menfurs  pro¬ 
portione  ,  a  qualitate  petita,  qus  in  unguento  de- 
fideratur  ;  ratione  ufus ,  ad  quem  compofitio  diri- 
g«ur. 

Methodus  verb  artis  unguentatis  requirit ;  ut  Ca¬ 
lami  ,  junci,  radices,  &  planis  macerats  jam  per 
aliquod  tempus,  in  oleum  demittantur;  aut  inalium 
quemcumque  fuccum,  cui  odor  conciliari  debet,  tan- 
diu  pariter  1’pathula  agitentur ,  quoufquc  oleum  tantis¬ 
per  infpifietur  ,  vel  infpilletur  fuccus  ;  ubi 
r  ‘gipcpcccruv  agitur.  Oleo  denique  jam  infpiftato  , 
ac  torculari  exprefio  ;  reliqua  huic  oleo  infun¬ 
dantur  aromata  ,  qus  fervato  ordine  ex  regulis 
artis  infundenda  erunt :  ita  tamen  ut  id  ultimum  ex 
aromatibus  teneat  locum ,  cujus  odor  cum  primis  in 
unguento  expetitur.  Eft  enim  regula  aro  mati  fers 
artis  ,  in  compofiiionibus  odoratis,  ejus  aromatis  re¬ 
tineri  odorem,  qui  poftremo  loco  im-raiflus  fuerit, 
ut  reliquis  commifccatur.  eo  tamen  ufque  agitari  om¬ 
nia  aromata  debent,  quoufquc  perfecte  commifcean- 
tur  ,  propriasque  odoriferas  qualitates  tum  fibi  invi¬ 
cem,  tumfucco,  five  oleo  communicent:  hoc  verb 
vi  caloris,  non  prunis,  aut  flamma  fubminiftrati,  ne 
aut  violentia  ignis,  qualitatem  odoriferam  evaporare 
faciat ,  aut  fumo  unguentum  inficiat ;  fed  per  bal¬ 
neum  maris  cun<5ta  decoquendo,  odor  fuaviter  un¬ 
guento  conciliabitur. 

Uluftratur  ex  his  locus  facrarum  literarum  ex  cap. 
41.  libri  Job,  ut  ex  eodem  artis  unguentarix  non  fo¬ 
lum  antiquiflima  ratio,  fed  methodus  etiam  in  co¬ 
quendis  aromatibus  ab  eo  ufque  feculo  hauriatur,  de 
potentia  Leviathan  Spiritus  lanbtus  in  loco  illo  lo¬ 
quebatur;  Fer vefcere  faciet ,  inquit,  quaji  ollam  pro¬ 
fundum  mare ,  &  ponet  quafi  cum  unguenta  bulliunt . 
ad  cujus  loci  explicationem  confiderare  necefle  eft, 
in  quonam  comparationis  energia  pofita  fit.  non 
enim  comparatio  ollam  unguentariam  refpicit;  vas, 
nimirum  illud ,  in  quo  commixta  aromata  concalefcunr, 
ad  mutuum  fibi  odorem  conciliandum,  falfa  enim 
eft  hujufmodi  explicatio;  Se  comparationis  vis  ene  r- 
vatur:  quia  oleum,  atque  unguentum  dum  coquitur  , 
nequaquam  vi  caloris  agitatur  :  cujus  rei  ratio  a  (incera 
olei  humiditate  petenda  eft,  cum  Plutar.  lib.  6  Sym¬ 
pof.  qua^ft.  9.  tri  Je  Jcivcq «Vov  yjxigx  [oQi7  t  vyguv , 
Jo^cv  ydg  igi  Sio  Aoo  ,  t  xfAoov  ov  rx  pelV ,  xxi  Cpf^eo9 -at  rx 
c-K Arigfi  ,  Kxi  yzuSij  /uzftj  GSt9<rKQ%<r<l g  Aapfidvovra  x. cd 
7tA yjydg  ,  4 /0(pz7  £jc>,  ^xfvTtjrx  hoc  eft  ,  Porro  ,  fupplc 
oleum,  de  hoc  enim  difputabatur ,  in  motu  minus , 
quam  ullus  altus  liquor  flrepitum  edit  j  ut  nimirum 
penitus  humidum  ;  reliquorum  humorum  dum  fluunt  & 
j  moventur  dura  ,  Q"  terrena  partes  impingunt  ,  atque 

rehdun - 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN. 


tem. 

flj  ovv  )c<*f  oivoi 


oleum  oh 
humi- 


XIO 

rehimm, ,  »»«  eim‘  °f.  f1?* 

Et  infra  in  eadem  fententia,  fic  dicit: 

'  fyof  ,k*t*  A017TX ,  TroThS ptTex°vr<*T$B-oAz%ov 

xai  yevJovs,  iuvlirlov t*t«»  <pAo>«  Sfaevxr , 
ytriTi  x,  Mi  $  K*rot,<rfiwvcn.  hoceft ,  ^7** 

•zwo,  er  vinum,  &  reliqua,  iupple  humida,  «<*- 

admixtum  ,  er  terrei,  flammam 

illapfu  fio  divellunt ,  afp  en  tat  eque  fua  eA  Pon^eff  °P' 
primunt ,  reftinguunt.  Cum  igitur  ole 

fuam  naturalem  pinguedinem  ,  tenacemque 
ditatem  nequaquam ferveat,  ebulliat,  commoveatui , 
aut  aliquid  aliud  agat ,  quod  maris  a  ventis  agitati 
imaginem  retineat;  atque  mari  fluduanti  comparan 
queat;  aperte  liquet  comparationem  non  ferri  ad  vas 
olei,  in  quod  infufa  forent  aromata:  nam  fi  ad  vas  un¬ 
guentarium  refpexiflet  Job  ,  nimis  inlulfa  compara- 
tio  appareret;  quia  etiam  irridenda  foret  in  eo  Rup¬ 
tore  ,  in  quo  nihil  non  ferium  legitur;  quimmo  in 
comparationibus  facris  fuaviffima  energia  apparent 
Spiritus  igitur  fan&us  in  illius  verbis  adcaldaiium 
plenum  aqua  refpexit ;  in  cujus  aqua  medio,  olla 
unguentaria  ex  artis  ratione  collocatur  ;  ut  vi  calo¬ 
ris  agitata,  calefadaque  aqua,  calor  tunc  fundatur 
ad  unguentariam  ollam.  Cujus  coquendi  methodus 
balneum  maris  ab  unguentariis  appellatur.  Caldaiium 
namque  undique  ab  igne  circumdatum,  fervet  flam¬ 
ma,  &  igne:  &  vi  humidi  caloris,  concoquuntur 
fucci;  aromata  commifeentur;  £c  odor  non  evane- 
fcit  ;  fed  unguento  fuaviter  conciliatur,  in  fupera 
enim  aqua  fuperficie  caloris  vi  excitata  aqua  ,  fur- 
fum  ,  deorfumque  fic  agitatur  ,  ut  excitatis  fludi- 
bus  iratum  mare  ,  flatibus  tumidum  ,  ventis  agitatum, 
te  confpexiffe  diceres.  Qua  ratione»  &  exemplo 
vis  illius  comparationis,  fuam  elegantiflimam  retinet 
energiam:  &  ex  hoc  loco  facrae  Scripturae,  paran¬ 
dorum  unguentorum  lucidior  ars,  ab  eo  ufque  tem¬ 
pore  unguentariis  nota  confpicitur.  bae  igitur  funt 
regulae ,  quas  ad  unguenta  componenda  ,  pigmenta¬ 
rio  ,  five  unguentario  muneri  ,  facrae  praeferibunt 
literae. 


C  A  P.  XXIII. 

Olei  laetitiae  ac  gaudii  vocabula  illuftrantur. 

Ad  loca  Pfal.  qq.  Dilexifli  juftitiam ,  &  odifli  ini¬ 
quitatem  ,  propterea  unxit  te  Deus  Dem  tuus  oleo 
Ut  itu.  Ilai.  61 .  TJt  ponerem  fortitudinem  lugenti, 
bus  Sion  ,  &  darem  eis  coronam  pro  cinere  ,  ole¬ 
um  gaudii  pro  lublu.  Et  ad  alia  plurima  loca. 

APeruimus,  qua- ad  oleum,  £t  unguentum 
in  univerfum  fpedabant:  ad  partium  explica¬ 
tionem  no  lira  convertitur  oratio,  &  oleum  lae¬ 
titiae  flati m  nobis  fefe  offert,  hoc  vero  oleum  lae¬ 
titiae ,  potius  olei  conditi  fpeciem,  quam  unguenti 
proprie  fumpti  rationem  tenuifle,  nequaquam  ambi¬ 
gendum  videtur :  ni  fortafle  vocis  fcemen,  qua 
phrafi  unguentum  ,  ut  diximus  alibi , 
ficationem  retinere  velimus.  Verum 
quaecumque  illius  vocis  retineatur  interpretatio,  olei 
laetitiae  explicationem,  atque  tradatum  ad  noftrum 
inftitutum  pertinere  perfpicuum  eft  ;  ut  propterea 
in  eo  explicando  non  immerito  nobis  fit  immoran¬ 
dum.  Quibus  vero  potiflimum  aromatibus hocoleum 
conductui ,  les  eft  adeo  pcrobfcura;  ut  in  his  con¬ 
jectandis,  divinandum  fit  potius,  quam  certo  aliquid 
affirmandum  :  tum  maxime  quod  nemo  hadenus, 
quod  ego  noverim  ,  in  hac  re  enucleanda  tantifper 
invigilavit.  Quamobrem  licet  audacia  fortafle  hoc 
tentalfe  cenferi  poffit;  nihilominus  tentafle  juvabit. 


III 


A 


B 


ex  hebraica 
valet  ,  fisr 


al iorum  enim  ingeniis,  hifce  conjeduris,  excitatis, 
fiet ;  ut  noftra  hac  audacia  ,  ftudiofie  Reipubli- 
C2Z  ,  non  folum  utilitatem  aliquam  praftitifle,  ve¬ 
rum  etiam  perfpicacioribus  ingeniis  decus  attulifle 
videatur. 

Nominum  tantum ,  ac  vocabulorum  hujus  capitu¬ 
li  fit  materia  ,  ut  de  more  exordiamur,  nec  enim  ali¬ 
quid  de  oleo  dicendum  fupereft;  jam  enimoftenfum 
eft  fupra  primo  hujus  Myrothecii  capitulo,  hac  voce 
etiam  unguenta  fignificari,  quorum  ufus  ad  corporis 
undiones  erat.  Enucleandum  igitur  relinquitur; 
quidnam  fibi  velit  vox  illa  LAETITIAE,  qua: 
ad  olei  fpeciem  explicandam  additur  a  Propheta, 
cum  ad  venturum  Mefliam  refpiciens,  ait:  Dilexi¬ 
fli  juftitiam  ,  &  odifli  iniquitatem ,  propterea  vnxit  te 
Deus  Deus  tuus  oleo  Utitia.  nec  aliunde  illius  vim  in 
fignificando  haurire  licet  ,  quatenus  prafentis  eft 
negotii ;  quam  ab  Hebraica  didione  fafon.  fic 
enim  totius  olei  vis  ex  nomine  perfpicua  erit,  ete¬ 
nim  1'^  fcemen  fafon ,  Hebraice  in  illo  Pfalmi 
loco  appellatur  ;  quod  Graeca  exemplaria  ihonov 
dyaitadhriug  dixere  ,  &  hac  fequutus  oleum  Utitu 
nofter  Vulgatus  eft  interpretatus.  Illius  vero  di- 
dionis  energiam  ,  divinorum  oraculorum  loca  alia 
in  fimili  didione  invicem  collata ,  facile  expli¬ 
cabunt. 

Olei  laetitiae ,  ut  video,  duobus  in  locis  tantum 
divina  meminere  oracula,  primo  David  de  Rege 
Meflia  verba  faciens,  ejus  meminit  Pfalmo  44.  jam 
allato,  ubi  dixere  Septuaginta  rydorviffoci  ^irouotsvvlw , 
Hj  qufnjcr otg  oSvopiU W  ft/frovTo  0  Qiog  ,  0  ©eoe  <r a  , 

eAaiov  dyalkhXfiiogrtfltflTovg  psroxcvgcrov.  hoceft,  Ama- 
fii  juftitiam ,  &  odifli  impietatem ,  ideo  unxit  te  Dem , 
Deus  tuus  oleo  exultationis  inter  participes  tui.  quod 
idem  legitur  Hebice  fic  :  PpD? 

m  D’^-  W?  Quae  reddita  ad  verbum 
ita  interpretari  pofliint :  <±Amafti  juftitiam ,  &  odifli 
impietatem  ,  propterea  unxit  te  Dii  Dii  tui  oleo  gaudii , 
five  oleo  laetitiae ,  ut  nofter  habet  interpres,  haec  fa- 
P)  cri  codices :  in  quibus  praetereundum  ex  Hebraico 
exemplari,  quamvis  obiter  ,  nequaquam  exiftimo; 
Deum  hoc  loco  plurali  numero  ,  repetitis  vicibus 
nominari  didione  D’?v5,  quod  de  Chrifti  humana 
natura  hypoftatice  unita  divinitati ,  a  Propheta  age¬ 
retur.  Licet  enim  unio  humanae  naturae  (ut  Scho- 
lafticis  Theologis  aliquid  indulgeamus)  immediati 
terminata  fuerit  tantum  ad  perfonam  Verbi  divini; 
quia  tamen  in  eam  defeendit  omnis  plenitudo  divi¬ 
nitatis,  &  illa  unio  fuit  fada  non  immmediate,  fed 
mediate  ,  hoc  eft  ,  mediante  perfona  Verbi  etiam 
cum  divina  natura  ,  qua:  identitate  reali,  ut  loqua¬ 
mur  cum  Scholafticis,  eadem  eft  cum  Perfona  Pa- 
£  tri-s ,  &  Spiritus  fandi;  ut  propterea  a  Theologis 
dicatur  in  Chrifto  eminention  modo,  quam  in  reli¬ 
quis  creaturis  Perfonam  Patris  ,  £c  Spiritus  fandi 
exiftere;  ideo  Propheta  Regius,  bis  repetito  no¬ 
mine  elohim  ,  de  hac  Meflia  undione  egifle  pu¬ 
tandus  eft  ;  fi  in  divinis  oraculis,  myfteria  quoque, 
ut  par  eft,  pra  oculis  funt  habenda. 

Verum  ad  litterales  fenfus ,  &  vocum  energiam , 
nos  tranfferamus  ,  alia  facra  Scriptura  loca  confi- 
deraturi  in  illo  Pfalmi  loco  pro  oleo  latitia,  de  quo 
agimus:  eft  enim  ex  facris  oraculis  locus  alter  Ifai. 
61.  ubi  Propheta  ex  perfona  Meflia,  munia  enu¬ 
merat,  ad  qua  a  Deo  mittebatur,  dicens:  Spiritus 
Domini  fluper  me ,  eo  quod  Dominus  unxerit  me ,  ad  an¬ 
nuntiandum  pauperibus  mflt  me.  Cumque  alia  non¬ 
nulla  munia  recenfuiflet ;  ut  ab  omni  moerore,  at¬ 
que  triftitia,  tandem  ex  Meflia  adventu,  ac  mune¬ 
re  fublevandos  homines  aperiret.  Vt  ponerem ,  in¬ 
quit  ,  fortitudinem  lugentibus  Sion ,  &  darem  eis  coro¬ 
nam  pro  cinere ,  &  oleum  gaudii  pro  luEht.  Qui  locus 
hebraice  fic  legitur :  **?  PT  ^ 

19» 


x  i2  MyrothecivmI. 


IIJ 


*73x  rnn  \S\tl\q  jc»'  13«  ideft,  Ad  ponendam  lugentibus 
Sion  ,  ad  dandum  illis  tiaram  pro  cinere  ,  oleam 
gaudii  I??'  fiem en  fiafion  ,  pro  luUu.  Utriufque 
autem  loci  inteliigentia  ,  antiquorum  confuetudi- 
nem  explicandam  podulat  3  qui  moeroris  caufa  non 
folum  ornamenta  omnia  deponebant  3  verum  etiam 
ab  undionibus  quoque  cum  primis  abdinebanti  de 
quibus  infra  redibit  fermo. 

Ut  vero  quae  dicuntur  magis  perfpicua  fiant  3  con- 
fiderandum  cenfui  ,  duobus  apud  Latinos  vocabu¬ 
lis  animi  nodri  voluptatem  ,  hilaritatemque  figni¬ 
ficari ,  G  AU  DIO  nimirum ,  &LALT1T1A:  quae 
duo  vocabula  didant  ,  ac  differunt,  ficut  laetari  & 
gaudere;  Nonio  ipfo  audore  cap. 

Hxc  enim  vox  LiETITIA  internam  voluptatem 
animi  ex  fuperabundantia  gedientis  ,  cC  ad  externa 
etiam  figna  profuli  indigitat.  id  ex  Cicerone  lib.  3. 
Tufcul.  quxlt.  accepimus:  Immoderata  lautia ,  inquit  , 
efi  voluptas  animi  elata ,  &gefiiens.  quod  etiam  V arronis 
teltimonio  lib.  f.  de  lingua  Latina  confirmatur. 

Latari ,  inquit,  ab  eo  cjaod  latius  gaudium  propter  ma¬ 
gni  boni  opinionem  dijfufum.  itaejue  Terentius ,  vel  ut 
alii  Codices,  Juventius,  ait:  Gaudia  fua  fi  omnes  ho¬ 
mines  conferant  unum  in  locum ,  tamen  mea  exfiuperal 
latitia.  Et  hoc  profufum  ,  atque  extenfum  gau¬ 
dium  ,  quod  laetitia  dicitur  a  Latinis  ,  a  Graecis 
dyxy^lxpcx ,  &  etiam  dyx^lxag  dicitur ;  quae  voces 
a  verbo  Graeco  dydihopuu derivantur,  q\iodgefiio>  & 
exfulto  interpretatur,  ed  autem  exfultare  extra  fal- 
tare »  quod  fignificat  fupra  modum ,  6c  ultra  termi¬ 
num  exilire.  inde  Virgilius  lib.  3.  ait: 


A 


B 


Exfultantque  vada ,  atque  afiu  mifcentur  arena. 


Itaque  Graecorum  dya^lcuug,  gediculationem  ma¬ 
gis  fonat  laetantis ,  quam  lpfum  gaudium  :  fonat  id 
quod  alio  vocabulo  x^pex  dicebatur.  Quamobrem 
Homerus  13.  Iliad.  x*?^  animum  gedientem  ad 
pugnam  appellavit:  quin  etiam  pugna,  ac  praelium 
ipfum,  ea  voce  a  Graecis  dicebatur :  quod  nimirum 
gediendo  ,  atque  exfultando  veteres  cum  holte  con¬ 
grederentur.  Hunc  etiam  animi  gedientis  motum , 
ex  voluptatis  nimia  fuperabimdantia  ad  extra  diftufi 
yxvfilxv  a  verbo  yxv&xo»  a  Graecis  didum  fuilfe, 
non  immerito  fufpicantur  aliqui :  fignificat  enim  vox 
illa  fuperbiendo,  &  infolelcendo  laetari,  hinc  cor¬ 
rupta,  five  alterata  tantifper  vocis  fignificatione , 
necnon  etiam  vocis  fono  permutato,  gaudium  a  La¬ 
tinis  dedudum  voluit  Feftus.  non  igitur  probandi 
funt ,  qui  o-w<pgo<rvvjjv  Graeco  vocabulo  hanc  animi 
gedientis  laetitiam  appellant. 

Quoties  vero  animus  ex  bono  concepto,  interne 
exhilaratur ;  ut  ad  externa  figna  nequaquam  prxter 
rationem  fefe  effundat;  neque  corpore  geffiente  in¬ 
ternam  voluptatem  exterius  aperiat  3  nifi  quantum 
ratio  ad  prudentiae  praeferiptum  conceflerit  :  hanc 
animi  hilaritatem  GAUDIUM  Latini  proprie  di¬ 
cere  confueverunt:  idque  ipfum  graece  <ruQ%o<rwYi ,  Sc 
etiam  &#ga<rvvti  mento  appellabitur;  quali  dixeris, 
h  ilaritas  concepta  ex  bona ,  &  prudenti  mentis  difpofiti- 
one.  Ed  enim  cp^v  mens ,  &  cp^ovsw  mente ,  atque  ratio¬ 
ne  praeditus  fum  3  cui  addita  fyllaba  dl ,  quae  fua  figni¬ 
ficatione,  his  vocabulis,  quibus  adjungitur ,  bonielt 
ominis  «dipgoo-vvtj  lignificabit  eam ,  quam  diximus  hi¬ 
laritatem;  quam  praeclare  expreflic  Diofcor.  lib.  4. 
agens  de  foliis  buglofli  ,  dicens  ,  <pvj&ov  txi  ojwoiov 
1 3oo 5  yhuiQs-y  ,  oirt(>x.ot,Sd($JOv  «V  t  olvov ,  dl <p  ficwov  boxei 
eivou.  hoc  ed  ,  Folium  habet ,  fupple  buglojjum ,  Jimile 
bovis  lingua  ,  quod  injectum  m  vinum  ,  hilarans  vide¬ 
tur  effe.  ita  Diofcorides  ad  verbum ,  a  quo  id  cum 
accepiffet  Plm.  lib.  2.5.  cap.  40.  illud  idem  ita  ex- 
preflit.  Buglojfos  boum  lingua  Jimilis  ,  cui  pracipuum  , 
quod  in  vinum  dejecta ,  animi  voluptates  auget :  cr  vocatur 
euphrojjnon.  ex  quibus  perfpicuum  ed  su<p$o«-uvi u 


D 


E 


internam  animi  voluptatem,  ac  deledationem  ligni- 
ficare  ,  quam  GAUDIUM  appellari  latir.e  do¬ 
cuimus,  voceque  xxi^  a  verbo  xM'$u  etiam  a  Grx- 
cis  dicitur.  £c  ne  quis  nos  fomniaffe  putaret  ,  ha¬ 
rum  vocum  diferimina  ex  lib.  4.  Tufcul.  quxd. 
paulo  pod  initium,  audore  Cicerone ,  accipiuntur, 
ait  enim:  Itemque ,  cum  ita  movemur ,  ut  m  bono  fimus 
aliquo  ,  dupliciter  id  contingit,  nam  cum  ratione  ani¬ 
mus  movetur  placide  ,  atque  conftanter  ,  tunc  illud 
G  AU  D  IU  M  dicitur  ;  cum  autem  Cr  inaniter ,  cr 
effuse  animus  exuit  at ,  tum  illa  L  A  ET  IT  IA  gefliens , 
vel  nimia  dici  potefi  :  quam  ita  definiunt ,  fine  ratio¬ 
ne  ,  ammi  elationem:  ita  Cicero.  Ab  hoc  igitur  Ae- 
titia  &  gaudii  difcrimine  ,  Stoicos  fumpfille  illud 
arbitror  in  eorum  dodrina  axioma:  Gaudium  mfa- 
pientem  cadere  poffie:  latitiam  non  pojfie. 

Pari  fcecunditate  in  lingua  ,  6c  idiomate  fando 
Hebraeorum,  quo  ab  orbis  ulque  exordio  Deus  ufus 
ed ,  cum  loqueretur  fandis  Patriarchis  ,  in  quo 
etiam  facram  tradidit  legem  ,  &  tanto  in  honore  ha¬ 
bitum  ell  ab  iplo,  ut  illi  uni  ante  luum  in  carne 
aduentum  ,  divina  commendarint  oracula 3  in  hoc, 
inquam,  facro  idiomate,  bina  funt  in  ufu  vocabu¬ 
la  3  quibus  in  facris  literis  animorum  hilaritas  fig- 
nificatur;  nimirum  fcimcha,  &  didio  1'^f  fiafion, 
quorum  podremum  vocabulum  animi  voluptatem , 
hilaritatemque  prudentis  viri ,  atque  judi  fignificat ; 
qui  in  Domino  Deo  fuo  modede  ,  ac  placide,  qua¬ 
cumque  occurrente  occafione  ,  intra  limites  rationis 
norma  fervata,  gaudet,  atque  laetatur.  Hujus  quam 
dicimus  vocabuli  fignificationem  nequaquam  ex  capi¬ 
te  comminifcimur,  led  ea  divinae  innititur au<5toriraci. 
ex  Plal.  68.  locum  afferre  poffumus  in  illis  verbis: 
Et  tufti  epulentur,  &  exfiultent  in  coufpeblu  '  Dei ,  cr 

deletlentur  in  latitia.  ubi  hebraica  ledio  lic  habet : 
nnptra  ifcrfru  trrfts  uaS  1  firpi  irini?;  D'pnxi  £x  ]loc  vc,.q 

textu  in  proprio  idiomate  allato  perfpicua  fiunt,  quae  a 
nobis  dicuntur,  duo  enim  ejus  loci  podrema  verba 
£t  gaudebunt  in  latitia  ,  funt  maxime 
obfervanda.  nam  fignificatum  hujus  didionis 
fcimcha ,  quod  extenditur  ultra  limites  modediae,  ad 
regulam  rationis  per  antecedentem  didionem  ja- 
fifiu  revocatur.  Cum  igitur  ab  hoc  verbo  didio 
illa  1'®^  derivetur  faltem  ,  vel  Spiritu  fando  magidro, 
iudorum  laetitia  talis  futura  deferibitur,  qualem  per 
verbum  fignificari  perfpicuum  ed.  quapropter 
moderatam  tantum  ,  &  ad  rationis  regulam  coar- 
datam  laetitiam  fignificari  in  eo  loco  perfpicuum 
erit. 

Didio  altera  ejufdem  loci  erat  fcimcha,  qua 
fignificari  Latinorum  laetitiam  ,  animi,  nimirum,  ge¬ 
dientis  ,  corporeis  lignis  expredum  gaudium,  prae¬ 
clare  hoc  exprimitur  cap.  6.  lib.  2.  Reg.  Divinis  ora¬ 
culis  David  Regis  internam  animi  voluptatem,  ex¬ 
ternis  expreflam  fignis  explicantibus  ;  tunc  cum 
Arca  Dei  de  domo  Obededom  ,  ad  lares  Regios, 
Regis  juffu  deduceretur,  his  verbis  loquitur  textus : 
Abiit  ergo  David  ,  &  adduxit  Arcam  Dei  de  domo 
Obededom  m  civitatem  David,  cum  gaudio  ,  legit 

noder  Interpres,  at  hebraice  apertius  legitur  :  fel 
nnptpa  in  rp  di«  13;’  ivao  o,il'7xn  jhx  nx  V)  nn  jje£ 

Et  abiit  David ,  &  tranfiulit  arcam  de  Dei  domo  Hobe- 
dedom  in  civitatem  David  cum  latitia ubi  perfpicue 
Davidis  voluptatem  dixit  Spiritus  fandus  ni7?"^p .  & 
merito  quidem ,  quod  datim  fubinferatur :  Et  David 
[altabat  totis  viribus  ante  Dominum,  porro  David  ac - 
c  in  Ilus  erat  Ephod  hnco.  gedientem,  atque  faltantein 
David  cum  dicere  vellet  facer  textus  3  in  quo 
nihil  ofeitanter  dicitur,  cujus  etiam  apiculi  quam 
diligentiffime  funt  obfervandi ;  propterea  didio- 
ne  illa  rv?r?lf  fcimcha  ufum  fuiffe  ,  perfpicuum 
ed.  Qtiamobrem  certo  certius  apparet ,  hac  didio- 
ne  fignificari  illud  genus  hilaritatis  ,  externis  ex¬ 
ii  prefiae 


Sacrorvm  El^ochrismaton. 


114 

prellie  fignis  ;  quam  laetitiam  Latini  appellare  con- 
iueveru  nt. 

Quamvis  vero  tam  vo  ce  gaudium,  quam  voce  u- 
titia, \  &  Graeci ,  &  Latini  iaepiflimepromifcue  utan¬ 
tur,  nulla  habita  difcriminis  inter  haec  vocabula  ra¬ 
tione:  hoc  tamen  illarum  vocum  difcrimen,^  eo  con- 
filio  a  nobis  allatum  fuit;  ut  illarum  cognita  ratione, 
didione  fafon  ,  Graecam  dJcpgoo-vvtiv  fignificari 
demonftraremus  ,  Latinorum  videlicet  gaudium :  6c 
hac  ratione  vini,  atque  olei  laetitia;  in  convivio  cum 
ufu  ,  difcrimen  quoque  effectuum  pariter  perfpi- 
cuum  fieret:  necnon  etiam  noftrum  oleum  laetitiae, 
cur  W  ]?£  fcemen  fafon  didum  fuerit  potius ,  quam 
nnow  ]nef  femen  fcimcha  aperiretur.  Vini  etenim  , 
cujus  ufus  cum  primis  in  compotationibus  habetur  , 
natura,  atque  proprietas  eft ,  adjeo  exhilaiai e  biben¬ 
tem;  ut  inaniter,  &  effuse  is  geftiendo ,  velit,  no¬ 
lit,  in  jocis,  &  ludicris  libere  fe  transfundat:  quod 
etiam  in  divinis  literis  Propheta  teftatur ,  qui  in 
Pfalmis  dicebat :  Et  vinum  Utificat  cor  hominis.  Se¬ 
cus  fe  habet  natura  olei :  quamobrem  ad  geftientem 
laetitiam  temperandam  ,  a  veteribus  fapientioribus 
vino  adjungebatur,  nam  cum  oleum  vim  quandam 
habeat  penetrativam ,  fefeque  ad  interiora  facile  tranf- 
mittat,  fua  virtute,  cerebrum,  atque  cor  confortat , 
ac  roborat;  fenfumque  minime  obtundit;  ut  prop- 
terea  hominem  unfium  in  fignum  gaudii  atque  laeti¬ 
tiae  ,  nec  indecore  ,  nec  praster  rationem  ad  externa 
figna  laetitia;  oleum  transfundere  permittat,  quin  po¬ 
tius  intra  rationis  limites  detineat ,  atque  mode¬ 
retur. 

Hac  de  caufa  ,  ut  arbitror  ,  oleum  iftud  ,  quo 
veteres  Ifraelitae  utebantur  diebus  feftis ,  atque  convi¬ 
viorum  ,  animi  relaxandi  gratia  inftitutis 
f  emen  fafon  potius  ,  quam  1?^  fcemen  fcimcha  in 
lucris  appellatur;  ut  eo  utentibus  divina  indigitarent 
oracula  ,  laetandum  quidem  ,  fed  non  nifi  ad  prae- 
fcriptum  rationis  ,  illis  quoque  diebus  gaudium  re¬ 
gulandum  fore.  Et  ne  myfteria  praeteriifie  videa¬ 
mur,  dum  verba  penfitamus ;  Oleo  laetitias  ,  five 
gaudii ,  Chriftum  Servatorem  noflrum  ungendum , 
Propheta  dixit;  quia  hypoftaticas  unionis  gratia ,  & 
vera  divinitate  undus ,  gratis:  quoque  habitualis 
plenitudine  ,  in  omni  perfedione  fanditatis ,  ipfe 
a  Patre  cumulandus  erat.  Quamvis  vero  fiicrorum 
oraculorum  interpres,  quo  Romana  utitur  Ecclefia, 
nulla  habita  diftindionis  ratione,  nunc  oleum  laeti¬ 
tia;,  nunc  gaudii,  illud  idem,  ut  vidimus,  fit  inter¬ 
pretatus;  more  Latinorum  id  fecit,  qui  promifcue 
utuntur  his  vocibus:  &  ad  fenfum  potius,  quam  ad 
verba  ipfa  attendens,  id  ipfe  in  Pfal.  44.  oleo  laeti¬ 
tiae:  ;  quod  Hebraeus  Codex  per  1'^  l™  fcemen  fafon 
fignificari  voluit,  neque  a  Graeco  exemplari  fibi  re¬ 
cedendum  putavit ;  quod  txmv  dyofixidaug  illud 
appellavit;  oleum  nimirum  exfultationis  :  metapho¬ 
ra  fumpta  ab  oleo,  quo  Ifraelits  feltivis diebus  ute¬ 
bantur  ;  eoque  oleo  modeftiam  inter  animi  volup¬ 
tates,  hilaritatesque  fuo  more  indicebant:  ne  prs- 
affumpta  pocula  caput  infeftarent,  vires  exturbarent, 
fenfus  offunderent ,  hominem  a  ratione  abaliena¬ 
rent. 


B 


C  A  P.  XXIV. 

Quodnam  unguenti  genus ,  olei  laetitiae  nomine 
figmficetur. 

Ad  titulum  Pfalmi  44-  In  finem  pro  iis  qui  commutabun¬ 
tur  filus  Chore  ,  ad  intelleUum  canticum  pro  dilecto. 
Juqic.  12,.  Nunqutd  Ephrateus  es  ?  quo  dicente  non 
ftim  1  interrogabat  eum:  dic  ergo fchibboleth ,  quod 
interpretatur  fpica.  Et  ad  alia. 


D 


F 


Ii; 

ARomata  ,  quibus  hoc  oleum  laetitias  condie¬ 
batur  ,  e  latebris  eruere  ,  onus  perquam  dif¬ 
ficillimum  effe ,  nemo  negabit :  id  enim  quae¬ 
rere  ,  elt  vento  non  cognito  ,  redius  dicam  ,  nec 
flante  ,  humani  intellectus  cymbam  committere,  in 
vafliflimo  facrarum  literarum  oceano.  quod  fi  dixe¬ 
ro  ,  me  mare  innavigatum  ,  nullo  duce ,  nullius  aftr 
fulgore,  temerario  fortaffe  aufu  pernavigandum  fu 
fcepiffe  ;  a  fcopo  certe  non  aberraffe  videbor.  Dei 
tamen  ope, probabilibus  rationibus,  atque  conjedu 
ris  minime  contemnendis  ,  lati  hujus  Oceani  fulci 
commonftrabuntur  :  &  ubi  porrum  minime  attige¬ 
rimus  ,  aliis  attingendum  monftraffe  ,  fat  erir. 

Hujus  igitur  olei  naturam  cognofcere  nequimus  : 
ut  tamen  apertiora  fiant  ea  ,  qua;  ex  animi  noflri 
fententia  dicenda  funt  ,  &  firmiora  appareant  ;  me- 
miniffe  oportet  communis  illius  regula; ,  circa  voca¬ 
bula  facrae  Scripturae  ,  quam  tradunt  peritiores  lin¬ 
guae  fandae  :  nimirum,  vocabula,  didiones,  atque 
voces,  quibus  facra  utitur  Scriptura;  noncafu,  aut 
fortuito  in  divinis  oraculis  explicandis  aflumpta  fuifi. 
fe  ;  fed  de  induftria  ,  Spiritu  fando  ,  fcilicet  verba 
didante  ,  amanuenfifque  calamum  dirigente,  in  fa- 
cris  Scripturis  pofita  fuifle.  quamobrem  vocabula 
nulla,  in  facra  Scriptura  myfferio  vacare  certiffimum 
ede  debet,  cumque  oleum  iflud  de  quo  loquimur" 
I?5:?  fcemen  fafon  potius  ,  quam  fcemen  fcimcha 
n'??^  1?^  a  Propheta, &  ab  Ifaia  appelletur;  utcap» 
procedenti  monftravimus;  fortuito,  aut  cafu  id  ac^ 
cidiffe  ,  nequaquam  aequum  eft  arbitrari  :  fed  ea 
quidem  ratione  ,  ut  mens  audoris  in  fueris  literis  af- 
fequeretur  ;  &C  conditura  olei  laetitiae  diligentius  in- 
veftigata  ,  facilius  in  pofterum  caperetur. 

Quam  maxime  porro  ad  unguentum  hoc  eluci¬ 
dandum  ,  radicitufque  inveftigandum,  conducit  re¬ 
gula  altera  Grammaticorum  lingua;  fando  ,  in  cha- 
raderum  conformitate  ,  aut  diverfitate  attendenda, 
communi  equidem  illorum  confenfu;  in  didionibus, 
atque  vocabulis  facro  Scripturo  ,  ex  conformitate, 
atque  fimilitudine  charaderum,  &  literarum  ,  con- 
formitatem  quoque  fignificationis  eruendam.  Ita 
docet  Pagninus  in  Didionario,  Ifaac  in  fua  gram¬ 
matica,  Avenarius  reg.  4  in  profat.  ad  ledorem  fui 
Didionarii  ;  &  alii  plures  ,  qui  in  luis  Didionariis, 
pluribus  addudis  exemplis  ,  in  hoc  demonftrando 
quam  plurimum  invigilant,  quarum  diligentia  cum 
fuos  apud  audores  videri  poffit ,  nobis  a  locorum 
congerie  fuperfedendum  putavimus. 

Eft  igitur  inter  hoc  duo  vocabula  1^  fafon  & 
fcufcan  vocum  fumma  conformitas  ,  &  litera¬ 
rum  fimilitudoquam  maxima:  hanequepoftremam  vo¬ 
cem  ,  lilium  ,  feu  rofatn  interpretantur  audores; 
priorem  vero  gaudium  fignificare  oftenfum  cum  fu¬ 
erit  ;  ex  altera  illarum,  alterius  figmficatio  eruenda 
erit,  tantum  enim  in  apiculis  illorum  duorum  vo¬ 
cabulorum  difcrimen  pofitum  eft.  quamobrem  X 
ratione  alienum  nequaquam  eft  exiftimare ,  quod  an¬ 
tiquitus, quando  Hebraeorum  codices  pundis  carebant, 
alii  fciaffion  pronuntiarent  ,  pro  eo  quod 
fajfon  alii  dixiflent.  Sicut  etiam  fuffan  pro fciu- 
fcian  apud  alios,  quodque  vernacula ,  &  rudiori 
lingua  fciafcton  dicebatur  ;  elegantiori  dicendi 

phrafi  fafon  diceretur. 

Hujus  varietatis  vocabulorum  in  una  ,  &  eadem 
geme,  plurium  feculorum  magiftram  habemus  ex¬ 
perientiam  :  unam  enim  eamaemque  nationem  alio, 
&  alio  accentu  idem  vocabulum  effari  folitam  co¬ 
gnovimus.  quin  etiam  unius,  cjufdemque  urbis  di- 
verfae  tribus  ,  diverfimode  eadem  vocabula  pronun- 
ciare  confuevifle  accepimus  ab  aliis  ;  nos  ipfi  vidi¬ 
mus  ;  eamque  fyllabam  apud  aliquos  protrahi  ;  quae 
ab  aliis  corriperetur,  pafiim Graecorum  tum  poema¬ 
ta  ,  tum  hiftorica  fci  ipta  teflantur :  inde  enim  apud 

Grae- 


A 


116  M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I. 

Grxcos  ortum  duxere  varietates  linguarum  i  inde 
Dorica  ,  Ionica  ,  fEolica  ,  Attica ,  Sc  aliae  linguas 
Grteoe  varietates  originem  ,  atque  incrementa  cum 
elegantia fufeepere.  Nec  aliquod  aliquando  fuit  idio- 
quod  diverfa  pronuntiationis  genera  pro  diver- 


ii  7 


ma  , 

litate  locorum,  ac  regionum  non  admiferit. 

Id  vero  Hebrceis  quoque  contigifle,  &  in  ipfa  ea- 
demque  litera  fim  ®  ,  a  qua  omnis  pendet  differen¬ 
tia  illorum  vocabulorum,  de  quibus  a  nobis  agitur  ; 
exfacris  perfpicuum  eft literis.  Gap.  enim  12.  lib.  Jud. 
Galaaditis  adverfus  eos,  qui  de  tribu Ephraim  erant, 
pugnantibus,  &vi£toribus  Jordanis  vada  praeoccupan¬ 
tibus,  ut  Ephraimitis  fugientibus  aditus, & falutis  fpes 
omnis  clauderetur ;  ( cogebantur  enim  Ephraimitas 
Jordanem  tranfire)  ubi  ex  ipfis  aliquis,  qui  hoftium 
gladios  evafiffet  ,  ad  vada  Jordanis  incolumis  per- 
veniflet  ■,  Galaaditae  cuftodes ,  fugienti  occurrentes, 
eum  interrogabant :  Nunquid  Ephraimita  es?  quo  di- 
cente  ,  non  fum  ,  inquit  facer  textus  ,  interrogabat 
eum ,  die  ergo  fcibboleth  ,  quod  interpretatur  fpica ,  qui 
refpondebat  fibbolet ,  eadem  litera  [picam  exprimere  non 
valens.  Ex  quo  facrae  Scripturae  loco  ,  au&ore  Spi¬ 
ritu  fandto,  perfpicuum  eff  ,  ejufdem  gentis ,  ac  lin¬ 
guae,  Ephraimitas  a  Galaaditis  diverla  ejufdem  lite- 
rae  ^  pronuntiatione  diftindtos,  ac  cognitos  fuiffe 
his  nimirum  pun&o  in  finiffro  cornu  literae  pofito 
Qptf  jhboiet  dicentibus,  Ephraimitis  in  dextro 
pronuntiantibus. 

Stemus  jam  in  gradu  ,  &  pro  his  duobus  vocabu 
lis ,  ex  quibus  oleum  laetitiae  nobis  aperiendum  fa 
pereft  ,  certamen  inftituatur  ;  de  quibus  in  apiculis 
tota  eff  polita  controverfia  :  nam  fcufcan  l'?112'  3c  fa- 
fon  1'^  in  pun&uatione  tantum  literae  ^  apice  ni¬ 
mirum  collocato  in  dextro,  aut  finiffro  literae  cornu 
diffinguuntur  ;  nequaquam  vero  ex  chara£teribus 
certum  igitur  erit  fignificatione  quoque  duo  lfta  vo¬ 
cabula  ,  non  folum  parum  ,  vel  nihil  differre  ;  fed 
etiam  quam  maxime  convenire  ;  ut  propterea  a  ffg- 
nificatione  vocis  l!?1®  fcufan  ,  fignificationem  voca¬ 
buli  ]'^  fafon  inquirere,  non  fit  aratione  alienum. 

Eft  autem  fcufcan  1’?’^  &  fcofcan  ,  apud  He¬ 
braeos  ,  quod  Graecis  jcp/vo v  ;  &  Latinis  lilium  dici¬ 
tur  ,  flos  odoratiflimus  inter  omnes  flores  ,  &  fua- 
vifiime  olens,  quare  &  rofa  Junonis  dicebatur  apud 
veteres.  Quod  autem  lilium  fignificet,  offendunt 
loca  3.  Reg.  7.  verf.  22.  Cant.  z.  nu.  16.  cap.  9.  n. 
5.  &  pluribus  aliis  in  locis,  fimiliter  3t  3.  Reg. 
7.  nu.  ip.  Pfal.<5o.nu.  1.  dicebatur  vero  lilium  for- 
tafie  i?1*2'  fcufcan  ,  vel  a  candore  ;  quamobrem  ,  & 
byflus  candidiflimi  lini  genus  appellabatur  apud 
Hebraeos ,  vel  etiam  verius,  ut  docet  Rabbi  David 
Chimchi  ,  &  Cafaubonus  in  Athenreum  adnotavit 
lib.  12.  cap.  z.  a  fenario  foliorum  numero  ,  quia 
valet  fex  ;  fex  enim  lilium  habet  folia 
fuaviterque  olentia.  Quod  vero  lilium  mutata  fcw 
in  fm  didtum  fuerit  fufan  &  fufon , colligere  poflumus 
ex  Arabico  idiomate  proxime  ab  Hebraeo  derivato 
&  in  pluribus  vocabulis  omnino  eodem  cum  illo. 
Lilium  enim  fufan  in  eo  appellari  offendit  Mat 
thiolus  in  3.  lib.  Diofcoridis  cap.  110  quinetiamSc 
apud  Grcecos  lilium  eScov  appellatum  fuifle  ,  teftis 
eff  Athenxus  lib.  12.  cap.  1.  in  fine  ,  &  princip.  z. 
quin  etiam  Perfarum  Regiam  hac  de  caufa  fic  ap¬ 
pellatam  docet  :  jto<  3,  inquit,  \ rpucp!j  iyt- 

VOVTO  7T^UT0l  7T«VTWV  dvHydftm  TCiQChXJi.  UV  Xj  Oi  j3<£<T<A«V 
iv  XkVok  ,  e 3" 4 ^ i <^o v  3  ov  Eyfiocrdvon.  kA yj- 
§-rjvcy  3  rd  'Z.Strco  $Yi<r)v  hQisoQxKgjr-  ,  ^  ,  Sfi 

T  lu)  WQOUCTY\TCC  TX  T GTTiS  CXCOV  fi  ilvaf  Ttf  E'H\luUO)V  (pa>- 

rjj  t 0  k pivov  ,  &c.  ldeft  ,  Celeberrimi  omnium  homi¬ 
num  m  delicus  fuerunt  primi  Perfa.  quorum  Reges  hie¬ 
mabant  tn  Sufis  ,  aftivabant  tn  Ecbatanis,  dixit  autem 
Arifiobulus  &  Chares  vocari  Sufan  ob  pulchritudinem 
loci,  eft  autem  fufon  Gracorum  voce  lilium,  hsec  ibi 


Athenaeus.  &  licet  quantum  ad  originem  vocis  Eu~ 
fon  ,  &  cujus  eflet  propria  ,  aliter  videatur  fentire 
Cafaubonus  in  Athenaeum  j  cum  putet  ex  fententia 
Athenaei  potius  fufon  ,  ad  Perfarum  diakdlum  refe¬ 
rendum,  quam  ad  Graecorum  linguam,  &  fenfusfir, 
fufon  iplorum  Perfarum  lingua  id  appellari-  quodGrjecis 
Kplvov  ,  ideff  ,  lilium,  quod  etiam  Rhodiginus  con* 
firmat  lib.  ZZ.  Cap.  p.  Ditlam  vero  urbem  ,  inquit  , 
a  liliorum  copia ,  qua  gentium  earum  vocabulo  dicuntur 
fujfa  :  parum  tamen  noftra  intereft  ,  quod  attinet  ad 
vocem  ,  &  illius  patronos  j  ex  Athenaeo  nobis  fuffi* 
ciat  fufon  lilium  dici. 

His  igitur  ita  Confideratis  de  vocibus  fcufcan  &  fio - 
B  fcan  &  fufan  ,  deque  illarum  fignificatione,  jam  me 
judice  ,  lucis  cujuldam  radio  fignificatio  vocis 
fufan  flluftratur.  quamobrem  in  explicandis  facrae 
Scriptura;  locis  ex  pfalmo  &  Ifaia  allatis ,  atque  in 
condiendo  oleo  laetitiae  ,  a  fuffino  antiquorum  un¬ 
guento,  de  quo  Diofcorides,  Plinius,  Theophraftus, 
&  alii  meminere  ,  recedendum  nobis  nequaquam  pu¬ 
tamus  :  quin  potius  hoc  idem  veteribus  Ilraelitis 
ptsny  ];:e;  fiemen  fafon  fuifle  arbitramur  j  quod  unguen¬ 
tum  fuflinum  veteribus  Graecis  ,  ac  Latinis,  lllud- 
que  ipfurn  a  Davide  in  Pfalmo  ,  &  ab  Ifaia  lacris  in 
literis  oleum  latina  appellatum. 

Quamobrem  ,  quemadmodum  quod  ex  myrrha 
^  condiebatur  oleum  ,  myrrhinum  dicebatur  ;  quod 
ex  amaraco  amaracinum,  fic  etiam  quod  ex  fcofcan 
^  nimirum  ,  liliis ,  oleum  fafon  V®'?  ab  He¬ 
braeis  ,  &  a  Gnccis  csVivov ,  mutata  ^  fim  in  ^  fin 
didtum  fuifle  ,  improbabile  nequaquam  videtur. 
Conjedlura  haec  titulo,  &  inferiptione  ejufdem  Pi al¬ 
mi  44.  juvatur  :  ibi  enim  primo  olei  lanitia;  memi¬ 
nere  lacra  oracula.  Sunt  enim  Plalmorum  tituli  } 
ut  dodliflimus  Genebrardus  in  initio  Pfalmi  4  pra:- 
clare  adnotavit  ;  non  tam  multoties  ad  argumentum 
dicendorum  ,  quam  ad  genus  modulationis  ,  quo 
Pfalmi  canendi  fuiflent  t  cujus  modulationis  ,  aernu- 
fica;  tituli  claves  erant.  Hujus  antiqua;  modulatio¬ 
nis  pftlmorum  ,  Hebraicaeque  muficae  nollro  hoc 
feculo  ars  cum  omnino  antiquata  fit  -y  nec  aliqua  ejus 
exftet  cognitio  ;  ipforum  quoque  pfalmorum  ,  plu¬ 
rimas  inferiptiones  ignorari  neceffe  eft  ;  atque  etiam 
cum  inferiptione  plurima  quoque  ,  quas  ad  argu¬ 
mentum  ,  &  ad  Pfalmi  intelligentiam  cum  primis 
juvare  pollent  ,  lateant  neceffe  eff.  Fuere  enim  ve¬ 
teres  tam  Hebrasi,  quam  Grasci ,  Mufica;  plurimum 
ftudiofi.  Nam  Mufica;  apud  Graecos  laudes  ,  pluri¬ 
bus  prolequitur  Rhodiginus  lib.  9.  cap.  1.  ibi  enim 
ex  auftoritate  Theophili ,  magnus,  ltabilifque  The- 
faurus  mufica  appellatur  ,  Mores  enim  ,  inquit  ,  m~ 
flituit  ,  componitque ,  ac  mollit  irarum  ardores.  Quan  ¬ 
ti  vero  muficam  facerent  Hebraei ,  ex  pluribus,  ac 
fere  innumerabilibus  facrae  Scripturae  locis  perfpi¬ 
cuum  eft  :  tum  carminibus ,  ac  hymnis ,  quorum 
undique  facra  fcatent  oracula  5  tum  ex  variis  inftru- 
mentis,  de  quibus  illa  ubique  meminere,  nam  &  Ef¬ 
fatus  concitaturus  in  fe  Spiritum  Dei  ,  ad  prophetia; 
ufum  ,  ut  habetur  Reg.  4.  Pfalten  adduci  juffit.  & 
pfalte  praecinente  ac  pfallente  ,  divino  fpiritu  arri. 
piebatur  Propheta,  quamobrem  non  tantum  ad  poelis 
diverfitatem  ,  diverlitatemque  effedluum  ,  quos  ve¬ 
teres  intendebant  ,  genus  modulationis  accommoda¬ 
bant  j  fed  etiam  diverfis  inftrumentis  pro  diverfitate 
mufica;  utebantur,  quamobrem  Calficdorus  apud 
Rhodiginum  lib. 9. cap.  Z.  Dorius ,  inquit,  prudentia 
largitor  eft  ,  &  caftitatis  effetior.  Phrygius  vero  pugnas 
excitat  ,  votum  furoris  inflammat  ;  *f/E.ohus  animi  tem- 
peftates  tranquillat  ;  fomnumque  jam  placatis  attribuit ; 
Lydius  intelletlum  cbtufis  acuit ;  gr  terreno  deftdeno gra¬ 
vatis  ,  coeleftium  appetentiam  inducit ,  bonorum  operator 
eximius.  Cumque  &  genus  modulationis ,  &  inftru- 
menta  muficalia  ad  curam  magiftri  Mufica;  pertine- 
H  z  rent. 


D 


E 


ll8  Sacrorvm 

rent  ;  propterea  ad  illum  Pfalmi  dirigebantur 


EUEOCHRISM  ATflN. 


119 


de 


A 


Aggrediamur  igitur  Pfalmi  titulum  ,  m  quo 
oleo  laetitiae  loquitur  Propheta  ,  illumque  diligen¬ 
tius  quam  fieri  poffit  attendamus  :  In  finem  pro  his , 
qm  commutabuntur  filus  Chore,  ad  mtelleElum  canticum 
pro  dileElo  ,  inferibitur  apud  noftrum  vulgatum ;  qui 
ubique  in  Pfalterio ,  Graecorum  exemplarium  lequu- 
tus  eft  fidem,  at  vero  hebraice  fic  habetur 

reliqua  verba  hebraica  tituli  dimittuntur , 
quod  ad  praefens  negotium  minime  ipeaent.  fingula 
igitur  jam  allata  perpendantur,  didio  oftendit 

cuinam  pfalmus  dirigeretur  j  magiltro  nimirum  , 
muficae  ,  praecentori  ipfo  *  cui  illo  feculo  muficae 
moderandae  cura  demandata  erat,  ita  Genebrardus , 

Mare.  Marinus  in  Dictionario  verbo  &  alneum 

his  tradidere,  quamobrem  tam  quoad  genus  modula¬ 
tionis  ,  quam  etiam  quantum  ad  inftrurnenta,  luper 
quibus  Pialmi  canendi,  ac  pullandi  findent,  fibi  co¬ 
gitandum  erat ;  propterea  Pialmi  ad  illum  in  Sciip- 

tura  facra  diriguntur.  _  .  . 

Quibus  vero  inftrumentis  canendi  ellent  Pialmi , 
tituli  utique  aperirent  j  fi  ratio  inftrumentoium  mi¬ 
nime  ignota  eflet.  quoties  enim  in  iis  legitui  diligi 
pfalmum  ad  praecentorem  ,  toties  lnlfiumenta  , 
fu  per  qua;  canendus  foret  pfalmus  ,  aliqua  ratione 
aperiuntur  :  vel  his  verbis,  id  eft,  m  neghi- 

noth  ,  vel  aliis  ftmilibus  vocibus,  quemadmodum  ac¬ 
cidit  noftri  pfalmi  titulo  illis  verbis  ^  fuper 

fcoscamm.  verum  quid  fibi  velint  haec  verba  ,  hoc 
opus  ,  &:  hic  labor. 

Aliqui  fuper  rofas  interpretantur  ,  &  quidem  non 
refte.  quod  ex  di&ione  I1^  fcufcan  ,  quas  habetur 
in  primo  cap.  libri  Efther  verf.  1.  id  perlpicuum  eft. 
ibi  enim  fic  appellatur  Regia  Perfarum  ,  quae  Sufa 
Latine  dicitur  ,  &  fcufcan  dicebatur  ,  ut  vidimus  ex 
Athenaeo  ,  &  Rhodigino  ,  a  copia  liliorum  ,  non 
autem  a  copia  rofarum  ;  ut  propterea  non  ro- 
fae  ,  fed  lilium  interpretari  debeat.  Hujus  interpre¬ 
tationis  perfpicuum  argumentum  fumitur  ex  facris 
literis  3.  Reg.  cap.  7.  ubi  fermo  eft  de  fabricis  Salo¬ 
monis  ;  deque  capitellis  columnarum  his  verbis  :  Ca¬ 
pitella  autem  qua  erant  fuper  capita  columnarum  ,  qua- 
fi  opere  lilii,  fabricata  erant  m  porticu  quatuor  cubitorum i 
ubi  vero  nos  legimus  de  capitellis ,  quod  erant  opere 
lilii  ,  Hebraice  legitur  l5?^  n^;-  manghafeh  fcofcan. 
capitellum  vero  in  forma  rofae  nulla  architedturas  ra¬ 
tio  admittit ,  neque  Etrufca ,  neque  Jonica,  neque 
Dorica  ,  neque  Corinthia  ,  neque  Compofita  ,  ut 
ex  regulis,  St  libris  Architedtonicas  perfpicuum  eft: 
redte  vero  forma  lilii,  St  opus  liliaceum  capitellis  co¬ 
lumnarum  adaptatur  :  vel  ad  formam  compofitam 
ex  Corinthiaca  permixta  floribus  ,  quam  expreflit 
Villalpandus  in  templo  Ezechielis  ,  ex  antiqua  tem¬ 
pli  Salomonis  fabrica  ;  vel  ad  normam  St  exemplar, 
quod  a  fimplici  Corinthiaca  ratione  fumitur  vel  ad 
exemplar  fumptum  a  ratione,  quam  dicunt  compo¬ 
fitam  architedfonici  ;  in  quibus  omnibus  capitella 
opere  lilii  praeclare  difpofita  confpiciuntur. 

Didtionem  igitur  per  quam  fui  templi  capitella) 

Salomon  in  tertio  Regum  praeclare  defcripfit  ;  non 
rofam  ,  fed  lilium  fignificare  perfpicuum  eft  :  St  ti¬ 
tulum  pariter  Pfalmi  Duejierh;’  non  quidem  fuper  ro¬ 
fas  ,  fed  potius  fuper  lilia  interpretari  debere  ,  cer- 
tiffimum  erit. 

Cognita  vero  fignificatione  illius  vocis  ,  quid  eo 
vocabulo  velit  Propheta  in  titulo  Pfalmi ,  dubitatur : 
rythmicx  nimirum  cantionis  genus ,  an  inftrumenta 
fignificentur  ,  quibus  modulandus  eflet  Pfalmus ,  in 
opinione  eft  politum  :  nam  in  latebris  antiquiffimm 
muficae  haec  omnia  reconduntur.  Nec  enim  defunt 
qui  prius  tenebant  didfcum  ,  velintque  cum  Vatablo, 
dc  aliis ,  genus  poeticae ,  live  rythmorum  fignifica- 
n  i  ad  cujus  modulos  Pfalmus  ifte  canendus  eflet  i 


B 


D 


E 


fumpta  nimirum  denominatione  cantilenae  ,  a  prin¬ 
cipio  alterius  cantiunculae,  quae  per  vocem  fcofcanmm 
exordiretur.  Hebraeorum  enim  confuetudo  fuit,in- 
feriptionem  librorum  ,  St  etiam  cantionum  a  prima 
didtione  fumere  }  ut  in  omnibus  facrae  Scripturas  li¬ 
bris  ,  St  in  lamentationibus  Hieremiae  Prophetas  , 
ac  aliis  videre  licet,  quemadmodum  St  hoc  noftro  fe¬ 
culo  ad  hymnos  ,  quibus  utimur  in  Ecclefia  ,  pras- 
feribitur  aliquando  ex  alterius  hymni  principio  mo¬ 
dulationis  rubrica.  Nam  St  apud  Graecos  hac  de  cau- 
la  Nomi  mufici  dicebantur  ,  audfcore  Rhodigino  lo¬ 
co  citato  cap.  8.  canones  quibus  qualitates  moderan¬ 
da  ,  acuendas  ,  fi  ve  gravanda;  vocis  indigitabantur. 
ratio  autem  nominis  ea  erat /quod  veteres  priufquam 
literas  fcirent  ,  leges  canere  folerent  ,  ne  eas  oblivi¬ 
oni  traderent,  quod  St  Agathirfi  astate  adhuc  in 
more  fuilfie  Anftoteles  tradit,  hinc  Terpandri  no¬ 
mos  celebres  apud  Graecos.  A  rythmis  vero  denomi¬ 
nationem  fumpfere  orthium ,  St  trochaicum  carmen : 
quamobrem  a  materia  veteris  cantilena  dicebantur 
Nomi  mufici ;  ficut  hi  audtores  dicunt  a  genere  mo¬ 
dulationis  ,  defumi  titulum  Pfalmi  44.  atque  inferi- 
bi  fuper  Scofcannim. 

Quod  fi  velimus  cum  pluribus  aliis  ,  muficae  in¬ 
ftrumenta  fignificari  illo  vocabulo  fcofcanmm ,  quod 
St  Vatablo  placuit ,  St  me  judice  fatis  confonat  aliis 
Pfalmorum  inferiptionibus  ,  dicendum  videbatur  ; 
non  a  genere  poefis  ,  fed  modulationis  ratione  ,  a 
genere  inftrumentorum  Pfalmum  infcnbi:  quemad¬ 
modum  lyrodia  ,  aulodia  ,  cytharodia,  quorum  me¬ 
minit  epigrammatarius,  dicens :  Awto)  ^  B»- 

hdpiuv  iTtAoiTcLyivvTQ  Bvgcy.  id  eft  ,  Infimabant  loti  , 
&  thalamorum  perftrepebant  janua,  quas  inftrumenta  , 
loti  dicebantur  fortaftis  a  loto  ligno  ,  ex  quo  para¬ 
bantur.  ita  a  pari  in  noftro  Pfalmo  inftrumenta  haec, 
de  quibus  titulus  loquitur  ,  fcofiannim  fuifle  appella¬ 
ta  affirmabimus  ,  St  ab  eis  pfalmum  inferibi  dice¬ 
mus. 

Verum  enim  vero  tot  involucris  res  haec  abfeondi- 
tur  ;  ut  adhuc  inquirendum  remaneat  ,  qua  ratione 
fic  appellata  fuerint.  St  licet  ,  quia  rofarum  ,  vel  li¬ 
liorum  fculptura  ,  aut  pidtura  inftrumenta  illa  orna¬ 
bantur  y  propterea  fic  appellata  plurimi  arbitrentur 
St  a  probabili  ratione  htec  non  fint  aliena  ;  nobis  ad 
rem  magis  videtur  dicendum  ab  urbe  Sufa  Metropoli 
Perfarum  ,  genus  illud  modulationis  ,  St  inftrumen¬ 
ta  fumpfifle  nomen.  Illud  enim  certiflime  conftat 
apud  veteres  ,  muficos  modos  ,  gentium  vocabulis 
diftindtos  ,  defignatosque.  etenim  quo  unaquaeque 
pro  motuum  ratione  gaudebat ,  eodem  modus  ipfe , 
cenfetur  dicendus  nomine.  Hinc  Phrygia  ,  Lydia, 
Doria  ,Jonicaque  Grascorum  modulatio ;  fic  St  apud 
Hebraeos  inftrumenta  ,  quae  ab  urbe  Scufiahz- 
htbtunww fiufianim  denominata  cenfentur  :  adeo,  ut 
fimul  St  femel  genus  modulationis  ,  inftrumenta,  St 
omnium  origo  pro  noftro  Pfalmo  praecentori  prae-1 
feriberentur  ,  denominatione  fumpta  a  gente  ,  a  lo¬ 
co  ,  St  rythmica  ratione. 

Quibus  ita  conftitutis  pro  explicatione  vocabuli 
fcofcanmm ,  St  pro  ratione  inftrumentorum,  apertiora 
fient,  quas  de  oleo  fufino  diximus  in  l?1?.  Pro¬ 
pheta  enim  divinarum  laudum  prxeo  fandtiffimus  , 
cum,  in  Pialmi  progreflii ,  unguenti,  five  olei  men¬ 
tionem  facere  libi  occurriflet  ;  ad  Pfalmi  titulum  re- 
fpiciens  ,  quod  erat  nghal  fcofiannim  i  fi- 

mulque  vel  ad  modulationis  genus  ,  quod  eo  nomi¬ 
ne  infcribebatur ;  vel  ad  inftrumenta,  quae  fiofiamm 
dicebantur  y  five  etiam  ad  regiam  Perfarum  ,  unde 
St  genus  illud  modulationis,  &  inftrumenta  ipfa  ori¬ 
ginem  ducebant  ;  olei  fafin  ,  id  eft  ,  olei  fufini  , 
quod  ab  ipfa  urbe  Sulis  inventionem  ,  St  originem 
traheret ,  potiusque  quam  alterius  cujufeumque  un- 
aut  olei  mentionem  fecit  ;  quod  nullum 

tunc 


guenti 


J  21 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I. 


120 

tunc  olei  conditi  genus ,  nec  praeftantius  haberetur , 
nec  fibi  occurrere  poflet,  quod  &  nuptiis  in  epitha¬ 
lamio  celebrando  ,  &  titulo  Pfalmi  ,  &  generi  mo¬ 
dulationis  ,  &  inftrumentorum  fpeciebus  ,  ac  tem¬ 
porum  confuetudini  ,  elegantius  refponderet. 
pterea  in  laudes  Chrifti  Servatoris  erumpens 
xit  :  Dtlexifii  jufiitiam  &  odijh  iniquitatem  , 
pterea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  l&titia. 


pro- 
,  di- 

pro- 


C  A  P.  XXV. 

Rofacei  unguenti ,  &  rofarum  prxftantia  in  oleo 
laetitiae  demonftratur. 

Ad  loca  4.  Efdr.  cap.  Z.  Paravi  tibi  arbores  duodecim , 
gravatas  varus  fruElibus  ,  &  totidem  fontes  fluentes 
lac  &  mei ,  &  montes  immenfos  feptem  ,  habentes  ro- 
fam  ,  &  lilium  ,  m  quibus  gaudio  implebo  filios  tuos. 
Eccl.  fo.  Quafl flos  rofarum  in  diebus  vernis.  Et 
ad  alia  loca. 

SUspectos  nos  fortafle  aliquis  haberet;  nimis- 
que  alienos  a  communi  interpretum  fenfu  ,  in 
titulo  Pfalmi  44.  &  explicatione  didtionis  , 
nifi  olei  laetitiae  nomine,  rofaceum  quoque  fignifica- 
ri  polle  probabile  exiftimaremus  }  atque  dum  oleum 
laetitiae  explicare  aggredimur;  a  rofacei  unguenti  ufu 
abftineremus.  Cum  enim  in  fuperioribus  fcemen  fa- 
fon  V&&  l?1?  a  fcemen  fcofcan  J?1?  derivari  con- 
jeduris  non  contemnendis  oftenderimus  ;  plurimi¬ 
que  linguae  fandhe  peritiffimi ,  cum  M.  Manno  ,  & 
aliis  di&ionem  fcofcan  rofam  fignificari  conftan- 
tiffime  affirment :  proculdubio  olei  laetitiae  nomine , 
rofaceum  fignificari  poffie  unguentum  ,  non  omnino 
improbandum  erit  :  quapropter  de  olei  rofacei  ufu 
caput  hoc  inftituere  cogitavimus. 

Inter  voluptarios ,  mollioresque  illius  aetatis  homi¬ 
nes  verfamur  ■,  quamobrem  a  rofa  rofacei  unguenti 
praedantia  intelligenda  erit.  Rofae  vero  dignitatem 
ex  reliquis  floribus  accipiemus  ;  quorum  quidem 
fuere  adeo  molliores  amatores  ;  ut  line  admiratione 
id  apud  veteres  feriptores  legi  nequeat.  Scribit  enim 
Lampridius  de  Heliogabalo  ,  ipfum  ftravifle  porti¬ 
cus  ,  omni  florum  genere  ,  liliis  ,  violis  ,  hyacin¬ 
thisque  ,  &  narciffis ,  ut  lic  per  eos  deambulando  , 
eifdcm  frueretur.  &  de  eodem  idem  ait  :  Oppreffit  m 
tricliniis  verfatilibus  parafitos  fuos  violis  ,  &  floribus  , 
fle  ,  ut  animam  aliqui  efflaverint  i  quum  erepere  ad 
fummum  non  poffent.  hinc  hauritur  lux  Sap.  z.  in  ii  lis 
verbis  voluptariorum  :  Vmo  pretio fo  &  unguentis  nos 
impleamus  j  &  non  pertranfeat  nos  flos  temporis.  Non 
enim  haec  de  flore  temporis  ,  ad  humanam  aetatem 
referenda  funt  j  fed  ad  copiam  florum  ,  quam  aeris 
clementia ,  folique  ubertate  ,  per  anni  circulum  di- 
ftin&a  tempora  praeftant :  quibus  floribus  peffimi  illi 
peccatores  uti  ad  libidinem  fummopere  concupifce- 
bant.  Favet  huic  noftrae  interpretationi  ledtio  non¬ 
nullorum  codicum  ex  Graecis,  qui  legunt  flos  «gp e?, 
id  eft  ,  flos  aeris ,  nimirum  veris  :  quamobrem  lub- 
intulerunt  j  Nullum  Jit  pratum  ,  quod  non  pertranfeat 
luxuria  noflra.  quod  addiderunt ,  non  ratione  loci  , 
fed  florum  de  caula  ,  quorum  copiofiffima  prata  ex- 
ftant. 

Flores  quofeumque  ubique  femper  rofa  excelluit , 
primaque  tenuifle  fubfellia  ,  communi  omnium  con- 
lenfu  perfpicuum  eft.  Quanto  autem  fuerit  femper 
in  pretio  ,  cum  odoris  ,  tum  venuftatis  gratia,  rofa, 
elegantiffimis  fuaviffimisque  carminibus  luis  Anacre¬ 
on  oftendit ;  honorem,  voluptatemque  hominum  ac 
divorum  rofam  appellans  occafione  Choragorum  ,  qui 
coronam  geftabant  ,  dicens  : 


A 


B 


C 


D 


E 


'Lxrc<^oe\Y\(pcpov  pii  r’  rpoc 
MeA7rojWi *|  fodov  9-g£/vc'v 

T 0  di  fi  ^gwi/  olyi/ao c 
T 0  de  «j  /3por  to 

hoc  eft, 

Geflanti  coronam  in  Vere 
Celebro  rofam  aflivam  , 

Sodalium  augmentum  cantando . 

Rofa  flos  ,  honorque  divum 
Hominum  rofa  e  fi  voluptas. 

Et  alibi  in  alia  ode  in  eamdem  fententiam  plura 
alia  dixit ,  quae  infra  a  nobis  referentur,  mos  enim 
erat  Thefmothetarum  ,  £c  eorum  qui  choros  duce¬ 
bant  ,  coronatos  apparere  ,  rofa  cum  primis ;  ad  ho¬ 
norem  deorum  ,  cum  facris  operam  darent  :  prop- 
terea  Anacreon  Deoi  um  ,  hominumque  voluptatem 
&  honorem  dixit  rofam,  merito  quidem  odoris  ,  & 
coloris  gratia.  Nam  licet  Ilidorus  lib.  17.  orig.  cap. 
p.  rofam  a  rubore- a  Latinis  didtam  velit  :  Rofa  a  /pe¬ 
de  floris  ,  inquit  ,  nuncupata.  Quod  rutilante  colore 
rubefiat  :  ab  odore  tamen  tvopi-QxAov  illam  Arcades 
appellarunt  ,  ft  credimus  Athenteo  lib.  10.  cap.  8. 
qui  ex  audroritate  Timachidae  hoc  tradidit  : 
dr/C  d  inquit  ,  ov  roT;  d&ta rvoi?  to  pocTov  cp>j<r}  t ovg  Rfnot,- 
dxc  xocAfiv  tvop,QoiAov  dvr)  ivoe/aov  ,  id  eft  ,  Dimachi  - 
des  m  ccenis ,  rofam  dicit  Arcades  vocare  Euomphalon 
a  bono  odore.  Communi  vero  vocabulo  a  Graecis 
poeTov  appellatam  efle  a  fluxu  odoris  ,  docet  Cient. 
Alexan.  lib.  2.  paedag.  cap.  8.  ait  enim  :  Hinc  etiam 
dicunt  rofam  grace  fodov  doro  fort?  bdoidvjc  ,  hoc  eft  a 
fluxu  odoris  fuijje  nominat am  ,  quod  odoris  plurimum 
fluxum  emittat ,  &  ideo  cito  marcefiit.  Quod&  Rho- 
diginus  lib.  10  cap.  2 6.  ex  audloritate  Plutarchi  af¬ 
firmat  ’.  ot»  fdofioe  7toAv  odpovjg  dtpltjiu  inquit  ,  ^ 

t dyiToc  [Aoc(>ouvi ron,  Nos  vero  ,  &  a  colore  ,  &  ab 
odoris  fluxu  ,  illius  dignitatem  ac  praeftantiam  penes 
veteres  intelligemus.  Anacreonte  audtore  ode  4.  ubi 
de  Rofa  ita  feribit  : 


poJov  w  cpgg/ts-ov  «v9-of  , 
fodo v  eoo p@°  faeA^/aoi, 
fodoi  Jtj  ^eonu  repiriot. 

Rofa  honor  ,  decusque  florum  , 
Rofa  cura  ,  amorque  veris , 

Rofa  numinum  voluptas. 


hoc  eft  , 


Plura  etiam  alia  dicit ,  tum  hic  ,  tum  in  aliis  odis, 
ex  quibus  neceffimo  inter  flores  ,  rofis  ,  dulciffimi 
hujus  Poetae  teftimonio  ,  primam  cogimur  adlcnbe- 
re  ftdem. 

Tantae  dignitatis  fuit  nepotibus,  ac  voluptariis  ro¬ 
fa  ,  ut  maximis  caruifle  deliciis  hi  putarentur  ;  fi 
rofa  caruiflent.  Nam  de  AElio  Vero  ita  feribit  Spar¬ 
tianus  ,  nam  leflum  eminentibus  quatuor  anacliteriis 
fecerat  ,  minuto  reticulo  undique  inclufum  ,  eumque 
foliis  rofa  ,  quibus  demptum  effet  album  replebat  i  jacens- 
que  cum  concubinis  velamine  de  liliis  faflo  fi  tegebat  , 
unflus  odoribus  Perficis.  Super  quem  locum  CaTaubo- 
nus  ait  :  Quod  Jubdit  eum  IcEium  foliis  rofi  fuiffe  reple¬ 
tum  ,  nomen  non  efi  Veri  inventum  ,  fed  pervetus  la- 
fcivientium  rpucp>jT<5v  luxus  j  amabant  enim  delicatio¬ 
res  cubare  in  floribus  ,  puta  rofa  ,  liliis ,  croco  ,  violis , 
hiacynthis ,  &  narciffis.  Et  veriffime  quidem  id  Ca- 
faubonus  aOeruit;  nam  rofis  &  triclinia,  &  porticus, 
&  ledtos  inftraverunt  voluptarii  illi.  Hinc  Lampri¬ 
dius  in  Heliogab.  hujus  delicias  referens,  ait  :  Stra¬ 
vit  &  triclinia  de  rofa  ,  &  leclos  ,  &  porticus  ,  &  fle 
per  eos  deambulavit.  &  Trebellius  quoque  in  Galie- 
no  circa  finem  ait  :  Veris  tempore  cubicula  de  rofis  fe¬ 
cit-  &  Claudianus  ait ; 

H  3  Ro - 


SACRORVM  ELiEOCHRISMA  TflN. 


122 

Rofeifque  cubilia  furgunt  floribus. 

Ovidius  quoque  de  menfa  rofis  inftrudla  pro  luxu 
illius  aetatis  corruptiffimas  dixit  : 

Tempora  futilibus  cinguntur  tota  coronis , 

Et  latet  injecta  fplendida  menfa  rofa. 

Hxc  quidem  ,  &  multo  plura  rofe  dignitatem 
teftantur  j  rofasque  infatiabilem  cupiditatem  in  ve¬ 
teribus  aperiunt,  fed  fidem  excedit  quod  fcribit 
Athenaeus  lib.  4  cap.  11.  de  luxu  Cleopatias  in  cce- 
nis  ,  quas  apparavit  Antonio,  de  rofa  enim  ita  Icn- 

bit  :  T ij  'j  rereqrti  r  retKetiraovt  eU  pV* 

ii&un  \  jcstreypw^  ^  irfav*  **  » 

iU7Ti7TiT0t,<ruivm  Jmctvw»  roi*?  eAi^v.  hoc  eft  , 

dedit,  fupple  Cleopatra,  in 

rofas  ,  &  infterni  pavimentum  ,  ad  altitudinem  cubiti  , 
curavit  retium  finuojis  maculis,  quid  plui  a  ?  rofas  ad¬ 
vehi  curabant  remotiffimis  ex  regionibus,  hinc  illud 
Vopifci  de  Carino  :  Rofis  Mediolanenfibus  ,  &  tricli¬ 
nia,  &  cubicula  liravit.  Sed  ex  remotis  pariter  In¬ 
fulis  ,  nomine  Abiyrtidibus ,  rofaria  advefta  com- 
perimus  apud  Suet,  in  Nerone  cap.  27.  fi  credimus 
Lavino  Torrendo  in  Suetonium.  Hujus  vero  au¬ 
ctoris  verba  htec  funt  :  Indicebat  &  familiaribus  cce- 
nas ,  quarum  um  mellita  quadragies  H-s  conflit  erunt  , 
alteri  pluris  aliquanto  abfyrtia  rofaria.  quod  vero  ex 
.CEgypto  adveherentur  ,  tertis  eft  Mart.  Epigr.  ad 
Cadar,  lib.  6.  dicens, epig.  80. 

Vt  nova  dona  tibi  Cee  far  Nilotica  tellus 
Miferat  hibernas  ambitiofa  Rofas. 

Hiberno  enim  tempore  ex  ^Egypto  Romam  deli¬ 
ciarum  caufa  attulit  rofas  Navita  ■,  quod  his  Italiam 
caruifle  exiftimaret  >  quarum  apud  ^Egyptum  copia 
erat  maxima,  caret  quidem  Italia  rofis  hiberno  tem¬ 
pore  ,  vel  foli  ipfius  natura.  Verum  adeo  in  deliciis 
rofa  Romanis  fuit ;  ut  per  Saturnalia  ,  quae  brumali 
tempore  Romae  celebrabantur ;  ubique  rofa  arte  nu¬ 
trita  cerneretur  :  propterea  idem  Poeta  delufum  Na¬ 
vitam  illum  fubintulit ;  qui  cum  ex  iEgypto  rofas 
advexiflet  ;  &  magnum  aliquod  ,  rarumque  fe  ad- 
vexifle  putaret ;  ubi  primum  Romam  ingrefliis  eft  , 
noctuas  Athenas  fe  comportafle  comperit.  quamob- 
rem  Poeta  elegantiflimo  Epigrammate  aperiens  , 
quanta  foret  tunc  temporis ,  Domitiano  nimirum  im¬ 
perante  ,  Romae  rofarum  copia ,  ait  : 

Navita  derifit  Pharios  Memphiticus  hortos , 

Urbis  ut  intravit  limina  prima  tua. 

Tantus  veris  honos  ,  &  odora  gratia  Flora , 

Tantaque  Paflam  gloria  ruris  erat. 

Sic  quacumque  vagus  ,  greffumque  oculofqueferebatt 
Textilibus  fertis  omne  rubebat  iter. 

Textilibus  legere  placuit  cum  Radero  ;  non  au¬ 
tem  futilibus  ,  cum  aliis.  Quo  vero  ftudio  ,  arti¬ 
ficioque  rofas  hiberno  tempore  haberentur  tunc  Ro¬ 
mae  ,  ac  gignerentur  ,  Seneca  epift.  123.  aperuit, 
luxum  fui  feculi  cum  reprehenderet.  Non  vivunt 
contra  naturam ,  inquit,  qui  hieme  concupifcunt  rofitml 
Fomentoque  aquarum  calentium  ,  &  calorum  apta  imi¬ 
tatione  brumalium  florem  vernum  exprimunt  :  Florem 
vernum  proculdubio  appellans  rofam,  de  qua  imme¬ 
diate  dixerat ,  contra  rationem  appeti ,  contraque  na¬ 
turam,  calenti  aqua  foveri,  ut  florem  e  radice  erum¬ 
pere  compelleretur.  Diverfis  artibus  rofam  adulte¬ 
rari  ,  tradit  Plinius  lib.  it.  cap.  4.  Quin  etiam  ait : 
Carthagine  Hifpania  rofa  hieme  tota  pracox.  Judteam 
quoque  rofam  habuirte  totius  anni  tempore,  indigi- 
tant  comparationes  plurimas  in  facris  oraculis  a  rofis 
defumptae  j  nam  lib.  4.  Efdr.  Deo  bona  plurima 
Ecclefiae  fu  as  promittente  fub  rofas  liliique  fimili- 
tudine,  hasc  promittit,  dicens  :  Paravi  tibi  arbores 


123 


B 


D 


E 


duodecim  gravatas  varus  fruttibus  ,  &  totidem  fontes 
fluentes  lac  &  mef  &  montes  immenfos  feptem  ,  haben- 
' tes  rojam  &  lilium  Sic  etiam  Ecclefiaftici  24.  fermo 
eft  de  lapientia  ,  illiufque  pulchritudine  ,  &  rofas 
aflimilatur  ,  Quafl  plantatio  rofa  in  ferico.  Similiter 
cap.  39.  Quin  etiam  rofam  Judaeas  exftitifte  gratifli- 
mam  ,  vel  illa  Spiritus  fandi  i  comparatione  cap.  fo. 
probatur  ,  ubi  lermo  elt  in  laudibus  Simonis  filii 
Oniae  Summi  Sacerdotis,  Ouafi flos  rofarum ,  inquit, 
in  diebus  vernis.  Cum  enim  eumdem  Simonem  Spi¬ 
ritus  fandius  comparafiet  ccelefti  Iridi,  dicens:  Qua¬ 
fl  arcus  refulgens  inter  nebulas  gloria  ,  proxime  rofam 
apponit  his  verbis  :  Quafl  flos  rofarum  in  diebus  ver¬ 
nis.  Quamobrem  ni  velimus  Spiritus  fandli  rationes 
vilefcere  ,  negareque  argumentum  a  pari  in  illis  ver¬ 
bis,  ne  dicamus  a  minori  ad  majus  ,  praeftantiam  ro¬ 
fas  ,  ex  Iride, cui  hic  aequatur,  intelligere  licet.  Vi¬ 
detur  namque  Spiritus  landtus  indigitafle  unam  aeris 
pulchritudinem  in  Iride  ,  unam  terrae  venuftatemin 
rofa  tantum  haberi. 

Dignitas  &  decor  rofas  ,  aviditatem  illius  excita¬ 
vit  ,  cujus  fragrantiam  ,  ut  quocumque  tempore  po¬ 
tirentur  molliores,  excogitarunt  rofei  unguenti ufumj 
ufum  dicamne  an  abufum  ?  abufus  certe  verius  , 
quam  ufus  dicetur.  Rofacei  unguenti  abufus  faspiffi- 
me  meminit  Athenasus  lib.  15.  &  alibi,  antiquitatem 
vero  probat  Plinius  lib.  21.  cap.  4.  Dicebatur  vero 
rofaceum  ,  live  rofeum  a  rofa  ,  ut  Ifidorus  quoque 
lib.  4.  orig.  cap.  iz.  adnotavit.  eft  autem  diferimetj 
non  contemnendum  inter  Rofeum  ,  &  Rofaceum 
apud  Latinos  ex  Cornelii  Frontonis  audloritate.  Ro¬ 
feum  per  fe  ,  inquit  ille  ,  rofaceum  mixtum.  Itaque 
quod  infolatum  fit  oleum  ex  rofis  ,  per  dodtnnam 
Diofcor.  lib  1.  cap.  5*4.  rofeum  oleum  dicetur  :quod 
vero  adjundtis  aliis  aromatibus  componitur  \  &  un¬ 
guentum  vere  dicitur  j  non  rofeum  ,  fed  rofaceum 
dici  debet.  Quia  vero  apud  Hebrasos  didlion tfcemen 
1P&  utrumque  fignificatur  ;  indiferiminatim  de  his 
agimus  ;  proprie  vero  de  unguento  intelligi  debet  , 
id  quod  oleum  laetitias  appellatur  in  Pfalmo  ,  fi  vera 
funt  qute  tradunt  illi  ,  qui  rofam  interpretan¬ 
tur. 

Rofacei  ,  feu  rofei  unguenti  dignitatem  &  pras- 
ftantiam  ,  ipfius  rofas  prasftantia  jam  demonftrata  , 
fatis  probafle  videbatur  :  verum  ab  antiquis  Scripto¬ 
ribus  ne  recedamus ,  inter  pretiofiffima  quasque  un¬ 
guenta  ,  rofaceum  enumerari  intelligat  Ledlor  ex 
Clemente  Alexand.  lib.  z.  pasdag.  cap.  8.  dicente  : 
Porro  utuntur  etiam  unguento  ex  liliis  &  unguento  Cy¬ 
prio  ,  &  nardus  apud  eos  efl  in  maximo  pretio  ,  unguen¬ 
tum  quoque  ex  rofis  ,  &  alta  quibus  utuntur  mulieres  , 
&  humida  &  ficca ,  &  qua  afperguntur  unguenta.  L^n- 
guentorum  quas  ex  rofis  parabantur  ;  optimum  affir¬ 
mat  Athenasus  ,  quod  Cyrenis  conficiebatur,  hoc 
autem  ex  rofarum  excellentia  ,  quas  illic  gignuntur. 
Loquitur  enim  de  rofis  ,  Sc  earum  fpeciebus  lib.  if. 
cap.  8  &  ait  :  ra  «Ts  7revr evwihj  \ov  ,  iov 
r 0  xdreo.  di  offpcbtetvcb  t»  zv  Kvflwy  ,  £iq  ^  ro 

juvpov  fjths-ov.  hoc  eft  ,  Qua  autem  habet  quinque  fo¬ 
lia  magis  olet,  quarum  fcaber  efl  cortex  inferior.  Odo¬ 
rat /flima  autem  funt ,  fupple  rofas ,  qua  in  Cyrene,  ideo 
£r  unguentum  praftantijflmum  ,  unguentum  intellige 
rofaceum.  de  hoc  enim  loquebatur  Athenaeus  ,  loco 
jam  allato.  Porro  ne  Italicum  folum  digniffimo  un¬ 
guento  rofaceo  caruifle:  videretur,  &  hoc  faltem  glo¬ 
ria  Pasttani  agri  ,  qui  rofis  non  folum  copiofifiime 
abundabat  ;  verum  etiam  fi agrantiffimas  has  habe¬ 
bat  ;  propterea  Martialis  ad  varia  loca  rofarum  co¬ 
pia  &  fragrantia  celeberrima  dixit  ad  Sabinum  lib.  p. 
epi.  61. 


Seu  tu  Pafl anis  genita  es  ,  feu  Tiburis  agris  3 
Seu  rubuit  tellus  Tufcula  flore  tuo : 


Seu 


124 


Myrothecivm  I. 


Seu  Praneflino  te  villica  legit  in  horto  , 
Seu  modo  Campani  gloria  ruris  eras » 
Pulchrior  ut  noftro  vtdeare  corona  Sabino 
De  Nomentano  te  putat  effe  meo. 


A 


Ubi  nofter  Epigrammatarius  non  tantum  Pcefta- 
num  ,  fed  etiam  Tiburtinum  ,  Tufculanum  ,  Pra- 
neftinum  ,  &  Campanum  folum  gloria  laudat  rofa. 
Athenaeus  quoque  loco  citato,  poftquam  rofarum  fra-j 
grantiam  celebrafiet,  ad  rofaceum  unguentum  refpi-l 
ciens  ,  fubintulit  cap.  ii.  poJivov  3  xpaTirav  bv 

Aljl  J  TO  Ml  NSi»?  3  TTCtKiUg  ,  Kj  K OilTVYlf.  llOC  Cft  , 

rofaceum  autem  optimum  ,  quod  in  Phafehde  ,  fupple 
componitur  ,  &  quod  ex  Neapoli  ,  &  Capua  ,  fupple 
advehitur. 

Satis ,  ut  puto  ,  perfpicua  videbatur  rofacei  olei  , 
five  unguenti  praftantia  ex  his ,  quae  ufque  modo 
allata  funt.  Verum  efficax  argumentum  defumen- 
dum  duxi  ab  au&oritate  Homeri ,  cujus  viri  digni» 
tas  noftra  minime  indiget  laudatione.  Is  enim  quo¬ 
ties  de  oleo  condito  ,  aut  unguentis  fibi  agendum 
fuit  ;  vel  fimplici  olei  nomine  illa  explicavit  j  aut 
ihouov  to  podivov,  quod  oleum  rofaceum  fignificat,  ea¬ 
dem  appellavit,  quin  etiam  ad  ejus  praflantiam  ape¬ 
riendam,  non  nifi  e  coelo  delapfum  illud  dixit.  Ve¬ 
neris  ipfius  manu  allatum  cum  aliquando  cadaver 
Hectoris ,  ne  protradtum  juffiu  Achillis  vepribus  at¬ 
que  faxis  laceraretur  •,  aut  dereli£tum  fub  dio  a  cani¬ 
bus  difcerperetur  ,  fervandum  ,  ac  cuftodiendum 
vigilantia,  rofaceoque  curabat,  de  qua  Veneris  in 
Hectorem  pietate  lliad.  23.  Poeta  ait  : 


B 


C 


A kuvoo?  pS/  ooKocAki  Jiog  Q-vydrti^  A^pod/m 
H^ootoo,  j Ij  vvjtrotff  ,  podoevTi  3  X?^v  &oda> , 
A’ufipo<rta> ,  lm  pi  jwiv  ^swdpuCpo»  eAxvfc^wv. 
ideft  , 

Nam  Canes  quidem  abegit  fovis  filia  Venus  , 
Dies  &  notles  ;  rofaceoque  unxit  oleo 
Divino  ,  ut  non  ipfum  laceraret  trahens. 


Rofaceum  hoc  oleum  ,  five  unguentum ,  non  tan¬ 
tum  ab  adminiftra  Venere  coeleite  ,  Homeri  aucto¬ 
ritate  offenditur;  fed  etiam  divinum  ,  incorruptibile, 
&  immortale  illud  idem  dixit.  Haec  de  oleo  arte 
Chemica  e  rofs  extrabto  ,  intelligit  Spondanus.  Ve¬ 
rum  non  video  ,  cur  non  de  oleo  arte  medica  ,  five 
unguentariorum  arte  paratum  intelligi  queat ;  quam 
Plinius  &  Diofcorfdes  tradidere. 

Quicquid  vero  fit  de  his ,  deque  Homeri  rofaceo : 
de  olei  five  unguenti  rofacei  luxu  infolentiffimo ,  in¬ 
telligi  polle  Lampridium  in  Heliogabalo  plane  con¬ 
flat  ,  infolentes  lafcivias  ,  nepotinaque  illius  ftudia 
ex  parte  referentem  his  verbis  :  Oppreffit  in  tricliniis 
verfatilibus  parafitos  fuos  violis  &  floribus  ;  fic  ut  aliqui 
animam  efflaverint  :  cum  erepere  ,  ad  fummum  non  pof- 
fent.  condito  pifcinas  &  folia  temperavit  ,  &  rofato  ,  er 
abfinthiato,  vulgus  ad  bibendum  invitavit  ,  er  ipfe  cum 
populo  tantum  bibit ,  ut  in  pifeina  eum  bibiffe  mt e lligere- 
tur  ,  vifo  quod  unus  bibiffet.  Pro  hujus  loci  intelli- 
gentia  quatenus  rofaceum  fpeClat,  quid  rofati  nomi¬ 
ne  intelligatur  ;  vinum  ,  nimirum ,  an  oleum  in  du¬ 
bium  revocare  ad  loci  hujus  intelligentiam  alienum 
non  videtur  :  dummodo  adnotaverimus  primo  ex: 
Cafaubono  viro  doCtiffimo  ,  t tAelav  styp-w  dictioni 
abfinthiato  adjungendam  ;  ut  ibi  periodi  finis  fit,& 
locus  ita  legendus.  Condito  pifcinas ,  er  folia  tempera - 
vit  ,  &  rofato ,  &  abfinthiato.  vulgus  ad  bibendum  in-\ 
vitavit ,  reliqua  jam  femel  fupra  e  vicino  allata  relin-j 
quantur.  quo  pranotato  ,  quid  Lampridius  velit  ro¬ 
fati  nomine  fignificari  ,  quaeritur.  De  vino  condito 
locum  intelligit  Calaubonus  ,  &  alii.  Cur  vero  di- 
Ctum  fuerit  rofatum  ,  non  aperiunt,  a  colore  ,  ut  ar¬ 
bitror,  ita  dici  fortafle  affirmarent  ex  Ifidoro  lib.  20. 
etymol.  cap.  3.  Rofeum  vinum  ,  inquit  ,  cum  rubore  , 
rofa  enim  rubet :  vel  dicerent  rofatum  ,  ex  rofis  con¬ 


D 


E 


i 


ditum  ,  juxta  doCtrinam  Plinii  lib.  14.  cap.  16.  mo¬ 
dum  aperientis  vinum  hoc  parandi  hac  ratione  :  In¬ 
ter  flores  ex  tofe  foliis  tufis  in  linteolo  ,  &  in  mufitum  co¬ 
latis  ,  cum  ponduficulo  ut  fidat  ,  quadraginta  pondere 
denariorum  in  fextarios  vicenos  mufti ,  nec  ante  tres  men - 
fes  vafe  aperto.  Ibidem  meminit  vini,  quod  dicipo- 
tell  abfinthites.  de  hoc  etiam  Diofcoridcs  lib.  y.  cap. 
qp.  cC  de  vino  podfnj  ,  id  eft  rofato  agit  cap.  3^. 
verum  quid  haec  vina  amaritudine  confperla  cum 
deliciis  Heliogabali  commune  habeant ,  non  video. 

Propriam  afierre  in  medium  fententiam  vereor,  ne 
ineptire  ,  fomniareque  videar  inter  graviffimos  ,  fi- 
mulqtie  peritiffimos  viros  :  quia  tamen  aliquando  in¬ 
ter  feria  ftudia  ,  fomnia  audire  deledtat  ,  referam 
fomnium  meum  J  &  potius  rofatum  &  abfinthiatum , 
ad  unguenta  referendum  puto  ,  quas  in  foliis  poft 
ablutionem  ,  in  pifeina  ad  delicias  adhiberi  folebant, 
quam  ad  vina  :  arbitrorque  Heliogabalum  non  tan¬ 
tum  pifcinas  vino  condito  aromatibus  rcplevifie  ;  eo¬ 
dem  &  folia  }  verum  etiam  in  foliis  confidentibus, 
his  nimirum  cum  quibus  deliciabatur  ,  praflitifle 
unguenta  ex  rofis  praflantiffimis.  Fortaflis  etiam  le¬ 
gendum  fuit  rofato  abfiyrtidto  ;  ut  declaretur  tanto  ro¬ 
farum  luxu  detentum  Heliogabalum  ,  ut  in  foliis 
praftiterit  rofaceum  unguentum  allatum  ex  abfyrti- 
dibus  infulis ;  ut  ex  Lavino  Torrentiojam  diximus, 
viderint  alii  meliora.  Veteres  enim  quam  longiffi- 
me  rofis  petere  folitos  coronarum  de  caufa  ex  Ter¬ 
tulliano  de  coron.  milit.  non  obfcure  colligitur,  nam 
refpiciens  ad  luxum  coronarum  illius  feculi  ;  Vti 
tunc  laurea  ,  inquit  ,  &  myrto  ,  &  olea  ,  &  illuflno- 
re  quaque  fronde  ,  &  quod  magis  ufiui  eft  centenariis  , 
quas  ipfi  ex  horto  Mida  leti  as ,  &c.  dixit  autem  rofas 
ex  hortis  Mida  lectas  ,  quod  fragrantiffima  pra- 
ftantifiimaque  putarentur  ha  rofa.  de  quibus  Hero- 
dot.  lib.  S.  ait  .  Vemnida  m  aliam  Macedonia  plaoam 
tranfgrejfi  habitarunt  prope  hortos  ,  qui  ferebantur  effe 
Mida  Gordio  geniti  ,  quibus  m  hortis  fiua  /ponte  naficun- 
tur  rofis,  fiexagenum  foliorum  ,  fragrantiori  odore  quam 
c  ater  a  :  &  in  quibus  ,  ut  fertur  ,  d  Macedonibus  Sile¬ 
nus  fuit  exceptus,  ut  ex  his  luxus  veterum  ex  rofis 
apertior  fiat  5  atque  rofacei  ,  feu  rofei  olei  praftan- 
tiam  ex  ufu  oftendifie  fufficiat  j  quod  nimirum  fue- 
rit  in  deliciis  ipfis  etiam  fummis  Principibus  Roma¬ 
na  ditionis. 

Non  immerito  igitur  in  Regio  epithalamio ,  de 
quo  agitur  in  Pfalmo  44  liceat  exiitimare  ,  ex  vi 
tituli  dictionis  ficoficanim  ,  nomine  olei  la- 

titia  ,  quod.f'^'f  l.?f  fcemen  fiafion  hebraice  dicitur  , 
hoc  rofaceum  fignificari  a  Propheta  :  necnon  etiam 
ab  Ifaia  cap.  61.  atque  in  myiterio  inter praclariffima 
Dei  dona, Meffia.Sc  hominibus,  ex  Dei  gratia  prafiita 
recenfeatur.  Hanc  de  rofaceo  interpretationem  in 
locum  Propheta  Pfal.44.  nequaquam  exanimi  noftri 
fenlu  protulimus ,  fed  antiquis  monumentis  firma¬ 
tam  cognovimus.  Eft  apud  me  nummus  Gordiani, 
in  cujus  tergo  confpicitur  figura  quadam  in  habitu 
muliebri.  Deitatem  aliquam  monftrari  ,  eaque  ima¬ 
gine  fignificari  perfpicuum  eft.  habet  in  manu  dex¬ 
tera  fertum  rofaceum  ,  &  in  gyro  nummi  verba  hac  ; 
LiETITIA  AVG.  N. 


U6  Sacrorvm  El 

Ex  quibus  perlpicuum  fit ,  ad  lastitiam  oftendep- 
dam  veteres  illos  ufos  fuiflecum  primis  rofea  corona, 
cum  hanc  tanquam  divinitatis  notam  appenderent, 
illi  deitati  quam  Lastitix  vocabulo  fignificari  conci¬ 
piebant.  Quamobrem  oleo  laetitias  fignificari  a  Pro¬ 
pheta  rofaceum  ,  fatis  rationi  confonum  cenfetur. 
Eftec  interpretatio  videtur  etiam  inniti  Clementis 
Alexand.  au&oritati  lib.  z.  pasdag.  cap.  8.  cum  ait  : 
Oportet  autem  viros  in  primis  apud  nos  unguenta  non 
olere  ,  fed  vita  probitatem .  fpiret  autem  foemwa  Chri- 
Jlum  ,  qui  eft  regalis  untho  ,  non  unguenta  ,  &  'diapaf 
mata  :  divina  autem  femper  lingatur  pudicitia  unchone 
fanbla  ,  deleftata  unguento  ,  nempe  fpiritu.  hanc  fuavis 
odoris  vittimam  hominibus  notis  fu  is  Chrijlus  comparat  , 
ex  aromatibus  coeleftibus  hoc  unguentum  componens,  hoc 
autem  unguento  ipfe  quoque  Dominus  ungitur  ,  ficut  per 
Davsd  meminit :  Propter  ea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo 
Utitia  pra  participibus  tuis.  Myrrha  &  fi  a  ile  &  cajia 
a  vejhmentis  tuis.  Caterum  ne  forte  ficut  vultures  un- 
cruenta  abhorreamus ,  aut  ficut  fcarabaos.  hos  enim  ro- 
‘faceo  unguento  delibutos  mori  inquiunt.  De  rofaceo 
igitur  Clemens  Prophetam  intelligebat  metaphorice 
loquutum.  ut  propterea  nos  quoque  minime  repre¬ 
hendendos  cenfiierimus  ,  qui  didtionem  fcofcan 
rofam  interpretari,  &  fafon  rofaceum  fignificari 


^OCHRlSMATflN.  127 

A  Medica  tempora  coronarum  ufum  ex  rofis  ,  rofam 
in  asftimatione  fuifle  apud  veteres  liquido  confiat. 

Coronarum  autem  infimiam  merito  in  antiquis  illis, 
quis  non  irrideat?  cum  Clem.  lib.  z.  Pasdag.  cap.  8. 
eo  cum  primis  argumento,  quod  neque  vifu,  neque 
olfadtu  coronxefient  ad  ufum  illorum  ,  qui  illas  gefta- 
rent.  non  afpedtu  quidem ,  quod  coronam  fupra ocu¬ 
los  revindtam  coronati  deferant  fed  neque  odoris  fua- 
vitate  fruuntur  ,  inquit  Clemens  ,  cum  infirumentis 
refpiratorns  jint  flores  fuperiores.  Odor  enim  fecundum 
naturam  furfum  cum  feratur  ,  aerem  inficit ,  quia 
aereis  fpiritibus  ,  qui  funt  in  corpore  odorifero ,  per 
exhalationem  tantum  gignitur  :  fupra  caput  igitur 
B  corona  geftata,  refpiratio  quas  per  nares  ad  cerebrum 
odorem  fert ,  nulla  deledtatione  fruitur.  Tamen  eo 
ufque  hominum  impudentia  procefiit  :  ut  non  nili 
coronati  incederent ,  voluptatibus  addidti  i  ita  tamen 
ut  non  virorum  ,  fed  mollium  hoc  jam  efiet  orna¬ 
mentum.  Quamobrem  Anacreon  od.  4 6.  dixit: 

ZTJCpaV»?  pctv  ZfOTcltpOtd  , 
podYvss?  ivotpy.QCocvTis 
j utS-voptfyi  d[3 qfi  ytKoorrzg. 

Quas  fic  convertit  doctiflimus  ille,  qui  Anacreon- 
tem  efi  interpretatus. 


contendimus. 


C 


CAP.  XXVI. 


Rofaceae  corona  ufus  antiquifiimus  expli¬ 
catur. 


Ad  loca  Sap.  z.  Coronemus  nos  rofis  antequam  marce- 
fcant.  Ezech.  23.  Miferunt  ad  viros  venientes  de 
longe  ,  ad  quos  nuntium  miferunt  :  Itaque  ecce  vene¬ 
runt  ,  quibus  te  lavtfii  ,  &  circumhmfli  fiibio  oculos 
tuos  ,  &  ornata  es  mundo  muliebri.  Et  parum  in¬ 
fra  :  Pofuerunt  armillas  in  manibus  eorum  ,  dr  coro¬ 
nas  fpeciofas  in  capitibus  eorum. 


D 


Rosacei  olei,  rofarumque  prasftantia ,  de  qui¬ 
bus  in  fuperioribus  capitulis  egimus  j  ad  roleas 
quoque  nos  advocat  coronas  :  quarum  tanta 
fuit  excellentia  apud  veteres  ;  ut  coronae  geftatio 
hilaris ,  jocundique  animi  pras  fe  ferret  notam.  Hu¬ 
jus  confuetudinis  originem  quxrere  ,  ac  inveftigare, 
licet  infeliciflime  ,  tentavit  Plinius  lib  21.  cap.  z. 
idque  fadtum  ait  poli  Olympiadem  centefimam.  In 
eumdem  pariter  fcopulum  Clem.  Alexand.  lib.  z.  pae- 
dag.  cap.  8.  impegit,  dicens:  Caterum  nec  apud  antiquos 
quidem  Gr&cos  fuit  ullus  adhuc  coronarum  ufus  ,  neque  ^ 
enim  Proci ,  nec  qui  luxuriofam  vitam  agebant  Phaa- 
ces  ,  eis  ufi  funt.  w  certaminibus  autem  primo  fuit  do¬ 
num  athletarum  ,  fecundo  autem  plaufus  ,  &  tertio  fo¬ 
liorum  conjeblio  ,  ultimo  autem  fuit  corona  ,  cum  Gra- 
cia  po(l  tempora  Medica  ,  magna  ad  delicias  faSta  ejfet 
accejfio.  Verum  falli  hos  fcriptores  de  ufu  ,  &  anti¬ 
quitate  coronarum  ,  vel  ipfius  roleas  coronas  in  facris 
literis  antiquifiimus  ufus  ofiendit.  Sapientias  enim  cap. 

2.  ita  impios  peccatores  fecum  colloquutos  fcribitur 
E  xiguum ,  &  cum  tadio  efi  tempus  vita  nofira.  C  enite  ertro, 

Cr  f ruamur  bonis  qui.  funt ,  &  utamur  creatura  tam¬ 
quam  in  juventute  celeriter.  Vino  pretiofo  er  unguentis 
nos  impleamus,  &  non  pertranfeat  nos  flos  temporis  :  co~  F 
ronemus  nos  rofis  antequam  marcefcant  :  nullum  pratum 
fit  ,  quod  non  pertranfeat  luxuria  noflra.  Librum  ve¬ 
ro  hunC/Sapientite  ,  in  quo  ifta  narrantur  ,  Salomo¬ 
nis  efie  dadtifiime  probat  Sixtus.  Senen.  tum  lib.  1. 
ubi  agit  de  canonicis  fcripturis,  tum  lib.  8.  htereftp.; 
ubi  a  calumniis  haereticorum  facras  vindicat  literasj  •  { 
Quare  habita  temporum  fupputatione  ,  multo  ante 


Rofeis  comas  corollis 
Redimita  turba  molles 
Sociat  jocos  Lyao. 

Coronarum  plura  genera  extitifle  apud  veteres,  cer¬ 
taminum  atque  virtutum  ornamentum  exoptatifli- 
mum,  antiquitatum  monumenta  omnia  demonftrant: 
inter  quas  praeclarum  habetur  Archii  epigramma  in 
ipfo  ftatim  initio  Florilegii  epigram.  Grasc.  in  hac 
fententia : 

T kosotgis  siV/v  dyuvts  bv  lnfiSi ,  Ttaroigt;  ig 0)  , 

Oi  Svo  [ufij  0  v>jtwv  ,  ^  bvo  S  dbocvdruv’ 

Z IxJUQS  ,  AjJTOuhx.0  ,  ■jrU'hOUpCQV(§fi  CCf^iplO^OlO  , 

A’ 3- A ot  3  r  kqt iv ,  prijAoc  ,  czKivoc  ,  7 r»rv?. 

Meminit  enim  Poeta  certaminum  celebriorum  apud 
Graecos  :  ac  etiam  horum  certaminum  praemia  re- 
cenfens  ,  coronas  habet  in  numero  ,  quibus  vidlores 
coronabantur.  Eft  autem  haec  carminum  illorum 
interpretatio. 

Quatuor  funt  certamina  in  Gracia,  quatitor  facra. 
Duo  quidem  mortalium ,  duo  vero  immortalium , 

favis ,  Apollinis ,  PaUmonis  ,  Archemori  , 

Prima  vero  illorum  olea,  poma  ,  apium,  pinus. 

Ex  quatuor  igitur  his  arboribus  coronabantur  cer¬ 
tatores  :  debile  fane  praemium  ,  quod  corruptibilem 
coronam  acciperent  digniffimum  tamen  ,  quod 
honoris  ,  gloriaeque  nota  cenferetur.  nec  folum  pi¬ 
nu  ,  apio,  olea  coronabantur  i  fed  etiam  lauru,  quae 
facra  erat  Apollini  :  id  enim  fignificari  dictione 
fjiYihcc  innuit  Lucianus  de  gymnafiis  ,  dicens  : 
r  t2  A7to?Aov©-.  quam  laurum  ,  fic  dictam  pu¬ 
tat  Brodeus  •  &  recte  quidem  ,  quod  baccis  maxi¬ 
mis  pomorum  inftar,  atque  e  viridi  rubentibus  coro¬ 
na  illa  efiet.  his  hederacea ,  &  quercina  virtutis  prae¬ 
mia  erant.  Hoc  veteres  Nummi  demonftrant  ,  quo¬ 
rum  apud  me  eft  unus  pneftantiffimus  quidem  albo 
metallo  ,  quod  nonnulli  Corinthiacum  putant  :  in 
quo  duo  vifuntur  coronata  capita  ,  quorum  alterum 
(hederacea  cingitur  ,  alterum  quercina  cum  glandi¬ 
bus.  Alio  quoque  coronarum  genere  ufi  funt  vete¬ 
res,  ut  etiam  arundineam  geftarent  ,  qux  adolefcen- 
tiurn  erat  prasmium.  fic  enim  Juftus  quidam  loqui¬ 
tur  cuidam  adolefcenti  apud  Ariftoph.  in  Nepheles 
a6t.  3.  fcen.  3. 

k#A duu>  A^xw  cuQp ov&  >jA<- 

JKWT». 


hoe 


129 


128 


Myrotheci 


hoc  eft , 

Coronatus  incedes  arundine  hilari  cum  modeflo  coata- 


v  M.  I. 

Rofeis  redimitus  corollis 
Choreas  &  ipfe  ducam. 


neo. 


Super  quem  locum  ita  habet  Scholiaft.  Anog  fi , 

ttCSifii^yO t  o  T0|2t@'‘  hx>  dg  T  cT i 0<T5Cisf> Wl/  5"£<P«- 

vovt&w  KceKdy-M.  id  eft-  ,  Simplex  enim  ,  &  inornata 
erat  talis  corona,  erat  autem  proprium  Cafioris  &  Pollu¬ 
cis  arundine  coronari,  hoc  igitur  coronae  genus  ,  lau¬ 
dabile  ,  appetendum  ,  £c  honorandum  cenfebatur ; 
quod  virtutis  fpecimen  praefe  ferret.  Quod  autem  in 
Divorum  cultum  ,  coronati  facra  facerent  ;  &c  Deos 
quoque  ipfos  coronis  exornarent  %  pietatem  redole¬ 
bat.  Quod  etiam  in  nuptiis  coronarentur  veteres  , 
ferendum  videbatur.  Verum  quod  voluptatis  gratia 
corona  rofea  ,  8c  ex  aliis  floribus  uterentur  ,  infolen- 
tis  erat  ingenii  ,  legibus  damnandum  ,  pleno  ore  ubi¬ 
que  vituperandum  ,  ac  denique  fuftibus  coercen¬ 
dum. 

Quia  vero  de  coronis  alii  fcripferunt  :  nobis  non 
nifi  de  rofea  agendum  erit  j  quod  haec  fummo  ,  & 
primo  in  pretio  haberetur  apud  voluptarios.  Stet 
pro  ea  Pollux  lib.  6.  cap.  19.  roL  £1  iv  roTg  tpdvoig 
dv&tj  ,  inquit  ,  fiofot ,  lot  ,  <ri<rqw/3g/#  ,  dvctsp.00- 

xou  ,e£7Tu^©~’  ,  st ,  vcik IV&&  ,  sAi^va'@-‘  ,  &c.  jtj 
t  bl~ik.cc  00 00  t oTi  b<pB~otAp,oTg  t g£vj/<v  rj  pitsiv  yjJJctv  otrCp^mv 
z%<j.  ideft  ,  Qui  autem  in  coronis  habentur  flores ,  lup- 
ple  funt  hi  ,  rofa  ,  viola  ,  lilia  ,  fifymbna  ,  anamona , 
ferpyllum  ,  crocus  ,  hyacinthus ,  ehchryfus ,  8cc.  nume¬ 
rat  autem  plures  alios  flores  ,  ex  quibus  coronas  ne¬ 
ctebantur  ,  &  tandem  fubdit  ,  &  ahi  quot  oculis  de¬ 
le  flant  ,  aut  naribus  jocundum  odorem  offerunt,  hasc 
Pollux  ,  qui  rofte  primam  fedem  in  coronis  conce¬ 
dit.  Nam  &  rofea  corona  voluptatibus  addiCtis  tan¬ 
tum  conceditur  in  facris  oraculis  ,  Sap.  z.  dicenti¬ 
bus  illis  ,  Coronemus  nos  rofis  antequam  marcefcant ,  & 
re£te  quidem  dixifle  videntur  ,  antequam  marcefcant ; 
quod  neque  unius  diei  integrum  tempus  rofa  habeat, 
quam  etiam  ob  caufam  Veneri  facram  voluerunt  efle 
rofam  ;  quoniam  ut  brevi  haec  tempore  durat ,  fic 
forma  ,  &  venerea  voluptas  cito  pereant,  juxta  illud 
Theocriti. 


B 


D 


to  fodav  scotAcv  i?i  ,  Kj  0  xfov®1  doro  ptet^ouvj. 


Quod  carmen  pulcherrimo  diflicho  explicuit  Hie¬ 
ronymus  Angerianus  ita  dicens : 

Pulchra  brevi  durat  rofa  tempore ;  forma ,  brevique 
Tempore,  fic  forma  par ,  rofa ,  tempus  habes. 

Quamobrem  nepotinis  cum  primis  rofa  veneranda 
fuit  i  quod  omnem  felicitatem  conftituerent  in  luxu, 

voluptatibus  vitas  prasfentis.  eapropter  rofa  neque  i  £ 
in  certaminibus ,  neque  in  facris  ,  fed  tantum  inter 
pocula ,  in  convivio  ,  inter  veneres  ,  cupidinefque 
reperitur.  inde  Propert.  lib.  3.  eleg.  dicebat : 

Me  yuvat  ,  &  multo  menffm  vincire  Lycto  , 

Et  caput  in  verna  femper  habere  rofa. 

Rofeis  corollis  adjungit  vinum  ,  cui  &  Venerem 
fiepiflime  apud  Poetas  addi  comperimus.  multis  pro¬ 
bari  id  poflet  j  fatis  fit  tamen  precatio  Anacreontis 
ode  5.  hmc  dicentis  : 


s^ov  ou v  fs.  ,  iij  XvQhroi 
t oTo  £iovv<rt  mtyjvTg. 

KOU^tjg  ficiB-VX.0A7T0V 
poJlVOltri  StQoLvllTKOlS 
Tt  iit  OY.OC<T p.iV  (Qy  "Xyp&jClM . 

QSJ*  carmina  ad  verbum  interpretata  fic  fe  habent. 


F 


Corona  igitur  me  ,  &  modulabor 
Apud  tua  ,  0  Dionyfi ,  templa  , 
Cum  puella  pulchra 


Qiias  interpretatio  fenfu  non  differt  ab  ea  ,  quam 
tenuit  Stephanus  ,  quo  in  Grseca  lingua  nemo  do- 
6lior  ,  &  qui  in  Latino  quoque  fcrmone  do£tiflimuX: 
is  etenim  fuaviori  mula  Anacreontem  interpretatus  his 
carminibus  reddidit  ,  qui  a  nobis  ex  eo  hic  proxime 
allatus  eft  locus. 

Agedum  ergo  me  corona 
Pater  b  Lyae  ,  templis 
Modulans  tuis  ,  ut  adftem 
Rofeis  ,  comasque  fertis 
Redimitus  ,  atque  pulchra 
Comitante  me  puella  , 

Choreas  &  ipfe  ducam. 

Rofaceoe  vero  coronas  ufum  ,  neceflarium  illius 
feculi  homines  putabant  ,•  ne  videlicet  vinum  mera¬ 
cius  ,  quam  par  erat  hauftum  ,  caput  fua  fumolitate 
infeftaret  :  quapropter  illud  rofea;  coronas  frigiditate 
temperandum  cenfuerunt :  quod  legere  eft  apud  A- 
thenasum  Impius.  &  lunt  in  hac  rofarum  proprietate,' 
Anacreontis  pulcherrima  ,  fuavilfimaque  carmina  , 
ait  enim  : 

A  ore  P  civ^iuv  cruetvov 
T,Ti<pd,vovg  Toovg  71  VKocfo) 

Tee  /uiTCt>7 tu,  piov  tuh.o(a<{ 

To  r.oivp,cc  t  Ipwrwv. 

hoc  eft  , 

Date  autem  flores  illius  ,  fupple  Lytei. 

Et  coronas  ,  quia  caleo  y 
Frontem  meam  frigerare  3 
Et  calor  amorum. 

Quibus  plane  fenex  Anacreon  ,  &  rofeum  fertum 
jungi  convivio  monftrat  ;  nec  non  etiam  ,  ea  cum 
primis  de  caula  adhibitum  ,  ut  fumofitas  vini  ,  rofa¬ 
rum  frigiditate  temperaretur,  fed  &  Ammonius  Me¬ 
dicus  apud  Plutarch.  Sympof.  lib.  3.  qumft.  1.  in 
hanc  fententiam  ita  dicit  1  gv/wv  oivit £>v  l trpicctg  uvo 
<rKi$V0C[Tvcus  'cftd  T  lj/) liQxhov  ,  olre  7 ropot  r  cd&Ynrefloiv 

OKXOi&oapOVTtXl  ,  Kj  Xi7llVVQVT0Ci  TCC  vy(>d  TSSpdoig  dvdj  7rX>J- 
yyjc  itf  trosAov  rjj  3-ig/cortyn  Jucx&iv optiva,  ,  ^  cpf<r<{  vfv- 
wv  0  eynitpotXog  dva^dxiiiiou.  dio  ptclxnsa  rovg  dvSivovc 
cm  t  Tgetxf Awv  x.oiSd,7rlovTis  rhcroB-vpti^ag  ioiOoAow  ,  ^ 
T0~g  'Aon  tovtojv  pivpotg  iX^iov  t  d  hoc  eft  ,  Quo- 

rundam  etiam  florum  odoribus  furftm  diffipatis  ad  cere¬ 
brum,  fit ,  ut  meatus  qui  funt  in  inflr umento  fent iendi,  ex¬ 
purgentur  ,  &  humores  incidantur  fenflm  ,  abfque  ve¬ 
hementi  iflu ,  aut  agitatione  difcufi ,  flmulque  cerebrum 
natura  frigidum  refocilletur  i  itaque  ferta  e  floribus  tex¬ 
ta  ,  pracipue  d  cervice  fufpendentes ,  hypothymidas  appel¬ 
labant  ,  unguentisque  quibus  ea  erant  delibuta  ,  peflus 
inungebant.  Verum  a  necelfitate  ad  voluptatem  tran- 
fiens  libido,  coronarum,  &  conviviorum  ufum  adeo 
conjunxit  ,  ut  vix  convivium  apud  veteres  legere 
contingat ;  in  quo  £c  corona  rofea  non  appareat,  etiam 
inter  fapientes ,  probatosque  viros.  Quamobrem  in 
hac  fententia  Plutarch. lib.  3.  Sympof.  quasft.  i.ait : 

7r#.vTod&7r£v  fi  ptitd  to  Jtjzrvrjcas  g-£(pavojy  7n^Kpipoptivu)v , 
b  A  fpuovi@r  i-TiiTKidfi  TTug  yp,oog ,  dvr)  £  doocpvivou  Totsqa- 
ebvoif  dva,$Yl<raptivavg.  okug  fiesvou  Tovg  dvQivxg 
Kj  'Ka\fy<roug  ptatXov  ivsirv^flovg  7 ra^ivotg  ^  yvvoatyv  ,  ^ 
(Tvvsalcug  QiAocbtpoiv ,  >ij  p.ovcny.uv  oovdpwV.  hoc  eft,  Nam 
ut  a  coena  omnis  generis  ferta  fuerunt  cumulata  ,  Am¬ 
monius  falfe  quodammodo  nos  notavit  ,  qui  pro  laurea  , 
rofeam  portaremus  coronam  :  ajebat  autem  omnino  flore¬ 
as  coronas  pueriles  efle  ,  cr  magis  ludentibus  virginibus , 
ac  mulieribus  ,  quam  philofophis  convenire  ,  mufic orum¬ 
que  hominum  congreflibus.  Et  licet  hmc  ab  Ammonio 
exercitationis  gratia,  &  difputationis  de  caufa  in  me- 
I  dium 


SACRORVM  EliEOCHRISMATON 


130  - f 

dium  propofita  affirmet  Plutarchus  ,  non  propterea 
difputationem  infolutam  dimittendam  cenfuit  ^  ied 
Triphonem  Medicum  compellans ,  ait  :  «  *«- 

rxU&t»  «  pefl’  u>»v  tovtov)  t  k*Ao»  cpAeyov- 

T*  rotf  po J/voif  51  A«y<fv ,  W(T7re^  «"0*?  inciTore 

rtjs  „w ,  av*?  £xou<r,v  0,t  *vS,yo)  .5'^*vo‘  T0 
7T/Wv  (3ojj6«^5-.  hoc  elt ,  Hffai  *#  ,  inquam  ,  4«?  *»<* 
nobifcum  deponenda  efi  tibi  pulchre  ardens  r o far um  flo¬ 
ribus  corona  ,  dicendum  ,  «f  «w  fubinde  [ole¬ 
bas  ,  quid  adjumenti  ad  bibendum  ajf erant  florea  corona. 
Ex  quibus  fumpta  occafione  Medicus  Triphon  plui  a 
alia  in  laudem  florete  coronae  protulit  ,  cujus  ufus 
erat  in  compotationibus  atque  conviviis,  quae  ibi  Plu¬ 
tarchus.  Quibus  addendum  putavi, non  minus  con¬ 
viviorum  propriam  extitifle  rofeam  coionam  ,  quam 
lafcivientium  ,  muliebriumque  fludioium  ,  ut  vidi¬ 
mus  fupra  ex  Plutarcho ,  qui  hoc  genus  coionarum 
puellis  ac  fceminis  adfcribit.  &  quamvis,  ut  ibi  etiam 
accepimus  ,  laurea  quoque  corona  in  modeftion con¬ 
vivio  honefta  putaretur  ,  nec  non  etiam  myrtea  , 
rofearum  tamen  ufum  ex  effeminatis  tradit  quoque 
Tertull.  lib.  de  cor.  milit.  ubi  ad  fpineam  Chnfti 
Servatoris  noftri  coronam  refpiciens  ,  illiusque  my- 
fteria  perveftigans  ,  ait  :  Certe  prater  figuram  contu¬ 
melia  in  promptu  efi  ,  QT  turpitudo  ,  dr  dedecoratio ,  dr 
his  implexa  [avitia ,  qua  tunc  Domini  tempora  dr  foeda¬ 
verunt  &  lancinaverunt  :  uti  tunc  laurea  ,  &  myrto  , 
&  olea  ,  &  illuflriore  quaque  fronde  ,  &  quod  magis 
cafui  efi  ,  centenariis  quoque  rofis  ex  horto  Myda  letlis  , 
dr  utnfque  liliis  ,  &  omnibus  violis  coroneris,  ut  jam 
non  contenti  molliores  communibus  rofis  ,  remot il¬ 
limas  peterent  libidinis  caufa ,  praefertim  cum  de  con¬ 
vivio  ageretur.  &  licet  fervus  tum  apud  Euripid.  in 
Alcefte  peregrinum  inurbanitate  notet  ,  quod  myr- 
team  in  convivio  adhibuiffet ,  nequaquam  vero  rofea 
uteretur  corona  ,  dicens  : 

f£<p«  Kgfila  jwv§<riv>jf  xA 

hoc  eft , 

&  coronat  caput  myrti  ramis. 

Erat  enim  Hercules,  qui  peregrini  habitu  Adme¬ 
ti  domum  petierat  :  is  vero  quamvis  ob  defundam 
Alceflem  ,  uxorem  fibi  cariffimam  ,  in  ludu  verfa- 
retur  >  hofpitio  nihilominus  libentiflime  praster  mo¬ 
rem  peregrinum  fufceperat.  Cumque  inurbanius  tunc 
eo  feculo  cenferetur  ,  funeftam  domum  hofpitii  cau¬ 
fa  petere  ,  ac  myrto  caput  coronare,  me  latet  an  co¬ 
ronae  tantum  de  caufa  Hercules  a  fervo  carpatur  ,  an 
potius  quod  myrtea  ,  nequaquam  vero  rofea  uteretur 
corona  ,  quam  convivis  Sc  Lyaeo  debitam  fuifle  jam 
agnovimus,  videant  haec  alii  ,  nos  dodioribus  fub- 
fcribere  minime  indignamur  j  nobis  vero  coronam 
rofeam  pro  lafcivionbQs  ,  effern  i  natisque  concedere 
non  abhorreant. 

In  eodem  argumento,  Saturnaliorum  occafione  fal- 
fus  noder  Martialis  affirmabat  ubique  Romam  rube¬ 
re  rofis  ,  cum  Navita  Aegyptius  eo  adveniffet  bru¬ 
mali  tempore  ,  rofas  ex  flEgypto  ferens  ,  quod  ra¬ 
ram  rofam  Romae  falfo  exiftimaflet.  Verum  quam 
conjunda  convivio  effet  rofa  ,  antiqui  lapides  teftan- 
tur  y  vix  enim  inter  ruinas,  atque  parietinas  antiqua; 
Urbis  lapidem  reperire  confingit ,  virumque  in  con¬ 
vivio  in  eo  fculptum  ,  five  ad  pocula  recumbentem, 
cujus  tempora  rofeo  ferto  non  revinciantur  ,  vel  cui 
non  adfit  puerulus  fervus  ,  qui  rofeam  recumbenti 
adferat  coronam  ,  vel  utrumque  fimul.  Sunt  enim 
apud  me  duo  delineati  lapides,  ex  quibus  ifla  perfpi- 
cua  funt.  alterum  ex  Palatio  ad  Thermas  Uluftriffimi 
D.  Card.  quondam  de  Monte  alto;  vifitur  fub  limen 
cujufdam  feneftras ,  ubi  ad  dimidium  fcalarum  con- 
fcenderis  ,  qua;  ad  fuperiora  ,  dignioraque  conclavia 
ducunt. 

Videas  hic  Augurem  gallinaceo  gallo  infignitum 


B 


D 


13 1 

recumbentem  ad  pocula  ;  ut  menfula  &  vas  ,  quod 
manibus  fubftentat ;  necnon  etiam  ,  &  ciftula  com- 
miffaria  certo  certius  rem  aperiunt  ;  cui  tamen  non 
folum  fervus  ,  ut  puto  ,  ad  voluptatem  ,  rofeum 
defert  fertum  ;  fed  etiam  rofea  ferta  pendent  ipfo  in 
ccenaculo  a  capite  recumbentis ,  ut  undique  ferta  con- 
fpicerentur,  quemadmodum  Martialis  nofter  Romam 
in  Saturnalibus  depinxerat  in  derifum  ALgyptii  Navi¬ 
tae  Romae  adventantis  ,  fic  dicens : 

Sic  quacumque  vagus  ,  grefumque  oculosque  fere¬ 
bat  , 

Textilibus  fertis  omne  rubebat  iter. 

In  alio  vero  lapide  ,  quem  in  domo  cujufdam  lapi- 
dicinae  comperi  ,  rofeum  fertum  manibus  geftat  ille 
qui  recumbit  ;  detradum  fortafle  e  capite  j  ut  aliud 
recens  recipiat  a  fervulo  ,  qui  illud  defert. 

Sic  £c  alii  plures  poflent  afferri  lapides  ,  quos  ego 
Romae  inter  ruinas  vidi,  dum  in  Ecclefia  noftra  fandi 
Auguftini  anno  Domini  162.0.  &  2,1.  Concionatoris 
munus  exercerem,  quarum  coronarum  ufum  parafi- 
tica  quadam  ratione  ,  falle  Martialis  nofter  lib.  13. 
epigram.  51.  irridet ,  &  quae  rofis  fit  praeferenda  co¬ 
rona  ,  ex  animi  ipfius  fententia  aperit  ,  dicens  : 

Texta  rofis  fortaffe  tibi  ,  vel  divite  nardo  , 

At  mihi  de  turdis  f  acia  corona  placet. 

Sed  8c  eo  deduda  res  eft  ,  ut  ad  facra  nobis  fit  rede¬ 
undum  oracula  :  nam  ab  Hebraeis  hanc  confuetu- 
dinem  rofearum  coronarum  profluxifle  ad  gentes,  fa¬ 
tis  probabat  locus  jam  ex  cap.  2.  Sap.  allatus,  fed  ad¬ 
huc  Ezechielem  in  cap.  23.  de  rofea  corona  intelli- 
gendum  arbitror,  alloquitur  enim  Samariam  &  Hie- 
rufalem  fub  metaphora  duarum  meretricum  poftquam 
vero  meretricias  artes  defcripfiffet  Propheta  ,  quibus 
illas  utuntur  ,  ut  amatores  domum  admittant  $  coro¬ 
nas  quoque  cujufdam  meminit  ,  quam  ipfe  appellat 
coronam  fpeciofam  ,  £c  ait  :  Miferunt  ad  viros  veni¬ 
entes  de  longe  ,  ad  quos  nuncium  miferant  :  itaque  ecce 
venerunt  :  quibus  te  lavifii  ,  &  circumlinifli  flibio  ocu¬ 
los  tuos  ,  &  ornata  es  mundo  muliebri.  SediJH  in  leblo 
pulcherrimo  ,  dr  menfa  ornata  efi  ante  te  :  thymiama 
meum ,  dr  unguentum  meum  pofuifii  fuper  eam.  Et  vox 
multitudinis  exultantis  erat  in  ea  :  dr  in  viris  ,  qui  de 
multitudine  hominum  adducebantur  ,  dr  veniebant  de 
deferto  ,  pofuerunt  armillas  in  manibus  eorum  ,  dr  coro¬ 
nas  fpeciofas  in  capitibus  eorum.  In  hebraico  exempla¬ 
ri  legimus  &  corona  ornamenti ,  five  de¬ 

coris.  hoc  autem  nomine  fignificari  rofeam  coronam 
aperte  colligitur  :  tum  quod  hasc  eflet  propria  vo¬ 
luptariorum  &  mollium  i  cum  primis  vero  illorum, 
qui  lafcivientes  adibant  meretrices.  Confueverunt 
enim  meretrices  ,  voluptatis  caufa  ,  rofeis  coronis 
excipere  amatores  fuos  ,  hisque  revincire  eofdem 
ad  venerem  excitandam^  ut  videre  eft  in  Apuleio 
lib.  2.  Metamor.  apud  qtiem  venerea  pugna  cum  fua 
Fotide  concurfurus  Lucius  ,  ait :  Commodum  cubue¬ 
ram  ,  dr  ecce  Fotis  mea  jam  domina  cubitum  reddita  i 
jatla  proximat  rofea  ferta  j  dr  rofa  foluta  in  finu  tube¬ 
rante  ,  ac  me  preflim  deojculato ,  dr  corollis  revincio  ,  ac 
flore  profperfo  ,  arripuit  poculum  ,  &C  Defumptum  to¬ 
tum  hoc  eft  ex  Luciano  in  Dialogo  Lucius,  ubi  : 

T  SfOtip.  btTCCV  poJoC  7 TOt^OC  K0lTi7ri7rX50 ,  TOC  [fiij  OVTU  y\)pC- 

voi  koc&'  dvTcc  ,  toc  Js  AeA vuivcc ,  rd  «fs  <?i(pdvon  cvy,- 
TmrKtyy.ivoc.  hoceft.  Strata  autem  multis  rofis  confper- 
fa  erant  ,  quarum  aha  quidem  fuis  pecculis  exuta  s  alia 
vero  foluta  ■;  alia  vero  coronis  complicata  ,  dr  m  ferta 
difpofita.  Quamobrem  de  corona  rofea  locum  Pro¬ 
pheta:  intelligendum  ,  a  voluptatibus  ,  meretricia¬ 
que  arte  ,  a  qua  tota  comparationis  vis  fumitur  ,  ar¬ 
gumento  fumpto  ,  videtur  apertum  :tym  etiam  quod 
,  hasc  eflet  corona  eorum  ,  ut  diximus ,  qui  ad  con¬ 
vivia 


IJ2  M  V  R  O  T  H 


vivia  excipiebantur  ,  vinoque  madebant ;  quales  hos 
fuide  ,  de  quibus  loquitur  Propheta,  certiffimumeft 
ex  ipfo  facro  cojitextu  ,  in  quo  de  menfa  ornata,  & 
inftrudta  poculis  fermo  eft  ,  vel  etiam  ex  Cnecis  co¬ 
dicibus.  fic  enim  legimus  apud  Theodoretum  ,  & 
ad  viros  ex  multitudine  hominum  ebrios  venientes  de  de-  \ 
ferto  ,  &  dederunt  armillas  ,  &c.  quibus  Colligitui;  | 
aperte  coronas  fpecioftis  a  Propheta  appellari  coronas 
rofeas ;  ut  effeminatorum  hominum  in  rofis  ftudium, 
antiquiflima  rofearum  coronarum  confuetudo,  ex 
his  faltem  perfpicua  fiat. 


A 


C  A  P.  XXVII. 

Olei  lastitia:  compofitio  monftratur. 


B 


Ad  locum  Pfalmi  44.  Dilexifii  jufiitiam  ,  &  odifl i  ini¬ 
quitatem  ,  propterea  unxit  te  .Deus  Deus  tuus  oleo  U- 
titiA.  lllullratur  locus  Cant.  y.  Labia  ejus  ficut  li¬ 
lia  fi  Hiantia  mjrrham  primam.  Et  ad  alia  plura 


loca. 


LIcet  didtio  fcuCchan  ,  ab  aliquibus  rofa  inter¬ 
pretetur  ,  ut  vidimus  ,  ab  aliis  lilium  ,  &  ex 
communi  deditiorum  lententia  ,  utrumque  fi- 
gnificari  cenfeatur  ;  diximus  tamen  cap.  24.  olei  lae¬ 
titiae  nomine  ,  quod  hebraice  dicitur  , 

oleum  fufinum  fignificari  potius  ,  quam  rofaceum : 
tum  quod  fufon  lilium  apud  Perfas  ,  Grascofque 
etiam  tunc  temporis  diceretur  :  tum  quod  Sufis 
unguentum  hoc  excogitatum  ,  ab  urbis  nomine  fi- 
bi  quoque  nomen  alciviflet.  Ad  plenam  vero 
Davidici  loci  iutelligentiam  afiequendam  }  qui¬ 
bus  aromatibus  componerentur  haec  unguenta  ,  five 
condirentur  haec  olea  ,  confiderare  opus  eft.  ita  enim 
olei  laetitiae  compofitio  perfpicua  fiet.  Verum  quia 
in  interpretatione  dicionis Jchufchan  nequaquam  nobis 
digladiandum  erit  :  nihilominus  ne  videamur  omni¬ 
no  gravitlimorum  Dodtorum  fententiam  contempfifle, 
praeftat  rofacei  quoque  olei  ex  veterum  inftitutiscom- 
poficionem  oftendere  ;  ut  nihil  lateat  ,  quod  olei  lae¬ 
titiae  condituram  aperire  valeat. 

Unguentum  rofaceum  componendum  docent,  qui 
de  re  herbaria  fcripfere  :  nam  olei  rofacei  meminit 
Plinius  lib.  17.  cap.  7.  Galen.  de  hift.  herb.  Theo- 
phraftus  quoque  lib .  6.  cap.  6.  modum  apparandi  hoc 
oleum  oftendit  j  Fuchfius  in  Hift.  Piant,  cap.  279. 
Mefue  ,  &  alii  plures  ,  apud  quos  qui  hujus  rei  ex¬ 
perimentum  quaefierit  ,  habebit  fatis  quae  fibi  latis- 
faciant  :  nobis  tamen  non  erit  recedendum  aDrofcor. 
lib.  1.  cap.  54.  quod  inferibitur  v&d  p oMrs  <rx.<hcKrlx?. 
id  eft,  de  prxparatione  rofacei ,  fupple  unguenti ,  five 
olei.  In  hujus  compofitionefumi  debere  libras  quin¬ 
que  ,  8c  novem  uncias  junci  odorati  praecipit  ;  qui¬ 
bus  aqua  maceratis ,  in  libras  viginti  olei  ,  junci  ma- 
lagma  injiciendum  jubet \  quibtte  tandem  decodlis  , 
oleo  percolatis  ,  atque  expreffis ,  adhibendas  rofis 
mille  mandat  ;  per  diem  ,  &  nodtem  ,  ad  macera¬ 
tionem  in  oleum  demittendas  :  quibus  expreffis  ite¬ 
rum  ,  &  tertio  ,  atque  ad  olei  libras  odio  ,  adhuc 
mille  rofas  injiciantur  ,  fiet  unguentum  hoc  ,  five 
oleum  rofaceum.  Sivero  expreffo  jam  oleo  ,  ite¬ 
rum  ,  &  tertio  ,  ac  ulque  lepties  rofae  mille,  ungui¬ 
bus  detradlis  ,  fuperinjiciantur  ,  pretiofius  futurum 
oleum  Diofcorides  affirmat  :  ita  tamen  quod 

uyc  Sm rotAxiov  r Iw  ipt,(SoAlu)  t  po- 

Suv  ,  \ix\ta  de  ov*|ri.  id  eft  ,  Zdfique  enim  fepties  rofa- 
rum  mfufionem  oleum  fpijfatum  admittit  ,  deinde  nequa¬ 
quam.  admonet  tamen  diligentiffime  fuccum  ab  oleo 
feparandum  ,  ne  oleum  corrumpatur. 

Redtius  I?.5?  fchemen  fafon  interpretari  oleum 
Sufinum  ,  hoc  eft  liliaceum  ,  jam  ex  noftra  docui- 


C 


D 


E 


F 


E  C  I  V  M.  I.  133 

1  » 

mus  fententia  ac  proinde  in  illius  compofitione  ra¬ 
tionabilius  incumbendum  erit  ,  quod  locis  prophe¬ 
ticis  conformior  fit.  Sufim  unguenti  compofitionem 
tradidit  Clemens  Alexand.  lib.  2.  psedag.  cap.  8.  di¬ 
cens  :  Sufinum  quidem  componitur  ex  liliis  ,  £r  liritiisi 
eft  autem  calefaciens ,  aperiens ,  attrahens ,  humefaciens^ 
abflergens  ,  fubtilium  ,  tenuiumque  partium  bilem  mo¬ 
vens  ,  &  molliens.  Fufe  vero  Sufini  unguenti  prar- 
ftantiam  in  compofitione  docuit  Diofcor.  lib  1.  cap. 
6g.  in  capituloquod  inferibitur  odea  <rov<rlvx  exdocetUc. 
lft  eft  ,  de  prxparatione  Sufini  ,  fupple  olei,  ro  ds  <rov- 
< nvov  ,  o  tvioi  x&vivov  kx AScriv,  inquit ,  ovru  exdjd^irou, 
iAoua  aIt.pu?  (f  .  ovyyloo?  L  8CC.  ideft  ,  Sufinum ,  quod 
alii  liliaceum  vocant  ,  fic  componitur.  Olei  libras  no¬ 
vem  ,  uncias  quinque  ,  drc.  Oleum  praeparat  cala¬ 
mo  ,  myrrha  ,  vino  odorifero  :  quibus  decodlis , 
&  colatis  adhibet  Diofcorides  cardamomi  tufi  ,  ac 
madefadli  libras  tres,  ex  oleo  quoque  jam  didlo  tri¬ 
bus  aflumptis  libris  ,  his  mille  lilia  ,  decerptis  foliis 
adhibet  ;  quibus  agitatis  cum  cardamomo  jam  didto 

aqua  ,  ab  aquaque  feparatis  ,  iterumque  fecundo  , 
ac  tertio  eadem  ratione  adhibito  oleo  cum  cardamo¬ 
mo  ,  &  liliis  ,  necnon  etiam  myrrha  j  parari  hoc  un¬ 
guentum  ,  five  oleum  Sufinum  admonet  Diofcori¬ 
des. 

Verum  plura  liliorum  genera  apud  Graecos  cum 
haberentur,  quodnam  oleo  laetitiae  ufui  effet,  inve- 
ftigare  ,  &  aperire  necefie'  eft.  Erant  vero  haec 
k&vov  ,  Awg/ov  ,  xatAetp/ov  ,  xp/vdv$tjuov  ,  xp/vepodov . 
de  quibus  omnibus  plantarum  hiftoriaeauclores.  quod 
autem  dicebatur  Aelg/ov  ,  fignificabatur  commune 
quoddam  genus  floris  aliorum  venuftatem  indigitans- 
nam  a d^ov  valet  blandum  ,  fuave  ,  venuftum  ,  ac 
concupitum  ,  quamobrem  non  ad  lilium  dumtaxat , 
fed  ad  alios  plures  flores  vim  vocis  hujus  extendi  do¬ 
cet  Dalechamp.  in  lib.  iy.  hiftor.  piant,  cap.  1.  ex 
editione  Rouilii.  Hoc  vero  mendum  dodliffimo  vi¬ 
ro  indulgendum  erit ,  quod  alibi  ab  hiftoria  protra¬ 
heretur.  Athenaeum  confulant  qui  volunt  lib.  jp. 
cap.  8.  ubi  Cratinus  de  floribus  cum  ageret  ,  illa 
duo  diftinguit  ,  A^oiff  ,  dicens  ,  p o£on  ,  xgjvouri  , 
Koa-[xo<rotvdolAois.  id  eft  ,  Lyrio ,  rofia  ,  lilio  ,  cofimofian- 
dalo  :  ubi  certe  aperit  aliud  fuifle  lirium ,  aliud  vero 
lilium  :  illud  dicebatur  Ad^ov  ,  hoc  xeJvov.  negare 
vero  minime  licet  duo  florum  genera  ibi  agnovifle 
Athenaeum  ,  quorum  primum  fpeciali  nomine  aH&ov 
diceretur  ,  notiffimum  eo  feculo.  nam  fententia  Cra¬ 
tini  fuperflua  quidem  appareret  ,  fi  quod  in  univer- 
fum  A«g>ov  dixifiet  ,  aliis  poftmodum  vocabuljs  ex- 
plicuiffet.  quamobrem  haec  duo  colore  diltinguerem, 
ut  a eip/ov  album  eflet  ,  &  a  fuavitate  fic  diceretur, 
eft  enim  a fe/oW  dulcis  ,  fuavis  ,  appetendus,  xfiivcv 
vero  eflet  lilium  rubeum,  hoc  aperuit  Plin.  lib.  zi. 
cap.  11.  dicens  :  Eft  &  rubens  hlium  ,  quod  Grxci 
xpjvov  vocant  :  quod  alii  legendum  exiftimant  x&vo- 
pocTov  ,  id  eft  ,  lilium  rofieum ,  voce  ad  exprimendum 
rubentis  cocci  fplendorem  aptiore.  Fulcitur  illud 
Plinii  ,  Athensei  audloritate  ,  loco  proxime  citato, 
ait  enim  :  r»  (pr ch  6  ©£c<p^vof  e-.von  ,  xj 

tp-oqc/l. l/Otj.  &  fubdlt  :  <P<AlV0?  dg  TO  xpjvov  v($’  uv  fifi  Ae<- 
g /.ov  ,  v<p ‘  uiv  d'  lov  xocAeit&on.  hoc  eft  :  Lilia  dicit  Theo- 
phraftus  efie  ,  &  purpurea.  &C  fubdit  :  Philmm  autem 
lilium  ,  ab  aliquibus  quidem  limon  ,  ab  alus  vero  vio¬ 
lam  vocatam  :  ut  hinc  quoque  diferimen  quidem  in¬ 
ter  lilium  ,  &  lirium  agnofeatur.  licet  enim  colores 
nominibus  diftinguerentur  :  ab  aliquibus  tamen  con¬ 
fundebantur  :  ut  &  rubrum  Urion  i  Philino  didlum 
fuerit  ,  &  album  quoque  lilium  crinon  diceretur,  pro 
quo  ftat  Anacreon  in  ode  de  puella  ,  quam  invitat 
ad  fe  amandum  ,  quamvis  fenex  videatur  :  pulcher¬ 
rima  namque  florum  alborum  &  rubicundorum  pro¬ 
priae  canitiei  puellares  genas  rubicundulas  fibi  jun¬ 
gendas  rogat  ,  dicens  ; 

I  2 


134 


Sacrorvm  Elteochrismathn 


13  5 


hoc  efl  , 


QgCf.  Y.XV  SidJMOUnV  ^ 
cnrooi  wpfsrf  t«  hdoxx 
pO^Oif  Xg/Vtf  TlhXr.iVrX. 


d*  *'»  corollis 
Quomodo  decenter  alba 
Rojis  lilia  impluentur. 


A 


Alba  quidem  lilia  diStione  crina  fignificans.  nam 
&  Diofcorides  utrumque  genus  lilii  eodem  vocabulo 
complexus  cum  fuiflet;  fatetur  tamen  rubra  quoque  ha¬ 
beri  lilia ,  dicens  lib.  13.  cap.  1 1  <5.  Q euri  Se  TiW^Trog- 
Mn  *ejn  ftfn&cH.  hoc  efl  ,  Dicunt  autem  ah- 
aui  ,  rubrum  quoque  nafci  florem  lilii.  Quare  quam¬ 
vis  St  album  ,  St  rubeum  lilium  eodem  vocabulo  di¬ 
cerentur  ,  ftri&iori  tamen  dicendi  phrafi  rubra  lilia 
non  lirion  ,  fed  crinon  dicebantur. 

Hoc  vero  unguentum  Sufinum  praeflantiffimum  , 
non  quidem  ex  foliis  Afg/s  parabatur  ,  ^  ut  puto;  fed 
ex  foliis  illius  lilii  rubicundi ,  quod  xg>vov  dicebatur. 
Id  legitur  apud  Diofcoridem  ,  qui  lib.  i.cap.  163. 
agens  de  compofitione  olei  Sufini,  ut  monftravimus, 
xg/v#  A icc  ,  id  eft ,  lilia  mille  numero  3  fup- 

ple  accipiantur,  non  dixit  A«g/<*  fumenda ,  fedxg/v* 
dixit,  ex  genere  nimirum  liliorum  ,  quas  crina  di¬ 
cebantur  :  ex  his  namque  parari  prasflantiffimum  un¬ 
guentum  docet  hb.  3. cap.  116.  dicens  :  <p#<r)  8X  rl- 
ns  ,  ^  7roq<pvpfl  avQt)  xg^vs  fipvijc&xi  ,  ivapyisarx  be 
•fiuvocTXv  h  T»J  <rvg/«  ,  x,  rriffiblcc  rr\g  7iXfx<p\j\lxg  g^g 
t Ixju  ^  y^frpixr^r  xctT xcKivlu/  ,  id  eft  ,  Dicunt  aliqui , 
gigni  &  rubra  quoque  lilia  i  efficdcijflma  vero  generari  in 
Syria  ,  &  in  Pifldia  Pamphylia  ad  parandum  unguen¬ 
tum. 

Illultratur  his  locus  Cant.  f .  ubi  Sponfa  formam 
fpeciofifTimam  fui  dileSti  ,  Hierofolymitanis  puellis 
aperiens  ,  cum  veniflet  ad  labia,  ait :  Labia  ejus  lilia 
diflillantia  myrrham  primam  :  quae  fi  de  lilio  albo  ac¬ 
cipiantur,  nihil  deformius  dici  poterat,  aut  hac  com¬ 
paratione  inconcinnius,  quin  etiam  fibi  ipfi  contrari¬ 
us  facer  videretur  textus,  cum  enim  in  fuperioribus 
laudaretur  Sponfa  a  pulchritudine  labiorum  ,  quo¬ 
rum  gratia  in  rubore  pofita  eft  ;  ait  Sponfus  :  Labia 
ejus  flent  vitta  coccinea.  Pulcherrima  lane  compara¬ 
tio  fumpta  a  rubicunditate  coccini  ,  St  labiorum 
fponfa  vero  a  candore  ineptiffime  laudaflet  diledti  fui 
Sponfi  labia.  Ne  igitur  ineptire  Sponfam  Spiritus 
fandti  dicamus,  ftultiflimeque  comparari  labia  Sponfi 
ad  lilia  :  ad  ruborem  cogimur  confugere  :  eaprop¬ 
ter  ,  quod  hebraice  hic  legitur  D’^'^  ftiptho- 

tau  fciofctamm  :  tranllulerunt  aliqui  ,  labia  ejus  rofie  , 
decepti  non  quidem  a  vocabulo  ,  fed  a  foeditate  la¬ 
biorum,  fi  hanc  liliis  candidis  comparaflent.  verum 
quia  rofa  hebraice  dicitur  n^?D.  chauazaleth.  St  in 
hebraso  loco  allato  habetur  fciofcianim  nobis 

nequaquam  erit  recedendum  a  communi  vulgati  in¬ 
terpretis  tranflatione  :  illamque  comparationem  ne¬ 
quaquam  a  candore  liliorum ,  aut  a  rofis  defumptam 
affirmabimus  j  fed  ab  his  liliis ,  quas  xg^v*  a  Grtecis 
dicebantur  :  St  rubra  ac  purpurea  erant,  ut  a  rube¬ 
dine  ,  St  purpureo  colore  gratia  labiorum  Sponfi  ac¬ 
cipiatur. 

Illuftratur  &  locus  Athenasi  lib.  iz.  cap.  z.  qui 
difficillimus  adeo^  vifus  eft  Cafaubono  viro  dodtiffi- 
mo,  ut  aliorfum  a  via, per  campos  rei  literariae  illum 
errare  loci  difficultas  coegerit.  ,0frov  ,  inquit  A- 
then&us  ,  «vau  rjj  E  Tkluj  «v  j?  ro  xg/yov,ubi  Gafaubo- 
nus  lecuirendum  ait  ad  amphibologiam  feriptoris. 
ait  enim  :  Sufum  graca  lingua  ,  id  efl ,  grace  loquenti- 
bus  xg/vov  ejfe.  poteft  fcnbi  rij  <Wvo>v  id  efi  Su- 

fum  enim  ipforum  Perfarum  lingua  ejfe  *ejvov.  fed  contra 
librorum  confenfum  ,  nihil  mutandum,  nimis  rudes  funt 
harum  Ut  er  arum ,  qui fimilet  inter  legen- 


B 


D 


dum  veteres  non  obfervarunt  ,  interpretes  c-ui  perfuade - 
bunt  c-So-ov  lilium  dici  Gracis.  hasc  ille  ibi.  Verum 
nullam  hic  amphibologiam  nos  dicemus  haberi  ,  fed 
fenfus  efl ,  fufum  efle  ,  quod  voce  grasca  crinon  di¬ 
citur  ;  St  fic  locum  Athenaei  interpretabimur.  Su¬ 
fum  ejfe  quod  crinon  Gr&corum  voce ,  fupple  alia  dici¬ 
tur.  Quamobrem  cum  ex  Plinio  habeamus  pur¬ 
purea  lilia  xg/W  appellata  fuifie  ;  St  haec  quoque  di¬ 
cemus  Sufon  a  Perfis  St  Grrecis  quoque  diSta,  St  ad 
ufum  unguenti  Sufini  adhibita  ;  ut  lupra  ex  Diofco- 
ride  monftravimus.  Id  vero  quod  dicimus  de  voce 
Sufon ,  apertiffimo  convincitur  argumento  fumpto  ex 
Diofcoride  ,  qui  Sufinum  unguentum  deferibens  ex 
liliis  paratum  ,  nequaquam  Cnninon  illud  ,  fed  Sufl- 
non  dixit,  nec  enim  Graeci  ab  exteris  unguentorum, 
ac  rerum  vocabula  acceperunt  ,  fed  ipfimet  rebus 
medicis  nomina  indidere  ,  &  ab  eis  reliquae  nationes 
eadem  retinere  minime  veriti  funt. 

Quam  igitur  pretiofiffimum  foret  apud  veteres  un¬ 
guentum  hoc  ,  five  oleum  Sufinum  ,  ex  aromati¬ 
bus  ,  quibus  parabatur  ,  cognofcere  licet,  calamo 
enim  aromatico  ,  cardamomo  ,  &  myrrha  paraba¬ 
tur  }  quae  pretiofiffima  quidem  ,  ac  praeftantiffima 
cum  eflent  }  eorum  faltem  de  caufa  ,  unguentum 
hoc  plurimi  aeftimare  veteres  cogebantur,  nam  6 c 
alia  quoque  prreter  jam  didta  aromata  praeftantiffima 
de  mente  Plinii  illius  condituram  ingrediebantur  : 
quae  explicatiora  habentur  apud  Diofcoridem  ;  qui 
tandem  concludit :  boKei  ro  cv  <pomxjj  ,  ^ 

cv  ajyoTslu  yivopfyov.  d&sov  bt  xvf  ro  ifov  xg jvov  ,  hoc 
eft  ,  Videtur  autem  dijferentiari  ,  (  hoc  eft  eligi  tam¬ 
quam  optimum  )  quod  in  Phoenice  ,  &  in  Aegypto ,  ut 
puto  ,  conficitur ,  prafiantiflfimum  autem  quod  olet  lili¬ 
um.  de  hoc  pariter  oleo  Sufino  agit  Plin.  lib.  1  3. cap. 
Z.  dicens  :  Sufinum  autem  tenuijfimum  omnium  eft. 
Confiat  ex  liliis  ,  balanino  ,  calamo  ,  meile  ,  cinnamo¬ 
mo  ,  croco  ,  myrrha  ,  ita  Plinius.  Qui  plura  defide- 
ratde  hujus  olei  Sufini  compofitione,  confulat Theo- 
phraftum  ,  Mefue  ,  &  alios  ,  qui  rem  medicam  ,  & 
corruptiffimi  illius  feculi  voluptuarias  artes  aliqua  ex 
parte  infinuarunc. 

Nobis  vero,  qui  facra  perferutamur  oracula,  fatis 
fit  ifta  attuli  fle  ;  ut  de  quonam  olei  genere  Pro¬ 
pheta  intelligendus  fit  ,  cum  olei  lastitix  meminit , 
perfpicuum  fiat.  Epithalamium  quidem  prsecinebat 
Propheta  ;  cum  ait  :  Dilexifli  juftitiam ,  &  odifti  ini¬ 
quitatem ,  propter  ea  unxit  te  Deus  tuus  oleo  latitia.  Et 
inde  apertiffime  intelligere  pofliimus ,  quam  praeftan- 
tiffimum  tunc  temporis  hoc  oleum  Safon  ,  five  Sufi¬ 
num  eflet.  Non  enim  alicubi  in  facra  Scriptura  , 
hoc  genus  olei  ,  hominibus  ab  aliquo  Principe  prae¬ 
bendum  feribitur  :  fed  ubique  femper  ,  tamquam 
lingulare  Dei  donum  coelitus ,  &  a  Deo  folo  expe¬ 
tendum  dicitur,  adeo  ut  fummae  a  Deo  hypoftaticas 
gratis,  gradus  maximus, qualis  futurus  erat  in  Mef- 
fia  ,  hoc  tantum  genere  olei  in  facris  oraculis  figni- 
ficetur.  ita  David  loco  jam  citato,  &  fimihter ,  cum 
apud  Ifaiam  dicitur,  Deum  daturum  Hierofolymitis 
oleum  gaudii  pro  cinere  ,  St  fermo  eft  de  donis  gratia¬ 
rum  ,  Chrifti  fanguine  hominibus  pradtandis*  utro- 
bique  ut  jam  fupra  vidimus  I??  appellatur,  di¬ 
ximus  Sufinum  potius  oleum  intelligi  debere,  quam 
rofaceum  ,  olei  laetitias,  five  gaudii  nomine  :  melio¬ 
ra  ubi  alii  excogitaverint  j  nos  pro  veritate  palinodi¬ 
am  recantare  non  verebimur. 


CAP.  XXVIII. 

Sufini  unguenti ,  liliorum ,  liliaceseque  coro- 
nx  ufus  oflenditur. 

Ad  locum  Pfalmi  44.  Dilexifti  juftitiam  ,  &  odifti 

ini- 


I  36 


Myrothecivm.  I. 


iniquitatem ,  propter  ea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo 
Utitiss.  Illuftrantur  loca  Cant.  y.  Labia  illius 
lilia  fiillantia  myrrham  primam,  llai.  61.  Ut  po¬ 
nerem  fortitudinem  lugentibus  Sion  ,  &  darem  eis 
coronam  pro  cinere ,  &  oleum  gaudii  pro  luctu.  Et 
ad  alia  plura  loca. 

OLei  laetitia;  nomine  Sufinum  fignificari  ve¬ 
rius,  quam  rofaceum  dicebamus:  nec  de  ro- 
faceo  loquuti  fumus  nili  ex  illorum  lententia, 
qui  dictionem  fchofchan  ex  qua  fafon  fieri 
diximus,  rofam  interpretabantur:  cum  potius  lilium 
dicere  debuiflent  ;  quoties  in  facris  oraculis  didio 
psHtf  fchofchan  fefe  offert.  Cum  igitur  fatis  olei  ro- 
facei  ,  live  unguenti  ,  necnon  etiam  rofae  ,  ac  co- 
ronae  ufum  ,  d  praeftantiam ,  in  fuperioribusdemon- 
ftraverimus  j  Sulini  *  unguenti  praeftantiam  d 
dignitatem  una  cum  ufu  oftendi  debere  ,  ratio  ipla 
fuadet.  Eft  autem  Sulinum  unguentum  uti  dixi¬ 
mus  fupra  ,  quod  ex  liliis  componebatur.  Eft 
autem  lilium  nobilitate  ,  rofae  proximum  ;  ut  lo¬ 
quamur  cum  Plinio  lib.  21.  cap.  f.  d  hoc  non  fo- 
lurn  floris  fuavitate;  fed  etiam,  utidemait,  quadam 
cognatione  unguenti ,  oleique ,  quod  lirinon  appella¬ 
tur.  Quod  d  Diofcorides  fatetur  lib.  3.  cap.  116. 
de  quo  ita:  x gjvov  (3x<uAixov.  Tovtov  to  elvS -OS  ?e<pxvo- 
juarixsv  £$•*"  xxAovft(uov  \sar‘  bvluv  Aeig/ov  ,  citp'  ov  iij 
to  ^ftrpcoc  xoiTOKrxevd^ilccij  0  rive?  Aei&tvov  ,  0/  Js  <row»vov 
xxAovm.  hoc  eft  ,  Lilium  regium,  hac  coronarium  uti 
mos  eft  :  ab  aliquibus  vocatum  linum ,  ex  quo  &  un¬ 
guentum  paratur  ,  quod  aliqui  Lirinon  ,  alii  Suftnon 
vocant.  Hoc  autem  unguenti  genus  frequentiflimum 
fuifle  Hebraeis,  a  ratione  Syriaci  foli,  firmare  poflu- 
mus  ex  audoritate  Caelii  Rhodigini  lib.  27.  cap.  25. 
illud  enim  Syrium  unguentum  nominat,  dicens: 
Syrium  vero  eft  unguentum  Suftnum ,  a  Sufo ,  ideft  li¬ 
lio  ,  quamquam  &  floris  fuccus  Syrium  item  dicitur, 
quoniam  pra cella t  in  Syria  lilium  purpureum  :  fed  d 
Diofcor.  loco  citato  in  fine  capituli ,  ait:  aiet^yUxrcb 
favotrou  ov  rij  Hvflx  Tlnu^lx  ,  Tlap-CpvAlcis  , 
tIu/  t S  xfleptXTos  xooTxexivlai .  ideft,  efflcacifftma, 
fupple  lilia  ,  gignuntur  in  Syria ,  &  Piftdia  Pamphylia 
ad  praparationem  unguenti  ,  hoc  eft ,  ad  componen¬ 
dum  unguenta,  odoratiflima  funt  lilia ,  quae  nafcun- 
tur  in  Syria.  Hujus  unguenti  ufum  frequentiflimum 
fuifle  Hebraeis,  qui  Syriam,  d  Palaeftinam  habita¬ 
bant  ;  etiam  ex  Clem.  Alexand.  lib.  2.  paedag.  cap 
8.  non  oblcure  colligi  poteft.  dum  enim  coronarum 
ufum,  ac  unguentorum  in  conviviis,  ad  occurrendum 
temulentiae,  redarguit;  fic  ait:  Non  enim  rofarum 
b accis ,  vel  violis ,  vel  liliis ,  vel  aliquibus  aliis  ejufmo- 
di  floribus  ,  comam  ,  qua  fe  paret  ad  vinolentam  petu¬ 
lantiam  ,  dc.  Ex  quibus  fatis ,  me  judice,  colligitur 
ufus  ,  tum  liliorum  ,  tum  quali  ex  confequenti, 
etiam  Sulini  unguenti ,  quod  ex  liliis  rubris  confi¬ 
ciebatur. 

Quod  vero  Sulinum  hoc  unguentum  viris  prima¬ 
rii  ordinis  in  ufu,  d  deliciis  eflet,  cum  primis  ve¬ 
ro  Regibus;  ex  his,  quae  habet  Pollux  lib.  4.  cap. 
19.  confirmari  poteft.  ait  enim  :  Lx  jevarpa  ,  st, 
xgfvx  juupov  a/3<?£Awvujwof  0  X» fcovios  hoc 

eft,  Flore  Cyprio ,  quem  aliqui  liguftrum  interpretantur , 
&  ex  lilio  t  quod  crinon  nimirum  appellatur,  Abde- 
lonymus  Sidonius  unguentum  Alexandro  miftt.  Cum 
igitur  ,  audore  Polluce ,  Alexandro  Magno  Sulini 
unguenti  concha  deliciarum  caufa  mifla  fuerit;  ille- 
que  orbis  totius  primarn  tunc  occuparet  fedem ;  me¬ 
rito  unguentum  etiam  Sufinum  ,  primam  inter  un¬ 
guenta  tunc  tenuifle  fedem  perfpicuum  fiet.  Quam- 
obrem  cum  Regius  noller  Propheta  in  Pfalmo  44. 
jam  faepius  a  nobis  relato ,  Regium  epithalamium  , 
fub  metaphora  nuptiarum  Salomonis  praecineret;  un¬ 
guenti  Sulim  meminifle  par  erat,  potius,  quam  al¬ 


B 


D 


137 

terius  cujufcumque  unguenti ,  quod  illud  Regibus 
cum  primis  in  deliciis  eflet. 

Nec  quod  Regibus  Sufinum  unguentum  in  deli¬ 
ciis  eflet,  mirum  efle  debet:  plurimi  enim  Veneris 
obledamentum  lilia  appellaverunt,  quin  etiam  d 
Ambrofiam  ,  quod  in  deliciis  Deorum  putabatur  , 
lilium  dixerunt:  fi  credimus  Nicandro  lib.  2. Georg. 
apud  Athenaeum  lib.  17.  cap.  9.  fic  enim  ibi  ait: 

oi  xgfva ,  Aei&oc  <A’  xfAoi  iisKp^iyyotToui  «odw»  , 

0 1  Kj  djxfigoeilw  ,  7roA 'ag  Scye  . 

Hoc  eft  ,  ut  interpretatur  Cafaubonus  in  Athe¬ 
naeum  , 

Lilia  ,  qua  Liria  nuncupant  alti  Poeta  , 

Ambroftamque  alii ,  muiti  Veneris  oblectamentum. 

Illud  idem  alio  etiam  onerat  argumento  Athenaeus 
,cap.  8.  cum  enim  ex  teftimonio  Caryftii  meminiflet 
floris  cujufdam,  qui  dicebatur  ambrolia;  dexaudo- 
ritate  Nicandri  apud  Choos  in  capite  ftatuae  Alexan¬ 
dri  retuliflet;  florem,  quem  vocant  ambrofiam  ena¬ 
tum  fuifle,  fubintulit:  vr&dfrTou  Loivu  <s£a  oLotyj  ori 
to  xgfvov  st  os  Akyovtsi ,  ideft ,  Diximus  autem  fupra  de  ea  , 
fupple  ambrolia,  quod  lilium  ita  nominant.  Fuifle 
vero  lilium  in  deliciis  etiam  Ifraelitis,  innumerabilia 
pene  funt  loca  facrarum  literarum  ,  quas  hoc  pro¬ 
bant.  nam  3.  Reg.  cap.  7.  d  2.  Paralip.  cap. 4.  plu¬ 
ribus  in  locis,  cum  agitur  de  columnis  in  aedifican¬ 
do  templo,  deque  vafibus  ad  cultum  ejufdem;  capi¬ 
ta  columnarum  ,  extremaque  aenei  vafis,  fub  liliorum 
forma  parari  jubentur. 

Quin  etiam  ad  delicias  conviviorum,  feftosquedies 
liliis  ufos  Ifraelitas  divina  oracula  paffim  clamant. 
Cant.  2.  Sponfus  de  feipfo  fic  loquitur:  Ego  flos  cam¬ 
pi  ,  &  lilium  convallium :  fic  ut  lilium  inter  fpmas  ,  Jic 
amica  mea  mter filias.  d  ibidem  infra  refpiciens  Spi¬ 
ritus  fandius  ad  confuetudinem  convivandi ,  juxta 
morem  antiquorum  ad  velperam  per  nodes ,  ait : 
‘Dileilus  meus  mihi ,  &  ego  illi ,  qui  pafcitur  mter  lilia  , 
donec  afpiret  dies  ,&  inclinentur  umbret.  Ubi  minime 
quidem  fermo  eft  ,  me  judice,  de  vfu  liliorum  in 
hortis ,  quin  potius  de  liliacea  corona  ,  vel  Sufino 
unguento  ,  quorum  ufus  erat  inter  epulas,  id  vero 
ex  eo  fane  conftat,  quod  de  coena  loquitur  textus , 
quas  juxta  veterum  confuetudinem  ab  hora  diei  nona, 
ad  mediam  ufque  nodem  ,  d  ultra  aliquando  pro¬ 
trahebatur  :  quo  quidem  tempore  lilia  hortorum , 
tenebris  cum  opprimantur,  in  deliciis  minime  funt 
convivantibus  :  tantum  enim  vifui  d  olfadui  flores 
in  hortis  funt  ad  delicias  ,  quibus  tenebris  nodis 
tempore  ,  nodurnoque  frigore  oppreflis ,  alterum 
omnino,  alterum  ex  parte  amittunt.  De  liliis  igitur, 
quae  decerpta  fuerant  ad  coronarum  ,  vel  unguento¬ 
rum  ufum  ,  quibus  conviva;  in  coenis  deliciarum  cau¬ 
fa  utebantur  ,  ibi  lermonem  efle  in  Canticis  perfpi¬ 
cuum  eft.  Quamobrem  fic  interpretabimur  locum 
ex  Hebraeo  exemplari :  DileSlus  meus  mihi  &  egoillij 
qui  pafcitur  m  liliis:  ideft  qui  ccenat  in  liliis,  vel  cum 
liliis  ;  nimirum  unguentatus  &  coronatus  lilio  >  ita 
Hebrasus  'Tpnn  *  ’i*«  ')  'N  Eft  enim  didio 

n-P'7  in  conjugatione  Kal  adiva.  pafei  vero  in  liliis, 
more  antiquorum  erat  coenare  coronatum  liliis ;  five 
Sufino  unguento  madidum;  quod  ut  faspe  diximus, 
ex  liliis  parabatur.  &  nullum  eft  quodammodo  capi¬ 
tulum  in  toto  Canticorum  libro,  in  quo  facer  textus 
liliorum  mentionem  non  fecerit. 

Eft  d  locus  alter  a  nobis  explicandus,  prima  fta- 
tim  facie  perdifficilis ,  in  Cant.  cap.  5.  hic  enim 
Sponfa  cum  labia  Sponfi  verbis,  quantum  poflet  ce¬ 
lebrare,  atque  ornare  vellet,  ait:  Labia  ejus  lilia ftil- 
lantia  myrrham  primam,  qui  locus ,  mfi  ad  corona¬ 
rum  ufum  nos  transferamus ,  inintelligibilis  plane  vide¬ 
bitur.  Quaenam,  precor,  funt  lilia  ,  quae  ftillent 
I  3  myrrham  ? 


Sacrorvm  El^eochrismathn 


A 


B 


138 

myrrham?  ubinam  fu nt  horti,  qui  lilia,  myrrham 
ftillantia  germinent  ?  nullibi  enim  nec  apud  Theo- 
phraftum  ,  nec  apud  Diofcoridem  ,  neque  Plinium  , 
aut  quofcumque  alios,  qui  de  re  herbaria  fcriplei e, 
lilia  ftillantia  myrrham  cognovimus,  peripicua  vero 
fiet  intelligentia  loci  allati ,  fi  ad  coronas  unguentis 
in  convivio  madidas  nos  transferamus.  Lilium  nam¬ 
que  in  ufum  coronarum  extitifle  apud  veteres,  licet 
pluribus  poffet  probari  teftimoniis;  unum  fit  fatis  ex 
Cratino  apud  Athenaeum  lib.  15.  cap.  8.  ubi  fermo 
eft  de  coronariis  floribus,  ait: 

A<fefai?,  p-oJW,  Jtg/voiir»,  >co(r^o<r<»v<hxAoi?. 
hoc  eft  ,  Lyrus ,  rofis ,  liliis  9  cosmofandalis. 

Haec ,  occafione  florum  coronariorum  ,  ut  dixi¬ 
mus  ,  afferuntur,  verum  qua  de  caufa  do£tiflimus 
Dalemcampius  duplici  verfu  locum  fit  interpretatus, 
me  latet  ;  id  enim  inconfultofecifle  fiimmi  ingenii  vi¬ 
rum,  in  dubium  revocandum  non  eft.  ipfedixitinhac 
verborum  forma,  &  hoc  fatis:  Cosmofandalt  meminit 
fic  Cratinus  in  effeminatis. 

Omnigenis  caput  cham&melis  mihi  pafcitur  , 

Leino ,  rofa ,  lilio ,  cosmofandah. 

Nobis  hoc  loco  ufum  liliorum  ad  coronas  probafle 
fufficiat  j  quod  &  ex  Anacreonte  in  Ode  quae  mfcri- 
bitur  «V  xoqliM  fuaviffimo  joco  roborare  placuit.  Cum 
enim  Anacreon  fenex  ,  canis  undequaque  confper- 
fus,  puella;  contemptui  eflet;  quod  amoribus,  vo¬ 
luptatibusque  minus  aptus  cenferetur ;  a  coronis 
fumpto  argumento  pulcherrime  jocatur,  dicens: 

ogcf.  kxv  siQccvouriv 
07TW  zrpswf  T <X)  A£UJC« 
pOcfoi?  K£/V0l  7ThCi)li\IT0t>. 

Ubi  ab  implicatione  rofarum ,  &  liliorum  ad  co¬ 
ronarum  ufum,  fllarumque  decorem  fumit argumen¬ 
tum;  ut  probet  canitiei,  quae  fene&utem  comitatur , 
non  incongrue  puellae  rubicundas  genas  aptari,  id 
enim  Anacreontis  allata  jam  carmina  fbnant,  6c  his 
verbis  a  doctiflimo  viro  tranferuntur. 

En  ajpice  in  corollis 
Ro/ts  decenter  alba 
Ut  lilia  impluentur . 

Quod  fi  Graecis  fcriptoribus ,  Latinum  aliquem 
adjungere  voluerimus,  ad  favorem  coronas  liliaceas; 
aderit  pro  Latinis  Tertull.  de  cor.  milit.  qui  memi¬ 
nit  liliaceae  corona; ,  qua  utebantur  veteres,  dicens: 
Uti  tunc  laurea  ,  &  myrto ,  &  olea ,  &  illuflriore  qua¬ 
que  fronde ,  &  quod  magis  ufui  eft ,  centenariis  quoque 
rofis  ex  horto  Mida  /effis,  &  utrifque  liliis ,  &  omnibus'^ 
violis  coronariis,  haec  ibi  Tertullianus,  qui  utrifque 
hhis  dixit  ratione  candidorum  ,  &  rubrorum  lilio¬ 
rum,  quibus  ob  colorum  varietatem ,  &  venuftatem 
illi  coronabantur.  Tertulliano  Lyricus  nofter  Ho¬ 
ratius  aderit,  qui  ex  reditu  Numidae  laetitia  geftiens, 

&  ad  pocula,  conviviaque  amicos  excitando,  ait: 

Neu  defint  epulis  rofa , 

Neu  vivax  apium  ,  neu  breve  lilium. 

Coronis  itaque  liliaceis  in  conviviis  illi  veteres 
Uti  folebant.  ut  boni  odoris  voluptatem  inexplebi¬ 
lem  ,  fi  fieri  poflet,  explerent;  unguenta  coronis 
addere  confueverunt  ,  &  coronis  unguento  madi¬ 
dis,  capite  revin&o'  ccenare.  teftatur  hoc  Plin.  lib 
2,.  cap.  dicens  dc  coionis:  Lautiffimum  quippe  habe¬ 
tur  e  nardi  folio  eas  dari  i  aut  vefte  ferica  verfi colori , 
unguentis  madidas.  &  lib.  7.  Sympof.  qmcft.  8.  tradit 
hoc  idem  Plutarch.  referens  Regis  Perfarum  cum 
Antalcida  Lacedaemonio  humanitatem  ,  dicens  : 
Admodum  certe  inepta  ,  &  ruftica  habetur  Regis  Perfa- 


D 


139 

rum  adverfus  Antalcidam  Spartanum  magnificentia, 
quandam  coronam  e  rofa  ,  &  croco  confertam  in  un¬ 
guento  intingens  ei  mifit ,  nativa  pulchritudine  extincia  , 
faffaque  floribus  injuriose  contumelia.  Alia  quoque 
poflent  afferri  teftimonia  ,  fed  brevitatis  nobis  eft 
habenda  ratio. 

Potiflimum  enim  myrrhinis  unguentis  coronas,  ut 
ita  dicam  ,  molliflimi  illi  homines  confpurcabant : 
( quod  refte  didtum  puto  de  iis ,  qui  praeter  rationem 
voluptatem  appetunt,  jquamobrem  Virgilius  de  co¬ 
rona  myrrha  madida  ait : 

Nec  mihi  fudabunt  pingui  jam  tempora  myrrha. 

Sed  8c  Athenaeus  pluribus  in  locis  ifta  ex  veterum 
narrat  confuetudine.  Ad  conluetudinem  nuptialem 
igitur  ,  coronarumque  unguentis  madidarum  ufum 
refpiciens  Sponfa  in  loco  jam  allato,  cumhujufmodi 
coronae  rubicundis ,  ac  purpureis ,  ut  dicebamus, 
liliis  pararentur  5  myrrhaque  madefierent  ;  labia 
Sponfi  a  rubore ,  &  fragrantia  laudans ,  dixit:  Labia 
ejus  lilia  Jhllantia  myrrham  primam,  hoc  eft  myrrham 
praeftantiflimam  atque  digniflimam. 

Ex  his  quae  huc  allata  funt  de  coronis  in  unguen¬ 
tis  madidis,  Ifaiae  Prophetae  cap.  61.  ingeniofa  anti- 
thefis  explicatur,  fermo  ibi  eft  de  gratuitis  donis, 
bonisque  plurimis  quae  in  mundum  Servator  nofter 
hominibus  erat  allaturus.  Ut  ponerem  ,  inquit  Pro¬ 
pheta  ex  perfona  Servatoris  ,  fortitudinem  lugentibus 
Sion ,  &  darem  eis  coronam  pro  cinere  ,  oleum  gaudii 
pro  luffu.  Cum  enim  mos  eflet  Ifraelitis,  moeroris, 
&  lu£tus  caufa  cinere  confpurcari ,  caputque  cum 
primis  cinere  contegere ;  ut  lacrymte  ex  oculis  moe¬ 
roris  caufa  defluentes  cineribus  conglomeratae,  hu¬ 
manam  miferiam  ,  atque  vilitatem  publice  ea  ratione 
teftarentur ;  Deumque  ad  mifericordiam  provoca¬ 
rent  :  Propheta  volens  offendere  Mefliam  moerorem 
omnem  ablaturum  ab  hominibus,  &laetiflimacun£fa 
praeftiturum  ,  quod  corona,  tc  unguentis,  ut  dixi¬ 
mus  ,  ab  antiquis  attendi  confueverat;  fumpto  ar¬ 
gumento,  non  quidem  a  fimplici  corona,  fed  a  co¬ 
rona  unguentis  madida ,  ingeniofiflime  cineri  caput 
operienti  coronam  oppofuit;  lacrymis  vero  unguen¬ 
tum  Sufinum  ;  in  quo  rofeas  fortafle  cum  primis  co¬ 
ronas,  immergere  illi  confueverant ;  propterea  dixit 
ex  perfona  Meflia; :  ut  darem  eis  coronam  pro  cinere  , 
oleum  paudii  pro  luffu :  ut  quemadmodum  mcerentes 
homines  cinere,  fk  lacrymis  damna,  quae  peccato¬ 
rum  caufa  illis  contigerant;  necnon  luctum  ac  moe¬ 
rorem  aperiebant ;  .ita  pariter  in  oppofitum  ,  Meflia 
adventante,  gratiamque  remiflionis  a  peccatis,  homi¬ 
nibus  propriis  meritis  concedente,  tnftioribus  jam 
fublatis,  homines  jam  laeti ,  coronati  apparerent;  co¬ 
rona  circumquaque  Sufinum  ftillante  unguentum  :  ut 
corona  cineri,  Sufini  unguenti  ftillae ,  lacrymis  op- 
pofitas,  hae  lacrymas,  illa  cineres  auferrent. 


GAP.  XXIX. 

Explicatur  cur  oleum  laetitiae  fic  appellaretur. 

Ad  loca  Pfal.  108.  Genua  mea  infirmata  fiunt  d  je¬ 
junio  ,  &  caro  mea  immutata  eft  propter  oleum,  a. 
Reg.  14.  Lugere  te  jimula  ,  &  induere  vefte  lugu¬ 
bri  ,  &  ne  ungaris  oleo.  Matth.  6.  Tu  autem 
cum  jejunas  ,  unge  caput  tuum.  Et  ad  alia  plura. 

COnsuetudinem  hanc  firmiflime  tenuit  la¬ 
cer  nofter  interpres  vulgatus;  ut  in  facris  inter¬ 
pretandis  fcripturis,  fenlus  magis,  quam  ver¬ 
ba  attenderet:  quamobrem  cum  fcemen fafim 
oleum  Sufinum ,  me  judice  interpretari  debuiflet :  ab 

occafione 


140  Myrothecivm.  I.  141 


occafione  ufus  Sufini  unguenti,  ratione  &  argumen¬ 
to  fumpto,  oleum  Ltitia ;  ut  fiepius  vidimus ,  in  Pfal- 
mo  44.  illud  fcemen  fafon  P51'?  I S*5f  ideft ,  oleam  Su- 
Jtnumeto.  interpretatus:  oleum  gaudii  illud  idem  cap. 
61.  Ifaiae  fimiliter  ab  eodem  interprete  fuit  appella¬ 
tum.  Plurima  enim  veteres  moerorem  ut  indica¬ 
rent,  facere  confuevifle,  prophanas  tedantur  hifto- 
riae.  *nam  comam  deponebant;  candidam  in  atram 
commutabant  vedem ;  in  reconditorio  defundi , 
ludus  gratia  mulieres  fe  abdebant ;  abdinebant  a 
coronis ,  a  quibufeumque  alus  hilaritatis  fignis. 
Plutarch.  enim  inopufculo,  quod  mlcnbitur ,  Con- 
fo  latio  ad  uxorem ,  nonnulla  infinuat ,  dicens:  <ho 

fB&A  flWTfu  5  JJ)  -3 

it&qros  JjKQV£fis  ,  n  nvog  cfo)s.is  r  toiootuv  ,  »  x.oc&’  nfiz&v 

&7TCtVTWVTC6  ,  Y~j  JvCUTTOWTOi  ,  ,  Xj  MZtjo- 

fov,  X)  dpel Aijctov,  x,  4/OCpo^iJ  7ro<«  t!w'  Jfawetv ,  «V 

OVT£  yeAWTOf  CtlvTvi  [AiTQV ,  OVTgCpWTO?,  OVTg  QlAotvfyu- 

T (‘MTVztys,  TOIXVTU  >G&AK<I[AZV j?  ,  ^  Sfe. 

ro'  Trjv&of.  Aigo,  inquit,  pra  foribus  ei  repugnandum 
efi;  fcilicet  luctui,  committendum ,  «r  , 

tonfiura  ,  aliave  confimili  re  nobis ,  qua  fi  pr afidium  im~ 
ponat  s  qua  quotidie  occurrentia,  <3“ fatuum  in  cuti  entia  pu¬ 
dorem  ,  z/4  dejiciunt ,  wque  angufiias  redigunt ,  or 
ticulofum  faciunt  animum  i  ut  luElus  gratia  fic  obfejfus , 
lucem  ,  menfam  humaniorem 

participet  merens.  Plura  alia  faceie  folitos  infia  offen¬ 
demus  Myroth.  5.  cum  de  funebri  unguento  noder 
erit  fermo. 

Ad  facra igitur  revertendo,  paucioralfraelitas  ludus, 
ac  moeroris  gratia  fecifle  minime  condat;  quinpotius 
multo  plura  eos  geffifle  ,  quam  Ethnicos  ,  facras 
Scriptura;  paffim  tedantur.  non  enim  togam  tantum, 
aut  vedem  exuebant ;  fed  proprias  incidebant  car¬ 
nes;  comam  radebant;  cingulum  militarem  depo¬ 
nebant;  arma,  &  gladios  a  fe  rejiciebant;  6t  fi  qua; 
erant  apud  illos ,  quibus  militarem  ac  hilarem  ani¬ 
mum  odendere  confueviffent ,  hrne  omnia  moeroris 
caufa  a  fe  repellebant:  ut  etiam  caput,  quod  fertis, 
diadematibus,  atque  coronis  fedividimi  animi  notis 
ornare  confueverant  ;  cineribus  confpergerent  ,  ac 
deturparent,  loca  plurima  ex  divinis  petita  literis 
hxc  probare  poflent :  fatis  fit  tamen  locus  unus  ex 
cap.  7.  Jofue:  ubi  in  expugnanda  arce  Hai  popu¬ 
lus  Jfraeliticus  dum  occuparetur;  terga  non  folum 
vertit ,  fed  &  cadus  quoque  corruit :  quamobrem 
Jofue  Ifraelitici  exercitus  Dux  fummus ,  moerore 
afledus ,  una  cum  reliquo  fenatu  ,  qui  in  cadris 
aderat ;  vedimenta  non  folum  fcidide  ,  fed  etiam 
cinere  capita  propria  eos  afperfifle  legimus.  Jofue 
vero  ficidit  vefiimenta  fiua9  ait  textus,  &  pronus  cecidit 
in  terram  coram  arca  Domini  ufique  ad  vejperam  ,  tam 
ipfie ,  quam  omnes  fenes  Ifirael :  miferuntque  pulverem  fiu- 
per  capita  fua.  haec  ibi.  Verum  quia  nihil  ad  nos  ida, 
in  praefentiarum  ;  nifi  quatenus  ab  oleo  quoque, 
&  ab  unguento  cum  primis  Hebraei,  Sc  aliae  gentes 
abdinere  confueverunt ,  moeroris  atque  triditiae  fi¬ 
militer  de  caufa;  ad  haec  nos  convertamus. 

Moeroris,  ac  ludus  ratione  ab  undionibus,  un¬ 
guentis,  &  oleis  abdinere  folitos  veteres  ,  Plutar- 
chus  loco  jam  citato  odendit,  feribens  ad  uxorem, 
dicens:  apfiA jou  2i\  cuuocrog  'lusovrou  tu  kocxu  tovtu  ,  ^ 
JjfifioAou  otO5'  oiAip.p.oe ,  Yy  Aout^ov  ,  Xj  rlui  uTAlw 
Huic  malo ,  inquit,  nimirum  ludui,  comitatur  corpo¬ 
ris  neglecho ,  &  averfatio  unctionis ,  lavacri ,  ac  reli¬ 
qua  vicius  rationes.  Ab  his  quoque  undionibus  moe¬ 
roris  caufa  abdinere  folitos  Hebraeos,  vel  poeniten- 
tium  ,  ac  jejunantium  ritus ,  qui  facris  in  literis 
non  raro  referuntur ,  fupra  quam  podit  defiderari , 
quod  diximus ,  odendunt ;  Propheta  dicente  in 
Pfalmo  108.  Genua  mea  infirmata  fiunt  a  jejumo ,  & 
caro  mea  immutata  efi  propter  oleum.  Quid  ed  car¬ 
nem  immutari  propter  oleum  ?  forfitan  propter  fu- 


B 


C 


F 


perfluum  olei,  ac  unguentorum ufum  ?  nequaquam: 
quin  potius  defedum  olei  conditi,  Propheta  ref- 
pexit;  intermidam  nimirum  poenitentia;  caufa,  un¬ 
guentorum,  ac  oleorum  confuetudinem  ;  quaprop¬ 
ter  Graeca  exemplaria  habent :  rd  ydocrd  y.ov  yt&zvn- 
ffocv  "iviv  vvyseiots  ,  Jtj  y.00  yTAoiuB-q  Ji  eAcqov.  Ed 

autem  mutatio  per  yfAotwS-t)  in  damnum,  provenit 
enim  ab  aliqua  re,  quae  nullius  fuerit  voluptatis,  fed 
in  derifum.  ita  hunc  Pfalmi  locum  ,  d  praeclare 
quidem  ,  me  judice  ,  Janfenius  paraphradice  ed 
interpretatus  hac  verborum  forma  :  In  his  autem 
meis  malis ,  ita  m  precibus ,  addito  etiam  perpetuo  jejunio 
fui  Jedulus  i  ut  genua  mea  debilitata  Jint ,  &  vacillent 
pr a  jejunio,  &  caro  mea  fiuo  vigore  immutata fit  prop¬ 
ter  deficientem  ejus  pinguedinem ,  &  propter  negleElum 
&  intermijfium  ufum  unguentorum:  qua  ficut  &  alias 
delicias  corpori  meo  fiubtraxi  propter  orationis  fi u dium. 
Hoc  etiam  praeclare  expreflit  textus  hebraicus  his 
verbis:  l?f?  "!*?'  hoc  ed,  Et  caro  mea  defrau¬ 
dat  a  efi  ab  oleo.  Ed  enim  1  itera  n  pro  I?  priva¬ 
tiva  ;  ut  norunt  lingua;  landa;  peritiores.  fe  vero 
ab  efeis,  &  ab  unguentis  jejunii,  ac  poeniten¬ 
tia;  caufa  abdinuifle  tradit;  &  adeo  abdinuifle, 
ut  caro  illius  qua;  ufu  unguentorum  decorem ,  ve- 
nudatem  ,  ac  foliditatem  acquifiverat,  illorum  ab- 
dinentia  in  rugas  adeo  abierit;  ut  in  derifum  ha¬ 
beretur  his  qui  unguentis,  ac  oleis  operam  de 
more  dabant  :  ideo  fubintulit  :  Ego  autem  f  alius 
fium  in  opprobrium  illis  ,  viderunt  me  ,  &  moverunt 
capita  fua.  Quamobrem  ex  hoc  loco  Pfalmi  ab 
undionibus  abdinere  poenitentia;  caufa  Hebrreos 
confuevifle,  perfpicuum  ed. 

Probatur  etiam  lfraelitarum  abdinentia  ab  oleis, 
moeroris  caufa,  ex  cap.  4.  lib.  2.  Rcg.  cum  enim 
Joab  Davidici  ,  regiique  exercitus  Imperator  ,  de 
muliere  Thecuite  ad  David  mittenda  cogitaret:  ut 
prudentiflimo  quodam  adu  ,  Abfaloni  ,  fratricidii 
caufa  exulanti,  reditum  impetraret;  moerorem,  or¬ 
bitatis  caufa  ,  fimulare  illam  jubet  :  quem  ut  effi¬ 
cacius  exprimeret;  ab  unguentis,  utabdineat monet. 
Lugere  te  fimula ,  inquit,  &  induere  vefie  lugubri ,  & 
ne  ungaris  oleo,  itaque  dodore  Joab  didicimus  in  facro 
textu  ,  lfraelitas  ludus  caufa  ab  undionibus  abdine¬ 
re  folitos.  Quapropter  jejunia,  &  fidas  poeniten¬ 
tias,  ut  affimularent  hypocrita;,  inter  convivia,  oc- 
cultasque  epulas ,  forinfecus  ab  unguentis ,  &  undi¬ 
onibus  abdinendo,  populis  fanditatem  ex  jejuniore 
poenitentia  in  feipfis  odentare  conabantur,  per- 
fpicua  haec  funt  ex  verbis  Servatoris  nodri,  qui 
hanc  fimulationem  a  nobis  ,  ut  removeret,  Matth. 
6.  ait  :  Tu  autem  cum  jejunas ,  unge  caput  tuum. 
hoc  ed  ,  Nolite  fieri  ficut  hypocrita  trifies.  hi  enim 
cum  jejunant;  ut  animi  candorem  cum  triditia  in 
jejunio,  ac  poenitentia  fimulent,  atque  lecus  quam 
vere  fint  ,  ut  appareant  ;  ab  undionibus  fe  abdi- 
nent.  fecus  vobis  faciendum  doceo,  ait  fandiffimus 
Servator  :  quamobrem  ut  populorum  extrinfecum 
landitatis  plaufum  declinetis ,  extrinfecamque  hila¬ 
ritatem  intra  jejunia,  ac  poenitentias  ut  odendatis; 
oleo,  &  unguento  inter  jejunia  uri  vos  moneo, 
ac  jubeo. 

Nec  folum  moeroris  caufa ,  ac  ludus  abdine- 
bant  ab  undionibus  veteres ;  verum  etiam  moero¬ 
rem  deponentes  ,  unguentorum  ,  oleorumque  aro¬ 
matibus  conditorum  ufum  repetebant :  ut  jam  un¬ 
guenta  reaflumpfifle  ,  moeroris  ac  ludus  jam  lepo- 
fiti  nota  forent,  adeo  ut  fervi  etiam  pod  verbera, 
ad  deponendum  moerorem  ,  balnea  ,  &  unguenta 
peterent.  Locus  ed  apud  Plutarch.  in  libro  qui 
inferibitur  :  Non  pojfie  Juav.  vivi  fiecun.  Ept.  reji¬ 
ciens  enim  Epicuri,  &  Metrodori  fententiam,  qui 
beatitudinem  in  fuga  mali  collocabant,  ita  de  hoc 
ait:  E  7TtK0VO6S  yyflTCH  ,  ^  ,  QwlotVT  ctya&OVj 

i 


142  SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN. 

o  dKfiiryir»  rfrrSxeutS  Qvyw  T&ifooi  ,  %  x*%ovtk  xvfy*-  A 
ikXw  r,v«  y*pw  n  «I  ci^ypoS  A^ivrm  ,  cxrui- 

^  p*- 


OUKKX,  f 


TTOJUV  T IV»  X*&V  *>  di<T^UV  “WP0 

VU;  dM^ivm ,  &n>A ovedp&m  [*ir 

nyetr,  iAdj^wh,  %K»&*&S,  XjdtMyow, 

Auriris  x^C?*  *y&*av  >  *)  dBnd.Tav.  hoc  eft:  Epi¬ 
curus  erravit  &  Metrodorus  ,  efftntiam  &  fammum gra¬ 
dum  boni ,  fugam  mali  conflitttentes :  gaudiumque  gau¬ 
dentes  mancipiorum  quoddam  ,  aut  captivorum ,  qui  e 
i vinculis  fnt  dimifft  i  qui  pofl  contumelias  &  verbera , 
unguntur  ,  &  lavantur  i  cum  quidem  liberalem  ,  pu¬ 
ram  ,  Jinceramque ,  &  vibicum  expertem  Utttiam ,  ne¬ 
que  dcguftavennt  unquam ,  neque  fpeblaverint .  Qui¬ 
bus  plane  verbis  non  folumPlutarchus  nofter,  feivos 
Icetitiae  caufa  ad  unguenta  confugifle  oftendit;  veium 
etiam  huic  voluptuarii  fervorum  laetitias,  quam  inge¬ 
nuorum  indignam exiftimat,  puram  lftoium,  6c  fin- 
ceram  opponit,  nobis  tamen  fit  fatis  ex  hoc  loco,  laeti¬ 
tia:  caufa  fervos  etiam  ad  unguenta  confugilfe. 

Ufus  etiam  unguentorum  ,  ac  oleorum  tam  aper¬ 
tam  craudiorum  notam  prae  fe  ferebat  ut  lautiffimos 
quofque  dies  ,  ac  folemniora  gaudia  non  nifi  oleis , 
atque  unguentis  veteres  ,  non  folum  Ifraelitae,  fed 
alia;  etiam  gentes  potirentur.  Locus  erit  ex  Plauto 
in  Bacchid.  apud  quem  duas  meretriculae,  diu  jam) 
mcerore  fatigatos  fenes ,  quos  ad  gaudia  fruenda  invi¬ 
tant  i  his  verbis  alloquuntur.  Bacch. 

I  hac  me  cum  intro  ,  ubi  Jit  tibi  lepide  v  ibi  ibus  , 

Vino  atque  unguentis  j  fatis  jam ,  fatis  vos  tnftes. 

Nobis  de  varia  lectione  loci  hujus  ,  cum  Lipfio  , 
Pareo  ,  Sc  Taubmanno  difputandum  non  eft  ,  fed 
ipfis  dimittenda  :  fatis  habemus,  Plauti  teftimonio, 
&  muliebri  impudentia  ,  a  moerore  ad  gaudia  pro- 
bafle  ,  unguentis  ,  6c  oleis  veteres  tranfire  folitos. 
Quod  etiam  ab  Hebraeis  hoc  fieri  foleret ,  facrae  li- 
teras  aperiunt  :  ubi  enim  facer  textus  ,  Judith  mu¬ 
lierem  prseclariflimam  ad  divinam  impetrandum  cle¬ 
mentiam  ,  cilicio  contedam  ,  &  cinere  opertam, 
fe  coram  Domino  proftravifle  aperuiflet ,  cap.  io. 
fubintulit :  Surrexit  de  loco  m  quo  jacuerat  prof  rata  ad 
Dominum  ,  vocavitque  abram  fuam ,  &  defcendens  in 
domum  fuam  abftulit  a  fe  cilicium  ,  &  exuit  fi  vefti- 
mentis  viduitatis  fua  ,  &  lavit  corpus  fuum  ,  &  unxit 
fi  myro  optimo.  Haec  ibi  facer  textus  ,  ubi  Judith  a 
corporeis  afflictionibus,  carnis  maceratione  in  qua 
poenitentiae,  ac  placandi  numinis  caufa  ad  illam  uf- 
que  diem  jacuerat,  ad  fimulata  gaudia,  undionibus 
fe  aptavit :  ut  lafcivientem  Holofernem  fine  caftifli- 
mi  fui  animi  labe,  ad  gloriam  divinae  omnipotentiae, 
fuique  Ifraelitici  populi  honorem ,  deciperet.  David 
quoque  fimile  quidpiam  fecifle  legitur  cap.  iz.  Reg. 
2.  aegrotabat  enim  infantulus  ,  quem  illi  ex  adulte¬ 
rino  conceptu  Betfabea  pepererat :  trillabatur  Rex 
de  pueruli  morbo ;  pro  falute  illius  Dominum  ,  quem 
offenfum  noverat  deprecabatur  Rex  a  numine  ne¬ 
quaquam  exauditur  ,  mortuus  eft  puer,  timebant 
fervi  hoc  Regi  aperire  ne  magis,  ac  magis  Rex  tri- 
ftaretur,  ac  moerore  conficeretur:  verum  ftatim  ac 
mortuum  puerum  David  novit,  a  ludu  furrexit; 
ludum  ,  ac  triftitiam  fe  rejecifle  ut  aperiret,  undus 
eft.  Num  mortuus  eft  puer  ?  inquit  David,  qui  refpon- 
derunt  ei  ,  mortuus  eft-.  Surrexit  ergo  David  de  terra 
&  lotus  ,  unElusque  eft ,  cumque  mutajfet  veflem ,  in- 
grejfus  eft  domum  Domini ,  &  adoravit, 

Cumque  olei  Sufini  frequentiffimus  eflet  illa  aetate 
ufus ,  apud  quofcumque  Ifraelitas  ;  (quod  pras- 
ftantiflimum  putaretur ,  ut  jam  in  fuperioribus  often- 
fum  fuit )  &  in  conviviis  ,  nuptiis ,  purificationi¬ 
bus  ,  &  alia  quacumque  de  caufa  j  ad  hilaritatem 
oftendendam  ,  oleo  ,  ac  unguento  uterentur  :  licet 
alia  plurima  edent  unguentorum  genera,  quibus  pa¬ 
riter  ungebantur  nuptiarum  ,  &  conviviorum  occa- 


B 


D 


E 


143 

fione  i  antonomafia  nihilominus  quadam  ,  hoc  cum 
primis,  oleum  gaudii ,  &  oleum  laetitia;  didum  fuifle 
exiftimamus.  Ad  quem  frequentiflimum  ufum  re- 
fpicientes  Septuaginta  Interpretes  ,  quos  nofter  fe- 
quutus  eft  vulgatus  ,  potius  quam  ad  fonum  verbo¬ 
rum  ,  non  oleum  Sulinum  ,  fed  laetitiae  hoc  genus 
unguenti  appellarunt, dicentes: nyomY\<ra.<;  S[ix.oeio<Tvvlw, 

Kj  k/abryerois  dvouiav  ,  J fi  tSto  c re  6  @eo?  o  Qsoc  <sx 

ikoaov  dyoiTAidinug  xovg  [mt <rou.  hoc  eft, 
Dilexifti  juftitiam  ,  &  odifti  iniquitatem  ,  propter  hoc 
unxit  te  Deus ,  Deus  tuus  oleo  exultationis  pra  participi¬ 
bus  tuis ,  ideft  inter  eos ,  qui  tecum  partem  habent  j  in¬ 
ter  juftos  nimirum  ,  &  Deo  gratos  ,  ipfe  unus  oleo, 
quo  reliquae  creatura;  coelorum  gaudia  potiri  poflent, 
undus  fuifti.  Similiter  cap.  6i.  Ifaiae  ,  ut  indigita- 
ret  Propheta  ,  quam  maximum  gaudium  Angelis  , 
8t  hominibus  Meflias  allaturus  efiet  in  Mundo  ,  fuo- 
rum  meritorum  excellentia  ,  ac  dignitate  ;  triftiori- 
bus  opponit  hoc  oleum  Sufinum ,  quod  gaudii  ab  in¬ 
terprete  eft  appellatum ,  dicens  :  Vt  ponerem  fortitu¬ 
dinem  lugentibus  Sion  ,  &  darem  eis  coronam  pro  eme¬ 
re  ,  oleum  gaudii  pro  luttu.  Hac  enim  ratione,  ab 
ufu  petita  ratio  nominis  in  oleo  ,  de  quo  Propheta 
loquebatur  ,  aperta,  &  perfpicua  fiebat. 

Ut  vero  eunda  dilucide  expediantur  :  quinam 
apud  Hebrasos  dies  ketitiae  appellarentur  ,  verbis  lu¬ 
culentioribus  ,  &  pluribus  ex  facris  literis  aperien¬ 
dum  erit,  inde  enim  ,  me  judice  ,  facillime  olei  lae¬ 
titias  ufus  ,  nominifque  ejufdem  ratio  ,  manifefta 
erunt,  has  vero  dum  evolvimns  facras  literas  ,  nup¬ 
tiarum  ,  conviviorumque  dies ,  laetitias  ,  ac  gaudii 
appellatos  ,  facra  tradidifle  comperimus  oracula. 
Conviviorum  dies  eo  nomine  infignitosin  lib.Efther 
legitur  i  ubi  Mardochaeus  ob  liberatum  ab  univerfali 
casde  populum  Hebrasorum  ,  quem  Amanus  in  toto 
Perfarum  Regno  trucidandum  juflerat;  diem  feftum 
indixit :  qua  occafione  dies  convivii ,  laetitias  dies 
appellatos  accepimus.  Sic  enim  legimus :  Et  rever¬ 
tente  fimper  anno  filemni  celebrarent  honore  ,  ejfentque 
dies  ifti  epularum  ,  atque  Ut  it  ia.  ita  ibi.  Ubi  epulis, 
lastitise  conneduntur  ,  ut  epularum  dies  i  laetitias 
dies  dicendos  fore  manifeftum  fieret.  Quapropter 
quibufeumque  in  regionibus ,  8c  apud  quafcunque 
nationes  ,  ufu  receptum  femper  fuit  antiquis  illis 
temporibus  }  nullam  dari  laetitia: ,  aut  gaudendi  oc- 
cafionem  ,  abfque  epulo  :  nec  epulum  fine  lastitia 
cordis ,  animique  alacritate  :  &  denique  epulum  ac 
laetitiae  dies  undiones  &  ungenta  comitabantur. 

Eo  pariter  nomine  nuptialia  fefta,  laetitias  dies  ap¬ 
pellata  fuifle  ex  cap.  3.  Cant.  liquido  conftat.  Sacra 
enim  Sponfa  Hierofolymitanas  adolefcentulas  monet, 
ut  Regem  Salomonem  in  diademate ,  £c  corona  nu¬ 
ptiali  contueantur  ;  hunc  autem  nuptiarum  diem  , 
laetitiae  diem  appellavit  textus  facer  his  verbis :  Egre¬ 
dimini  &  videte  filia  Sion ,  Regem  Salomonem  in  diade¬ 
mate  ,  quo  coronavit  illum  mater  fua ,  in  die  defponfationis 
illius,  &  in  die  latitia  cor  dis  fui.  Quo  certe  in  loco  , 
nemo  eft,  qui  non  videat,  dies  nuptiales  non  tantum 
dies  laetitiae  appellatos ,  quin  etiam  dies  laetitiae  cordis , 
hoceftfummae,  maximaeque  laetitiae.  Eodem  pari¬ 
ter  vocabulo  appellari  in  facris  literis  dies  feriatos , 
feftorum  de  caufa  inftitutos,  conviviorum  occafione, 
manifeftum  eft  ex  cap.  y.lib.  x.  Paralip.  &cap.8.1ib, 
3.  Reg.  in  quibus  de  dedicatione  Salomonici templi 
agitur  }  &  dies  illos ,  dies  laetitiae  facer  appellat  tex¬ 
tus  :  quapropter  &  nobis  merito  licet  conjedari  , 
quod  oleum  iftud  Sufinum  ,  feu  liliaceum  velimus 
illud  dicere ,  quod  praeftantiflimis ,  pretiofiflimisque 
aromatibus  condiebatur  i  eo  feculo  ,  laetitias  oleum 
didum  fuifle  ex  antonomafia  Sc  excellentia ,  ab  occa¬ 
fione  ufus  vocabulo  fumpto  :  ad  quem  ufum  Septua¬ 
ginta  interpretes  ,  &  cum  his  nofter  vulgatus  refpe- 
xit  in  illo  vocabulo ,  quod  nimirum  illo  oleo  Hebraei, 

tunc 


144  M  Y  R  O  T  H 

tunc  ad  qusecumque  facra  ,  etiam  nuptialia  de  more  A 
corrupti  1'eculi  uterentur. 


E  C  I  V  M.  I. 


145 


C  A  P.  XXX. 

Balnei  aqua  uti  fanitatis  putabatur  *  &  amicitia: 
ac  fidei  fymbolum  habebat. 

AdlocaGen.  18.  Et  dixit  ,  Domine  Ji  inveni  gra¬ 
tiam  in  oculis  tuis  ,  ne  tranfeas  [ervum  tuum  ,  fed 
afferam  pauxillum  aqua  ,  &  lavate  pedes  vefiros  , 
&  requiefcite  fub  arbore.  A£t.  8.  Et  jujfit  fi  are 
currum  ,  &  defcenderunt  uterque  in  aquam  ,  &  ba- 
ptiz.avit  eum.  Joan.  Z.  Ego  debeo  a  te  baptizari  , 
&  tu  venis  ad  me  ?  Sine  modo  ,  fic  enim  oportet 
nos  implere  omnem  jufiitiam .  Et  ad  alia  plura 
loca. 

UNguentorum,  ac  oleorum  ufum  tollen¬ 
dum  omnino  ab  illo  feculo  ,  in  quo  legales 
purificationes  ex  lege  debebantur  ;  aut  expro¬ 
brandum  veteribus  illis,  nequaquam  putemus.  ^  Un- 

tuentis  enim  ,  ac  oleis  conditis  in  balneis  licite  ute- 
antur;  nec  minori  ratione  ad  exercitationes  in  lu6ta, 
in  conviviis  quoque  his  modefte  uti  ,  8c  fanitatis 
gratia  ,  minime  vetabatur.  Balneorum  ufum  purifi- 
‘  ■  ’  "  1 '  ;  ex 


B 


C 


cationum  gratia  introdu&um  arbitramur  ;  ex  lege 
enim  Mofaica  id  conftitutum  cum  efiet  apud  Ifraeli- 
tas  ;  ut  nimirum  impuri  nequaquam  numen  adirent, 
orationis  ac  facrificii  de  caufa  ;  balnea  quoque  fre¬ 
quentare  Ifraelitas  cogebantur,  quia  vero  praeter  ra¬ 
tionem  culta  Religio  ,  facile  in  fuperftitionem  dila- 
bitur  ;  quas  Religionis  erant ,  voluptati  dedere  illius 
corruptae  aetatis  homines  ;  ut  voluptatibus  addidbi in¬ 
ter  ipfas  voluptates  ,  Deum  ,  Deosque  colere  puta¬ 
rentur. 

De  balneis  nobis  agendum  non  erit.  Andreae 
Bacio  has  partes  relinquimus  :  qui  perdocte  quidem 
de  his  egit  :  nobis  vero  in  balneis  tantum  commo-  E 
randum  erit  j  quantum  ad  unitiones  6c  unguenta  ; 
pertrailanda  necefle  fuerit.  In  his  enim  adeo  ftu- 
diofi  fuerunt  veteres  ;  ut  praecipua  ornamenta  urbi-  j 
um  cenferentur  balnea  :  quamobrem  inter  publica 
aedificia  ,  quas  &  publico  ufui  erant ,  &  ex  publico 
aerario  ad  ornatum  civitatum  conftruebantur;  balnea 
recenfebantur.  de  qua  re  eft  epifiola  zf.  apud  Plin. 
lib.  io.  in  qua  de  Prufenfium  balneo  agit,  fcribens 
enim  ad  Trajanum  :  Prufenfes ,  Domine  balneum  ha¬ 
bent  ,  inquit  ,  &  fordidum  &  vetus  s  id  itaque  indul¬ 
gentia  tua  refhtuere  defiderant.  Sc  infra  :  Deinde ,  quam 
ipfi ,  fupple  pecuniam  ,  erogare  in  oleum  foliti ,  parati 
funt  in  opus  balnei  conferre ,  quod  alioqui  dignitas  ci¬ 
vitatis  ,  &  feculi  tui  nitor  poflulat.  Epift.  etiam  41. 
meminit  Plinius  balnei  Claudiopolitanorum  ,  quod 
minus  apto  loco  conftrueretur,  fibique  tanquam  Pro¬ 
vincias  Proconfuli  ,  architeftum  mitti  a  Trajano  po- 
ftulat  ,  ut  de  loco  opportuniori  confulat  ;  dicens  : 
Claudiopolitani  quoque  in  deprefio  loco  ,  imminente  etiam 
monte ,  ingens  balneum  defodiunt  ,  magis  quam  adifi- 
cant  ,  dr  quidem  ex  ea  pecunia  ,  quam  libenter  addunt 
beneficio  tuo  ,  aut  jam  obtulerunt  ob  introitum  ,  aut  no¬ 
bis  exigentibus  conferent.  Quamobrem  aeternitati  com¬ 
mendabantur  ,  qui  balnea  non  folum  a^dificaflent , 
verum  etiam  reftauraflent.  Eft  de  hac  re  lapis  apud 
IVlanut.  in  di£t.  Foedare,  hac  verborum  forma , 

FLAVIVS.  PHILIPP VS.  VIR.  CLARISSIMVS 
PRiEFECT  VS.  VRBI.  NYMPHJEVM.  SORDIVM 
SQVALORE.  FOEDATVM.  ET.  MARMORVM 
NVDITATE.  DEFORME.  AD.  CVLTVM 
PRISTINVM.  REVOCAVIT 


E 


Tanto  equidem  balneorum  ftudio  veteres  teneban¬ 
tur  ,  ut  pidhiris ,  praeftanciflimis  ftru&uris  ,  lapidi¬ 
bus  pretiofis  elonginquo  petitis  ,  balnea  ornare  cu¬ 
rarent  diligentiflime.  Inde  illud  Papinii  noftn  de 
balneis  Hetrufci  lib.  1 .  Sylvar.  loquens  de  prasltan- 
tia  lapidum  in  ftrutftura  tedificii. 

Non  huc  admiffit  Thafos  ,  aut  undofa  Carifios  , 

Aiocret  onyx  longe  ,  queriturque  exclufm  ophites  , 

Sola  nitet  flavis  Nomadum  decifa  metallis 

Purpura  ,  fola  cavo  Phrygia  quam  Synados  antro 

Ipfie  cruentavit  maculis  lucentibus  Atys  : 

Ouasque  Tyrus  niveas  fecat  ,  dr  Sidonia  rupes. 

Ubi  Poeta  nofter  varias  enumerat  gemmarum  fpe- 
cies,  quibus  balnea  Hetrufci  decorabantur,  quas  qui¬ 
dem  fuo  decore  ac  ftrudtura  rapuerunt  etiam  Martia¬ 
lem  ,  ut  de  eifdem  balneis  iple  quoque  lib.  6.  nu.4Z,. 
dixerit  : 

Illic  Taygeti  virent  metalla  , 

Et  certant  vario  decore  fixa  , 

Qua  Phryx  ,  &  Libys  altius  cacidit  , 

Siccos  pinguis  onyx  anhelat  afius  , 

Et  flamma  tenui  calent  Ophita. 

Verum  ubi  cunfta  deeflent  antiquorum  feriptorutn 
teftimonia  ,  Thermarum  Diocletiani  auguftifiimum 
aedificium  luis  ruinis  ,  quantum  veteres  ftuduerint 
in  his  balneis ,  aperte  oftendit.  Quamvis  vero  mul¬ 
ta  de  his  dici  pollent  ;  dimittenda  duximus  j  haecque 
claudenda  hoc  elegantilfimo  Cyri  difticho  de  balneo 
Byzantino. 

Kusrpif  <ri)v  ^X^Jtiosi  f  i 

pi&lv  sJwKS  %x&v. 

id  eft  , 

Cypris  cum  gratiis ,  &  filio  aurea  tela  habente  , 

Hic  lavans  pretium  dedit  venufiatem. 

Merito  igitur  literatis  quoque  lapidibus  commen¬ 
dantur  non  folum  qui  populo  balnea  tedificalfcnt ,  6c 
reftauraffent ;  fed  etiam  qui  aliquo  modo  prasftitif- 
fent.  Eft  lapis  Manutianus  in  didtione  Balneum  hac 
verborum  forma. 

L.  CLVVIANIVS.  L.  F.  ANI 
CILO 

BALNEVM.  ET.  AQVAS.  DE.DIT 

Commendantur  etiam  ibidem  non  folum  qui  bal¬ 
neum  ,  &  aquas  dedifient  ;  fed  etiam  qui  proventus 
deftinaffent,  ut  ad  balneorum  ufum  miniftri  adedent, 
his  qui  illo  ablutionis  caufa  adveniflenti  cujus  lapidis 
hasc  funt  verba. 

TERENTIA.  Q_  F.  POSTHVMINA 
S  I  B  I.  E  T.  C.  V  E  T  V  R I.  I V  C  V  M  O 
NIS.  VIRI-  SVI.  ET.  C.  VETVRI.  C. 

F.  POSTHVMINI.  F.  SVI.  NOMINE 
BALNEVM.  ET.  LAVATIONEM 
SOLO.  PRIVATO.  GRATVITAM 
IN.  PERPETVOM.  DEDIT 


Dicebatur  enim  gratuita  lavatio  ,  ad  quam  nulla 
foluta  mercede  balneatori ,  homines  admittebantur : 
quas  lavatio  cum  perpetuo  legata  fuerit  in  noftro  la¬ 
pide  ;  perfpicuum  eft  Terentiam  hanc  ,  quas  in  la¬ 
pide  celebratur  ,  cujusque  memoria  asternitati  com¬ 
mendatur  j  una  cum  lavatione  in  balneo,  lervos  quo¬ 
que  eidem  adlegafle  ,  proventusque  adfignafle  i  qui¬ 
bus  &  viri  illi  fuftentarentur  ,  Sc  alii  ,  his  mortuis 
K  /  balnei 


Sacrorvm  E l je ochrismathn. 


146 

balnei  minifterio  adlcriberentur.  Nec  mirum  quod 
aded  commendentur  ,  qui  balnea  conftruxiffent ,  po¬ 
puloque  aquam  in  ablutionum  ufum  dediflent  :  nec 
enim  tantum  Urbi  ornandas  ,  fed  etiam  publicas  fa- 
luti  confuluifle  cenfebantur.  Utebantur  enim  vete¬ 
res  balneis  ,  tum  corporalis  ,  tum  etiam  fpiritualis 
fanitatis  caufa  :  licet  poftmodum  ad  voluptates  balnei 
ufum  tranftulerint.  de  ufu  ad  fitnitatem  meminit  Cle¬ 
mens  Alexan.  lib.  3.  pasdag.  cap.  9.  Balnei  ergo  qua- 
ipor  funt  caufa  ,  inquit  ,  per  quas  ad  ipfum  accedimus, 
vel  enim  caufa  munditiei  ,  vel  caloris  ,  vel  fanitatis  , 
vel  pofiremo  voluptatis .  fe  ergo  voluptatis  caufa  lavare 
rejiciendum  ejl.  fumendum  efi  autem  lavacrum  ,  mulie¬ 
ribus  quidem  mundationis  caufa  ,  CF  fanitatis  s  folius^ 
autem  fanitatis  viris,  hasc  ibi  Clemens  ,  qui  minimo 
Chriftianis  balneum  ,  corruptiffimo  etiam  feculo  in¬ 
terdixit.  Nos  vero  attendentes  ad  inftituta  Mofai- 
cx  lecris ,  balneo  uti  licuifle  dicemus  Ifraelitis;  non 
folun?  fanitatis  de  caufa  ,  fed  etiam  ut  homines  pu¬ 
rificati  ,  &  loti ,  facris  operam  darent. 

Sanitatem  in  ufu  balnei  prius  exquiramus  *  ut  fa- 
cra  poftmodum  purificati  petamus,  nam  quod  vires 
fefiie  ,  balneo  refocillarentur,  teftis  eft  vox  ipfa  bal¬ 
neum.  putatur  enim  derivari  a  Graeca  voce 
quod  balneum  fignificat ,  &  derivatur  t 0  diro- 

/3«A«v  r»g  dvlotg  ,  id  eft  ,  a  depellendo  anxietates. 
quam  etymologiam  Auguftinus  quoque  Pater  nofter 
lfb.  p.  Confefiionum  cap.  12.  ii  do&oribus  fuis  fe  ac- 
cepifie  teftatur.  fed  &  Tullius  de  his  quas  funt  ad 
valetudinem  neceflaria ,  ad  Terentiam  fuam  fcribens; 
ait  :  Labrum  f  in  balneo  non  efi  ,  fac  ut  fit.  Plato 
quoque  Dialog.  6.  de  legibus  ,  de  ufu  balnei  ado- 
lefcentioribus  leges  prasfcripfit  ,  dicens  :  Trcvn&yfi  5' 
L)  Tot?  toiovtoic  ‘yvjjivdrioi  x.ctrotdx.djoiljf  rovg  vfi? 

ctvroTs  Ti  itj  r oie  yz^di ,  yspovnx.ee  Aovrgd  Bsgj uoo  izaefi- 
y^ovr ate'  vaLo  ctvlui  ^  olfi  0 ovov  Ius’ 

6vyj<s<(,  xMwovrw  n  voiroig  ,  Xj  Ttovoig  TtTgvfxevei  yiwgyi- 
x. oTg  Si^opiivovg  dJp, Mfwg  ,  ioerQx  J\J  efiv  7T«vu 

<ro<pS  ficArlova  <soy\Z.  hoc  eft  :  Vbique  autem  in  bis 
gymnafia  juvenes  ,  tam  fibi  commoda  ,  quam  fienibus 
praparent  •  calidis  balneis  confiitutis  ,  &  copiofie  Jiccis 
appofitis  lignis  ;  ut  &  remedium  arrotantibus  ,  &  lini- 
men  labore  defejfs  agricolis  benevole  afferatur,  qua  Jane 
curatio  tonge  melior  efi  quam  medici  parum  periti  mede¬ 
la.  111  u liratur  ex  his  Martial.  lib.  6.  in  his  quae 
fcripfit  ad  Oppianum  de  Hetrufci  thermis  ,  di¬ 
cens  : 

Hetrufci  nifi  thermulis  laveris  , 

Illotus  morieris  ,  Oppiane. 

Nulla  fic  tibi  blandientur  unda  , 

Nec  fontes  -Aponi  rudes  puellis  , 

Non  mollis  Swuejfa  ,  fervidique 

Fluclus  P  affer  is  ,  6tc. 

Poetam  autem  ad  fanitatem  petendam  ex  balneo 
Hetrufci  ab  Oppiano  refpexiffe  j  liquido  confiat  , 
ex  enumeratione  Patavinorum  fontium  ,  &  aliarum 
thermarum  ,  quarum  meminere  veteres  &  recen- 
tiores  feriptores ,  quibusque  homines  ufi  funt  ,  non 
quidem  ad  voluptates,  atque  delicias,  fed  ad  pellen¬ 
dos  morbos.  Pulchre  etiam  illuftratur  Ciceronis  lo¬ 
cus  ex  9.  epift.  fam.  22..  Jocans  enim  ibi  .Cicero 
cum  Pxto  ,  quod  obfeoena  modeftis  fint  explican¬ 
da  verbis :  ad  verbum  Pedo  cum  veniflet,  ait:  Ouid 
ipfa  res  modo  honefa  ,  modo  turpis  ?  fuppedit  fiagitium 
ejl  i  jam  eris  nudus  in  balneo  ,  non  reprehendis .  habes 
fcholam  Stoicam  ,  0'  tro^o?  euSup tey.  haec  ibi  Ci¬ 
cero.  cujus  fenfus  anxietatem  non  minimam  pluri¬ 
bus  praeftitit  ,  cum  enim  Suppedit  componatur  ex 
verbo  Pedo  ,  quod  fignificat  crepitum  ventris  emit¬ 
tere  ;  flagitium  dicere  ,  verbum  Pedo  ,  inter  fami¬ 
liare  amicorum  confortium,  nemo  dubitabit  ;  at  in 
balneo  Suppedit  flagitio  caret  i  quia  valetudinis  gra- 


B 


D 


E 


147 

tia  itur  ad  balneum  j  qua  etiam  de  ratione  pedere 
nullum  dicit  crimen.  Corrueret  vero  Ciceronis  ra¬ 
tio  ,  nifi  balneo  falutis  ratio  concederetur,  ex  Stoi¬ 
corum  vero  fententia  oftendit  Cicero  honeftis  ver¬ 
bis  obfeoena  fore  explicanda  :  fapientem  enim  re&e 
loqui  decet,  hoc  enim  fignificant  verba  illa  graeca. 
Nobis  fatis  fit  balnea  in  fanitatis  ufum  probari. 

Nam  ad  laffitudinem  tollendam  ,  viresque  refo- 
cillandas  ,  balneis  ufos  veteres  ,  antiquorum  feripta 
paflim  praedicant,  nam  Alexandrum  quoque  illum 
Magnum  ex  pugna  jam  lallum  illico  apud  Illum  ad 
balneum  Darii  jam  fugati  perrexitTe  feribit  Plutarch. 
dicens  :  oSv  r»  bzAoi,  vsts^  T°  ^ou_ 

t^ov  ,  esTsdv  ,  loopfy  'bvnAxcu.p.ivoi  f  S&n  t?  juot- 

yv]g  l^puiren  rw  Aotpetoo  A ovr^ij.  hoc  eft  ,  Ibi  confefiim 
armis  exutis  ,  ad  balneum  proceffit ,  dicens  :  Eamus  ad 
abluendum  Darii  balneo  contrablum  ex  pugna  fudorem. 
Et  hoc  quidem  ex  veterum  Graecorum  inftituto. 
nam  &  Vlyftes  quidem  ,  ac  Diomedes  apud  Homer. 
Iliad.  lib.  10.  cum  inter  tenebras  ad  caftra  Troja¬ 
norum  perrexiflent ,  ibique  pugnando  nonnullos  in- 
terfeciffent  j  balneo  laffitudinem  atque  fudorem  cu- 
rafle  feribitur  ab  Homero  his  verbis  : 

Avrol  c/f’  ifyoo  7 rofAov  <x7T2v/^ovto  BoeAceosyi 
E’<r@civree  ,  xvYip,»?  n  ,  AoCpov  ,  ccpityl  re 
Aur«^  iitd  dtp iv  xopioc  BotAolostjc  i£pw  7 roftvctf  , 

N/J/2V  Sero  os  ,  dj  dvifoyfiv  tp/Aov  ijrog  , 

E V  p  ddttpdv^oog  fidvns  Axcocvto. 

Itaque  marina  aqua ,  quod  fudantibus  falubris  exi- 
ftimaretur  ,  prius  fudorem  pugna  abluerunt  ;  dein¬ 
de  huic  adhibuerunt  etiam  domefticum  balneum  , 
&  unftionem  ,  de  qua  poftmodum  dicemus,  fic 
enim  illa  Homeri  carmina  interpretantur. 

Ipfi  autem  fudorem  multum  abluebant  mare 
Ingrejf  ,  fur  asque  &  collum  ,  circaque  femora. 

Sed  pofiquam  ipfis  unda  maris  fudorem  multum 
Abluit  a  corpore ,  &  refelli  funt  diletlo  corde  , 

In  labra  ingreff  bene  polita  ,  loti  funt. 

Plauti  quoque  loca  plurima  perdo&e  hoc  idem 
probant.  Inde  enim  illud  Plautini  Achantii  in  Mer¬ 
eat.  aft.  1.  fcen.  2. 

Numquam  adepol  omnes  balnea  mihi  hanc  laffitu¬ 
dinem  eximerent. 

Illud  quoque  Apulei  lib.  f.  Metamorph.  facit  ad 
rem  hanc  :  Prohinc  cubiculo  te  refer  ,  dixere  Gratia: 
invifibiliter  Pfychem  alloquentes ,  quam  fibi  Cupido 
fponfam  deftinarat ,  &  letlulo  laffitudinem  refove  j  & 
ex  arbitrio  lavacrum  pete,  nos  quarum  voces  accipis ,  tua 
famula  ,  fedulo  tibi  praminifirabimus  j  nec  corpore  cu¬ 
rato  tibi  regales  epula  morabuntur,  ut  nimirum  curata 
jam  corporis  laffitudine  Pfyches  coenatum  iret.  Quam- 
obrem  in  eadem  fententia  Artemidor.  Daldian.  lib. 
1.  Oneirocriti  cap.  66.  dicebat:  dfA»  n  roAtpvov  «<*- 
rotg-fiyl/oifi^oi ,  n  ftiyolAou  7rctv<ruptevoi  7Tcvis  Aovovro' %v  ovy 
mvtoTs  xjarbpwypteo  7tbvov  n  7roAqwoy  ro  (iotAoivflov  ^  toAous- 
&ou  ,  vw  «fe  ot  /x%b  0 v  tptfregov  i&lowiv  «  p.vj  Aovcouvto  . 
hoc  eft  ,  Sed  aut  a  bello  reverfi,  aut  magno  labore  tranfi- 
aclo  digreffi  lavabantur.  Erat  igitur  iis  balneum  ,  la¬ 
boris  ,  aut  belli  monimentum  ,  fic  ut  &  ipfum  lavari  i 
nunc  vero  alii  non  prius  edunt  quam  laverint.  hsec 
ibi  Artemidorus  ,  quibus  aperit  ufum  balnei  ,  laffi 
fitudinis  tollendae  ,  morborumque  pellendorum 
caufa. 

Quod  vero  dicitur  apud  Apul.  de  cura  corporis  , 
non  tam  ad  valetudinem  ,  quam  ad  munditiam  refe¬ 
ras  j  quam  quidem  diligentiffime  ex  lege  ,  immo 
ante  legem  ,  curabant  Hebraei  apud  quos  ab  anti- 
quiffimis  ufque  feculis  ad  la££tudinem  tollendam  bal¬ 
nei 


I4S 


M 


X  R 

Ex  his 


O  T  H 

enim  filuftratur 


E  C  I  V  M.  I. 


B 


nei  ufum  compenmus,  r 

Genef.  18.  Abraham  invitante  Angelos  iub  Ipecie 
peregrinorum  ,  ut  fecum  conviverent  i  fed  non  nifi 
poftquarn  abluti  fuiflent.  Domine  ,  ait  textus  ,  fi 
inveni  gratiam  in  oculis  tuis ,  ne  tranfeas [ervum  tuum: 
fed  afferam  pauxillum  aqua  ,  &  lavate  pedes  vejlros. 
ubi  licet  fermo  fit  de  pedum  ablutione;  quia  tamen 
hxc  totius  corporis  ablutionem  praeveniebat  ;  nun¬ 
quam  ad  pedum  lotionem  peregrinos  invitalfet  Abra 
ham  ;  nifi  illos  vel  jam  totos  lotos  exiftimaflet;  quod 
credendum  minime  eft  de  peregrinis;  vel  in  deferto 
una  cum  lotione  pedum  in  ccenaculo  proelianda,  prae- 
llare  pariter  cenfuiflet  ,  (quod  verius  eft)  balneum  , 
ad  ablutionem  totius  corporis  :  quo  Sc  ipfe  Abraham 
purificationum  gratia  uti  pai  eiat  .  nifi  putaie  veli¬ 
mus  Abraham  illotum  facra  fecilfe ;  quod  nefas  eflet 
dicere.  Nec  enim  immerito  lacer  textus  horam 
indigitavit  ,  qua  haec  contigerunt  ,  dicens  :  Appa- 
ruit  autem  ei  Dominus  in  convalle  Mambre  ,  fe denti  m 
ofiio  tabernaculi  in  ipfo  fervore  diei.  Eft  autem  fervor 
diei ,  me  judice  ,  hora  pomeridiana  ,  nimirum  poft 
fextam  ,  &  circa  feptimam.  duodecim  enim  horis 
dies  tota  diftinguebatur  :  quamobrem  fervorem  me¬ 
rito  poft  fextam  accipiendum  duximus,  quae  quidem 
erat  balnei  hora  apud  veteres,  hinc  illud  poetae  Grae¬ 
ci  in  Epigrammat.  lib.  4  cap.  iz. 

A^xvoitoi  AxovTXt  civxyo (ZaAxvcdx  , 

Hipnrly  <T  iplfooi ,  <Tg  np,»Ti  TtWTic. 

hoc  eft , 

Immortales  lavantur  aperto  balneo , 

Hora  quinta  femidei  ,  reliqua  vero  diei  omnes . 

Itaque  diei  hora  fexta  ,  nimirum  in  meridie  ,  vel 
paulo  poft  ,  uti  balneis  licebat,  hoc  vero  praeveni¬ 
re  tempus  ,  hominis  lafcivioris  ,  molliorisque  erat 
ingenii,  nam  licet  in  ipfa  balnei  apertione  iis,  ut  lo¬ 
quamur  cum  Poeta  ,  liceret  ad  balnea  ingredi  , 
nimirum  Regibus,  atque  Principibus  fummis  ,  he-  D 
roibus  quoque  hora  quinta  j  non  tamen  id  reliquis 
permittebatur,  inde  Juven.  latyr..  11.  in  fine  ,  di¬ 
xit  : 

. .  jam  nunc  in  balnea  falva 

Fronte  licet  vadas ,  quamquam  fohda  hora  fuperfit , 

A  fexta 

Ab  hora  igitur  diei  pomeridiana  ,  quam  (acer  tex¬ 
tus  deindultria  declaravit,  cum  invitaverit  Abraham 
Angelos ,  qui  peregrinorum  fpecie  illum  adierunt }  ^ 
pedum  quoque  ablutionem  fuafit }  haec  vero  ut  vi¬ 
debimus  infra  ,  totius  corporis  balneum  ,  cum  pne- 
requireret  ;  non  vili  argumento  conjedtare  inde  li¬ 
ceat  ,  eofdcm  fub  peregrino  afpeclu  balnea  quoque 
intrafle  ;  ut  jam  lavate  pedes  vejlros ,  phrafis  eflet  il¬ 
lius  aetatis,  invitantis  aliquem  ad  hofpitium.  Quem¬ 
admodum  etiam  dicendum  videtur  ad  caput  Gen. 

19.  Loth  eofdem  compellente  Angelos  ,  ut  fecum 
domi  coenarent :  Obfecro  Domini ,  decimate  in  domum 
pueri  'vejlri  ,  &  manete  ibi  :  lavate  pedes  vejlros  ,  & 
mane  proficifcemmi  in  viam  vejlram.  Coenam  vero 
praeifle  corporis  lavacrum  ,  fequens  capitulum  ape¬ 
riet.  Fuere  enim  aquarum  ftudiofiflimi  Hebraei,  & 
balnea  prae  reliquis  nationibus diligentiflime  frequen¬ 
tavere.  quamobrem  dixerit  Marcus  de  Pharifaeis  , 
quod  toties  abluebantur  ,  quoties  a  foro  rediiflent. 

6c  Joanne  ad  Jordanem  populum  invitando  ,  undi¬ 
que  ex  vicinis  oppidis  ,  ac  civitatibus  ,  circumcur- 
farent  populi. 

Quaerendum  igitur  fupereft  ;  quinam  eflet  bap- 
tifmus,  quo  Joannes  homines  in  poenitentiam  ablue¬ 
bat  ,  &  remiffionexn  peccatorum.  Certum  enim  eft 


149 

baptifmum  Joannis  nequaquam  a  peccatis  quemquam 
folvifle  :  de  nomine  igitur  dubitatur  ,  £c  quaeritur 
cur  baptifmus  poenitentiae  in  remiflionem  peccato¬ 
rum  diceretur :  qui  neque  peccata  remittebat  ,  ne¬ 
que  pro  commiflis  culpis  in  earum  latisfadlionem  ab¬ 
lueret  homines.  Non  erit  in  hac  re  ,  me  judice  , 
immorandum  ,  fed  breviter  cenfeo  ,  baptifmum  Jo¬ 
annis  ,  baptifmum  poenitentiae  in  remiflionem  pec¬ 
catorum  didlum  fuifle  ;  quod  apud  Jordanem  Ju¬ 
daeorum  fcelera  ea  ratione  redargueret  ,  ut  limul 
etiam  ad  legales  purificationes  eoldem  hortaretur  :  * 
ac  poft  ablutionem  ,  legalesque  purificationes  mini¬ 
me  redeundum  ad  vomitum  ;  aut  in  eadem  prola- 
bendum  fuaderet  peccata  ;  quae  jam  fuper  Jordanis 
alveum  planxiflent  ,  ejusque  aquarum  virtute  lega¬ 
libus  purificationibus  ,  quatenus  concedebatur ,  cx- 
piaflent  :  ut  ea  ablutione  ,  atque  expiatione  pecca¬ 
torum  remiflionem  confequerentur.  Judaei  enim 
illius  aetatis  Pharilaicam  dodlrinam  ,  atque  inftituta 
cum  retinerent  ,  quotidie  cum  purificarentur,  quo¬ 
tidie  ad  eadem  crimina  redibant  ;  hoc  detellabatur 
fandliflimus  praecuifor  Chrilli.  quamobrem  cum  de 
praeteritis  criminibus  poenitentiam  minime  agerent , 
nec  aqua  abluti  pharilaica  expiabantur  ;  nec  pecca¬ 
torum  remiflionem  confequebantur  ,  juxta  illud  Ec- 
cle.  54.  Qui  baptizatur  a  mortuo  ,  &  iterum  tangit 
eum  ,  quid  proficit  lavatio  illius  ?  hoc  eft  :  quia  adie¬ 
rit  funus  de  more ,  8c  hac  de  caufa  immunditia  le¬ 
gali  foedatus  a  facris  remotus  fuerit  5  fi  tamen  lotus, 
atque  purificatus  ,  iterum  redierit  ad  funus  ;  nihil 
omnino  egit ,  quod  iterum  immundetur  ,  &  a  fa¬ 
cris  ficut  antea  repellatur,  ita  qui  peccatis  fordidus, 
expiari  defiderat  ;  &:  tx  inftitutis  Mofaicas  legis 
aqua  purificabatur;  ut  vere  purificetur,  doleat  de  prae¬ 
teritis  ,  caveat  poftmodum  a  fccleribus.  hoc  praedi¬ 
cabat  Joannes  j  hac  ratione  ad  baptifmum  homines 
admittebat  ,  atque  ideo  dicebatur  praedicare  bap¬ 
tifmum  poenitentiae  in  remiflionem  peccatorum. 

Nec  folum  has  purificationes  legales  Joannes  fua- 
debat,  hominesque  ad  peccatorum  expiationem  hor¬ 
tabatur  ;  verum  etiam  ipfemet  luis  manibus  eofdem 
baptizabat  \  abluebat  nimirum  ,  immergebat  ,  & 
ex  aquis  levabat,  haec  enim  verbo  (Zon rhfa>  fignifi- 
cari  perfpicuum  eft.  Qui  vero  ad  illum  baptifmi 
caufa  venientes  accefliflent  ,  illotus  ipfe  in  alvei  ri¬ 
pa  ,  in  faxo  ,  aut  fcopulo  non  excipiebat,  aut  bap¬ 
tizabat  ,  quemadmodum  pidlores  coloribus  contem¬ 
plandam  baptifmi  Joannis  hiftoriam  praeferunt,-  ( li¬ 
cet  hoc  fatis  fuiflet  in  aquae  ,  &  ablutionis  minifte- 
rium  )  fed  una  cum  baptizando  ipfum  quoque  Joan- 
nem  in  aquam  defeendere  confuevifle  arbitror  ad  fi¬ 
dei ,  amicitiaeque  fymbolum.  haec  enim  eft  vis  illius 
verbi  adlivi  (ZonrU^u  ,  nec  non  etiam  paflivi  (Zenrllgo- 
facu  ,  baptizo  ,  &  baptizor  ,  immergo  ,  &  immergor. 
Et  pro  noftra  conjeftura  ftat  Lucas  Evangelifta  in 
A6t.  Apoftol.  cap.  8.  ibi  enim  Philippus  Diaconus 
baptizaturus  Eunuchum  Reginae  Candacis,  una  cum 
illo  in  aquam  defeendifle  feribitur.  Et  juffit Jlare cur* 
rum  (fupple  Eunuchus  )  cjr  defeenderunt  uterque  m 
aquam  ,  Philippus  nimirum  &  Eunuchus ,  &  bapti- 
zavit  eum.  non  igitur  illotus  quis  ;  led  lotus  &  ip¬ 
fe  aqua  ,  alterum  baptizabat,  quod  etiatn  fecifle  Jo- 
annem  in  alveo  Jordanis ,  ejufdem  verbi  energia  non 
obfcure  oftendit. 

Diximus  non  folum  qui  baptizabatur  ,  fed  etiam 
qui  baptizabat  in  aquam  defeendere confuevifle.  non¬ 
ne  fatius  ,  ac  rationabilius  fuiflet  ,  unumquemque 
abfque  alterius  minifterio  in  aquam  defeendere  ?  five 
ut  is  qui  alterum  baptizabat  ,  manu  tantum  ablueret 
illum  ,  qui  baptizabatur  ?  aquam  nimirum  mini- 
ftrando  extra  alveum  ipfebaptizans  pofitus.  Verum- 
enimvero  ita  fane  dicendum  videbatur  Ipedlata  (o- 
lummodo  aquae  ,  baptifmiaue  6c  ablutionis  miniftra- 
K  z  *  tione 


!50  Sacrorvm 

tione.  Ea  tamen  erat  boni  viri  alicujus  apud  vete¬ 
res  fanctitutis  opinio  ;  ut  non  folum  aquam  fanctih- 
cari  ,  illius  conta&u  exiltimaretur  >  fed  in  lymbo- 
lum  fidei  ,  &  amicitiae  neceflarius  defcenfus  cenfe- 
retur.  quamobrem  qui  alterum  baptizabat ,  in  aquam 
defcendebat  ;  ut  aquis  fan&ificatis  luo  lpbus  con- 
ta6lu  ,  is  quoque  fan&ificaretur  ,  qui  baptizabatur, 
vetus  hoc  probat  adagium  :  A  puro  pura  defluit  aqua, 
furnptum  ex  Theognide  in  Elegiacis  fententiis  di¬ 
cente  : 

«  yi  iUhft  7 rhvvetv  ,  xitpoth^s  dylctvrcv  xw cpij? 

Ad  hdjr.lv  vJog  pdjffruM  yyiTigqg. 

id  effc  , 


EtiEOCHRlSMATUN. 


ISI 


A 


B 


%urfum  aqua  de  fummo  mihi  vertice  defluet  uflque 
Limpida  ,  fi  innocuum  forte  lavare  pares. 

Hoc  adagium  in  hominem  ufquequaque  inculpa¬ 
tum  &  innocentem  valere  affirmat  Commentario¬ 
rum  in  adagiis  auftor.  Quod  nimirum  etiam  fi  ali¬ 
quando  quis  vocetur  in  crimen  ;  tamen  illius  fama 
non  folum  minime  contaminatur  }  quin  potius  illu- 
ftrior  redditur,  quamobrem  illum  fi  laveris  nullate¬ 
nus  aqua  fordefcet  ,  fed  limpida  defluet.  Haec  ex 
fententia  Commentatoris  allata  fiint.  At  fi  quaeri¬ 
mus  de  metaphora  ;  adagium  fumptum  arbitror  a 
confuetudine  defcendendi  in  aquam  illius  ,  qui  bap¬ 
tizabat  ,  cum  eo  qui  baptizabatur  ;  quamobrem  a 
fandiori  homine  ,  fandiorem  haberi  credebatur 
baptifmum.  &  is  eft  fenlus  certaminis  Chrifti  Serva¬ 
toris  noltri  ,  &  Joannis  de  baptifmo  ;  dum  alter  ab 
altero  baptizari  pofiulat *  alter  alterum  baptizare  re¬ 
nuit.  ut  enim  Joannes  Chriftum  ad  Jordanem  veni¬ 
entem  ,  ut  baptizaretur  vidit  >  baptizari  petiit  ,  ve¬ 
ritus  Chrifti  fanditatem.  Ego  ,  inquit  Joannes ,  d  te 
debeo  baptizari ,  &  tu  venis  ad  me  ?  Sine  modo  ,  in¬ 
quit  Chriftus  ,  fic  enim  oportet  nos  implere  omnem  ju- 
ftitiam,  omnem  nimirum  fanditatem.  Quamobrem 
licet  Hierofolymis ,  8c  in  quacumque  urbe  ,  ac  pago 
quantumvis  minimo  ,  innumerabilia  forent  balnea 
ad  Judaeorum  legales  purificationes,  ut  nullo  labore, 
juxta  legis  inftituta  Hebraei  purificari  pollent :  Jo- 
anne  tamen  ,  Chrifto  ,  difcipulisque  illius  baptizan¬ 
tibus  ,  undique  exibant  homines  ad  Joannem, Chri¬ 
ftum  ,  &  difcipulos  ,  ut  ab  illis  ,  nondum  adhuc 
inftituto  baptifmi  facramento  ,  baptizarentur,  quia 
a  puro  pura  putabatur  defluere  aqua  ;  &  a  fandiori 
miniftro  ,  fandiorem  quoque  haberi  exiftimabatur 
baptifmum. 

Illud  etiam  quod  diximus  de  amicitiae  ,  atque  fi¬ 
dei  fymbolo  minime  pnetereundum  arbitror  :  nam 
eadem  aqua  in  balneo  uti  ,  fidei  ,  amicitiae  ,  atque 
communionis  fymbolum  extitifle  ,  probat  ille  aquae, 
ignisque  interdidus.  Qui  enim  fummis  ac  maximis 
flagitiis  ,  criminibus  ,  atque  fceleribus  adeo  tene¬ 
bantur  ,  ut  ab  hominum  confortio  merito  arceren¬ 
tur  ;  his  ignis  ,  Se  aqua  interdicebatur  ex  veterum 
inftituto  ;  quod  nimirum  his  duobus  elementis  ho¬ 
mines  expiari  exiftimarentur.  haec  igitur  duo  ele¬ 
menta  ,  criminofis ,  quafi  inexpiabilibus  tenerentur 
flagitiis  ,  interdicebantur.  Minime  vero  ad  ufum 
potus  aquam  interdici  folitam  putes  ;  fed  in  ufum 
balnei ;  quod  haec  ad  expiandum  criminofum  ex  in- 
ftitutis  facrorum  adhiberetur.  &  ne  comminifci  ex 
capite  videamur  hunc  illius  veteris  adagii  fenfum  , 
Sophoclis  teftimonium  in  Oedipo  accedet  ,  &  pro 
nnhn  ubi  homicidii  au£torem  inquirit ,  di- 


D 


Recipiat  ,  neque  in  fermone , 

Aut  precationibus  ,  aut  facn fictis 
Quidquam  commune  habeat  ,  neque  facram  aquam 
illi  tribuat , 

Sed  omnes  'a  domo  illum  arceant,  nam  ille  homo  nobis 
Liaculum  eft. 

Igitur  de  aqua  in  ablutionis  ufum  vetus  adagium , 
&  interdi&um  intelligendum  erit.  Verum  ne  quis 
putet  ad  facram  tantum  aquam ,  qua  facra  fa&uri  la¬ 
vabantur  homines,  vetus  adagium  atque  interdi&um 
referendum  ;  minime  vero  ad  communem  balnei 
aquam  ,  pro  hac  etiam  Plutarchi  locus  ftabit  lib.  de 
invid.  &  odio,  ubi  milerrimam  illorum  conditionem 
feribit,  qui  Socratem  funt  calumniati,  &  ad  necem 
deduxerunt.  rovg  yovv  ,  inquit ,  ffvxotpotv ty\- 

ffoiVTotg  ,  dg  eig  tq^otrov  xotxloog  ihyhcixaTotg ,  ovToig  iyl- 
ffy\ffotv  ol  ttohXrou,  5^  ccinzpooQiicruv  ,  dg  yftz  7rvg  a,v </v , 
yvj ts  7 rvv$ot,voyivoig ,  yvj  hovopoivoig  xoivoo- 

vdv  vUctTog  ,  diti  dvooyxa^v  bxydv  cyxdvo  rovg  (zApcj.yftn a.g 
dg  fMpuoi.ffy.ivov.  hoceft,  Eos  igitur  calumniatores  So¬ 
cratis,  ut  extreme  malos  ita  oderunt  ;  itaque  averfati 
funt  cives  ,■  ut  neque  ignem  accenderent ,  fupple  eis , 
neque  interrogantibus  refponderent ,  neque  in  balneo  aqua 
lavarentur  eadem  ,*  fed  qua  illi  lavijfent ,  eam  tamquam 
pollutam  juberent  a  mimftris  effundi.  Ut  comunes  igi¬ 
tur  hoftes,  ac  fceleratiores ,  a  communi  rejiciebantur 
aqua  ;  quod  videlicet  amicis  tantum  communem  efle 
debere  ,  cenferetur.  quam  amicitiam  volens  Chris¬ 
tus  ftabilire  penes  facri  Evangelii  fedtatores,  fubuno 
Domino  ,  unaque  fide  ,  unum  quoque  bapdfma  in- 
ftituit,  ut  Paulus  docuit,  eapropter  Servator  nofter, 
(cujus  in  Baptiftam  amor  fuit  maximus,)  ad  fidei Sc 
amicitiae  fymbolum  ,  eadem  cum  ipfo  voluit  ablui 
aqua  ,  fimulque  defeendere  in  Jordanem:  ficut  etiam 
Philippus  Diaconus,  Eunuchum  baptizaturus ,  de- 
fcendendo  in  aquam ,  eidem,  fidei,  Scamicitiae fym¬ 
bolum  praeftitit  ;  ut  amoris  ,  atque  dile&ionis  no¬ 
tam  illi  proflaret  expreflam  }  cum  quo  communi¬ 
cata  jam  fidei  dodxina  ,  balneum  pariter  commu¬ 
ne  habere  volebat. 


nobis  ftabit 
cens 


Eum  ego  virum  edico  , 
terra 

Iiac  ,  cujus  ego  Rex  fum 


quicumque  eft ,  ne  quis  in 


E 


C  A  P.  XXXI. 

Veteres  lotione  ccenam  praeveniebant: 

Ad  loca  Luc.  1 1  .Et  cum  loqueretur  ,  rogavit  illum 
quidam  Phar  fimus  ,  ut  pranderet  apud  fe  :  &  ingrejjus 
recubuit :  Pharifitus  autem  capit  intra  fe  reputans  di¬ 
cere  ,  quare  non  baptiz.atus  efiet  ante  prandium,  2. 
Reg.  12.  Surrexit  ergo  David  de  terra ,  &  lotus , 
untlusque  eft  ,  petivitque  ut  ponerent  ei  panem ,  & 
comedit,  Et  ad  alia  plura  loca. 

VIdimus  capitulo  praecedenti  quantum  vete¬ 
res  illi  balneis  ftuderent:  in  amicitiae  vero  , 
ac  fidei  fymbolum  balneo  ccenam  jungebant; 
nec  prius  accumbere  confueverant ,  quam  balneo 
corpus  recreaflent ,  atque  mundaffient.  paffim  id 
apud  antiquiffimum  legimns  Homerum,  nam  Iliad. 
lib.  10,  Diomedes  8c  Vlyfles  ubi  res  Trojanas  explo- 
raflent,  atque  in  caftra  ad  fuos  rediiflent. 

E ig  p  dffotylv&oig  fidvng  efiigoig  hovffotvTO  , 

Tw  hoiffffoey.ivoo ,  Jtj  ooh^otytvai  hiit  ihfico 
Aenrvu  itpi^avhryiv. 

Dixit  Poeta  hoc;  militiae  fummos  Duces,  Grae- 
corumque  primarios  viros  ,  nequaquam  ccenatum 
ivifle  prius ,  quam  balneo  corpus  recreaflent.  fic 
enim  carmina  allata  interpretantur : 

In 


t 


153 


152  M  Y  R  O  T 

In  b Alnea  euntes  bene  fabricata  loti  funt , 

Hi  autem  loti ,  &  uniti  pingui  oleo 
Coenatum  iverunt. 

Sic  etiam  apud  eumdem  lib.  3.  OdyfT.  Telema¬ 
chus  a  Neftore  exceptus  hofpitio,  in  ccenaculum  non 
prius  admittitur  ,  menfae  caufa  ,  quam  111  balneo 
corporis  mundandi  rationem  habuiflet  de  more  illius 
feculi.  fic  ille  de  his  fcripfit: 


H 

A 


CM 


„„  f  do-cLpdvlbov  bt/adc  dS-Mvoirrouriv  obolos , 
Yloip  b’  dpaf,  NsVop  ictfv  k<xi  a- p  7 rotavi  Actdv. 


hoc  eft, 

Ex  balneo  exivit  corpore  immortalibus  fimilis.  ^ 

Apud  autem  Neftorem  fedit  paftorem  populorum. 

Accubuit  videlicet  apud  Regem  Neftorem ,  qui 
jam  c cenaculi  ac  menfae  priorem  occupaverat  federn. 
Illud  idem  legimus  apud  eumdem  lib.  8.  OdyfT. 
Vlyfle  ab  Areta  hofpitio  excepto ,  opiparoque  con¬ 
vivio  recreato,  ratio  enim  balnei  &  lavacri  uius 
adeo  coenae  jungebatur  apud  veteres  i  ut  in  ratione 
vi&us ,  atque  humanitatis  quae  hofpitibus  debeba¬ 
tur  ,  putaretur  defecifle  is  ,  qui  aliquem  ad  con¬ 
vivium,  &  ad  coenam  admififlet,  non  praeftito  ante 
lavacro  :  quamobrem  nullibi  apud  prifcos  auftores 
inftru&um  convivium  legere,  fere  contingit ;  cui 
lotio  defit.  Apuleji  locus  lib.  4.  Metamorph.  hoc 
plene  fuadet.  quorumdam  enim  ficariorum  a  latro¬ 
ciniis,  ad  propria  reditus  in  eo  loco  fciibitui ,  quo¬ 
rum  tabernacula  in  afperis,  ac  deleitis  locis  erant 
conftitutaj  ubi  a  turbis,  ac  populis  infequentibus , 
aut  ab  armato  milite  turbari  minime  fceleratiftimi 
homines  pollent,  hos  ibi  anus  quaedam  eorumdem 
ancilla  ,  menfa  jam  inftru&a,  atque  appofita  ccena, 
his  verbis  alloquitur.  « At  vobis  fortijfmi ,  fidehjfimi- 
que  mei  hofpitatores  juvenes  ,  affatim  cunila  fuavi  fapo- 
re  percolla  pulmenta  prafto  funt.  panis  numero fus ,  vi - 
num  pwbe  calicibus  effricatis  affluenter  immiffum ,  &  ex 
more  calida  tumultuario  lavacro  veftro  pr&parata  ,•  fta- 
tim  coenandorum  etiam  in  balneo  ingreflum  his  ver-  D 
bis  apertius  profequitur.  In  fine  fermonis  hujus  fiatim 
fefe  deveftiunt,  nudatique ,  &  flamma  largifftma  vapore 
recreati  ,  calidaque  perfufi ,  &  oleo  per  uniti  ad  menfas 
dapibus  largiter  injlrullas  accumbunt,  haec  Apulejus  : 
apud  quem  illa  verba,  ex  more ,  praetereunda  mini¬ 
me  erunt,  his  enim  admonemur ,  ficarios  illos  ex 
confuetudine  infeliciftimi  illius  feculi  lavifie  prius, 
quam  ad  coenam  accumberent. 

Quid  multa  ?  tantae  neceflitatis  lotione  praevenire 
coenam  ab  illis  exiftimabatur :  ut  ne  quidem  in  ar&if- 
fimis  locis  lavacro  carere  vellent;  nec  enim  illi  tan¬ 
tum  ,  qui  primi  ad  coenam  accubuere  apud  Apu¬ 
lejum  j  fed  &  alii  flagitiofiftimi  homines,  qui  eos-  £ 
dem  funt  fubfequuti ,  lavacro  denique  recreari  , 
priufquam  accumberent,  curarunt,  de  quibus  fic  il¬ 
le  :  Commodum  cubuerant  ,  lupple  priores  ,  &  ecce 
quidem  longe  plures  numero  juvenes  cum  adveniffent.  Et 
infra  :  Hi  fimili  lavacro  refoti  inter  choros  foetorum  fe¬ 
fe  reponunt.  Accubuerant  jam  focii  ,  inter  epulasj 
jam  verfabantur;  hi  quoque  cum  illis  ccenaturi  acce-j 
debant  j  illoti  tamen  coenare  adeo  verebantur  ;  ut 
anum  illam  propterea  infultarent ;  quod  lavacrum 
proccenium,  minus  praefto  putarent. 

Tanta  autem  in  balneo,  ac  lotione  voluptate  capie¬ 
bantur  veteres  illi  mandones;  ut  ibi  partem  diei  in- 
fumere,  atque  carmina  recitando ,  vel  audiendo  de¬ 
tineri  minime  vererentur,  hincilludjuvenalis  Satyr. 

7.  irridentis  vanitatem  illorum ,  qui  fuperfluam  pae¬ 
dagogorum  dodtrinam  expetebant  ,  in  pueris  in- 
llruendis ;  ftudendo  nimirum  ut  pueri  memoriae 
mandarent  carmina  Poetarum,  veterumque hiftorias, 
ut  illas  in  balneo  confidentibus  recitarent,  fic  enim 
ille  de  his ; 


e  c  1  v  m  I. 

Ut  legat  hiftorias  >  auctores  noverit  omnes , 

Tanquam  ungues ,  digitosque  fuos.  ut  forte  rogatus 

Dum  petit  aut  thermas  ,  aut  Phoebi  balnea ,  dicat 

Nutricem  Anchifit:  &c. 

Sicque  balneo  ,  luxu,  inter  pueros,  mulieres, 
coenam  praeirent;  necnon  etiam  inter  pocula,  atque 
efcas  ,  perfuafi  a  Medicis,  quod  cibi  in  ventriculo 
balnei  calore  concoquerentur ;  faturi  jam  ,  balneum 
repetere  confueverint;  ut  iterum  ad  coenam  ,  cibo¬ 
rum  voluptate  capti  redirent,  tangit  hoc  Artemidor. 
lib.  1.  cap.  16.  dicens  :  oi  fftb  «  Io&iWiv  , 

ei  ptij  Aovtravris;  oi  cie  Kj  ipKpdyorres ,  ldeft  ,  Alii  non 
ante  cibum  capiunt,  quam  lavennt  i  alit  autem  &  a 
cibo  ,  nimirum  poftquamj  comederint.  Plutarchus 
quoque  lib.  de  curanda  valetudine,  voluptarios  illius 
retatis  irridens  ,  dicebat  :  oi  Gxro  Aoupt^yloos , 
cpiAtjJ WiW  ipofidfkm nv  Iuutovs  'tDnrd  fiooA oiveioo ,  exiv- 
JWiv  cRn  t 000  7r^o7ro<ntc.  ldeft  ,  Alii  gula  ,  cf  delicia - 
rum  caufaprojiciuntfeipfo  m  balneas ,  fe/lmantque  ad  efcas, 
nimirum  ad  repotia,  de  repotiis  autem  intelligi  patet, 
CUm  fu bj ungit:  ip  (huqvTyjToi,  yj  7rkY}<rpt.Q\irl\i  eupiei- 

toc  ,  eis  /3xA  otvetov  tAx.off{bov.  ldeft,  Cruditatem  ,  gra¬ 
vitatem  ^  oppletione  corporis  pertralti  m  balneum ,  ut  ni¬ 
mirum  digerant  cibum  ,  quem  manderunt,  quod 
damnans  Perfius  Satyr.  3.  dicebat: 

Turgidus  hic  epulis ,  atque  albo  ventre  lavatur , 

Gutture  fulphureas  lente  exhalante  mephites. 

Horatius  quoque  epift.  6.  dicebat: 

Crudi ,  t  umidique  lavemur. 

Juvenalis  pariter  in  eadem  fententia  ,  gula:  vo¬ 
luptatem  in  mandonibus  illis  dedignans  dicebat 
Sat.  1. 

Sed  qui  ferat  iftas 

Luxuria  fordes ,  quanta  eft  gula,  qua  Jibi totos 

Ponit  apros ,  animal  propter  convivia  natum. 

Poena  tamen  prafens  cum  tu  deponis  amicius 

Turgidus ,  (ft  crudum  pavonem  in  balnea  portas. 

Crudum  pavonem  dixit,  pro  non  digefto  pavone : 
quod  videlicet  inconcodlo  cibo,  ad  repotia  properan¬ 
tes  ,  efcarum  voluptate  capti ,  balneum  repeterent. 
Quamvis  vero  haec  balnei  repetitio  folum  penes  vo¬ 
luptarios  ufu  veniflet;  ablui  tamern  cum  quis  accu¬ 
biturus  efler,  necefiarium  ex  confuetudine  ab  illis  cen- 
febatur.  quae  quidem  confuetudo  pro  natura  adeo  ino- 
levifle  exiftimabatur  ;  ut  non  lotum  coenare,  fum- 
mum  putaretur  nefas.  Quamobrem  quod  aliquan¬ 
do  Chriftus  ad  pharifaicam  fuperftitionem  reprehen¬ 
dendam  ,  illotus  accubuiffet  ,  fcandalo  fuit  cuidam 
Pharifaeo  ,  qui  illum  ad  prandium  invitaverat ,  ut 
dicitur  Luc.  11  .Et  cum  loqueretur  ,  inquit  Evan- 
gelifta,  rogavit  illum  quidam  Phari faus,  ut  pranderet 
apud  fe  s  &  ingreffus  recubuit ;  Pharifieus  autem  coepit 
intra  fe  reputans  dicere :  Quare  non  baptiz.atm  effet  ante 
prandium.  Nec  enim  illotum  recumbere  Pharifaeo 
fcandalum  fuifiet;  nifi  confuetudo  illius  aetatis  lava¬ 
crum  ante  prandium,  quafi  gentium  jure  debitum , 
poftulaflet. 

Verum  a  facris  ex  munere  non  recedamus.  Fuere 
enim  Judaei  in  his  religiofiflimi.  nam  lib.  2.Reg.  cap. 
12.  Sanftus  Rex  David  jejuniis,  ac  carnis  macerati¬ 
one  feipfum  affligebat ,  Deumque  omnipotentem 
deprecabatur ;  ut  puerulo  qui  ex  adulterio  Betfabeajj; 
ei  natus  fuerat;  falutem  8c  vitam  libens  concederet, 
ubi  vero  pueruli  mors  fibi  renuntiata  fuit ;  ut  quam 
libens,  divino  placito  fe  conformaret,  palam  offen¬ 
deret  ;  lu£tu,  moeroreque  depofito,  coenare  confti- 
tuit.  at  non  prius  ccenaculum  ingredi,  menfamque 
petere  aufus  eft  ;  quam  de  more  ablueretur,  fic 
enim  legitur :  Sur rexit  ergo  David  de  terra ,  &  lotus, 
K  3  u nilus- 


15+ 


Sacrorvm  TLlal 


rnUusm,  efl:  petivitejHe  ut  fonerent  ei p*«em ,  &  c«- 
medn  hxc  ibi.  ubi  panis  nomine  convivium  optime 
inftrudtum  fignificari  ,  ex  facrx  Scripturae  phrafi 
nerfpicuum  fit 3  inde  mamfefte  colligitur,  quam  re- 
j  jai ose  balneum ,  &  lavacrum  ,  coeme  apud  Hebrxos 
jungeretur.  Hxc  vero  tanta  Hebraeorum  religio  in 
iuperftitionem  prolapia  jam  erat ,  cum  Servator  no- 
fter  in  terris  vifibiliter  con  ver  faretur,  quamobrem 
dicitur  Mare.  7  Pharifii  enim  &  omnes  fudai ,  mfi 
crebro  laver mt  manus  ,  non  manducanti  tenentes  tra¬ 
ditionem  femorum ,  &  d  foro  ,  mfi  baptizentur,  non  come¬ 
dunt.  Quo  in  loco  quidam  adnotarunt;  ideo  Evan- 
o-eliitam  ufum  fuifle  Graeco  verbo  $ tx.fi} ify&oti ,  non 
*/jrleb9-« ,  Ut  fignificaret  totos  confuevifle,  cum  e  fo¬ 
ro  redibant,  in  aquam  immergi;  ne  quid  in  corpore 
immunditiae  remaneret,  id  enim  verbo  Graeco  bapti¬ 
zandi  declaratur  3  ubi  Maldonatus  ait  :  Magis  non 
improbo ,  quam  probo.  Verum  probaflet  quidem  illam 
illius  loci  interpretationem  Maldonatus ,  veterum 
confuetudinem  fi  agnoviflet ,  qui  toti ,  ut  jam  di¬ 
ximus  ,  abluebantur  ;  quoties  coenaturi  fuiflent. 
De  purificationibus  vero,  &  ablutionibus,  facrifi- 
ciorum  praeludns ,  undique  fcatent  facra  oracula, 
cum  primis  in  lib.  Levit.  8t  Exodi,  Numerorum, 
ac  Deuteronomii  ,  in  quibus  illoti  ubique  a  fa- 
cris  arcentur,  capitis  etiam  illata  lententia  in  tranf- 
grclTores.  pro  his  loca  congerere  non  eft  opus. 


A 


B 


C 


C  A  P.  XXXII. 


Aquam  luftralem  purificationis  caufa  Servato¬ 
rem  noftrum  frequentafie  oftenditur. 


Ad  loca  Levit.  22.  Qui  tangit  reptile ,  &  quodlibet 
immundum  ,  cujus  contafilus  efi  fordidus  ,  immun¬ 
dus  erit  ufque  ad  vefperum.  Num.  19.  Quicquid 
tetigerit  immundus  ,  immundum  faciet  ,  (fi"  anima 
qua  horum  quippiam  tetigerit  ,  immunda  erit  uf¬ 
que  ad  vefperum.  Luc.  7.  Hic  ,  fi  effiet  Propheta  , 
fciret  utique  qua  ,  &  qualis  efi  mulier  qua  tangit 
eum.  Joan.  Noli  me  tangere  ,  quia  mundus  fum. 
Et  ad  alia  plura  loca. 


D 


PLurima  nos  attulifle  confiat  ex  facris ,  & 
prophanis  literis,  quibus  ufus  ablutionis,  veluti 
lacrorum  ,  ac  ccenx  prxludium  probabatur 3 
reliquum  efi  confiderarc  ,  num  &  Chriftus  Serva¬ 
tor  nofier  lotionibus ,  balneo  ,  atque  purificationi¬ 
bus  legalibus ,  de  more  illius  feculi  ufus  fuerit, 
nemo  quod  fciverim  ,  ifia  fubodoravit.  plurimi, 
ut  arbitror,  partem  negantem  tueri  tentabunt.  de-  £ 
coris,  modeftiae,  pudorisque  Chrifti,  habita  appa¬ 
renti  quadam  ratione.  Verum  his  nequaquam  mo¬ 
veor  ,  quin  potius  ab  his  confuetudinibus  minime 
abllinuiife  Servatorem  noltrum  exiftimem.  Etenim 
balneo  ulum  Servatorem  ,  ratio  obfervantix  Mo- 
faicae  legis,  quam  profitebatur 3  lacri  quoque  codi¬ 
ces  in  novo  Teftamentoaperiunt.  &  quamvis  his  no- 
firis  temporibus ,  quando  lavacri  ulus  in  defueru- 
dinem  abiit;  dedecus  in  pudiciflimo  filio  Dei,  ulus 
ille  prae  fe  ferre  videatur,-  minime  tamen  hxc  a  pu¬ 
dicitia  ,  6c  honeftate  filii  Dei  erunt  aliena;  fi  exem¬ 
plaria  facra  Mofaicx  legis  pervolverimus ;  atque  in 
his  diltindtionem  mundorum  hominum ,  ab  his,  qui  p 
erant  immundi  ,  agnoverimus.  Immundabantur 
equidem  homines  non  tantum  alicujus  rei  immundae 
ulu;  led  folo  illarum  contadtu,  ftercoris  nimirum, 
aut  cadaveris  cujufcumque  animalis,  five  eorum  ,qux 
ad  funus  pertinebant;  ut  dicitur  Levit/  22. Qui  tan¬ 
git  reptile ,  C T  quodlibet  immundum ,  cujus  contafitus  efi 
fordidus ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum.  etiam 


OCHRISMATON.  15$ 

contadtu  hominis  immundabantur,  qui  ob  famem, 
lepram  ,  aut  quamcumque  plagulam  ,  ab  aliis  le- 
cerneretur,  five  etiam  involuntario  feminis  fluxu  la¬ 
boraret.  quamobrem  dicitur  Levit.  22.  Qui  tetigerit 
immundum  fuper  mortuo  ,  &  ex  quo  egreditur  femen 
quafi  coitus ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum.  Con¬ 
tadtu  quoque  muiieris,  quae  vel  eifdem  laboraret  in¬ 
firmitatibus  ,  vel  etiam  menftruo  afficeretur  fan- 
guine  ,  immundabantur.  quamobrem  Levit.  18.  di¬ 
citur  :  Ad  mulierem  qua  patitur  menfirua,  non  accedes, 
nec  revelabis  joeditatem  ejus.  &  infra  fubintullt :  Nec 
polluamini  m  his  omnibus ,  m  quibus  contaminata  fiunt 
umverfi  gentes.  Nec  folum  his  fed  etiam  immun- 
dabancur  quocumque  minimo  contadtu  rei  alicujus, 
aut  perlonx  ,  quam  immundus  aliquis  contigiflet; 
etiamfi  cafu  hoc  aut  fortuito  ,  libens ,  aut  nolens 
illa  contredtafler.  quacumque  enim  de  ratione  con¬ 
tactus  ille  contigiflet  ,  mundum  hominem  ,  im¬ 
mundum  reddebat  3  &  a  facris  omnino  illum  repel¬ 
lebat.  Confperfa  lunt  undique  exemplaria  facrorum 
oraculorum  ,  his  regulis ,  cum  primis  in  lib.  Levit, 
cap.  22.  &  alibi ,  ficuti  etiam  in  lib.  Num.  19  in 
quo  regula  generalis  habetur  hac  verborum  forma: 
Quicquid  tetigerit  immundus ,  immundum  faciet,  & 
anima  qua  horum  quidpiam  tetigerit ,  immunda  erit  uf¬ 
que  ad  vefperam. 

Ab  his  vero  immunditiis  purgari  homines  mini¬ 
me  poterant,  nifi  balneo,  &  aqua  luftrali  munda¬ 
rentur.  Quamobrem ,  qui  balneum  adiiflet  ,  ut 
mundaretur,  ac  templum  peteret,  vel  lacrorum, 
vel  orationis  gratia,  depolitis  ibi  veftimentis  priori¬ 
bus,  ne  contactu  eorumdem,  quas  immunda  erant, 
iterum  immundaretur  ,  fi  eadem  refumpfiflet,  alia 
aflumebat;  redtaque  via  neminem  attredtando,  aut 
ab  aliquo  fe  contredtari  permittens,  templum  adibat 
orationis  caufa,  facrisque  operam  dabat.  Lux  hinc 
hauritur  pharifaico  illo  tumori  toties  frequentato, 
totiesque  repetito  ,  ac  reprehenfo  a  Chrifto,  Noli 
me  tangere  ,  quia  mundus  fum.  ii  etenim ,  qui  lega¬ 
lem  obfervantiam  profitebantur  3  quoties  redibant  e 
foro,  toties  balneum  petebant;  &  lavacro  munda¬ 
bantur.  illi  ipfi  vbi  balneum  exiflent,  fefeque  dire- 
xiflent  ad  Templum  ;  quorumcumque  hominum 
contadlum  declinabant  :  illorum  cum  primis ,  qui 
ejufdem  noneflentfcholx :  quod  fiquibusdam  occur- 
riflent,  qui  illos  alloqui  vellent  ,  eofdem  a  fe  re¬ 
pellebant  ,  dicentes  :  Noli  me  tangere,  quia  mun¬ 
dus  fum.  ideft  ,  loquere  qux  placent ;  cave  tamen 
amice  ,  ne  propius  accefleris ;  aut  me  pallio  ,  aut 
manu  tangas ,  neve  veltimentorum  extrema  ora 
contredles,-  quia  ablutus  jam  mundus  incedo  ,  fa¬ 
crorum  de  caufa.  Quod  loquendi  genus  frequens 
erat  in  ore  Pharifxorum  ,•  qui  legis  oblervantiam , 
&:  purificationem  legalem  ftridtiflimo  rigore  profi¬ 
tebantur. 

Chrifium  Servatorem  noftrum  fandtiffimum  ,  lan- 
dlitate  eflentiaii  extitifle  ,  quis  dubitabit?  ea  enim 
erat  vis  unionis  hypollaticx;  ut  quem  gratia  habitua¬ 
lis  fandtum ,  accidentali  fandlitate  conftituerat;  illa 
iubllantiali  fandlitate  fandtum  faceret.  Quamobrem 
Servator  nofier  fandtiffimus  nulla  revera  poterat  pol¬ 
lui  immunditia,  certiffimum  id  efi.  Verum  quan¬ 
tum  ad  legalem  oblervantiam,  &  Mofaicx  legis  de¬ 
creta,  in  hominum  opinione,  utique  Chrifium  pol¬ 
lutum  fuifle  ,  Evangelicx  tefiantur  hiftonx:  huc 
enim  tendebant  Pharifxorum  in  Chrifium  calumniae. 
Quare  cum  publicanis ,  &  peccatoribus  manducat  Ma- 
gifier  vefier  ?  hic  homo  peccator  efi  :  &  fexcenta  alia. 
Hxc  erat  rad  x  Icandali  Pharifxi  Simonis  ,  qui  illum 
invitaverat  ad  prandium.  Videns  enim  Chrifium 
peccatricis,  atque  immundx  mulieris  contactum  ne¬ 
quaquam  refpuifle  in  convivio  ,  fcandalizabatur : 
quamobrem  dicebat:  Hic  fi  effiet  Propheta ,  ideft  vir 

fandtus 


156 


Myrothecivm.  I. 


fandus  &  mundus,  munditiam  quoque  legis  confe- 
ttaretur,  fciret  qua  ,  &  qualis  eft  mulier  qua  tangit 
eum,  quia  peccatrix  eft :  quia  nimirum  immunda  eft. 
Cum  enim  quocumque  coitu  immundarentur  vir  & 
foemina;  8c  peccatrix  effet  mulier  illa  in  civitate  ; 
immundam  quoque  fuiffe  perfpicuum  eft  :  inde  Pha- 
rifeus  exiftimabat  nequaquam  Chriftum  mulieris 
peccatricis  permiffiurum  contadum ,  fi  peccatricem 
mulierem  cognovifiet.  Ad  funera  Chriftum  accef- 
fifle  ,  Evangelicae  teftantur  hiftoriae,  tum  quando 
filiam  Archilynagogi  fufcitavit,  quam  manu  tenuit; 
tum  quando  filium  viduae  Naim,  necnon  etiam  La¬ 
barum  amicum  revocavit  ad  vitam.  Erat  enim  lex 
lata  Numer.  19.  quod  qui  ingrediebatur  domum , 
in  qua  aliquis  defundus  jaceret ,  immundus  cenfe- 
batur.  fic  enim  legitur  in  textu :  Ifta  eft  lex  homi¬ 
nis  ,  qui  moritur  m  tabernaculo.  Omnes  qui  ingre¬ 
diuntur  tentorium  illius ,  &  univerfa  vafa  qua  ibifunt, 
polluta  erunt  feptem  diebus.  Servatorem  igitur  quo¬ 
que  pollutum  legali  immunditia  dicendum  erit.  Ip- 
fum  quoque  Servatorem  noftrum,  facrificiorum  & 
orationis  caufa  Hierofolymitanum  templum  adiiffie, 
pluries  facra  oracula  affirmant:  ut  propterea  lavacro 
purificatum  ,  atque  mundatum ,  ex  decretis  Mofai¬ 
cae  legis ,  nequaquam  vero  aliter  illo  acceffiffie  Sal¬ 
vatorem  perfpicuum  fit.  Nam  de  purificationibus 
fic  legimus  Num.  ip.  Hoc  modo  mundus  luftrabit  im¬ 
mundum  tertio  &  feptimo  die ,  expiatusque  die  feptimo 
lavabit  &  fe ,  &  veftimenta  fua ,  &  immundus  erit  uf¬ 
que  ad  vefperam.  Adeo  vero  criminofum  erat  non 
lotum  expiationis  aqua  ,  facrum  tabernaculum  , 
five  templum  adire  ,  &  ad  lacrificia  accedere  i  ut 
dicatur  ibidem  :  Si  quis  hoc  ritu  expiatus  non  fuerit , 
peribit  anima  illius  de  medio  Ecclefta  ,  quia  fanbluarium 
Domini  polluit  ,  &  non  eft  aqua  luftrationis  afperfus. 
Quas  quidem  luftrationes ,  atque  purificationes  paf- 
fim  repetuntur  in  libris  Mofaicae  legis  ,  commen- 
danturque  in  hiftoricis:  &  apud  fandos  Prophetas 
negligentes  in  his  ,  coarguuntur  j  probantur  ve¬ 
ro  ,  qui  in  his  purificationibus  plurimum  ftuduif- 
fent. 

Quamobrem  purificationis  jura  ,  quas  ablutionem 
corporis  indicabant  ,  fervaffie  Chriftum  Domi¬ 
num  ,  Evangelici  codices  indigitant.  dicebat 
enim  ,  Non  veni  folvere  legem  ,  fed  adimplere.  &  le- 

§is  quidem  obfervantiam  ita  adamuffim  Chriftus  pro- 
tebatur  ,  ut  a  Mofaicae  legis  conftitutis  ne  latum 
quidem  unguem  difcederet.  Quod  fi  ab  hoftibus, 
atque  Chrifti  perfecutoribus  pro  ejus  in  obfervanda 
Mofaica  lege  argumentum  fumere  licet  ;  illud  certe 
minimum  non  erit ,  quod  infenfiffimi  illius  perfecu- 
tores  Scribx  ,  &  Pharifasi ,  qui  Chrifti  gefta  atten 
dentes ,  eadem  criminari  non  ceffabant ,  vitaeque  il 
lius  infidiabantur  ;  nunquam  ,  nec  etiam  coram  Pi¬ 
lato  legis  tranlgreffionem  objecerunt  ;  nifi  gene 
rali  quodam  aftu  dicentes  :  Hic  homo  peccator 
eft.  &  licet  paffim  illi  objicerent  Sabbati  violationem, 
dicentes:  Sabbatum  non  cuftodit ,  minime  vero  quan¬ 
tum  ad  immunditiam  ,  illi  legis  tranfgreffionem  ob¬ 
jicere  aufi  funt.  Argumento  etiam  fumpto  a  purifi¬ 
cationibus  ,  &  legis  munditia  ,  quas  tota  ,  ut  dixi¬ 
mus  ,  in  ablutionibus  erat  conftituta  ,  in  Adibus 
Apoftolorum  Paulus  feipfum  a  Judxis  coram  judice 
defendit :  ftatuerant  enim  illum  coram  Felice  Pras- 
fide  cap.  29.  In  hoc  &  ipfe  ftudeo  ,  inquit  Paulus  , 
ftne  offendiculo  confeientiam  habere  ad  Deum ,  &  ad  ho¬ 
mines  femper.  pofl  annos  autem  plures  eleemofynas  fabtii 
rus  in  gentem  meam  veni ,  cr  oblationes  ,  &  vota 
quibus  invenerunt  me  purificatum  in  templo,  hasc  ibi. 
Quam  vero  adamuffim  legales  purificationes  etiam 
poft  Chrifti  afcenfum  in  coelum  confedaretur  Pau¬ 
lus  ;  legitur  ibidem  cap.  21.  his  verbis :  Tunc  Pau¬ 
lus  ajfumptis  viris ,  voftera  die  purificatus  cum  illis  in ¬ 


B 


w 


D 


E 


157 

travit  in  templum  ,  annuntians  expletionem  dierum 
purificationis  ,  donec  offeretur  pro  unoquoque  eorum 
oblatio  i  dum  autem  Jeptem  dies  confummarentur  , 
&c.  Hasc  enim  erat  lex  purificationis  ex  confti¬ 
tutis  Mofaicae  legis  ,  quoties  quis  immundus ,  fa- 
crificioruiu  caufa  templum  adire  vellet  folemnio- 
ribus  diebus ;  praefertim  fi  celebrandum  fuiffet 
Pafcha. 

Adeo  vero  ftride  ,  lege  purificationis  tenebantur 
Hebraei  in  celebratione  Pafchae  ;  ut  minime  liceret 
manducare  Pafcha  his  ,  qui  purificati  non  fuillent. 
quamobrem  cum  in  Sinai  anno  fecundo  egreffionis 
filiorum  Ifrael  ex  fiEgypto  ,  filii  Ilrael  celebraflent 
Pafcha  j  aliqui  vero  arcerentur  ab  illius  celebratio¬ 
ne  ,  quod  immundi  effient  caufa  funeris  ,  adiere 
Moyfen  hujus  rei  gratia  ;  qui  ne  in  aliquo  erraret , 
oraculum  conlulere  ftatuit.  State  ,  inquit  ,  ut  confu- 
lam  Dominum  quid  pracipiat  vobis,  quo  confulto  ut  in 
menfem  alterum  differretur  Pafcha  ,  Deus  indultit, 
dicens  :  Homo  qui  fuerit  immundus  (aper  anima  ,  five 
m  via  procul  m  gente  veftra  ,  faciat  Phafe  Domino  m 
menfe  Jecundo  ,  quarta  decima  die  menfis  ad  vefperam  , 
cum  azymis  ,  &  Lattucis  agreftibus  comedent  illud  ,  non 
relinquent  ex  eo  quidpiam  ufque  mane  ,  er  os  ejus  non 
confringent  ,  omnem  ritum  Phafe  obfervabunt.  Nec 
alia  ratione  Palcha  celebrare  alicui  ex  lege  permit¬ 
tebatur  ;  nifi  prius  mundus  ,  atque  lavacro  purifi¬ 
catus  extitiflet.  Cumque  Chriftus  annuatim  azyma 
manducaret,  ac  Pafcha  celebraret;  purificatum  quo¬ 
que  aqua  luftrali  &  balneo  ,  liquido  conftat.  Haec 
enim  omnia  ipfe  ita  adamuffim  lervavit  ,  ut  Judaeis 
ipfe  objiceret  ,  dicens  :  Quis  ex  vobis  arguet  me 
de  peccato  ?  id  eft  ,  quis  ex  vobis  de  inobfervan- 
tia  ,  ac  tranfgreflione  legis  me  accufare  poteft  ? 
quis  ex  vobis  potent  me  reprehendere  ,  quod  pol¬ 
lutus  ,  mnimeque  purificatus  facrum  Dei  templum  , 
facrificiorum  ,  aut  orationis  caufa  adierim  ?  nemo 
fane.  Quamobrem  Chriftum  Servatorem  noftrum 
liepiffime  lavacro  purificatum  de  more  Hebraeo¬ 
rum  ex  conftitutis  Mofaicae  legis ,  atque  tempo¬ 
rum  confuetudini  indulgendo  ,  nobis  affirmandum 
erit. 

Nec  defunt  Evangelica  loca  ,  quae  id  fuadeant.1 
nam  ubi  Chriftus  una  cum  difciptilis  filis ,  &  fandtifi- 
fima  Virgine  nuptias  in  Cana  Galilaeae  adiiffet,  me- 
minilfetque  Evangelifta  hydriarum  ,  quae  eo  allatre 
fuerant  ,  addidit  :  Erant  autem  ibi  hydria  fex  lapidea 
fecundum  purificationem  fud&orum  ,  id  eft  ,  juxta  ri¬ 
tum  Judaeorum  ;  quibus  ex  more  illius  aetatis  mini¬ 
me  licebat  adire  convivium  nuptiale  ,  five  quam- 
cumque  coenam  ,  ut  jam  fupra  vidimus ,  nifi  prius 
aqua  &  balneo  loti  fuillent  ;  qua  occafione  fex  in 
coenaculo  hydrias  conftituebant.  non  enim  licebat 
fponfis  coire  ,  &  nuptias  celebrare  ,  nifi  prius  puri¬ 
ficarentur.  Quia  vero  languine  pollui  fe  putabant , 
eam  ob  caufam  ftatim  ac  fponfam  primo  congreffii 
fubmififlent  viri  ,  ab  eaabftinere  Judaei  ufque  hodie 
confuevere  ,  nec  fecundo  fponfam  aggredi  audent , 
nifi  uterque  prius  balneo  fuerit  purificatus :  quaprop¬ 
ter  hi  quoque  ,  qui  cum  fponfo  ,  &  fponfa  nuptia¬ 
lium  epularum  caufa  ad  convivium  acceffierant ,  pu¬ 
rificari  cogebantur  ;  ne  contadeu  manus  ,  aut  vefti- 
mentorum  ,  aut  eorum  ,  quae  ab  illis  contredeaban- 
tur,  tam  reliqui  ,  quam  lpfi  quoque  conjuges  pol¬ 
luerentur.  Adeo  enim  ab  immundis  cavendum  fuit 
Hebraeis  ,  ut  fi  quando  quis  in  lufpicionem  alicujus 
impuritatis  ,  leprae  ,  aut  alterius  morbi  caufa  incidif- 
fet  ,  Sacerdotis  juffiu  alicubi  clauderetur  ,  ut  dicitur 
Levit.  13.  nec  cum  reliquis  hominibus  converfari 
illi  licebat  *,  qe  contadeu  fuo  reliquos  immundarer. 
Quamobrem  fi  quando  aliquis  lepra  commaculatus 
aperta  immundus  fuiffet ,  difcoopertus  capite  ,  fcifi- 
foque  veftimento  cogebatur  incedere,  atque  perviam 

fe 


Sacrorvm  E lje ochrismathn. 


153 

fe  immundum  clamare  ,  quoufque  &  urbem  egre¬ 
deretur  ,  ut  illius  conta&um  reliqui  declinarent  ,  a 
reliquorum  hominum  communione  -fecerneretur.  hc 
enim  ibidem  legitur  :  Ouicumque  maculatus  fuerit  le¬ 
pra  &  feparatus  efi  ad  arbitrium  Sacerdotis  i  habebit 
velhmenta  dijfuta  ,  caput  nudum  ,  os  vefie  contettum  , 
contaminatum  ac  Jbrdidum  fe  clamabit.  &  hoc  quidem, 
quia  lege  cautum  erat  vitandum  contadum  hominis 
non  mundi,  cum  igitur  in  nuptiis  Canae  Galilaeae  pu¬ 
rificati  ac  loti  convivantes  recumberent  propterea 
Chriftum  quoque  Servatorem  noftrum  fandillimum 
purificatum  ex  ritu  Hebraeorum  ad  nuptias  venifle 
perfpicuum  efi.  alias  convivantes  non  folum  illum 
non  admififlent ,  fed  etiam  in  convivio  contadum  il¬ 
lius  omnino  declinaflent.  _ 

Erit  fortafie  ,  nec  immerito  quidem  ,  qui  a  pu¬ 
dore  Chriftique  modeftia  alienum  putet  ,  lavandi 
caufafe  denudari  >  atque  denudandi  gratia  virilia  de¬ 
tegere  ,  pudenda  enim  difcoopenre  omnibus  femper 
vifum  e’ft  horridum,  unde  Auguft.  lib.  14.  de  civit, 
ait  ■  Omnes  gentes  adeo  tenent  in  ufu  pudenda  velare  , 
ut  'quidam  barbari  illas  corporis  partes  ,  nec  in  balneis 
nudas  habeant.  Quarumdam  quoque  mulierum  ho- 
neftatem  ,  eam  ob  rationem  ,  quam  maxime  com¬ 
mendat  Clemens  Alexan.  lib.  4.  Stromat.  ex  audo- 
ritate  Dionis  ,  ait  enim  :  Dion  cerfe philofophus  refert 
quandam  mulierem  Ljffiditfam  propter  mfignem  pudorem 
fe  lavajfe  cum  ipfa  tunica.  Philoteram  autem  cum  ejfet 
ingreffura  folium  ,  paulatim  contraxiffe  tumeam  ,  quan¬ 
tum  ,  qua  nuda  erant  tegerentur  ab  aqua  :  deinde  rur- 
fus  paulatim  afeendentem  induifie.  hac  ratione  pariter 
aliquos  commendat  Ambrof.  lib.  1.  Officiorum,  di¬ 
cens  :  Plerique  fe  &  in  lavacro  quantum  poffunt  tegunt; 
ne  vel  illic  ubi  nudum  totum  efi  corpus  ,  hujufmodi  in- 
teila  portio  fit.  Quod  igitur  in  omnibus  com¬ 
mendandum  omnes  viderunt ,  non  erit  a  Chrifto 
Servatore  noftro  pudoris  ,  atque  modeftiae  fumma , 
ac  fuprema  norma  tollendum  ,  ut  contrarium  affir¬ 
metur. 

Verum  denudatum  Servatorem  noftrum  purifica¬ 
tionum  ratio  ex  Decretis  Mofaicas  legis  oftendit  cap. 
14.  \fi.  L.evitici ,  ubi  dicitur  ,  lotis  veftibus , 
toto  corpore  in  aquis  viventibus  mundus  erit  ,  & 
paffim  dicitur  hominem  lavandum  ,  &  veftimenta  , 
quoties  quis  purificaretur  :  nec  aliter  purificari  po¬ 
terant  Judafi.  Confuluifle pudori  Servatorem,  fan- 
ftitas  ,  &  modeftia  illius  nos  dubitare  nequaquam 
concedit,  denudaffie  vero  illum  totum  corpus  ,  puri¬ 
ficandi  lex  requirit.  Nam  pudori  quoque  confultum 
credere  oportet  modeftioribus  ,  eo  tunc  feculo  ;  vel 
tegumentis ,  atque  linteaminibus,  five  aulaeolis , qui¬ 
bus  is ,  qui  in  balneo  lavabatur  ,  adeo  tegeretur  ,  ut 
omnium  confpedtui  fubtraheretur  ;  vel  etiam  fecre- 
tioribus  balneis  id  fiebat  ,  in  quibus  folus  is  ver- 
faretur  ,  qui  purificationibus  ex  decretis  antiquae  le¬ 
gis  ,  &  de  more  Judaeorum  operam  dediflet.  His 
igitur  Chriltus  quoque  potuit  uti  balneis ,  in  his  nu¬ 
dari ,  abfque  immodeftiae,  aut  dedecoris  nota :  quod 
qua  ratione  ab  eo  a£tum  fuerit  nos  latet.  Non  enim 
omnia  a  Servatore  a£ta  feripta  extant  :  quod  &  Joan- 
nes  Evangelifta  in  fine  fui  Evangelii  inobfervatum 
nequaquam  voluit.  Ne  vero  quod  affirmemus  de 
Chrifti  Servatoris  noftri  nuditate  argumento  careat  , 
teftantur  Evangeliftae  in  funere  a  piis  viris  aroma¬ 
tibus  conditum  ,  5c  unftum  facrum  Servatoris  noftri 
corpus :  ablutum  quoque  fuifle  dicemus  Myrothec. 
fi-  in  qua  quidem  unftione ,  atque  ablutione  dete&a 
illius  virilia  ab  his  ipfis  non  negabitur.  Chriftum 
Dominum  in  Jordane  quoque  baptizatum  a  Joanne, 
Evangeliftae  affirmant,  hic  vero  denudatum  coram 
Joanne  ingreflurum  Jordanem  ,  ( fervata  tamen  ra¬ 
tione  pudoris  ,  atque  modeftia;  )  liquido  conflat. 
Nec  enim  licuifiet  illi  linteo  aliquo  pudenda  tegere  j 


B 


159 

nedum  purificari  ex  lege  quaerit ,  lege  immundare- 
tur  ,  contadtu  lintei  non  mundi.  Nec  etiam  tegi 
poterat  quis  linteo  aliquo  mundo  ;  quod  id  conta&u 
corporis  illius  qui  mundabatur  ab  immunditia  ,  im¬ 
mundum  extitiftet  :  propterea  enim  poft  ablutionem 
lintea ,  velamina  ,  ac  tegumenta  munda  afliimeban- 
tur.  Nifi  forte  dicere  velimus ,  licuifle  in  balneo, 
mundo  linteo  pudenda  cooperire  ,  &  eadem  aqua 
mundari  tam  corpus  ,  quam  linteum  ,  quo  pudenda 
tegebantur  :  fi  quid  immunditia;  ex  corporis  conta- 
<5tu  linteum  contraxiflet.  Sed  quomodocumque  illa 
fe  habeant  >  ea  ratione  qua  pudori  Chrifti  in  Jorda¬ 
ne  confultum  fuit ;  potuit  6c  in  reliquis  balneis  8c 
purificationibus  eidem  confultum  iri.  8c  quod  ibi 
illi  objiciendum  non  fuit  ,  nec  alibi  objiciendum 
erit  :  quae  quamvis  nobis  ignota  fint  ,  pudori  ta¬ 
men  ,  ac  modeftiae  Servatorem  noftrum  confuluif- 
fe  certiffimum  efle  debet. 


D 


E 


CAP.  XXXIII. 

Domeftica  quoque  balnea  frequentafle  Chri¬ 
ftum  conjectatur. 

Illuftrantur  loca  Lue.  1 1  .Et  cum  loqueretur ,  rogavit 
illum  quidam  Pharifitus  ,  ut  pranderet  apud  fie  :  tfr 
ingrefius  recubuit  :  Pharifitus  autem  coepit  intra  fie 
reputans  dicere  ,  quare  non  baptiz.atus  effiet  ante 
prandium.  Luc.  fi .  Intravi  domum  tuam  ,  aquam 
pedibus  meis  non  dedifii.  Joan.  13.  Qui  lotus 
efi  non  indiget  nifi  ut  pedes  lavet .  Et  ad  alia  plura 
loca. 


B 


JEc  habuifle  balnea  Ifraelitas,  purificationum 
legalium  ratio  ,  ex  conftitutis  Mofaicas  legis 
apertiffime  luadet.  facrae  quoque  Scriptura;  lo¬ 
ca  plurima  demonftrant  :  licet  fub  nomine  pifeinas 
fuperioris  ,  St  inferioris  ,  balnea'  htec  appellentur 
apud  Ifaiam  cap.  7.  &  cap.  2 2.  nam  8t  Seneca  epift. 
5"i.  domeftica  balnea  pifeinas  dixit,  damnans  enim 
illorum  fupervacaneos  aedificiorum  cultus ,  ait  :  Nifi 
thafius  lapis  quondam  rarum  in  aliquo  fpeclaculum  tem¬ 
plo  ,  pifeinas  nofiras  circumdedit  ,  in  quas  multa  fuda- 
tione  corpora  exinanita  demittimus,  cap.  vero  1 1 .  Le¬ 
vit.  fermo  eft  de  his  qua;  domi  contadtu  alicujus  rei 
immunda;  immundantur ;  &  inter  domeftica  domus, 
balnea  quoque  recenfentur;congregationefque  aqua¬ 
rum  appellantur  :  Fontes  vero  &  ciflerna  ,  &  omnis 
aquarum  congregatio  munda  erit,  non  enim  hic  fermo 
eft  de  fontibus ,  quas  ad  uftim  communem  alicujus 
civitatis ,  aut  oppidi  excavabantur  ,  fed  de  fontibus 
qui  domi  ad  ufum  privatum  parabantur ;  &  ideo 
tria  illarum  genera ,  tribus  vocabulis  diftinguit. 
fons  alter  illorum  dicitur ,  quo  fignificatur  aqua 
fcaturiens.  cifterna  dicitur  locus  ,  in  quo  pluvialis 
aqua  confervatur.  denique  vero  congregatio  aqua¬ 
rum  recenfetur  in  facro  textu  ,  qus  hebraice 
appellatur ;  in  qua  domeftici  alicujus  familia;  pu¬ 
rificabantur.  toties  enim  baptizabantur  omnes  Ju- 
daei ,  dixit  Mare.  cap.  7.  quoties  e  foro  redi¬ 
bant. 

Haec  qua;  de  balneo  domeftico  a  nobis  allata  funt, 
contemnenda  minime  erunt,  illuftrantur  enim  loca 
plurima  facrarum  literarum.  nam  Jerem.  17.  ubi 
nos  legimus ,  Expellat  io  Ifiael  Domine .  Hebraice 
fjn:’  ideft  ,  Balneum  Ifiraelis  Dominus ,  qua- 

fi  dicat  Propheta  :  emundentur  reliqua;  nationes 
quacumque  aqua  luftrali  ;  putent  fe  a  fordibus  ani¬ 
mae  ,  &  corporis  emundari  :  noftra  parum  intereft. 
Deus  eft  fons  vera;  aquae  Ifraelitis ,  quo  fane  emun¬ 
dantur  vere  ,  &  illorum  peccata  lavantur,  quam- 

obrem 


160 

obrem  fubditur  :  Omnes  qui  te  derelinquunt  confun¬ 
dentur.  recedentes  a  te  in  terra  fcnbentur :  quoniam  de¬ 
reliquerunt  venam  aquarum  viventium  Dominum.  Pul¬ 
cherrima  quoque  antithefi  tenebrarum  in  lucem  Spi¬ 
ritus  fandus  i.  Paralip.  2,9.  jocatur.  David  enim  fic 
de  miferia  fragilitateque  humana  in  Deo  offendendo, 
loquitur  :  Dies  noftri  quafe  umbra  fuper  terram  ,  & 
nulla  eft  mora,  hebraice  n)jl?  V?!  idelt  &  non  efi  con¬ 
gregatio  aquarum ,  nimirum  balneum  :  dixerat  enim 
fandus  Propheta  adeo  hominum  mores  defedibus , 
crfminibufque  fubjici ,  ut  nullum  fit  opus  ,  nulla  fit 
dies  a  fcelere  vacua,  haec  autem  fub  umbrte  meta¬ 
phora  fignificaverat  ,  idque  quam  maxime  dojue- 
rat  :  magis  vero  dolendum  exiflimat  quod  nullum 
fit  balneum  ,  quo  turpitudo  illa  ,  ac  macula  pofiit 
ablui ,  quam  umbrae  nomine  explicaverat.  Qiiam- 
obrem  his  faltem  metaphoris ,  ac  facrae  Scripturae 
locis  frequehtifiima  fuiffe  apud  Hebraeos  balnea  raon- 
ftrantur.  illud  idem  ex  balneo  Judith ,  Sufannae  ,  & 
Betfabeae,  aliifque  facrae  Scripturae  locis  ,  quae  paf- 
fim  accurrunt  ,  oltendnur. 

Cum  igitur  capite  praecedenti  ,  Servatorem  no¬ 
ftrum  fandiffimum  legales  purificationes  ,  ex  con- 
ftitutis  Mofaicae  legis  frequentafle  noverimus  3  fub- 
dubitandum  occurrebat ,  de  balneis  domefticis;  qui¬ 
bus  ex  confuetudine  Corrupti  illius  feculi  plurimi  vo¬ 
luptatis  de  caufa  ,  alii  ut  mundarentur  a  corporeis 
fordibus  utebantur  :  adeo  ut  promulfis  ccenae  balne- 
um  mollioribus  effer.  Haec  enim  balnea  Servato¬ 
rem  noftrum  abhorruiffe  videbatur  apertum  ,  ipfius 
faltem  Euangeliftae  Lucae  teftimonio.  is  enim  cap. 
11.  fcribit  Pharifaeum  quemdam  Chriftum  ad  pran¬ 
dium  invitaffe  ,  atque  fcandalizatum  quod  ille  recu- 
buiffet  illotus  ;  Et  cum  loqueretur  ,  inquit  ,  rogavit 
illum  quidam  Pharifitus  ,  ut  pranderet  apud  fe  ,  &  in- 
greftus  recubuit.  Pharifeus  autem  coepit  intra  fe  reputans 
dicere  :  Quare  non  baptizat  us  effet  ante  prandium.  Eft 
autem  hic  fermo  de  ablutione  totius  corporis,  haec 
enim  baptifmi  nomine  apud  Euangeliftas  fignifica- 
tur  i  nifi  per  aliquod adjundum  fpecificetur.  Enim- 
vero  praecedentis  capituli  dodrina  hoc  teftimonio 
infirmari  videbatur ;  nifi  advertiflemus  ,  de  purifi¬ 
cationibus  legalibus  Lucam  nequaquam  intelligen- 
dum  effe  j  alias  Servatorem  noftrum  fandiffimum , 
quem  &  funera  adiiffe  ,  &  cum  publicanis  ac  pecca¬ 
toribus  manducaffe ,  contadumque  immundarum  mu¬ 
lierum  minime  refpuiffe  ex  Euangeliftis  cognovimus; 
legis  tranfgrefforem  (quodabfit)  conftituere  coge¬ 
remur.  non  igitur  de  luftrali  aqua  loquitur  Euange- 
lifta  ,  fed  de  balneis  ,  quae  convivium  praeibant,  de 
quibus  cap.  31.  diximus. 

Haec  autem  licet  non  adeo  frequentarentur  a  Chri- 
fto ,  quemadmodum  a  Pharifaeis  ,  de  quibus  dicitur 
Marci  3 .  Pharifti  enim  &  omnes  fudai  ,  nifi  crebro 
laver  int  manus  non  manducant ,  tenent  es\tr  aditionem  fe¬ 
morum  ,  &  d  foro  nfi  baptizentur  non  comedunt.  Om¬ 
nino  tamen  illa  eadem  Servatorem  noftrum  fandiffi¬ 
mum  refpuiffe  ■  hiftoriis  Euangelicis  nequaquam 
confentit.  Inde  enim  quod  tunc  quando  a  Pharifieo 
illo  Chriftus  invitatus  fuit  ,  nequaquam  balneum 
adiiflet  ;  non  evidenti  colligitur  argumento  ,  nun¬ 
quam  alias  Servatorem  balneis  his  ufum.  tunc  enim 
non  adiit  ,  ut  Pharifico  monftraret  nihil  ad  morum 
fanditatem  ,  &  ad  virtutem  conducere  ,  toties  bal¬ 
neum  adire  quoties  a  foro  redeuntibus  prandendum  ef¬ 
fet  ;  quemadmodum  Pharifaei  putabant,  quamobrem 
abftinuit  ,  .ut  verae  munditiei  dodrinam  traderet , 
quod  ex  ipfo  capituli  contextu  perfpicuum  eft.  Hoc 
enim  in  more  habuit  Chriftus  ;  nonnulla  nimirum 
facere,  ut  morum  dodrinam  traderet,  dicebant  Pha- 
rifiei  ,  non  licere  hominem  fanare  in  die  Sabbati  : 
invitatus  a  Pharifaeo  aliquando  ,  interrogavit  ,  an  li¬ 
ceret  Sabbato  curare  :  tacuerunt  illi;  fanavit  ipfeho- 


Myrothecivm  I. 


161 

A  minem  ;  &  illico  apud  Marcum  inter  ipfa  pocula  de 
diei  fefti  celebratione  fermonem  habuit,  ita  apud  Lu¬ 
cam  abftinuit  a  balneo  ,  ut  virtutis  munditiam  aperi¬ 
ret  :  non  vero  ut  inde  colligeretur  ,  numquam  alias 
Servatorem  noftrum  balneo  ufum  fuifie. 

Cum  enim  de  more  regionis  ,  &  corrupti  illius 
feculi  toties  fere  abluerentur  homines,  quoties  men- 
fie  accumberent  :  atque  in  hoc  fuperfluo  lavacri  ufu, 
nequaquam  Chriftus  adeo  frequens  fuerit  ,  ut  toties 
lavacrum  petierit ,  quoties  fibi  accumbendum  fuiffet: 
negare  tamen  non  licet  aliquando  animarum  lucran¬ 
darum  de  caufa  ,  balnea  petiiffe  ;  ut  omnibus  omnia 
fattus  ,  omnes  lucrifaceret,  atque  hac  ratione  balneo- 
B  rum  voluptuarium  ufum  redargueret  3  necefiarium 
quidem  vel  fanitatis  ,  vel  purificationum  de  caufa  , 
hacque  tantum  permittendum,  quin  &  multoties  il¬ 
lum  lavifle  par  eft  credere  ;  praefertim  cum  ad  con¬ 
vivium  a  facris  pergeret  3  &  fuis  ipfe  manibus  curm 
difcipulis  homines  abluendos  fufeeperit.  Quam-i 
obrem  merito  Chriftus  invitatus  a  Simone  Phari- 
faeo  ,  ut  fecum  conviveret  ,•  eumdem  perquam  a f- 
pere  reprehendit  ;  quod  aquam  pedibus  illius  mi¬ 
nime  mmiftraffet,  nAquam  pedibus  meis  ,  inquit  , 
non 


D 


1  ti. 


E 


Hujus  Evangelici  loci  intelligentia  ad  veterum  in- 
ftituta  nos  advocat,  veteres  enim  illi  ubi  balnea  exi- 
yiffent  ,  foleas  ,  vel  foccos  accipere  confueverant  3) 
ut  a  foli  conta&u  ,  6e  fordibus,  pedes  a  balneo  nu¬ 
dos  contegerent  ,  atque  defenderent  :  inde  enim 
foleam  didam  putat  Feftus ,  quod  pedis  folo  fubji- 
ciatur  ;  alii  a  folo,  quod  calcant,  ita  didas  putant, 
fed  quicquid  fit  de  nomine  ,  has  illi  accipiebant, 
cum  de  balneo  ad  coenaculum  accubituri  propera¬ 
rent.  inde  Martialis  lib.  12.  epigr.  84.  carpit  Me- 
nogenen  ,  quod  coenae  caufii  parafitica  quadam  arte, 
adeo  officiofum  fe  oftenderet  eis  ,  cum  quibus  cce- 
nare  deftinabat  3  ut  detineretur  in  arena  :  etiam  lo¬ 
tus  ,  jam  foleatus  pila  ludere  ,  d  folle  non  verere¬ 
tur  ;  quin  etiam  in  pulvere  verfari  ,  pedefque  foe¬ 
dare  officii  de  caufa  minime  dubitaret,  quapropter 
ait  : 

Colliget ,  &  referet  lapjum  de  pulvere  follem  i 
Efi  jam  lotus  ,  jam  foleatus  erit. 

Hinc  illud  etiam  Petron.  in  fenem  ,  omnia  info- 
lenter  ,  &  praeter  hominum  morem  facientem  3  qui 
cum  in  balneo  foleas  afiumpfifiet ,  ut  ad  coenaculum 
iret ,  pilae  tamen  ludo  cum  pueris  adhuc  in  arena 
detinebatur.  Videmus  fenem  ,  inquit  ,  calvum  ,  tu¬ 
nica  veflitum  rufea  ,  inter  pueros  capillatos  ludentem  pi¬ 
la  i  nec  tam  pueri  nos  ,  quamquam  erat  opera  pretium , 
ad  fpebiaculum  duxerant  ,  quam  ipfe  paterfamihas  qui 
foleatus  pila  fparcina  exercebatur  ,  nec  jam  amplius  repe¬ 
tebat ,  qua  terram  contigerat.  Soleatum  dixit,  ut  in- 
telligeremus  etiam  infolentem  fenem  exerceri  jam 
ablutum  ,  qui  prius  quam  ablueretur ,  ad  fudorem 
excitandum  exerceri  de  more  debuiffet. 

Verum  ingreffi  coenaculum  ,  ne  ftragula  ,  atque 
ftrata  luto  ac  pulvere  foedarent  veteres  antequam  re¬ 
cumberent  ,  foleas  deponebant  3  fervorum  atque 
puerorum  minifterio  ,  tefte  Plauto  in  Truculento: 

fam  rediit  animus  ,  deme  foleas  ,  cede  vinum. 

Martialis  quoque  nofter  lib.  3.  Epigram. num. fo. 
carpit  Ligurinum  ,  qui  poemata  ut  recitaret  fua ,  de 
induftria  eum  ad  coenam  invitaverat  :  cumque  vix 
accubuiftet ,  librum  afferri  juffit.  librum  porro  al¬ 
latum  in  primo  coenae  ,  ac  difeubitus  limine ,  Mar¬ 
tialis  ,  folearum  depofitione  explicat ,  dicens  : 

Depofui  foleas  ,  affertur  protinus  ingens 


Inter  lattucas  ,  oxigarumque  liber. 


Eft 


l6i 


SACRORVM  EL^EOCHRISMATflN.  163 


Eft  etiam  pro  hac  re  perantiquus  lapis ,  &  qui¬ 
dem  pulcherrimus  in  vinea  quondam  Uluftriffimi 
D.  Cardinalis  de  Montealto  ;  quam  vir  omni  ho¬ 
nore  dignus  in  Exquiliis  ,  non  tam  arboribus  , 
floribus  ,  peregrinis  plantis  ,  praeftantiffimis  pala¬ 
tiis  ,  natatoriis  pilcinis  ,  ac  fontibus  perpolivit  j 
quam  etiam  antiquis ,  ac  literatis  lapidibus  ,  ftatuis 
ex  urbis  parietinis  conquifitis  ,  fculpturis  ,  &  aliis 
antiquitatum  monumentis  exornavit.  In  eo  igitur 


A 


lapide  ,  qui  fub  porticu  Palatii  prioris  fubftentat 
quandam  lapideam  ,  &  perantiquam  urnam  ,  Pri- 
apejum  facnlicium  infculptum  confpicitur  ,  in  ea 
quam  hic  delineavimus  forma  i  &  in  eo  Sacer¬ 
doti  jam  accubituro  ,  puer  foleas  de  more  detrahit 
antequam  accumbat,  quae  folearum  depofitio  ,  prae¬ 
cedentis  balnei  eft  nota  ,  veterifque  confuetudinis 
certiffimum  teftiraonium. 


tflLJS 

IHMj 

m  .m  m  m-  m  nui  au  mrwi 

1  IfiGr*  1  1!  1 1 1 1 1 1 •  m  ilMJlllIllIlIllllIJI 

Pueri  enim  j  uc  diximus,  calceos  Dominorum  ac¬ 
cumbentium  fervabant ;  Plutarcho  au&ore  id  proba¬ 
bitur  ,  qui  lib.  7.  Sympof.  quaeft.  8.  de  convivali-  D 
bus  colloquiis  agit  ;  &  in  his  meminit  puerorum , 
qui  calceos  Dominorum  fervabant  :  movv  ,  t<plw 
iyu,  falpioi  TiW  «Viv ,  uiv  tov?  pfyu  ,  tov?  3 

7 Touyvioo  jc&A Sfiv'  ap 3  ,  cip.cn  ,  <rvp7ro<rta> 

T vWo9-£(T<fi  £/$  TU  [AYIKVJ  T  $potjA(X,TU)V  ,  ^ 

to  Svtr^o^yyj rov'  t»  3  vrouyvnx.  7 roTns  yipowoc  (iwpo- 
Xo^lotg  ,  Kj  trTTi^oAciyiocg  ,  rcTg  r*  v7ro£ripo(.Tot  ko- 
pifs<ri  7Tcu$&(>toi<; ,  clyt  $c<T7T0Ta>v  ycwQpovxvTWV  ,  9 ■£(*- 
hoc  eft  :  Sunt  ergo  dicebam  mimi ,  in¬ 
quit  ,  quorum  alii  argumenta  ,  alii  ludicra  appellantur  3 
neutrum ,  ut  ego  arbitror  ,  genus  convivio  conveniens  3 
argumenta  ob  Longitudinem  aVtionum  ,  &  fumptuum 
difficultatem  :  ludicra  quod  ita  fcateant  fcurrilitate  ,  &  E 
inanitate  verborum  ,  ut  ne  a  puerulis  quidem  ,  qui-  do¬ 
minis  modeflis  calceos  portant  ,  fpeElari  ea  deceat,  haec 
ibi  Plutarchus  :  &  cum  Plutarcho  ftant  varia  vete¬ 
rum  Poetarum  loca,  carpit  enim  Martialis  lib.  8. 
Epigr.  59.  lufcum  quemdam  furem  furandi  officio, 
ac  ltudio  fufpiciendum  ,  quod  e  coenaculis  ,  atque 
tricliniis  vacuum  abire  puderet  :  quamobrem  fi  ni¬ 
hil  aliud  furari  potuiffet ,  calceos  convivantium  ,  qui 
a  pueris  negligenter  fervabantur ,  ipfe  furabatur  j  de 
quo  fic  ait  : 


Si  nihil  invaft  ,  puerum  tunc  arte  dolofa 
Circuit  ,  cf  foleas  furripit  ipfe  fuas. 


Et  in  Cottam  pariter  hic  idem  Poeta  lib.  12.  Epi- 
gram  num.  89  negligentia  pueri  foleas  perdidifle  il¬ 
ium  feribit  ,  dicens  : 


Bis  Cotta  foleas  perdidijfe  fe  quefius. 

Dum  negligentem  ducit  ad  pedes  vernam. 

Quamobrem  propter  fordes ,  quas  a  balneo ,  ad 


ccenaculum  foleis  calceati  forte  accubituri  contraxif- 
fent  ;  ftatim  coenaculum  ingreffis,  depolitis  jam  lo- 
leis ,  convivis  aqua  pedibus  porrigebatur,  propterea 
ad  convivium  ,  lola  interdum  pedum  ablutione  invi¬ 
tabantur  ,  quemadmodum  Abraham  fecifle  legimus 
cap.  18.  Genef.  quando  Angelis  in  fpecie  peregrino¬ 
rum  occurrit,  necnon  etiam  Loth  ibidem  cap.  ip. 
fimiliter  etiam  cap.  43.  Jofeph  excipiente  ad  convi¬ 
vium  fratres  fuos,  qui  venerant  de  Canahan  ,  ftatim 
ingreffis  coenaculum  ,  aqua  pedibus  porre&a  feribi- 
tur.  fic  enim  legimus  :  Introduc  viros  domum  ,  & 
occide  villimas  ,  &  inflrue  convivium  ,  quoniam  me - 
cum  funt  comefiun  meridie,  infra  vero  legitur  :  Et 
introdublis  domum  ,  attulit  aquam  ,  &  laverunt  pedes 
fuos.  utque  eft  phrafis  facrarum  literarum  ,  ut  fola 
pedum  ablutio  dicat  convivium,  ita  Judic.  ip.  de  le¬ 
ne  illo  ,  qui  Levitam  humaniffime  in  domum  exce¬ 
perat  ,  his  verbis  fcnbitur  :  Ac  pofiquam  laverunt 
pedes  fuos  ,  recepit  eos  in  convivium.  &  Reg.  2.  cap. 
11.  Uria  veniente  ad  David  ,  pedum  ablutione  coe- 
natum  mittitur,  fic  :  Vade  w  domum  tuam  ,  &  lava 
pedes  tuos,  ideft  ,  vade  &  epulare,  quamobrem  fub- 
ditur  ibi  :  Et  egreffus  eft  'Vrias  de  domo  Regis  ,  fe- 
quutufque  eft  eum  cibus  regius.  Itaque  ab  antiquiffimis 
ufque  temporibus  homines  nonnifi  loti  accumbere 
confueverunt  :  ingreffis  vero  coenaculum  ftatim  aqua 
pedibus  porrigebatur. 

In  tantum  tamen  progreffi. fiunt  luxus  molliores, 
ut  formofiffimis  pueris  praeminiftris  aqua  pedibus  por¬ 
rigeretur.  de  quibus  ita  Petronius  :  Tandem  ergo  dif- 
cubuimus  pueris  Alexandrinis  aquam  in  manus  nivatam 
infundentibus  ,  aliifque  infequentibus  ad  pedes.  His 
praeclare  llluftratur  Anacreontis  locus ,  in  ode  quie 
inferibitur  de  voluptate  vivendi,  ubi  poeta  fe  operam 
vino  ,  &  Baccho  daturum  conftituit  ;  ut  etiam  ine¬ 
briari  optet  ;  ea  ratione  ut  mente  fopitus  a  lenfibu» 
omnino  abalienaretur  ,  dicens  : 


l64 


Myrothecivm  I. 


165 


Aof  vJop  ,  &#h'  %oivov  ,  0)  TUM  , 

T  1’JJ  X'cC$al<s'0V’ 

hoc  eft  , 

Da  aqua  *  projice  vinum  6  puer  , 

Animam  mihi  fopito. 

Verum  qu  ifieri  poteft  ,ut  is  qui  vino  inebriari  cu¬ 
pit  ,  aquam  a  miniitro  petat ,  qua  Bacchi  robur  ex- 
tinguatur  ,  ebrietas  retardetur  ?  aquam  enim  hac  ra¬ 
tione  pofcere ,  non  ftatcum  alienatione  mentis,  quam 
Anacreon  cupere  affirmabat :  fic  enim  lpfemet  fibi  ipfi 
contraria  poflulaflet.  Ruit  vero  quaecumque  ambi¬ 
guitas  ,  fi  aquam  ad  pedes  abluendos  popofcifle  Ana¬ 
creontem  dixerimus ,  ad  promulfidem  ccenae ,  ut  di-  B 
cebamus.  Cum  enim  ftatim  in  fuperioribus  fibi  vo¬ 
luptuose  vivendum  ille  ftatuiflet ,  quafi  furore  illico 
adtus ,  ut  ab  eo  vitae  genere  non  remoretur  ;  pran¬ 
dendum  conftituit  :  vertim  antequam  in  ftrato  re¬ 
cumberer  ,  ex  conftitutis  coenaculi  ,  puerum  advo¬ 
cat,  qui  aquam  pedibus  porrigat;  quae  convivis  jam 
balneo  lotis  de  more  feculi  ,  porrigebatur. 

Hanc  igitur  cum  Servatori  Pharifaeus  minime  juf- 
fiflet  afferri  ,  reprehenditur  apud  Lucam  cap.  7.  his 
verbis  :  Aquam  pedibus  meis  non  dedifii  i  immerito 
quidem  illum  redargitiffet  Chriftus ,  nifi  balnea ,  con¬ 
viviorum  praeludia  ,  frequentare  ipfe  aliquando  con- 
fueviflet  ;  vel  tunc  faltem  balneum  exiflet  ,  ante¬ 
quam  ad  Pharifaei  coenaculum, prandendi  caufa  fuif- 
fet  ingreflus.  eflet  enim  locus  Pharifaeo  fe  excufan- 
di  ;  quod  nimirum  aquam  illius  pedibus  non  prae- 
llitiflet  j  quod  nequaquam  de  more  illorum  i  qui 
convivium  adibant  ,  in  balneo  laviflet.  Quam- 
obrem  ut  Servatoris  noflri  reprehenfio  vim  habeat  , 
fuamque  retineat  energiam  ,  omnisque  excufationis 
locus  Pharifaeo  praecludatur  *  Servatorem  noflrum 
humani  generis  vindicem  ,  priufquam  in  domo  Pha¬ 
rifaei  accumberet  ,  ad  balnea  perrexifle  ,  rationa¬ 
biliter  affirmare  cogimur  :  ut  de  more  lotus  ,  coe¬ 
naculum  ingrederetur  i  ad  menfamque  recumbe¬ 
ret.  D 

Uluftrantur  quoque  ritus  ifti  ;  8c  Servatoris  noflri 
balnea  comprobantur ,  praeclariffimo  ejufdem  humi¬ 
litatis  exemplo.  Propriis  ipfe  Deus  ,  homofadtus, 
voluit  manibus,  difcipulorum  pedes  lavare.  Ut  ve¬ 
ro  cundta  apertiora  fiant ,  non  erit  praetereundum  , 
Hebraeos  duplici  coena  facrum  Pafchatis  feftum  pri¬ 
ma  azymorum  die  celebrare  ,  ex  lege  ,  Sc  conftitu¬ 
tis  Mofaicis  confuevifle.  quod  etiam  dodtiffimus  vir 
Baronius  in  Tom.  1.  Annal.  fub  anno  Chrifti  34 
adnotavit.  in  priori  enim  ccena  Agnum  manduca¬ 
bant  ;  quod  fieri  Deus  juflerat  ,  non  quidem  prima 
die  azymorum  ,  fed  ad  vefperam  diei  hujus  ,  quae 
erat  quartadecima  Iunx  ,  in  qua  fermentatum  vefci  E 
licebat  :  fermentatum  itaque  panem  omnino  in  ea 
priori  coena  confumebatur.  pofteriorem  autem  mfti- 
tuebant  coenam ,  ut  azyma  ex  Mofaicae  legis  inftitu- 
tis  inchoarent  :  quamobrem  cum  de  more  balneo  , 

&  pedum  ablutione  coenam  praevenire  folerent  ;  ne 
tunc  coenaculum  egrederentur  ;  duplici  faltem  coe- 
nae ,  duplex  pedum  ablutio  refpondebat.  nam  &  ve¬ 
teres  illi  molliores  apud  Romanos  ,  duplicem  coe¬ 
nam  ,  duplici  lotione  praeibant  ,  ad  repotia  ccenae 
properantes  ,  ut  diximus  cap.  31.  ut  nimirum  calo¬ 
re  balnei  ,  atque  fudore  afliimptum  cibum  decoque¬ 
rent  ,  iterumque  coenarent.  quae  quamvis  alieniffi 
ma  forent  a  Chrifti  fchola  ,  Sc  ab  Hebraeis  fandtio- 
nbus  ,  infacro  Pafchatis  fefto  ;  quia  tamen  de  more 
illius  feculi  ,  lotionem  corporis  ,  pedum  ablutio  , 
ut  vidimus ,  fequebatur ;  vel  haec  faltem  pedum  ab¬ 
lutio  ,  quafi  ex  religione  remanferat  apud  illos  ,  ad 
coenarum  in  nodte  Pafchatis  diftindtionem. 

Confumpto  igitur  jam  Agno  in  priori  coena,  quae 
fuit  poftrema  Chrifti ,  Sc  difcipulorum  cum  mundij 


Servatore  ac  Magiftro;  cum  pofterior  coena  incho¬ 
anda  ,  &  aqua  pedibus  difcipulorum  de  more  porri¬ 
genda  fuiflet  a  miniftris,  ut  illorum  pedes  ablueren¬ 
tur  ■,  fandtiffimus  Servator  nofter  furgit  a  coena  ,  ut 
loquitur  Joan.  cap.  12.  nimirum  a  priori  coena,  pro¬ 
cinxit  fe  linteo  ,  &  lavit  pedes  difcipulorum.  hoc  au¬ 
tem  ea  ratione  myftice  fadtum  arbitror  ,  ante  infti- 
tutionem  facramenti  Euchariftiae  ;  ut  doceret  nos 
Chriftus  ,  quanta  cum  puritate  ,  pietate  ,  ac  animi, 
mentisque  candore  ad  facrum  illud  ,  &:  auguftiffi- 
mum  Euchariftiae  facramentum  accedere  nos  opor¬ 
teat.  Chriftus  autem  Servator  nofter  ,  cum  pedes 
difcipulorum  laviflet  ,  iterumque  difeubuiflet ,  hu¬ 
militatis  dodtrinam  prxftantiflimam  ,  necnon  etiam 
fuprema  ,  maximaeque  Religionis  noftrae  arcana  pa¬ 
tefecit  ;  quae  nonnifi  lotis ,  ac  corde  candidis  com¬ 
municantur. 

Ut  vero  in  gradu  ftemus  ,  ad  ipfim  pedum  ablu¬ 
tionem  revertamur  ;  in  qua  cum  ad  Simonem  Pe¬ 
trum  veniflet  Chriftus  j  Petrus  vero  pedes  fuos  a 
Chrifto  lavari  minime  pateretur  ;  illum  compreffit 
Servator  nofter  ,  terrificis  illis  verbis  :  Si  non  lavero 
te ,  non  habebis  partem  mecum.  his  territus  Petrus  fub- 
intulit  ,  Non  tantum  pedes  ,  fed  &  manus  ,  &  caput. 
Quae  nimis  profufe  a  Petro  didta  ,  Chrifti  dodtrina 
comprefla  fuere  ,  fimulque  oftenfum  ,  quibusnam 
in  coenis  ,  atque  conviviis  pedes  lavandi  forent, 
quamobrem  fubintulit  :  Qui  lotus  efl ,  non  indiget  nifi 
ut  pedes  lavet.  Quibus  fane  verbis  admonemur ,  dif- 
cipulos  nequaquam  acceflifle  ad  manducandum  Pa- 
fcha  ,  nifi  jam  lotos  ,  balneoque  ex  legis  Mofaicae 
decretis  jam  purificatos.  Admonemur  etiam ,  Chri- 
ftum  Servatorem  noftrum  lotum  extitifle  ;  ne  in  le¬ 
gis  Mofaicae  decretis  obfervandis  minus  ftudiofus , 
quam  dilcipuli  cenferetur.  Cognovimus  quoque  ex 
his  de  more  illius  feculi  apud  Judaeos  ,  aquam  pedi¬ 
bus  illorum  praeberi  folitam  ,  cum  ad  coenam  pro¬ 
perarent  ;  qui  in  balneo  jam  loti  fuiflent  :  ut  prop- 
terea  Chriftum  Servatorem  noftrum  coarguentem 
Pharifieum^j  quod  illius  pedibus  aquam  non  porre - 
xiflet ,  balneo  tunc  illum  praeifle  ccenae  ,  non  debili 
argumento  a  nobis  affirmetur  ;  fi  ex  Evangelicis  fal¬ 
tem  hiftoriis  aliquando  conjedtare  licet,  quae  tamen 
dodtiorum  judicio  fi  minus  probata  fuerint  ;  in 
contrarium  nos  quoque  ire  ,  minime  verebimur. 


CAP.  XXXIV. 

Balneum  oleo  ,  &  undtioni  conjungebatur. 

Ad  loca  1 .  Paralip.  2,9.  Dies  noflri  quafi  umbra  fuper 
terram ,  &  nulla  efl  mora.  1.  Machab.  c.  1.  Et  &di- 
ficaverunt  gymnafium  in  ferofoljmis  fecundum  leges 
nationum  ,  &  fecerunt  fibi  preeputia.  Pfalm.  108. 
Et  induit  malediElionem  ficut  veflimentum  ,  dr  intra¬ 
vit  ficut  aqua  in  interiora  ejus  ,  (jr  ficut  oleum  in  offi- 
bus  ejus.  Et  ad  alia  plura  loca. 

BAln  eum  praeibat,  &  fequebatur  oleum,  ole¬ 
um  praeibat  ,  &  fequebatur  ablutionem,  adeo 
ifta  invicem  connedtebantur  ,  ut  ni  prius  fuil- 
fent  loti  ,  minine  ungerentur  ;  poft  unctionem  vero 
iterum  abluerentur  ,  iterum  ungerentur.  Balneum 
praeludebat  undtionem  ,  poros  corporis  medio  calore 
aperiendo  :  oleum  corpus  per  poros  penetrabat  ,  ne 
humiditate  fuperflua  corrumperetur,  quod  vero  crafi- 
fioris  fucci  ,  atque  pinguedinis  in  corpore  poft  un- 
dtionem  remanfiflet  ;  hoc  aqua  tergebatur  ;  ut  alte¬ 
rum  ab  altero  minime  fepararetur  :  quam  etiam  ob 
caufam  in  eodem  thermarum  aedificio  locus  undtioni 
deftinatus  jungebatur  balneo.  Nobis  nunc  non  funt 
diftinguenda  balnea  a  thermis  ,  fed  promifeue  acci- 
L  %  pien- 


1 66 


SACRORVM  ELiROCHRlSMATHN. 

A 


l6y 


piendi  ;  licet  balneum  diceretur  communiter  cella  , 
in  quam  lavandi  caufa  ingrederentur  homines, fivein 
hi4*  aqua  uterentur  calida  ,  five  frigida  :  therma  ve¬ 
ro  ,  quas  calidam  tantum  eadem  de  caufa  fervabat  r 
quamobrem  balneum  quodammodo  ex  neceffitate  vi¬ 
debatur  oleo  conjungi  in  ratione  vivendi  ex  confue- 
tudine  veterum.  Confuevere  enim  veteres,  exercitus 
quibufdam  ,  St  corporis  agitatione  fudorem  excitare; 
&  ideo  ludam  ,  pilae  ludum  ,  ac  tollis  etiam  cut¬ 
ium  ,  aliaque  plura  inftituere  ,  quibus  corpora  fati¬ 
garentur  :  de  quibus  exercitiis  ita  Clemens  Alexan. 
lib.  3.  pxdag.  cap.  10.  Ex  viris  autem  alii  quidem  nu¬ 
di  luBantur  ;  aln  vero  parvo  quoque  globo  ludunt  ,  eo 
ludo  qui  phems  dicitur ,  maxime  infole.  Sv  ibidem  non 
joncre  ait  *  ReEla  luBa  certandum  ejl  ,  collis  ,  mani— 
PMS'\  &  lateribus  implicatis.  Ejl  enim  honejhor  ,  & 
virilior  ,  qua  cum  decore  robore  fit  hoc  modo  exercita - 
tio  ,  qua  utilis  ,  &  conducibilis  (Imitatis  gratia  ajfumt- 
tur.  hasc  ille.  Propterea  igitur  in  thermis  area  ,  St 
gymnafia  erant ,  de  quibus  ita  Roffinus  alterius  au¬ 
ctoritate  dudus  loquitur  :  In  primo  undique  ambitu  , 
qua  moeniorum  inflar  totum  adifcium  claudebat  i  erant 
gymnafia  exercitationum  vario  ordine,  in  fecundo  longe 
lateque  fpatia  platearum  Xyjla  ,  &  Platanones  ad  exer¬ 
citia  fub  dio  ,  in  medio  tota  ipfa  moles  thermarum  ,  qua 
funt  membra  balnearum  ,  atria  Jimul  atque  Xyjli  &  Pa- 
lajlrarum  amplijfima  porticus  ,  ubi  autlore  E iit oricio  a- 
thleta  per  hyberna  tempora  in  teths  fladus  exercerentur  , 
ac  tranfrent  jlatim  ad  balnea . 

Putabant  enim  veteres  optimum  ,  balnei  aqua  fu¬ 
dorem  abltergere.  vidimus  enim  jam  fupra  cap.  2,9. 
Magnum  Alexandrum  apud  Plutarchum  vido  Dario 
apud  Ifium  ,  impedimentisque  illius  potito  dixifle : 
Eamus  in  balneum  Darii  ,  ut  ibi  contraBum  ex  pugna 
fudorem  abluamus,  limiliter  illud  idem  Homeri  au¬ 
ctoritate  monftravimus  ,  apud  quem  Diomedes  St 
VlyfTes ,  ubi  caftris  Trojanorum  exploratis  ,  mari¬ 
na  fudorem  contemperarunt  aqua,  hinc  Epigram¬ 
ma  illud  Mariani  Scholaftici  apud  Epigram.  in  flori- 
leg.  lib.  4.  cap.  18.  num.  34.  ubi  venuflatem  balnei, 
aquarumque  illius  fuavem  fragrantiam  Poeta  admira¬ 
tus  ,  id  fudori  Cypridis  tribuit  ,  cum  aliquando  in 
illo  fe  abluifiet  ,  Cupidine  prasminiftro  ,  de  quibus 
ita  : 

jabrpiv  tAvirev  7r<3T£  tw  jj 

AvTCf  vWoC pAs£«f  Kxp.irxEt  kxAgv 
fdpwf  P  dpffOcloiQ  -«f  ’  xixixiyoi  AdaioTs 

tFJWi  ,  ($iv  7tvo oosov  dvij^ov  exf>. 

E’V£hv  dei  foEotosciv  dux^eisiuv  cE)T[xlu)  , 
tr  1  “b  ^pu<TiJ?  A goufvoi? 

Rueret  vero  omnino  Epigrammatis  fenfus ,  deli- 
cataque  Poetre  energia  in  laudem  aquas  ,  ac  fuavita- 
tis  balnei  ,  ni  fudorem  aqua  ablui  in  morem  duxif- 
fenr.  fic  enim  interpretantur  illa. 

Matrem  Cypridem  lavit  amor  ,  quondam  hoc  balneo 
Ipfc  calefaciens  lampade  pulchram  aquam. 

Sudor  ex  immortali  cute  decidens ,  commixtus  limpidis 
slquis ,  hei  fragrantia  quantam  contulit  fuavitatem. 
Unde  femper  rofeum  fpirant  odorem  , 

Ouafi  adhuc  auream  lavarent  Venerem. 

Perfuafi  itaque  veteres  illi,  optimum  ad  fanitatem 
effe  ,  fudorem  balneo  ,  atque  lavacro  detergere; 
antequam  balneum  ingrederentur  ,  fudorem  fatiga¬ 
tione  aliqua  corporis  extorquere  contendebant:  ideo 
qui  militiae  nomen  dediflent,  in  campo  difeurrebant, 
laltabant ,  arma  tradabant  ,  ferream  virgam  jacie¬ 
bant  ,  exercebanturque  ,  atque  in  vicino  Tiberi  na¬ 
tabant.  Nepotini  vero,  quique  minus  apti  ad  exer¬ 
citia  cenfebantur  j  in  fudatorio,  ficco  calore,  fudo¬ 
rem  extorquere  tentabant :  quod  abhorrebat  Sencc. 
epift.  )  1.  dicens  :  Omnis  fudor  per  laborem  exeat.  St 


B 


D 


E 


ibidem  calorem  aquarum  vehementifiimum  deridens, 
dicebat  :  Quid  mihi  cum  iftis  calentibus  jlagnis  ?  quid 
cum  fudatonis  ?  in  qua  fccus  vapor  corpora  exhaufiurus 
includitur  ?  aliifque  pluribus  damnat  caloris  vehe¬ 
mentiam  in  balneo  ,  ad  fudorem  excitandum. 

In  his  iluduifle  etiam  Hebrasos,  Hierofolymifquc 
extitifle  gymnafia  dicitur  lib.  1.  Machab.  cap.  1.  his 
verbis  :  Et  adificaverunt  gymnafium  Hierofolymis  fe¬ 
cundum  legem  nationum  ,  &  fecerunt  fibi  praputia  , 
rece ferunt  a  teftamento  fantto.  St  2.  Machab.  cap.  4. 
de  jafone,  qui  ambiebat  principatum  ,  dicitur:  Su¬ 
per  hac  promittebat  &  alia  centum  quinquaginta  ,  fup- 
ple  talenta  ,  fi  potefiati  ejus  concederetur  gymnafium , 
&  ephebiam  fibi  conftituere.  erat  autem  ephebia  ex¬ 
hedra  amplijfima  cum  fedibus  qua  tertia  item  parte  lon¬ 
gior  ,  quam  lata  erat  ad  exercitia  juvenum  dicata  , 
inquit  Georgius  Fabritius  apud  Roflinum  loco  cita¬ 
to.  ct  in  eodem  libro  Machabreorum  parum  infra 
dicitur  :  Etenim  aufus  ejl  fub  ipfa  arce  gymnafium  con- 
jhtuere  ,  &  optimos  quofque  epheborum  in  lupanaribus 
ponere.  Dicebantur  enim  gymnafia  ,  quod  nudi 
tam  viri  ,  quam  adolefcentiores  exercerentur  :  ut 
iplummet  gymnafium  puerorum  amoris  incitamen¬ 
tum  eflet  ,  lupanarifque  praeludium.  quamobrem 
fi  Hierofolymis  fuere  gymnafia  ,  erant  St  balnea 
quoque  ,  St  alipteria  ad  ufum  undionum.  nam 
exercitationis  caufa  ,  fudandique  gratia  haec  in- 
ftituta  fuifle  nemo  non  videt.  Quamobrem  Corne¬ 
lius  Celfus  lib.  1  cap.  2.  praeclare  dicebat  :  Exer - 
citationem  optime  fequitur  modo  unStio ,  modo  balneum ; 
quia  non  folum  balneo  fudorem  compefcebant  ,  ut 
vidimus  ;  fed  etiam  oleo  ,  M.  Seneca  tefle  lib.  1. 
Controverfiarum  in  praefatione  ,  ubi  loquitur  de 
Porcio  latrone  ,  dicens  :  Nulla  umquam  illi  cura  vo¬ 
cis  exercenda  fuit  s  illum  fortem  ,  agrefiem  ,  &  hifpa- 
na  confuetudmis  morem  non  poterat  dedifeere  ,  utcumque 
res  tulerat  ,  ita  vivere  ,  nil  vocis  caufa  facere  ,  non  il¬ 
lam  per  gradus  paulatim  ab  imo  ,  ufque  ad  fummum 
perducere  ;  non  rurfus  a  fumma  contentione  ,  paribus 
intervallis  defeendere  j  non  fudorem  olei  unBione  difeu- 
tere  s  non  latus  ambulatione  reparare.  Hac  de  caufa , 
quoties  quis  ludos  inflituiffet  ;  St  oleum  quoque 
praeftare  videbatur  confonumj  ut  hi ,  qui  ad  ludam 
in  arenam  ,  vel  in  palaeftram  defeendebant ,  oleum 
quo  ungerentur  non  carerent.  Sunt  lapides  vete¬ 
res  ,  qui  id  probent ;  ex  quibus  praeclariffimus  extat 
Comi  ,  St  habetur  apud  Grutterum  pag.  376.^5. 
fub  hac  verborum  forma. 

L.  CAECILIVS.  L.  F.  ClLO 
iTTl.  VIR.  A.  P. 

Q  V  I.  TESTAMENTO.  S  V  O.  if-s.  n.  XXX 
MVNICIPIBVS.  COMENSIBV S.  LEGAVIT 
QVORVM.  REDITV.  QV OTANNIS.  PER 
NEPTVNALIA.  OLEVM.  IN.  CAMPO.  ET.  IN 
THERMIS.  ET.  BALINEIS.  OMNIBVS.  QV^E 
SVNT.  COMI.  POPVLO.  PRAEBERET VR 


T. 

F. 

I.  ET 

L. 

CAECILIO. 

L. 

F.  VALENTI. 

E  T 

L. 

CAECILIO. 

L. 

F.  SECVNDO. 

ET 

LVTVLAE.  PICTI.  F.  CONT V BERN ALI 

Duos  pofleriores  verfus ,  qui  habentur  in  eodem 
lapide  apud  Grutterum  ,  prastermifimus  ,  quod  ad 
rem  nequaquam  faciant ,  ipfo  Gruttero  audore.  no¬ 
bis  fufficiat  ea  attulifie,  qua:  oleum  jungunt  Ther¬ 
mis  atque  balneis ;  ut  undioni  ablutio  connedatur. 
Adeo  vero  oleum  aquis  in  balneis  copulabatur,  ex 
inftitutis  illius  feculi  ,  ut  ipfo  in  balneo  cella:  ad 
ufum  undionis  conftruerentur,  qua:  alipteria  dice¬ 
bantur  j  unduaria  Latinis  dicentur,  haecque  in  ther¬ 
marum 


168 


MyROTHECIVM.  L 


I69 


marum  ftru&ura,  inter  balnei  partes  primarias,  nu-  A 
merabantur.  illud  Alexis  Comici  in  Cariis  ,  apud 
Athen.  quod  diximus  probat,  fic  enim  ait: 


hoc  ert , 


ar  tw  (SoiAxvelai  pfre  to  7rvg  Icyyfioug 
OVOV,  KiKAKTpiiVOV  T£  T  aX<j7tl>]g/0V . 

In  balneo  neque  ignis  caminis 

Aderat ,  claufumque  erat  alipterium . 


Sidonius  quoque  lib.  2.  epift.  z.  de  balneo,  ait: 
Hinc  aquarum  furgit  cella  coli iltum  ,•  qua  confequenti 
unguentaria  ,  fpatn  parilitate  conquadrat,  unguenta¬ 
riam  audis ;  intellige  loca ,  in  quibus  loti  minirterio 
aliptarum  perungebantur,  ut  Mercurial.  lib.  i. 
gymnaft.  cap.  8.  &  Rhodig.  lib.  30.  antiqu.  ledt.cap. 
20.  ex  veterum  monumentis  tradiderunt. 

Elaeoterium  has  cellas  dixit  Rofmus  ex  auctorita¬ 
te  Georgii  Fabricii.  Ad  finifiram  ,  inquit ,  elaote- 
rium ,  qua  erat  ad  unitiones  faciendas  cella  olearia.  Si 
vero  inter  Elaeoterium,  Sc  Alipterium  diferimen  ex¬ 
cogitare  ;  remque  conjeduris  inveftigare  nobis  lice¬ 
ret:  hoc  ab  unguentis,  illud  ab  oleo  derivatum  pu¬ 
tarem  :  ut  elaeoterium  Syro  tS  Ia«/s?  ,  x,  tIB-uijm  deriva¬ 
retur  i  quod  efl:  oleum  imponere  alicui :  alipterium 
vero  W  rS  #A«<pw,  quod  efl:  ungo,  idelt  unguento 
linio,  tradtum  cenfeatur.  quapropter,  nifi  fallor, 
in  elaeoteriis  ,  certatores,  ludtatores,  ac  palaeftritae 
ungebantur:  tantummodo  enim  undli  ludorum  de 
caufa,  tunc  temporis  in  arenam  certatores  defeende- 
bant  j  quamobrem  Virgil.  lib.  3.  iEneid. 

Acliaque  Iliacis  celebramus  littora  ludis . 

Exercent  patrias ,  oleolabente,  paUfiras 
Nudati  focii. 

Nec  folum  in  arenam ,  fed  ad  certamina  quoque 
nautica  defcenfuri  veteres  oleo  praeludebant  pugnae, 
hinc  Virg.  lib.  f.  iEneid. 

Tum  loca  forte  legunt :  ipjique  in  puppibus  auro 
Ductores  longe  effulgent ,  oftroque  decori: 

Catera  populea  velatur  fronde  juventus , 

Nudatosque  humeros  oleo  perfufa  nitefeit. 

Quapropter,  qui  in  facris  quoque  literis  ad  certami¬ 
na,  live  ludendi  gratia,  ut  puto,  flvecumhofte  in  pug¬ 
nam  congrefliiri  ellent  ,  oleo  ungebantur  :  Ifaia 
telle,  qui  ad  arma  excitans,  dicebat,  ungite  clypeum. 
fed  &  Jofeph  Bengorion  lib.  3.  hiftor.  quas  hebrai- 
ce  fcripfit  cap.  9.  aperiens  quibus  verbis  Judas  Ma- 
chabaeus  a  patre  in  extremis  vitae  liminibus,  Impera¬ 
tor  Judaici  exercitus  fuerit  declaratus ,  olei  in 
undtionem  certaminis  meminit,  dicens:  Vocate  mihi 
'j 'udam  filium  meum  :  cumque  vocarent  eum ,  (fi  ille 
fiaret  coram  patre  fuo  ,  dixit  ei  i  fuda  fili  mi  nomen 
tuum  vocatur  Alachabaus  propter  fortitudinem  tuam  , 
fcio  enim  fili  mi ,  quod  tu  fis  vir  bellicofus :  (fi  Deus  de¬ 
dit  tibi  vires ,  (fi  robur ,  (fi  cor  quafi  cor  leonis ,  quod 
non  diffolvitur :  &  idcirco  habes  honorare  Dominum  de 
fiubfiantia  tua ,  quam  dedit  tibi ,  (fi  praliare  pralia  ejus : 
geres  autem  bella  abfque  ulla  defidia  ,*  proficifcerisque  ad 
omnes  angulos  terra  tua,  (fi  fumes  ultionem  de  hofiibus  in- 
circumcifis ,  (fi  eris  populi  hujus  in  exercitu  Dux ;  un- 
gerisque  ad  bellum,  his  diElis  protulit  cornu  cum  oleo  ; 
&  effundens  fuper  caput  ejus ,  unxit  eum  ad  pralia. 

Quod  etiam  Graecis  commune  fuerit  ungi  oleo 
etiam  ad  pugnam ,  videtur  ex  Plutar.  in  Themifto- 
cle  haberi ,  de  quo  fcnbit  :  35n  dywotg  xs&Iq 
•xxifdag  IjA </<pe.  ldeft,  Ad  obeunda  certamina  pro  pa¬ 
tria  feipfum  unxit:  quafi  nec  Graecis  certamen  aut 
cum  horte  manum  conferere  liceret,  nifi  jam  un- 
£tis.  quamobrem  qui  ad  publica  certamina,  five  lu¬ 
dos  defeendiflent  ,  in  cella  quae  dicebatur  elaeote- 


B 


D 


E 


rium  ungebantur,  idcirco  in  lapide  antiquo  fuprajam 
polito,  oleum  dandum  dicitur  per  Neptunalia  j  cum 
nimirum  in  honorem  Neptuni  ludi  celebrarentur: 
oleum  dandum  in  campo  ,  in  thermis  ,  in  balneis 
omnibus;  hoc  ert  his  qui  defeendebant  ad  certamina, 
&  his  qui  fanitatis  ,  vel  voluptatis  tantum  de  caufa 
balneum  ingrederentur. 

Alipterium  vero  ad  ufum  unguentorum  tantum 
in  aedificio  thermarum  cellam  extitifle  puto,  five 
his  ad  vires  refocillandas  ,  live  odoris  gratia  ad 
voluptates  ,  unguentis  uterentur.  Unguenta  enim 
in  balneis  ,  ad  perfe&am  balnei  rationem  fpe&are 
cenfebanrur.  extat  de  hoc  praeclarum  Leontii  Scho- 
laftici  Epigramma  in  Florileg.  epigr.  lib.  4.  nu.  32. 
dicentis: 

Aet/aotTo  pe  £vvo~o  s&ffi  '5r£9$vpoiffi  Aost p$ 

•  i  A  »  \  ,  r~  el  y  5/  «. 

A  fOf  «VJfp,  <X(>t TJJf  CVViKiV  ,  OVK  i&dOC. 

Keivo  peA  Qt  7rAeove<xriv '  \yu>  b\oXlyolg  re  ,  QiXotgTB 
e’vtv»w  ,  x,  pugp  ,  X,  xd&T as. 

Erat  enim  hoc  balneum  Byzantii  ad  ulum  publi¬ 
cum  aedificatum  a  quodam  cive  qui  ne  videretur 
contentionis  de  caula  illud  aedificafle;  quod  ab  aliis 
quoque  ibi  balnea  aedificata  confpicerentur  ;  literato 
lapide  id  voluit  aperire,  ac  pariter,  una  cum  aqua, 
unguenta  quoque  ingredientibus  pneftitiile.  pro- 
pterea  dicit: 

Aedificavit  me  communis  in  vefiibulo  lavacri 
Civis  vir ,  virtutis  caufa  ,  non  contentionis. 

Illud  cura  fit  multis ,  ego  vero  paucisque  (fi  amicis 
Exhibeo  lavacra ,  (fi  unguentum ,  &  gratias. 

Cum  igitur  unguenta  in  balneis  ingredientibus  prae¬ 
berentur  ,  ac  propterea  quadam  arte  medica  vn- 
guenta  miniftrarentur ;  qui  his  ftudiis  operam  da¬ 
bant,  ab  hoc  munere  Aliptae,  five  Jatraliptae  a  La¬ 
tinis,  mutuato  a  Graecis  vocabulo  dicebantur :  idelt 
undtores  Medici ;  non  Medicorum  undtores,  ut  ma¬ 
le  Turnebus,  &  alii,  ita  enim  Plin.  lib.  29.  cap.  z. 
loquitur  ,  dicens:  Prodicus Selymbria natus ,  edifcipulis 
ejus,  infiituens  quam  vocant  Iatralepticen ,  reuntloribu .  quo¬ 
que  Medicorum ,  ac  mediafiinis  vectigal  invenit :  reuncto- 
remMedicorum  appellans ,  qui  Jatralpticen  exercebar , 
nimirum  Jatraliptam.  Plutar.  quoque  Sympof.  lib.  4. 
quaeft.  1.  contra  eos  difputans ,  qui  ciborum  varie¬ 
tatem  in  conviviis  commendabant,  ait:  oxas  Js  p0< 
boxet  [aafkov  dv  rig  vjwop«i/^  iroXo^o^bluv  p^crocov  Itum- 
vovvtoo  ,  itj  pu^A</<p(fliv  dhe-iTrlluo ,  $  7roAvcftixv  lurfiv’ 
00  'fit  ,  Xj  psT<ji/3oA(?ti  <t>  etg  vyeiav  dUbelcts  coifnoi- 

1  Vbi  Plutarchus  aliptam  unftorem  dicit,  qui 
corporum  curandorum  caufa  unguenta  commifcct. 
fic  enim  interpretatur  locus  allatus:  Denique  facilius 
mihi  videtur  ferri  poffe  muficum  ,  qui  multitudinem 
nervorum ,  (fi  aliptam  ,  qui  unguentorum  compofitorum 
ufum  laudet :  quam  Medicum  ,  qui  ciborum  varietatem 
commendet  :  ubi  mutationes  ,  (fi  diverticula  ,  de  relita 
ad  fanitatem  via  detrudunt.  Plutarchus  a  lingulari 
medicinae  genere  ,  quod  ad  aliptam  pertinebat ;  ad 
generalius  fuo  procellit  argumento :  nam  &  Aliptae 
in  numero  Medicorum  cenfebantur ,  audlore  Plutar. 
de  his  qui  fero  a  num.  puniuntur.  Hi  enim  eo  ar¬ 
tem  unguentariam  dirigebant ;  ut  corporis  morbos 
curarent;  cutis  vero  colorem,  etiam  infirmo  corpo¬ 
re  non  inficerent  ;  fed  unguentorum  virtute  illum 
retinerent;  quia  ut  infra  ortendemus,  vi  unguento¬ 
rum,  cutis  ea  ratione  confolidabatur,  ut  neque  ru¬ 
gas  contraheret.  Ciceronis  auftoritate  ad  haec  mo¬ 
veor  in  epift.  ad  Lentul.  fam.  lib.  1.  epirt.9.  dicentis: 
Vellem  non  folum  falutis  mea  ut  Aledici ,  fed  etiam  ut 
Alipta  virium ,  (fi  coloris  rationem  habere  voluiffent.  in 
quo  decipitur  Manutius,  qui  nequaquam  Ciceronem 
intelligendum  putat  de  undtoribus,  fed  de  praefedtis 
L  3  gymnafio- 


Sacrorvm  El^ochrismathn 


170 

gymnafiorum  ,  quia  oleum  vires,  &  colorem  non 
au2ct  at  non  ita  certe  dixiflet  Manutius,  fi  ad  un¬ 
guenta  odorata  veterum  confugiflet  ;  il lorumque 
virtutes  cognoviflet.  Juvenalis  quoque  artes,  acmi- 
nifteria  diverforum  hominum  referens  ,  quae  mol¬ 
lis  Graecia  Romam  advexerat ,  Aliptas  meminit  , 
dicens  Satyra  3* 

quem  vis  hominem  :  fecum  attulit  ad  nos  , 

Grammaticus ,  Rhetor ,  Geometres,  Pittor  ,Aliptes , 

Augur ,  Scoenohates ,  Medicus ,  Magus .  omnia  novit. 

Graculus  efuriens  in  coelum  jufjer is ,  ibit. 

Horum  hominum  qui  aliis  erant  ad  unctiones ,  in-  B 
folentiam  Seneca  epift.  16.  deplorat  5  in  balneario 
ftrepitu  ,  ac  turba ,  dicens  :  Cum  in  aliquem  alipten 
inertem  &  hac  plebeja  unttione  contentum  incidi,  au¬ 
dio  crepitum  illifie  manus  humeris ,  qua  prout  plana  per¬ 
venit  ,  aut  concava  ,  ita  fonum  mutat.  Qui  etiam  cum 
mulieribus  ,  veluti  cum  mollioribus,  atque  in  con- 
taftu  lafcivioribus  ,  magis  adhuc  infolefcebant,  pu¬ 
dendorum  contadu,  fimulque  illifae  manus  in  femo- 
reftrepitus,  Juvenalis  Satira  6. 

Callidus  &  cnjht  digitos  imprejft  ahptes , 

Ac  fummum  Domina  femur  exclamare  coegit. 

Verum  ne  a  facris  dilcedamus,  in  divinis  quoque 
oraculis  Aliptas  inter  Medicos  Spiritum  fandum  re- 
cenfuifle  conflat,  nam  cap.  38.  Eccle.  fermo  eft  de 
Medico,  &  plantis,  quas  funt  in  Medicorum  ufu , 

In  his  curans  mitigabit  dolorem,  inquit  textus ,  &  un¬ 
guentarius  faciet  pigmenta  fuavitatis ,  (fi  unctiones  confi¬ 
ciet  fanitatis ,  &  non  confummabuntur  opera  ejus.  Pig¬ 
menta  fuavitatis  ac  fanitatis  dicuntur,  commixtiones 
unguentorum  &  aromatum,  quibus  utebantur  Ali¬ 
ptas,  &  ad  fanandum  corpora  dirigebantur.  8c  infra 
lubdit:  Efi  enim  tempus  quando  in  manus  illorum  in¬ 
currat.  Vaticanum  vero  exemplar  legit:  Efi  tempus 
cum  in  manibus  eorum  fuavitas  odoris.  Suis  etenim 
manibus  hi  ungebant  homines  in  alipterio.  Quam¬ 
vis  vero  neceffitate  humana  id  exigente,  aliquando 
genus  hoc  artis  excogitatum  fuerit ;  tamen  moribus 
hominum  corruptis  ,  Romani ,  &  Grasci  ad  expo¬ 
liendam  ,  curandamque  cutem  Alipta  utebantur. 

Alipterium  vero  ,  ac  Elasoterium  inter  cellas  bal¬ 
nei  enumerantur;  quia  vetus  introduda  confuetudo 
erat)  ut  qui  loti  fuiflent,  ungerentur;  atque  inter 
prima  amicitias  atque  benevolentias  fymbola  alter 
alterum  ungere  ,  putaretur  ;  necnon  etiam  inter 
prasftantiflima  Reipublicas  munia  ,  aliptas  quoque 
honorabililTimum  locum  tenerent,  quamvis  vero  ex 
munere  aliptae  hanc  prohterentur  artem;  non  tamen 
indecorum,  aut  inhoneftum  erat,  quibusque  nobi¬ 
lioribus  etiam  hanc  benevolentias  ,  humanitatisque 
notam  viciflhn  exhibere.  Quinimmo  laudabiliffi- 
mum  fuit  ab  altero  amicorum  ,  alterum  perungi; 
quod  mutui  amoris ,  notam  digniffimam  id  prae  fe 
ferret,  hoc  Ariftomenem  Socrati  amiciffimo  praefti- 
tille  narrat  Apulejus  lib.  1.  Metamorph.  cum  enim 
aliquando  illum  ad  fummam  egeftatem  redadum 
comperiflet ;  ille  i pfe  eum  ad  thermas  deduxit, 
eumdem  perunxit.  Unam  ex  laciniis  meis ,  inquit, 
exuo,  eumque  propere  vefhoj  dtcamne  an  contego?  (fi 
illico  lavacro  trado  ,  quod  unblui ,  quod  terfui,  ipfeper- 
mimfiro  utenfilia  balnei.  Quas  mutui  amoris  fymbola 
non  tantum  inter  communis  conditionis  homines; 
fcd  etiam  in  eos ,  qui  prima  fubfellia  occupant, 
pia: Aita  aliquando,  vel  Homerus  ipfe  fuadere  debet, 
apud  quem  primarias  Virgines  hasc  munera  hofpiti- 
bus  exhibuiife  comperimus. 

Reliquum  eft  nos  ad  caftra  redire  ;  ac  in  lacris 
oraculis  perquirere  ufum  olei  in  balneis,  quod  fre- 
quentiflimum  fuifle  probant  veteris ,  ac  novi  tefta- 


menti  facras  paginae, 
purificationum  caufa  , 


D 


E 


171 

Cum  enim  veteres  Hebrasi 
balnea  frequentarent  ;  ne 
aquarum  humore  fuperfluo  corpora  laxarentur;  ca¬ 
lorque  naturalis  ,  frigiditate  nimia  aquarum  extin- 
gueretur  j  oleo  odorato  conftipanda  ,  fimulque 
fovenda,  ac  nutrienda  eadem  exififimarunt.  quam- 
obrem  dicebat  Spiritus  fandus  ad  ablutionum  ufum 
relpiciens  :  Omni  tempore  vefiimenta  tua  fint  candida. 
fiubintulit;  &  oleum  capiti  tuo  non  deficiat ;  Oleorum 
odoratorum  ratione  habita,  his  confuetudinibus  illu- 
ftratur  pulcherrimus  locus  Pfalmi  108.  in  quo  Pro¬ 
pheta  ufum  ablutionum,  6c  olei  refpiciens,  necnon 
etiam  habita  ratione  difcriminis  effeduum  aquarum , 
&  olei  in  humano  corpore;  hominum  flagitioforum 
criminofum  vitte  genus  aperire  volens,  divinarum¬ 
que  ultionum  contemptum  ,  ait :  Et  induit  male - 
dittionem  ficut  veflimentum  fuum  ,  (fi  intravit  ficut 
aqua  in  interiora  ejus  ,  (fi  ficut  oleum  m  offibus  ejus. 
Tria  enim  htec  erant  in  hominum  ufu,  cum  ther¬ 
mas  ablutionis  gratia  adirent ,  aqua,  oleum,  &  ve- 
ftes.  Oleum  ab  aqua  ea  ratione  ,  quantum  ad 
eflfedus  diftinguebatur  j  quod  oleum  fortius 
penetrabat  corpus  j  atque  majoris  erat  efficaciae, 
quamobrem  David  ,  ut  habitus  fadi  in  criminibus 
vim  aperiret,  penes  flagitiofum  hominem,  quodque 
tam  intra  praecordia,  atque  medullas,  quam  extra 
undique  confuetudo  peccati  in  flagitiofum  hominem 
dominaretur;  oleo,  aquae,  ac  veftimento ,  fumpta 
metaphora  ex  balneis ,  peccandi  confuetudinem  affi- 
milavit.  Oleum  penetrare  ait  ofla,  Intravit ,  inquit, 
ficut  oleum  in  ojfibus  ejus,  aqua  vero  minoris  cum 
eflet  efficaciae  ,  licet  fuo  humore  corpus  inficeret; 
non  tamen  adeo  in  praecordia  penetraret,3  propte- 
rca  dixit  Pfaltes ,  Intravit  ficut  aqua  in  interiora  ejus : 
quia  denique  cum  quis  jam  lotus  Sc  undus  fuiflet, 
veftimenta  affiumebat,  quibus  ad  extra  corpus  tege- 
uatur,  £c  veftimenta  reliquorum  hominum  confpe- 
dui  ftatim  objiciuntur  j  ideo  de  homine  omnium 
calculis  flagitiofiffimo ,  habita  ratione  illarum  male- 
didionum,  quas  in  ultimis  fute  vitee  lineis,  Moyfes 
tranfgrefloribus  eft  comminatus  in  Deuteronomio 
dixit :  Et  induit  maledichonem  ficut  veflimentum. 

Probat  hunc  ipfum  aquarum  &  oleorum  ufum  lo¬ 
cus  apertiffimus  Ezechiel.  i6.inquobenedidusDeus 
beneficia,  quibus  Judaeam  conciliare  ftuduerat,  ei¬ 
dem  objiciens ,  fiub  meretricis  nomine  eamdem  in¬ 
terpellat  ;  fumpta  metaphora ,  juxta  confuetudinem 
illorum  temporum  ,  ab  ufu  aquarum  ,  ac  olei  in 
thermis  ,  dicens:  Et  lavi  te  aqua ,  (fi  emundavi fan- 
gumem  tuum  ex  te  ,  &  unxi  te  oleo.  Servator  quo¬ 
que  nofter  temporum  confuetudini  quantum  fieri 
poterat,  fine  decremento  pietatis,  indulgens,  dice¬ 
bat  his  ,  quos  ad  jejunium  hortabatur :  Tu  autem 
cum  jejunas ,  unge  caput  tuum  ,  (fi  faciem  tuam  lava  , 
ut  de  more  illius  aetatis  oleum  aquis,  Sc  aqua  oleo 
conjungeretur. 


CAP.  XXXV. 

Solium,  ftrigiles,  linteaque  ex  facris  oraculis 
aperiuntur. 

Ad  loca  Pfalmi  79.  9 uda  Rex  meus  ,  Moab  olla 

fpei  mea.  Pfal,  107.  Zachar.  14.  Et  erunt  lebe¬ 
tes  in  domo  Domini  quafi  phiala  coram  Altari. 
Levit  11.  Et  omne  fuper  quod  ceciderit  cadaver 
illorum ,  immundum  erit,  clibanus ,  &  chjtropodes. 
Et  ad  alia. 

STrigiles,  ut  ab  his  exordiamur,  inftru- 
menta  notiffima  fuere,  ad  perfricationes  corpo¬ 
rum  jam  undorum  in  balneis,  hinc  ergo  & 

Epide- 


1 73 


172 


Myrothecivm.  I. 


Epictetus  Arriani  cap.  n.  lib.  i.  balnearis  fupel- 
lecttlis  fcenam  exponens,  ftrigiles  enumeravit,  itri- 
gilesque  linteis  junxit.  vty  ,  «a mov ,  ,  foiviov, 

'gvrtx  ,  v/r^ov.  ideft  ,  aqua,  oleum ,  manus ,  lintea , 
ftriaiUs,  nitrum.  Fuit&ftrigil  inun&a  vitta,  quam 
capiti  induunt  ,  apud  Pollucem  lib.  7*  cap.  qq.  nu. 
f.  sVJ  tfg,  inquit ,  Jtj  eregov  ri  fAeyylf 
plvov ,  O  *£a  rlu)  X£<P«A^V  <po§oC«-«.  Verum  de  hac  ni¬ 
hil  a  nobis  ,  quae  dicitur  s-a iyyd-  Sed  de  illa  , 
quae  Graecis  eft  |«Vgov ,  de  quibus  pudet  hoc  noftro 
ieculo  aliquid  dicere  ;  quandoquidem  antiquorum  j 
ritus,  atque  confuetudines  ftudiofis  adeo  explicatae  j 
funt,  ut  fere  nihil  defiderandum  remaneat,  ingra¬ 
tiam  tamen  illorum  ,  qui  facris  incumbunt  literis, 
quibus  quidem  haec  gentiliacae  antiquitatis  monu¬ 
menta  ,  nequaquam  adeo  nota  videntur }  nonnul¬ 
la  pauca  a  nobis  de  ftrigilibus  dicentur. 

Strigilie  eft  lecythus  ,  vel  ampulla  olearia  ,  cujus  ufus 
in  balneis  ,  in  lychniis  erat,  dixit  ineptiffime  quidam 
in  Comtnent.  Taubmanni  ad  Plaut.  Perfa  ad.  1. 
fcen.  3.  ver.  44.  quod  viro  literarum  profeflori  ,  in 
mentem  venifle,  non  poflum  non  mirari.  Erat  enim 
ftrigilis,  nonnullis  inftrumentum  ferreum  ,  juxta  il¬ 
lud  Plautinum  in  Sticho  ad.  1.  Scen.  q. 


A 


B 


Rubiginofam  ftrigilem  ampullam  rubidam. 

Aurea  aliis  erat  ftrigilis,  argentea  aliis,  arundinea 
etiam  ,  atque  ex  ebeno  Indis.  Ejus  forma  graphice 
delineatur  ab  Apulejo  lib.  2.  Floridorum  ,  dicente: 
Oui  in  magno  coetu  pradicavit  femet  ftbi  fabricatum 
ampullam  oleariam ,  quam  geftabat  ,  lenticulari  forma  , 
tereti  ambitu  ,  prejfula  rotunditate  ,  juxtaque  honeftam 
ftrigileculam,  reda  faftigiatione  claufuU  ,  flexa  tubula¬ 
tione  ligula  ,■  ut  &  ipfa  tn  manu  capulo  moraretur  ,  & 
fudor  ex  ea  ,  rivulo  laberetur.  ita  ille  de  forma  ,  de 


qua  etiam  Martialis  in  apophor.  ait : 

Pergamus  has  miftt  curvo  dtftingu ere  ferro  , 

Non  tam  ftepe  teret  ,  lintea  fullo  tibi. 

Digniffima  quidem  ,  ut  vides  comparatione  Poeta 
ufus  fullonis  ,  ac  fervi  ad  ftrigilem  ,  five  fullonici 
inftrumenti ,  atque  ftrigilis.  nam  £c  balnea  quoque, 
tefte  Clem.  Alexand.  lib.  q.  pasdag.  cap.  2.  «vS-pw- 
Ttoyvxtpet»  ,  hoc  eft  fullonicas  hominum  officinas 
V iteres  appellarunt  ,  quoniam  citius  ,  quam  par  erat 
pennofa  corpora  efficiunt  ,  &  ante  tempus  cogunt  confene - 
fcere  abftergentia  :  dum  non  fecus  ,  ac  m  ferro  caro  mol- 
lificetur.  hinc  frigidi  veluti  tindura  ,  0 T  temperatura 
opus  habemus,  nam  calore  thermarum  ,  fudatorii  at¬ 
que  alipterii  porofa  corpora  aperiuntur ,  quae  dum 
diftringuntur ,  atque  fricantur ,  fpirirus  qui  exhalant 
e  corpore  ,  debilius  idem  reddunt ,  ftrigilum  potif. 
fimum  confricatione,  quamobrem  in  hac  eadem 
fententia  dodiffimus  nofter  Juven.  fatyr.  3.  irridet 
diligentiffimum  balnearum  apparratum  ,  cum  primis 
illorum  ,  quorum  vita  cum  in  balneo  exhauriatur  ; 
faepiffime  fit  ,  ut  repentina  fublati  morte  ,  inter  bal¬ 
nearium  apparatum  expirent  j  atque  inter  ipfas  ftri¬ 
giles  vitae  hujus  ultimam  attingant  metam ,  de  quibus 
ita  ille  : 

,  &  fonat  undis 
0  : 

it  ille 

Jam  fidet  in  ripa. 


jam  lavat ,  er  bucca  foculum  excitat . 
Strigilibus ,  pleno  componit  lintea  gutt 
Hac  mter  pueros  vane  properantur  i  <■ 


Quod  nimirum  ftrigilibus  exinanita  corpora  facile 
demittantur  ad  Orcum.  Strigilum  formam,  ut  aper¬ 
tius  confpiciatur  ,  ex  antiquiffimis monumentis, quae 
hic  Romae  vifuntur  ,  in  hac  danda  icone  ad  vivum 
delineatam  curavimus. 


His  enim  utebantur  veteres  ad  defquamandum , 
fricandum  ,  exfaniandum ,  purgandumque  corpus  in 
balneis,  poftquam  fudaflent ,  lotione  corpora  abluif- 
fent,  oleo  ,  aut  unguento  eadem  liniviftent.  Et  apud 
Senecam  epift.  I2q.  diftnngere  elegantiffime  ,  eft 
fudorem  ftrigilibus  ficcare  ,  &  detergere  :  Vt  fudo- 
rem  ,  inquit  ,  quem  moverunt  ,  potionibus  crebris  ,  & 
ferventibus  fubmde  diftnngant.  Putabant  enim  vete¬ 
res  ,  fanitati  quamplurimum  conferre  ,  fudorem  ex¬ 
citare  ,  &  excitatum  diffringere  ;  qua  de  caufa  non 
folum  ante  coenam  balnea  petebant  ;  fed  etiam  poft 
ccenam  ,  ut  iterum  ccenarent ,  balneum  fudationis 


gratia  adire  non  verebantur.  Tanto  enim  gula:  vi¬ 
tio  tenebantur  miferrimi  illi;  ut  excogitaverint, qua 
ratione  fatiari ,  atque  pleno  jam  ftomacho  iterum 
efurirent  ,  iterumque  fitirent.  quamobrem  duplex 
c oenas  excoquendis  in  ventriculo  ,  via  mandonibus 
illis  fuit ;  ut  adnotavit  Theodor.  Marcill.  in  Perf. 
fat.  3.  balneo  nimirum,  de  quibus  jam  fumus  in  fu- 
perioribus  loquuti ,  &  fudatione  afla  ,  quis  fine  lo¬ 
tione  fiebat ,  in  ea  cella  quas  laconicon  di6ta  fuit  a 
Vitruvio  lib.  y.  cap.  10.  Sc  7ru^<«r^iav  a«xovj>mv  a 
Dione  lib.  53.  hoc  eft  caldarium  laconicum  ;  de  quo 
genere  fudationis  Junius  Colum,  in  Procem,  lib.  1. 

dixit; 


Sacrorvm  Elteochris MA TflN 


174 

dixit  •  Mox  deinde  ut  apti  veniamus  ad  ganeas  ,  quo¬ 
tidianam  cruditatem  laconicis  excoquimus  ,  &  exfutto 
fudore  Jitim  quanmus  :  de  his  etiam  ,  qui  iudore  ii- 
tim  excitabant  ,  Seneca  ait  :  Deinde  etiam  iftt  non 
videntur  tibi  contra  naturam  vivere  ,  qui  jejuni  bibunt, 
qui  vinum  recipiunt  inanibus  venis  ;  &  ad  cibum  ebrii 
tranfeunt  ?  atque  frequens  hoc  adolefcentium  vitium  eft, 
qui  vires  excolunt ,  in  ipfo  balnei  limine  inter  nudos  bibunt  s 
imo  potant ,  ut  fudorem  quem  moverunt  ,potionibus  crebris , 
ac  ferventibus  fubinde  diftringant.  itaque  ludabant  ad 
potum  ,  ftrigilibus  fudorem  diffringebant;  ut  no¬ 
vi  ,  ac  fidentes  coenam  repeterent. 

Diffringi  vero  adeo  perneceflarium  veteres  puta¬ 
bant  ,  ut  illorum  ex  fententia  ftrigiles ,  lintea ,  &  oleum 
balneo  neceflario  deberentur.  Video  Gj/tona ,  inquit 
Petron.  cum  linteis  ,  &  ftrigilibus  parieti  applicitum 
triftem  confufumque  ,  fcires  non  libenter  fervire.  Erant 
enim  mollioribus  illis  ?  fervi  ad  ufum  ftrigilum  tan¬ 
tum  ,  praefertim  pueri  ,  quibus  maxime  veteres  de- 
ledatos ,  ex  monumentis  antiquitatum  confiat.  Eft 
lapis  perantiquus ,  qui  id  probat ,  quem  ponit  Gui- 
lelmus  Choul  in  opere  ,  quod  de  balneis  fcripfit.  in 
eo  puerulus  deferens  guttum  olearium  ,  atque  ftri- 
gileculam  confpicitur,  delineatus  in  eodem  folio  cum 
hero,  fiant  quoque  cum  antiquo  illo  lapide  veteres 
fcriptores  ,  atque  Poetae.  Perfius  enim  inter  fer- 
vulorum  munia  firigilem  ad  balnea  deferendam  re- 
ccnfuit ,  Sat.  y.  dicens : 

I puer  ,  &  ftrigiles  Crifpini  ad  balnea  defer. 

Et  infra  : 

fed  fi  intus  ,  &  in  jecore  agro 
Nafcantur  domini  ,  qui  tu  impunitior  exis  i 
Atque  hic ,  quem  ad  ftrigiles  fcutica ,  &  metus  egit 

herilis  ? 

Strigilum  autem  occafione ,  argutum  di&um  The¬ 
ocriti  non  erit  praetereundum  :  qui  cum  aliquando 
in  balneo  diffringeretur  ,  duoque  homines  in  eodem 
balneo  ,  firigilem  ab  ipfo  mutuam  ,  ad  ufum  tan¬ 
tum  poifulaflent  i  quorum  alter  furtorum  nota  notus 
erat  ;  alter  vero  peregrinus  ,  ipfoque  Theocrito  ig¬ 
notus  utrumque  argutiffime  ,  ut  Plutar.  de  vitio, 
pud.  refert  ,  removit  dicens  :  Te  non  novi ,  te  vero 
novi,  ut  alteri  furta  objiceret  >  alterum  vero  ut  pere¬ 
grinam  ,  ad  ufum  propriae  ftrigilis  minime  admit¬ 
teret. 

Qui  vero  fervo  ,  puero  ,  aut  amico  ad  ftrigilum 
ufum  carerent  ,  quafi  neceflario  diffringendi  effent  ; 
parietibus  ipfis  appliciti  diffringebantur.  Quamobrem 
Hadrianus  apud  Spartianum  commiferatione  com¬ 
motus  ,  in  quemdam  veteranum  militem,  qui  penu¬ 
ria  fervorum  parieti  diffringebatur  ;  eumdem  fervis 
donavit  :  Hadrianus  publice  ,  &  cum  omnibus  lavit  , 
inquit  :  cum  vero  veteranum  quemdam  dorfum ,  &  cet- 
teram  corporis  partem  vidijfet  fibi  atterere  ,  percontans 
cur  fe  marmoribus  diftnngendum  daret  s  ubi  hoc  idcirco 
audivit  fieri  ;  quod  fervum  non  haberet  :  &  fervis  eum 
donavit  ,  &  fumptibus.  quin  8c  ad  rationem  virtutis 
commutativae  julfitiae  ,  alter  alterum  fricare  redigit 
Clem.  Alexand.  lib.  3.  paedag.  cap.  10.  EJl  exercitu 
um  a  faftu  alienum,  &  ipfum  Jibi  ipfi  calceos  inducere  , 
C tr  pedes  lavare  ,  cj  oleo  unblum  feipfum  confricare,  por¬ 
ro  autem  et  quoque  qui  fricavit  mutuam  dare  operam  , 
id  quoque  eft  communicativa  juftitia  exercitium.  Ad 
pietatem  ,  religionemque  facere  exiftimarunt  fuper- 
ifitiofi  illi  Idolorum  homines  ,  Jovi  ,  atque  Junoni 
ftrigiles  afferre  ;  quafi  Diis  gratum  hoc  effer,  quod 
irridens  Seneca  epiff.  95.  dixit  :  Deum  colit  qui  no¬ 
vit  i  vitemus  lintea  ,  &  ftrigiles  fovi  ferre  ,  &  fpecu- 
lum  tenere  Junoni.  non  qu&rit  Mimftros  Deus  :  quid  ni  ? 
ipfe  humano  generi  miniftrat  ubique  ,  &  omnibus  prafto 
eft.  Licet  vero  ,  ut  jam  diximus  ,  in  facris  literis 
nullus  expreffe  ,  quod  fciam  ,  habeatur  locus ,  ad 


A 


B 


D 


175 

ftrigilum  ufum  :  verum  ftrigilum  quoque  confuetu- 
dinem  ,  notam  Ifraelitis  conje£tari  ,  ut  puto  licet  y 
tum  ex  frequenti  balneorum  ufu  ;  tum  etiam  oleo¬ 
rum  ,  ac  unguentorum  de  caufa  :  quorum  ratione 
confuetudinis  ,  &  ufus  Hebraeorum  ,  facra  faepiffi- 
me  meminere  oracula. 

Sed  quicquid  dicendum  fit  de  ftrigilibus  ,  non  ita 
de  linteis ,  quae  neceflitatis  caufa  balneo,  &  undlio- 
ni  praeftanda  fuere,  nec  etiam  de  foliis  ita  dicendum 
erit  5  quorum  ufus  erat  in  balneo  ad  continendum 
aquas.  Dicebatur  vas  iftud  labrum  Ciceroni ,  Te- 
rentioque  quafi  lavabrum  ,  feu  lavacrum  ;  diceba¬ 
tur  pifcina  ,  nimpheum  quoque  eft  aliquibus  in  la¬ 
pidibus  ,  Graecis  3  ttukAo?  ,  «fyofnj  Nican¬ 

dro  ,  Aourpov  Xenophonti  ,  orwvos  quoque  dicitur  ; 
fed  de  nominibus  nihil ,  de  re  difputandum.  Erat 
enim  folium  fella  balnearis  :  vas  nimirum  in  quo  fe- 
debant  ,  qui  lavabantur  ,  aqua  ad  genua  ,  vel  fupra 
pertingente  j  quorum  plura  ,  eaque  prreftantiffima 
tam  genere  lapidis  ,  quam  magnitudine  ac  forma 
Romae  vifuntur,  publice  expolita  in  platea  Farnefia- 
na ,  &  alibi ,  antiquifiimi  luxus  ,  &  magnificentiae 
monumenta  digniftima.  Ex  porfirio  etiam  pulcher¬ 
rimum  folium  in  platea  Pantheon  confpicitur  ;  qua¬ 
le  nimirum  delicatiflime  defcripfit  Epigrammatarius 
folium  Byzantinum  ,  qui  tantum  tres  fimul  capere 
poterat ,  dicens  : 

0’W o>i  chj  ^ot^Toiv  ro  3  ,  ovTe  fi 

TlAeisc  Tcq  tSto  rgcUv  bvvoer ou. 

Vult  enim  a  praeftantia ,  atque  pulchritudine  poe¬ 
ta  laudare  illud  folium  ,  nec  non  etiam  a  venuftate  , 
quam  ibi  lavantibus  praeftabat.  a  ternario  igitur  nu¬ 
mero  illorum  ,  qui  in  eo  lavari  folum  poterant  ;  fu- 
mit  argumentum  ,  ut  in  eo  tres  Gratias  commorari 
affirmet ,  dicens : 

Revera  Gratiarum  eft  hoc  folium,  nec  enim  alios 
Plures  quam  tres  capere  hoc  poteft. 

Duo  alia  folia  maxima  ,  &  ingentis  magnitudinis 
foris  ab  aedibus  in  vinea  Medicea  prope  Templum 
Trinitatis  vifuntur.  in  quibus  circumcirca  ,  proutde 
more  illius  aetatis  plurimi  federe  poterant  ,  juxta  il¬ 
lud  Petronii  :  Nam  &  dum  lavor  ,  pene  vapulavi  j 
quia  conatus  fum  circa  folium  j edentibus  ,  carmen  reci¬ 
tare.  Hoc  autem  adeo  frequens  erat  veteribus  ,  ut 
Plinius  in  epiftolis  hoc  de  fuo  avunculo  referat;  quod 
dum  ftrigili  fricaretur  ,  vel  di£fabat  ,  vel  aliquid 
audiebat.  Juvenalis  quoque  Satyra  7.  parentum  in 
filios  educationis  ftudium  ad  balneum  dirigi  irridet , 
dicens  ad  paedagogos. 

1 'Jt  legat  hiftorias  ,  auElores  noverit  omnes 

Tanquam  ungues ,  digitosque  fuos ,  ut  forte  rogatus t 

Dum  petit  aut  thermas  ,  aut  Phoebi  balnea  dicat 

Nutricem  Anchifa  ,  &c. 

Pluribus  enim  rumoribus  ,  atque  ftrepitibus,  bal¬ 
nea  ,  &  folia  hominum  infolentiorum  refonabant  , 
tam  illorum  qui  lavandi  caufa  illo  accedebant,  quam 
fervorum  qui  ibi  detinebantur  in  mihifterium  eo¬ 
rum  ,  qui  abluebantur,  dolet  id  Seneca  epift.  56.  di¬ 
cens  :  Ecce  varius  clamor  undique  me  circumfonat ,  fu¬ 
pra  ipfum  balneum  habito.  &  infra  :  Adjice  nunc  fcor- 
dalum  ,  &  furem  deprehenfum  s  &  illum  ,  cui  voxfua 
m  balneo  placet,  adjice  nunc  eos  ,  qui  in  pifcinam  cum 
ingenti  impulftt  aqua  fono  faliunt  s  prater  iftos  ,  quorum 
fi  nihil  aliud  retta  voces  funt  j  alipilum  cogita  ,  tenuem 
&  ftridulam  vocem ,  quo  Jit  notabilior  fubinde  exprimen¬ 
tem  ,  nec  umquam  tacentem  ,  nifi  dum  vellit  alas  ,  & 
alium  pro  fe  clamare  cogit,  haec  ibi  Seneca  a  Petronio 
faltem  indigitata. 

Fiebant  haec  folia  ex  ligno  aliquando  5  fcripfit  hoc 

Sue- 


Ij6 


M  Y 


R 

Sueton.  in  Augufto  Casfare  ,  dicens  ;  At  quoties 
nervorum  caufa,  mannis, Albulisque  calidis  utendum  effiet^ 
contentus  hoc  erat  ,  ut  wfidens  ligneo  folio  ,  quod  tpfe 
Hifpanico  verbo  duretam  vocabat  ,  manus  ac  pedes 
alternis  jaclaret.  hasc  ibi*  Fuille  vero  ex  ligno  folia 
ad  privatos  ,  commodioresque  ufus  ,  vel  etiam  for- 
tafle  primis  illis  temporibus  non  dubitatur.  Verum 
nobiliora  folia  ex  lapide  ,  prteftantiftimoque  marmo¬ 
re  extitifle  >  qute  paffim  Romas  confpiciuntur  ,  ac 
inter  urbis  parietinas  reperiuntur ,  antiquorum  folio¬ 
rum  majeftatem  referunt.  Forma  foliis  erat  ovata  , 
nonnullis  quadrata  ;  qualis  eft  pulcherrimum  illud  , 
quod  in  platea  Pantheon  ex  porphyrite  vifitur  ,  om¬ 
ni  quidem  admiratione  dignifiimum.  At  Sidon,  lib. 
l.  epift.  2.  in  formam  hemicycli  ,  fi  credimus  Sava- 
ro  ,  folium  delineafle  videtur,  audiatur  Sidonius. 
Hinc  aquarum  furgtt  cella  cochhum  ,  qua  confequenti 
unguentaria  fpatii  parilitate  conquadrat  ,  excepto  folii 
capacis  hemicyclio  ,  ubi  &  ferventis  unda  per  parietem 
foraminatum  flexilis  plumbi  meatibus  implicita  fingultat. 
hxc  Sidonius ,  ex  quo  Savarus  hemicyclicum  foli¬ 
um  accepit.  Dicerem  ego  ex  Sidonio  ,  folium  cu- 
jufcumque  formas  ,  in  cella  non  quadrata  locatum 
fuille  y  fed  in  cella  ,  quas  formam  hemicycli  tene¬ 
ret  :  qua  ratione  in  noftris  templis  Tribuna  ea  pars 
templi  appellatur  ,  quas  arcuata  ad  hemicyclum  in 
facratiori  oraculo  conllruitur.  Itaque  hemicyclum 
Sidonii  non  quidem  ad  folii  ,  fed  ad  aedificii  formam 
referrem.  Quia  vero  inter  cellas  balnearias ,  in  qui¬ 
bus  nimirum  aquarum  ufus  erat  ,  recenfebantur  cal¬ 
daria  ,  &  frigidaria  ablutionis  de  caufa,  folia  pariter 
ad  calidum  balneum  ,  nec  non  etiam  ad  frigidum 
fuere  apud  illos  ;  de  priori  Coci.  Aurei,  tard.  paff. 
lib.  3.  cap.  5,  Et  magis  fi  ager  ingrediens  calidas  cellas 
in  fervens  defcenderit  folium  ,  cameras  vocant  cald.ano 
rum.  Hinc  Lucret,  lib.  6. 

Denique  fi  calidis  etiam  cun  flere  la  vacris  , 

E  lenior  &  fueris  folio  in  ferventis  aquai. 

In  his  vero  ,  &  in  reliquis  foliis  aqua  per  tubos 
tranfmittebatur.  ita  Sidon,  lib.  2.  epift.  z.  Excepto 
folii  capacis  hemicyclio  ,  ubi  &  vis  ferventis  unda  per 
parietem  foraminatum  flexilis  plumbi  meatibus  implicita 
Jingultat.  Seneca  quoque  lib.  3.  natural.  quteft.  cap. 
24.  Facere  folemus  ,  inquit,  dracones  &  miliaria ,  & 
complures  formas  ,  in  quibus  are  tenui  fiflnlas  flruimus 
per  declive  circumdatas  -y  ut  fcpe  eumdem  ignem  ambiens 
aqua  ,  per  tantum  fluat  fpatii ,  quantum  efficiendo  calori 
fat  efl.  frigida  itaque  intrat  ,  effluit  calida. 

Ad  folii  fupelledtilem  ,  plura  vocabula  pertinere., 
perfpicuum  eft.  quamobrem  neutro  genere  non  in¬ 
commode  ,  foliarium  dici  pofle  puto  *  idem  quod 
aliis  foliaris  cella  >  illa  nimirum  ,  in  qua  folia  con- 
fervabantur.  De  quo  Spart.  in  Caracalla.  Reliquit 
thermas  ,  inquit  ,  nominis  fui  eximias  ,  quarum  cellam 
fo liarem  architecti  negant  pojfe  ulla  imitatione ,  quafabla 
eft  ,  fieri :  licet  enim  folia  maxima  forent  in  publicis 
thermis  ,  in  caldariis  nimirum  ,  atque  frigidariis  , 
quas  ad  publicum,  communemque  ufum  erant;  quas 
minime  hinc  inde  afportari  poterant  ratione  materiae, 
ac  molis  vallitatis  >  a  ratione  tamen  alienum  non  erit 
Caracallam  excogitafle  cellam  ,  in  qua  plura  efient 
lolia  ad  ablutionem,  vel  unius  tantum  ,  vel  nobilio¬ 
rum  hominum  :  quas  vel  lignea  cum  efient ,  hinc 
inde  facile  afportari  pollent  ,  vel  fi  lapidea  forent , 
minoris  efient  a  communi  folio  formas  j  propterea 
uni ,  quod  tantum  accommodata  unica  fervarentur 
in  cella  ,  qute  foliaris  diceretur.  Favet  Salmafius  di¬ 
cens  ,  Nam  a  folium  foliaris  ,  ut  a  dolium  doliaris. 
Coopertoriis  tedta  folia  perfpicuum  eft.  quod  quidem 
operimenti  genus  loliar  dicebatur  ex  audioritate  Var- 
ron.  qui  ait  :  Phrygio  qui  pulvinar  poterat  pingere ,  fo- 
liar  depingebat.  Soliar  ,  ideft  quo  folium  tegitur  , 


o  t  h  e  c  1  v  m.  f 


1 77 

A  |  inquit  Turneb.  lib.  17.  adverf  cap.  21.  hinc  etiam 
'  qui  folia  faciebat ,  five  cuftodiebat  ,  foliarius  dice¬ 
batur.  pro  quo  ftat  lapis  apud  Gruter.  pag.  643.  n.  8. 

DIIS.  MANIB 

M.  CAECILIO.  SP.  F.  SVC.  RUFO 
SOLIARI  O.  AB.  LVCO.  SEMELES 
EX.  TESTAMENTO.  E  I  V  S 


B 


CALVISIA.  Z 
M.  C  AE  C  I  L  I  VS. 
HEREDES. 


O  S  I  M  E  . 
C  A  L  I  P 
FECER. 


E  T 
P  V  S 


D 


E 


F 


Solium  etiam  in  facris  literis  agnovimus.  Diverfis 
enim  vocabulis  vafa  ad  ablutiones  in  divinis  literis 
fignificantur  :  ficuti  etiam  ad  diverfitatem  ufus  di- 
ftinguuntur.  nam  vas  illud  ,  in  quo  aqua  ebulliebat, 
five  calebat,  propter  fimilitudinem  ad  ollas ,  in  qui¬ 
bus  carnes  coquuntur  dicebatur  T? ,  quas  vox  com¬ 
muniter  interpretatur  olla,  teftes  funt  loca  plurima 
in  iacris  codicibus.  2  Regum  4.  Exod.  16.  &  alibi 
paflim.  Ad  ufum  quoque  balnei ,  eadem  vafa  ufu 
extitifie  ;  prophetam  audior  em  habemus  Pfalmo  jq. 
nam  ubi  nos  legimus  :  fuda  Rex-  meus  ,  Moab  olla 
fpei  mea  ,  hebraice  legitur  '?P-  3i51'3  hoc  eft , 

Moab  olla  lavacri  mei.  &  idem  repetitur  Pfal.  107. 
quam  ledtionem  retinuerunt  Sanftes  Pagn.  Arias 
Montan.  Foelix  nofter  a  Prato ,  Vatabl.  &  omnes 
alii,  nec  mireris  noftrum  interpretem  dixifle  ,  ollam 
fpei ,  pro  olla  ablutionis,  nam  in  omnibus  Pfalmis  , 
nofter  interpres  attendens  magis  fenfum  ,  quam  ver¬ 
ba  ,  fequutus  eft  grasca  exemplaria  ;  quae  cum  ali¬ 
quando  fortafie  legerent  ,  MadS  AejS*;?  t %s  iAh? udos 
[an.  ideft  ,  Moab  olla  pelvis  mea  ,  quoad  nimirum 
tunc  temporis  fortafie  apud  Ifraelitas  fervorum  Moa- 
bitarum  maximus  efiet  numerus  ,  iifque  uterentur 
Ifraelitas  ad  aquam  ferendam  in  urnis,  foliifque  bal¬ 
neariis*  quemadmodum  aliquando  conftituerat  Jofue 
Gabaonitis  ,  ut  legimus  in  lib.  Judic.  ab  his  fumpta 
metaphora  dixit :  Moab  olla  pelvis  mei.  hoc  eft,  Moab 
vas  calefaciens  aquam  lavacri  mei.  five  Moab  folium 
lavacri  mei,  quod  nimirum  ab  his  aqua  in  foliis  mi- 
niftraretur.  murata  enim  didtione  Y.oohiti<;  ,  quam 
fortafie  nonnulli  habebant  codices  ,  in  didtionem 
«Ath?  ,  quas  fpem  fignificat ,  &  alii  ita  tranfcripfe- 
runt  ,  ad  fenfum  interpretes  refpicientes  ,  magis 
quam  ad  Verborum  fonum  ;  hanc  retinuerunt 
ledtionem,  atque  Moab  olla  fpei  mea  dixerunt:  figni- 
ficante  facro  textu  ,  nemini  licere  ingredi  fandium 
glorias  tabernaculum  ,  ad  quod  omnis  i  pes  noftra  di¬ 
rigitur  ;  nili  jam  balneo  purificatis ,  juxta  illud  Ser¬ 
vatoris  nofti :  Niji  quis  renatus  fuerit  ex  aqua ,  (7*  Spi¬ 
ritu  fanblo  ,  non  intrabit  in  regnum  calorum. 

Eft  locus  in  divinis  oraculis  pro  Ifraelitarurri  folio 
quam  maximd  reconditus.  dicitur  enim  Zachar.  14. 
Et  erunt  lebetes  m  domo  Domini  ,  quafi  phiala  coram 
altari,  ideft  ,  olite  erunt  quafi  inftrumenta  purifi¬ 
cationis  ,  quibus  nimirum  homines  immundi  aJ 
fordibus  purgabuntur,  fic  enim  legitur  hebraice 
nin.'  nn’?'-!  r'?T!  hoc  eft.  Et  erunt  olla  in  do¬ 
mo  Domini  flcut  purificat  orta,  nam  didtionc  p?!?  fig¬ 
nificantur  vafa  illa  ad  formam  pateras,  in  quibus  fan- 
guis  viclimte  ,  &  aqua  luftraljs  fervabantur  ad  afper- 
gendum  homines  ,  ut  a  fordibus  ,  £c  criminibus  pu¬ 
rificarentur.  Ex  quibus  perfpicuum  eft  ,  didtione 
T?  apud  Zachariam  fignificari  vafa  illa  ,  quas  Sacer- 
]  dotibus  erant  in  ufu  ad  purificandos  homines  ,  qui 
ut  facrum  facerent  altaria  adibant  ;  aliis  vero  in  locis 
lacrarum  1  i  cerarum  fimili  voce  pariter  fignificari  vafa 
ad  hominum  purificationem.  Alia  etiam  voce  ea¬ 
dem  vafa  dicuntur  ,  ideft  lebes  ,  (eu  luter  ,  quod 
vas  magnum  ,  in  quo  aqua  fervabatur  ad  ablutiones, 
.  fignificari  conftat  ex  pluribus  facrte  Scripturas  locis, 
M  Exod, 


Sacrorvm 

Exod.  Xo.  &  40.  Levir.  8.  3.  Reg.  7.  hb.  2.  Para- 
hn  4.  m  quibus  ferino  ed  de  conchis  ,  five  luteri¬ 
bus  a  Movfe  ex  Dei  praeferipto  ,  &  a  Salomone  m 
tabernaculo  ,  ac  Templo  ad  ablutionesSacerdotum 
condituris,  dicebantur  vero,  ut  puro,  "G  chior  hu- 
jufmodi  utenfilia  ,  i  rad,ce  chur  ,  qiw  / 
interpretatur  :  non  quidem  quod  ignem  haec  vala 
exciperent;  ut  ex  his  quae  feribunturde  fabrica  tem¬ 
pli  ,  ac  tabernaculi  perfpicuum  ed  j  fed  potius  lic 
dicebantur  ,  quod  fupra  hypocaudon  ,  ut  dicemus, 
eo  datim  condru£fco  ,  locata  forent  ,  in  cella  calda¬ 
ria  ,  five  etiam  in  tepidario  ad  ablutionum  ulum. 
Quarum  ablutionum  confuetudinem ,  non  tam  ratio¬ 
ne  legis  Mofaicas,  quam  etiam  voluptatis  gratia,  ire- 
quentillimam  fuiffe  ,  ex  jam  di<5tis  condat.  _ 

Quod  autem  domi  quoque  haberentur  hujulmodi 
vala^  vel  his  fimilia  ex  lapide  condruda  ,  ex  cap. 
11  Levit,  non  oblcure,  me  judice,  colligitur,  fei- 
mo  enim  ibi  ed  deutenfiiibus  domefticis,  lexque  ibi 
pro  illorum  immunditia  a  Deo  traditur  ,  ut  norint 
Ifraelitae  quibus  uti  liceat ,  quibus  vero  non  ;  quam- 
obrem  lex  de  urnis  aquariis  etiam  loquitur  hac  forma 
verborum  :  Et  omne  fuper  quod  ceciderit  cadaver  illo¬ 
rum  ,  immundum  erit  ;  clibanus  &  chytropodes  diruan¬ 
tur  ;  quia  immunda  funt.  Quinam  fint  chytropodes  , 
ex  Hebraeo  explicatur ,  ubi  lic  legitur :  D:^ 

hoc  ed  ,  furnus  &  luteres  diruantur  :  dirui  vero  non 
dicuntur  ,  nifi  lapidea  utenfilia.  dirui  quidem  fur¬ 
num  pofle  plane  condat  :  ejus  enim  ftru&ura  ex  la¬ 
teribus  calceque  ruinam,  &  reditutionem  admittitfiu- 
teres  vero  domi  fervati  ,  diruendi  nequaquam  dice¬ 
rentur  ,  fed  confringendi  lapidei  ,  fi  extitiflent. 
Quamobrem  ex  prophetae  David  tedimonio,  necnon 
etiam  Levitici  au&oritate ,  luteres,  ac  domedica  fo¬ 
lia  in  ablutionum  ulu  lfraelitas  habuiffe  fubodoran- 
tur.  nam  purificationum  quoque  ratio  ,  domeflica- 
que  balnea ,  neceflario  vafa  haec  expofeunt. 


El^ochrismatun. 


1J9 


A 


B 


D 


CAP.  XXXVI. 

Sudatorii,  Calidarii,  Tepidarii,  Un&uarii- 
que  calor  illudratur. 

Ad  loca  Jerem.  1.  Ollam  fuccenfam  ego  video  ,  &  fa¬ 
cies  ejus  a  facie  Aquilonis.  Apocalyp.  2,1.  Timidis 
autem ,  &  incredulis  exeeratis ,  &  homicidis ,  & 
fornicatonbus  ,  &  omnibus  mendacibus  ,  pars  eorum 
erit  in  fiagno  ardenti  igne  ,  &  fulphure.  Et  ad  alia. 

SAcra  inquirimus ;  haec  explicanda  fufeepimus, 
propterea  non  erit  nobis  difputandum  de  archite¬ 
ctura  thermarum  ;  au&oritate  Plinii ,  Sidonii,  8c 
Vitruvii,  qui  eam  ad  proportionem  humani  corporis 
excogitarunt.  Haec  enim  Hieronymus  Mercurialis, 
Andraeas  Bacius ,  Rofinus ,  Sc  cum  Rofino  Demp- 
derus  in  Roman.  antiquit.  alii  quoque  plures ,  qui 
commentaria  ediderunt  in  Perfium  ,  ac  in  Plinii  epi- 
dolas  ,  do&iffime  pertradarunt.  quapropter  de  ther¬ 
marum  confervauone ,  lllarumque  aedificio,  illa  tan¬ 
tum  a  nobis  prae  oculis  habenda  funt  ;  qute  faerte 
Scripturae  oraculis  lucem  aliquam  afferant.  Ut  enim 
faepe  alibi  diximus,  illarum  de  caufa  oleorum  &  un¬ 
guentorum  materiam  elucidandam  fufeepimus.  qui¬ 
bus  quidem  in  praefentiarum  non  minima  praedabitur 
lux,  fi  apem  e  tentabimus,  quid  hypocaudi  vocabu¬ 
lo  in  aedificio  thermarum  intelligi  debeat  ,  8c  qua  ra¬ 
tione  caldai ia  ,  tepidaria,  atque  unduana  calorem 
haument.  ne  ab  aere  frigido,  nudata  in  balneis  cor- 
poia  laederentur  ,  dum  lavabantur  ,  ungebantur  >  fu- 
doribufque  operam  dabant. 

Calefieri  has  thermarum  cellas  ab  igne  affirmabunt 


omnes ,  affirmamus  &  nos.  verum  qua  in  parte  ther¬ 
marum  ignem  accendere  veteres  confueverint  dubi¬ 
tatur.  in  fornace  igne  accenfo  ,  calorem  excitari  , 
communicarique  balneo  dicent,  nec  nos  negabimus, 
fed  de  fornacis  fitu  in  aedificio  thermarum  quaeritur  : 
cohaereretne  cellis  nimirum  ,  an  vero  ipfis  fubjace- 
ret  ;  hoc  ambigitur,  quis  hoc  explicaverit  non  vi¬ 
deo.  nos  aperire  tentabimus  ;  atque  ab  hypocaudo 
calorem  fufeepifle  eas  omnes  dicemus  thermarum  cel¬ 
las  ,  qua:  vel  ad  fudationis,  vel  undionum  ,  vel  ab¬ 
lutionum  de  caufa  calore  indiguiflent.  Erat  autem 
hypocaudon  ,  quod  Ciceroni  vaporarium  :  de  quo 
ita  ad  Q_  Frat.  3.  lib.  epift.  i.  In  balneariis  ,  affa  m 
alterum  apodyterii  angulum  promovi  ,  propterea  quod  ita 
erant  pofita ,  ut  eorum  vaporarium  ,  ex  quo  tgnii  erum¬ 
pit  j  effet  fub  t ellum  cubiculi.  Fallitur  Manut.  in 
Comment.  dicens  :  Affa  pro  hypocaufto.  Fallitur 
etiam  in  mutanda  ledione  ;  putat  enim  legendum 
fubjettum  cubiculis.  Fallitur  etiam  Thefaurus  lingua: 
Latinae  ;  accipit  enim  vaporarium  ,  pro  tepidario, 
verum  ex  Cicerone  liquet  ,  hypocaudon  nihil  aliud 
fuiffe  ,  quam  furnum  ,  five  caminum  ignis  ,  unde 
balneum  calebat,  vel  potius  locum  in  thermis  con¬ 
cameratum  ,  &  fornicatum  ,  habentem  ante  ,  prae¬ 
furnium  ,  propigneon  nimirum  Plin.  epid.  17.  lib. 

2.  in  quo  igne  appofito  ille  calebat.  Apertius  dica¬ 
mus  hypocaudon  fuiffe  fornaculam  ,  five  caminatam 
ftruduram  ,  concamerationemve  ,  in  qua  ignis  fuc- 
cendebatur  ,  a  quo  aqua  calefiebat  ad  uflim  balnei  , 

&  cellae  thermarum  omnes  calorem  hauriebant. 

Dicebatur  enim  hypocaudon  $  xsctrmeiptou  , 
quod  ed  fubjaceoj  quod  nimirum  concameratio  haec 
in  aedificio  thermarum  cellis  reliquis  fubjaceret ;  quod 
Sc  Cicero  ibi  aperuit  ,  affirmans  propterea  fe  in  con- 
ftrudione  balnei  ,  affa  in  alterum  apodyterii  angu¬ 
lum  removiffe  ;  quod  furnus  inferior  ,  ex  cujus  ore 
ignis  erumpebat ,  fubjaceret  tedfio  cubiculi,  nam  eo 
igne  qui  a  fornacis  ore  erumpebat  ;  damnum  non 
minimum  pati  pofle  cubiculum  merito  dubitabatur. 
Plin.  etiam  lib.  j*.  epid.  in  ea  qua:  ed  ad  Apollina¬ 
rem  ,  loquens  de  fabrica  balnei,  meminic  hypocau¬ 
don  :  Cubiculum  hieme  tepidijfmum  ,  inquit  ,  quia 
plurimo  fole  perfunditur ,  coharet  hypocauflon  i  &  fi  dies 
nubtlus  ,  immiffo  vapore  ,  folis  vicem  fupplet.  hoc  ed 
teporem  illi  affert.  Erat  ergo  hypocaudon  ,  unde 
in  thermis  Calidarium  ,  Tepidarium  ,  Unduarium, 
Sudatoriumque  ,  quod  -nv^oorvie^ov  Graece  dicebatur, 
Ksty.QviY.lv  Vitruvio  ,  &  Celfo  9-o'a©-  Aphrodi- 

feo  ,  Afla  Ciceroni,  Sc  Seneca:  ficca;  ut  varia  etiam 
\hujus  cella:  nomina  cognofcantur  ;  qua:  quidem  fu¬ 
dationis  caufa ,  ficut  etiam  reliqua:  thermarum  cella:, 
calidum  ab  hypocaudo  recipiebant  aerem  :  ut  nudi 
in  eo  ,  aere  frigido  circumambiente  ,  nulla  ratione 
laederentur  j  fi  quando  lavari  ,  ungive  ,  ac  fudare 
in  ea  illi  voluiffent. 

Plures  enim  in  thermis  cellae  cum  effient,  qua: ca¬ 
lore  indigerent ;  nimirum  fudatoria  ,  calidaria  ,  un- 
duaria  ,  Sc  tepidaria  ,  uno,  eodemque  igne  calorem 
omnibus  communicari  oportuit,  non  folum  ut  calo¬ 
ris  ,  atque  ignis  caufa  ,  expenfe  levarentur  ;  fed 
etiam  ut  calor  uniformior  ad  eas  omnes  extenderetur. 
Nam  alias  cuilibet  cella:  proprius  fuiffet  adjungendus 
furnus  ;  &  cuilibet  furno  incendendus  ,  fingulari 
lignorum  drue  ,  fuus  ignis  fuiffet  j  quod  copiofiori 
lignorum  materia  fieri  neceffe  erat.  Praeterea  his 
etiam  cellis ,  fingulis  cohaerentibus  furnis ,  calor  ne¬ 
quaquam  temperari  potuiffet  ad  rationen  cellarum  , 
atque  ex  indigentia  ufus  ,  vel  balnei  ,  vel  undionis, 
vel  fudationis  ,  vel  denudationis  illorum  ,  qui  bal¬ 
neo  ,  vel  undione  recreari  vellent.  Si  vero  unicum 
tantum  furnum  condruxerimus  in  aequali  plano  cum 
fudatoria  ,  calidaria  ,  tepidaria  ,  8c  unduaria  cellis: 
ea  ratione ,  ut  cohaerens  priori ,  calor  communicare¬ 
tur 


E 


l8o  MyROTHECIVmI.  181 


tur  fudatorias  primum  ,  dehinc  calidarias,  £c  ita  pa¬ 
riter  reliquis ,  neceflario  a  fcopo  aberraremus.  Nam 
aqua  ipfa  balnei  in  calidaria  ,  licet  nequaquam  diffi¬ 
cile  ,  faltem  minus  commode  calore  iflo  calefieri  po- 
tuiffiet.  quapropter,  ut  cundta  ad  rationem  ufus,  in¬ 
digentiasque  caloris  ,  juxta  rationem  archite&onicae 
diliribuantur ;  hypocaullon  fubjici  neceffe  efl  omni¬ 
bus  his  cellis  :  Sc  ab  hypocauflo  major  ,  vel  minor 
calor  ,  his  vel  illis  communicari  cellis,  quod  etiam 
ex  a£tis  Casciliae  virginis  Romanae  confirmare  poflu- 
mus  ,  in  quibus  fic  legimus  :  Cum  autem  effiet  maere 
calido  balnei  fui  inclufa  ,  fi  fiibtus  tota  die  ,  fi  notie 
magna  vis  lignorum  adhiberetur  ,  &c.  minime  ,  fup-  B 
ple  ,  calore  oppreflam  legimus. 

Propnigeon  alterum  thermarum  membrum  erat ; 
cohaerebat  hypocauflo  :  fic  autem  dicebatur  'bvn  £ 

,  itj  zeviydj? ,  quafi  dicas  ante  furnum  ;  praefur¬ 
nium  hypocaullon  illud  diceremus.  Huic  flammam 
&  calorem  propnigeon  communicabat,  in  hoc  enim 
fervabantur prunae,  &  conflipata  ligna  fuccendeban- 
tur  ,  ut  ab  eo  flamma  in  fornace  concamerata  ,  at¬ 
que  caminata  ;  nimirum  in  hypocaullon  extenfa  , 
in  eo  divagaretur,  praefurnium  hoc  ,  five  propnige¬ 
on  ,  os  fornacis  a  Sidonio  didlum  arbitror  lib.  2. 
epifl.  2.  Balneum  ab  Aphrico  ,  inquit  ,  radicibus  ne¬ 
morosa  rupis  adharefcit  ,  fi  fi  cadua  per  jugum  filva 
truncetur  ,  in  ora  fornacis  ,  lapfu  velut  fpontaneo  ,  de-  C 
ciduis firuibus  impingitur.  Illud  idem  os  fornacis  Si¬ 
donii  ,  graeco  vocabulo  retento  Propnigeon  Plin. 
lib.  2.  epifl.  1 7.  dicitur  :  Adjacet  ,  inquit ,  unblua- 
rium  ,  hypocaufion  ,  adjacet  propnigeon  balnei. 

Lux  hinc  hauritur  loco  Jerem.  cap.  1.  inquo Pro¬ 
pheta  interrogatus  a  Spiritu  fancto  quid  videret ,  re- 
fpondit  ,  Ollam  fuccenfam  ego  video  ,  (fi  facies  ejus  a 
facie  Aquilonis.  Quinam  fieri  potuit  ,  ut  ollam  in- 
verfam  Propheta  intueretur  ,  &  ex  ea  minime  pru¬ 
nae  ,  ac  flammx  everterentur  ?  quaerendum  igrtur 
fuperefl  ,  quidnam  faciei  nomine  ,  in  vifione  ollae  , 
intellexerit  Propheta,  nam  fi  os  intelligatur  ollae  j 
quod  flante  illa  coelum  refpicit ,  cum  furfum  verfus  D 
aperiatur  ;  nec  Orientem  ,  nec  Occidentem  ,  Au-  ! 
flrum  ,  aut  Aquilonem  refpexifle  a  Propheta  vere 
affirmari  poflet.  non  igitur  dici  potefl  ollam  vidifle 
prophetam  igne  plenam ,  ex  cujus  ore  flamma  erum¬ 
peret  ;  &  facies  ejus  a  facie  Aquilonis.  At  fi  faciei 
nomine  partem  ollae  anteriorem  intelligere  volueri¬ 
mus  ;  cum  inde  nulla  erumpat,  aut  erumpere  queat 
flamma  ,  Prophetae  argumentum  evanuit,  propterea 
enim  ad  Aquilonem  ollam  fe  refpicere  afleruit,  quod 
ab  Aquilone  ventura  effient  mala  omnia  fuper  civita¬ 
tem  Jerufalem. 

Verum  fi  ad  hebraicum  textum  confugerimus  , 
cundla  explicatiora  fient,  fic  enim  in  eo  legimus  |  E 
nsT  ux  nisi  v?  flante  igitur  hujus  textus  facri  ledlio- 
ne  ,  advertamus  oportet  vim  vocabulorum  ,  atque  ab 
illorum  fignificatione  Prophetae  fenfum  attendemus, 
nam  vocabulo  Ti?  fir ,  folium  ,  five  ollam  balnei  fi- 
gnificari  jam  diximus.  Prophetae  igitur  fenfus  erit  , 
argumento  fumpto  per  figuram  fynecdochen  ,  parte 
nimirum  pro  toto  pofita  ,  fe  vidifle  balneum  ,  cujus 
hypocaufion  ,  five  fornax  fuccenfa  erat ;  illiusque 
fornacis  os  ,  ex  quo  flamma  erumpebat ,  Aquilonem 
refpiciebat.  Nam  per  os  fornacis  immittuntur  ligna, 
ut  per  hypocaufion  flamma  fpatietur  ,  8c  ex  ore  for¬ 
nacis  flammx  foras  erumpunt,  hinc  a  comparatione 
argumento  fumpto  Spiritus  fandius  fe  concitaturum 
populos  Aquilonares  ad  arma  &  bella  affirmabat;  qui 
veluti  flamma  civitatem  Jerofolymitanam  ,  omnem- 
que  Ifraeliticam  gentem  perderent  ,  ac  vallarent. 

Supra  hypocaufion  duo  ad  fummum  componeban¬ 
tur  folia  ,  vel  ahena  ;  alterum  caldarium  ,  quod  in 
medio  cellae  balnearias  collocatum  exiflimo  ,  in  quo 
fatis  erat  vis  caloris ;  altera  in  cella  alterum  tepidari¬ 


um  appellatum,  hoc  vero  remotiori  parti  hypocaufli» 
ut  puto  refpondebat  ,  in  quo  calor  tantifper  remitte¬ 
batur.  non  enim  utraque  cella  pari  caloris  gradu  affici 
debuit.  Frigidarium  nullam  certe  hypocaufli  par¬ 
tem  retinuifle  certiffimum  eft  :  alias  nec  nomini  , 
nec  ablutioni  illorum  ,  qui  frigidam  defiderabant  ac¬ 
commodatum  extitiflet.  Tantus  vero  excitabatur 
calor  in  folio,  cellisque  fupra  illud  conflrudtis;  quan¬ 
tum  defideraflent  hi,  qui  in  cellis  detinebantur,  vel 
undtionis  ,  vel  fudationis  caufa.  Veteres  enim  per 
quofdam  tubos  &  canales  intra  parietes  ipfos  immiffos 
calorem  ab  hypocauflo  ad  cellas  tranfmittere  ,  atque 
diffundere  confueverunt.  teflatur  hoc  Seneca  epifl. 
po.  ad  Luc.  loquitur  hic  de  thermis  ,  dicens  :  Et 
impreffos  parietibus  tubos  ,  qui  ima  fimul  fi  fit mm a  fo¬ 
verent  aquiter.  His  tubis  fuis  in  locis  adjungeban¬ 
tur  claves  ,  quemadmodum  fiflulis  aquarum  ,  ut  fo¬ 
ras  exhalante  vapore  ,  ad  voluntatem  illorum  qui  un¬ 
gebantur,  vel  lavabantur  ,  calor  temperaretur,  quod 
veterum  thermarum  ruinas  ,  quas  Romas  vifuntur  , 
apertius  quam  defideretur  demonflrant. 

Temperati  caloris  rationem  habuifle  in  balneis  prio¬ 
ris  feculi  homines  ,  feribit  Plutarch.  Sympofiac.  lib. 
8.  quas  11.  P.  dicens  1  c/reivoi  ovrco?  xv<j[xivoie  ty^dvTO, 
fj  /xxhxroTc  ,  fc/fS  0  f&xtrikdjs  ov  tu  kov- 

tquvi  TtvfiTTuv  cKccbdjJtv.  fi  3  rxkXTUv  yvvxn its  ei?  rx 
fixh xvetx  ttoAt a  yfir^xc  eisQtgxexi ,  ov  p-troi  t  Trfibuv  $- 
fiiov  ,  ofiS  a ovofificu.  hoc  efl ,  Illi ,  fupple  noflri  ma¬ 
jores  ,  adeo  lenibus  ,  atque  tepidis  ufi  fiunt  balneis  ,  ut 
Alexander  AI  agnus  in  balneo  febricitans  dormient.  Ga¬ 
latarum  autem  mulieres  pultem  cum  fuis  pueris  ederint. 
Seneca  quoque  epifl.  86.  ait  :  Nam  hoc  quoque  nobi- 
liffimi  adiles  fungebantur  officio  ;  intrandi  ea  loca ,  qua 
populum  receptabant  ,  exigendique  munditias  ,  fi  uti. 
lem ,  fi  falubrem  temperaturam.  Statius  quoque  lib. 
1.  Silvar.  in  illa  quas  eft  de  balneo  Etrufci ,  ait : 

Quid  nunc  firata  folo  referam  tabulata  crepantis  t 

Auditura  pilas  ,  ubi  languidus  ignis  inerrat  , 

Aedibus  fi  tenuem  volvunt  hypocaufia  vaporem. 

Verum  non  ita  ,  rebus  poflmodum  ad  luxum  de¬ 
clinantibus  agebatur  :  quod  quam  maxime  dolet  Se¬ 
neca  epifl.  yi.  Quid  mihi  ,  inquit  ,  cum  iftis  calen¬ 
tibus  ftagnis  ?  quid  cum  fiudatoriis  ?  in  qua  ficcus  vapor 
corpora  exhaufiurus  includitur.  De  hisetiam  Plutarch. 
parum  fupra  a  citato  loco  dolet  ,  quod  nimis  calido 
fui  feculi  homines  uterentur  balneo  ,  dicens  : 

tvQx  fiQ  eis  fiyipovTX  Ilug^cpA lyibusv  re  fisci. 

rSro  fo  xv  r  1?  eiuseiv  p.01  borei  tt  oA lyov  fu-uv  tjx^fpS-iv 
ytyovoToov  ,  fixkxveix  3  fixg  fioiyfietcns .  innixus  Plu- 
tarchus  tellimonio  Homeri  improbat  caloris  vehe¬ 
mentiam  in  balneo  fui  feculi ,  dicens  : 

Stagna  Peripblegcton  fubit  hic  Acherontia  fervens. 

Hoc  enim  diclurus  quis  mihi  videtur  ex  his ,  qui  pau¬ 
lulum  nos  anteceffere  ,  fi  balnei  portam  apertam  intro- 
fpexijfet.  Seneca  quoque  loco  jam  citato  epifl.  86. 
dolens  fuorum  temporum  luxum  ex  nimio  balnei  ca¬ 
lore  ,  addebat  ad  ea  quas  jam  retulimus.  Non  hanc , 
fupple  caloris  temperaturam  ,  qua  nuper  inventa  efi 
fimilis  incendio  i  adeo  quidem  ut  conviUum  in  aliquo 
[celere  fervum  vivum  lavari  oporteat  ,  nihil  mihi  vide¬ 
tur  jam  intereffe  ardeat  balneum  an  caleat. 

Monemur  hic,  audlore  Seneca,  confueviffe  vete¬ 
res  hoc  genere  mortis  fervos  interdum  necare  ;  vel 
illos  vivos  in  balneo  claudendo  ,  ut  caloris  vi  fuffo- 
carentur  ;  vel  calentium  aquarum  ardore  in  folio  de¬ 
tinendo  tam  diu,  quam  diu  expilati  expirarent :  vel 
tandem  venarum  abfeiffione,  utfenfim  fanguineeffu- 
fo  illi  extinguerentur. 

Priori  genere  mortis  tentatam  nobiliffimam  Virgi¬ 
nem  Casciliam  ,  ac  denique  cervicem  dedifle  ,  vi- 

M  2 


Sacror v m  El^ochri smathn. 


B 


I  82 

tamque  cum  vira  in  melius  commutafle  ;  in  adis  ip-  A 
fms  legitur hac  verborum  forma  :  Tunc  valde  tra- 
tus  Almachius  Judex ,  iu/fit  eum  reduci  in  domum  fiam, 

&  illic  balnei  calore  confimi.  Calor  balnei  hic  dici¬ 
tur,  qui  communis  erat  fudatonas  &  cahdarte  celte, 
qui  ut  diximus,  fupra  hypocauflon  aedificata  erant, 
ideo  fubditur  :  Cum  autem  ejfet  ,  liipple  Caecilia  ,  in 
are  calido  balnei  fui  inclufa  ,  &  fibtns  tota  die  ,  ac  no¬ 
tie  magna  vis  lignorum  adhiberetur  ,  illic  illafa  ,  tam¬ 
quam  in  frigidario  locata  permanfit  ,  falvaque  Domini 
gratia  :  adeo  ut  nulla  pars  omnino  ex  ejus  membris  fu - 
erit ,  vel  in  minimo  fudoris  figno  humefatla. 

Pofterions  mortis  genere  Rufina  Secunda  vngi- 
nes  tentatae  fuere  j  fed  in  alia  tliermaium  cella,  in  ea 
nimirum  ,  in  qua  folium  ad  ablutionem  fervabatur. 
Cum  enim  ambae  hae  virgines  in  tenebneofum  , 
foetidum  carcerem  inclute  fuiffent  j  &  flatim  clarif- 
fima  lux,  fuaviflimufque  odor  locum  impleflet  ;  ut 
dicitur  in  adis  ipfarum  relatis  in  Breviario  Romano, 
fub  die  ro.  Julii  m  ardente  balnei  folio  includuntur . 
fufpicari  quis  pollet  nequaquam  has  Virgines  inclufas 
fu  ille  folio  ipfo  i  fed  dici  in  folio  inclufas  ,  quod  in 
cella  illa  in  qua  folium  erat  ,  ad  mortem  elaute  fue¬ 
rint  }  quae  ut  diximus  ,  eodem  calore  cum  fudatoria 
concalelcebat  ;  quapropter  non  minus ,  quam  prior 
illa  cella  ad  fuffocandum  homines  apta  erat  :  fecus 
tamen  hiltoria  tradit  ,  illafque  in  folio  inclufas  affir¬ 
mat.  quo  etiam  mortis  genere  Crifpum  a  Conftanti- 
no  necatum  ex  Zolimo  nonnulli  referunt  ;  necnon 
etiam  uxorem  ,  quas  Crifpo  necis  caula  fuerat. 

Ab  hotsetiam  mortis  genere,  juxta  temporum  con- 
fuetudinem  fumpta  metaphora  Joannes  in  Apoc.  quo¬ 
ties  de  poena  criminoforum  adurus  fuit  ,  toties  ad 
ftagnum  ignis  ardentis,  ac  fulphuris  fe  contulit;  ha¬ 
bita  ,  ut  reor  ,  ratione  ad  genus  mortis  ,  quo  fervi 
fcelere  aliquo  convidi  puniebantur.  Dixerat  enim 
Servator  nofter  fandiffimus  ,  Qui  facit  peccatum  , 
fervus  efl  peccati.  Propterea  Joannes  ad  genus  mor¬ 
tis  quo  fervi  afficiebantur  confugiens  cap.2,1.  Apoca- 
lyp.  ait  :  Timidis  autem ,  &  incredulis  ,  &  exeeratis, 

&  homicidis  ,  &  formeatoribus  ,  dr  veneficis  ,  &  ido- 
lolatris  ,  &  omnibus  mendacibus  ,  pars  eorum  erit  m 
fiagno  ardenti  igne  &  fulphure  :  nam  didio  Graeca 
Klmvs  ,  quas  habetur  in  textu  facro  ,  ftagnum  in¬ 
terpretatur  ,  non  folurn  de  collebtione  aliqua  aqua¬ 
rum  copiofa  ,  fub  djo  polita  ,  verificatur  ,  fed  etiam 
de  fragnis  ,  atque  pilcinis  domefticis  :  quamobrem 
in  gymnafio  quoque  ,  ac  balneo  vocem  illam  valere, 
pcrfpicuum  elt  apud  audores.  in  his  enim  natare 
etiam  veteres  confuevere  ,  propterea  metaphora 
fumpta  ,  a  toto  thermarum  tedificio  ,  nimirum  a  fo¬ 
lio  ,  &  a  pifcinis  aquarum  calentium  ,  &  .ab  igne 
unde  calebant  folia  ,  in  fulphure  &  igne  hasredita- 
tem  criminoforum  hominum  Joannes  conllituit:  qui¬ 
bus  non  folum  in  hac  vita  ,  fed  etiam  in  futura,  cru¬ 
ciatibus  ,  ac  poenis  in  perpetua  vita ,  perpetuo  neca 
rentur. 

Huic  celte  caldarias  proxima  erat ,  qua:  tepidaria 
dicebatur  ;  ab  aliis  media  ;  quod  nimirum  inter  fri¬ 
gidariam  ,  &  calidariam  medium  teneret  locum,  nam 
in  priori  asdificii  parte  ,  ubi  calor  vehementior  fuif- 
let  ,  calidum  erat  balneum  ;  in  altera  extrema  tedi- 
ficii  parte  extra  hypocaullon  ,  frigidum  habebatur 
folium  ;  in  hac  media  cella  caloris  vis  tantifper  re¬ 
mittebatur  ;  ut  neque  frigida  ,  neque  calida  effiet  ; 
tum  ratione  litus ,  tum  etiam  tuborum  ,  per  quos 
calor  communicabatur  celte  ,  per  Hftulas  apertas  ad 
calorem  remittendum  :  quam  propterea  tepidariam 
didam  agnovimus. 

Quia  vero  ungi  aliquem  cella  non  calida  minus 
erat  ad  rem  ;  inquirendum  fupereft  ,  in  quanam  il¬ 
larum  cellarum  ungi  veteres  confueverint ;  in  fuda¬ 
toria  nimirum  ,  an  in  caldaria  ,  an  denique  in  tepi¬ 


D 


E 


daria  ,  vel  etiam  in  alia  quas  alipteriurn  diceretur  : 
live  potius  confundendas  hae  celte  fint  ,  neminique 
diftinguendum  alipteriurn  a  fudatoria  ,  aut  fudatoria 
a  caldaria  ;  fed  promilcue  accipienda  fint  eunda. 
Certum  efl  enim  illos  veteres  in  asdificio  therma¬ 
rum  locum  undiombus  deflinatum  habuiffie  ,  qui 
Alipteriurn  diceretur  :  verum  in  fudatorio  undos 
aliquando  veteres  ,  Celfi  audoritate  probari  potell  , 
de  remed.  lib.  1.  cap.  z.  ait  enim  :  Sub  vefie  primum 
in  balneo  infudare  ,  ibi  ungi  ,  tum  tranjire  in  calidari¬ 
um.  Cum  igitur  calidaiium  diceretur  locus,  inquo 
illi  poli  fudationem  lavabantur  -y  &  Celfus  dicat  ,  il¬ 
los  in  eodem  loco  undos  in  quo  fudaffient  ,  in  ea¬ 
dem  igitur  ungebantur  cella  veteres  ,  in  qua  fudaf- 
fent  :  quamobrem  alipteriurn  ,  five  unduarium  a 
fudatoria  indiilindum  hoc  tefbimonio  cenfebitur. 

Sed  li  credimus  Petronio  ,  nequaquam  in  fudato¬ 
rio  ,  fed  in  calidario  ,  ubi  nimirum  folium  ad  ablu¬ 
tionem  conllitutum  erat  ,  veteres  ungebantur,  fic 
enim  ille  habet.  Itaque  intravimus  balneum  ,  & 
fudore  calefatli  ,  momento  temporis  ad  frigidam  exi¬ 
vimus  i  jam  Trimalchio  unguento  perfufus  tergebatur , 
non  linteis ,  fed  palliis  ex  mollijfima  lana  fachs.  non  igi¬ 
tur  Trimalchio  in  frigidaria  ,  fed  in  priori  calida, 
in  qua  balneum  erat ,  ibi  ungebatur,  flat  cum  Pe- 
tron.  Plaut.  in  Poen.  ad.  3.  fcen.  3.  in  qua  Lycus 
leno  Collybifcum  villicum  decipere  volens  ,  delicia¬ 
rum  fpondet  chaos ,  vini  nimirum  &  unguenti ,  di¬ 
cens  : 

Ubi  tu  Leucadio  ,  Lesbio ,  Thafio  ,  Coo , 

Fetufiate  vino  edentulo  atatem  irriges. 

Quid  multa  verba  ?  faciam  ubi  tu  laveris , 

Ibi  ut  balneator  faciat  unguentariam. 

Ut  faciat  nimirum  balneum  ,  in  quo  laveris  ,  in 
unguentariam  officinam  permutari,  cum  igitur  dixe¬ 
rit  Plauti  Lycus  ibi  unguenta  effluenda ,  ubi  ,  ideffc 
in  ea  cella  ,  in  qua  Collybifcus  laviffet  ,  plane  infi- 
nuaffie  videtur  calidarium  ab  alipterio  minime  diffin¬ 
gi 

Sed  Theodor.  Marcii,  in  fat.  3.  Perf.  unduarium 
confundi  cum  tepidario  putat  ,  dicens  :  Sic  eadem 
tepidaria ,  &  unEluaria  Epitetlo  &  Plinio  epifi.  1 7.  lib. 
1.  unguentaria  Sidonio  epifi.  2,.  lib.  z.  hasc  ibi  apud 
Marcilium.  de  his  Sidonius  ita.  Hic  aquarum  furgit 
cella  cotiilium  ,  qua  confequenti  unguentaria  ,  fpatii  pa¬ 
rilitate  conquadrat,  hoc  efl  ,  cella  tepidaria  ,  &  un¬ 
guentaria  ,  inquit  Savarus.  fed  nihil  in  his,  me  judi¬ 
ce  ,  neque  pro  Theodoro  ,  neque  pro  Savaro  >  un¬ 
guentarias  quidem  Sidonius  meminit  ,  nullibi  tepi¬ 
darias.  flat  certe  pro  Theodoro  Epitedus  in  alterca¬ 
tione  cum  Adriano  Augufto  definiens  hominem. 
Quid  efl  homo  ,  inquit  ,  balneo  fimilis  ,  prima  cella  te¬ 
pidaria  ,  unctu  ana  ,  infans  natus  perungitur  j  fecunda 
cella  fudatoria  ,  pueritia  ,  tertia  cella  afid  perferentaria 
juventus.  Favet  etiam  Plinius  loco  jam  citato,  cu¬ 
jus  quidem  fenfus  ut  percipiatur  ,  ab  ordine  in  enu¬ 
merandis  cellulis  balnei  accipiendus  erit,  incipit  enim 
a  frigidaria  ad  mediam  ,  ad  calidam  ,  dicens  :  Inde 
balnei  cella  frigidaria  ,  fpatiofa  ,  &  ejfufa  ,  cujus  in 
contrariis  parietibus  duo  baptifleria  velut  ejecta  finuan- 
tur ,  abunde  capacia  fi  innare  in  proximo  cogites,  adja¬ 
cet  untluanum ,  hypocauflon  i  adjacet  Propnigeon  balneit 
mox  dita  cella  magis  elegantes  quam  fumptuofit  ,  coharet 
calida  pijcma  mirifice  ,  ex  qua  natantes  mare  afpiciunt. 
hasc  ibi  Plinius,  qui  dum  unduarium  poftponit  fri¬ 
gidariae  cellae,  &  hoc  ipfum  calidaria:  praeponit ;  te¬ 
pidarium  ab  unduario  minime  diftinxifle  videtur,  ta¬ 
men  in  eo  loco  Plinii  Catanaeus  commentator  con¬ 
tundens  unduarium  ,  &  hypocauflon  ,  legendum 
probat  :  adjacet  untluanum  immo  hypocauflon.  Sed 
verius  Plinii  fententiam  intellexiffiet  ,  fi  accepiffiet 
hypocauflon  in  dandi  cafu  ,  &  verbum  adjacet  ,  pro 

fu - 


I 


184  M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  I.  1 S  5 


fuperjacet ,  locumque  hac  paraphrafi  interpretatus  fu- 
iflet ;  fuperjacet  hypocaullo  unduarium ,  fuperjacet 
unduarium  propnigeon  balnei ;  mox  duae  cellae  magis 
elegantes,  quam  fumptuofas :  cohaeret  unduario  mi¬ 
rifice  calida  pifcina,  etenim  hypocaufton  &  propi- 
gneon  fubjeda  fuifle  reliquis  cellis  jam  monftravimus. 

Nobis  tamen  non  erit  de  numero  cellarum  balnei, 
illarumque  diftindione  digladiandum  j  fed  veteres 
aliquando  untlos  in  fudatorio  ,  &  id  frequentius,  ut 
proptefea  Martialis  infra  explicandus  dixerit : 


A 


Siccos  pinguis  onjx  anhelat  afius. 


Aliquando  etiam  in  calidario  ,  frequentius  forte 
etiam  in  tepidario,  tamquam  in  propria  fede;quam- 
obrem  licet  alipterium,  feu  unduarium  cum  calida¬ 
ria  aliquando  ,  interdum  cum  fudatoria  in  thermis  , 
nonnumquam  etiam  cum  tepidaria  ,  fuerit  mdiftin- 
dum  ;  at  non  ita  frequentius;  fed  quamquam  ab  il¬ 
lis  duabus  cellis  alipterium  diftingueretur  ;  a  tepida¬ 
rio  certe  ex  communi  ufu  non  diftinguebatur.  Prop- 
terea  enitn  qui  apud  Petronium  ,  a  calida  ftatim  ad 
frigidam  tranfierunt  ;  amicum  Trimalchionem  un¬ 
guento  perfufum  agnoverunt  ;  quia  per  mediam  te¬ 
pidariam  tranfeuntes  ,  ibi  illum  inter  unguenta  ver- 
1'ari  compererunt.  Non  negarim  tamen  veteres  illos 
adeo  profufos  fuifle  in  aedificiis  thermarum,  de  qui¬ 
bus  jam  diximus  cap.  51.  ut  non  folum  majeflatem 
cxquifitam  ,  in  his  quaefierint ;  fed  etiam  cellarum 
numerum  ,  muneribus  balnei  diligentiflime  accom¬ 
modatum  curarint.  quapropter  in  illis  aliquando  ali¬ 
pterium  etiam  ,  five  elaeoterium  ,  &  unduarium  a 
reliquis  cellis  diftindum  extitifle  non  ambigo,  bal¬ 
nea  tamen  omnia  hunc  habuifle  cellarum  numerum 
non  admitto.  Quae  vero  alipterium  habuere,  fupra 
hypocaufton  illud  habuifle  necefle  fuit,  faltem  enim 
modeftiores  nequaquam  abfque  calore  in  thermis  un¬ 
gebantur  ;  juxta  doctrinam  Celfi  lib.  1.  cap.  2.  dicen¬ 
tis  :  Exercitationem  reEle  [equitur  ,  modo  unbiio  ,  vel 
in  fole  ,  vel  ad  ignem  ;  modo  balneum  ,  fed  tn  conclavi 
quam  maxime  &  alto  &  fpatiofo.  Seneca  quoque  epift. 
f6.  aliptam  intra  balneum  ftatuit  ,  qui  verfetur  cum 
his ,  qui  nudi  balnearium  agunt ;  ac  propterea  inter 
calidas  tantum  cellas  alipterium  recenferi  poterit. 

Nec  folum  cellarum  rationem  habuere  nepotini 
illi  in  ufu  balnei  ,  atque  unguentorum,  fed  etiam 
temporis  atque  horarum,  ut  etiam  indigitavimus  fu¬ 
pra  cap.  30.  monet  id  Plutar.  de  defed.  oracul.  di¬ 
cens:  7r«?  Sofi  t2  veo!  'ssffim re?  ett)  tam?  Svpocif  tyis 

Kvi^laiv  iyiyovjpfyj'  TrotpzASovTss  ovv  «<rw, tov;  (plhov; 

«ZTO?  ov?  l|3«(5Y£of^  ,  icoqufMv  Kot&npitvov; ,  ^  otg 

t  dhhcov  reofiot  Sfi-rlu)  wqcfiv  ,  «Ai/tp opiivwv  >j 
Stupeivcav  rov;  d&AtiTok’  hoc  elt :  Interea  a  templo progreffi, 
ad  fores  Curia  Cnidiorum  venimus,  ingrejfi  igitur ,  ami¬ 
cos  ,  quos  volebamus  conventos ,  (edentes  ojfendimus ,  & 
nos  expeUantes  ;  erat  autem  aliorum  conventus ,  quie- 
fcentibus  tum  reliquis  ,  quod  ea  diei  ejfet  hora ,  ut  vel 
ungerentur ,  vel  athletas  fpeblarent.  haec  ibi  Plutar.  de 
abluendi  hora  nos  quoque  admonet  Seneca  cap.  12. 
de  brevit.  vit.  Qui  luxum  fui  feculi  damnans,  nec 
illos  quidem  ,  inquit  ,  inter  otiofos  numeraveris  ,  qui 
fella  fe  &  leblica  huc ,  &  illuc  ferunt  i  &  ad  gefiatio- 
num  fuarum  ,  quafi  deferere  illas  non  liceat ,  horas  oc¬ 
currunt  s  quos  quando  lavari  debeant ,  quando  natare, 
quando  coenare  alius  admonet.  Fuit  vero  undionis 
hora  ,  eadem  quae  ablutionis  erat,  nimirum  pome- 
ridiana  fubvefperam,  de  qua  Vitruvius :  Tempus  la¬ 
vandi  ,  inquit  ,  a  meridiano  ad  vefperum  e(l  maxime 
confiitutum.  Quando  videlicet  accubituri  fuiflent  ad 
coenam.  Hujufce  moris  crebra  in  Plinianis  epiflolis  fit 
mentio,  ut  lib.  3.  epift  de  Spurina.  Vbi  hora  bal¬ 
nei  nunciata  efl.  ejl  autem  hieme  nona  ,&(l  at  e  oblava ,  in 
foley  fi  caret  vento,  ambulat  nudus;  deinde  movetur 
pila  vehementer ,  &  divinum  hoc  quoque  exercitationis 


C 


D 


F 


genus  pugnat  cum  feneElute  ,  lotus  accubat ,  (jr  paulif- 
per  cibum  differt,  intenm  audit  remifiius  aliquid  ,  <3f 
dulcius;  paulo  pofi  apponitur  coena.  Praeclare  his  il— 
luftratur  locus  Cicer,  ad  Att.  lib.  13.  epift.  yo.  Ci¬ 
ceronem  namque  aeftatis  tempore  hofpitem  habuifle 
in  propriis  aedibus  Caelarem  ,  cum  de  Reipublicae 
principatu  cum  Pompejo  ille  contenderet ;  ex  hora 
odava,  quae  ut  diximus,  ablutioni  erat  accommoda¬ 
ta,  plane  colligitur,  fic  enim  ait:  Ille,  fupple  Cae- 
lar ,  tertiis  Saturnalibus  apud  Philippum  ad  horam  VII, 
nec  quemquam  admifit.  rationes  opinor  cum  Balbo.  In¬ 
de  ambulavit  in  littore.  Poft  horam  otlavam  m  balneum, 
tum  audivit.  De  Alamurra  non  mutavit ,  unllus  efi , 
accubuit.  Balnei  odava  hora  erat  ,  ut  jam  diximus 
aeftatis  ,  non  vero  hiemis  ;  ut  merito  Caefarem  eo 
tempore  ad  Ciceronem  venifle  cenfeatur  a  nobis, 
tempus  igitur  lotionis,  atque  unctionis  erat  fub  vef- 
peram.  inde  Martial. 

Sufftcit  in  nonam ,  nitidis  oclava  Palafiris « 

Et  lib.  10.  inquit: 

Nunciat  oElavam  Pharia  fua  turba  jutoenta , 

Et  pilata  redit ,  jamque  fubitque  cohors. 

Temperat  hac  thermas ,  nimios  prior  hora  vapores 
Halat ,  &  immodico  fexta  Nerone  calet. 

Odava  namque  hora  palaeftritarum  erat ,  propte¬ 
rea  dixit  odavam  nuncian  juventuti.  Neronem  ve¬ 
ro  in  omnibus  prodigiofiflimi  luxus  nec  horam  ,  nec 
tempus  habuifle  oftendit  j  cum  tamen  reliqui  mode¬ 
ftiores  aes  thermarum  expedarent,  ficut  apud  eun¬ 
dem  cognovimus. 


CAP.  XXXVII. 

Non  folum  ablutio.,  fed  &  oleum  ex  inftitutis 
veterum  convivio  debebatur. 

Ad  loca  2.  Reg.  cap.  12.  Surrexit  ergo  David  de 
terra,  &  lotus ,  unblusque  efi ;  petivitque  ut  ponerent 
ei  panem ,  &  comedit.  Pfal,  141.  Corripiat  me 
jufius  in  mifericordia  .-  oleum  autem  peccatoris  non 
impinguet  caput  meum.  Pfal.  23.  Parafli  in  con- 
fpeciu  meo  menfam  adverfus  omnes  qui  tribulant  me. 
Impinguafli  in  oleo  caput  meum ,  &  calix  meus  ine¬ 
brians  quam  praclarus  efi 4 

QV  id  oleum  cum  ccena,  quid  lotio  cum  oleo, 
rerum  natura  fpedata  ,  commune  habeant; 
non  video,  nihilominus  profufi  adeo  fuere 
veteres  in  voluptatibus,  tantoque  arripiebantur  luxu  ; 
ut  nifi  loti  undique  fuiflent,  minime  ccenarent.  lo¬ 
tionem  vidimus;  undionem  quoque  non  negligamus; 
ut  in  ccena  literaria  ,  nos  quoque  aliquid  degufte- 
mus;  nec  enim  nobis  timendum  erit,  quod  audore 
Plutar.  in  lib.  an  fen.  fit  ger.  repub.  Pompejus  Lu¬ 
cullo  objecit,  quod  nimirum  poft  rem  domi,  mili¬ 
tiaeque  geftam ,  balneis,  coenis,  ac  quotidianis  con¬ 
viviis  otio  difioluto  operam  daret,  nam  quamvis  in 
literario  ludo  otiemur;  nobis  in  publicum  bonum 
Vrbanus  VIII.  haec  otia  fecit,  quapropter  quemad¬ 
modum  Archimedi  ccenaturo  contigifle  idem  fcribit} 
quod  videlicet  a  tabula,  cui  geometriae  ftudio  deten¬ 
tus  inhaerebat  ,  quodammodo  fopitis  fenfibus  ,  vi 
avulfus,  atque  veftibus  exutus  a  fervis,  &  undus 
cum  eflet ;  ille  in  undo  corpore  figuras  geometricas 
delineabat;  ut  nulla  dies,  nullum  tempus,  nullus 
locus  fine  linea  fibi  eflet;  ita  pariter  in  menfa  lite¬ 
raria  nos  coenaturi  ,  in  balneis  ,  in  unguen¬ 
tis  ,  conditisque  oleis  dum  verfamur ;  in  undo 
quoque  corpore  facrorum  oraculorum  charaderes 
M  3  impri_ 


quo  antiquo- 


Sacrorvm  El/eochrismatHn.  187 

tegrum  convivium  iigmficari  ,  me  judice  ,  procui 
eft  a  dubio  nifi  alii  meliora  excogitaverint.  La¬ 
pis  e  11  Bergomi  ,  qui  refertur  a  Gruttero  pag. 

n.  4.  ex  quo  ea  tantum  duximus tranfcribenda  , 
quae  inftituto  noftro  deferviunt.  fub  hac  verborum 
forma : 


imprimere  ^  C(xnx  nobis  praefto  fint,  Sc  cog- 


ftudeamus.  ne  quid  defit 
rum  undiones , 

ni  Hunc  oleorum  cum  balneo  &  coena  conjunftum 
abhorrebat  Seneca  ep.lt.  H)-  non 


kAyu>os 
t  yioy-TTyiiov 
yjzsriAxet  ,  Xj 


B 


potetl  ,  inquit ,  quantam  voluptatem  capum  ex  eo  , 
iJd  lafiitudo  mea  fibi  ipfa  acquievit  i  non  mbhones , 
ion  balneum,  non  alitid  remedium ,  quam  temporis qua* 
ro.  nam  quod  labor  contraxit  ,  quies  tollit,  hac  qualis- 
cumque  coena ,  adjiciali  jocundior  erit.  Haec  a  Seneca 
di£ta,  habita  ratione  confuetudims  ccenandi  j  verum 
non  fine  praeludente  undione.  quapropter  vix  fere 
in  veterum  monumentis  legere  contigerit  coenam, 
cui  non  praeierit  undio  in  balneo.  Hincque  illud 

Plutar.  izrel  &  ***&  b  *»***>  $ 

bx  r  irx£0VTm  ,  l$oov  b  Qowvtot  oixeTwv 

'  d(j%bfs%oov  xvtov  SorvAov<{v  ,  X) 

r6ABBBj  y  trvvMe,  xjToAonr bv  i»  tovt s  Mirm, 
y  Eti^TtAluv,  or*  havoras  Jofcoi ,  7T0- 

£  «Lbrvou  <a$y.<rxtvw  £nTtAt<rw.  feribit  enim  Plu¬ 
tar.  de  Pompejo  jam  vido  ,  atque  fugato  a  Caefare 
in  Pharfalico  bello,  deque  illius  abjeda  fortuna  ,  in 
qua  nihilominus  coenaturus,  a  balneo,  &  undione 
abftinendum  non  cenfuit.  fic  enim  locus  interpre¬ 
tatur  :  Cum  coena  tempus  affuijfet &  apparavijfet 
Gubernator  ex  his ,  qua  tunc  habebantur  :  videns  Phao- 
tuus  domefiicorum  defeblu ,  Pompejum  incipientem  feip- 
fnm  abluere ,  procucurrit,  eumque  abluit ,  unxit  que.  & 
in  reliquo  fuit  curans  ipfum  &  m fer  v  iens,  ficut  fervi  do¬ 
minos-,  ufque  ad  pedum  ablutionem ,  &  coena  apparatus 
difpofitionem. 

Pompejum  igitur  ex  temporum  confuetudine  in  ea 
conftitutum  fortuna ,  undum  legimus ,  ne  crimini 
for  tali  e  daretur  illi ,  fi  ccenaflet  inundus.  vel  ut 
praeludia  ccenas  neceflaria  tunc  temporis  minime 
deeflent.  Inde  Martialis  nofler  pulcherrime  jocatur 
in  Fabullum,  qui  eum  nimis  frugali  coena  excepe¬ 
rat  ,  non  tamen  unguenta  inter  coenandum ,  oleum¬ 
que  ccenas  prasludium  Fabullus  praetermiferat :  ab 
oleis  igitur  £c  unguentis  Poeta  fumpto  argumento 
falfe  jocatur,  dicens: 

%es  falfa  efi  bene  olere ,  &  efurire , 

Oui  non  coenat ,  &  ungitur  Fabulle , 

Hic  vere  mihi  mortuus  videtur. 

Ejufdem  confuetudinis  non  intermifla  ratio Petron 
in  Satyric.  confirmat,  dicens:  Itaque  intravimus  bal¬ 
neum,  c T  fudore  calefacit  momento  temporis  ad  frigidam 
eximus,  jam  Tnmalchio  unguento  perfufus  tergebatur 
non  linteis  ,  fed  palliis  ex  molliffima  lana  fallis .  Balnei 
vero  unguenta,  Trimalchionis coena fequitur,  eum, 
ftatim  ac  undus  fuit,  geftatum  in  cella  ad  coenacu- 
lum  feribitur. 

In  eamdem  fententiam  ficariorum  hominum  mi- 
ferrimam  coenam  cum  feriberet  Apul.  lib.  4.  Meta- 
mor.  quorum  vivendi  genus  leonibus  ,  tigribusque 
limile  ,  inter  rupes  ac  faxa  politum  erat  i  ab  oleo 
tamen  ccenas  prxludio  abftinere  verebantur  j  ne  quid 
in  ratione  vidus  neceflarium  dimififle  viderentur.  In 
fine  fermonis  hujus ,  inquit ,  fefe devefiiunt i  nudatique, 
&  flamma  largiffima  vapore  recreati  ,  calidaque  perfufi , 
&  oleo  perunEh  ,  menfivs  dapibus  largiter  wftruElas  ac¬ 
cumbunt.  Sufficerent  quidem  jam  hucufque  allata 
loca  ,  fatisque  ut  fufpicor ,  probaflent  oleum  coenx 
conjungi,-  nec  in  re  notiffima  hoc  feculo  probatione 
alia  opus  effiet.  Verum  ut  frequentia  communis 
ufus ,  Sc  antiquitas  vndionis  in  balneo  ante  coenam 
magis,  ac  magis  apertior  fiat,  allatis  locis  addantur 
antiqui  quoque  ,  ac  literati  lapides  ,  in  quibus  epu¬ 
lum  propinationem  Dus  Manibus  facram  dandam 
ifatuitur :  non  tamen  fine  oleo,  ne  forte  ab  integra 
propinationis  ratione  teftatores  defecifle  viderentur, 
nomine  autem  propinationis  totam  coenam,  five  in- 


D 


ITEM.  APPI VS.  EVTYCHIANVS,  MARITVS 
EIVSDEM.  VALERIANAE.  SCHOLAE 
VEXILLARIO  R.  LARGITVS.  EST.  h-s.  XXXX 
N.  EX.  CVIVS.  SVMMAE.  REDITV.  QVOD 
ANNIS.  DIE.  SS.  NATALIS.  EIVS.  ANTE 
STATVAM.  LECTIST.  EX.  -X.  CCL.  PONANT 
SPORT.  -X.  CCL.  INTER.  PRAESENT.  SIBI 
DIVID.  OLEVM.  ET.  PROPIN.  PER 
ROSAM.  PRAEBEANT 

Ut  vero  antiquior  adhuc  olei  ufus  ,  in  balneo  coe- 
nae  prasludio  confpiciatur  apertior nec  tantum  ex 
Romanorum  inlFitutis  oleum ,  atque  undio  convivio 
deberi  perfpicuum  fit  >  ad  Graecorum  confuetudi- 
nes  nos  referamus,  &  ad  Iliaca  tempora  in  Trojana 
expeditione,  ab  eo  enim  ufque  tempore  oleum  in 
balneo  ante  ccenam  praeberi  folitum ,  probabit  anti¬ 
quorum  omnium  rituum  nuncius,  numquam  fatis 
laudatus  Homerus,  apud  quem  lib.  3.  Odyf.  Tele¬ 
machus  a  Neftore  ad  jura  hofpitii  admiflus  ,  non 
ante,  fed  poft  balneum,  &  undionem ,  accubuiffe 
feribitur  his  verbis : 

AVT  tusej  AScjV  T£  ,  Xj  SiV  A  ITT*  jAww  , 

AjW <p)  j uiv  (pdgog  xocAov  fiooAiv  tjTe 

Exi  p°  cieoipdvS-Qv  dSuvcorotcriv  opcoiog , 

n ,  $ dtqof.  Nefep  luv  »#}  t^iro  Trtufxtvi  Aeiuiv. 

Convivio  excipiebatur  hic  Telemachus  aNeftore: 
jam  jamque  in  convivalibus  flratis  accubiturus  erat  i 
propterea  unguentis  perungendus  ,  five  oleo  odora¬ 
to,  aqua  prius  abluitur  j  flatim  vero  ac  lavacrum , 
five  folium  ,  ut  vim  Graecae  vocis  teneamus ,  exiif- 
fent  j  veflem  induifle  feribuntur.  quod  de  coenato- 
ria  didum  arbitror  >  de  qua  alibi  Myrothec.  5.  non¬ 
nihil  dicemus,  utebantur  etiam  nuptiali ,  quoties 
nuptiarum  caufa  recumbendum  fuiflet.  Sabanum 
aliis  veftis  illa  dicitur,  quae  poft  balneum  coenatio- 
nis  caufa  aflumebatur.  ita  Theodor.  Marcii,  in  Perf. 
fat.  3.  fed  quicquid  fit  genere  veftis  ,  Olei  ufum 
praeclare  aperuit  nofler  Homerus  in  fupra  pofitis  car¬ 
minibus,  fic  interpretatis. 

Sed  poftquam  lavitque  (fi3  unxit  pingui  oleo  , 
Circumque  ipfum  pulchrum  pallium  jecit ,  &  tunicam. 
Ex  balneo  exivit  corpore  immortalibus  fimilis , 

Hpud  autem  Neftorem  iens  fedit  paftorem  populorum. 

Nec  ab  his  diflentiunt,  quae  lib.  8.  Odyf  apud 
eumdem  feriptorem  habentur,  hic  enim  Ulyues,  ab 
Areta  jure  hofpitii  exceptus ,  &  ad  opiparum  convi¬ 
vium,  ut  par  erat,  admiflus >  non  nifi  poft  ablutio¬ 
nem  ,  atque  undionem  in  ftratis  accubuiffe  his  ver¬ 
bis  feribitur: 

Tov  $’iTrd  iv  A ovtrcui ,  ^  xgT<rctv  IAmm  , 

Aju-cpJ  de  piiv  ^Ai swvav  kocaIu)  JiooAov  ,  qgawvoc, 
cm  p“  diToc ju/vS-eu  fidg  dvfpoif  [Xirol  ohonorr^s , 

dc. 


E 


j/ 

YM 


F 


A '<rol[Mv$os,  folium  balneatorium  Grsece,  afortfi- 
bus  abluendis  dicebatur  ;  de  hoc  vafe  praecedenti 
capitulo  loquuti  fumus,  nobis  hic  ,  fatis  fit  Ho¬ 
meri  teftimonio  probaffe  ;  quod  undi  veteres  cce- 
naculum  adirent ,  &  in  eo  recumberent,  probavit 
hoc  locus  jam  fupra  allatus  j  probat  &  hic  alter  ita 
interpretatus : 


Hunc 


* 


188 


i 


M 


yRothecivm. 


I. 


189 


Hunc  igitur  pofiquam  famul*  laverunt ,  &  unxe-  A 
runt  oleo , 

Circum  autem  ipfum  pallium  pulchrum  jecerunt , 

&  tumeam , 

Ex  folio  exiens  ad  viros  vini  potatores , 

Ivit ,  &c. 

Hunc  quoque  'balnei  ,  &  undionis  cum  ccenis, 
atque  conviviis  ex  Graecorum  ,  &  veterum  inftitutis 
neceflarium  foedus ,  ejufdem  audoris  teftimonio  ex 
Iliad.  lib.  10.  defumpto  ,  confirmatur.  Diomedes 
enim  &  UlylTes,  qui  res  Trojanas ,  Trojamque  ex¬ 
ploraturi  iverant  i  cum  ad  caftra,  pulvere  ac  fudo- 
rc  foedati,  coenaculum  ingredi,  ac  recumbere  vel- 
lent;  minime  id  aufi  funt,  nifi  prius  loti ,  undique  “ 
fuifient.  id  Homerus  his  verbis  retulit : 

E’?  p  oifotptvv&ovg  fixvTiC  iV^i^XC  kovtrxvTO  , 

Tw  Jg  A oiosxyivca  y  Kj  xk^x/xiveo  klx’ ikcdeo 
Aetirvu)  i(pi^x\irlw. 

Mirum  efb  enim  Duces  primarios  exercitus  totius 
Graeciae,  in  ea  rerum  angultia  politos,  ut  marina  aqua 
fordes  abluerent  ;  nihilominus  recumbere  nulla  ra¬ 
tione  voluifle  ,  nifi  prius  odorato  ungerentur  oleo, 

&  lavacro  ccenam  praeirent;  ut  hac  illorum  carmi¬ 
num  interpretatione  perfpicuum  eft. 

In  balnea  euntes  bene  fabricata  loti  funt , 

Hi  autem  loti ,  &  unbli  pingui  oleo 
Coenatum  iverunt. 

Ne  vero  quid  noftro  inftituto  defit,  a  Graecis,  & 
Romanis  ad  lacra  antiquitatum  monumenta ,  in  divi¬ 
nis  oraculis  literis  commendata  ,  nos  transferamus  * 
apertumque  maneat  etiam  apud  veteres  Ifraelitas ,  un- 
Ctionem praeceflilfe  convivium,  abantiquifiimisufque 
temporibus,  locus  excap.  12,.  lib.  z.  Reg.  hoc  praecla¬ 
re  oftendit.  hic  enim  fandus  Rex  David  cum  pueru¬ 
lum  letali  morbo  gravatum  intelligeret,  quem  illi  Bet- 
labea  ex  adulterio  pepererat  ;  de  vita  pueruli  follici- 
tus,  feipfum  dolore  affligebat;  jejunio  macerabat;  D 
Deumque  omnipotentem  deprecabatur,  ut  puerulo  fibi 
jam  nato  falutem  reddere  dignaretur :  verum  fruftra, 
Deo  non  exaudiente  Davidem.  cum  igitur  ejufdem 
infantuli  mors  illi  renunciata  fuiflet ,  ltatim  a  loco, 
in  quo  poenitentia;  caufa  jacuerat  ,  furrexit ;  cum¬ 
que  ut  divino  placito  ,  ad  utrumque  conformem  fe 
offenderet  fandus  Rex  David ,  coenandum  cenfuif- 
fet;  accumbere  veritus  eft,  nifi  prius  oleo  odorato 
Ungeretur,  ludu,  atque  moerore  depofito.  Surrexit 
ergo  David  de  terra  ,  inquit  Numen,  &  lotus ,  un¬ 
ii  usque  efi,  petivit  que,  ut  ponerent  ei  panem  &  come¬ 
dit.  Panis  autem  nomine ,  ex  facrarum  Scriptura¬ 
rum  phrafi,  abfolutum,  pleneque  inftrudum  convi¬ 
vium  intelligi  jam  alibi  diximus:  &  norunt  quidem 
periti  omnes  divinorum  oraculorum.  In  hac  eadem 
fententia  dixit  quoque  idem  Propheta  pfal.  14 1.  Cor¬ 
ripiat  me  juftus  m  mifericordia  ,  C r  increpabit  me , 
oleum  autem  peccatoris  non  impinguet  caput  meum.  Ref-  ; 
piciens  enim  Propheta  ad  convivia  veterum  ,  qui 
oleo  praeficiebantur;  fe  magis  amare  viri  jufti  i  nere- 
pationes,  ac  reprehenfiones  ad  corredionem  fuorum 
criminum  oftendit ;  quam  flagitioforum  hominum 
lautitias  unguentorum ,  ac  conviviorum :  feque  ma¬ 
gis  in  his,  quam  in  illis  deledari.  Ex  quibus  certe  j 
locis,  veterum  confuetudo,  ac  nexus  undionis, 
convivii  ,  ex  facris  quoque  literis  perfpicuus  fiet. ' 
Nam  &  in  pfal.  23.  gloriam  ac  beatitudinem ,  quam  [ 
ex  Dei  gratia  fibi  futuram  fperabat  Propheta,  laudi- > 
bus  celebrare  volens  ,  fub  metaphora  convivii  dice- 1 
bat  :  Parafii  m  confpellu  meo  menfam ,  adverfus  omnes 
qui  tribulant  me.  Hanc  beatitudinem  veritus  Pro¬ 
pheta  fandifliimus  exprimere  abfque  unguentis  ,  ex 
confuetudine  illius  statis  ,  propterea  fubintulit :  Im - 


pinguafii  in  oleo  caput  meum  ,  &  calix  inebrians  quam 
praclarus  efi  ?  Sacris  tandem  poftrema  imponatur 
manus  ,  Servatoris  lioftri  teflimonio  ,  cujus  aetate  , 
ac  feculo  adeb  convivium  ,  &  oleum  fimul  nede- 
bantur  ;  ut  ab  undione  fumpto  argumento ,  fimu- 
landas  epulas  ,  atque  celandum  jejunium  monuerit 
difcipulos  ,  dicens  :  7  u  autem  cum  jejunas ,  un^e  caput 
tuum  ,  &  faciem  tuam  lava,  ut  hinc  faltem  ,  ubi 
eunda  deeflent ,  oleum  deberi  convivio  liquido  con¬ 
flet  ,  &  non  folum  ex  confuetudine  Graecorum,  at¬ 
que  Romanorum  ,  fed  etiam  ex  antiquiflimis  facro- 
rum  oraculorum  inftitutis,  balnei  undionis,  d  con¬ 
vivii  nexus  lucidiflime  appareat. 


C  A  P.  XXXVIII. 

Prophetas  ad  munus  Propheticum  obeundum 
aliquo  genere  olei  undos  fufpicari  poteft. 

Ad  loca  Reg.  Cap.  19.  Revertere  in  viam  tuam  per 
defert  um  in  Damafcum  ,  cumque  perveneris  illuc  ^un¬ 
ges  Haz^ael  Regem  fuper  Syriam  ,  &  fehu  {ilium 

Namfi  unges  Regem  fuper  Ifrael ,  Eltfimm  autem  fi¬ 
lium  Saphat  ,  qui  efi  de  sibelmcula  unges  Prophetam 
pro  te.  Hai.  61.  Spiritus  Domini  fuper  me  ,  eo  quod, 
unxerit  me.  Luc.  4  Spiritus  Domini  fuper  me  ,  pro¬ 
pter  quod  unxit  me  ,  &c.  Reg.  I.  cap.  10.  Ecce 
cuneus  Prophetarum  obvius  ei  ,  &  influit  fuper  eum 
Spiritus  Domini ,  &  prophetavit  in  medio  eorum.  Et 
ad  alia  loca. 

N'  I  HiL  unquam  ferpens  ille  antiquus  ,  ex  quo 
Deo  aequari  cogitavit ,  aliquando  praetenui- 
fit  ;  quo  hanc  ipfam  cum  Deo  squalitatem 
diu  aemulatam  pro  viribus  non  contenderit.  Qua¬ 
propter  cum  aliquos  fummi  Dei  familiares ,  &  ami¬ 
cos  ,  divino  repletos  Spiritu  ,  futura  praenunciare 
confpexiflet  :  fuo  6c  alios  impios  homines  fpiritu  re¬ 
plere  conatus ,  eventura  quae  conjecturis  novit ,  ipfe 
quoque  fub  involucris,  aenigmatibus,  dubiifque ver¬ 
bis  praefari  illis  quoque  donavit.  Ridicula  quidem 
funt ,  quae  ambiguitatibus  implicita  ab  illis  vatibus 
Deorum  audoritate  fultis  praenunciabantur.  ut  de 
his  vaticiniis  pulchrum  Nicharchi  Epigramma  often¬ 
dit  in  Florileg.  Epigr.  lib.  i.  cap.  6.  his  verfibus; 

eig  podov  ei  7tkdI<roi  ,  t/V  0kvy.7nr.0v  vjkAiv  igurwv 
rev  yxruv  ,  x,  7Tw?  7tkdl<nrou  xetpxkecog. 
d  yxrug  7rp wrov  i<$y\ ,  Kivilw  g  rlw  vxvv  , 

Jtj  yvj  X^p^©1  >  $  D  Sigove  xvxyvs. 
txto  xv  7T0ivjc  ,  rff  KXKeiei  jtj  , 
av  yvj  x^XT-fi  cv  7tikxy\  erg  kxfivj. 

Quo  quidem  genere  vaticinii  quifque  vates  efle  po¬ 
terat  ,  quamvis  flultiffimus  eflet.  rideamus  in  illo¬ 
rum  carminum  interpretatione. 

In  Rhodum  an  navigaret  aliquis  ,  Olympicum  venit 
rogans 

Vatem ,  &  quomodo  navigaret  tuto. 

Et  vates ,  primo  quidem ,  inquit ,v acuam  habe  navem3 
Et  non  in  hieme  ,  fed  afiate  transvehere. 

Si  enim  hoc  facies  ,  venies  illuc  &  huc  , 

Ah  fors  pirata  te  in  pelago  capiant. 

Sunt  alia  fexcenta  hujufmodi.  quia  vero  inter  has 
ridiculas  praedidiones  ,  atque  inter  ambages  ,  qua; 
in  quocumque  eventu  ad  utrumque  interpretari  pof- 
fent ,  dum  verfarentur;  unum  vel  alterum  fieri  necefle 
erat ;  his  fidem  praeftandam  diabolus  fuaferat  ftultif- 
fimis  illis,  ut  impiae  religionis  miniftris  apertior  pa¬ 
teret  aditus  ad  falfa  quaecumque  voluiflent  dogmata 
hominibus  fuadenda  j  ut  a  vero  Dei  cultu  eofdem 
averteret. 


Futu 


jt)Q  Sacrorvm 

Futura  vero  praenunciare  tanta  fuit  femper  in  tefti- 
matione  apud  omnes  nationes,  ut  velut  interpretes, 
internuntiique  Deorum  pro  certo  haberentur  :  aaeo 
ut  le^e  lata  in  Romano  Senatu  pro  hujus  farinae  ho¬ 
minibus  ,  Jovis  opt.  max.  interpretes  ,  appellati  fu¬ 
erint.  Sic  Evander  Carmentam  matrem  fatiloquam, 
Deum  interpretem  vocat  apud  Liv.  lib  i.  Decad.  i. 
dicens  :  fove  nate  Hercules  falve  ,  te  mthi  mater  veri¬ 
dica  interpres  Deum  antiarum  coelefimm  numerum  ceci¬ 
nit.  eodem  nomine  Virg.  lib.  3.  ^neid.  Helenum 
augurem  appellat: 

Trojugena  interpres  Divum ,  qui  numina  Phoebi, 

Oui  tripodes,  Clam  lauros,  qui  fidera  fentis , 

Evolueram  linguas ,  CT  prapetis  omina  penna. 

Floruere  apud  veteres  Italos ,  in  hac  fuperftitiofift 
fma  peritia  Hetrufci*  apud  quos  Faefuhs  erat  Augu- 
rum  toto  orbe  celeberrimum  collegium.  Quam- 
obrem  proditum  eft  ,  Romae  optimatum  filios  fex 
Hetruriae  populis,  ut  augurandi  artem  edifcerent 
ex  Decreto  Senatus  in  difciplinam  tradi  folitos,  tefte 
Alexandro  ab  Alex.  lib.  5.  Gen.  dier.  cap.  19.  fed  & 
veteri  lege  fancitum  fuit  in  haec  verba  :  Prodigia  & 
portenta  ad  Hetrufcos  Arufpices  ,  fi  Senatus  jujferit  defe¬ 
runto.  Hetr uriaque  Principum  difciplinam  difcttnto  , 

quibus  Divis  decreverint  procuranto  ,  iifdem  fulgura  & 
ofienta  pianto.  aufpicia  fervanto.  augun  parento.  Quo 
antiqui  juris  decreto,  qute  de  Hetrufcis,  &  dignita¬ 
te  auguratus  diximus,  clariffima  fiunt. 

Quid  multa?  Dignitas  vaticiniorum  penes  Roma¬ 
nos  eo  fublimata  fuit  *  ut  fola  arufpicina  apud  eum- 
dem  Alexandrum  ab  Alexandro  ad  eum  nobilitatis 
gradum  quis  eveheretur  *  ut  in  Senatum  ,  qui  toto 
Orbi  venerandus  erat ,  adfcribi ;  &  inter  patres  or¬ 
bis  totius,  Principibus ,  ac  Regibus  fpe&abiles  ,  ob 
folam  divinandi  artem  licuiffet  gradum  tenere.  Mu¬ 
neri  augurali  Confulatum  quoque  conjun&um ,  lapi, 
des  veteres  teftantur.  Eft  lapis  Aquini  in  Campania 
ante  fummum  Templum  ad  lacum  ,  in  bafi  marmo¬ 
rea  quadrata  fine  ullo  ornamento  ,  tantummodo  le¬ 
vigata*  habetur  apud  Gruter.pag43$.n.6.his  verbis: 

C.  MARCIO.  L.  F 
CENSORINO.  COS 
AVGVRI.  PATRONO.  D.  D 

Pontificatum  quoque  ,  &  Sacerdotium  dignitati 
auguratus  adjunbtum  ,  quin  &  plurimas  facrorum 
dignitates  eidem  conceffas ,  ex  lapidibus  quoque  an¬ 
tiquis  manifeftum  eft.  habetur  lapis  Romanus  apud 
Gruterum  pag.  27.  hac  forma. 

DIS.  MAGNIS 

VLPIVS.  EGNATIVS.  FAVENTINVS 
V.  C.  AVGVR.  P.  V.  B.  P.  R.  Q^ 
PATER.  ET.  HIEROCERIX. 


B 


DEI. 
HEC  A 


D.  S.  I.  M 
LIBERI 
T  AE.  S  A 
S.  PERCEPTO 
CRIOBOLIOQj 
TIS.  D.  D.  N.  N. 


ARCHIBVCVLVS. 

HIEROFANTA. 

CERDO  S.  ISIDI 
T  AVROBOLIO. 

IDIBVS.  AVGVS 
VALENTE.  AVG.  V.  ET.  VALENTINIA 
NO.  AVG.  CONSS.  FELICITER 
VOTA.  FAVENTINVS.  BIS.  DENI 
SVSCIPIT.  ORBIS 

VT.  MACTET.  REPETENS.  AVRATA 
FRONTE.  BICORNES 

Plurimi,  ut  nihil  hujus  muneris  dignitati  deeffet. 
Summo  Pontificatui  etiam  Auguratum  adjunxere  j 


EL^OCHRISMATtlN.  19* 

quemadmodum  de  Q^ Fabio  Maximo  Liv.  lib.  io. 
Decad.  z.  St  de  C.  Caefare  ,  St  Galba  Imperatoribus 
Alex.ab  Alex,  qui  fupralib. a.  cap.  8.  affirmant. quam- 
obremlex  lata  fuit  fub  poena  capitis  in  cum  qui  auguri 
non  obtemperaflet.  eft  lex  apud  Cicer,  lib  i,  de  legib. 
in  haec  verba  :  Interpretes  fovis  Opt.  /llax.  publici  Au¬ 
gures  fignis  j  &  aufpiciis  pofiea  vidento  ,  difciplinam  te¬ 
nento.  Sacerdotes  vineta  ,  virgetaque  ,  &  falutempo- 
auguranto  :  quique  agent  rem  duelli  ,  quique  po¬ 
pulare  aufpicium  promonento  ,  ollique  obtemperanto :  di¬ 
vorumque  iras  providento  ,  iis  que  parento,  c  ali  que  ful¬ 
gur  regionibus  ratis  temperanto  ,  urbemque  ,  &  agros, 

Cr  templa  ,  liberata  ,  &  effata  habento  :  quaque 
augur  injufia  ,  nefafia  ,  vitiofa  ,  dira  definierit ,  irrita , 
infetlaque  funto:  quique  non  paruerit ,  capitale  efio , 
Nec  folum  Divorum  pnedi&ionibus  Augures  praefi¬ 
ciebantur  ;  fed  St  facris  ritibus  ,  ac  caeremoniis  tam 
apud  Romanos  ,  apud  quos  ex  conftituto  Romuli 
lingulis  tribubus  ,  finguli  Augures  praeficiebantur* 
ut  dicit  Alex,  ab  Alex.  lib.  7.  cap.  19.  quam  etiam 
Delphis  ,  ut  idem  tradit  lib.  2.  cap.  8.  Pontifex 
Aphetor  didtus  ,  qui  edebat  oracula  *  divinas  quo¬ 
que  prsdicfiones ,  caeremonias  ,  cultufque  facrorum 
praedicebat  *  atque  cavebat. 

Nec  hujus  farinae  homines ,  penes  impiae  Religio¬ 
nis  fedlatores ,  fuis  caruere  infignibus  ;  quibus  a  re¬ 
liquis  lecernerentur  ,  atque  dignofcerentur.  nam  ut 
idem  audtor  docet  ibidem  ,  Indorum  vates  corallium 
quafi  rem  facram  deferebant ;  apud  Graecos  Augur, 
non  trabea  amidtus ,  fed  toga  candida  velatus ,  augu¬ 
ria  fufcipiebat :  quod  etiam  Macedones  tenuerunt  : 
quin  St  aurea  corona  hi  reliquos  fuperabant.  Apud 
Romanos,  Augur  duplici  toga  augurali ,  quae  Lena 
dicebatur,  ex  purpura,  &  cocco  contexta ,  indutus, 
lituum  manibus  tenebat ;  St  precibus  effatis  auguria 
fufcipiebat ,  atque  obfervabat  ,  ut  nummi  plures  te¬ 
ftantur.  Verum  an  hi  apud  aliquas  gentes  aliquo  ge¬ 
nere  unbtionis  ad  vaticinia  ,  St  auguria  initiarentur  , 
incertum  omnino  eft.  nihil  quod  fciverim  de  hoc  ve¬ 
teres  fcriptores  ,  dodtionbus  feculi  hujus  curandum 
hoc  erit. 

Quantae  vero  Dei  fummi  Vates  apud  Hebrseos 
dignitatis ,  atque  aeftimationis  forent ;  enarrare  lon¬ 
gum  eflet.  vel  enim  ad  prifcos  illos  Patres  ,  ac  Rei- 
aublicae  Hebraeorum  progenitores  ,  Abraham  nimi¬ 
rum  ,  Ifaac  ,  St  Jacob  nos  conferre  volumus  5  quo¬ 
rum  neminem  prophetiae  dono  caruiffe  comperimus  * 
vel  ad  Moyfen  primum  ,  ac  fummum  illius  Populi 
Ducem ,  reliquofque  illius  fucceffores  ,  ac  Ifraelitici 
populi  per  plura  feculorum  fpatia  Gubernatores,  ex 
his  certS  nemo  nobis  occurret  in  facris  hiftoriis  *  qui 
dono  prophetiae  caruerit.  quin  potius  adeo  Princi¬ 
patui,  St  publicae  adminiftrationi  conjunftam  pro¬ 
phetiam  intelligemus ;  ut  affirmare  liceat ,  Regibus 
quoque,  ac  Principibus,  tam  jura  dare,  quam  etiam 
divinare,  munus  fuiffe,  nec  defunt  ex  facris  oracu¬ 
lis  loca,  ut  enim  Sauli  regium  munus  a  Samueleprae- 
nunciatum  fuit  ;  omnium  ftatim  cum  admiratione 
vaticinari  coepit. 

Saulis  vaticinatio  horrida  St  inculta  vifa  eft  his , 
qui  divinas  St  veras  audire  ,  ac  reddere  obediendo 
voces  nolunt  *  fed  una  cum  Deo  illius  quoque  mi- 
niftros  negligunt  *  propterea  qui  prophetiae  fpiritu 
agitabantur  ,  ac  divinitatis  quodam  impulfu  vera  lo¬ 
qui  cogebantur  j  ftulti  St  infani  ab  illis  cenfebantur. 
facrae  ,  prophanaeque  hiftoriae  id  teftantur :  nam 
Paul,  in  A6i.  Apoft.  cap.  16.  delirare  exiftimabatur 
a  Fefto  Judice ,  quod  Chriftum  praedicaret.  Hnc 
loquente  eo  ,  fupple  Paulo  ,  inquit  textus ,  &  ratio¬ 
nem  reddente  ,  Feftus  magna  voce  dixit  :  In  finis  Paule , 
multa  te  littera  ad  mfaniam  convertunt.  Oleas  quoque 
cap.  9.  hanc  etiam  dolens  in  populo  Ifraelitico  men¬ 
tis  caecitatem  ,  dicebat  :  Scitote  Ifirael fiultum  prophe¬ 
tam  , 


D 


192 


Myrothecivm.  I.  193 


tf.m  ,  infartum  virum  fpiritualem  propter  multitudinem 
iniquitatis  tua  ,  &  multitudinem  amentis..  oC  lib.  4. 
Rcg.  Venit  propheta  Dei  ad  Jehu  ,  qui  fedebatcum 
rdiquis  Regni  proceribus  ad  Regni  confilia  :  allo- 
quutuscft  ille  Jehu  ,  dixerunt  reliqui  :  Quid  venit 
infamis  ifie  ad  te  ?  &  tanta  denique  contumelia  ab 
impiis  afficiebantur  prophetae  ,  ut  Jeremias  verbum 
Dei  filentio  tegere  conftituerit  ,  ne  populo  in  op¬ 
probrium  effiet  :  Et  dixi ,  non  loquar  ultra  in  nomine 
Domini ,  quia  facium  efi  in  opprobrium  mihi.  Haec  ex 
contemptu  rerum  divinarum  ab  his  dicebantur  ,  qui 
a  lege  praefixos  terminos  tranfgredi  cum  primis  prae 
oculis  habent  :  cum  tamen  hi  ipfi  avium  volatus , 
vifcferum  in  hoftiis  difpofitionem  ,  ordinemque  ob- 
fervent :  hi  credunt  Aquilae  motum  a  Deo  dirigi  ; 
minime  vero  Prophetae,  aut  pii  hominis  linguam  & 
voces,  quos  quidem  merito  Seneca  irridet  lib.  a.  nat. 
quaefi:.  cap.  32,.  dicens  :  Quomodo  aves  non  in  hocmo- 
ts  ,  ut  nobis  occurrerent ,  dextrum  aufpicium,  finifirum- 
ve  fecerunt  ?  &  illas  inquit  Deus  movit,  refpondet  ex 
Augurum  fententia.  Nimis  illum  otiofum  putas ,  & 
pujills  rei  mimfirum  facis  ,  fi  aliis  fomnia ,  altis  exta  dif- 
pcmt.  Ne  vero  quid  contra  divinam  affirmaflet  pro¬ 
videntiam,  addidit  :  Ifla  nihilominus  divina  ope  gerun¬ 
tur  ,  fed  non  'a  Deo  penns  avium  reguntur  ,  nec  pecu¬ 
dum  vifcera  fub  ipfa  fecuri  formantur.  Hi  certe  inla- 
niebant ,  quos  irridebat  Seneca  ,  quos  Chriftiana  re¬ 
ligio  refpuit ,  quos  lex  divina  damnavit ,  nugarum  , 
&  mendaciorum  audores.  Qui  vero  divina  auctori¬ 
tate  fulti  Sc  pietatem  colentes  ,  a  vitiis  homines  ver¬ 
bo  revocare  contendunt ,  fumma  funt  quidem  vene¬ 
ratione  excipiendi,  Sc  audiendi. 

Tanta  autem  ex  prxfcripto  legis  erat  Vatum  apud 
Hebrxos  dignitas ,  ut  fi  bellum  inire  cogitarent  Re¬ 
ges  ,  id  inconfulto  Vate  pertentare  temerarium  ccn- 
ieretur ;  quamobrem  nonnifi  ad  Prophetarum  nutum 
callra  metanda  erant ,  ut  lib.  3  Reg.  cap.  zz.  &  ali¬ 
bi  videre  eft.  quod  fi  de  cultu  ,  rituque  facrorum 
difficultas  exoriretur  ,  Prophetam  confulendum  ex- 
pedabant :  quemadmodum  lib.  1.  Machab.  cap.  4. 
legitur  :  Et  repofuerunt  lapides  ,  fupple  altaris  ,  in 
monte  domus  m  loco  apto  ,  quoadufque  veniret  Prophe¬ 
ta  ,  &  refponderet  de  eis.  Quamvis  vero  nos  lateat, 
quo  habitu  uterentur  Prophetae  ,  quibus  orationibus, 
atque  precationibus  numen  evocarent  :  certum  eft 
tamen  illos  divinae  voluntatis  internuncios  atque  in¬ 
terpretes  fuifle.  Sed  quo  ritu  ,  atque  caeremoniis 
Propheta  quis  initiaretur  ,  in  dubium  revocandum 
duximus  ;  an  nimirum  ad  propheticum  munus  ob¬ 
eundum  ,  aliqua  in  facris  litteris  adhiberetur  facra 
undio  ;  cujus  facratiffimi  Chrifmatis  perfufione  cha- 
rifmata  Spiritus  fandi  ,  ad  praedicendum  futura  in 
illo  ,  qui  Propheta  undus  fuiflet  ,  conferrentur. 

Nec  defunt  pro  affirmativa  parte  argumenta  ,  ex 
antiquorum  etiam  ritibus  petita  :  apud  hos  enim  qui 
vaticinandi  fpiritu  agitabantur  ,  lymphatos  didos  fu¬ 
ifle  ,  veterum  fcripta  teftantur.  Seneca  de  terrx- 
motu  agens  :  Itaque ,  inquit,  levifiima  ingenia  fere  in 
tantum  venere  formidinis ,  ut  fibi  exciderent,  inde  inter 
bella  erravere  lymphatici ,  nec  ufquam  plura  exemplava- 
ticinantium  invenies  ,  quam  ubi  formido  mentes  religio¬ 
ne  mixta  percujfit.  ut  jam  Vates ,  &  Lymphatus  mi¬ 
nime  differre  videantur,  quod  etiam  Plinii  fenioris 
audoritate  firmare  poflumus  in  his  ,  quae  de  bove 
Api  venerato  ab  fEgyptiis  fcribit ,  dicens :  Hi  greges 
repente  lymphati  futura  prscmunt.  &  Plinius  Junior.  6. 
lib.  epift.  2.0.  avunculi  fui  mortem  in  fEthneis  fcribens, 
quaeque  fpedra  ,  ac  terrifica  illis  in  locis  contigif- 
fent,  ait:  “fiegrefii  Miffinum ,  curatis  utcumque  corpo¬ 
ribus  ,  fufpenfam  ,  dubiamque  mentem  ,  fpe  ,  ac  metu 
exegimus  :  metus  prsv alebat .  nam  &  tremor  terra  per - 
feverabat ,  &  plerique  lymphati  terrificis  vaticinationi¬ 
bus  ,  £r  fisa  ,  cr  aliena  mala  ludificabantur.  Lym¬ 


B 


D 


phati  ,  inquit  Joannes  Catanxus ,  qui  nympham  vi- 
diffient  :  furendi  namque  finem  hi  minime  facere 
putabantur,  at  ego  lymphatos.  Vates  a  lympha  di¬ 
dos  putarem  ,  ab  aqua  nimirum  ,  quod  ablutione 
alicujus  aqux  Diis  facrx  luftrarentur ,  qui  in  horuni 
collegio  adlcribebantur.  Moveor  ad  id  audoritate 
Apuleji  lib.  11.  Metamor.  qui  propriam  in  Ifidis  va¬ 
tibus  fcribens  adnumerationem  ,  jamque  tempore  id 
poflulante ,  inquit  ,  fiipatum  me  religiofa  cohorte ,  dedu¬ 
cet  ad  proximas  balneas ,  &r  prius  fueto  lavacro  traditum 
eo  :  ut  propterea  &  oleum  lavacro  conjundum  exi- 
ftimem  de  more  illius  aetatis ,  fallas  religionis  homi¬ 
nes  fuos  confueviffe  vates  oleo  aliquo  confecrarecen- 
feam. 

Sed  in  caffra  nos  recipiamus  facrorum  oraculo¬ 
rum.  funt  enim  dodiffimi  viri  ,  qui  prophetas  oleo 
inungi,  ac  initiari  folitos  fuifle  arbitrentur,  nec  im¬ 
merito  quidem  ,  quod  apertifiimis  quibufdam  facra- 
rum  fcripturarum  teftimoniis  id  planum  videatur, 
nam  cap.  19.  lib.  3.  Reg.  Dominus  Elix  ffanti  in 
cacumine  montis  Oreb,  regredi  illum  in  viam  fuam; 
ungere  reges  Ifraeli ,  &  Syrix  ,  necnon  8c  Elifxum 
prophetam  jubet  ,  dicens  :  Tfevertere  in  viam  tuam 
per  defert  um  m  Damafcum  ,  cumque  perveneris  illuc  , un¬ 
ges  Haz.ael  Regem  fuper  Syriam  ,  cri  Jehu  filium  Namfi 
unges  Regem  fuper  lfrael:  Ehfitum  autem  filium  Saphat, 
qui  efi  de  Abelmcula  ,  unges  Prophetam  pro  te.  Cum¬ 
que  id  facer  textus  affirmet :  Prophetas  quoque  oleo, 
quemadmodum  Reges ,  &  Sacerdotes  inundos  ne¬ 
gandum  non  erit. 

Nec  parum  Prophetarum  undiones  confirmat  lo¬ 
cus  alius  in  eodem  facro  textu  ex  cap.  61.  Ilai.  dc- 
lumptus,  in  quo  Propheta  de  Chrifto  Domino ,  qua- 
fi  de  fe  ipfo  fcribens:  Spiritus  Domini  ,  inquit ,  fuper 
me  ,  eo  quod  unxerit  me  :  quam  quidem  prophetiam 
in  feipfo  adimpletam  fuifle  humanx  captivitatis  Vin¬ 
dex  teffaturcap  4.  Lucx.  Nam  cum  Servator  nofter 
regnum  Dei  euangelizare  cepiffict }  Nazaretque  pro 
confuetudinc  fua  die  Sabbati  Synagogam  ingreflus  , 
librum  ad  legendum  a  miniffro  fibi  traditum  acce- 
piflet  ;  eo  aperto  ,  allatus  ex  Ifaia  locus  cum  occur- 
riflet ,  legit  :  Spiritus  Domini  fuper  me  ,  propter  quod 
unxit  me  :  hxc  tamen  loca  germanum  nequaquam 
retinere  fenfum  videntur  ;  nili  ii  ritibus  propheticx 
undionis  ille  fumatur.  Licet  vero  a  fcopo  digredi 
tantifper  videamur  ,  animadvertendum  hic  tamen 
duximus  ,  nequaquam  fortuito  locum  illum  Chrifto 
Domino  occurrifle  ,  fed  de  induftria  requifitum  ab 
eo  ,  repertum  fuifle.  Ex  verbis  ipfius  Evangeliftx 
non  inepre  hoc  colligo ;  ait  enim :  Et  traditus  efi  il¬ 
li  liber  Ifaia  Propheta  3  &  ut  revolvit  librum  ,  invenit 
locum  ubi  fcriptum  erat ,  Spiritus  Domini ,  Scc.  didio- 
nem  illam  revolvit ,  ejulque  verum  fignificatum  fi 
attendamus ,  ex  vi  hujus  didionis  profedo  intellige- 
mus  ,  Servatorem  noftrum  involutum  revolviffie  ,  & 
plicatum  explicuiffe  librum ;  quoufque  locus  ille  Ifaix 
fibi  occurreret.  Clariora  hxc  fient,  fi  veterum  vo¬ 
lumina  confiderantes  ,  qux  amplo  ac  extenfo  fie¬ 
bant  papyro  ,  &  involuto  fervabantur.  Illius  porro 
feculi  libros  ea  forma  extitifle  complicatos  veterum 
monumentorum  ftatux  Confulum ,  qux  Romx  pafi- 
fim  vifuntur  ;  necnon  etiam  confervata  ex  veterum 
inftitutis  volumina  plura  inVaticana  Bibliotheca,  8c 
alibi  rem  aperiunt.  At  ubi  eunda  deeflent  teftimo- 
nia,  unum  illud  Apocalyp.  6.  fufficeret:  cumenim 
Joannes  horruifle  cadum  ,  prx  magnitudine  divini 
furoris,  indigitare  vellet;  iiludque  corio  a  Propheta 
in  pfalmis  aflimilari  intelligeret  illis  verbis  :  exten¬ 
dens  coelum  ficut  pellem  :  Joannes  coeli  horrorem  ex 
complicatione  ejufdem  ad  formam  voluminis  ape¬ 
ruit  ,  dicens  :  Receffit  coelum  ficut  liber  involutus,  hanc 
autem  voluminum  ,  atque  librorum  formam  in  divi¬ 
nis  oraculis  fervandis  ,  tanta  Religione  tenuerunt 
N  He- 


j  ^4.  jALKUKvm  El^ochrismaton. 


SAcrorvm 


h)$ 


Hebrxi ;  ut  ad  hxc  ufque  tempora  ,  facram  legem , 
non  nifi  in  volumine  fervent :  atque  nonnifi  explica¬ 
to  volumine  legant.  Tale  extitifle  volumen  illud 
Ifaise;  de  quo  ibi  Lucas,  Chnftumque  in  eo  legen¬ 
do  volumen  evolvifle  ,  clarius  adhuc  ex  Grxcis  co¬ 
dicibus  eft  manifeltum  :  legunt  enim  in  cap.  illo  4. 
Ifaix  :  Xj  MvcnrlvizMS  to  [BiSaiov  ,  &  expandit ,  five  ex¬ 
plicuit  librum.  Chriftus  igitur  hoc  volumen  Ifaix 
cum  accepiflet ,  &  locus  ille  neque  in  fuprema ,  ne¬ 
que  in  infima  totius  voluminis  parte  haberetur  :  tan- 
tifper  illud  explicare  a  poftrema  voluminis  ex¬ 
tremitate  cogebatur  ;  quoulque  locus  ille  fibi  oc¬ 
curreret.  cumque  occurriflet  ,  Sc  legiffet  ,  fub- 
didit  :  Quia  hodie  impleta  efi  hac  fcriptura  in  auribus 
vefiris.  Quibus  plane  Servatoris  noftri  verbis,  Ifaiam 
interpretantibus ,  iplemet  Chriftus  declaravit ,  Pro¬ 
phetam  minime  de  leipfoverba  illa  protulifle;  fed  ex 
perfona  illius  ,  qui  poftea  ,  &  volumen  apud  Na¬ 
zarenos  explicuit ,  &:  fcripturam  illam  interpretatus 
cft. 

His  obiter  didis  pro  Evangelici  teftimonii  expli¬ 
catione,  reliquum  eft  confiderare ,  num  ex  locoifto, 
confuetudo  inungendi  Prophetas  aperiatur:  quod  cer¬ 
te  nifi  affirmaremus ,  illa  verba  ,  eo  cjuod  unxerit  me , 
propria  fignificatione  carerent.  Verba  enim  illa 
eo  quod  unxerit  me  ,  fic  erunt  interpretanda  :  Quia 
Dominus  me  in  Prophetam  unxit  j  propterea  fuper  me 
Spiritus  fanclus  defcendit.  quamobrem  nifi  vere 
Propheta  aliquo  olei  genere  prophetias  de  caufa  in¬ 
itiatus  fuiffet  ,  mendacio  rejici  poflet ,  Sc  in  illum 
infurgi  ,  dicendo  ,  Propheta  ,  quisnam  te  unxit? 
quando  ?  ubi  ?  quo  ritu  ?  quo  oleo  undus  fuilli  ? 
lmmo  quia  Propheta  ea  ratione  fe  Spiritum  fandum 
accepifle  jadabat ;  quod  undus  fui  flet  j  ni  vere  un¬ 
dus  extitiflet,  tamquam  non  Prophetas ,  fedfomnia- 
toris ,  pythonis  ,  arioli ,  five  magi ,  merito  rejice¬ 
rentur  illius  dida  ,  atque  recenfendus  eflet  in  albo 
illorum,  qui  dicebant:  Hac  dicit  Dominus ,  cum  Do¬ 
minus  nequaquam  loquutus  fuijjet.  de  quibus  Ezechiel. 
Denique  a  falfitate  undionis  ,  falfitas  fpiritus,  quem 
illi  habere  profitebantur,  rede  argueretur.  Ut  igi¬ 
tur  incommoda  hxc  omnia  declinentur  ,  utque  vere 
Propheta  Ifaias  Spiritum  fandum  fe  accepifle  profi¬ 
teatur}  &  verba  illa  Ifaix,  eo  quod  unxerit  me ,  veri¬ 
tatem  teneant,  neceflario  ftabiliendum  videtur,  per¬ 
antiquam  fuifle  confuetudinem  inungendi  prophetas, 
quoties  aliqui  in  coetum  Prophetarum  adferibendi  fo¬ 
rent. 

Omittatur  nihil,  quo  magis,  ac  magis  undio  prophe¬ 
tica  fuaderi  valeat ;  ac  propterea  non  incommodum ,  ex 
pervetufto  antiquorum  Hebraeorum  in  conviviis  ufu, 
fumatur  argumentum,  tunc  enim  non  folum  in  bal¬ 
neo,  fed  etiam  inter  ipfa  pocula  ,  oleo  inungeban¬ 
tur  ;  ut  jam  in  fuperioribus  oftendimus  ;  legimus 
autem  Elifxum  flatim  ,  ac  donum  prophetiae  a  Deo 
per  minifterium  Elix  accepit:  illico  convivium  prx- 
parafle  •,  ut  habetur  lib.  3.  Reg.  cap.  12.  nam  poft- 
quam  Elias  cum  Elifxo,  quxeumque  in  divinis  ha¬ 
buerat  decretis ,  perfolviflet }  hxc  in  facro textu  fub- 
lnferuntur  :  Reverfus  autem  ab  eo  ,  tulit  par  boum , 
df  matlavit  illud  ,  &  in  aratro  boum  coxit  carnes  ,  £T 
dedit  populo  ,  &  comederunt.  Nicolaus  de  Lyra,  pra 
gaudio  ,  inquit  ,  fua  unEUonis  fecit  convivium  fociis 
fisis  ,  &  vicinis.  Cum  igitur  illa  tunc  xtate  undio- 
ne  coenam  prxvenirent  }  haud  improbabile  videtur 
Elifxumjam  ad  prophetix  munus  obeundum  oleo 
unttum  ,  convivium  inftruxifle  :  quemadmodum 
Samuel  ipfe  ,  quando  &  Saulem  ,  &  David  Reges , 
oleo  inauguratus  eft  ;  convivia  inftruxifle  legitur  : 
quamobrem  Saul  Rex  populi  Ifraelitici  a  Samuele 
inauguratus,  illico  munus  propheticum  obiifle  feri- 
bitur  1.  Reg.  cap.  10.  Ecce  cuneus  Prophetarum  ob¬ 
vius  ei ,  fupple  Sauli ,  Cr  influit  fuper  eum  Spiritus 


B 


D 


Domini  ,  &  prophetavit  m  medio  eorum,  quafi  vellent 
facra  oracula  indigitare }  illa  undione  prophetix  do¬ 
num  Sauli  collatum  fuifle  ;  ac  pariter  nos  admone¬ 
re  ,  donum  prophetix  facra  un&ione  conferri  foli- 
tum. 

Eft  &  locus  pro  hac  dodrina  in  novo  Teftamen- 
to  apud  Joannem  in  1.  epift.  cap.  2.  loquitur  enim  de 
falfis  dodrinis ,  &  veris  ;  rejicit  illos  ,  qui  falfa  do¬ 
cebant  ;  excufat  vero  fe  illa  fcripfifie  ;  non  ut  illos 
doceret ;  St  rationem  aflignat :  Quia  ,  inquit  ,  no- 
ftis  omnia  ,  nofcere  vero  omnia  ,  ad  unitionem  re¬ 
fert  ,  dicens  :  Sed  vos  unblionem  habetis  a  fantto  ,  & 
noflis  omnia,  non  fcripji  vobis  quafi  ignorantibus  verita¬ 
tem  ,  fed  quafi fcientibus  eam  :  &  parum  infra  in  ea¬ 
dem  fententia  fubintulit  :  Et  vos  unttionem  ,  quam 
accepifiis  ab  eo  ,  maneat  in  vobis  ,  &  non  necejfe  habe¬ 
tis  ut  aliquis  vos  doceat  ,  fed  ficut  unblio  ejus  docet  vos 
de  omnibus  ,  &  verum  efi  ,  &  non  efi  mendacium. 
quod  fi  illud  Prophetx  diitum  Amofi  attendamus  : 
Non  faciet  Dominus  verbum  ,  nifi  revelaverit  illud  ad 
fervos  fuos  Prophetas  s  nec  negligatur  ftupor  ille  Elix 
in  amaritudine  vidux  Sunamitidis ,  Dimitte  eam ,  quia 
anima  ejus  in  amaritudine  pofita  efi  i  &  Dominus  cela¬ 
vit  a  me  i  fexcentaque  alia  hujus  generis  ,  ex  facris 
petita  literis  3  quibus  quidem  perfpicuum  videtur 
fandis  Prophetis  innotuifle  omnia  3  quemadmodum 
St  hi  ad  quos  fcripfit  Joannes :  quorum  tamen  noti¬ 
tiam,  proheticumque  fpiritum  ,  unctioni  tribuit  Jo¬ 
annes,  (unguento  dicemus  nos,  ex  vi  grxcxdidio- 
nis  xficpeot,,  qux  habetur  in  exemplari  grxeo )  jam 
igitur  ad  hanc  notitiam  myfteriorum  prxftandam  ; 
qux  prophetarum  propria  erat  3  aliquo  oleo  hi  ini¬ 
tiabantur. 

Argumento  aliquo  fumpto  a  pari  hanc  affirmantem 
fententiam  roboremus  j  illudque  a  rebus  facris  ,  fa- 
crifque  miniftris  fumatur,  enimvero  non  folum  Sa* 
cerdotes  ,  Sc  Reges  ,  fed  etiam  facra  vafa  divino 
cultui  deftinata  3  ut  divinis  minifteriis  eflent  accom¬ 
modata  ,  facro  oleo  inungebantur  :  rationi  quoque 
igitur  quam  maxime  confonum  videtur  ,  imo  ratio¬ 
nabilius  faciendum  illud  idem  cum  Prophetis ,  quo¬ 
ties  ad  prophetix  munus  initiandi  fuiflent;  quia  vafa 
animata  Spiritus  fandi  futura  erant  3  St  in  fublimi  , 
excellentiflimoque  prophetix  minifterio,  divinorum 
arcanorum  participes  effedi ,  altiffimo  Deo  ,  altiffi- 
mum  atque  fublime  obfequium  prxftare  teneban¬ 
tur. 

Verum  fub  judice  adhuc  lis  videtur,  nam  adduda 
de  undione  adhibita  conviviis  de  more  veterum  , 
etiam  pro  convivio  Elifxi  quid  probent  certi  non  vi¬ 
deo.  etenim  quid  commune  habet  un&io  prophana 
cum  facra  ;  &  ejufdem  generis  convivia  ?  nihil  pro- 
fedo  :  &  ideo  prxdida  nihil  officiunt  ,  quo  minus 
quis  in  contrariam  poffit  ire  fententiam.  convivia 
enim  habita  in  unctione  Salomonis,  Saulis,  Davidis, 
&  aliorum,  facra  fuere,  non  prophana;  quod  nequa¬ 
quam  de  convivio  Elifxi  certo  affirmare  poflumus. 
Quod  vero  Saul  ftatim  poft  undionem  prophetafle 
dicatur  3  alicujus  eflet  negotii  ,  nifi  efficaciam  divi¬ 
ni  Spiritus,  animam  Saulis  ad  intima  quxque  pene¬ 
trantis  tantum  oftendereineo  loco,  facer  textus  con¬ 
tenderet  ,  prxterea  nihil :  munus  laudandi  Deum  , 
ex  vi  divini  Spiritus  illi  communicatum  demonftrare 
textus  vellet ,  £c  nihil  quod  ad  propheticum  munus 
fpedet.  ibi  enim  prophetare  non  fignificat  futura 
vaticinari  ;  fed  divinas  laudes  cum  aliis  piis  viris  , 
qui  prophetx  eo  in  loco  dicuntur  ,  concelebrare. 
Quod  vafa  facro  oleo  confecrarentur ;  efficaciter  ne¬ 
quaquam  oftendit  ;  prophetas  quoque  facro  aliquo 
oleo  inundos  fuifle  :  ut  propterea  his  vido  rationi¬ 
bus  ,  a  communi  Dodorum  fententia ,  recedere  ali¬ 
cui  minime  liceat. 


CAP. 


196 


Myrothecivm  I. 


-  C  A  P.  XXXIX.  A 

4 

Prophetas  nullo  olei  genere  initiatos  fuiffe 
teneri  poteft. 

Ad  loca  pralmi  104.  Nolite  tangere  Chriftos  meos ,  & 
in  prophetis  meis  nolite  malignari.  Ifai.  21.  Surgite 
Principes  ,  arripite  clypeum.  3.  Reg.  19.  Vade ,  re¬ 
vertere  per  viam  tuam  ,  &  venies  in  Damafcum , 
cumque  perveneris  illuc  ,  unges  Haz.aelem  Regem  fu- 
per  Syriam.  4.  Reg.  8.  Oftendit  te  mihi  Dommus 
in  Regem  [aper  Syriam.  Et  infra  :  Quid  enim  fum  1 
fervus  tuus  canis  ,  ut  faciam  rem  tftam  magnam  ?  Et 
ad  alia  loca. 


SAtis  pro  parte  affirmativa  nos  dixifle  putamus, 
res  tamen  in  latebris  jacet ;  ut  eruere  illam  ,  & 
aliqua  luce  illuftrare  vires  noftras  fuperet  j  glo¬ 
ria  haec  aliis  reponitur.  Licet  enim  rationibus  non 
improbabilibus  fuperiori  capitulo  Prophetas  aliquo 
genere  olei  unctos  oftenfum  iit  :  allata  nihilominus 
pro  ea  parte  fundamenta  ,  nequaquam  adeo  firma 
funt,  ut  in  contrariam  fententiam  quis  ire  non  poffit; 
atque  negare  ,  Prophetas  ad  prophetiae  donum  ob¬ 
eundum  aliquo  genere  olei  facri ,  aut  prophani  inun¬ 
ctos  fuiffie.  nam  Pfalmo  104.  divina  audloritate ,  di- 
ilinguuntur  undti  a  prophetis ,  dicendo :  Nolite  tan- 
oere  Chrifios  meos  ,  &  m  prophetis  meis  nolite  malignari. 
Nomine  vero  Chriflorum ,  ut  ita  loquamur  ,  Reges, 
Sacerdotes ,  &  Principes  Populi  accipiuntur  :  qui 
oleo  ,  &  undtione  inaugurabantur,  quod  praeclare 
etiam  Genebrar.  in  expolitione  Pfalmorum  aperuit : 
fi  enim  ex  inftitutis  Ifraeliticx  Reipublicx ,  prophe¬ 
ta  oleo  aliquo  ,  aut  undtione  initiati  fuiflent ;  non 
erat  audtori  Pfalmorum  ,  quamobrem  diftmgueret 
undtos  a  prophetis  ;  fed  unica  didtione  ,  ac  vocabu¬ 
lo  unttorum  ,  Reges  ,  6c  Sacerdotes  ,  necnon  etiam 
prophetae  perfpicue  fignificarentur. 

Altera jaciantur  fundamenta,  radicitufque  res  haec 
enucleetur  j  &  ab  ipfomet  vocabulo  mafciah  , 
quo  utitur  Propheta  in  illoPfalmi  loco,  argumentum 
fumatur.  Varia  eft  fignificatio  hujus  verbi  n?9  ma¬ 
fciah  ,  proprie  enim  fecundum  communem  ufum  un¬ 
gere  fignificat  ;  ac  propterea  de  Tabernaculo  ,  Al¬ 
tari  ,  Regibus ,  Sacerdotibus ,  &  his  quae  ad  Dei 
Cultum  attinebant ,  redte  in  Scripturis  facris  dicitur, 
(loca  Iaerae  Scripturae  afferre  fuperfluum  cenfui:  cui¬ 
libet  enim  ,  qui  vel  primis  labiis  facram  Scripturam 
deguftaverit ,  prxfto  funt  )  quod  haec  vala  ad  faci  a 
minifteria  fola  undtione  facrarentur ;  ac  Sacerdotes 
fummi  Dei  miniftros  ,  &  internuncios ,  oleo  tantum, 
ac  unguento  inaugurari  mos  eflet :  propterea  verbi 
hujus  fignificatio  extenfa  fuit  ad  fignificandam  quam- 
cumque  eledtionem  ,  initiationem  ,  &  inauguratio¬ 
nem  ;  quamvis  etiam  in  eledtionibus  hujufmodi , 
nulla  undtio  adhiberetur  :  quod  etiam  Mare.  Marin. 
in  fua  Arca  Noe,  in  didtione  ni?9  mafciah  obferva- 
vit  ,  &  ex  pluribus  facrae  Scripturae  locis  perfpi- 
cuum  eft.  Communis  quoque  Rabbinorumconfen- 
fus  id  tenere  cogitur,  nam  in  cap.  1.  lib.  3.  Reg. 
cum  agitur  de  undtione  Salomonis  ,  cum  quo  de 
Regno  frater  ejus  Adonias  decertabat  j  affirmant 
Rabbini  Ifraelitas  confuetudmem  inungendi  Regis 
ad  Regnum  non  habuifle,  nifi  quoties  de  jure  Regni 
inter  lucceflbres aliqua  fuboriretur  controverfia.  Hoc 
Joannes  de  Pineda  lib.  2.  de  rebus  Salom.  &  Mare. 
Marin.  loco  jam  citato  referunt ;  fit  verum  necne  , 
quod  Rabbini  tradunt,  praefentis  non  eft  loci:  fides 
fuos  apud  audtores  maneat ;  nobis  fatis  fit  ,  quod  fi 
tunc  folummodo,  cum  de  Regni  fuccefiore  contro¬ 
verfia  erat  ,  fedandae  controverfix  de  caufa  ,  folum 
ad  declarandum  verum  Regem  ,  undtio  adhibeba¬ 


C 


D 


E 


tur  ,  Sc  nihilominus  Reges  omnes  dicqntur  undti  $ 
undtio  in  prxdidtis  locis  facrarum  literarum  eledtio- 
nem  ,  non  vero  undtionem  fignificabit :  illata  quo¬ 
que  didtionem  mafciah  ,  qux  ungere  fignificat, 
eligere  etiam  aliquando  fignificare  conftabit  ;  fumpta 
metaphora  a  communi,  &  folemniori  inauguratione, 
qux,  ut  diximus ,  undtione  abfolvebatur. 

Idem  vocabulum  n^?  mafciah  ,  fignificac  arripio, 
arxparo  :  metaphora  fumpta  ab  undtione  ,  quam  in 
tali  praeparatione  adhiberi  mos  erat.  Roborantur 
ifta  loco  Ifai.  c.  21.  in  illis  verbis  :  Surgite  Prin¬ 
cipes  ,  arripite  clypeum.  qux  hebraice  leguntur  : 
po  intfiai  entm  wp  j  ideft  fecundum  rigorolam  ver¬ 
borum  fignificationem  :  Surgite  Principes  ,  &  ungite 
clypeum.  Propheta  enim  adverfus  Babylonem  loqui¬ 
tur  ‘y  illiufque  Regni  ruinam  ,  atque  extremam  de- 
vaftationem  prxnunciat ;  Medorum  exercitu ,  atque 
Perfarum,  Cyro,  6c  Dario  Imperatoribus  Babylo¬ 
nicum  Regnum  invadentibus.  Cum  enim,  ficut  in 
Antiquit.  Judaicis  apud  Jofephum  ,  &  apud  Danie- 
lem  legimus  ,  Balthaflar  fero  grande  convivium 
Principibus  fuis  inftruxiflet  i  &  Danielis  Cabalam  , 
fomniorum  ,  atque  oraculorum  expolitiones  ,  fatis 
irrififlet;  facraque templi  Hierofolymitani  vafa,  qux 
Nabucdonofor  illo  afportaverat ,  in  convivio  ,  pro- 
phanafletj  intempeftx  nodtis  filentio  Urbem  agreffi, 
ingreffique  Medi  ,  ac  Perfx  ,  Balthaflare  Rege  oc- 
cifo,  Babylonicum  Regnum  in  fuam  ditionem  rede¬ 
gerunt.  Propheta  ergo  Ifaias  adverfus  Balthaffarem 
in  allato  jam  loco  ,  qux  eventura  erant  vaticinatur, 
dicens  :  Pone  menfam  ,  contemplare  in  fpecula  come¬ 
dentes  ,  &  bibentes :  furgite  Principes ,  arripite  clypeum. 
Propheta  prxnunciante  ruinam  Babylonici  Imperii 
ex  improvifo  futuram;  quodque  dum  in  convivio  ,& 
inter  epulas  nodtem  adhuc  infumerent ;  ad  arma  cla¬ 
mandum  eflet ,  bellumque  canendum  ,  (peculatori¬ 
bus  quocumque  difeurrentibus  ,  Sc  vociferantibus , 
arripite  clypeum' y  five  parate  clypeum  ,  ut  legunt  Sep¬ 
tuaginta  :  quia  vero  arma  oleo  poliuntur  ;  &  vete¬ 
rum  confuetudo  fuit ,  clypea  odoratis  unguentis  per¬ 
fricare  ,  quoties  ad  pugnam  properandum  eflet  , 
dixit  Propheta  ,  ungite  clypeum  ,  Sc  didtio  ma¬ 
fciah  ,  fignificat  arripere  ,  difponere  ,  atque  pa¬ 
rare. 

Sed  ne  longius  abeamus  ,  aut  diutius  laboremus 
in  oftendendo  mafciah  ,  non  femper  fignificare 
ungere  ,  fed  aliquando  eligere  ;  nobis  difcedendum 
nequaquam  erit  ab  illo  loco  cap.  19.  lib.  3.  Reg.  in 
quo  cum  primis  ,  contraria  innitebatur  fententia  ; 
quapropter  ut  germana  hauriatur  intelligentia,  verba 
jipfius  textus  diligenter  perpendamus,  funt  autem 
I  hxc  :  Vade  ,  revertere  in  viam  tuam  per  defertum  m 
Damafcum  :  cumque  perveneris  illuc  ,  unges  Haz^aelem 
Regem  fuper  Syriam  ,  &  fehu  filium  Namfii  unges  Re¬ 
gem  fuper  Ifrael ,  Elifaum  filium  Saphat  ,  qui  eft  de 
Abelmeula  ,  unges  prophetam  pro  te.  Duo  hic  adver¬ 
tenda  veniunt  ,  iter  nimirum  Elix  ,  &  vis  didlionis 
unges  ;  ut  a  ratione  itineris  perfpicuum  fiat  ,  didlio- 
nem  unges  ,  ele&ionem  ,  &  nequaquam  un&ionem 
fore  interpretandam. 

Ut  diligentius  igitur  locum  iftum  a  primis  per- 
veftigemus  elementis  ;  attendatur  obfecro  ,  quid 
verba  illa  ,  revertere  in  viam  tuam ,  fibi  velint.  Sen¬ 
tiunt  communiter  omnes  expofitores  ,  prxeipi  Elix 
fandtiffimo  viro,  ut  qua  venerat ,  revertatur  via.  quam 
expolitionem  quotquot  legi  audtores  ,  tenuifle  com- 
peri ;  non  advertentes  ,  ut  puto  ,  quam  male  hxc 
interpretatio  ,  locorum  fpatiis  terrx  Promiffionis ,  lo- 
cifque  defertis  illius  regionis ,  necnon  etiam  divinis 
oraculis  cohxreat ;  qux  u.t  apertiora  fiant,  ex  Char¬ 
ta  Geographica  Ifraeliticx  regionis ,  &  ex  Elix  pe¬ 
regrinatione  ,  divinorum  oraculorum  fenfus  in  illis 
verbis  explicandus  erit. 

N  2  Ea 


19« 


SACRORVM  El^EO  CHR1  SMAT  flN 


B 


Ea  enim  fi  confiderata  fuerit ,  non  eritpraetereun- 
dum  in  monte  Carmelo  ad  mare  Eliam  octingen¬ 
tos  *’&  quinquaginta  Prophetas  Baal  interfeciile  . 
quod  ibi  lacris  in  altare  impolitis  ,  ignis  ipfius  dei- 
cenfu  ,  Deum  Ifraelis  verum  efle  Deum,  &  adoran¬ 
dum  miraculo  comprobaflet.  Inde  una  cum  Achabo 
Rege  Elias  in  Jezrael  in  finibus  tribus  Iflachar ,  ce 
dimidiae  tribus  Manafle  venit  ;  ubi  Jezabel  Regina 
Eliam  ad  necem  ,  fuo  nomine  quaeri  juffit  i  quam 
veritus  Elias ,  fugit ,  &  venit  in  Berfabeam  m  fini¬ 
bus  terree  Promiflionis  ,  in  tribu  Simeon  ;  ^ relicto¬ 
que  hic  famulo  ,  quem  in  fuga  comitem  retinuerat, 
ut  fcnbitur  in  principio  cap.  uj.  jam  citati  ,  arrep- 
taque  via  deferti  ,  itinereque  diei  unius  illud  mgiel- 
fus  pervenit  ad  juniperum  in  extrema  parte  terrae 
Chanaan  ,  pofitum  in  finibus  ejufdem  tribus  :  hic 
denique  laboribus  feflus  Elias  ,  itinere  ,  ac  cibi  de- 
feftu  fatigatus ,  fupremam  vitae  metam  attingere  co¬ 
gitavit  ,  Deumque  de  hac  re  precabatur.  Locus 
diftat  a  Berfabea  itinere  diei  ,  tefte  Andncomio  in 
theatro  Terras  fanttae  in  tribu  Simeon  num.52.cum- 
que  Angelus  prophetam  cibo  ,  ac  potu  recreaflet  , 

&  ad  montem  Dei  Oreb  proficifci  illum  jufliflet ,  fe¬ 
liciter  per  campeftria  Pharan  Elias  illo  pervenit,  lo¬ 
cus  dierum  undecim  itinere  a  junipero  diftat;  ut  An- 
dricom.  loco  citato  ,  agens  de  deferto  Pharan  docet; 
quamvis  Andncomius  de  difiantia  redla  a  monte  Si¬ 
mi  ufque  ad  Cades  Barneah  loquatur;  Elias  vero  for- 
tafle  flexuofo  itinere  illo  perrexerit ;  ac  proinde  ul¬ 
tra  undecim  dies  itineris  ,  &  laboris  infumpferit, an¬ 
tequam  ad  montem  Dei  Oreb  perveniret  :  quo  cum 
perveniflet  Elias,  Deus  illum  alloquutus ,  Revertere, 
inquit ,  in  viam  tuam  per  defertur»  in  Damafcum :  cum¬ 
que  perveneris  illuc  ,  unges  crc. 

Dubitandum  igitur  occurrit,  qua  ratione  fieri  pof- 
fit ,  ut  Elias  revertatur  via  ,  qua  venerat  in  Damaf- 
cuin  ,  cum  per  Meridionalem  terrae  promiflionis  illo 
venerit  ;  8c  Damafcus  extra  fines  terrae  promiflionis 
in  regione  ,  &  plaga  Aquilonari  fit  polita  omnino 
ex  adverfo  itineris ,  quod  Elias  tenuerat.  Cum  igi¬ 
tur  in  Scripturis  facris  nullus  appareat  ager  defertus; 
per  quem  iterDamafcum  verfus  aperiatur;  de  eadem 
via  ,  per  quam  Propheta  venerat  ,  divina  illa  juflio 
non  erit  intelligenda  :  nifi  velimus  appellare  defer- 
tum  Damafci  ,  nonnulla  alia  loca  ibi  vicina  ,  ut  foli- 
tudo Palmyrena,  vel defertum  fuperius  Arabiae.  Prae¬ 
terea  qua  de  caufa  addidit  Deus  ,  ad  explicandum 
qua  via  Propheta  progredi  deberet,  illa  verba/w  de¬ 
fertum.  jam  enim  per  campeftria  Pharan  ,  quae  lo¬ 
ca  ,  defertum  quoque  Pharan  folet  appellari  , 
tranfierat ;  fi  ergo  per  defertum  venerat ,  fatis  fuif- 
fet  dicere  ,  Revertere  in  viam  tuam.  Cogebaturenim  j 
Elias  per  defertum  regredi :  aliquid  aliud  profedto , 
quam  ut  reverteretur  via  qua  venerat  ,  cogitabat 
Deus.  Attendatur  etiam  ;  Eliam,  cibo  illo  quo  fub 
junipero  recreatus  eft,  quadraginta  diebus  ,  £c  qua¬ 
draginta  no&ibus  iter  fecifle:  cum  tamen  viam  quin¬ 
decim  dierum  a  junipero  mons  Dei  Oreb  non  exce¬ 
dat.  Quo  igitur  quadraginta  dierum  itinere  abiit 
Propheta  ?  Quod  fi  dixerimus  ,  &  vere  ,  eo  cibo 
Eliam  ad  montem  Dei  Oreb  perrexifle;  8c  regreflum 
etiam  fuifle  in  Ifrael  ,  quia  alium  cibum  in  deferto 
habere  nequivit ;  hoc  totum  triginta  ,  ut  plurimum , 
dierum  itinere  ,  abfolvebatur  :  cum  tamen  textus 
facer  tradat ,  quadraginta  dies,  &  quadraginta  nodes, 
Eliam  ambulalle  cibo  illo  roboratum.  Quibus  aper-(  E 
tiffime  monemur  verba  illa  ,  Revertere  in  viam  tuam , 
aliter  quam  per  viam  ,  qua  venifti  fore  interpre¬ 
tanda. 

Pollet  his  difficultatibus  fatisfieri ,  fi  diceremus  , 
quod  reverterem  viam  tuam  a  Deo  Eliae  didtum,  idem 
valeret;  ac  revertere  ad  tuos  priftinos  mores ;  adpri- 
ftinam  confuetudinem  tuam  ,  praedicandi  nimirum 


D 


E 


1 99 

Dei  legem  ,  &  a  via  erroris  homines  revocandi,  nam 
Domino  interroganti :  Quid  hic  qgis  Elias  ?  eo  fe 
veni  fle  refponderat  ,  quia  nullus  jam  amplius  vir  in 
Ifrael  aderat  ,  qui  Deo  debitum  perfolveret  cultum; 
omnibus  jam  Dei  Prophetis  ab  Achabo  ,  6c  Jezabele 
interfedis.  cui  Deus  ,  revertere  in  viam  tuam  ,  in¬ 
quit :  ideft,  Elias,  ad  priftinam confuetudinem  evan- 
gelizandi,  &  fuadendi  obfervantiam  divinae  legis  re¬ 
vertere  :  quia  non  omnes  erraverant  ;  nec  omne3  fe- 
quuti  idola  fuerant  :  fed  adhuc  fupererant  in  Ifrael 
leptem  millia  virorum  ,  qui  genua  Baalo  minime  flexe¬ 
rant.  Quamobrem  ne  qui  Dei  cultum  firmum  te¬ 
nuerant  ;  illi  quoque  depravarentur  ,  concionatore 
omnino  deftituti,  Eliam  jubet  Deus  reaflumere  con¬ 
ciones  ,  ut  qui  in  fide  permanferant  ftabilirentur  , 
alii  quoque  converterentur.  Eft  enim  facne  Scrip¬ 
turae  phrafis :  ut  abire  in  viam  alicujus  dicantur  hi, 
qui  mores  alterius  imitantur,  quemadmodum  ex 
pluribus  facrae  Scripturae  locis  aperte  conftat.  Et  ne 
longius  abeamus  ,  in  eodem  3.  lib.  cap.  2,2.  agitur 
de  Ochozia  ,  qui  regnavit  pro  Achabo,  &  mores  il¬ 
lius  imitatus  idola  coluit  :  id  quidem  his  verbis  feri- 
bitur  .-  Ambulavit  m  via  patris  fui  ,  &  matris  fua,  & 
in  via  feroboam  filii  Nabath  ,  qui  peccare  fecit  Ifrael. 
ubi  ambulare  in  via  ,  nil  aliud  fignificat ,  quam  mo¬ 
res  paternos  ,  maternofve  ,  &  avitos ,  qui  cultum 
idolorum  in  populum  induxerant ,  imitari  qua  di¬ 
cendi  phrafi  in  facris  oraculis  retenta  ,  fenfus  illo¬ 
rum  verborum  erit  :  Revertere  Elia  ad  priftina  mu¬ 
nera  tuae  praedicationis  ,  ut  homines  ab  idololatria 
retrahas  ;  ut  vero  veneris  in  Abelmeula  ,  inftitues 
Elifaeum  prophetam  pro  te  ;  &  cum  veneris  in  Da- 
mafeum  ,  praenunciabis  Hazaelem  Regem  fuper  Sy¬ 
riam;  &  deinde  etiam  Jehu  filium  Namfi  eliges  Re¬ 
gem  fuper  Ifrael  fucceflorem  Achabo. 

Quod  fi  alicui  interpretatio  haec  non  arrideat  :  di¬ 
camus  Deum  praecipere  Eliae ,  ut  revertatur  perviam 
fuam  ,  ideft  ut  arripiat  iter  ,  quod  neceflario  fa&u- 
rus  erat  ad  regrediendum  in  terram  Ifrael.  Eft 
enim  pariter  phrafis  facrae  Scripturae  appellare  viam 
alicujus  ,  quam  quis  facere  neceflario  debet  ;  quo¬ 
cumque  perrexerit  ;  ficut  etiam  dicuntur  manfiones 
alicujus  ,  loca  in  quibus  quis  caftra  metari  cogitur. 
Eft  textus  in  1.  cap.  lib.  1.  Reg.  quo  id  optime  pro¬ 
batur,  ubi  de  Anna  illa  uxore  Helcanae  dicitur  :  Et 
abiit  mulier  m  viam  fuam.  ideft,  reverfa  eft  domum, 
five  id  egerit  via  qua  venerat,  five  alia  via  redierit, 
parum  intereft  ,  dummodo  redierit  domum.  Et  cap. 
27.  de  Davide  dicitur  :  Abiit  autem  David  in  viam 
fuam  ,  cum  tamen  David  nequaquam  qua  venerat 
redierit  via  ,  fed  aliorfum  omnino  ab  itinere  quod 
tenuerat.  Quibus  ita  politis  in  allato  loco  ,  in  quo 
Deus  Eliam  alloquitur  ,  non  praecipitur  illi ,  ut  re¬ 
vertatur  via  qua  venerat ;  fed  ut  revertatur  via  ,  qua 
facilius  ,  commodiulque  pervenire  Damafcum  va¬ 
leat.  ad  aperiendum  vero  Elis ,  quam  viam  tenere 
debeat,  fubditur,  per  defertum  ;  ideft  non  via ,  qua 
venerat  per  campeftria  Pharan  ,  fed  per  fuperiorem 
partem  deferti  ,  quod  cingitur  tradlu  montium  A- 
morrhaeorum ,  defertumque  Sinai  appellatur  in  Scri¬ 
pturis  facris  ,  in  quo  filii  Ifrael  triginta  ,  &  06I0  an¬ 
nos  habuerunt  tabernacula,  inde  enim  Elias  verfus 
Cadesbarne  ,  Idumaeam  circumeundo  ,  terram  Pro¬ 
miflionis  a  fuperiori  parte  tribus  Ruben  adibat ;  de¬ 
inde  tranfvadato  Jordane  in  regionem  tribus  Gad  il- 
lico  ingrediebatur  ,  partemque  dimidiae  tribus  Ma¬ 
nafle  citra  Jordanem  ,  ut  ei  ftatim  Abelmeula  occur¬ 
reret.  hoc  erat  natalitium  folum  Elifaei  ,  in  cujus 
agro  illum  reperit  Elias,  arantem;  eumque  prout  in 
mandatis  acceperat ,  prophetam  inftituit. 

Hanc  tenuifle  viam  Eliam  Angelicis  oftenditur 
verbis  3.  Regum  19.  didtum  ei  fuerat  :  Surge  ,  & 
comede ,  grandis  emm  tibi  reflat  via.  cibatus  igitur  am¬ 
bulavit 


Myr  othecivm.  I. 


200 

bulavit  quadraginta  dies  fine  alio  cibo  j  detur  itaque 
a  Junipero  ,  ufque  ad  Oreb  quindecim  dierum  tem¬ 
pus  intiimpfiffe  Eliam  i  totidemque  ad  Cadesbarnx 
regreflum  :  jam  ergo  triginta  dierum  tempus  eundo, 
6c  redeundo  habetur  remanent  dies  decem  ;  quo 
tempore  ubi  fuerit  Elias  commoratus ,  aut  quo  am¬ 
bulaverit  ,  ubi  deterit  ,  facra  non  aperiunt  oracula. 
Si  vero  a  parte  fuperiori  meridionali  ,  verfus  Rube- 
nitas  perrexiffe  Eliam  affirmabimus  in  terram  Iliael, 
eo  certe  itinere  ufque  ad  loca  habitata  Ifraelitarum  , 
decem  dierum  tempus  Eliam  infumpfiffe  ,  facro  tex¬ 
tu  roborabitur,  lllico  namque  ut  ad  Eliam  divina 
juffio  facta  elt ,  fubinfertur  :  ProfeElus  ergo  inde  Elias 
reperit  Ehfium  filium  Saphat  arantem  in  duodecim  jugis 
boum  ,  &  ipfi  in  duodecim  jugis  boum  arantibus  unus 
erat  ,  cumque  vemjjet  Elias  ad  eum ,  &C.  hebiaice  ha¬ 
betur  D1f?  &7J  vaieleh  mifciam  ;  ideft  ,  &  abiit  ab  eo 
loco,  fi  ergo  Elias  ftatim  atque  difceffit  a  monte  Dei 
Oreb,  venit  in  terram  Ifrael  ;  prius  illi  Elifxus, 
quam  Jehu  ,  aut  Hazael  occurrit  i  igitur  in  Abel- 
meula  primo  venit.  At  fi  via  qua  venerat,  rediiffet, 
prius  ventffet  in  Samariam  ,  6c  Jehu  Rex  iuper 
Ifrael  inftituendus  illi  occurriffet,  quam  ad  Elifxum 
arantem  perveniffet.  cum  igitur  Elias  piius  veneiit 
in  Abelmeula  quam  alio  ,  per  fuperiorem  profecto 
partem  terrae  promiflioms  illo  accefiit ,  nequaquam 
vero  per  viam  ,  cpra  in  Oreb  venerat.  Erit  igitur 
fenfus  illorum  verborum  :  Revertere  in  viam  tuam  , 
(3  venies  in  viam  defierti  Damafii  s  ut  habent  Septua¬ 
ginta  ,  hoc  eft  revertere  in  terram  promiffionis ,  & 
quando  veneris  in  viam  deferti  Damalci  ,  ideft  in 
loca  fuperiora  ad  montes  Hermon  j  pro  temporis ,  & 
loci  opportunitate  Elifaeum  inftitues  Prophetam  , 
unges  Hazaelem  Regem  fuper  Syriam  ,  Jehu  Re¬ 
gem  Ifrael,  &  extera  tibi  commifla  perfolves.  Cum 
igitur  Elias  Hazaelem  ,  ungere  Regem  fuper  Syriam 
non  potuerit  \  di£tio  unxit ,  non  accipietur  in  figni¬ 
ficatione  propria  ;  fed  ejus  fignificatio  extendenda 
erit  ad  inftitutionem  ,  prxnunciationem  ,  five  ele¬ 
ctionem  alicujus  ad  aliquod  munus. 

Lucidiora  fient  qux  dicimus ,  fi  in  allato  loco  at¬ 
tendatur  diCtionem  E?*??  thimfcioah  haberi ,  ubi  nos 
unges  legimus.  Licet  vero  tribus  vicibus  ungen¬ 
dum  aliquem  ibi  jubeatur  per  verbum  n^  ?,  nullibi  ta¬ 
men  Hazaelem  undfcum  oleo  fuper  Syriam  ,  fed  tan¬ 
tum  prxnunciatum  Regem  fuper  Syriam  fuifle  legi¬ 
mus.  Habetur  4.  Reg.  cap.  8.  in  quo  legimus  non 
Eliam ,  fed  Elifxum  Hazaelem  Regem  fuper  Sy¬ 
riam  inftituiffe ,  feu  prxnunciaffe ,  &  hoc  fortafie  de 
mandato  Elix  j  nequaquam  vero  aliquo  oleo  illum 
unxifle  legimus.  Similiter  cap.  9.  ejufdem  libri  feri- 
bitur  non  Eliam  ,  fed  Elifxum  ,  unum  de  filiis 
Prophetarum  ,  ad  ungendum  Jehu  in  Regem  fuper 
Ifraelem  mififfe.  Cum  igitur  di6tio  ,  qux  unxit 
interpretatur  ,  proprie  hanc  non  retineat  fignifica- 
tionem  j  cum  de  Hazaele  ,  &  de  Jehu  ponitur  j  nec 
illam  retinebit ,  quando  de  Elifxo  dicitur. 

Sufpicabitur  fortafie  aliquis ,  jampridem  Eliam  in 
Regem  fuper  Syriam  Hazaelem  unxifle  ;  poftmo- 
dum  Elifxum  eidem  Regnum  prxnunciaffe.  Ve¬ 
rum  commentitiam  fore  fulpicionem  hanc  ,  ipfemet 
textus  aperuit»  tunc  enim  quando  Elifxus  Regnum 
Hazaeli  prxnunciavit  ,  etiam  Ifraelitici  Regni  deva- 
ftationem  ,  ipfo  inaugurato  jam  Rege  ,  exequendam 
eidem  aperuit :  cui  refpondit  Hazael  ,  Quid  enim 
fum  fervus  tuus  canis  ,  ut  faciam  rem  ifiam  magnam  ? 
qux  verba  fic  interpretanda  erunt.  Cum  ego  fim 
viliffimus  homo  ,  quo  paCto  fieri  poteft ,  ut  adeo  po¬ 
tens,  ac  magnus  fim  futurus?  ut  qux  tu  dicis  exe- 
qui  valeam  ?  rationem  reddens  Elifxus ,  ait :  Ofien- 
dit  te  mihi  Dominus  Regem  Syri*  ,  hoc  nequaquam  fub- 
intuliflet  Propheta  ,  quafi  novi  aliquid  illi  prxnun- 
ciaret  j  neque  Hazaeli  videretur  novum  in  Regem 


20! 

A  iprxnunciari ,  fi  pridem  ab  Elia  Rex  inun&us  ext'« 
tiffet.  Quibus  plane  liquido  confiat,  verbum  unge¬ 
re  cum  a  Deo  de  Hazaele,  &  Jehu  dicitur,  non  um 
Ctionem  ,  qux  oleo  fiebat  fignificare  ;  fed  extenfa 
fignificatione  eligere  interpretari  pofle  :  ut  idem  fit, 
unges  Hazaelem,  Jehu  ,  ac  prxnunciabis  ,  infti¬ 
tues  Hazaelem  Regem  Syriae  ,  Jehu  Regem  Ifrael, 
&  fimiliter  Elifxum  prophetam  pro  te.  nequaquam 
vero  argumentum  ex  his  locis  fumere  licet  ,  quo 
probetur  Prophetas  ungi  folitos  ad  munus  propheti¬ 
cum  obeundum»  quamobrem  nifi  verbo  ungendi  in 
Scripturis  facris ,  oleum  aliquo  modo  fuerit  adjun- 
Ctum  ;  ipfa  di£tio  n'^:?  mafeiah  licet  in  fuarigorofa, 
B  &  ftriCta  fignificatione  ,  ungere  fignificet  j  tamen 
extenditur  etiam  ad  eligere  ,  conftituere  ,  &  defti- 
nare  aliquem  ad  aliquod  munus  divini  cultus ,  five  il¬ 
lud  munus  Regium  ,  five  Sacerdotale  ,  five  alterius 
generis  fuerit. 

Probetur  adhuc  validioribus  rationibus  ,  Elifxum 
nequaquam  oleo  unCtum  fuifle  ad  munus  propheti¬ 
cum  i  &  hoc  fumpto  teftimonio  ex  cap.  48.  Eccle. 
agitur  hic  de  Elia  ,  qui  quidem  pluribus  encomiis  a 
Spiritu  fanllo  vir  fandius  celebratur:  tandem  in  lau¬ 
dem  ipfius  fubditur,  Qui  ungis  Reges  ad  poenitentiam , 
&  Prophetas  facis  fuccejfores  pofi  te.  ubi  notanda  eft 
phrafis  faerx  Scripturx  *  quia  enim  Regum  confue- 
tudo  erat  oleo  inaugurari  ,•  Eliam  Reges  unxifle  di¬ 
citur  :  quia  nimirum  Dei  nomine  illos  in  Reges  prx¬ 
nunciavit.  quoniam  vero  Prophetx  non  ungeban¬ 
tur  ,  fed  inftruebantur  ad  gratix  ,  &  prophetix  do¬ 
num  fufeipiendum  >  propterea  dicitur  Eliam  libi  fuc- 
ceflorem  Elifxum  declaraffe  ,  non  vero  unxifle  tra¬ 
ditur. 

Comprobari  adhuc  ifta  poflimt  ex  allato  jam  loco 
cap.  19.  lib.  3.  Reg.  ubi  Elix  a£la  in  infiitutione 
Elifxi  ad  munus  propheticum  ,  narrantur.  Profettus 
ergo  ,  inquit  textus  ,  inde  Elias  ,  hoc  eft  •  a  monte 
Dei  Oreb  ,  reperit  Elifium  filium  Saphat  arantem  in 
duodecim  jugis  boum  ,  &  ipfi  in  duodecim  jugis  boum 
£)  arantibus  unus  erat.  Cumque  venijfet  Elias  ad  eum , 
mifit  pallium  fuum  fuper  illum  ,  qui  fiatim  relichs  bobus 
cucurrit  pofi  Eliam  ,  &  ait  ,  Ofiuler  oro  patrem  meum , 
&  matrem  meam  ,  &  fic  fiquar  te.  Dixitque  ei  ,  fup- 
ple  Elias  ,  vade  &  revertere  >  quod  enim  meum  erat 
feci  tibi  i  quafi  dicat  ,  nil  amplius  mihi  faciendum 
reftat.  In  infiitutione  igitur  Elifxi  ad  munus  pro¬ 
pheticum  obeundum  ,  nihil  aliud  fecifle  Eliam  le¬ 
gimus,  nifi  pallium  fuum  ,  quod  melotam  appellant 
Septuaginta  ,  fuper  Elifxum  luperjeciffe  ;  &  nihil 
amplius  cum  illo  fe  aCturum  Elias  declarat  ,  dicens, 
Quod  meum  erat  feci  tibi,  ac  fi  vellet  dicere  ,  meum 
erat  te  inftituere  in  Prophetam  :  jam  fun&us  fum  of¬ 
ficio  meo  ,  pallio  fupra  te  inje&o.  Jofeph  etiam 
lib.  8.  antiq.  cap.  7.  de  hac  re  verba  faciens  ,  Eli¬ 
fxum  ab  Elia  oleo  undtum  fuifle  nequaquam  feribit, 
fed  prophetam  loco  Elix  ab  eodem  conftitutum. 
Quibus  concludere  licet ,  Elifxum  nequaquam  oleo 
unCtum  fuifle  ,  ut  divinam  gratiam  reciperet  ad  mu¬ 
nus  propheticum  obeundum.  Quamobrem  non  ob- 
ftantibus  ,  qux  in  anteriori  capitulo  funt  allata, pro- 
babiliflime  negari  potell  aliquo  Hebrxorum  ,  aut 
Ifraelitarum  ritu  ,  aut  exremonia  folitum  in  Scriptu¬ 
ris  facris  oleum  adhiberi  in  infiitutione  Propheta¬ 
rum  i  deque  fola  infiitutione  ,  non  vero  de  aliqua 
undlione  loca  Ifaix  ,  &  Lucx  in  anteriori  capitulo 
allata,  accipienda  fore.  Nec  vim  majorem  affert  illi 
fententix  locus  ex  prima  Canonica  Joannis  allatus, 
illud  enim  ,  no  fi  is  omnia  ,  minime  probat ,  quod  in 
facro  Confirmationis  facramento  infunderetur  fideli¬ 
bus  omnium  cognitio,  fed  quod  illi  ,  quibus  facra- 
mentum  illud  concedebatur  ,  plene  prius  in  dogma¬ 
tibus  fidei  inftruebantur  ,  juxta  exigentiam  illorum  , 
1  qui  tunc  temporis  pro  fide  certaturi  fuiffent  j  nequa- 
N  3  quam 


E 


F 


202 


Sacrorvm  El^ochrismathn 

linna  nronhetica  undlione  ,  aut  a  fi-  A  quibus  Philofiiatus  lib.  2.  de  vit 


quam  vero  de  aliqua  prophetica  un&ione  ,  aut  a  fi 
mili  ,  cum  de  ritibus  propheticas  inaugurationis  lo 
quitur  Joannes. 

GAP.  X  L. 

Unguentorum  inter  pocula  luxus  aperitur. 

Ad  loca  Luc.  7.  Oleo  captit  meum  non  unxifti.  Pf.  23. 
Parafii  in  conjpeElu  meo  menfam  ,  adverfus  omnes 
cjm  tribulant  me.  Impinguafli  m  oleo  caput  meum , 
&  calix  meus  inebrians ,  quam  prac/arus  ejl.  Matth. 
6.  Tu  autem  cum  jejunas  ,  unge  caput  tuum.  Et  au 
alia  loca. 

TAnta  aromatum  veteres  tenebantur  volu¬ 
ptate  ,  ut  non  tantum  in  balneo,  oleo,  ut  vi¬ 
dimus,  condito  uterentur,  live  potius  abute¬ 
rentur;  fed  in  menfa,  ac  ccenaculo  quoque,  tam  in 
convivii  exordio,  quam  inter  ipfa pocula,  unguen¬ 
ta  afferrentur.  Quid  dixerim  inter  ipfa  pocula?  in 
fecundis,  ac  poftremis  menfis,  unguenta  adhibeban¬ 
tur.  fi  poftrema  dari  his  poliunt,  apud  quos  nullus 
voluptatum  poliremus  eft  finis,  ac  terminus.  Liqui¬ 
diora  quidem  olea  in  promulfide  coenae  dabantur, 
folidiora  dum  ccenarent,  folidiflima  denique  unguen¬ 
ta  cum  jam  coenaffent  in  fecundisquc  menfis  verfa- 
rentur,  caputque  recreandum  eflet  a  vino.  Nevero 
nobis  defit  ex  antiquis  fcriptoribus  teftis  aliquis, 
aderit  Martialis  nofter  apud  Plinium  juniorem  epiflo- 
Jarum  lib.  3.  epill.  20.  qui  timens  ne  carmina  ip- 
fius,  Satyricaque  Mufa  minus  grate  admitteretur  in 
ccenas  illius  aetatis,  ab  his,  qui  voluptatibus  operam 
dabant,  prasfcribit  illi  tempus  fecundte  menfie ,  cum 
jam  nimirum  coenaffent ,  6c  inebriati  fuiffent,  & 
unguento  madidi,  dicens  : 

Seras  tutior  ibis  ad  lucernas , 

Hac  hora  efl  tua,  cum  furit  Lyaus, 

Cum  regnat  rofa ,  cum  madent  capilli  f 
Tunc  me  vel  rigidi  legant  Catone s. 

Seras  dixit  Poeta  lucernas ,  ut  poflremam  ccente 
horam  indicaret.  Verum  pro  oleo  convivii  prcelu- 
dio  ,  liat  irrefragabilis  tellis ,  &  antiquae  Eccleliae 
feriptor  omni  ratione  probatus  Clem.  Alexan.  lib.  4. 
Strom.  qui  luxus  conviviorum  ,  praefertim  Athe- 
nienfium  meminit,  ex  quorum  inllitutis  acclamare 
folitum  apud  illos  refert. 

Fert  ficus  pingues ,  &  panes  Irifione , 

Aie  lia  quoque  m  catino ,  ac  oleum  quo  te  ungere  pojfis. 

Jungitur  vero  oleum  ficibus,  panibus  ac  melli ,  ho¬ 
ra  coenae  atque  convivii ,  quia  oleum  praemittebatur. 
Sed  tam  pro  oleo,  quam  pro  unguento,  humanae 
naturae  fiat  Salvator  nofier,  qui  peccatricis  mulieris 
laudat  liberalitatem  ,  unguentique  praeftantiflimipro- 
fufionem  inter  ipfa  pocula,  de  illo  libro  quarto  age¬ 
tur.  Quamvis  vero  licet  profufius  a  nobis  eo  libro 
haec  fint  pertra&anda  j  nunc  tamen  obiter  adnotabi- 
mus,  quae  ad  hoc  pertinent  capitulum,  in  quo  pro- 
fufus  veterum  luxus  unguentorum  inter  pocula ,  at¬ 
que  convivia  explicatur,  nam  cap.  19.  generaliter 
hunc  unguentorum  abufum  confideravimus,  in  hoc 
autem  ad  menfam  nobis  recumbendum  exiftimavi- 
mus. 

Defedlum  olei  aromatibus  conditi  Servator  objicit 
Pharifaeo ;  quod  ei  nimirum  deberetur,  ftatim  ac  in 
c cenaculum  adveniffet:  profufum  unguentum  a  mu¬ 
liere  piopterea  lortalle  commendat  ;  quod  ditiores  , 
ac  moliioies  ,  qui  omnia  naturae,  &  gentium  jura 
pervertunt;  unguento  praeftantiffimo ,  etiam  in  pro- 
mnllide.  convivii,  loco  olei  adhibere  confuevennt. 
Nam  unguentorum  convivalium  ulus  ,  totum  adeo 
mvaferat  orbem j  ut  ad  Indos  ufque  pervenerit;  de 


B 


C 


D 


103 

quibus  Philoftratus  lib.  2.  de  vita  Apoll.  Thyan.  Re¬ 
gis  Indorum  convivium  referens,  dicit :  Menfa  vero 
ficut  Altare  ufque  ad  hominis  genu  fubhmis  in  medio 
firuitur ,  quam  in  femicirculum  compofitam  triginta  ho¬ 
mines  ,  quaji  chorus  ad  manducandum  circumfifiunt.  in 
ipfa  vero  laurus  fi  emitur ,  aliique  rami  fimiles  myrto , 
qui  unguentum  fiillant ,  quo  utuntur  Indi.  Perfas  tali¬ 
ter  pervafit  unguentorum  inter  ipfa  pocula  luxus ; 
ut  Plutar.  in  Artaxer.  referat  Antalcidam  Spartiatam 
a  Rege  convivio  exceptum,  &  corona  unguentata 
inter  ipfa  pocula  honoratum.  Quare  Artaxerxes ,  in¬ 
quit,  qui  'a  catens  Spartiatis  femper  fuit  averfus  ;  ho¬ 
mines  numerans  eos  ejfe ,  ut  ait  Dion,  omnium  impuden- 
tiffimossprof ellum  m  Perfidem  Antalcidam  impenfe  comple¬ 
xus  efi ,  coronamque  unam  ex  floribus  f  altam ,  Rex  m 
pretiofijfimum  demerfit  unguentum  ,  eamque  ex  caena 
Antalcida  mifit.  quem  favorem  omnes  admirati  funt. 
Mirabantur  vero  illi  homines  ,  Regis  gratiam  in 
Spartiatam  j  quam  gentem  fummo  Rex  profequeba- 
tur  odio,  coronam  vero  unguento  demerfam,  ac  in¬ 
ter  ipfa  cibaria  alteri  mifiam  ,  ( quod  de  more  id 
fadlum  eflet)  minime  mirabantur  ;  nos  utrumque 
mirando  Perfas,  &  Grtecos  unguentis  madidos,  in¬ 
ter  ipfa  pocula  intelligemus.  'alias  nec  Graeco  homi¬ 
ni  Perla  coronam  unguento  madidam  mififfet:  nec 
miffum  munus ,  a  confuetudine  alienum  fi  foret , 
Spartiatae  gratum  extitiflet. 

In  his  ipfis  unguentis  convivalibus ,  profufi  adeo 
fuere  Sardiani,  Athenienfes,  unoque  verbo  Graeci 
omnes;  ut  convivium  nullum  fine  unguentis,  &  co- 
piofis,  &  pretiofis  exhiberetur.  Plurima  pollent  pro 
his  afferri  veterum  monumenta,  cum  primis  ex  A- 
thenaeo :  unus  tamen  locus  fexcenta  obruat  lib.  4.  cap. 
1.  ubi  cum  in  convivio  Carani  ,  tibicines  ,  atque 
etiam  fambuciftrias  mdudlae  e  ccenaculo  abiiflent; 
isjwJjAS-ov  dit\ou  (piQXtrm  Ayxv&xc  pb^a  litas-»;  Svo  ,  idelt. 
Introducta  funt  alta  portantes  lecythos  unguenti ,  finguL e 
duos .  &  de  eodem  convivio  loquens  infra  ,  adhuc 
unguentorum  meminit  iterum,  dicens:  ^ 

rd?  %ei()oe<;  isi(poiv4pi§c& ,  ^  7raAiv  yA iyylSx?  tAdficpfyj 
%gv<rdf  JittAoutIovc  r  olit\0  JiAvkvB-cv  pvgov. 

hoc  efi ,  Et  manus  abluentes  coronamur ,  &  iterum  ac¬ 
cepimus  urnas  aureas  duplo  majores  prioribus  ,  dr  alios 
duos  lecythos  unguenti .  Igitur  non  tantum  in  principio, 
fed  in  ipfa  compotatione,  inter  vina ,  in  finem  ufque 
unguento  illi  perfundebantur ;  ne  quid  deeflet  vo¬ 
luptatibus  ,  &  infatiabili  odoris  fuavitati.  Plurima 
alia  ex  fcriptoribus  aliis  afferri  pollent  j  fignentur 
tamen  cundla,  &  periodus  finem  admittat,  ejufdem 
Athenafi  tellimomo  ex  lib.  ip.  c.  13.  ubi  de  unguen, 
tis  convivis  profuliflime  prasftiris ,  dixit:  au¬ 

ro)  c!  A ‘Slwcdoi  0/  7tdrvuv  t  r.oCiAl^uv  ei<r fjytjTos  rw  r  civ- 
(3 Ico  fi{jou%uoi  ,  7ra^‘ oT?  avu7T£^(3A>jT»  Tjpw ,  d? 
Gr&dqtiTcu  ,  t  pv^oov  Garap^ovo-)?? ,  ovk  dvreiy^ovTO 

ysfiltiOOS  ,  Uimrifl  n/Jbeii  VUV  ,  iSTO)  7T0 AUTljWOOV  ,  ^ 

jtaTAiswn  \ssroip%o\iToov  ,  us  A r^ov  ra  hv  tw  E<Voixȣo- 
pivcf  Thify&QS  rauT». 

Ou  Ijwugj^gr’  aAoojSoo^p»  w^otypua  r/, 

Tiyvopfyjov  K^ovotov  dcfkd  Tiosoc^c 

Ei?  ou^i  raurov  pa  A100  r Lw  aurijv  p-v^ov 
ixdsluj'  7TZTcfifeu  J\i  aura«  jcujcAw 
E^pa^voii  rpoov  §oipd,Tux. ,  ra  rpa^aaTa. 
poi  <p9"ov»j(raT  avJ1  ps?  E'S\>jvwv  ax-poi, 

H‘A<j(popl(V  Svopfyjos  rie/va> 

Ufic  B-ouv  ,  7 ro/a  y£ovn  ,  poifAov  fi’  «  caAoORai vesce, 

ffoiparia  poAvvurB-ai ,  l|dv  rds;  %t$<r )v  ’  iessi^  rpite  vuv 
otpjcapivcvc  aA«(p£o9-af  7ray  rd  eupoe,  ^  polAusoc 
r»jv  JtfcpaAvlv.  Hanc  pofiremam  partem  hujus  lententia 
prola  confcribendam  ,  docet  Ca/aubonus;  in  eoque 
deceptum  putat  Dalecampium,  quod  vim  vocis  cot- 
Aaxwvd»  ignoraverit  j  non  enim  legit  Cafaubonus 


Myrothecivm  L 


204 

Aaotoveu* ,  Ced  x  o-xXUKUveiot.  c(i  autem  cAK&v.mdti, 
inquit  ille  ,  hoc  loco  ATci^ov-AKlA  quadam  ,  &  inepta 
opum  oftentatio ,  Philofophus  vocat  folcecifmum  hominis 
divitis  in  opum  fuarum  oftentatione  decoram  non  fervan- 
tts.  quam,  Cafauboni  retenta  ledfcione  allata ,  Jic  in¬ 
terpretabuntur.  Sed  &  tpji  Athemenfes  omnium  bono¬ 
rum  ,  quibus  adjuta  ejl  hominum  vita ,  inventores :  ut 
ditium  ffl ,  unguenta  in  fummo  honore  habent  ;  qnam- 
obrem  femper  his  perfunduntur ,  quemadmodum  &  nos , 
adeo  pretiojis ,  &  excellentibus ,  ut  pra  illis  nuga  Jint , 
qua  inrta-onu^ofxivu  ,  ideft  in  libro  qui  infcnbitur  Ifce- 
cizomenos ,  Alexis  ita  fer  ibit : 

Non  enim  ex  unguentario  alabafiro  in  rebtis 
Antiquam  fimplicitatem  retinendo ,  fed  quatuor 
Columbas  emittebat  tinttas : 

Non  eodem  per  Deum  omnes  unguento , 

At  proprio  Jingulam.  volitantes  illa  in  gyrum 
Noftras  irrorabant  veftes ,  ac  firagula : 

Nec  invidete  mihi ,  'o  Gracia  Principes , 

Et  unblus  fum ,  &  fiijftus  Irino  unguento . 

Per  Deum  Amici  qualis  voluptas  ,  nonne  magis  Sa- 
lakonia;  ad  vefies  inquinandas  fonnfecus ,  ut  &  mani¬ 
bus  liceret  i  quemadmodum  nos,  nuncfacimus ,  unguento 
fumpto ,  ungi  totum  corpus ,  magisque  caput.  Haec  de 
Graecis  Athenaeus  veterum  teftimonio  probati  plu- 
raque  alia  affert,  quibus  idipfum  ofiendit. 

Graecis  ne  inviderent  Romani  ;  ubique,  &  po¬ 
cula  ,  &  cibaria  quoque  unguentis  conjungere  cu¬ 
rarunt.  inde  Propertius  lib.  3.  in  eadem  fenten- 
tia  dixit : 

Sit  menfa  ratio ,  noxque  inter  pocula  currat , 

Et  crocino  nares  myrrheus  ungat  Onyx. 

Lucretius  quoque  lib.  4.  de  natura  rerum ,  agens 
de  convivio,  apprime  ad  jura  illius  aetatis  inftru&o, 
ei  ut  nihil  deeflet ,  unguenta  prasflantiffima  addit , 
dicens : 

Convivia  ,  ludi. 

Pocula  crebra  ,  unguenta ,  corona ,  ferta  parantur. 

Quem  quidem  conviviorum,  ac  unguentorum  lu¬ 
xum  ab  Hebraeis  ad  Perfas ,  Graecos ,  atque  Roma¬ 
nos  profluxiffe  ex  facris  literis  perlpicuum  eft.  Non 
enim  in  Pfalmis  tantum ,  ut  vidimus,  divina  oracula, 
unguentorum  meminere  inter ipfa pocula,  fedpaffim 
in  lib.  Cant.  praelertim  in  illo:  Dum  ejjet  Rex  in  ac¬ 
cubitu  fuo  ,  nardus  mea  dedit  odorem  Juavitatis.  hic 
namque  inter  pocula  Rex  verfabatur;  inftrato,  at¬ 
que  inftrudto  convivio  Rex  accumbebat :  cum  ver- 
fato  jam  unguento,  fponfa  laetatur,  quod  voluptatem 
maximam  ex  fragrantia,  unguentum  Regi  attulerit. 
Sed  &  Amos  Propheta  hunc  ipfum  Romanorum, 
atque  Graecorum  luxum ,  multo  ante  Ifraelitis  obji¬ 
cit  ,  dicens,  cap.  6.  Feh  vobis ,  qui  opulenti  eflis  in 
Sion  ,  bibentes  vinum  in  phialis  ,  &  optimo  unguente 
delibuti,  ut  propterea  ab  Hebraeis  tamquam  a  mollio¬ 
ribus  ,  ad  reliquas  nationes ,  &  gentes unguento¬ 
rum  luxum  profluxiffe  pateat. 

Ea  autem  lege  unguenta  conviviis  debita,  atque 
convivis  cenfebantur;  ut  non  folum  a  jure  convivii 
defecifle  putaretur  is,  qui  ea  convivis  minime  por- 
rexiffet  j  (quamobrem  merito  Servator  nofter  repre¬ 
hendit  Phanfeum  ,  quod  unguentum  minime  porre- 
xiffet ,  Oleo  caput  meum  non  unxijh)  j  fed  nec  gloriam, 
aut  felicitatem  excogitare  inter  ipla  pocula  abfque 
unguentis  homines  valerent.  Ea  propter  Lucian.  lib. 
2.  de  veris  narrat,  in  eam  quam  excogitavit  beatitu- 
dinem  ,  convivium  quidem  inftruitj  minime  vero 
abfque  copiofa  unguentorum  effufione.  dixerim  me¬ 
lius  profuflone  :  it,  y^v  ,  ^  yvgjgovTcn  ,  inquit, 
iit<Pi\ou  itvw/ou  dvAoi xaoaocu,  yv^ov  cm.  t  Ttyjywv ,  ^  rS 
7T0T*pv,  Kj  imfoitrAi  Kswef  r«  rvutrairw  ,  yi^iya  ¥  e iv4- 


20^ 


B 


D 


E 


F 


y-m  tbynQhifiovTuv  vovet  hirri ov  w< rar££  Apocov.  hoc  efl: 
Porro  &  ad  hunc  modum  inunguntur.  Nubes  denfe  un¬ 
guentum  ex  fontibus ,  &  fumine  attrahunt ,  &  convivio 
imminentes  ;  ventis  fcnfim  expriment  ibus  tenuiffimum  quid¬ 
dam  velut  rorem  pluunt.  Nec  beatorum  igitur  con¬ 
vivium  apud  veteres  fuavitatem  habebat  ,  fi  ei  un¬ 
guenta  deeflcnt.  Fuit  enim  facrarum  quoque  litera- 
rum  confuetudo  ,  coelcftem  beatitudinem  ,  beato- 
rumque  gloriam  convivio  fidelibus  contemplandam 
proponere,  ita  Servator  nofter  in  ultima  coena  dice¬ 
bat  difcipulis:  Non  bibam  a  modo  de  hoc  genimine  vi¬ 
tis  ,  donec  bibam  illud  novum  in  Regno  Patris  mei.  Et 
apud  Joannem  in  A  pocal.faepiffime  dicebat:  Vincenti 
dabo  manna  abfeonditum ,  cr  dabo  edere  de  ligno  vita, 
ccenabtmus  cum  illo.  &  fexcenta  alia,  quibus  quae  in 
veteri  teftamento  habentur,  refpoiident,  apud  Ifa- 
iam  zq.  apud  quem  abfque  unguentis  non  proponitur 
convivium  beatitudinis  :  In  illa  die  ,  inquit  ,  fa¬ 
ciet  Dominus  omnibus  populis  in  monte  hoc  convivium 
pinguium ,  convivium  vindemia ,  pinguium  medullato¬ 
rum ,  vindemia  defaecata  :  a  quo  ratione  fuavitatis  , 
pro  more  temporum  ne  defint  unguenta  ,  legen¬ 
dum  erit  convivium  unguentorum ,  fic  enim  hebraice  : 
nntf?  Dup»  nntfo  n;rn  -m  o'pjtfl-^7  nisos  nirv 

a’j?pjc  tnotf  o-noD  o«W  hoc  eft,  Et  faciet'  Dominus 
exercituum  omnibus  populis  in  monte  tjlo  convivium  un¬ 
guentorum  ,  ccmVivium  fervat  orum  i  unguentorum  me¬ 
dullatorum  ,  fervatorum  purorum.  Ad  cujus  loci  lu¬ 
cidiorem  explicationem,  obfervandum  eft,  Prophe¬ 
tam  loqui  de  liberandis  fidelibus  a  molertiispraefenti- 
bus  >  deque  bonis  futuris  per  adventum  Meflice  r 
fumpta  igitur  metaphora  ab  ufu  temporum ,  &  illius 
feculi  confuetudinibus,  quibus  convivia  minime  pa¬ 
rabantur  abfque  unguentis  j  &  his  praeftantiflimis : 
nec  in  convivio  Regali  apponebantur  nifi  carnes  ani¬ 
malium  fpeciali  cibo  nutritorum  ,  &  fingulari  dili¬ 
gentia  cuftoditorum  ;  quarque  juxta  legem  pura,  at¬ 
que  inunda  forent:  propterea  dixit  Propheta  Deum 
convivium  inftrucirurum  unguentorum  ;  convivium 
animalium  cuftoditorum:  nimirum  Altilium,  juxta 
illud  convivii  Evangelici:  Tauri  mei,  &  altilia  occi- 
fa  funt.  Explicans  vero  apertius  Propheta  excellen¬ 
tiam  tum  unguentorum,  tum  carnium,  fubintulit, 
unguentorum  medullatorum:  nimirum  illorum,  quae 
plena  funt  fucci  odorati,  quia  vero  non  licebat  uti 
carnibus  immundis ,  fubdit,  altilium  mundorum,  idefb 
de  carnibus  illorum  animalium,  quae  munda  erant, 
&  inluper  purificata  juxta  legem,  haec  quantum  ad 
fenlum  Prophetae,  nobis  fatis  fit  Prophetam  in  con¬ 
vivio  beatitudinis  ,  ac  asternte  felicitatis  meminifie 
unguentorum  quod  &  Septuaginta  in  Codice  Vati¬ 
cano  fingulariter  exprefierunt.  fic  enim  legunt:  y.ed 
eroinoi  Kvg^os-  SiX/SawS-  rrouri  roT ;  tijnmv  31n  to  oqoc  t»to 
TTtovrixi  (roQipoevvijv ,  rrlovaen  olvov.  ^brovT ou  yv^ov  Lv  tw 
o^ei  TSTtt)'  tuvta  ttavta  toT?  iQyeirir.  hoc  eft: 

Et  faciet  Dominus  Sabaoth  omnibus  gentibus  fuper  mon¬ 
tem  ijlum  :  bibent  latitiam  ,  bibent  vinum ,  ungentur 
unguento  in  monte  ijlo  ,  trade  hac  omnia  gentibus.  Ex 
metaphora  igitur  abulu  illius  temporis  fumpta ,  pern 
fpicuum  eft  ,  adeo  frequentem  apud  Ifraelitas  fuiffe 
unguentorum  in  conviviis  ufum ,  ut  beatarum  con¬ 
vivium  abfque  unguentis  coniminifci  facra  oracula 
verita  videantur.  Nec  mirum  quidem  id  efle  debet: 
cum  enim  aeternas  beatitudinis  gloria  ,  humanum 
captum  excedat;  folum  a  temporum  confuetudinibus 
fumptis  metaphoris,  a  nobis  fubodorari  valet. 

Hujus  confuetudinis  feries  ,  ut  antiquior  adhuc 
confpiciatur  ,  ad  Pfaltem  nobis  recurrcndltm  erit-, 
qui  beatitudinem  fub  convivii  metaphora  feribens, 
ab  unguentis,  quae  inter  pocula  convivio  miniftrari 
mos  erat,  non  abftmutt;  fed  ait:  Parajli  mconjpeliu 
meo  menfam ,  adverfus  omnes  qui  tribulant  me.  Et  nfi 
defint  unguenta ,  fubdidit :  Impinguafti  in  oleo  caput 


meum 


Sacrorvm  El/eochrismathn. 


206 

meum ,  cr  calix  inebrians  quam  prae  larus  e(l.  Dc  cali¬ 
ce  enim  coronato  loquitur  hic  Propheta  :  hunc  ap¬ 
pellat  calicem  inebriantem  ffilV?’3  chojirevajah  ca¬ 
lix  exuberans,  qux  coronata  dicebantur  a  vetenbus, 
de  quibus  Virgilius: 

cr  vina  coronant. 

Nec  ab  re  Lyricum  prophetam ,  unguentorum  in¬ 
ter  convivium  ,  &  pocula  memimfie  arbitror,  prius 
dicendo,  Parajli  in  confpeblu  meo  menfam ,  demum 
vero ,  calix  inebrians  quam  praelatus  efi :  ac  intei  elcas 
poculaque  interponere  unguenta ,  dicentem  :  Impin- 
guafti  in  oleo  caput  meum  :  Ea  ,  me  judice  ,  dudtus 
ratione  ,  quod  ab  eo  ulque  tempore  ,  non  tam  in 
principio  menfae,'  quam  inter  ipla  pocula,  atque  in 
fecundis  menfis,  miniftrare  unguenta  folerent  mol- 
liffimi  illi  homines,  inter  ipfa  nimirum  bellaria.  An- 
tiquiffima  nobis  teftimonia  id  probant  ex  Nicoftrato 
apud  Athenaeum  lib.  iy.  cap.  io.  dicens:  »'  Se  ¥ 
gitpdvoiv ,  >tj  >3T(j)'Ti(jov  eufoSof  ttC  T oe  co pTtoffiot tfyet- 

ro  'b  Sdjr'i(>*s  rgairegtif ,  ug  7TcteSW-  NucorprtTOf  ,  cv 
•■1/^jSogtfpoCTioe.  SJg.  tstwv' 

cri)  pSfi 

rr,v  Sthrepav  r^dTtt^otv  evVpe7T»j  7Toj«, 
noiTpy jcrov  otx TijV  uscMxo&cVJtoTg  'Tf>oeyviptA<ri , 
pvqov ,  giCpcwx g,  A»j3#vwtov  ,  civAyrglS»  A afiz. 

hoc  eft  ,  Coronarum  autem  &  unguentorum  mijfus 
fecunda  rnenfa  praibat  ,  ut  conftituit  Nico ft ratus  in 
•  pfeudoftigmatia  ,  nimirum  in  libro  qui  fic  infcribi- 
tur,  per  hac. 

ac  tu  quidem 

Concinne ,  fecundam  menfam  appara  , 

Eamque  omnifariis  adorna  bellariis  , 

Vnguenta ,  coronas  ,  thus ,  tibicinam  cape , 

Ut  non  tantum  jam  in  ingreflu  coenaculi ,  ipfo  fta- 
tim  in  accubitu;  nec  folum  cum  accubuiffent ,  inter 
ipfa  pocula ,  atque  inter  cibaria  ;  fed  etiam  in  fine 
unguento  inficerentur  veteres  illi ,  veterumque  mol¬ 
liores.  quod  &  Ccel.  Rhodig  lib.  zy.  antiq.  ledfc. 
cap.  24.  affirmatj  myraque  graece  appellata  unguen¬ 
ta  docet ,  quafi  pwqy ,  Quoniam  ,  inquit ,  vino  ma¬ 
dentibus  ,  er  plane  delirantibus  arrideant.  Hoc  idem 
Evangelicae  aperuere  hiftoriae,  cum  Servatorem  no- 
ftrum  objeciffe  Pharifaeo  tradunt ,  quod  oleum  capi¬ 
ti  ,  ipfo  ingrediente  coenaculum  ,  minime  miniftraf- 
fet:  quod  etiam  ipfo  accumbente,  dum  inter  pocu¬ 
la,  aut  inter  bellaria  verfaretur,  Mulier ,  qua  erat  in 
civitate  peccatrix ,  attulit  alabaftrum  unguenti ,  grftans 
retro  fecus  pedes  ejus,  illos  unguento  unxit :  &  quod 
aliquando  Bethaniae  in  domo  Simonis  leprofi ,  Maria 
fra£to  alabaftro  ,  unguentum  fuper  caput  ipfius  fu- 
diflet :  &  denique  cum  eadem  facra  oracula  Servato¬ 
rem  juffiffe  Difcipulis  oftendunt ,  ad  occultandum 
jejunium,  &  convivia  fimulanda,  ut  caput  undum 
ferrent,  quae  potius  de  unguento  allato  in  fecundis 
menfis,  inter  ipfa  bellaria,  quod  poftremo  affereba¬ 
tur,  intelligenda  reor ,  quam  de  unguento,  quod  in 
principio  menfe,  vel  inter  ipfa  pocula  convivis  por¬ 
rigebatur.  Haec  enim  unguenta  inter  pocula  allata 
facilius  evanefcerent  a  convivis,  quod  in  ftrato  ver- 
farentur ,  fi  allata  iuiflent  multo  prius  quam  e  rnenfa 
adurgerent.  Unguentum  vero  ,  quod  in  fine  menfie, 
inter  ipfa  bellaria,  convivis  fuifiet  prseftitum ,  veluti 
recens  fulum  in  caput  convivantium  tamdiu  ibi  fer- 
vari  potuit;  quamdiu  e  ftratis  furgentes  convivas,  in 
publicum  progrederentur  ;  eaque  capitis  undione , 
convivatos  ede  omnibus  indigitarent,  atque  jejunium 
occultaient :  ut  propterea  de  hoc  poftremo  unguen- 
torum  genere  Servatorem  ad  occultandum  jejunium 
dixiffe  :  'Tu  autem  cum  jejunas  ,  unge  caput  tuum ,  non 
immerito  a  nobis  cenfeatur. 


20/ 


B 


CAP.  X  L  I. 


Unguenta  pueris,  puellisque  prseminiftris ,  con¬ 
vivis  porrigebantur. 

Ad  loca  Johel.  cap  3.  Et  pofuerunt  puerum  in  pro- 
fibulo  ,  dr  puellam  vendiderunt  pro  vino.  Lue. 
y.  Aquam  pedibus  meis  non  dedifti.  Et  ad  'alia  loca. 


N 


E 


Ullvm  quidem  eft  inter  vitia  monftrum, 
quod  foeda  non  ingeflerit  in  mundum  luxu¬ 
ries.  Hasc  puerorum  ,  ac  puellarum  minifte- 
rium  in  conviviis  Romanorum  ,  atque  Graecorum 
docuit  ,  ut  illorum  pulchritudine,  atque  elegantia 
pafceretur  vifus  ;  epulis ,  iftarumque  condimentis, 
8c  vino  pafceretur  guftus ;  fambuciftriis  deledaretur 
auditus  i  unguentis  tenerentur  nares;  puerorum  ac 
puellarum  minifterio  tadus  quoque  luxuriae  incita¬ 
menta  fentiret.  quamobrem  minime  fatis  duxere  ex 
propriis  regionibus  pueros  accipere ,  fed  pretio  maxi¬ 
mo  emptos  ,  formofiffimos  habere  curarunt,  qui 
etiam  mollitie  depravati,  ut  moris  eft  mulierum, 
in  ipfa  oris  fpecie  plurimum  luperbirent ,  quod 
Juvenalis  Sat.  y.  reprehendit  ac  dolet,  dicens : 

tu  Getulum  Gammedem 
Rejpice  cum  fities.  nefert  tot  millibus  emptus 
Pauperibus  mifcere  puer :  fed  forma ,  fed  ditas 
Digna  fuper  cilio :  quando  ad  te  pervenit  ille  ? 

Quando  vocatus  adefl  calida ,  gelidaque  minifer  ? 
Quippe  indignatur  veteri  parere  clienti , 

Quodque  aliquid  pofcas^  &  quod  fe  f  ante  recumbas . 
Maxima  quaque  domus  fervis  efi  plena  fuperbis. 

Dixiffe  vero  poetam,  puerum  miniftrum  calidte 
ac  frigidae  aliqui  tradunt,  quod  Neronis  feculo  vo¬ 
luptatibus  caufa  nepotini  illi  excogitadent  aquam 
prius  calefacere  ,  deinde  nive  eandem  frigefacere , 
ut  rigoris  ac  frigidi  vi  frigidior  aqua  fieret ;  quod 
etiam  Plinii  teftimonio  firmari  poteft  dicentis  lib.  19. 
Cap.  19,  Decoquunt  alii  aquas:  mox  &  illas  hiemant. 
Nec  iltorum  auctorum  fenftim  reprobo,  fed  fortafle 
magis  ad  fenfum  poetae  erit,  puerum  dici  miniftrum 
calidae,  gelidaeque  aquae,  ratione  duplicis  ufus aquae 
in  coenis,  nimirum  ad  pedes,  &  ad  pocula;  frigida 
ad  haec,  calida  vero  in  ablutione  pedum.  Licet  enim 
in  aeftate  frigida  etiam  pedes  abluere ,  nullum  dice¬ 
ret  incommodum;  ea  tamen  frequenter  uti  infalubre 
quidem  effet :  ut  proptera  fanitatis  faltem  de  caufa  , 
tam  hieme  quam  in  reliquis  anni  temporibus  ,  in 
ablutione  pedum  dum  accumberent  veteres,  calida 
ufos  fuifle  aqua  probabilius  videatur ;  deque  hac  ca¬ 
lida  acjua,  £c  pedum  ablutione,  poetam  intelligen- 
dum  putemus,  quod  eorum  cum  primis  minifterio 
ad  id  uterentur  veteres ,  diximus  id  fupra  cap.  33. 
&  locus  ibi  ex  Petronio  allatus ,  intentum  praeclare 
probabat.  Probat  etiam  illud  idem  Juvenalis  alla¬ 
tus  locus  ,  ,8c  Plautinus  Toxilus  in  convivio  ad 
Sagariftionem  ;  qui  una  fecum  accumbebat  ;  cui 
dicitur: 

Locus  hic  tuus  efi  ,  huc  accumbe. 

Ferte  aquam  pedibus ,  praben'  tu  puer. 

Locus  etiam  a  nobis  allatus  cap.  illo  33.  illuftra- 
tur ,  puerum  enim  vini  &  aquae  miniftrum  in  con¬ 
viviis  monftrabat.  In  ea  vero  porrigenda,  ac  mini- 
ftrarrda  tam  indecore  veteres  pueris  abufi  funt,  ut 
his  nudis  ad  haec  uti,  minime  illos  puderet,  quem¬ 
admodum  lapis  perantiquus  a  nobis  ex  vinea  Card. 
de  Montealto  retro  jam  allatus  perfpicue aperit:  plu- 
resque  alii  in  parietinis  Urbis  reperti ,  8t  ad  lucem 
in  dies  revocati.  Si  vero  veftiti  in  coenaculum  ve- 
niffent  pueri,  illi  ipfi  fucati,  unguentis  madidi ,  Sc 
compti  apparebant.  Frequens  enim  fuit  puerorum 

illius 


208 


Myrothec 


illius  feculi,  mundo,  non  jam  muliebri,  fed  potius 
puerili  operam  dare,  paffim  fcriptores  id  affirmant, 
de  quibus  Clem.  Alex.  lib.  3.  Paedag.  cap.  3. ait: 
Qtn  enim  a  corporis  cultu  minime  puri  funt ,  fi  nequa- 
quam  fani  funt  ;  ad  mollitiem  autem  declinantes  plane 
ejfceminantur  i  illiberali  quidem  tonfu ,  ac  meretricie  fe 
tondentes ,  fubtilibus  autem ,  ac  perfpictiis  vefiibus  indu- 
tl  •>  gt°r‘0J*  undequaque  obeuntes  ,  mafiichen  rodentes, 
unguenta  olentes.  Vitium  hoc  Phrygiis  praecipue, 
atque  Trojanis  objiciebatur  j  tefte  Euripide  in  Ore- 
fte,  quem  infra  citabimus.  Et  Virgil.  ffLneid.  lib. 
12.  apud  quem  Turnus  cum  vEnea  praeliaturus  pro¬ 
priam  alloquitur  haftam  ,  eamque  de  vidtoria  pre¬ 
catur  ;  eo  argumento  ,  quod  fibi  cum  effoemina- 
to  ,  &:  compto  viro  pugnandum  fit,  dicens, 

da  Jl emere  corpus , 

Loricamque  manu  valida  lacerare  revulfam , 
Semiviri  Phrygis  ;  (fi  foedare  in  pulvere  crines , 
Vibratos  calido  ferro  ,  myrrhaque  madentes. 

Quod  vero  hi  ipfi  Phryges  ,  in  menfis  miniftra- 
rent  pocula,  Juvenalem  aperuifle  mihi  videtur, cum 
dixit  Satyr.  y* 

fibi  pocula  cur  for 

Gatulus  dabit ,  aut  nigri  manus  ojjea  Afauri , 

Et  cui  per  mediam  nolis  occurrere  noilem 
Clivo  fi  veheris  dum  per  monumenta  Latina. 

Flos  Alia  ante  ipfum  pretio  majore  paratus , 

Quam  fuit  &  Tulli  cenfus  pugnacis,  &  Anci, 

Idem  Poeta  ibidem  meminit  fervi  ad  pocu¬ 
la  millibus  empti,  &  Satyra  11.  ad  eadem  po¬ 
cula  Phrygem  fervum  reponit :  ut  propterea  comp¬ 
tos  hos  ipfos ,  &  unguentatos  miniftrare  in  conviviis 
certiffimum  effie  debeat.  non  enim  afpecie,  6c  forma 
florem  puerum  dixit  Juvenalis  loco  jam  allato,  fed 
a  cultura  ,  Sc  unguentorum  copia  ,  qua  Afia  abun¬ 
dat  ,  illum  fic  appellavit.  Habet  id  etiam  Senec. 
cpiit.  123.  ubi  ait :  Turpe  efl  neminem  ejfe  m  comitatu 
puerorum  ,  cujus  fana  facies  medicamentum  defideret. 
Sed  &  M.  Seneca  lib.  1.  controv.  in  praefat.  in  ea¬ 
dem  fententia  dixit:  Somnus ,  languorque ,  ac  fomno  , 
(fi  languore  turpior ,  malarumque  rerum  indujlria  mva- 
(it  animos  s  cantandi ,  faltandique  nunc  obfcoena  fiudia 
ejfoeminatos  tenent  i  &  capillum  frangere ,  &  ad  mulie¬ 
bres  blanditias  vocem  extenuare ,  mollitie  corporis  certa, 
re  cum  foemmis ,  (fi  immundtffimis  fe  excolere  munditiis , 
nofirorum  adolefcentium  fpectmen  efi.  Capillum  fran¬ 
gere ,  intelligas  velim  de  more,  Sc  ex confuetudine 
illius  perditiffimi  feculi  ,  cum  primis  apud  Roma¬ 
nos  ,  Servatore  noftro  cum  hominibus  vifibiliter 
agente.  Au&or  efl  Virgil.  lib.  10.  iEneid.  apud 
quem  iEneas  Laufum  a  fe  percuffium  ad  necem  fo- 
latur,  dicens: 

Hoc  tamen  infelix  miferam  folabere  mortem , 

Aenea  magni  dextra  cadis,  increpat  ultro 
Cunblantes  focios ,  (fi  terra  fublevat  ipfum  , 

Sdngume  turpantem  comptos  de  more  capillos. 

Quae  juxta  rationem  poeticam  ,  mores  feculi,  in 
quo  haec  fcribebantur ,  refpiciunt :  fuit  vero  Odfavia- 
no,  ac  Tiberio  imperantibus  dum  haec  fcriberen- 
tur?  adolefcentioresque  muliebrem  imitarentur  mol¬ 
litiem.  His  igitur  effceminatis  pueris ,  his  mollibus 
adolefcentibus  luxus  veterum,  &  veterum  lafcivio- 
res ,  in  convivio  ad  aquam ,  &  oleum  convivis  por¬ 
rigenda  utebantur  ,  necnon  etiam  in  miniflenum 
unguentorum  convivalium :  vel  potius  affirmabimus 
pueros ,  puellasque  ad  libitum  dominorum ,  loco¬ 
rumque  confuetudines  ,  convivis  pracflitifle  olea  8c 
unguenta.  Stat  pro  pueris  Athenaeus  lib.  iy.  cap. 
10.  his  verbis:  •areAzvzyx.orroov  Tz  r  iTedduv  ov  dhocfid- 
Sfoiii  Jt,  eitAnf  fflvtrolc  fusiori  pvgfi  jtKCv.ovAkov  frzeiffd- 


B 


D 


E 


I  V  M.  I.  209 

i «Jfi/o?  rif  ,  Tui  to  ^j<ruirov  zirz%fi<rev.  hoc 

efl  :  Circumferentibus  autem  pueris  unguenta  tn  alabas¬ 
tris ,  (fi  aliis  vafis  aureis ,  dormitantem  Cynulcum  intui¬ 
tus  aliquis  unguento  faciem  illevit.  Puerorum  igitur 
erat ,  convivis  recumbentibus ,  eifdem  unguenta  mi- 
niftrare  ,  atque  porrigere.  In  eamdem  lentendam 
Euripidem  in  Orefte  dixifle  puto. 

O.  j tj  7 rwf  ;  t%ei  fi  fi» f>/3dgcv?  ozrdovxc. 
n.Tivxc;  Qpvywv  fi  %Szv,dvT, fzcasfi  zyd. 

O.  O fouf  bvo7r\(>MV ,  Xj  pvguv  Sfoifcbvoes. 

Agebatur  enim  inter  Oreftem  &  Pyladem  de  in¬ 
terficienda  Helena,  necemque  confultabant.  Pyla¬ 
des  Oreftis  amicus  erat,  &  in  nece  focius.  Certam 
necem,  &  fugam  meditabantur:  utrumque  arduum 
putabat  Oreftes  ,  quod  Helena  fervos  Trojanos  prre- 
fto  apud  fe  haberet:  utrumque  facilem  cenfebat  Py¬ 
lades  ,  quod  foeminis  molliores,  ac  viliores  effient 
pueri,  quifpeculis,  8c  unguentis  operam  dabant ;  fic 
enim  interpretantur  allata  carmina. 

Or .  Et  quomodo?  habet  enim  barbaros  comites, 

Pyl.  Quos?  neminem  Phrygum  timeo  ego. 

Or.  Quales ,  fpeculorum ,  (fi  unguentorum  curatores', 

Htec  de  pueris.  Verum  pro  puellis  quoque  un¬ 
guentariis  flat  Athenaeus  lib.  4.  cap.  1.  Carani  cce- 
nam  fcnbens:  tjdrj  dg  ripwv  rfi zws  dTryjiAoT^iupivuv  t2 
eutp^ovetv  ,  tvrfifidnuuriv  dvAriT(>lfof  ,  ^  pnscrov^yo))  x, 
(ToipfiiSHtfpiaj  t tvzc  'p Ovidii'  ip di  pSf  doxw  yvpvA  ,  ttaIlu 
iAzyov  rivzc  z%<jv  ytruvae  ,  cfirotf^dp^od  tz  dirijA^ov  x,  Z7rzi- 
<t>jA9 -ov  ceKKou  <pg (jovo-cy  KvkvSovs  uv()<j\j  znxsn  Sbo  ,  c\Jvdzdz- 
pivac  ipmri  xqva-u,  t Iw  pQ  dqyvgfiv  ,  fiv  Tz  ,  xo tv- 

Kioum;  ,  k,»? a)  '5st3<si$oK(M,  hoc  efl  ,  jam  cum  nos  volup¬ 
tate  perfufi  minus  temperantes  exift eremus ,  ecce  repente  in¬ 
tromittuntur  cantores  ,  tibicina ,  &  qua  fambucam pulfa - 
bant  Rhodia  quadam  mulieres  s  mihi ,  ut  arbitror  nuda ,  di¬ 
cebant  quidam  tunicis  indutas  fuijfe  ;  cantus  tlU ,  ac  mo¬ 
dos  exorfi  fiatim  abierunt  ,  moxque  fuccejferunt  aha 
unguentaria  vafcula  geflantes ,  unaquaque  duo ,  aurea 
fafcia  colligata  i  aureum  alterum ,  alterum  argenteum , 
qua  cotylam  caperent  i  convivarum  fingulis  ea  data  funt. 
Haec  ibi  de  puellis,  unguentorum  in  convivio  prae- 
miniftris.  In  genere  vero  facra  oracula  puellas  un¬ 
guentorum  miniftras  tradunt  ,  1.  Reg.  ubi  de  jure 
Regio  dicitur  a  Samuele  ad  populum  :  Filias  quoque 
veflras  faciet  fibi  unguentarias.  Sed  &  pro  pueris, 
atque  puellis  flat  Catullus  nofter  inter  Romanos 
fcriptores,  qui  ea  lege  carm.  13.  Fabullum  ad  coe- 
nam  invitat ;  cibos  ille  ut  afferat ,  ipfe  vero  un¬ 
guenta  tantum  fe  praffiaturum  fpondet:  qu<e  cum 
a  pueris,  atque  puellis  porrigentibus  fe  habuiffie  af¬ 
firmet,  obiter  nos  quoque  admonet,  hisprasminifiris 
unguenta  in  convivium  miniftrari  folita  :  ait  enim : 

Nam  unguentum  dabo ,  quod  mea  puella 
DonarUnt  Veneres,  Cupidinesque , 

Quod  tu  cum  olfacies  ,  Deos  rogabis , 

Totum  ut  te  faciant ,  Fabulle ,  nafum. 

Veneres  dixit  puellas?  Cupidines  vero  in  pluraF 
numero  dixit  pueros  ad  libidinem  ;  de  quibus  jam  in 
fuperioribus  loquuti  filmus.  Ad  quam  pariter confue- 
tudinem  fortafle  Propheta  Joel  loco  citato  refpexit, 
cura  puerorum ,  puellarumque  in  conviviis  ufum  re¬ 
prehendit.  nec  enim  mulier  peccatrix,  cum  unguen¬ 
to  ,  in  convivium  irruiflet,  Servatoris  noflri  pedes 
undtura;  nifi  temporis  illius  conluetudo,  mulieres 
etiam  inhoneftas,  ad  unguentorum  ufum  inter  pocu¬ 
la  admififiet. 

Quamvis  vero  certiffimum ,  atque  indubitatum  fit; 
Servatorem  noflrum  fan&iffimum  ,  hujus  generis 
convivia  horruiffie;  nec  argumento  aliquo  permiffu- 
rum  ab  his  fibi  aquam  ,  oleum,  aut  unguentum, 
nifi  converfionis  caufa ,  in  convivio  miniftrari,  cum 
O  defe&um 


Sacrorvm  El^OCHRISMATHN. 


210 

defeaum  aqum  in  Pharifaico  convivio  illi  ipfi  objV 
cit  •  ab  hac  tamen  mollitie  minime  alienos  extitiiie 
Ifraeiitas  ,  Iaerae  telhntur  lkeras  a.  Machab.  4.  hic, 
enim  fermo  eft  de  Jafone,  qui  ambiebat  fummum 
Sacerdotium  :  Etenim  aufus  eft ,  inquit  textus  , 
ipftt  arce  gjmnafium  conftitttere ,  &  optimos  quofque ephe¬ 
borum  in  lupanaribus  ponere,  quod  vero  pueris,  Prae¬ 
lita:  uterentur  ,  five  abuterentur  _  in  convi¬ 
viis ,  locus  Joelis  cap.  3.  demonftratrin  quo  licet 
mores  sentium  Propheta  redarguat  ,  innuit  tamen 
quales  illius  feculi  mores  effent;  &  quid  accident 
populo  Ifraelitico  ,  dicens  :  Et  pofuerunt  puerum  in 
proftibulum ,  &  puellam  vendiderunt  pro  vino,  hocelt, 
ufi  funt  puero  St  puella  in  conviviis  ad  meretri¬ 
cium.  Favet  huic  interpretationi  hebraicum  exem- 
c,  .  dVC  ,  „•  I1S .  ,bVi  ]"3  rao  mVm  mna  iVin  unn 

plar ,  111  quo  legimus.  :  -  I—  *«-•  *  -  •••'  •• 

hoc  eft ,  Et  dederunt  puerum  in  meretricem ,  &  puellam 
in  vinum ,  &  convivati funt.  ut  jam,  &  Fucus,  &  mu¬ 
liebris  mollities  ab  illis  ufque  temporibus,  in  pue¬ 
ris  ad  ufum  conviviorum ,  ex  divinis  oraculis  perfpi- 
cua  fiant. 

Oleum  enim  aromatibus  conditum  ,  quod  apud 
molliores,  pueris  prasminiftris  porrigebatur  ;  quo¬ 
modocumque  tamen  ab  aliis  fimiliter  convivis  daba¬ 
tur  ex  inftitutis  illius  feculi  ,  fervis  eadem  mini- 
ftrantibus.  propterea  Servator  nofter ,  poftquam  de- 
fedum  aqu.x  Pharifeo  exprobraflet ;  defeftum  quo¬ 
que  olei  illi  ipfi  merito  quidem  objicit ,  dicens : 
Oleo  caput  meum  non  unxifti.  habita  vero  ratione  no¬ 
biliorum  ,  qui  etiam  in  his  molliores  erant ,  apud 
quos  non  tam  olea  aromatibus  condita ,  quam  prae- 
ftantiffima  unguenta  convivis  praebere  mos  erat,  fub- 
intulit.  hac  autem  unguento  unxit  pedes  meos. 


21 1 


B 


CAP.  X  L  1 1. 

Aromatum  ^  St  unguentorum  in  vino  potando¬ 
rum  ufus  illuftratur. 

Ad  loca  Sap.  Z.  Vino  &  unguentis  nos  impleamus. 
Cant.  1.  Meliora  funt  ubera  tua  vino  fragrantia 
vnguentis  optimis.  Pfal.  23.  Parafti  in  confpeblu 
meo  menfam ,  adverfus  omnes  qui  tribulant  me.  Im- 
pinguafti  in  oleo  caput  meum  ,  &  calix  meus  ine¬ 
brians ,  quam  prularus  eft.  Et  ad  alia  loca. 

ARomata  vino  commifcuiffie  veteres,  vel  il¬ 
lud  Plutarchi  lib.  6.  Sympof.  quasft.  7.  pro¬ 
bat;  apud  quem  erat  quasftio,  de  vino  perco¬ 
lando,  an  nimirum  percolandum  effet  vinum;  inde 
occafione  fumpta  ,  aromatum  meminit  ;  quae  vino 
commifcebantur  ,  dicens  :  Proinde  etiam  qui  vinum 
aloe ,  aut  cinnamomo ,  vel  croco  inficiunt:  ii  quaft  mu¬ 
lierem  comptam  curiose  in  convivium  adducunt ,  & pro- 
ftituunt.  Nec  folum  eo  transfufi  funt  in  voluptati- 
tibus,  ut  aromata  vino  mifcere  non  vererentur ;  fed 
St  pocula  ipfa  aromatibus  pulverizatis  componere 
fluduerunt.  feribit  hoc  Athen.  lib.  11  cap.  3. dicens: 
iyu  «Fe  iv  oi$a,  ori  'irofkoiy.ig  !$•)  r x  r.i^fiy,ixcM,Tid- 

y-ocroc ,  w?  jtj  t  ce  7T  xf  yy^Tv  cm  t>js  Ko7r7«  Kc&rayoftfiot'  yf 
$  d^oychruv  <ruy,Qvgx&ei<rtji  <£  yijf  oTrhxTcy.  ^  A’g/s-org- 
/.»)?  CV  TU)  A&A  eu  pOe^EJtO)  <P»)(rJ -SJ^J(T<»y0§dt/0- 

f yXT  blX  TS  TY,V  OVfjV  «V  Tok  (Ug9 -»f  iroifpifQk- 

tfs-  T0  §'(fjy-XIVOfV \jXC  T  OlVOV  ,  3JTT0V  7T0lf!v 
/xiQ vmujv.  cy.v/)vy<;  £3,  ^  q^lvov,  jtj  t  'tonsruv  di  rovSuf) 
fufilAyj&iVTlOV  ,  tlJ/OV^)  ,  Xj  Tdfxf.yjiQVTUn/  eii  t  olvov  >] TTOV 
pe9Jirx.air»V  kxv  oifAu  y,^<j  <p^<r3v  ,  cd  ’?oJfe.x.cb%iVTfS‘ii 
ylvoft)  ,  cyfiv^C  ,  e^ivou  ,  av&ouf,  x/nxov  ,  fixAtrdyov , 
dy.dy.QO  ,  xiv\ixy.dyo\j ,  a-uvtft&iv ruv ,  d<p’uv  t/  mvoyfyjQv 
tw  ol\u)  S-hxTuy.i&xiirqcv ,  wj-g  km  t  Aft^obnrlm 

afigef. Av{v ,  rd  7rvdJy,XTX  ^errov.  hoc  eft,  Cognovi  ta- 


D 


E 


F 


men  jocundifiima  ejfe  fepius  fiElilia  pocula  i  velut  apud 
nos  ea,  qua  ex  Copto  afportantur :  coquuntur  enim  ex 
terra  cum  multis  aromatibus  commift a.  Anftoteles  quoque 
in  libro  de  ebrietate ,  Ollula  Rhodiaca ,  inquit ,  in  con¬ 
vivia  inferuntur  tum  ad  voluptatem ,  tum  ad  ebrietatem 
fedandam j  &  quod  ex  calefablo  vino  bibentes,  minus 
ut  inebrientur  efficiunt,  etenim  mjrrha ,  odorato  junco , 
&  aliis  ejufmodi  conjeclis  in  aquam  coquuntur  i  ideoque 
vinum  ajfufum  minus  inebriat .  &  m  alia  parte ,  fupple 
ejufdem  libri,  dicit,  Rhodiaca  olla  fiunt  myrrha  ,  odo¬ 
rati  junci  flore  ,  croco  ,  balfamo ,  cinnamomo ,  amomo 
fimul  cobiis  ;  qua  de  caufa  vinum  ajfufum ,  &  potum 
tam  valenter  arcet  ebrietatem ,  ut  etiam  cobio ,  difcujfo- 
que  vaporofo  fpiritu  ,  venerem  extmguat.  Hinc  non¬ 
nulli  mecum  putant  murrhina  vafcula ,  five  pocula 
ortum  duxilfe  :  didtaque  murrhina ,  quafimyrrhina , 
hoc  eft  coagmentata  ,  atque  compofita  ex  myrrha. 
Fieri  enim  converfionem  Graeci  Y  in  U  Latinorum 
perfpicuum  eft.  Horum  poculorum  meminit Sueton. 
in  Odtav.  Auguft.  cap  71.  dicens:  Ex  quibus ,  five 
criminibus  five  maledictis  infamiam  impudicitia  facilli¬ 
me  refutavit  ,  &  prafentis  ,  &  poftera  vita  caftitate. 
Item  lautitiarum  invidiam ,  cum  &  Alexandria  capta 
nihil fibi  prater  unum  murrhmum  calicem  ex  inflrumento 
regio  retinuerit ,  8cc.  Meminit  Plin.  lib.  3  7.  cap.  z. 
referens  Petronium  virum  Confularem  Neronis  in¬ 
vidia  moriturum  ;  ut  menfam  ejus  exheredaret, 
trullam  murrhinam  CCC  feftertiis  emptam  confre- 
gifle.  Tanto  vero  in  pretio  habebantur  murrhina 
hasc  vafa,  ut  inter  gemmas  numerarentur,  audlore 
Seneca  epift,  12.3.  id  affirmamus.  Romanorum  qui¬ 
dem  faftum  irridet,  ac  damnat,  dicens:  Omnes  jam 
mulos  habent ;  qui  criftallwa ,  &  murrhina ,  &  celata 
magnorum  artificum  manu  portent.  8c  lib.  7.  de  Benef. 
cap.  9.  ait:  ZJideo  murrhina  pocula ,  parum  fcilic  et  lu¬ 
xuria  magno  fuerat  i  mfi  quod  vomant ,  capacibus  gem¬ 
mis  mter  fe  propinarent.  His  igitur  gemmis  Senecae, 
fi  addantur  ,  que  de  trulla  murrhina  CCC  feftertiis 
empta  ex  Plinio  retulimus;  quodque,  de  murrhino 
calice  ex  apparatu  Regio  tradidit  Suetonius  jam  re¬ 
latus  ;  fole  clarius  confpicietur  ,  murrhina  vafcula 
quanto  fuerint  in  pretio  ;  fed  St  Lucan.  de  hisintel- 
1  igitur  : 

Non  auro ,  murrhaque  bibunt. 

De  his  quoque  Martial.  nofter  in  Apophoretis ,  ait : 

Si  calidum  potas ,  ardenti  murrha  Phalerno , 

Convenit ,  dr  melior  fit  fapor  inde  mero. 

Et  licet  Plinius  exiftimafie  videatur  murrhina  hec 
pocula  ,  ex  quodam  genere  terras  fieri ,  in  ultimo 
natur,  hiftorias ,  cap.  8.  cum  ait :  Oriens  murrhina  mittit : 
pracipua  tamen  in  Carmania,  humorem  putant  fub  terra 
calore  denfari.  fplendor  eft  murrhinis  fine  viribus ,  nitor - 
que  verius  quam  fplendor.  in  pretio  varietas  eft  colo¬ 
rum,  quando  fcihcet  purpura  rubefeens ,  aut  lac  cande - 
fcens ,  in  his  vifitur.  aliqua  eft  etiam  m  odore  commen¬ 
datio.  nihilominus  fi  murrhina  vafa  a  myrrha  dici 
velimus,  Plinium  interpretabimur,  non  de  terra, 
five  de  materia,  ex  qua  folummodo  pocula  illa  com¬ 
ponerentur;  fed  potius  de  aliquo  terras  genere,  ad 
commixtionem  myrrhae  ,  St  reliquorum  aromatum 
magis  accommodatas,  ex  qua  una  cum  aromatibus 
pocula  murrhina  conficiebantur. 

Fuifle  vero  hasc  murrhina  vafa  libidinis  incita¬ 
mentum  maximum,  teftatur  Petron.  in  fragmentis 
ignotas  fedis,  quas  apud  illum  habentur.  Glico etiam 
meretrix  apud  Furium  Comoediarum  feriptorem ,  id 
probat,  dicens:  Myrrhtnum  mihi  adfer ,  quo  virilibus 
armis  occurfem  fortiufcula. 

Verum  quid  miramur  adeo  odoribus  veteres  cap¬ 
tos;  ut  non  folum  vino  aromata  mifcerent;  fed  ipfa 
quoque  pocula  ex  aromatibus  efficerent;  miremur 

potius 


212 


M  Y 


ROTHECIVM  L 


potius ,  rton  tam  aromata  ,  quam  unguenta  vino 
inffcuiffe  ,  &  haec  commixta  illos  bibiffe;  ut  unico 
vini  hauftu  guftui,  olfattuique  voluptatem  afferrent, 
ita  Theoph.  in  lib.  de  odor,  ratiocinatur :  p,ly\i'virau 
roi  p&  owrijs  t?  0<rp)?  evtxct  ,  ii)  ®t?g  t«vt Iw  r lui 
ai<£ry]<uv ,  t<*  wfusiQ  v,£vv<lv  fixAcffyu  rrjv  yevciv  oiov  ug 
cl  Ttf  pv&  TCU?  oivotff  «7T<^£0VT£f  Yt  T&  CC^Uy,» T»  t pfidfhOV- 
reg ,  eu  fi  cut&Qig  ovviyyvg  ov<r»i  ito igvm  rlvot  )&nhccv<riv 
u^riAuv.  hoc  eft  ,  Sed  nonnulla  mifcentur  odoris  ipfius 
gratia:  &  ut  odoratus  moveatur  i  nonnulla  guftm  \  ve - 
lut  condimenta  quadam:  ut  qui  vino  unguentum  infun¬ 
dunt  ,  aut  aromata  inficiunt ,  nam  horum  fenfuum  vi¬ 
cinitas  mutuo  quodam  ufu  firuitur.  idcirco  lautitiis  odo¬ 
ris  commendationem  qu&runt.  Hunc  vero  unguento¬ 
rum  in  vino  ufum  ollendit  in  antiquis  Luciani  Ni¬ 
grinus  ,  &  improbat :  k,  r  oJvov ,  inquit ,  bv  r oTg  cvp,- 
nofloig  yitoe  xfirov ,  jt,  d^p-drm  cAt%iov\ ou.  hoc  eft. 
Et  vinum  m  conviviis  cum  plaufu  &  aromatibus  ejfun- 
dunt,  rovrovf  «V**  Tovf  ^'vdp.o^ntlvovrag  y  &  unguenta 
hi  bibunt ,  inquit  Lucianus,  ori  p-y&e  ','<rolc'* 

roug  klrftvyiotig-.  quoniam  neque  voluptatibus  uti  nove¬ 
rint.  teftatur  hoc  Athen.  lib.  z.  cap.  27.  dicens:  otj 

etg  TO  <rsr {jiropooo  ,  txvt*  bviSdiCovTO  ,  itiitiy. ,  <poft\)g  , 

cpivQv  00 ,  ,  jw-v^ov  ouyviiUov  ,  hoc  elt  ,  Propomati 

tfi a  injiciebantur ,  piper  ,  malobathrum ,  myrrha,  cype- 
rus ,  unguentum  Aegyptium.  Erat  autem  Propoma 
apud  veteres,  genus  potionis,  five  poculi  ex  vino , 
8c  meile  commixti;  mulfum  fortaffe  Latine  dixe¬ 
rim;  praeludia  haec  erant  compotationis,  &  coenae. 
In  hoc  igitur  poculo,  praeter  jam  ditfta  aromata, 
unguentum  quoque  iEgyptium  adhibebant.  Illum 
eundem  unguentorum  abufum  repetit  Athen.  lib.  3. 
cap.  au&oritatecujufdam  Dexicratis  in  opere  quod 
infcnbitur  ,  A  feipfo  errantes  ,  dicens:  SQ^^tg 
bv  t w  in iy optivos  vtfii&vrav  nKotvup.ivoi  (pqrtv. 

ei  pi&vco  ,  Yj'xGvot'  ttlvce , 
jij  pv$ov  11 r)  gop-otrog  r.pjf.rigov 
Ai'yv7rlog  itoiei. 

Quo  quidem  in  loco  do&iffimum  Dalecampium 
fallum  fufpicor.  hic  enim  Termonem  haberi  ab  Athe¬ 
naeo  putat  de  unguentis  ad  linendam  faciem ;  &  per 
figuram  fynecdochen  tS  gopotrog  ,  pro  rS  <ssCS<sunro\> 
explicat.  &  quae  unguenta,  ori,  ac  gullui  fore  ului 
fcripferat  Dexicrates ;  linienda;  faciei  ipfe  adhibuit, 
ufus  enim  potandorum  unguentorum  ab  ejus  captu 
deciderat;  propterea  ad  faciem ,  non  vero  ad  pocu¬ 
la  rationem  haberi,  in  illo  loco  putavit.  Ab  illius  igi¬ 
tur  interpretatione  recedentes ,  locum  allatum  fic  in¬ 
terpretabimur. 

Si  autem  ebrius  fum  ,  &  nivem  bibo  i 
Et  unguentum  m  ore  praftantiffimum 
Aegyptus  facit. 

Hoc  enim  unguentum ,  quod  iEgyptium  appellaba¬ 
tur,  praeter  odoriferam  qualitatem  digniffimam ,  quam 
ob  caufam  fummo  erat  in  pretio,  cum  primis  prae- 
ftantiffimum  cenfebatur  ad  pocula,  fuavifiimumque, 
a  veteribus  illis  Graecis  :  quemadmodum  plurima 
Athenaei  teilimonia  probant.  Nec  folum  apud  Grae¬ 
cos,  bibendorum  unguentorum  confuetudo  invaluit; 
fed  Romani  quoque  illam  admiferunt;  quamobrem 
aromatibus  medicato  vino,  auftore  Theophrafto, 
utebantur  :  &  illud  etiam  in  doliis  fervabant.  ex 
Plauto  in  milit.  glor.  act.  3.  fcen.  z.  aperte  id  col¬ 
ligitur,  apud  quem  puer  quidam  fic  loquitur: 

Dimifit  nardini  vini  amphoram  cellarius . 

Mitto  nunc  illos,  qui  cum  Taubmanno  legunt 
demifit ,  pro  dimifit  i  quod  nimirum  ex  editiore  loco, 
vini  amphora;  demitterentur  inferius,  etenim  cella¬ 
rius  poftquam  ex  editiore  loco  vini  amphoram  demi- 
fiffet;  inferius  eamdem  dimittere,  hoc  eft  non  cu- 


21  £ 

Ajftodire  potuit,  nec  legendum  probo  unam  ampho¬ 
ram  ,  pro  vini  amphora  quod  voluit  Taubmannus: 
illud  enim  de  unguento  nardino intelligi potuit;  hoc 
vero  de  quo  nofter  Plautus  agit,  clariori  lententia  de 
vino  nardino  intelligendum  fore,  vox  Sc  nomen  cel¬ 
larii  docet,  vinaria;  quidem  taberna;  accommodatum 
magis,  quam  officinae  unguentarias,  fed  &  Martial, 
lib.  13.  num.  123.  hac  de  caufa  vina  Maffiliana  lau¬ 
dat  ,  dicens : 

Enmea  Afaffiha  ponere  vina  potes. 

Fumea  Maffiliae  dixit;  quod  unguentis  &aromatibus 
condita  effent ,  fi  antiquis  creditur  Commentatori- 
B  bus.  Sentiunt  aliter  recentiores  :  verum  ab  illis  fine 
■  ratione  recedendum  non  erit.  Nec  enim  peflimi 
illius  feculi  homines  modefte  fegefferunt  in  unguen- 
1  tis  vino  commifcendis ;  quin  potius  fuerunt  adeo» 
profufi,  ut  copiam  maximam  unguenti  vino  commi- 
lcerent.  teftatur  hoc  Juven.  fatyr.  6.  hasc  ipfa  dam¬ 
nans,  &  dicens: 

Quid  enim  ‘Venus  ebria  curat  ? 

Inguinis ,  &  capitis  qua  jint  difcrimina  ,  nefcit ; 
Grandia  qua  mediis  jam  noElibus  oftrea  mordet  3 
Curri  perfufa  mero  fpumant  unguenta  Falerno , 

Cum  bibitur  concha ,  cum  jam  vertigine  tetlum 
Ambulat,  &  gemmis  ex  fur  git  menja  lucernis. 

Unguenta  dixit  fpumare  Poeta,  a  copia  illorum; 
ficut  etiam  concha  bibi  alleruit,  ut  copia;  unguen¬ 
torum  vini  quoque  copiam  adjungeret  ;  luxumque 
illorum  in  ccenis  reprehenderet.  Quamobrem  quoties 
j de  convivio  fermo  eft  in  monumentis  veterum;  to¬ 
ties  unguento,  vinum  illis  jungentibus ,  vino  quo¬ 
que  unguenta  conjungere  fcriptores  illius  aetatis  coe¬ 
gerunt.  hinc  illud  tam  laepe  repetitum ,  vinum ,  & 
unguentum.  Quamobrem  Plutarch.  lib.  7.  Sympof. 
quaeft.  6.  quam  gratus  fic  amicus  conviva  referens  j 
quamque  pra;clarum  illud  convivium ,  in  quo  ami¬ 
cus  cum  amico  recubuerit;  hanc  animi,  mentifque 
D  fuavem  inter  amicos  tranquillitatem  ,  obfoniis,  vino 
&  unguento  commixtis  comparat,  owfe  fis  tfov ,  oilrs 
clvog ,  ovre  p.vgov  ,  inquit ,  ovrcog  $nx. t/^sjcjv  ,  cug 

1 Tvvfeiirvog  dJvovg  ,  ^  '3r£5<r’5v>!f '  ro  pQ  ofoig ,  kj-irsp.- 

pOOtOIVy  oTg  0  p.ifCldV  p,C(Al‘SOb  ,  Hj  oYvk IV 

Sfi.Jfopfig  iij  pvqoov  igondv ,  Jt,  SQ-itovSdiii&cn ,  (po^Tincv 

fiopiby,  «j  v£s?tA^tov.  haec  ibi  Plutarchus,  qua;  fic  in¬ 
terpretari  poliunt:  Non  enim  obfonium ,  inquit,  non 
vinum  ,  non  unguentum  ,  tantam  voluptatem  adfiert ; 
quantam  una  accumbens  amicus  ,  gratusque  conviva . 
enimvero  quibus  obfoniis  ,  quibus  bellariis  maxime  de- 
lebletur  futurus  conviva  ,  &  quo  vini  genere ,  &  quali 
unguento  ,  quarere  ,  &  percunclari  nimis  eft  importu - 
£  num  ,  atque  wfolens.  haec  Plutarch.  apud  quem  con- 
ftantiffime  vinum  adhaeret  unguento ;  &  unguentum 
jungitur  vino.  Eadem  firnul  jungit  Seneca  epift.  m. 
irridens  hujus  farinae  homines,  qui  nepotinis  frudiis 
feipfbs  dicarunt ;  qui  cum  nodtem  inter  epulas  dedu¬ 
cerent,  jufta  fibi  ipfis  perfolvere,  non  epulum  parare 
indicabant.  Et  hi  mortem  timent ,  inquit,  m  quam Je 
vivi  condiderunt  i  tam  infaufii  ominis ,  quam  noti  urna 
aves  fiunt.  Licet  m  vino  ,  unguentoque  tenebras  fuas  exi¬ 
gant  i  licet  epulis ,  &  in  multa  quidem  fercula  difhnElis 
totum  perverfa  vigilia  tempus  deducant  i  non  convivan¬ 
tur  ,  fed  jufta  fibi  faciunt.  Si  quis  verb  vini,  unguen¬ 
tique  affinitatis  rationem  quaereret,  non  alia  melior,- 


F 


ut  puto  ,  illi  occurreret  ,  quam  veterum  nepotina 
(ludia;  qui  cum  non  fatis  putaffent  corpus  exterius, 
in  cute  tantum  unguentis  infecilfe;  inteftina  quoque 
ut  aromatibus  inficerent ,  unguenta  vino  commifcere 
cogitarunt :  ut  intus  ,  &  iri  cute  mollitiem  prae  le 
ferrent,  unaque  cum  vino ,  unguenta  bibentes,  foe¬ 
tidam  voluptatem  odoratam  ,  ab  ano  in  ufum  illarum 
expirarent  narium  >  quat  tales  voluptates  excogitarant. 
O  2  Ac 


214 

At 

Sponfo 
refpicienti 


Sacrorvm  El^OCHRISMATHN. 


ftemus  cum 


ne  a  facris  longius  abeamus  ; 
r0  in  lactis  Canticis  ,  ad  hanc  conluetudinem 
cum  an :  Meliora  funt  ubera  tua  vmo 
franantia  une  nentis  optimis.  Inepta  namque  compa- 
«tfo  .lia  viden  r°n'ct ,  fimpl.cisli  heret  v.m  ad  ubera 
Sponfo  ,  qua:  ptaftamiffiom  unguentis  madida  o- 
rem-  perpulchra  vero  eadem  comparatio  ,  ad  vinum 
aromatibus ,  &  unguentis  conditum  fi  referatur :  quod 
quavis  fuavitate  licet  redoleat,  ubera  tamen  Sponfas, 
eidem  a  Sponfo  praeferuntur:  quamobrem  dicit. 
Mehora  funt  ubera  tua  vino  fragrantia  unguentis  opH- 

mis  ideft  ,  Melibra  funt  ubera  vino  fragranti  u  - 
auento  praeftantifiimo.  Pulcherrima  fane  facri  Sponfi 
antithefis  ad  illud  lenas  Plautinae  in  Curculione, 
haec  enim  vino  fe  adeo  delegari  affirmabat ,  utqui- 
bufeumque  aromatibus  vinum  praeferendum  aibma- 
retur.  propterea  vinum  alloquebatur  ,  dicens : 

Nam  omnium  unguentum  odor pratuo  nautea  eft  , 

Tu  mihi  ftatte  ,  tu  cinnamomum ,  tu  rofa. 

Tu  crocinum,  &  cafia  es,  tu  bdellium:  nam  ubi 

Tu  profufus ,  ibi  ego  me  pervelim  fepultam. 

Secus  omnino  fentiebat  Sponfus ,  tum  allatis  jam 

verbis,  tum  alibi,  dicens:  Memores  uberum  tuorum 
fuper  Vinum.  Qum  &  adeo  commiicendorum  un- 
euentorum  cum  vino  ufus  Ifraelitas  pervaferatj  ut  ipon- 
la  ad  Sponfum ,  quem  deperibat  diceret :  Apprehendam 
te  &  ducam  in  domum  matris  mea  ,  ibi  me  docebis ,  & 
dabo  tibi  poculum  ex  vmo  condito  ,  &  muftum  malorum 
granatorum  meorum.  1— ^  de  vino  aromatizato  dixit 

hebraicum  exemplar  •,  de  vino  unguentato  Septua¬ 
ginta  dixerunt.  Nam  Chrifto  quoque  Servatori  no- 
Itro  in  crucem  a£to  ,  vinum  unguentatum ,  iive 
myrrha  conditum  propinatum  in  Calvariae  loco,  di¬ 
xit  Marcus  cap.  iy.  iMovv  dvrd  itteiv  6(T*Avpvjj<7*£V0V 
ofvov ,  &  dederunt  illi  bibere  myrrhatum  vinum.  Et  li¬ 
cet  aliqui  putent  cum  P.  Augult.  lib.  3.  de  confenfu 
Evangeliftarum  ,  quem  fequitur  Beda ,  Strabus, 
hoc  vinum  illud  idem  fuifle ,  quod  felle  mixtum  di¬ 
xit  Matthaeus,  vel  ratione  amaritudinis,  quibusnon 
contradico;  vel  quod  idem  vinum  myrrha,  &  felle 
inferum  edet  ;  &  hoc  fcripferit  Matthasus,  illud 
vero  Marcus  :  verius  tamen  puto  cum  Euthymio 
duplex  vinum  Servatori  exhibitum  in  extremis  vi¬ 
tae  mortalis  liminibus :  aliud  ielle  commixtum ;  & 
hoc  ab  inimicis:  aliud  myrrhae  adjunbtum:  di£tio 
enim  icp.v^rcutvov  myrrha  conditum  ,  vel  myrrha 
redolens  interpretatur  :  oblatum  quidem  Chrifto  a 
mulieribus,  piis  caritatis  vifcenbus,  ut  nonnulli  pu¬ 
tant;  quae  Chriftum  lamentabantur ,  Sc  fequebantur: 
quod  tormenta ,  cruciatusque  crucis  fubituris ,  dari 
foleret,  ut  vini  conditi  ardore,  alienatis  fenlibus, 
dolorem,  aut  nullum,  aut  minorem  paterentur.  Sed 
quicquid  fit  de  his,  noftra  non  intereftj  nifi  quate¬ 
nus  perfpicuum  fiat,  ufum  myrrhati  vini  ac  unguen¬ 
tati,  ad  ea  ufque  tempora ,  non  folum  apud  mollio¬ 
res,  fed  etiam  ad  mortem  damnandos,  ad  ipfosmet 
fuffigendos  pervenifie.  Cui  confuetudini ,  unguento¬ 
rumque  luxui  attendentes  perverfi  homines,  crimi¬ 
nibus  undequaque  obnoxii  dicebant  ad  invicem: 
'Venite  fruamur  bonis  qua  funt ,  vino  pretiofo  &  unguen¬ 
tis  nos  impleamus.  Impleamus  nimirum  inteftina  vino 
cum  unguentis  epoto,  ut  jam  ex  divinis  oraculis 
petitis  locis  ,  ab  Hebrasis  ad  Grascos ,  &  Roma¬ 
nos,  reliquasque  nationes  abufum  potandorum  un¬ 
guentorum  ,  profluxifle  nequaquam  dubitandum  ap¬ 
pareat. 


215 

Ad  loca.  3.  Reg.  17.  Vivit  Dominus  Deus  tuus  i 
quia  non  habeo  panem ,  nifi  quantum  pugillus  capere 
potefi  farina  in  hydria ,  &  paululum  olei  tn  lecytho. 
Ibid.  C.  i<y.  Refpexit ,  &  ecce  ad  caput  fuum  fubci- 
nericius  panis ,  &  vas  aqua.  Et  ad  alia  plura  loca. 


P 

A  i 


B 


D 


E 


F 


CAP.  X  L  1 1 1. 

CrofTi ,  Trullee  olearite  aliaque  unguentorum 
vafcula  declarantur. 


Erdifficilem  fane  provinciam  aggredi¬ 
mur  ,  ad  facrorum  unguentorum  vafcula  no- 
ftrum  diligentes  fermonem  ,  eorumdem  mate¬ 
riam  ,  formamque  pro  viribus  explicare  tentantes. 
munus  profe£to  adeo  perdifficile ,  8c  arduum,  ut  a 
nemine  in  facris  literis  pertentatum  hucufque  agnove¬ 
rim.  Propitius  fit  nobis  ille  Chriftus  Jefus ,  quem  quo¬ 
ties  in  facris  Evangeliisundlum  legimus  j  fiveindomo 
Pharifasi  apud  Lucam  cap.  7.  live  apud  Marcum, 

&  Matthasum  Bethanias,  toties  fere  in  vafealabaftri- 
no  unguentum  ilud  allatum  reperimus.  Lucas  enim 
dixit  :  Et  ecce  mulier  qua  erat  in  civitate  peccatrix , 
attulit  alabafirum  unguenti.  Sacrorum  igitur  textuum 
occafione,  facra  vafcula  unguentaria  explicanda  fui- 
cepimus ,  in  explanatione  quidem  divinorum  oracu¬ 
lorum,  tam  novi,  quam  veteris  Teftamenti. 

Enimvero  varia ,  atque  diverfa  apud  veteres  exti- 
tifle  vafa  unguentaria,  live  olearia  ,  divinas ,  ac  hu¬ 
manae  literae  ,  facri,  ac  prophani  feriptores  pafiim 
teftantur.  Julius  Pollux  in  6.  ita  fcribit :  t *  Te  dy- 
ylioi,  inquit,  t  jwvgwv  Ajjjcvibov  ptv^tjfov ,  KjdAotfioispov, 
(pegeKggi t*ic  1  b>  AvqwoTc  fibrine ,  ^  nvdB-iov  dgyv/3%  d 
to  favgov  cni%eo[f{u.  ideft  ,  Tafa  autem  unguentorum , 
fupple  funt  hasc  ,  lecythus  unguentarius  ,  &  alaba¬ 
firum.  Pherecrates  vero  in  lyncis  etiam  cyathum  ar¬ 
genteum  dixit  ,  quo  unguentum  infundimus.  Et  ex 
his  Pollucis  verbis  jam  nonnulla  vaforum  genera  ad 
unguentorum  ufum  manifeftantur  :  quibus  eodem 
auctore  nonnullis  quartum  addere  placuit ,  quod 
e|«A«7j-7^ov  nominant;  cujus  etiam  formam  defcribit, 
dicens:  toT  dyyetov  o/tu [/.vpov  Lvlw,  tynxAy  vrfyceoixoc , 
t%d?iei7f\gov  hoc  eft,  f^asvero,  cui  unguentum 

inerat ,  phiala fimile ,  exahptron  vocabatur.  Ifidoruslib. 
zo.  Etymolog.  cap.  7.  alabaftri  &  lecythi  meminit, 
quem  alio  nomine  lenticulam  appellatum  refert :  py~ 
xidem  quoque  nominat,  de  qua  etiam  Quintii.  8. cap. 
p.  Cellus  lib.  6.  hemicadium  etiam  tradit,  &  aliud 
vas  quod  fcortiam  nominat.  Inter  vafa  unguentaria. 
Guttum  plures  antiqui  Poetas,  &  Juvenal.  fat.  3.  re- 
pofuerunt  :  fimiliter  etiam  trullam  oleariam  inter 
hasc  vaforum  genera  adlcripfit  Plutarch.  Crofii  pari¬ 
ter,  ampullae, &  pelves  numerantur  ejufdem  auctori¬ 
tate  a  Lazaro  Baifio  in  eruditiffimo  tradtatu  de  vafi- 
culis.  Hasc  a  prophanis  literis  accepimus. 

A  facris  vero,  atque  divinis,  habemus  cornu  olei 
1.  Reg.  cap.  16.  &  3.  Reg.  1.  quod  hebraice  dicitur 
IvR  keren  ,  accepimus  lenticulam.  1.  Reg.  10.  &  4. 
Reg.  cap.  p.  cujus  etiam  meminerunt  humanarum  lite- 
rarum  feriptores ;  hebraice  vero  dicitur  ~\*-pach.  Lecy-  • 
thum  quoque  facras  literse  nobis  tradiderunt  3 .  Reg. 

1 7.  ubi  illa  mulier  Sareptana  dixit  ad  Eliam  ,  fe  non  ha¬ 
bere  nifi  pugillum  farinas  in  hydria,  parum  olei  in 
lecytho  ,  &  pro  lecytho  in  hebraico  textu  eft  dibtio 
z,appachath  ,  quae  an  lecythum  fignificet ,  nec¬ 
ne,  infra  explicabimus.  &  tandem  in  veteri  Tefta- 
mento  4.  Reg.  cap.  4.  ubi  illa  mulier  ad  Elifeum  dixit, 
fe  non  habere  nifi  parum  olei,  quo  ungeretur:  pro 
illis  verbis  noftri  interpretis  quo  ungar,  eft  inhebrai- 
co  diftio  hafuch  ,  quam,  vas  fignificare  omnes 
dibtionariorum  feriptores  ex  Rabbinis  tradiderunt. 
Quibus  vaforum  generibus  ex  veteri  Teftamento ac¬ 
ceptis  ,  alabaftrum  ex  novo  addere  placuit,  facra  enim, 
&  non  prophana  explicanda  cum  fufeeperimus,  de 
prophanis  non  alia  de  ratione  a  nobis  agitur,  nifi  ut  ex 
veterum  inftitutis  facra  explicentur. 

Casterum  de  Lenticula  olearia  ,  in  qua  ad  ufum 
facri  Candelabri  oleum  fervabatur,  jam  lupracap.  u. 

egimus. 


2i  6 


M 


Y  R  O  T  H  E 


egimus,  neque  dc  Scortia  ,  aur  Hemicadio  fupereft 
aliquid  dicendum;  quod  fcortia  mihi  omnino  igno¬ 
tum  fit  ;  tam  quoad  formam ,  quam  etiam  quoad 
nominis  etymologiam;  nihil  enim  de  eo  vafe  habe¬ 
tur;  nifi  quae  Ifidorus  tradidit,  dicens:  Scortia,  vas 
olearium,  eo  quod  jit  ex  cono ,  ditium.  Celfivero,  qui 
pro  eo  vafe  citatur  ;  &  pro  Hemicadio,  mihi  copia 
non  eft.  Hemicadium  puto  di&urn  a  fplendore,  Sc 
prxftantia  illius  ;  ut  Hemicadium  fit  idem  quod 
jplendidum.  haec  an  itafint,  alii  me  dodtiores  vide¬ 
rint;  inarduisenim  incoepifle,  fateft.  Studiofime  dili- 
gentiores ,  atque  in  facris,  &  prophanis  literis  doftiores, 
meis  vigiliis  graviora ,  &  dodtiora  certe  dabunt. 

De  aliis  igitur  vafculis  unguentariis  agamus :  inter 
qua:  a  Lazaro  Baifio  in  eruditiflitno  tra£latu  de  va- 
fculis,  Crofli  enumerantur  grsco  vocabulo,  retento , 
quin  &  grscis  chara&eribus  fcripto;  ut  hac  ratio¬ 
ne,  me  judice,  plane  fateretur  fe  ignorare,  quod¬ 
nam  genus  vafis  apud  Latinos  ea  voce  fignificaretur. 
Ut  autem  probet  inter  unguentaria  vafa ,  croflos 
quoque  enumerandos  fore,  duo  affert  Plutarch  i  lo¬ 
ca;  alterum  in  Ariftide  zAxlov  rz  dicentis,  kj 
j igwarkq  vzxviczoi  zdpd^ovreq  zAdiBz^ot.  hoc  eft  ,  Olei 
quoque  ,  ac  unguenti  crojfos  liberi  adolefcentes  ferentes. 
&C  ad  illud  vocabulum  crojfos  Francifcus  Barbarus  in 
Ariftide  interpretando  addit  hanc  parenthefim  (id 
emm  vajis  nomen  e/l)  Alterum  locum  affert  inAle- 
xan.  ex  Plutarch.  his  verbis  :  m  ftz  oA ztx,  kj 

Z^W/SSOvq,  kj  ISOzAOOq,  kj  XAxfixtpOVq  7TXVTX  %f>VIT0V  Y\<TKYl- 
[AZVX  ,  ut  cites  te  Bzezuzo  iOV  ofov  XSCTO  dqUfAXTUV, 

kj  /xvqm  6  fiFitof.  hoc  eft  ,  C&terum  aquarum  dubius , 
crojfos ,  pelves ,  &  alabajlros ,  euntia  auro  lita  plurima 
confpicatus ,  Q 7  adibas  ob  unguenta  atque  aromata  divinum 
quemdam  fpirantibus  odorem .  Haec  duo  loca  per- 
do£te  fano  ,  8c  erudite  Baifius  attulit;  ut  croflos  vafa 
unguentaria  fuifle  infinuaret.  cui  fententiae  tanti  viri 
eruditione,  8c  audloritate  impulfus,  ego  quoque  cer¬ 
te  fubfcripfiflem ,  ni  re  attente  confiderata,  fksqua 
lance  librata,  ratio  me  alio  expuliflet. 

Croflos  igitur  non  magis  unguentaria,  quam  aqua¬ 
ria,  &  vinaria  quoque  vafa  fuifle  puto,  nam  vina¬ 
ria  haec  extitifle  probat  Pollux  lib.  6.  cap.  a.  di¬ 
cens:  i'v  ot  te  o  oJvoq,  Axyvvoq  mrvtvti ,  xtrzoq,  zqfrr^  , 
«33^5^0 itiov  ,  zxttog  ,  zxthrzoq  ,  zgwosoq  ,  &c.  idelt, 
Sunt  autem  ad  vinum  reponendum  lagena ,  epa ,  uter, 
crater  ,  trulla,  cadus ,  urna  ,  croffus ,  &c.  inter  vafa 
etiam  aquaria ,  quibus  utuntur  janitores  ad  perirri- 
gandum,  &  verrendum  cubiculum  reponuntur  crof¬ 
li  a  Polluce  lib.  io.  cap.  5.  cui  confonat  lavacri ufus. 
nam  inter  vafa  balneatoria  connumeranda  fuifle  ac¬ 
cepi  a  Joanne  Scapula,  qui  in  eo  genere  fupelle£ti- 
lis  prsdi&am  vocem  in  fuo  Graeco  diftionario  inter¬ 
pretatur.  illi  quoque  fubfcribit  Guarin.  Veron.  qui 
in  Alexan.  Plutarchi  croflos  per  hydrias  interpreta¬ 
tur.  quemadmodum  Rodulphus  Gualterius  in  inter¬ 
pretatione  Pollucis,  ubique  enim  didftionem  z^xosoq 
per  hydriam  interpretatur:  Sc  re  vera  ipfemet  Plu¬ 
tarchi  textus  clariflime  id  aperit,  ibi  enim  au£tor 
magnificentiam  balnearis  fupelleddlis  refert ,  quam 
in  fpolio  Darii  reperit  Alexander,  hunc  enim  Da¬ 
rio  fugato,  Eamus ,  dixifle  refert,  in  Darii  balneum 
fudxrem  pugna  loturi ,  &  ftatim  illius  balnei  opulen¬ 
tam  fupelleiftilem  deferibens,  fubdit :  Caterum  aqua¬ 
rum  dutlus ,  hydrias,  pelves ,  &  alabajlros  euntia  auro 
litM  plurima  confpicatus ,  &  extera,  qus  jam  retuli¬ 
mus  ex  Guarini  interpretatione,  ibi  enim  aquarum 
du£tus  appellantur  vafa  ad  miniftrandam  aquam;  in¬ 
ter  quae  primo  enumerantur  Crofli:  non  igitur  tefti- 
monium  ex  Plutarcho  allatum  ,  oftendit  Croflos 
olearia  fuifle  vafa,  aut  unguentaria,  ut  volebat  Bai¬ 
fius  :  licet  ad  ufum  balnei,  vafa  illa  recenfeantur ; 
in  balnearia  enim  fuppelle&ili  tam  vafa  ad  ablutio¬ 
nem  ,  quam  etiam  ad  un&iones  reponuntur. 


B 


D 


E 


C  I  V  M.  I.  217 

Neque  locus  ex  eodem  Plutarcho  in  Ariftide, 
hanc  quam  docuimus  interpretationem  enervat:  nec 
enim  aquario  vafi,  aut  hydris  contradicit ;  quod  in¬ 
terdum  his  ipfis  unguenta  miniftrarcntur.  non  qui¬ 
dem  ex  munere  vafis,  fcd  occafione  profufionis  un¬ 
guentorum;  quoties  fcilicet  unguentum,  non  ad  li¬ 
nienda  feu  ungenda  corpora  porrigeretur;  fed  ad 
vias  confpergendas  guttatim  excutiendum  in  pompa 
alicujus  facnficii  fuiflet ;  vel  quoties  facrorum  de 
caufa,  eo  unguento  populi  adftantes  confpergi  de- 
buiflent.  ad  quod  quidem  minifterium  accommo- 
datiflimos  extitifle  Croflos,  Pollux  lib.  10.  cap.  y. 
perfpicue  aperit.  Eft  enim  hic  fermo  de  fupelle&ili 
janitoris  ,  cujus  erat  muneris  domum  purgare,  6c 
afpergere.  cumque  jam  de  inftrumentis  ad  verren¬ 
dum  Pollux  egiflet;  de  his  qus  janitori  debeban¬ 
tur  ad  perirrigandam  domum  agit  ,  dicens  :  ro  t\ 
pxivf ,  kj  tixpfaviv ,  kj  zxrxjfvetv ,  kj  Jzzx^v ,  kj  pxv- 
rl^v  i?'iv  eizfretv.  ro  te  xyydov  Lv  u  rSro  ,  zguosov  ,  itfixv, 
&c.  ideft  ,  Rigare  autem,  cr  per  irrigare ,  &  humetla- 
re ,  &  afpergere,  &  wfp  er  gere  dicere  licebit ,  illud  au¬ 
tem  vas  m  quo  id  Jit  ,  Crojfum,  hydriam  ,  8cc  fupple 
dices.  Erat  igitur  Croffus  vas  ad  irrigandum ,  &  af- 
pergendum  accommodatum  ,  foraminibus  fortafle 
plurimis  perforatum  ab  ea  parte,  per  quam  emit¬ 
tebat  liquorem ,  ad  irrigandam  domum ,  vel  viam : 
ut  re  vera  contingit  in  loco  Plutarchi  ex  Ariftide , 
ubi  Plutarchus  feribit  folemnem  parentationem  , 
quam  Platsenfes  quotannis  agebant,  his  qui  in  ex¬ 
peditionem  Grscorum  contra  Xerxem  pro  totius 
Grscis  libertate  occubuerant.  rS  Mxt/xxzrtiejuvog  /xtjvoi 
(oq  zqi  Bouarolq  A’AxA zo/aevioq)  rjj  ezry  itt)  ttzoi 

7re[X7rov<n  7rop.7rluu,  r,g  vsf^nytf)  xflpcjx  cxAq nf- 

zrvjq ,  eyziAtvbpfyjoq  ro  7roAtpuKov ,  eirof)  t‘  xpex^xf  [xvppl- 
vtjq  [xzqod ,  ^  qitpxvxjxxrwv  ,  Jtj  p.eAxq  rxv^og  •  kj  %ods 
oivss,  kj  yxAxzroq  ov  xp-tpo^dtav  ,  zAalz  rz  J  pcvfov 
oskq  vzxvtrzoi  zo/xljovrzq  zAdlB -zgoi.  hoceft,  Aiematte- 
rionis  menjis  ( qui  ejl  apud  Raotes  Alalcomenius')  fexto - 
decimo  emittunt  pompam  i  cui ,  ut  primum  quidem  dies  illu¬ 
xit  ,  tubicen  bellicum  canens  dux  ejl ,  vehicula  myr¬ 
to  ,  &  coronis  pajfim  completa ,  taurus  deinceps  colore 
fufeo  ,  fubfequuntur  ;  latlii ,  vini  libationes  mampho- 
olei  quoque ,  ac  unguenti  crojfos  liberi  adolefcentes 
deferunt.  Ex  quibus  intelligere  licet  de  unguento 
loqui  Plutarchum,  cujus  ufus  erat  ad  facrificii  pom¬ 
pam  ;  in  qua  quidem  unguentis,  tam  vis,  quam 
adftantes  confpergi  confueverant;  tefte  Apulejo  lib. 
11,  Metamorph.  qui  folemnem  Ifidis  pompam  feri- 
bens,  fic  inquit,  Illa  etiam ,  fupple  mulieres ,  feque- 
bantur ,  qua  exteris  unguentis,  &  geniali  balfamo gut¬ 
tatim  excujfo  confpergebant  plateas,  his  quoque  confo- 
nant,  qus  tradit  Athen.  lib.  y.  cap.  4.  cum  narrat 
folemnem  pompam  facrificiorum  Antiochi  ,  quem 
reliquos  omnes  Principes  10  profufa  unguentorum 
effu fione  fuperafle  teftatur  ,  deque  unguentorum  af- 
perfione,  ait:  BaciAiM)  t\  qrxitzq  7T«£>iA9-ov  z^xz ornat 
%t>vtrwy,x rx  z^ovlzq'  *iu{rx  tz  fwouzzq ,  cac  ^vrwv  zxA- 
■xltxv  psj^Qvq  zppxfvov  dq  tf.zocrlxq.  ideft  ,  Regii  pueri  fex- 
centi  fequebantur  (fupple  reliquam  pompam)  haben¬ 
tes  aurea  vafa,  mulieres  poftea  ducenta  unguenta  ex 
urnis  ,  five  lavacris  aureis  afpergebant.  Hsc  a  no¬ 
bis  allata  ex  Athenso  argumenti  fundamentum 
nobis  prsftant ,  ut  croflos  vafa  ad  infpergendum 
liquorem  peraccommoda,  interdum  ad  unguentorum 
ufum  pertinuifle,  non  quidem  ex  inftituto,  &  for- 
ms  ratione  ,  fed  cafu  tantum ,  &  ex  aliqua  occafio¬ 
ne  ,  nimirum  cum  unguenta  ipfa  profundenda  ,  in- 
fpergendaque  forent.  Dicemusne  ex  Athenso  ur¬ 
nam  ,  five  pelvim  ,  qus  a  pelluvio  ,  five  pedum 
ablutione  nominabatur,  fuifle  vas  unguentarium; 
propterea  quod  mulieres  unguenta  in  pelvibus  detu- 
lifle  feribantur  ?  minime  certe,  fed  quia  unguentaria 
vafa  ad  unguentorum  afperfionem ,  atque  profufio- 
O  5  nem 


2l% 


Sacrorvm  El^OCHRISMATHN. 


nem  tunc  minus  idonea  cenfebantur;  ideo  hic  apudl 
Athenarum  in  pelvibus  ,  ibi  apud  Plutarchum  un- 
auenca  in  croffis  delata  fcnbuntur:  ut  pro  majefta- 
te  facrificii ,  &  afperfionum  munificentia,  unguenta 
quoque  magnifice  profunderentur,  quamobrem  hy¬ 
driae  ilice ,  qua;  Croffi  di&ae  fuere  apud  Graecos ,  & 
ea  occalione  folemnioris  pompae  in  folemniori  facro 
unguenta  fufcepere  ;  inter  vafa  unguentaria  mini¬ 
me  ,  me  judice  ,  proprie  reponenda  erunt  ;  de 
quibus  in  hac  noftra  unguentaria  officina,  ad  ufum 
facrorum  oraculorum  fermo  habendus  effc. 

De  trulla  olearia  agere  magis  ad  rem  videtur ,  dum 
olearia  ,  ac  unguentaria  recenfentur  vafcula.  Hanc 
in  numero  valorum  ad  ufum  olei  ,  aut  unguentorum 
repofitam  a  veteribus  non  video,  recentiores  tamen 
Latini  faepe  in  interpretatione  Graeci  a^v9-©-,  quem 
Latini  lecythum  appellant  j  trullam  dicunt  Graeco¬ 
rum  aocvtoV  ita  interpres  Plutarchi  loco  infra  citan¬ 
do  >  nec  non  etiam  interpres  Athenaei ,  &  Pollucis. 
Fuifle  trullam  genus  vafis  ,  conveniunt  omnes,  fal- 
tem  au&ore  Athenaeo  in  verbo  t§u0a Iov  :  nam  juxta 
Varronem  lib.  4.  de  lingua  Lat.  ut  infra  videbitur , 
idem  vas  eft  trulla  Latinis  ,  quod  Graecis  rgv0A»V 
&  vocum  convenientia  ,  five  verius  fimilitudo  quae¬ 
dam  ,  non  contradicit,  de  hoc  vero  vafe  Athen.  lib. 
12.  ait  :  xtgjpfMov  dyyos  elxociv  agrafi as. 

Si  vero  quafi  viginti  artabas  capiebat  trulla  }  non 
quidem  inter  minora  ,  fed  inter  grandiora  vafa  repo¬ 
nenda  erit.  Suidie  idem  eft  rgvfiAtov  ,  quod  o|u/3«- 
<p iov.  cui  vero  minifterio  dicatum  eflet  hoc  vas,  quod 
trulla  a  Latinis  dicebatur  ,  fcriptores  difputant.  Ad 
proluviem  corporis  recipiendam  ,  trullam  fic  didtam 
fentiunt  nonnulli  cum  Calderino  in  fatyr.  3.  Juven. 
affirmantes  eo  luxus  devenifle  corrupti  illius  feculi 
homines  ,  audtore  Antonio  ,  ut  aureis  vafis  fordes 
ventris  excipere  minime  vererentur.  Negat  hoc 
Alex,  ab  Alexan.  lib.  3.  cap.  10.  Stat  tamen  pro 
Calderino  Plinius  lib.  34.  cap.  3.  de  Corinthio  tere 
cum  loqueretur  ,  dicens  :  Sunt  ergo  vafa  tantum  Co¬ 
rinthia  ,  qua  ifti  elegantiores  modo  in  efculenta  trans¬ 
ferunt  ,  modo  in  lucernas  ,  aut  trullas ,  nullo  munditia¬ 
rum  refpettu.  ubi  cum  Plinius  dicat  trullis  ufos  ve¬ 
teres  immundifiime  ,  ac  propterea  eofdem  damnet  3 
liquet  pro  fcaphio  ,  ac  la&no  ad  alvum  mundandam 


A 


trulla  fuifle  ufos  veteres  :  adftipulante  Calderino  & 
Plinio  ,  Martiali  quoque  in  Baflam  ,  dicente  : 


Ventris  onus  mifero  ,  nec  te  pudet  ,  excipis  auro. 


B 


Trullam  aquarium  fuifle  vas  ex  Varrone  lib.  4.  de 
lingua  Lat.  habetur  :  Trulla  'a  Jimilitudine  trua  ,  in¬ 
quit  ,  qua  ejuod  magna  ,  &  hac  pujilla  ut  trulla,  hinc 
Graci  t^u/3a iov  ,  nos  trullam,  trulla  ,  qua  a  cnlma  m 
lavatrinam  aquam  fundunt ,  trua  quod  tr avolat  ea  aqua, 
ab  eodem  eft  appellatum  trulleum  ,  ftmile  enim  figura  , 
nifi  quod  latius  concipit  aquam  ,  &  quod  manubrium 
cavum  non  eft  ,  nifi  vinaria  trulla  acceftit.  haec  Varro. 
Satis  quidem  obfcura  ,  ubi  Scaliger  nequaquam  1&- 
gendum  ut  truula  ,  fed  ut  troula  putat  ;  idemque 
vas  iftud  cum  graeca  ropAvj  exiftimat  ,  ut  idem  fit 
trulla ,  quod  ropuvjj  Graecorum  ,  &  cochlear  Lati¬ 
norum  ,  quo  olla;  defpumantur  ;  idque  non  ignobili 
argumento  probat  ex  Titinnii  poetae  Comici  fenten- 
tia  ,  dicentis  : 


Sapientia  Gubernator  navigia  torquet  non  volentia  , 
Cocus  magnum  ahenum  quando  fervet  paula  confutat 
trua. 


c 


Verum  nobis  nec  a  Varrone  recedendum  erit ,  nec 
a  Titinnio  Scaligeri  ,  fed  cum  ambobus  flandum  ; 
8c  ex  utroque  forma  trullae  inveftiganda  ,  quam  cum 
primis  cognofcere  necefie  eft.  Etenim  trullam  a 
trua  in  eo  diftinguit  Varro  ;  quod  haec  magna  ,  illa 
parva  :  quapropter  truam  ad  modum  cochlearis,  ex¬ 
cavatam  in  rotundum  fundum  affirmabimus  3  darique 
majorem  ,  &  minorem  truam  ad  aquam  hinc  inde 
transfundendam  ,  &  ab  uno  in  aliud  tranfportandam 
vafe  ,  ficut  Varro  docuit  }  nec  non  etiam  ad  com¬ 
primendum  ferventis  aquae  motum  accommodatiffi- 
mam  y  parvam  truam  dicemus  cum  Titinnio  Scali- 
geri ,  cujus  parvulae  truae  formam  ,  icone  A.  reprae- 
lentamus. 

Verum  trullae  nomine  non  aliud  vafis  genus,  quam 
Graecorum  Tpvj3A»o»  accipimus  ,  quod  a  Latinis  dici¬ 
tur  catinus  s  qui  cum  amplo  dilatetur  in  ore  ,  in  an- 
guftum  definens  exteriorem  fundum  ,  intus  in  ro¬ 
tundum  cavatur  ;  cujus  formam  icone  B.  reprae- 
fentare  conftituimus  ad  majorem  rei  explicatio¬ 
nem. 


Hoc  Graecorum  t§u|3aiov  a  Polluce  inter  vafa  men- 
faria  ad  offam  intingendam  accommodata  reponitur 
lib.  6.  cap.  12.  quod  mferibitur  de  menfis  ,  &  naen¬ 
iarum  vafis ,  ubi  fic  dicit  de  t^(3aiw  ,  latine  dice¬ 
mus  dc  trulla.  ip.(ia<pia  St  ,  ^  xiKa^a  ,  ^  K%xd\ia  , 

Jtj  Tgv^A ia  ,  Kj  o|v/3 «4«.  ,  hv  Cns  ad  ^vepeara  ij  (3p u>- 

peara'  hoc  eit  :  Intmlloria  vero  ,  fupple  vafa  ,  in 


E 


quibus  offae  intinguntur  ,  funt  haec  ,  celaria,  pelves , 
catini ,  &  acetabula  ,  in  quibus  condimenta  ,  &  cibi , 
fupple  continentur,  hoc  idem  repetit  lib.  10.  cap. 
23.  quod  inferibitur  de  menfa  ,  &  ejus  vafculis  :  m 
qua  lententia  ad  rem  noftram  fic  dicit  :  ip-ldxQix  , 
Aixdvia  ,  t§v/3a la  ,  oglfiacpoi.  hoc  eft,  vafculis  men- 
fariis  adnumerare  oportet  mtintteria  t  lebetes ,  tryblia  % 


220  MyROTHECIVM.  I.  221 


acetabula.  &  ubi  grxce  habetur  didtio  t§o/3 hiet,  ,  in¬ 
terpres  Pollucis  Rodulphus  Gualterus  vertit  ubique 
catinos,  inter  fidtilia  lib.  7.  cap.  33.  eadem  vafa  re¬ 
ponit  ,  dicens  :  7tIvxkh  ttt&pioi  ,  tqv(3?Jx,  , 
hoc  elt ,  patella  fittiles  ,  tnblia  ,  olla. 

Ut  vero  a  nomine  ,  forma  inveftigetur  ;  6c  a  for¬ 
ma  quoque  caementarii  inftrumenti  ,  hujus  vafis 
etiam  ,  de  quo  quaerimus  ,  ratio  nominis  aperiatur  ; 
non  videtur  praetereundum  ,  quod  caementarium  in- 
ftrumentum  ,  quo  fabri  murarii  ,  fabricis  liniendis  , 
complanandisque  utuntur  ,  trulla  a  Latinis  dicitur, 
quamobrem  trullae  cxmentarix  forma  noltra  procul 
dubio  de  forma  vafis  explicatur  fententia.  de  ea  lfi- 
dor.  lib.  19.  Origin.  cap.  18.  ait  :  Trulla,  nomen  fa- 
Elum  ,  eo  quod  trudit  ,  &  detrudit  ,  id  eft  includit 
calce  ,  vel  luto  lapides  ,  cujus  inftrumenti  forma 
Fig.  C.  eft  exprefla. 

Hoc  utuntur  cxmentarii  ,  non  folum  ut  parietes 
pulchritudinem  accipiant  ;  fed  etiam  firmitatem  con¬ 
tra  aeris,  imbrium  ,  ac  frequentium  tempeftatum  in¬ 
jurias  i  ut  vel  hinc  perfpicuum  maneat  ,  a  forma 
hujus  caementarii  inftrumenti  ,  trullam  in  genere  va- 
forum  idem  efle  ,  quod  nobis  hodie  Latinis  cati¬ 
num  ,  quo  etiam  nomine  lingua  vernacula  idem  vas 
dici  folet. 

Quapropter  licet  potui  ob  fuam  magnitudinem  mi¬ 
nus  aptum  vas  eflet  :  nepotini  tamen  illi  veteres  , 
Baccho  ,  ebrietatique  operam  dantes  ,  etiam  ad  po¬ 
tum  his  uti  minime  verebantur,  de  his  ,  deque  illo¬ 
rum  hominum  infolentia  Juvenalis  faty.  3.  ait  : 


A 


B 


Si  bene  ruclavit ,  /i  rettum  minxit  Amicus  , 
St  trulla  inverfo  crepitum  dedit  aurea  fundo. 


Non  erit  nobis  modo  cum  Turnebo  ,  feu  Bero- 
aldo  ,  Calderino  ,  &  aliis  difputandum  ;  quid  fit 
trullam  invertere  ;  quid  inverfo  fundo  crepitum  da¬ 
re;  fed  tantum  inter  potoria  repofitam  trullam  etiam 
Horatii  teftimonio  affirmabimus  ,  qui  redarguens 
ebrietatem  illius  feculi  ferm.  z.  fat.  3.  dicebat  : 

jQui  Vejentanum  fefiis  potare  diebus  > 

Campana  fohtus  trulla  ,  vappamque  profeftis  ; 

Hinc  ludus  Martialis  lib.  9.  cap.  38.  in  Medicum 
qui  aegroto  furripuerat  trullam  argenteam,  deprehen- 
fus  ab  aegroto  Medicus  ,  ad  potum  ipfe  confugit :  ut 
videretur  ,  non  quidem  furripuifle  argenteam  trul¬ 
lam  ,  fed  de  falute  aegri  follicitum  ,  trullam  in  ma¬ 
nibus  accepifle ,  de  quo  fic  Martialis  : 


Cimius  Herodes  trullam  fubduxerat  agro  , 

Deprenfus  dixit  s  fiulte  quid  ergo  bibis  ? 

Locus  etiam  Plinii  lib.  37.  cap.  z.  probat  trullam 
menfarium  fuifle  vas  :  meminit  enim  trullae  mur- 
rhinx  CCC  fcftertiis  emptx  a  Petronio  Neronis  ma¬ 
litia  interficiendo,  quam  ille  fregit,  ut  menfam  ejus 
exhxredaret.  pariter  etiam  lib.  3.  de  legat,  ff.  de  au¬ 
ro  &  argento  leg.  1.  Sejx  ,  dicitur  :  Seia  dulcijfima 
poculum  aureum  ,  quod  elegerit  fidei  loaredum  commijfo, 
ut  darent  i  quaro  cum  in  hareditate  non  fint  mfi  trulla  , 
ficyphi  ,  modioli  ,  phiala  ,  an  Seja  de  his  fipectebus  eli¬ 
gere  pojfit.  refpondit ,  cum  omnia  potui  parata  ,  pocula 
dicantur ,  pojfe.  trulla  igitur  hac  lege  inter  vafa  vina¬ 
ria  atque  potoria  recenfetur. 

Trullam  inter  vafa  olearia  quoque  recentiores  om¬ 
nes  reponunt ,  ut  diximus ;  cum  primis  ex  Plutar- 
cho  repofita  videtur  ad  ufum  balnei  :  infurgens 
enim  adverfus  illos  ,  qui  variis  vafculorum  generi¬ 
bus  afficiuntur  lib.  de  ira  cohib.  monet  ne  nos  in  his 
alterum  prx  altero  diligamus  ,  dicens  :  iO<s-sov  3  ^ 
CKivtetv  dlKoAus  opuX «v  ecitotet  ,  k,  [avj  tco  3  patfAov  >j  tm 
ds  Xgnofy’  xcc6d7r(g  ivtoi  7Tof)L\cov  srapovrwv  iv  i^iXcffi^ontoiv- 
6<*e/ov  («V  M#£/<ov  is-opS<ri  v^otov)  i*  xv  £T£pw  7 rioitv’ 
£tw  3  ^  zvpof  AjjxuSouf  srpey  fAeyyiJxf  dyce- 


E 


F 


7t lovTic  c/a  7r occ dv  [xl xv.  ubi  quamvis  vas  iftud  oleari¬ 
um  grxce  dicatur  lecythus ,  tamen  Guarinus  inter¬ 
pres  trullam  dixit  :  fic  locum  illum  interpretando  : 
Condocefaciamus  etiam  nos  ,  ut  vafis  facile  quibusvis  , 
non  uno  aliquo  pra  reliquis  utamur  :  ficut  nonnulli  ,  mul¬ 
tis  ad  manum  prope  unum  deligentes  cantharum ,  ut  Ala¬ 
rius  ,  aut  certa  forma  poculum  ,  ex  alio  nolunt  bibere  : 
fimiltter  etiam  de  trullis  oleariis  fentientes  ,  &  ftrigili- 
bus  ,  de  omnibus  unam  deligunt,  hxc  Plutarchus  , 
faltem  de  mente  Interpretum  ,  qui  trullam  oleariam 
ftrigili  conjungentes ,  illud  vas  potius  ad  ufum  oleo¬ 
rum  &  unguentorum  in  balneis ,  quam  ad  unguenta 
domi  fervanda  ,  vel  etiam  ad  utrumque  fuifle  often- 
dunt. 

Si  vero  adhuc  trullx  olearix  ex  antiquis  monu¬ 
mentis  formam  conjedlari  licet  y  eam  ex  audloritate 
Scaligeri  in  adnotationibus  ad  Petronium  accepit  quis 
qualem  Fig.  D.  exhibuimus.  In  cujus  vafis  medio  circu- 
lo,quo  icon  cingitur ,  legitur  OLEUM ;  ut  propter- 
ea  minime  dubitare  liceat ,  vas  iftud,  olearium  fuifle, 
catinoque  Latinorum  ,  ac  cxmentarix  trullx  non 
abfimile  :  conforme  etiam  quammaxime  his  ,  qux 
ex  Athenxo  jam  retulimus  de  trullx  magnitudine  , 
atque  amplitudine  ad  viginti  artabas. 

Lecythi  formam  hanc  Scaliger  ,  &  Joannes  exi- 
ftimarunt  :  fed  eos  falli  ,  qux  de  forma  trullx  jam 
diximus ,  aperte  convincunt,  etenim  ad  ufum  balnei, 
hoc  quoque  quod  attulimus  vas  extitifle  ,  tam  forma, 
quam  olei,  quam  fert,  inferiptio  oftendit.  Latitudo 
namque  illius  ,  manibus  intromittendis  accommoda  , 
indigitat  aliptis  in  ufum  illud  extitifle  ,  cum  primis 
pro  his  qui  ad  ludiam  ungebantur  :  fic  enim  mani¬ 
bus  intromiflis  ,  &  undequaque  inundlis  ,  citius , 
faciliusque  aliptx  perunxiflent  certaturos  :  nec  non 
etiam  manibus  ea  ratione  undtis  ,  ac  in  tergore  il¬ 
lorum  ,  qui  ungebantur  percuffis  ,  crepitum  ,  llre- 
pitumque  edere  intra  balnei  cellulas  poterant  -y  quod 
Seneca  nofter  refert ,  ac  damnat  epift.  56.  Ecce  va¬ 
rius  clamor  ,  inquit  ,  undique  me  circumfionat  :  fupra 
ipfum  balneum  habito  :  propone  tibi  nunc  omnia  genera 
vocum  ,  qua  in  odium  pojfunt  aures  adducere  ,  cum  for¬ 
tiores  exercentur ,  &  manus  plumbo  graves  jablant .-  cum 
autem  laborant ,  aut  laborantem  imitantur ,  gemitus  au¬ 
dio  ,  quoties  retentum  fpiritum  remiferunt  ,  fibilos  ,  er 
acerbijjirnas  refpirationes  i  cum  in  aliquem  alipten  iner¬ 
tem  ,  &  hac  plebeia  unblione  contentum  incidi  ,  audio 
crepitum  illifa  manus  humeris  ,  qua  prout  plana  pervenit , 
aut  concava  ,  ita  fonum  mutat,  confer  nunc  verba 
Senecx  cum  manibus  aliptx  ,  in  eam  quam  pofui- 
mus  trullx  olearix  formam  ,  intro  undlx ,  &:  in  hu¬ 
meros  ludlaturi  extenfx  cum  oleo  ,  in  jocum  ,  & 
ludicra  plebejorum  hominum  ;  &  certo  olearix  trul¬ 
lx  eam  extitilfe  formam  ex  antiquis  etiam  monumen¬ 
tis  non  immerito  fufpicabimur.  verum  ex  facris  ni¬ 
hil  ,  quod  noverim  ,  de  hoc  vafe  adnotandum  ha¬ 
buimus  ,  polleris  hxc  inveftiganda  ,  atque  enucle¬ 
anda  relinquimus. 


CAP.  X  L  I  V. 

Unguentaria  Pyxis  ex  facris  literis  expli¬ 
catur. 

Ad  loca  3.  Reg.  17.  Vivit  Dominus  Deus  tuus  ,  quia 
non  habeo  panem  ,  nifi  quantum  pugillus  capere  potefi 
farina  iu  hydria ,  &  paululum  olei  in  lecytho.  \  Reg. 
2,6.  Tulit  igitur  David  hafiam  ,  &  fcyphum  aqua  , 
qui  erat  ad  caput  ejus.  Et  ad  alia  plura  loca. 

AMpullas  &  Pyxides  inter  vafa  olearia  re¬ 
ponendas  fore  negat  nemo,  diftinguanturne 
illa  ab  invicem  dubitant  aliqui.  Baifius  in  tra- 

dlatu 


4 


Sacror v m  Eueochrismathn. 


ara- 


B 


ftatu  de  vafc.  diftinaionem  inter  pyxides  ,  & 
pullas  nequaquam  agnoviffie  videtur.  Sed  proculdu- 
bio  fallitur  i  nam  Pyxis  proprie  vas  erat  ex  buxo  , 
de  quo  Ifid.  lib.  10.  orig.  cap.  7.  ait  :  Pyxides  vaj- 
cula  unguentaria  ex  buxo  fati  a  ,  nam  quod  nos  buxum, 
Graci  7rv%ov  vocant,  his  ex  Ilidoro  allatis  ,  addatur 
Italicum  nomen  bojfolo  i  quod  quidem  Graeco  voca¬ 
bulo  ttv£gv  ,  &  plantae  confonac  ,  quae  bofo  Italice 
dicitur,  licet  enim  ea  vala  ex  aliis  conficerentur  ma¬ 
teriis  :  quemadmodum  tamen  apud  Gi  aecos  varia  in- 
ftrumenta ,  ac  vafcula  ex  diverfis  compada  materiis, 
xv%s  ,  &7rv|/^ov  appellabantur  ;  ut  apud  Pollucem 
videre  licet  ,  dedudo  nomine  a  mateiia  illa,  ex  qua 
primo  fortafle  vafa  illa  parari  ceperunt  i  fic  Romanis 
quoque  contigit ;  qui  pyxidis  vocabulo  vafa  plui  ima 
acceperunt  *  ficut  etiam  vox  haec  bojjolo  apud  nos 
Italos.  Id  probat  locus  Petronii  in  delcnptione  do¬ 
mus  Trimalchionis.  Praterea  grande  armarium  ,  in¬ 
quit  ,  in  angulo  vidi  ,  in  cujus  adicula  erant  lares  ar¬ 
gentei  pofiti  ,  Venerisque  jignum  marmoreum  ,  &  Pyxis 
aurea  non  pufilla  ,  in  qua  barbam  ipfius  conditam  ejfe 
dicebant.  Hoc  barbae  ltudium  fcribit  etiam  Sueton. 
in  Neronem  ,  qui  inter  buthyfiae  apparatum  ,  bar¬ 
bam  primo  pofuit  •,  conditamque  in  aurea  pyxide ,  pre- 
tiojijfimisque  margaritis  adornatam  ,  Capitolino  fovi  con- 
fecravit  ,  inquit  Sueton.  cap.  14.  ex  quibus  per fpi- 
cuum  eft  5  pyxides  aureas  habuille  ,  qua;  juxta  no 
minis  etymon  ,  ligneae  fieri  debuiffient. 

Etenim  ex  buxo  hujufmodi  vafa  ab  antiquis  pri¬ 
mum  fieri  coepta  ,  deinde  ex  aliis  quoque  materiis 
fadas  fuifie  Pyxides,  docet  Quintii,  lib.  8.  cap.  6. 
Eft  autem  ad  omnia  medicamentorum  ,  ac  unguen 
torum  genera  fervanda  Pyxis  accommodatum  vas. 
Hinc  illud  Petronii  :  Plura  volebat  proferre  credo  ,  & 
ineptiora  pr  at  er  itis  ,  quum  ancilla  Triplo  ena  Gnitona  in 
partem  navis  inferiorem  ducit  ,  corymbioque  domina 
pueri  adornat  caput  ,  immo  fupercilta  etiam  profert  de 
Pyxide  ,  fcitaque  jablura  hmamento  fequuta  ,  totam  illi 
formam  fuam  reddidit,  haec  Petronius  ,  quas  nequa 
quam  de  veris  fuperciliis  intelligenda  funt  ,  quod 
fervarentur  in  Pyxide  j  fed  de  calliblepharis  ,  qui¬ 
bus  fupercilia  ad  ornatum  denigrabant  mulieres 
Quod  vero  unguenta  in  ea  fervarentur  ,  tam  Quin 
til.  ibid.  quam  Celf.  lib.  6.  tradiderunt  :  Liquidum 
collyrium  ,  inquit  Celfus  ,  pyxidicula  fervat  :  quod 
quidem  liquidum  collyrium  unguentum  fuifle  ,  di¬ 
cunt  aliqui  ,  &  propterea  in  pyxide  fervatum.  erat 
autem  Pyxis  ejus  formae  ,  quam  nunc  habet  fcy- 
phus  ,  feu  vas  illud  ,  quod  fcutella  communi  voca¬ 
bulo  nominatur. 

Liceat  ,  quaefo  ,  tantifper  digredi  a  vafis  oleariis , 
&  pyxide  ,  ad  pocula  ,  &  fcyphos  ,  tum  ut  facra 
aperiantur  loca  ,  tum  ut  oleariae  Pyxidis  forma  ex¬ 
plicatius  aperiatur.  Summa  enim  poculorum  reli¬ 
gione  tenebantur  veteres  5  quamobrem  religionis  de 
caufa  fcribit  ex  dodtrina  Homeri  Athenaeus  lib.  1. 
cap.  11.  a  principio  ufque  convivii  fingulis  convivis 

appofita  fuifie  pocula  1  txvtoc  tuspocosov  'osfjs  oleovov 
tiH[o%voi  ,  inquit  Athenaeus  :  id  eft,  boni  ominis  gra¬ 
tia  hac  faciebant,  qua  ratione  Rex  Amphi&yo  apud 
Athenienfes  legem  promulgavit  ;  ut  ad  convivium 
fedentes  in  folo  ,  meri  aliquid  effunderent  ,  Saypeoc 
$v\iap.iu}<;  J  dyoedov  9-gS,  virtutem  ,  feu  poteftatem 
boni  Genii  demonftrandi  caufa  :  nec  non  etiam  bibe¬ 
rent  J  'jTfjtCiTTlAiyilv  jj  TUTU  ,  TO  $  A 10$  <Tft)T»jpo?  OVOpiOi  , 

d<d  te  t  oiojvcv  ,  corrigit  Cafaubonus.  hoc  eft,  Vt 
pra ferret  primum  poculum  nomen  fovis  fervatons  ,  boni 
ominis  gratia,  ac  propterea  ,  Deorum  charadleribus , 
atque  imaginibus  hujufmodi  pocula  infignita  ab  his 
fuifie  ,  nequaquam  dubito,  nam  poculi  Priapo  dicati 
meminit  Juvenal.  fatyr.  z.  quo  utebantur  in  menfa  , 
facrisque  ejufdem  infamiffimae  deitatis  :  ex  quo  nau- 
feam  modeftiores  quique  proculdubio  haufiffient.  fic 


D 


E 


223 

enim  Juvenalis  ,  illius  feculi  impudicam  mollitiem 
deridens  ,  ait  : 

Ille  fupercilium  madida  fuligine  tinclum  , 

Obliqua  producit  acu  ,  pingiique  trementis 
Attollens  oculos  i  vitreo  bibit  ille  Priapo. 

Elae  religione  ac  impia  pietate  veteres  ta£li  ,  in 
menlam  Diis  libare  ,  &  aliquid  vini  leviter  in  men- 
fam  ,  vel  in  terram ,  vel  etiam  in  mare  ,  ( fi  quando 
in  eo  coenaffient )  ex  patera  effundere  confueverunt, 
rujus  ritus  teftis  eft  illud  Virgilii  : 

In  menfam  lati  libant  s  Divosque  precantur. 

Quamobrem  in  facris  faciendis  libamina  primam 
tenebant  fedem.  nam  &  Euripides  quoque  in  Hecu- 
3a  Polyxenam  manibus  Achillis  facrificatam  feribens, 
Polyxenae  interfe&ionem  praeifle  libamina  affirmat , 
dicente  Talthybio  Hecubae : 

flAJJp it  iv  XfpoTv  Aoifiuv  Citras 
Hdyxqvirov  ,  tffij  yftd  nefis  A ‘yfihtws 
Xods  3"#vovt»  ftoerfi. 

Quamvis  enim  hic  fermo  fit  de  libationibus,  quae 
in  facris  fieri  folebant  5  nobis  tamen  argumento  funt 
quanta  religione  libationes  a  gentibus  venerarentur, 
fic  enim  Euripidis  carmina  interpretantur. 

Plenum  vero  in  manibus  accipiens  poculum  , 

Totum  aureum  ,  fundebat  manti  filius  Achillis 
Libationes  mortuo  patri. 

Idem  quoque  Euripides  in  Iphigenia  in  Tauris  , 
cum  illa  fratrem  Oreftem  mortuum  fbmniaffet,  facra 
eidem  parat  ;  quibus  anteponit  libamina  in  terra  ef- 
fufa  ,  dicens  ad  famulum. 

A iVtfoff  jUoi  7rdy%gviroi > 

T ev%os  ,  Jtj  Acifidv  oLi^x. 

Cum  enim  Iphigenia  fratris  ,  quem  mortuum  cre¬ 
debat  ,  fatum  lamentata  effet ,  dixifletque  le  inferias 
parare  mortuo  fratri  ,  ut  fuper  terram  illas  effunde¬ 
ret  ,  inter  quas  vinum  &  mei  recenfuerat  ,  facrifi- 
cium  inchoatura  dixit  : 

Verum  da  mihi  totum  aureum 
Vas  ,  er  libationem  inferis. 

Hoc  eft  ,  vinum  &  mei ,  quas  libanda  inferis  di¬ 
xerat  ,  grataque  mortuis.  Plura  alia  loca  ex  Home¬ 
ro  ,  Virgilio  ,  Plauto ,  Dione  Caffio  affert  Lip- 
fius  lib.  g.  antiq.  Ie6t,  ubi  videri  poflunt  i  nobis  fuf- 
ficiat  infinuaffie  quam  religiofa  effient  apud  veteres  li¬ 
bamina  ,  ac  propterea  aliquid  Religionis  in  fcypho 
illa  habuille  ,  &  ideo  apud  eofdem  venerandum  ex- 
titiffie  vas  hoc  potorium  ,  quo  in  menfa  ,  &  in  facris 
vinum  libabatur  ,  proptereaque  religiofe  fervatum. 
hinc  illud  Virgil.  lib.  i.  iEneid.  ubi  Dido  cum  ad 
convivium  Trojanos  admififfiet  ,  ac  ad  jura  hofpitii 
Tyriis  Trojanos  adjunxiffet  ,  primo  in  menfa  liban¬ 
dum  Diis ,  in  ea  quam  a  Belo  Tyrii  acceperant  pate¬ 
ra  ,  duxit,  de  quo  ita  Virgilius  : 

Hic  Regina  gravem  gemmis  ,  auroque  popofeit  , 
Implevit  que  mero  pateram ,  quam  Belus  ,  &  omnes 
A  Belo  fioliti  ,  &c. 

Libro  quoque  feptimo  ,  Regi  Latino  ,  Trojani 
munera  deferunt ;  pacem  Sc  amicitiam  cum  illofup- 
plicantes  ,  inter  quae  Anchifis  libatoria  patera  recen- 
fetur. 

Hoc  pater  Anchifes  auro  libabat  ad  aras. 

Quibus  certe  monemur  Reges  ,  ac  Magnates  pa¬ 
teras  habuille  lingulares  ,  gemmis  &  auro  cultas; 
quibus  facrorum  libaminum  occafione  folummodo 
utebantur.  De  hoc  igitur  fcypho  libatorio  locum 

Gen. 


MYROTHECIVM.  t 


224 

Gcn.  44.  intelligendum  reor  ;  ubi  de  Jofephi  fcy- 
pho  fermo  efl  ,  quem  furatum  a  fratribus  dicebatur 
ab  his  qui  de  induflria  illum  in  eorum  faecis  abfeon- 
derant  ;  eolque  ut  furto  comprehenderent  ,  Jofephi 
juHu  ,  infequebantur  :  Scyphus  quem  furati  eftis ,  ipfe 
efi  ,  in  quo  bibit  Dominus  meus  S  &  in  quo  augurari 
folet.  Neque  enim  mihi  in  animo  efl  ,  fandlum  vi¬ 
rum  Jofeph  ,  facris  literis  adeo  commendatum  ,  fu- 
perftitionis  ,  aut  idololatriae  redarguere  ;  fed  quae 
religioni  apud  Ifraelitas  erant  ,  five  id  a  patribus 
accepiflent  illi ,  five  quomodocumque  haufiflent,  ad 
divini  cultus  propagationem  ;  gentes  a  daemone  fe- 
dudlas  in  fuperflitionem  ,  facros  eofdem  ritus  per- 
mutafle  non  femel  diximus  :  atque  propterea  liba¬ 
mina  ,  quae  in  terram  in  principio  menfae  Jofeph 
fundebat  ;  ut  Deo  grates  in  menfae  exordio  redde¬ 
ret  j  hoc  idem  in  cultum  daemonum  gentes  exfol- 
vere  minime  verebantur  ;  Sc  fcyphum ,  qui  Jofepho 
religiofus  erat ;  illud  idem  potorium  vas  gentes  lu- 
perflitiofe  venerabantur. 

Tantaque  diligentia  ,  ac  religione  fervatum  hunc 
fcyphum  legimus  ,  ut  in  more  Principum  ,  &  Pro¬ 
phetarum  politum  fuilTet  ;  vafa  haec  potoria  fub  pul¬ 
vino  fervari.  ita  Philippum  Macedonem  facere  con- 
fuevifle  ,  feribit  tellimonio  Duris  Athenaeus  lib.  4. 
cap.  14.  dicens  :  ds  ^  AougA  lyoge?  ,  on  ^  (plkntissoq 

0  £  A ‘Ai%olv£pis  7ranrj(>  7T0Ttig/av  %(>v<rSv  ,  okrluj  dyov  ttjv- 
r^KovT»  j tex/r^ubo?  ,  tStq  iku^fidvi 

cZc-l  ,  r-j  GTOC  olvrS  KOOTiT&tTO'  id  efl,  ut  Du¬ 

ris  Hijloria  feribit  ,  quoniam  Philippus  Alexandri  pater 
aureum  poculum  ,  quinquaginta  drachmarum  pondere , 
dormiens  hoc  fubjiciebat  femper  ,  &  fupponebat  proprio 
capiti.  Quod  idem  repetit  lib.  6.  cap.  4.  ubi  quam 
gratus  elfet  Graecis  ufus  auri  oflendens  ,  docet  Phi¬ 
lippum  Alexandri  patrem  ,  fub  pulvino  phialam  au¬ 
ream  aflervare  folitum  ;  quod  feribit  per  haec  verba. 
A<o  ilj  Qlknrjrov  t  puyolkn  /BamAiU!  A’ke%MJf>iS  7T#ts- 
<ptj cr)  ASg/f  0  ,  QldklOV  %%\J<rSv  KiKTtlfAiVQV  , 

dei  t Srt^iv  >c dufaov  \svso  £  ‘zr&qr.icpooksux.  hoc  ell  , 
j Quo  circa  Philippum  quoque  illum  ,  qui  Regem  Ma¬ 
gnum  Alexandrum  progenuit  j  refert  Duris  Samius  cum 
auream  phialam  haberet ,  femper  illam  habuijfe  repojitam 
fub  pulvino  ad  caput.  Hanc  autem  phialam  auream 
Philippi ,  poculum  aureum  dixit  Plinius  lib.  33.  cap. 
14.  idem  referens  his  verbis:  Summa  apud  exteros  li¬ 
centia  fuerat ,  poculo  aureo  pulvinis  fubdito ,  Philippum 
Regem  dormire  folitum.  haec  Plinius  :  ut  jam  ex  his 
duobus  feriptoribus  non  folum  poculum ,  Sc  phialam 
idem  vas  fuilfe  cognofcamus ,  verum  etiam  his  unus 
&  alter  facrarum  feripturarum  locus  explicetur  ;  pa- 
teatque  qualis  fuerit  fcyphus  ,  quem  1 .  Reg.  z6.  a 
capite  Saulis  abftulit  David  ,  de  quo  fic  feribitur  : 
Tulit  igitur  David  haftam  &  fcyphum  aqua  ,  qui  erat 
ad  caput  Saul ,  &  abierunt,  id  ell  fcyphum  potorium, 
aquae  enim  nomine  ,  quodeumque  potum  fignifica- 
tur  ,  ex  phrali  facrarum  literarum  :  illud  autem  ad 
caput  Saulis  extitilfe  reor  religionis  caufa  ,  fcyphi 
nimirum  illius  ,  quo  ad  libamina  vini  in  menfa  ute¬ 
batur  ,  quoties  illo  recumbente  ,  Deo  redditurus 
gratias  in  exordio  menfae  ,  arrepto  fcypho  ,  minime 
haurire  potum  libi  licere  putabat  ,  ni  Deo  bonorum 
omnium  audtori  aliquid  hbaflet.  Quamobrem  An¬ 
gelum  quoque,  qui  deficienti  Eliae  fub  junipero  fuc- 
curritg.  Reg.  19.  nequaquam  fcyphum  Eliae  attulifTe 
arbitror  •,  quando  illum  ad  montem  Dei  Oreb  dire¬ 
xit  ;  fed  fcyphum  ,  quem  Elias  religionis  caufa  , 
fecum  detulerat  ,  Sc  prope  pulvinum  dormiturus  de- 
pofuerat ,  Angelum  aqua  implevifle  ,  ilioque  exci¬ 
tato  ad  montem  Dei  Oreb  impulifle.  de  hoc  enim 
fic  dicitur  in  facro  textu  :  Et  ecce  Angelus  Domini  te¬ 
tigit  eum  ,  &  dixit  illi  :  Surge  cr  comede,  refpexit  , 
&  ecce  ad  caput  fuum  fubcmericius  panis  ,  &  vasaqua. 
cujus  valis  formam  flatirn  aperiemus.  Hunc  igitur 


225 

A  fcyphum  ab  Elia  ferri  ,  ac  fub  pulvino  de  more  il¬ 
lius  fcculi  rei igiofe  fervari  folitum  arbitramur  j  quo 
ad  libamina  Propheta  uteretur;  cum  libi  difeumben- 
dum  finllet  ,  cibusque  fumendus.  Atque  de  eo¬ 
dem  ,  diipenfatorem  Jofeph  dixifle  ,  dominum  fuum 
auguria  a  Deo  capere  confueviffe  ;  Sc  bonum  fan& 
omen  ab  eo  cepit  Elias  ,  qui  ambulavit  in  fortitudine 
cibi  illius  ,  Sc  potus  ufque  ad  montem  Dei  Oreb  qua¬ 
draginta  diebus  ,  &  quadraginta  noElibus. 

Sumamus  augurium  nos  quoque  jam  ex  facris  li¬ 
teris  ad  explorandam  formam  lecythi  Sareptante  mu¬ 
lieris  ,  eamdemque  illam  cum  Eliae  vafe  ,  St  pyxi¬ 
de  unguentaria  habuiffe  formam  offendatur.  Efl 
B  enim  fcyphus  ,  feu  poculum  ,  vas  ore  patens  ,  Sc 
apertum  perfectae  peripheriac,  intro  excavatum  in  te- 
ftudinem  perfedtam  ,  luis  hinc  inde  manubriis,  qui¬ 
bus  prehendi  poflit;  St  ad  potum  quidem  accommo- 
datiflimum  :  cujus  fortaffe  formae  fuit  demto  infe¬ 
riori  pede  ,  vas  illud  potorium  ,  quod  calicem  dixit 
Juven.  Satyr.  y.  quatuorque  anfas  habebat ,  de  quo 
fic  ille  : 

Tu  Beneventani  futoris  nomen  habentem  , 

Siccabis  calicem  naforum  quatuor  ;  ac  jam 
Quaffatum  ,  &  rupto  pofcentem  fulphura  vitro. 

Hunc  enim  calicem  ,  de  quo  Juvenalis  St  Martia¬ 
lis  quoque,  fcyphi  tenuifle  formam ,  inde  colligitur, 
quod  quatuor  rollra  haberet  ;  non  vero  calicis  pe¬ 
dem  ,  qui  minime  fe  compatitur  cum  roftris,  fi  pul¬ 
chrioris  formae  ratio  aliquando  habenda  fuerit.  Py¬ 
xides  vero  antiquorum ,  fcyphi  quem  defcripfimus 
tenuiffe  formam  ,  argumento  mihi  funt  in  offibus 
animalium  ,  illa  quae  per  fimilitudmem  ad  vafa  ejus 
nominis  ,  fic  dicuntur  :  illae  nimirutn  oflium  con¬ 
cavitates  ,  quas  in  rotundum  natura  excavavit ,  ad 
recipiendum  alia  olfiurn  extrema  protuberantia  ;quae 
fimilitudinarise  Pyxides  fi  fuo  prototypo  conformari 
debent  ,  utique  pyxis  vas  in  rotundum  excavatura 
erit,  fed  Plinius  quoque  lib.  18.  cap.  2.9  ubi  agit 
D  de  panis  faciendi  ratione  ,  nobis  ad  formam  pyxidis 
explicandam  ,  praeflo  erit.  Cum  enim  ex  alica  panis 
faciendi  methodum  ille  tradit  ,  cujus  inventum  Pice¬ 
nis  populis  tribuit ;  quo  padto  ex  alica  farina  haberi 
poflit,  docet  his  verbis :  Tunditur  granum  ejus  tn  pi¬ 
la  lignea  :  ne  lapidis  duritia  conterat.  Nobilius  ,  ut 
notum  eft)  pilo  ,  vinitorum  poenali  opera  :  Primori  ineft 
pyxis  ferrea.  Appellatur  autem  a  Plinio  hic  pyxis 
ferrea  dimidiata  illa  ferrea  fphaen*,  quae  circum  abit, 
Sc  operit  pilum  ligneum ,  quo  in  pila  lignea  alicae  gra¬ 
na  tunduntur.  Propterea  Juvenalis  Satyr.  z.  pyxi» 
dem  a  forma  turgidam  dixit  ,  cum  ait  ; 

Turgida  non  prodeft  in  Pyxide  condita  Lyde. 

Non  enim  cum  Commentatoribus  ad  mulierem 
Lydiam  ventriculofam  unguentariam  refpexifle  Poe¬ 
tam  arbitror  ;  quafi  velit  unguentis  illius  nequa¬ 
quam  juvari  pofie  ad  mulierum  foecunditatem  :  len- 
fufque  fit  ,  turgida  ,  idefl  ventri culofa  Lydes ,  condi - 
ta  in  pyxide  ,  nimirum  fuis  unguentis  ,  non  prodeft  , 
fupple  ,  ad  foecunditatem  :  de  foecundandis  enim 
mulieribus  loquebatur  Juvenalis :  fed  refpexifle  po¬ 
etam  puto  ad  Ariachnem  Lydiam  ,  in  araneam  con- 
verfam.  quia  vero  genus  illud  aranearum  ,  quod 
phalangium  nominatur  ,  trecenos  foetus  edere  uno 
partu  credebant  mulieres,  (quod  etiam  Plin.hb.  ir„ 
F  cap.  24.  prodit)  mulieres  Romanae  juvari  foecundi¬ 
tatem  ,  Sc  tolli  flenlitatem  aranea  in  pyxide  geftata 
arbitrabantur  ,  quae  ne  corrupta  geltaniium  nares 
inficeret  ,  eamdem  unguento  in  pyxide  fuffocabant, 
fenfus  igitur  Poetae  erit;  Lydes ,  idefl  aranea,  Lydia 
didla  ob  Lydiam  Arachnem  in  araneam  permutatam  j 
condita  m  pyxide  turgida  ,  idefl ,  unguentis  fuffocata, 
Sc  condita  in  pyxide  protuberante  ,  non  prodeft  ,  ni- 
p  nurum 


E 


227 


SACRORVM  EL^EOCHRISMATflN. 


226 

mirum  fecunditatem  nequaquam  juvat.  Infupcr 
facrum  illud  vas,  in  quo  auguftiflimum  Euchariltiae 
[aeramentum  in  Ecclefia  Chnfti  affervatur  ,  pp» 
communi  vocabulo  appellatur  ;  quod  communi  for¬ 
ma  dimidiatae  fphxne  fpeciem  prae  fe  ferat.  Pyxi¬ 
dis  fchema  ad  dilucidationem  illorum,  qua:  diximus, 
hic  proponimus 


Auream  phialam  ,  &  dupliciter  pinguem . 

Non  poculum  dixit  ,  fed  aneum  vas  patulum  ,  lebeti 
ftmile ,  ex  utraejue  parte  fortajjis  auritum,  ut  intelliga- 
mus  jam  fcyphum  Saulis ,  vas  potorium  Elis:  ,  phia¬ 
lam  auream  Homeri,  quam  explicavit  Athenaeus,  le¬ 
cythum  viduae  Sareptanae  ,  &  pyxidem  unguenta¬ 
riam  Romanarum  mulierum  ,  ejufdem  omnia  exti¬ 
tifle  formae  cum  eo  vafe,  vel  fimili  ,  cujus  hic  fu- 
pra  pofuimus  fchema  ,  pro  intelligentia  ,  explicatio¬ 
neque  tam  facrarum  literarum  ,  quam  etiam  pluri¬ 
morum  locorum  ,  quae  ex  prophanis  feriptoribus  jam 
fupra  allata  fuere. 


B 


Verum  ad  facra  nos  transferamus ,  divinorumque 
oraculorum  facram  Pyxidem  inveftigemus ;  ejufdem 
enim  extitifle  formae  cum  fuperiori  vafe  ,  Pyxidem- 
que  appellandum  vas  illud  .  quod  lecythus  olearia 
dicitur  lib.  3. 'Reg.  cap.  17.  ex  divinis  fiet  planum 
oraculis,  nam  Elise  ,  &  potum  aqua:  ,  &  fruftum 
panis  petenti  illa  mulier  Sareptana  refpondit  :  V ivit  ^ 
Dominus  Deus  tuus ,  quia  non  habeo  panem  ,  mfi  quan¬ 
tum  pugillus  farina  capere  potefi  in  hydria  ,  &  paululum 
olei  in  lecytho  ,  nrma  jntf  apra  „menghath  fcemen  be- 
z.apz.achath  ,  ubi  quod  nolter  Interpres  lecythum 
dixit  tfapachath  dixit  hebraicus  textus  :  de  cu¬ 
jus  di&ionis  radice  ,  &  etymologia ,  fi  aliquid  opi¬ 
nari  licet  :  derivari  ab  hac  n??  tfaphah  affirmabi¬ 
mus  ,  quae  apertis  oculis  aliquid  fpeculari  fignificat; 

&  ab  hac  alia  didtione  nD?  pachath  ,  qua:  foveam  , 

&  locum  excavatum  interpretatur,  ex  quibus  dua¬ 
bus  didtionibns  &  ^-5  fieri  -  tfapachath  ,  li¬ 
quido  confiat ;  qua  quidem  vocis  etymologia  ,  per- 
fpicuum  eft,  eo  vocabulo  fignificari  vas  excavatum  ,  ^ 
in  ore  apertum  ,  8t  in  fundo  rotundum  ad  fimilitu- 
dinem  oculi  aliquid  intuentis ,  juxta  fchema  pyxidis, 
quod  pofuimus. 

Aperiora  heee  fient  i  cum  fcyphum  potorium  in 
facris  literis  eo  vocabulo  fignificatum  monftrabimus. 
ftatque  pro  eo  locus  in  eodem  3.  Reg.  cap.  19.  in 
quo  Elice  fugienti  a  facie  Jezabelis  ,  ut  loquamur 
cum  facris  ,  &  in  via  deficienti ,  ut  fupra  jam  dixi¬ 
mus  ,  fubcineritio  pane  ,  &  aquae  vafe  occurritur. 
%efpexit  inquit  textus  ,  &  ecce  ad  caput  fuum  fubci- 
neritius  panis  ,  &  vas  aqua,  hoc  vero  vas  hebraice 
dicitur  venappachath  maim  ,  ideft  ,  &  fcy- 

phus  aquarum.  &  cap.  26.  lib.  £.  Reg.  ubi  refertur  ~ 
David  tabernaculum  Saulis  in  caftra  dormientis  in- 
traffe  j  &  inde  de  vicino  capitis  illius  lanceam  ,  & 
fcyphum  potorium  abftuliffe  his  verbis :  Tulit  igitur 
David  hafiam  ,  &  fcyphum  aqua  qui  erat  ad  caput 
Saul ,  &  abierunt.  ^nasi  ziezapachath  hamaim  , 
ubi  nofter  habet ,  &  vas  aqua.  Quibus  plane  locis 
liquido  confiat ,  fcyphum  potorium  dici  tfap- 
pachath  ,  quemadmodum  ,  &  vas  olearium  mulieris. 

3.  Reg.  17.  Ut  caecutiant  certe  ,  qui  non  vident, 
ibi  lecythi  nomine  fignificari  vas  olearium  ad  fche¬ 
ma  fcyphi  potorii,  qui  phiala  dicebatur  apud  Grae¬ 
cos  ,  tefte  Athenaeo  loco  jam  citato:  qui  etiam  phia¬ 
lae  formam  fcribitlib.  1 1.  cap  14.  in  lebetis  fpeciem, 
quodque  duas  habeat  aures  in  utrifque  partibus  ,  ait 
enim  ex  Homeri  auftoritate. 

Xp VCTtjv  Cp  iecA Iw  ,  Kj  ilTCXoMot  «fijfAOV  , 

Oy  to  7rortj^iov  \zy{  ,  %<xAksov  t  1  ^  IsnrzTOtKov  Aj- 

fitjTwJec  ivu r,  uret  ifcvv  dpttyQTiguv  t  pti^uv. 

hoc  efi , 


CAP.  X  L  V. 

Ampulla,  lecythus,  &  lenticula,  facra  unguen¬ 
torum  vafa  explicantur. 

Ad  loca  4  Reg.  4.  Quid  habes  in  domo  tua?  at  illa  re¬ 
fpondit  ,  non  habeo  Ancilla  tua  quidquam  in  domo 
mea,  niji parum  olei  quo  ungar.  1.  Reg.  C.  IO.  Tu¬ 
lit  autem  Samuel  lenticulam  olei ,  &  effudit  fuper  ca¬ 
put  ejus.  Et  ad  alia  loca. 

UNguentarias  pyxides,  ab  oleariis  am¬ 
pullis  minime  diftindtas ,  capite  praecedenti  non¬ 
nullos  fufpicatos  efle  cognovimus.  Secus  nos  fen- 
tire  diximus  ,  atque  inter  olearia  vafa  recenfendas 
ampullas,  cum  Baifio  &  aliis  affirmamus :  alias  enim 
in  hoc  noftro  libro  ,  loco  fane  caruiflent.  utque  pro¬ 
bati  alicujus  auctoris  teftimonio  ampullas  reponendas 
fore  inter  unguentaria  vafa  monftretur,  Mart.  lib.  1 1. 
aderit,  queritur  is  ibi  de  amica  Phyllide,  quod  nihil 
ei  afferret,  quin  potius  ab  eo  meretriciis  artibus  fem- 
per  aliquid  auferret  :  onyches  quoque  unguentarios 
vacuos  de  induftria  coram  illo  apponeret ,  fi  quando 
ad  eam  ipfe  accefiiffet }  ut  ex  quodam  benevolentiae, 
amorifque  debito,  meretricio  aftu  excitato,  Cofmia- 
no  empto  unguento  vafa  vacua  replere  ipfe  compel¬ 
leretur.  Erat  is  Cofmus  percelebris  tunc  in  Urbe 
unguentarius ,  qui  plurimum  ex  fua  arte  unguenta¬ 
ria  lucrabatur  ,  audtore  Mart.  lib.  3 .  in  Geli,  haec 
autem  vafa  unguentaria  ampullas  ipfe  appellat  lib.  3. 
in  Zoilum  ,  dicens  : 

Et  Cofmianis  ipfe  fufus  ampullis. 

Verum  de  forma  horum  vaforum  didturi ,  illam  e 
latebris  mutato  nomine  eruere  tentabimus.  Unguen¬ 
tarias  enim  has  ampullas  Latinorum  ,  ab  eifdem  alio 
nomine  ,  a  Graecis  mutuato  ,  lecythos  didtas  puto  : 
idemque  vas  omnino  ampullam  St  lecythum  didtum 
arbitramur  :  ni  fortaffe  redtius  cenfeatur  ampulla: 
nomen  ,  genericum  extitifle  ,  tam  ad  lecythum, 
quam  etiam  ad  lenticulam ,  &  ad  quodeumque  aliud 
vas  protuberans  ,  fefeque  extendens  in  collum  angu- 
ftioris  exitus,  moveor  ad  id  apertiffimo  quidem  ar¬ 
gumento.  loquens  namque  Pollux  lib.  4.  de  parafi- 
tica  fupelle&ili ,  lecythum  in  ea  recenfuit,  dicens: 

ToTf  3  «3 ?A ifylc  ,  hr, ui 

toTc  dyponiois  A#y»/3oAov’  id  eft  ,  Parajitis  autem  con¬ 
venit  (Irigilis  ,  lecythusque,  ut  ruflicis  lagobolon‘y  hoc 
erat  inftrumentum  ad  capiendos  lepores.  Verum 
de  eadem  fupelledlili  loquens  Plautus  ,  eifdem  tri¬ 
buit  cumftrigili  ampullam  oleariam  locus  eftinSty- 
cho  talis : 

Aut  perjerantiunculas  parajiticas  , 

Rubiginofam  ftrigilem ,  ampullam  rubidam , 

Parajitum  inanem  ,  quo  condas  reliquias. 

Et  in  Comedia  qua:  inferibitur  Perfa  ,  in  eadem 

fen- 


228  MyROTHECIVM.  I.  22«? 


fententia  in  parafitico  apparatu  ampullam  oleariam  re-' 
cenfuit  ,  dicens : 

Cynicum  ejfe  egentem  oportet  paraftum  probe 

Ampullam,  flrigilem  ,  fcaphium}foccos , pallium ,  &c. 

Quod  igitur  lecythum  dixit  Pollux  ;  repofuitque 
in  prafitica  fupelle&ili  ;  hoc  idem  vas  ^  ampullam 
appellafle  Plautum  ,  perfpicuum  eft.  Quamobrem 
lecythi  forma  ampullarum  quoque  fpeciem  ,  nobis 
ab  f  que  dubio  aperiet. 

De  lecytho  igitur  agamus  :  formam  illius  invefti- 
gemus ,  ut  unica  forma  ampullae,  St  lecythi  fpeciem 
agnofeamus.  Sunt  enim  qui  putent  ,  lecythum  a 
lenticula  minime  dillingui :  verum  haec  illorum  fen¬ 
tentia  ,  merito  toto  convellitur  pede  ab  eruditiffimo 
Rhodig.  lib.  14.  cap.  if.  Erroris  vero  ratio  fuit  j 
quia  di&io  h xc.lecythus  ,  ii  per  fimplicem  E  feriba- 
tur  lentem  cui  funt  decufla  putamina  figmficat. 
cumque  a  lente  lenticulam  vas  olearium  derivari  per¬ 
fpicuum  fit ,  nonnulli ,  ut  diximus ,  fono  vocis  de- 
lufl,  idem  effe  lecythum  St  lenticulam  putaverunt  i 
in  Graecis  di&ionibus  confundentes  a^jcvS-^  cum 
MK foco-  in  quo  lapfi  nequaquam  fuiffent  >  fi  lecy¬ 
thum  per  E  breve  Latinorum,  quod  Graeco  e  corre- 
fpondet  ,  didtionem  cognoviffent  feribendam  ,  ad 
Grtecorum  lentem  fignificandam  ,  five  verius  edu¬ 
lium  ex  leguminibus  fradtis ;  quod  alio  vocabulo 

dicebatur,  de  quo  Galenus  lib.  de  bono  ,  St 
malo  fucco  ,  St  Paulus  lib.  3.  cap.  80.  7roi«  ,  inquit, 
x,  A£jcv8(^  Mctftlvn  [Atr  <r*.  hoc  eft  ,  Fa¬ 

cit  &  edulium  faba  cum  aceto  cobium.  Lecythum 
vero  fumptum  pro  vafe  unguentario,  per  E  longum, 
quod n  Graecorum  refpondet ,  per  ypfilon  St  th,fcri- 
bendutn  illi  advertere  poterant.  Cujus  vocabuli  ety¬ 
mologiam  fi  quaeramus,  fcholiaftes  Ariftophani  le¬ 
cythum  dici  Sero  tS  A»;» eco  ,  ideft  ,  a  fonitu  affirma¬ 
bit  j  fed  Euftathio  quafi  Ia<=ho>ui9©j  ,  ideft ,  oleum  oc¬ 
cultans  ,  lecythum  dici  placuit. 

Lecythum  unguentarium  fuiffie  vas  ,  communi 
feriptorum  tam  Graecorum  ,  quam  Latinorum  con- 
fenfu  aperta  res  eft  :  unum  vel  alterum  adduxifle 
lufficiat.  ita  Ariftophanes  in  Pluto  : 

eu  3  ju-vpo w 

id  eft  , 

Hi  autem  lecythos  unguento  implent. 

Et  in  Avib.  ait  : 

tActfov  m  ivifiv  cv  rjt  A>jx.v0a>. 

id  eft  , 

Oleum  non  ejl  in  lecytho. 

Athenaei  loca  funt  innumera,  fed  8c  Homer.  lib. 
6.  Odyff.  meminit  lecythi  unguentarii ,  dicens  : 

A<2 ite  3  %gv<re(t]  4v  A»jJtv0w  vygov  eA cuov  , 

Ei  '(ac  yoiKoxsoulo  ffvv  dpitpntoKoKU  y\)vou%lv. 

Nauficaa  enim  Alcinoi  filia  ,  vifis  quibufdam  in 
(omno  ,  ad  fuas  nuptias  fpedlantibus  ;  fomnia  ut  ex¬ 
piaret  ,  St  numina  propitiaret  ;  de  feipfa  luftranda 
cogitavit  :  propterea  ad  propinquum  fluvium  pro¬ 
perat  ;  ut  a  linteaminibus  fordes  detergeret  j  St  fe- 
ipfam  quoque  cum  aliis  virginibus  ablueret  :  cui  pa¬ 
trem,  ut  pro  more  poft  ablutionem  ungeretur ,  lecy¬ 
thum  unguentarium  aureum  dedifle ,  lcribit  Home¬ 
rus  in  allatis  carminibus ,  quae  fic  interpretantur. 

Dedit  autem  aureo  in  lecytho  humidum  oleum  , 

' Vt  ungeretur  cum  ancillis  mulieribus. 

Quin  St  adeo  proprie  unguenta  lecytho  ,  lecy- 
thufque  unguentis  debebatur  ;  ut  fuavitas  ,  pulchri¬ 
tudo  ,  St  quodeumque  ornamentum  cujufcumque 


A 


B 


D 


E 


F 


rei  ,  ab  unguenti  fuavitate  ,  ad  vas  ,  tranflata  me¬ 
taphora,  in  lecytho  politum  diceretur;  lecythum  ha¬ 
bere  in  malis  ,  de  fpecie  mulieris  diceretur  ,  tcfte 
Rhodig.  lib.  14.  cap.  15.  Orationis  fplendor  ,  di- 
cendique  elegantia  ,  Cicerone  ad  Atticum  audtore  , 
lecythizare  dicebatur,  j uSeav  a>jx.u9<ov  tragoediam  Cal¬ 
limachus  appellavit.  9-e<rfc  A»)xwS/^y,  eft  Graecis  poli¬ 
tiones  elegantes  lucubrare,  trochaicum  carmen  ,  di¬ 
metrum  ,  cataledricum  ,  lecythium  vocatur,  quas 
dicendi  metaphoras  fumptas  fuifle  a  fuavitate  lecythi, 
five  verius  ab  unguento  ,  quod  lecythi  nomine  infi- 
nuabatur  ,  norunt  omnes  ex  Rhodigino  loco  citato , 
St  aliis  plerifque  feriptoribus. 

Satis  haec  probant  lecythum  vas  unguentarium  fuif- 
fe  :  qua  ratione  de  illo  a  nobis  hic  agitur  :  eum- 
demque  cum  ampulla  olearia,  a  materia  autem  argu¬ 
mento  fumpto  ,  non  probatur  idem  vas  di&um  am¬ 
pullam  fuifle  St  lecythum  :  aurum  enim  Homerus 
lecythi  materiam  pofuit.  fed  nihil  nobis  de  hac  dis¬ 
putandum  ,  cum  ex  quacumque  materia,  lecythos  , 
&  ampullas  fieri  potuifle  ,  St  fadtas  fuifle  plurimo¬ 
rum  teftimonio  conflet.  Forma  igitur  inquirenda 
erit  j  ab  ea  enim  ampullae  quoque  oleariae  forma  ex- 
pifcabitur.  Hanc  rotundam  extitifle  affirmabimus  : 
eo  du&i  argumento  ,  quod  lecythum,  fi  feribatur 
per  i  loco  >)  ,  vitellum  quoque  ovi  ,  St  non  folum 
pulmentarium  fignificare  doceant  Graecorum  lexica 
ex  Artemidori  lib.  y.  dicentis  :  Uo£i  rl? 

T>Jf  JWsto/vjj?  uov  A xfietv  ecpfiob,*,  t Iu)  AejcuSov  Scrvpj>l- 

,  tw  3  m  k<x,t Caelius  pariter  Rhodi- 
gin.  lib.  27.  cap.  17.  ovi  vitellum  lecythum  dici 
monftravit  >  in  quo  etiam  fenfu  lecythum  accipit 
lib.  13.  cap.  28.  An  vero  ovi  vitellus  a  vafe  ,  an  vas 
a  vitello  ovi  lecythi  nomen  fumpferit ,  ignotum  eft. 
St  noftra  parum  intereft.  Verum  ad  rem  noftram 
redeamus  :  duo  hinc  praeclariffima  pro  lecythi  for¬ 
ma  intelligimus ,  lecythum  nimirum  extitifle  vas  pro¬ 
tuberans  ,  circumquaque  rotundum,  quod  ovi  vitel¬ 
lum  infinuafle  videtur  ,  St  Cari.  Rhodig.  lib.  14. 
cap.  27.  atque  alii  quoque  DiStionariorum  feriptores 
affirmant  j  magnitudinis  quidem  non  excedentis  , 
potiusque  parvum  ,  quam  amplum  ,  quibus  fubfcri- 
bit  Coei.  lib.  14. cap.  ix.  qui  a  parvitate  vafis  lecy¬ 
thum  olpim  pifcatoriam  didtum  autumat,  dixit  olpim 
pifcatoriam,  ad  differentiam  olpis  unguentariae  j  quae 
eft  lecythus  :  cum  tamen  olpis  pifcatoria  fit  fquam- 
ma  pifeis ,  five  aliquod  aliud  pifcatorium  inftrumen- 
tum  apud  Theocr.Idyll.  3.  Huic  rotundo  vafculo  , 
additum  os  ,  Sc  collum  in  fuperiori  ambitu  ,  per 
quod  immitti  ,  St  fluere  unguenta  valeant  >  ad  vafis 
proportionem  fi  difponatur  ,  non  nimis  certe  am¬ 
plum  ,  fed  potius  anguftum  efformandum  erit  ,  ut 
inverfo  quoque  vafe  ,  crebris  quafi  fingultibus  un¬ 
guenta  fit  daturum. 

Hac  ratione  lecythos ,  St  ampullas  olearias  a  py¬ 
xidibus  diftingui  perfpicuum  eft.  ratio  quoque  fum- 
pta  a  forma  vafis  id  plane  manifeftat.  nam  pyxidem 
vas  in  ore  patens  intus  excavatum  per  modum  di¬ 
midiatae  fphaerae  jam  cognovimus  :  fecus  vero  omni¬ 
no  de  lecytho  St  ampullis  ex  Plin.  lib.  4.  epift.  in  fi¬ 
ne  nobis  lentiendum  erit  :  quarum  quidem  os  in  ip- 
fo  gutture  ,  quod  reliquum  fupereminet  vafis  ,  tali¬ 
ter  perftringitur  ,  atque  coanguftatur  >  ut  materia 
intro  claufa  perdifficilem  habeat  exitum,  ita  ex  Plin. 
ad.  C.  Pub.  Licin.  colligimus  qui  dum  cujufdam 
fontis  ,  qui  St  dabat  ,  St  fubtrahebat  aquam  ,  ratio¬ 
nem  quaerit ,  ac  illum  perdifficilem  aquarum  exitum, 
fluxum  atque  refluxum  ,  cum  ampullis  confert,  ait: 
Spintusne  aliquis  occultior  os  fontis  ,  &  fauces  modo 
laxat  ,  modo  includit  ,  prout  inlatus  occurrit  ,  aut  de - 
ceffit  expulfus  ?  quod  in  ampullis  ,  c  at  erisque  generis 
ejufdem  videmus  accidere  ,  quibus  non  hians  ,  nec  fa¬ 
tim  patens  exitus  ;  nam  illa  quoque  quamquam  prona 
P  2.  aique 


SACRORVM  EtiEOCHRISMATfiN 


230 

atque  vergentia  ,  fer  quafdam  obturantes  anima  moras , 
crebris  qtsafi  fmgulttbus  Jiftunt ,  quod  ejfundunt.  Li¬ 
quido  igitur  jam  conflat ,  quantum  ampullas ,  &  le¬ 
cythi  forma  a  pyxidibus  diftingueretur,  cum  hae  ne¬ 
que  fi  flant  quod  effundunt  ,  neque  exitum  non  hi¬ 
antem  ,  aut  non  patentem  habeant.  Quin  fi  pyxides 
invergantur  ,  una  tantum  inverfione  totum  effun¬ 
dunt  ,  quod  continent  :  lecythi  vero  &  ampullae 
etiam  inverfe  ,  per  quafdam  obluclantes  anima  moras  , 
inquit  Plinius  ,  crebris  quafi fingultibus  Jiftunt  quod  ef¬ 
fundunt  ,  ac  propterea  guttatim  potius  ,  quam  pro- 
fufe  unguenta  a  lecytho  ,  ampullis  effunduntur. 
Hac  de  caufa  ejufdem  formas  lecythum  diximus 
cum  ampullis  unguentariis  Cofmianis  j  de  quibus 
fupra  ex  Martiali  meminimus.  In  icone  igitur  lecy¬ 
thi  ,  ampullarum  quoque  forma  ,  quam  in  hoc  lecy¬ 
thi  fchemate  confpiciendam  damus ,  intelligatur  ne- 
ceffe  efl  :  quam  ex  antiquis  monumentis  accepimus 
lapidis  illius ,  in  quo  puer  cum  ftrigili ,  &  vafe  ole¬ 
ario  ,  hujus  vel  fimilis  formas  conlpicitur  ,  ut  vide¬ 
re  efl  apud  Guilelmum  Choul ,  in  libello  de  balneis. 
Ampulla  quoque  olearia  in  hanc  fimilem  formam  ha¬ 
betur  in  lapide  perantiquo  Priapeji  facrificii,  quem 
excepimus  ex  vinea  Alexandri  Cardinalis  quondam 
de  Montealto,  qui  §C  fupra  cap.  33.  a  nobis  fuit  allatus. 
In  eo  quidem  vifitur  mulier  ,  quafi  violenter  rapta 
ad  concubitum  ,  e  cujus  manu  dextera  unguentaria 
ampulla  pendet,  (ut  enim  alibi  diximus,  unguentis 
in  promulfidem  Veneris  utebantur)  rapiebatur  mu¬ 
lier  ad  concubitum,  quas  jam  unguentis  ad  venerem 
fe  paraverat  ;  voluntarium  certe  raptum  ampulla  de- 
fignat.  Ex  his  igitur  monumentis  ampullas  olearias, 
atque  lecythi  unguentarii  formam  ,  in  hac  quam  da¬ 
mus  icone  reprasfentandam  cenfuimus  :  dummodo 
gurgitis  os  in  collo  adeo  conflringatur  ,  ut  fingultet 
in  effufione  unguenti ,  atque  olei. 


B 


D 


E 


Lecythi  ampullasque  oleariae  forma  jam  pofita  , 
gutti  quoque  forma  aperitur  :  quam  ejufdem  cum 
lecytho  ,  &  ampulla  olearia  extitifle  in  dubium  mi¬ 
nime  revocare  licet.  Guttum  enim  inter  vafa  olea¬ 
ria  reponendum  &  fcnptis,  8c  parietinis  ruinis  anti¬ 
quitas  tota  clamat  :  inter  haec  vafa  Gellius  guttum 
repofuit  lib.  17.  cap.  8.  cum  Gellio  quoque  flat 
Juvenal.  Satyr.  3. 

Et  fonat  unElis 

Strigilibus  ,  pleno  componit  lintea  gutto. 

At  fi  Varroni  lib.  4.  de  lingua  Latina  credimus  , 
Guttus  inter  vafa  vinaria  potius,  quam  olearia  repo¬ 
nendus  erit :  non  ad  menfas ,  fed  ad  facrificiorum 
uium  ,  in  quibus  vinum  minutatim  fundebatur,  a 
guttis  Guttum  vas  appellarunt ,  &  in  eifdem  facris 
illud  vas ,  quo  fumebatur  minutatim  aliquid  ,  a  fu- 
mendo  Simpulum  veteres  nominatum  volunt,  ut 


231 

propterea  a  modo  aflumendi  aliquid  ,  &  effundendi 
liquorem  ,  utrumque  vas  nomen  affumpfiffe  videatur. 
Illud  idem  vas  Gutturnium  eadem  de  ratione  didum 
comperimus  apud  Feflum  :  eademque  de  caufa  le¬ 
cythus  ,  &  ampulla  olearia  ,  Guttus  quoque  abufi- 
ve  a  Gellio  dici  potuit  ,  quod  guttatim  unguenta 
funderet  ■,  &  quod  vinario  lacrorum  debebatur  vafi , 
oleario  tribuit  :  vel  etiam  eadem  vafa  ,  nunc  ad  vina 
fundenda  ,  nunc  ad  aquas ,  nunc  ad  olea  defervie- 
bant  :  ut  propterea  quod  vinarium  ,  aut  aquarium 
uni  fuiffet ,  alteri  olearium  fieret. 

Cognita  igitur  jam  forma  ampullas,  atque  lecythi, 
ad  facra  nos  transferamus  oracula,  apud  qute  cum 
frequens  oleorum  ,  &  unguentorum  fuerit  ufus;  va¬ 
fa  quoque  haec  frequentiflima  fuiffe  conflat.  Et  ne 
a  gutto  ,  ampulla  ,  atque  lecytho  longius  abeamus  ; 
lecythinas  extitiffe  formae  illud  vas  arbitror  ,  de  quo 
meminit  mulier  illa  lib.  4.  Reg.  cap.  4.  interrogata  ab 
Elifaso  quid  fibi  domi  haberet ,  ut  creditori  folvendo 
effet  :  refpondit  enim  ,  Non  habeo  ancilla  tua  qmd- 
quam  in  domo  mea  ,  nifi parum  olei  ,  quo  ungar  ,  he- 
braice  Lf  ’=?  chi  him  afuch  fciamen ,  nifi  hafuch 

olei,  efl  enim  illa  didio  TDj*  hafuch  nomen  vafis 
unguentarii  ex  duobus  coagmentata  verbis ,  ex  ver¬ 
bo  12J  quod  fundere  oleum  fignificat  5  quin  &  un¬ 
guentum  ad  ungendum  corpora  ,  ut  ex  cap.  3-Dan. 
liquido  conflat.  &  lib.  2.  Reg.  cap.  12.  ubi  Daniel 
&  David  fe  unxerunt  :  &  ex  verbo  I?3  quod  tege¬ 
re  ,  &  operire  fignificat  :  quod  corporibus  unguen¬ 
to  undis  contigit ;  quodammodo  enim  dum  unguen¬ 
to  perliniuntur  ,  eodem  teguntur  :  itaque  1,D!5  erit 
vas  unguentarium.  Quia  tamen  guttatim  ,  ut  dixi¬ 
mus  ,  vafa  haec  oleum ,  ac  unguentum  effundebant, 
8c  forte  etiam  mediocris  erant  magnitudinis  3  prop¬ 
terea  ad  vafis  parvitatem  refpiciens  nofler  Interpres , 
nomine  vafis  hafuch  omiffo  ,  dixit  ,  non  habeo  nifi 
parum  olei  quo  ungar.  Ad  lenticulam  nos  dirigamus; 
quam  quidem  diminutive  a  lente  didam  nemo  non 
videt  :  &  ex  lente  nominis  etymologia  in  olearia 
lenticula  plene  dignofeetur.  nam  &  Grasci  $«xo;  eo¬ 
dem  vocabulo  tam  legumen  ,  quam  hoc  vafis  genus 
nominarunt.  Cujus  materias  fuerit  lenticula ,  fuper- 
fluum  efl  difquirere ;  cum  &  lignea  ,  &  fidili  ,  & 
aurea,  argentea  ,  &:  alia  quacumque  ex  materia 
lenticulam  fieri  potuifle  non  ambigatur  :  potius  ta¬ 
men  fidilem  ,  &  metallicam ,  aut  vitream  lenticu¬ 
lam  fadam  puto  ;  quod  has  confervandis  ,  &  reti¬ 
nendis  odoribus  propter  illarum  frigiditatem  aptiores 
fint.  Nam  a  frigiditate  odoratus  fpiritus  conflridus , 
&  condenfatus  retinetur.  Lenticulas  meminerunt 
prophani ,  &  divini  feriptores.  ex  prophanis  habe¬ 
mus  Casi.  Rhodig.  Apulejum ,  &  alios  plures.  at 
divini  feriptores  lenticulae  meminerunt  1  Reg,  cap* 
10.  &  4.  Reg.  cap.  19.  hic  enim  Elifasus  mittens 
unum  de  Prophetis  ad  ungendum  Jehu  Regem  fu- 
per  Ifrael  ,  refertur  ei  dixifie  ,  T olle  lenticulam  hanc 
olei  in  manu  tua ,  cr  vade  in  Ramoth  Galaad  ,  &  un¬ 
ges  Jehu  ^  &c.  illic  vero  Samuele  ungente  Saiil  Re¬ 
gem  omnium  tribuum  ,  his  verbis  illa  undio  feribi- 
tur  :  Tulit  autem  Samuel  lenticulam  olei  ,  &  effudit 
fuper  caput  ejus ,  ut  ab  eo  ufque  tempore  hujus  vafis 
ufus  innotefeat. 

Nec  folum  hujus  vafis  fuit  ufus ;  fed  etiam  con- 
fuevifle  veteres  Philofophos,  Principes,  &  Prophe¬ 
tas  fecum  lenticulam  unguentariam  deferre  ,  ex  fa¬ 
cris  prophanis  literis  nobis  manifeflatur.  hocenim 
de  quodam  Philofopho  Hippia  nomine  ,  Apulejus 
lib.  2.  Florid.  teflatum  reliquit  his  verbis  :  Non¬ 
dum  ejus  omnia  (Hippiae)  commemoravi  i  etenim  non 
pigebit  me  commemorare  ,  quod  illum  non  puditum  eft 
oftentare  3  qui  magno  in  coetu  pradicavit ,  fabricatum 
femet  fibi  ampullam  quoque  oleariam  ,  quam  geftabat 
lenticulari  forma  ,  tereti  ambitu  ,  prejfula  rotunditate. 

Hujus 


232 


Myrothecivm  I. 


C  A  P.  X  L  V  I. 


Alabaftrum  indigitatur  ,  &  Onyx  unguentarius 

explicatur. 


Ad  locum  cap.  7 .  Lue.  Et  ecce  mulier  qua  erat  in  civi¬ 
tate  peccatrix ,  attulit  alabaftrum  unguenti.  Et  ad 
plura  loca.  ^ 


QU  ab  ha&enus  pertra&ata  funt  de  vafculis  un¬ 
guentariis  ,  ad  alabaftrinum  vas  explicandum 
nos  impellunt  :  cujus  minifterio  non  tantum 
in  domo  Simonis  Pharifiei ,  fed  etiam  Bethanix  bis 
Servatorem  noftrum  unguento  perfufum  fuilTe  legi¬ 
mus.  Alabaftrum  quoque  unguentarium  ,  de  quo 
agitur  in  novo  teftamento ,  explicantes  ,  cornu  quo¬ 
que  veteris  teftamenti  ,  facri  unguenti  repofitorium 
aperiemus,  ex  onyche  enim  St  lapide  alabaftritce  va- 
fa  haec  unguentaria  conficiebantur,  quamobrem  jux¬ 
ta  Diofcoridem  lib.  3.  lapis  alabiftrites  eft  idem  quod 
onyx ;  St  onyx  unguentarius ,  idem  quod  alabaftrum 
unguentarium.  De  onyche  igitur  unguentario  cum 
primis  agemus ,  aduri  poftmodum  de  unguentario 
alabaftro. 

Pifciculi  cujufdam  genus  onychem  appellari  affir¬ 
mat  Plinius  lib.  57.  cap.  1 1 .  fed  haec  non  funt  ad  rem 
noftram  ,  nec  ad  vafa  unguentaria  pifeium  genera 
accommodantur.  Lapidum  genera  magis  deferviunt 
noftro  inftituto,  deque  lapidis  genere  invenio,  inquit 
Plinius  ibi  cap.  10.  apud  quofdam  oflracium  vocari , 
quod  aliqui  onychem  vocant .  eft  autem  oftracium  ge¬ 
nus  lapidis  teftacei.  Nominis  etymon  ,  nec  non 
etiam  dignitatem  lapidis  ,  qui  onyx  dicebatur  , 


Hujus  lenticulae  oleariae  frequentatam  geftationem , 
facra  quoque  oracula  confuluifle  videntur  in  Eccle- 
iiafticocap.  39.  ubi  Spiritus  fandus  illis  verbis :  Oleum 
capiti  tuo  non  deficiat.  Hoc  autem  Sapientis  confili- 
um  quotidiano  certe,  St  frequenti  unguentorum  ufuij 
ufuique  habendi  femper  olei  lenticulam  fecum ,  ref- 
pondet.  Elifaeum  quoque  geftaffie  lenticulam  fufpi- 
cari  eo  poffumus  argumento  ,  quod  mifturus  unum 
de  Prophetis  ad  ungendum  Jehu  Regem  in  Ifraei  , 
lenticulam  unguentariam  ad  manus  habuifle  ,  illis 
verbis  indigitatur  :  Tolle  lenticulam  olei  hanc  in  manu 
tua  ,  &  vade  in  Ramoth  Galaad ,  Stc.  Quamobrem, 
Samuel  cum  Saiil  Regem  populi  futurum  clam 
ungere  vellet  >  non  obftitit ,  quo  minus  id  faceret  , 
olearis  lenticulae  defedus  ;  quam  nifl  fecum  femper 
geftare  confueviflet ,  clandeftina:  undioni  obftitif- 
fet  ,  fufeepta  praxer  confuetudinem  olei  lenticula, 
nec  Gen.  cap.  28.  Jacob  oleum  ad  facrandum  illum 
lapidem  praefto  habuiflet,  cum  divina  illa  fcala  coe¬ 
lum  pertingens  ei  oftenfa  fuit  ;  nili  fecum  oleariam 
lenticulam  ex  confuetudine  ad  manus  habuiffiet.  quam¬ 
obrem  mane  jam  fado  ,  minime  oppidum  adire 
compulfus  eft  olei  quterendi  caufa  $  fed  ut  ut  furre- 
xit,  illico  lapidem  quem  fuppofuerat  capiti  fuo,  oleo 
confecravit  :  Surgens  ergo  Jacob  mane  ,  inquit  tex¬ 
tus  ,  tulit  lapidem  quem  fuppofuerat  capiti  fuo  ,  &  ere¬ 
xit  in  titulum  fundens  oleum  defuper.  Nec  praeterire 
oportet  vocem  illam  mane  ,  quae  juxta  phrafim  he- 
braicam  ,  vim  primi  diluculi  tenet :  quafi  diceret , 
valde  mane  haec  eft  enim  vis  hebraicae  didionis. 
quod  fi  Jacob  valde  mane  erexit ,  unxitque  lapidem; 
oleum  profedo  fecum  deferebat,  quia  vero  cap.  12. 
formam  lenticulae  fufe  aperuimus  ad  explicandam  vi- 
fionem  Zachariae  prophetae  &  in  vifione  Candela¬ 
bri  ,  nec  nori  etiam  utenfilium  omnium  formas ;  ni¬ 
hil  nobis  in  praefentiarum  de  lenticula  dicendum  fu- 
pereft  ,  praeter  ea  quae  ibi  docuimus. 


233 


B 


D 


E 


A  ioftendit  Ifidor.  hb.  16.  etym.  cap.  8.  dum  ,  Onyx 
appellata  ,  inquit  ,  quod  habeat  in  fe permixtum  cando¬ 
rem  m  fimiliiudwem  unguis  humani.  Graeci  enim  un¬ 
guem  At >x*  dicunt,  hanc  India  &  Arabia  gignit,  di- 
ftant  autem  invicem  ,  nam  Indica  igniculos  habetal- 
bis  cingentibus  zonis.  Arabica  autem  nigra  eft  cum 
candidis  zonis.  Sed  qua  ratione  nigra  onyx  cum 
humano  ungue  conveniat  ,  non  video.  In  Germa¬ 
nia  quoque  onychem  repertam  ,  feribit  Plin.  lib  37. 
cap.  7.  &  hoc  apud  Sudines.  Haec  de  dignitate  ony¬ 
chis  fpedato  illius  natali  folo  attulimus.  Verum  ad¬ 
huc  digniora  cenferi  debent  haec  vafa  *  fi  circa  illo¬ 
rum  materiam  aliorum  feriptorum  IpcStetur  lenten¬ 
tia. 

Eft  autem  onyx  juxta  Diofcoridem  lib.  2.  cap.  10. 
conchylii  operculum,  fimile  operculo  purpura,  quam¬ 
obrem  &  purpura  operculum  onychem  Galen.  no¬ 
minavit  apud  Cal.  lib.  8.  cap.  1 1.  Sc  lib.  4.  cap.  3. 
qui  docet  ex  au&oritateiEgi  netas  conchylium  ipfum, 
conchylion  dictum,  reperiri  apud  Indos  in  his  palu¬ 
dibus  ,  qua  nardum  ferunt  ;  fuaviffimosque  odores 
piopterea  fpirare  ,  quia  nardo  vefcitur.  Hujus  con¬ 
chylii  teftam  onychem  di&am  fuifle  Casi.  lib.  8  cap. 
11.  feribit.  Qua  omnia  defumpta  funt  ex  Diofco- 
lide  loco  citato  :  ow£  Is-)  7iuy,oo  noyp^vAiov  ,  inquit  , 
opotov  r u  t?  7 to$Qv(>xs  ,  di  z/enoyfyjo v  ^  Tjf  /yj'/*,  v^_ 
do^opoi?  Kiy.\oug  ,  cho  Xj  dquyctTi^  yivcyAvuv  v  Hoyp^v- 

Aiwv  tIw  vd^ov.  Iftud  eft  :  Onyx  efi  tegumentum  con¬ 
chylii  fimile  purpura,  repentur  m  India  tn  paludibus nar- 
difens ,  hoc  eft  in  paludibus  qua  nardum  ferunt:  c?* 
ideo  qua  fiunt  ex  conchyliis,  fragrant  nardum,  ita  Diofc. 
apud  quem  foitalle  ,  lliud  idem  conchylium  dici¬ 
tur,  quod  Plinio  eft  pifciculi  genus.  Eft  etiam  aliud 
genus  lapidis  Onychini  ,  qui  alabaftrites  dicitur , 
quod  ex  mineris  orientalibus  excavatur  ut  habet: 
l  lin.  lib.  37'  cap.  10.  qui  affirmat  alabaftritem  gem¬ 
mam  nafei  in  Thebe  iEgypti,  &  in  Damafco  Syria  : 
cujus  qualitates  ,  &  colores  feribit  ,  aflerens  pradi- 
ctam  gemmam  ,  candoris  interftin&i  variis  colori¬ 
bus  elle.  &  lib.  36.  cap.  8.  Onychen  ,  inquit ,  aliqui 
alabafiriten  vocant,  hoc  lapidis  onychini  genus,  quod 
ex  lapidicinis  variis  habebatur  ,  ad  varia  opera  exca¬ 
vatum  arbitror,  itaque  ex  hoc  lapide  columnas  tri¬ 
ginta,  duorum  pedum  longitudine  a  feipfo  vifas Cor¬ 
nelius  Nepos  retulit  •  tantaque  in  aftimatione  fuifle 
apud  Romanos  Onyches  ,  feribit  Plinius  ;  ut  pro 
miraculo  infigni  ,  quatuor  modicas  columnas  in  the¬ 
atro  fuo  ,  Cornelius  Balbus  pofuerit.  Nos  ampliores 
triginta  vidimus  ,  inquit  Plinius  loco  jam  citato  ,  in 
coenatione  quam  Calixtus  fafaris  Claudii  ,  libertorum 
potentia  notus  fibi  exadificaverat.  de  onyche  ,  quam 
inter  gemmas  recenfet  Ihdorus  ,  vafa  unguentaria 
fa£ta  ,  Plinius  lib.  36-  cap.  8.  lcribit  :  Neclolumad 
vafa  unguentaria ;  verum  etiam  ad  parandos  annulos, 
veteres  Orientales  onyche  utebantur  :  cujus  rei  plu¬ 
rima  teftimonia  ex  his  ,  qui  de  gemmis  fcripferunt 
cum  afferri  pollent  j  fufficiat  tamen  teftis  unus  pro 
omnibus ;  omni  quidem  exceptione  major.  Pa- 
pinius  noller  lib.  1.  Sylvar.  in  Epithalamio  Stella: , 
&  Violantillae  :  ejufdem  Violantillie  redium  orna¬ 
menta  ,  fuperbosque  apparatus  hifce  verfibus  deferi- 
bens  : 


Digna  Dea  fedes  ,  nitidis  nec  fordet  ab  afiris 
Hic  Cyhcus  ,  Phrygiusque  filex,  hic  dura  Laconum 
Saxa  virent  ,  hic  flexus  Onyx  ,  (3  concolor  alto 
Dena  mari  ,  &c. 


Flexum  dicit  onychem  ,  quoniam  in  varia  opera  fie- 
ttebatur  ,  Domitius  Commentator  inquit ,  in  vafa  ni¬ 
mirum  potoria  ,  pedes  leti  orum  fellasque  ,  ut  Nepos  tra¬ 
dit.  quamobrem  miraculo  fuijfe  maximo  affirmat  ,  cum 
Publius  Lentulus  Spinter  amphoras  ex  eo  ,  dr  urceos 
ofiendit  Cadorum  magnitudine.  At  verius  didtum  pu- 
E  3  ta- 


SacRORVM  ELJiOCHRISMATfiN. 


2-3*4- 

raverim  ego  flexum  onychem  a  flexu  ejufdem  in  an- 
nulos  :  cScm  ufum,  ubi  eunda  antiquitatis  teftimo- 
nia  deellent  ,  B.  Virginis  annulus  ,  omnium  anti- 
quiffimus,  Perufias  religiofe ,  picque  allervatus ,  iut- 

ficientiffime  probaffet.  ^ 

Huius  annuli  hiftoriam  dodiflime  ,  bono  publico 
natus  Joannes  Baptilla  Laurus  Perufinus  ,  nunc  a 
Secreto  S.  D.  Noftri  Urbani  VIII.  Cubiculo  ,  &  a 
Secretis  Sacri  Collegii  Illuftriflimorum  DD.  Cardi¬ 
nalium  ,  efl  profcquutus.  Eloquentiffimus  is  vir  , 
cum  haec  in  nollro  audographo  aliquando  legiflet  , 
ac  probaffet  haec  quae  de  annulo  onychino  ,  a  nobis 

nondum  edito  opere  ,  dicebantur  in  quarto  Sacro- 
rum  Elaeochryfmatain  libro  j  in  fno  de  Annulo  pio- 

nubo  dodiffimo  opere  transferre  placuit,  noftio,  ad 

ea  quas  dixerat  confirmanda  ,  infirmo  ut  uteretur  te- 
ftimonio.  Verum, cum, fuafudodiorum  virorum,  no- 
itras  lucubrationes  publicare compulfi fuerimus,  prae- 
dida  de  annulo  hic  reponenda  duximus.  Bene  fit  vi¬ 
ro  '  de  re  literaria  plurimum  mento! 

Flexos  autem  lapides  ad  ulus  annulorum  ,  lapidei 
quoque  annuli  oltendunt  ,  qui  ex  antiquis  monu¬ 
mentis  in  parietinis  Urbis  quotidie  excavantur  ;  at¬ 
que  in  ufum  annuli ,  Papimanam  onychem  flexam  , 
ut  diximus  ,  aperciflime  probant  Pavimenta  etiam 
praellantiffima  ex  onyche  in  ftruduns  ,  ac  aedificiis 
fieri  folita  a  veteribus  Lucan.  lib.  i .  docet ,  ubi  de 
convivio  Cleopatrae  agens ,  dixit . 

totaque  ejfufus  in  aula 

Calcabatur  onyx. 

Locus  Martialis  lib.  12.  num.  50.  aperte  idem  de- 
monftrat  : 

Calcatusque  tuo  fub  pede  lucet  onyx. 

De  his  igitur  operibus  nihil  ad  nos  ,  fed  de  vafis 
onychinis  agimus.  Haec  autem  vinaria  fuifle  tradit 
Plin.  lib.  3 6.  cap.  7.  Potoriis  primum  vafis  ,  inquit  , 
inde  fallis  ,  dein  pedibus  leElorum ,  fellisque.  Cornelius 
Nepos  tradit  fuiffe  magno  miraculo  ,  cum  P.  Lentulus  U 
Spinter  amphoras  ,  ex  eo  ,  fupple  onyche  ,  Chiorum  1 
magnitudine  Cadorum  ofiendiffet.  Athenaeus  quoque 
lib.  11.  cap.  13.  fcyphi  onychini  in  ufum  menfae 
meminit  ,  audoritate  Pofidonii  ,  dicentis  :  UccpKpl- 
A©-  cv  A’t7i kou;  Kt^cri  to  cvv^jvov  7TOTn£/ov  SvnAlJwm 
orxvcdlryvMKov'  0  otrocp©-'  cv  eicrt) ,  k.  rg/- 

cc, KOM  T  IfOe/UV  OVTW  XOlAXpiVOOV  ,  T1VWV  TTOTYifiluiv 

2)  oZras'  ritfoov  3  Kj  ovv^tvoi  ,  iij  <ruv<l£<r</f  rdruv 

£ix.orvhwv ,  jtj  7r«vaSijvflMJt«  pUyisoc ,  nd  dlyoa,, 
t<*  3  jt,  p«^o» <#’  ita  corrigendam  ledionem  hanc  cen- 
fui  fatis  antiquatam  apud  Dalecampium  ,  &  Caiau- 
bonum.  Senius  efl  :  Pamphilus  in  Atticis  dixit  ,  po¬ 
culum  onychinum  panathenaicum  tradiderunt.  Pofidonius 
Philofophus  in  tngefimofexto  hifioriarum  ,  quorumdam 
calicum  qui  fic  dicebantur,  meminit ,  ita  feribens  :  Erant 
autem  &  pocula  onychina  ,  &  congefia.  hujus  pars  dua¬ 
rum  cotylarum  ,  fupple  capacia  ,  &  panathenaica  ma¬ 
xima  j  alia  quidem  duorum  congiorum  ,  alia  vero  ma¬ 
jora.  In  his  eifdem  vafis  minxifle  Heliogabalum  , 
fcribit  Lampridius  :  Onus  ventris  auro  excepit  ,  in¬ 
quit  ,  in  myrrhinis  ,  &  onychinis  minxit. 

Unguentis  vero  dicata  vafcula  onychina  ,  com¬ 
muni  fere  veterum  feriptorum  confenfu  demonftrare 
poflumus  ;  ut  folius  onychis  nomen  unguentarium 
indigitaret  vas.  Favet  nollra:  huic  fententiae  illud 
Propertii  lib.  3. 

Et  crocino  nares  murrheus  ungat  onyx. 

Nec  defunt  alii  plures  feriptores  ,  qui  hoc  paffim 
aperiunt.  Mart.  pluribus  m  locis  ,  ita  ad  Papilum 
lib.  7.  num.  93. 

'Unguentum  fuerat ,  quod  onyx  modo  parva  gerebat, 
Olfecit  pofiquam  P  aptius  ,  ecce  garum  e  fi. 


*3S 

Is  etiam  Poeta  onychem  appellat  vas  unguenta¬ 
rium;  quod  ampullam  Cofmi  alibi  dixerat,  hoc  vero 
lib.  1 1.  Epigr.  50.  ubi  Phyllidse  meretriculae  mores 
damnat ;  quae  a  petendo  aliquid  ab  eo  numquam  la¬ 
tis  dicebat  : 

Nunc  furtiva  lucri  fieri  bombicina  pofeit  ,  * 

Refertur  Cofmi  ,  nunc  mihi  ficcus  onyx. 

Haec  a  nobis  ex  Martiali,  aliifque  feriptoribus  ac¬ 
cepta,  perdifficilem  locum  Papinii  declarant;  ilium¬ 
que  cum  Martiali  conciliant  ;  quem  perdifficilem 
locum  Martialis  de  balneo  onyche  incruftato  Rade- 
rus  interpretatur  :  locus  eft  lib.  7.  Epig.  42.  ubi  de 
excellentia,  &  fuperbo  apparatu  thermarum  Hetru- 
fci  feribens  ,  ait  Poeta  : 

Hic  Taygeti  virent  metalla  , 

Oua  Phryx  ,  er  Lybis  altius  c&cidit  , 

Et  certant  vario  decore  fax  a  s 
Siccos  pinguis  onyx  anhelat  aftus. 

Raderus  ,  Senfus  eft  ,  inquit  :  Onyx  pinguis  ,  feu 
/udans ,,  anhelat  aftus  ficcos  ,  idefi  Solem  perinde  ,  ac 
fi  hominis  more  afiu  balnearum  laboraret.  Nec  aliud  hic 
docet ,  nifi  in  thermis  Hetrufci  ,  etiam  inter  alia 
marmora  onychem  reperiri.  itaque  de  onyche  lapide 
ad  ufum  ftrudurae  thermarum  ,  intelligendum  putat 
Martialem:  quod  etiam  repetit  lib.  12.  nu.  70.  Duo 
vero  funt  quae  dodliffimi  Raderi  expolitionem  infir¬ 
mant,  fufpe&amque  reddunt  :  primo  Papinii  elegia, 
quae  thermis  Hetrufci,  illarumque  thermarum  ftru- 
dturae  onychinum  marmor  negat ,  dicens : 

Meer  et  onyx  longe  ,  queriturque  exclufus  Ophites. 

Cum  enim  de  eifdem  Thermis  ,  deque  eodem 
thermarum  aedificio  uterque  Poeta  fcnberet  j  fue- 
rintque  ambo  contemporanei ,  Hetrufco  quoque  fa¬ 
miliares  ,  &  has  thermas  utrumque  frequentalle  pro¬ 
cul  fit  ab  omni  dubio  quinam  fieri  potuit,  ut  Papi- 
nius  neget,  quod  Martialis  de  illorum  llru&ura  affir¬ 
mat  ?  Haec  enim  Poetarum  feribendi  varietas ,  ex¬ 
politorum  omnium  animum  torfit  ,  fufpenfumque 
dimifit.  Expolitionem  quoque  Raderi  debilitat  vox 
illa  pinguis ,  quam  habet  Martialis  j  nec  enim  ille  ape¬ 
ruit,  cur  pinguem  onychem  dixerit  Poeta,  quamobrem 
nec redle ficcos  tellus,  prololaresaellus,  nec  pinguem 
onychem  ,  pro  fudans onyx  ,  Raderum  explicafleputo. 

Illuftrant  vero  loca  Poetarum  ,  8c  ad  concor¬ 
diam  eorundem  difeordiam  redigere  conantur  aliqui} 
quod  uterque  Poeta  in  laudibus  aedificii  profufus  , 
nulla  habita  ratione  marmorum  ,  pretioliora  in  ony¬ 
che  ,  &  ophite  Martialis  defcripferit }  per  eorundem 
marmorum  negationem  thermarum  illarum  magnifi- 
E  centiam  extollere  voluerit  Statius.  Illic ,  fupple  apud 
Martialem  ,  d  copia  marmorum  ,  ait  Calderinus  in 
Statium  :  Hic  ,  fupple  Statius ,  d  praftantia  laudat , 
fupple  thermas.  Quas  fane  quam  libentiffime  admi- 
fillem  ,  nifi  fingulariter  unus  genus  marmoris  appo- 
fuiflet ,  quod  alter  negavit  :  atque  uterque  deferi- 
bere  tentallet ,  quas  in  aedificio  &  illarum  therma¬ 
rum  llruflura  ,  ex  magnificentia  Hetrufci ,  propriis 
viderat  oculis. 

Verum  facillime  ,  ut  puto  ,  Poetas  conciliare 
pollemus ;  fi  Martialis  loquutus  intelligatur  de  ony¬ 
che  unguentario  ;  de  quo  Plinius  lib.  3 6.  cap.  8. 
Onychen  ,  inquit ,  alibi  alabaflriten  vocant ,  quem  ca - 
I  F  vant  ad  vafa  unguentaria.  Hoc  igitur  genus  marmo¬ 
ris  ,  quod  unguentario  ufui  conceffit  Martialis  ,  ab 
aedificio  thermarum  ,  a  porticibus ,  a  columnis ,  a 
pavimento  ,  ab  incrullatura  parietum  fummovit  Pa- 
pinius.  Martialem  vero  de  ungentario  vafe  verba 
fecille ,  aperit  vox  illa  pinguis.  Pinguem  enim  ony¬ 
chem  ,  hoc  eft  vas  unguentarium  ,  dixit  ratione  un¬ 
guenti.  Quia  vero  in  cella  fudatoria,  de  qua  jam 

fupra 


23 6  MyROTHECIvM.  I.  237 


fupra  fumus  loquuti  ,  aptius  veteres  ungebantur ;  A 
quamobrem  Cclius  ait  >  Sub  vefte  primum  in  balneo 
tn fu  dare  ,  ibi  ungi  ,  tum  tranjire  tu  calidarium  :  Su- 
datoriique  calor  ficcus  erat;  propterea  Martialis  dixit 
pinguem  onychem  ,  ideft  vas  unguentarium  ,  appe¬ 
tere  ficcos  reftus  ,  ideft  ficcos  calores  :  fudatoriam 
nimirum  cellam,  quae  ratione  ornatus  &  decoris  exi¬ 
mii,  a  quovis  prasftantiffimo ,  ac  digniflimo  unguen¬ 
to  expeti  quodammodo  videbatur.  Loca  igitur  poeta¬ 
rum  inter  fe  difcordantia ,  hac  ratione  conciliari  pofle 
mihi  videntur.  De  fudatoria  vero  cella  loquutum  Mar¬ 
tialem  aperiunt  ,  quae  ftatim  fic  infert : 

Et  flamma  tenui  calent  Ophita  ,  B 

Ritus  fi  placeant  tibi  Laconum. 


Laconicon  enim  dicebatur  ,  ut  jam  alibi  oftendi- 
mus ,  cella  ,  in  qua  aflo  &  ficco  calore  fudabatur. 
Duo  funt ,  quae  huic  noltrae  expolitioni ,  &  concor¬ 
dia;  pugnare  videntur  :  diftio  nimirum  anhelat  ,  Sc 
ophites  in  his  thermis  a  Martiali  politus :  qui  pari  ra¬ 
tione  ,  ac  onyx  ,  a  Statio  excluditur.  Diftio  enim 
anhelat ,  expirare  lignificat  ex  communi  interpreta¬ 
tione  :  fed  expetere,  &  ardenter  cupere  aliquid  non 
refpuit.  Calepini  omnes  in  didtione  Anhelo  affir¬ 
mant  :  &  in  hac  quoque  figruficatione  voce  illa  uti¬ 
tur  Cicero  in  Catii,  dicens  :  Catilinam  furentem  au¬ 
dacia  ,  fcelus  anhelantem  y  pefiem  patria  nefarie  molien¬ 
tem.  utitur  eadem  in  ea  fignificatione  Auguft.  ferm. 
14.  de  San6t.  dicens  de  Saulo  ,  qui  fuit  Paulus  : 
Ibat  fpirans  ,  &  anhelans,  fic  etiam  Gregor.  Magnus 
hom.  12.  in  Evang.  Sunt  namque  plerique  continentes , 
inquit  ,  qui  ab  exteriori  fe  appetitu  cuflodiunt  ,  &  fpe 
ad  interiora  rapiuntur  i  carnem  macerant ,  &  toto  defi- 
derio  ad  fupernam  patriam  anhelant  ,  aterna  pramia  ex¬ 
petunt.  Ex  qua  quidem  dicendi  phrafi  a  Martiali  , 
anhelat ,  politum  pro  expetit ,  perfpicuum  fic. 

Sed  ophitas  difficilior  eft  caufa  ;  atque  profundio¬ 
ri  videtur  egere  indagine  :  cum  hoc  marmoris  genus 
videatur  negafle  Statius  ibidem  dicens: 


C 


Aleret  onyx  longe  ,  quenturque  exclufus  ophites . 
Quod  tamen  admifit  Martialis ,  dicens : 

Et  flamma  tenui  calent  Ophita. 


Nec  alia  ratione  conciliare  hos  noverim  ;  nifi  Mar¬ 
tialem  ibi  loquutum  de  fudatoria  ,  lapide  ophita  in- 
cruftata  ,  ad  caloris  fuavitatem  ,  &  in  hujus  cellas 
deferiptione  ftudium  maximum  pofuiffie  :  Statium 
vero  magis  in  balneariis  ,  ac  natatoriis  cellis  deferi- 
bendis  ftuduiffe  ;  a  quibus  onyx  ,  &  ophita  longe 
aberant.  Hanc  vero  conciliationem  ex  contextu 
poetarum  expifeari  pofle  puto  :  nam  Statius  parum , 
vel  nihil  de  Laconico  fcripfit  :  parum  etiam  Martia¬ 
lis  de  pifeinis  earundem  thermarum.  Alii  igitur  do¬ 
ctiora  afferant  j  nos  ulterius  nequaquam  attingi¬ 
mus. 

Ad  onychem  redeamus  ,  cujus  lapidis  genus  adeo 
accommodatum  ad  unguenta  lervanda  ab  unguen¬ 
tariis  cenfebatur  ,  ut  prasftantia  ,  &  dignitas  ungu¬ 
enti  folius  onychini  vafis  vocabulo  aperiretur.  Qure 
quidem  vafa  quamvis  fieri  etiam  folerent  ex  onyche, 
propriis  ex  fodinis  excavato  ;  prasftantiora  tamen 
extitifle  vafcula  onychina ,  quas  arte  fiftili  compo¬ 
nebantur  ,  in  dubium  minime  revocabitur.  Si  enim 
loquamur  de  vafis  ex  conchyliis  his  fafiis,  de  quibus 
fupra  cum  Diofcoride  diximus  ,  quasque  nardo  ,  ut 
vidimus  ,  vefcebantur  ;  profefio  jam  illa  vafcula  a 
materia  ,  ex  qua  conficiebantur  ,  nardi  fpirabant 
odorem  :  quapropter  etiam  ad  omnia  unguentorum 
genera  accommodatiflima  cum  eflent ;  ad  nardinum 
certe  unguentum  fervandum  aptiora  profedto  cenfe- 
bantur  :  propterea  enim  vas  onychinum  nardino  un¬ 


E 


F 


guento  paffim  jungitur  ;  deque  illo  oda.  ii.  lib.  4, 
dixiffe  conftat  Horatium: 

Nardi  parvus  onyx  eliciet  cadum. 

Nec  eft  quod  miremur  ,  veteres  in  parandis  un¬ 
guentariis  vafculis  ,  adeo  ftudiofos  extitifle  ;  ut  In¬ 
dicas  conchyliorum  teftas  ad  hasc  advehi  curarent  j 
nam  in  poculis  ,  fidhlibusque  quorum  ufus  erat  in 
menfa  ,  hoc  ftudium  veteres  poluifle  jam  fupra  mon- 
ftravimus  :  multo  magis  igitur  in  quibuscumque 
aliis  fifiilibus ,  quibus  in  balneis  utebantur.  Probat 
hoc  illud  Plutarchi  in  Alexandro  de  fifiilibus  ,  8c 
vafis  balneatoriis  Darii  ,  cum  ait  :  us  oA- 

Kix  ,  npuasxs  ,  stj  7TveAovc  ,  ^  aA«/3«fpou? ,  7ravr<» 

ntTKn[XiVi 54  g&Ituis  ,  uJevSj  $  B-tc-xlmov ,  olov  \haro 
ccfWfA,oo ruv  ,  ii)  jwvpwv  c  hoc  eft  :  Caterum  ,  ut 

vidit  aquarum  dutlus  ,  croffos  ,  pelves  ,  &  alabafiros  , 
cunEla  auro  lita  exterius ,  &  divinum  fpirabant  odorem , 
ut  domus  ab  aromatibus  &  unguentis,  vel  ut  Guarinus 
dicit  :  Et  velut  unguenta  ,  ac  aromata  divinum  quem¬ 
dam  interius  fpirabant  odorem.  Spirabant  odorem  in¬ 
terius  aromaticum  ,  dixit  Plutarchus  :  non  quidem 
quod  ea  vafa  unguento  plena  forent  ;  non  enim  di* 
xiflet ,  velut  unguenta  ,  ac  aromata  :  fed  quod  mira¬ 
bile  erat  ,  unguento  vacua  illa  vafcula  ,  aromati¬ 
cum  fpirare  odorem;  velut  domus  aromatifera,  five 
aromataria  officina;  quia  ex  aromatum  commixtione 
ea  vafa  compabta  erant.  Aromaticum  odorem  inte¬ 
rius  ea  vafa  fpirafle  ,  non  exterius  ,  dixit  Plutar¬ 
chus  ,  quod  hic  auro  lita  ,  &  tefia  forent.  Cum 
igitur  aromatica  voluptate  adeo  tenerentur  veteres  , 
ut  hydrias ,  pelves  ,  pocula  ,  ampullas  ,  &  reliqua 
menias  ,  ac  balnei  utenfilia  ,  aromatibus  componere 
ftuderent ;  minime  mirum  efle  debet  ,  quod  etiam 
fervandorum  unguentorum  ,  eorumdemque  augendi 
odoris  gratia  ,  unguentaria  quoque  vafcula  ,  teftis 
onychinis  ex  India  allatis  componi  curarent. 

Nihil  de  his  vafculis  ex  Indicis  teftis  compofitis  , 
quod  noverim  ,  in  facris  literis  veteris  Teftamenti 
habetur  j  led  in  novo  tantum  Teftamento  de  alaba- 
ftro  meminit  facer  textus  ,  de  quo  in  capitulo  fe- 
quenti  nofter  erit  fermo.  Formam  onychis  unguen¬ 
tarii  ex  antiquis  monumentis  non  habeo;  prasfertim 
fi  nobis  de  onychinis  fit  fermo  ,  quae  ex  Indicis  te¬ 
ftis  ad  unguentorum  ufum  parabantur. 

Minimas  extitifle  magnitudinis  vafcula  hasc  ony¬ 
china ,  quas  erant  ad  unguentorum  ufum  ,  ex  monu¬ 
mentis  antiquis  perfpicuum  videtur  ;  quoties  enim 
de  onyche  agitur  ,  toties  parvum  vas  dicitur,  ita 
Horat.  loco  citato  lib.' 4.  Oda  12.  ubi  coenam  fym- 
bolicam  Virgilio  unguentario  inftituit,  ea  conditio¬ 
ne  ,  fi  unguentum  attulerit  ,  dicens  : 

Nardo  vina  merebere  , 

Nardi  parvus  onyx  eliciet  cadum. 

Cadum  vini  Horatius  fe  in  convivio  daturum  Ipon- 
det ,  pro  parvo  onyche  unguenti  ;  quem  propterea 
parvum  difium  puto ,  quod  parvula  hasc  vaia,  mini¬ 
me  grandiora  haberentur,  cum  quo  ftatMartial.  quo¬ 
que  ad  Papilum  lib.  7.  epigr.  93.  qui  pariter  parvum 
onychem  appellat  vas  unguentarium  ,  cui  Papilus 
cum  nares  adhibuerat  ;  fuifque  naribus  non  fo- 
lum  unguentum  ,  fed  etiam  vas  prasftantiffimum  , 
&  odoratiflimum  infecerat  adeo  ,  ut  unguentum  in 
garum  mutaverit  >  nec  Indicae  teftas  fua  natura 
nardum  fragrantes  ,  unguentorum  fuavitatem  juve¬ 
rint. 

'Unguentum  fuerat ,  quod  Onyx  modo  parva  gerebat  % 
Olfecit  pofiquam  Papilus  ,  ecce  garum  efi. 

Lib.  10.  Epigr.  48. 

,  P arvus  onyx  una  ponetur  ccenula  menfa. 

Quem  parvum  onychem  licet  pro  Salino  accipien¬ 
dum 


238 


Sacrorvm 


dum  dixerit  Calderinus,  falfo  tamen  id  afleruit:  ve¬ 
tius  pro  vafe  unguentario  accepifiet,  fiillioccurriflet 
unguenta  dapibus  ,  ac  ccems  adhiberi  ;  unguento¬ 
rumque  parvum  onychem  in  menfa  domeftiea :  ut  ex 
Horatio  parum  fupra  retulimus.  Nec  fuiflet  Rade- 
ro,  Griffio,  atque  aliis  immutanda  \cdc\oinhisy  pro 
Onyx ,  cujus  onychis  Indicis  parvula  extitifle  vafa  ob 
pr»ftantiam  teftarum  Indicarum,  ex  quibus  conficie¬ 
bantur,  ratio  ipfa  fuadet.  Majora  his  extitifle,  quas 
ex  lapidicinis  ad  vina  parabantur  ,  loca  jam  fupra 
allata  ex  Plinio  ,  &  Athenaeo  de  columnis  onychi¬ 
nis  ,  &  valculis  cadorum  magnitudine  ,  quas  duas 
caperent  cotylas  &  duos  congios ,  manifefte  ape¬ 
riunt. 


A 


B 


fuifle  y  fed 
quorum  neutrum 


GAP.  XLVII. 

Alabaftri  unguentarii  forma,  &  ufus  illu- 
ftrantur. 


Luc.  7-  Et  ccce  mulier  attulit  alabaftrum 
Et  ad  alia. 


Ad  locum 
unguenti, 

ALabastrum  Graeca  vox  eft ,  quae  cum  p 
communiter  graece  fcribitur  fic  dxxftxsfos , 
cum  tamen  fine  illa  fic  dx dftxt os  fcribendum 
cflet.  Je  rof,  inquit  magnum  Etymologi- j 

con ,  dxafiasos  ovcra,  interdum  fumitur  in  genere  ma- 
fculino  dxxftxsf ot ,  interdum  in  genere  neutro 
dxiiftxsfov,  quod  etiam  Pollux  lib.  io.  cap.  26.  au¬ 
ctoritate  Euphemii  adnotavit,  dicens:  ^  fi  Evtp^ios 
cv  toT?  5-g<poiv>57rAoK-o<o-t  rovro  tnxxSlSu ,  tov?  $idhx- 
dxxftx^ixei^yu.  hoc  eft.  Etenim  Euphemiusin 
coronatoribus  hunc ,  fupple  ftngilem  cusoc&i&x  appellavit , 
ideft  tudiculam,  alabaftros  vero  generis  mafculini ,  ala- 
baftra  dixit  in  genere  neutro,  vox  igitur  illa,  five  fit  in 
genere  mafculino  ,  five  in  genere  neutro,  fignificat, 
ut  loquamur  cum  etymologico,  AjJjwGov  AiSivlw  -grgs? 
pvauv  icftbtiriv.  hoc  e lt ,  Vnguentarium  lapideum ,  ad 
reponendum  unguenta.  Igitur  pro  eodem  genere  vafis 
accipiuntur  apud  Hefychium,  &  Menandrum,  five 
in  genere  mafculino,  five  neutro  ili»  voces  accipi¬ 
antur.  quamobrem  didtionem  dxxftxsfiTtjs  pro  lapide 
alabaftrino  pofuit  Athenaeus  lib.  y.  ut  nihil  difcrimi- 
nis  agnovifle  audtores  inter  illas  duas  voces  ,  jam 
aperte  confiet ;  five  cum  litera  $ ,  five  fine  hac  fcri- 
bantur. 

Argumento  igitur  fumpto  a  forma  fcribendi  vo¬ 
cem  hanc  dxdftxsos  ,  fine  litera  £  ,  nonnulli  vafa 
h»c  unguentaria  dxxftxtfx  diCta  autumant ,  quod 
anfulis  carerent.  Qu»dam  namque  unguentaria  vala 
anfulis  caruifle  certifiimum  eft:  id  namque  de  lecy¬ 
tho  tradidit  Suidas,  dicens:  Lecythus  eft  vas  lapideum 
carens  anfulis.  quod  de  lecytho  minimo  non  efletabs 
re  credere :  ni  fortafle  interpretis  errore  alabaftrum 
fuilTet  dicendum ,  ubi  ille  lecythum  dixit.  Graecum 
id  exemplar  aperiret,  cujus  mihi  non  eft  copia.  Ala- 
baftrinum  vero  vas  eo  nomine  appellatum  fuifle, 
Methodius  docuit  a  didlione  ,  quod  eft  pre¬ 

hendere  ,  five  Axfivj,  qu»  anfam  ad  aliquid  appre¬ 
hendendum  fignificat  ,  cui  fi  praeponatur  litera  x 
privativa,  fiet  dxdfdxsos,  quafi  fine  anla:  &  ab  ea 
poftmodum  formatam  didtionem  xAxftxs^os  tradunt 
alii;  qua  fignificaretur  vas  illud  unguentarium ,  de 
quo  in  Evangeliis  fit  mentio. 

Verum  five  hac,  five  alia  de  ratione ,  eo  nomine 
vafa  haec  unguentaria  alabaftra  didta  fuerint :  a  vafis 
forma,  materiam  lapidis,  ex  qua  illa  fieri  confueve- 
rant,  Alabaftriten  nominatam  putavit  Cael.  lib.  2\. 
cap.  ay.  alii  a  materia  alabaftrite ,  vafa  unguentaria 
nomen  fumpfifle  dixerunt,  ita  Ifidor.  lib.  z.ctymol. 


EL^EOCHRISMATfiN.  239 

qui  ait :  Alabaftrum  eft  vas  unguentarium  a  lapide  fui 
generis  cognominatum  ,  cjuem  alabaftriten  vocant ,  qui 
incorrupta  unguenta  confervat. 

Ex  qua  Ilidori  dodtrina,  non  tantum  habemusala^ 
baftrum  genus  lapidis  effe ;  verum  etiam  non  mate¬ 
riam  a  forma  vafis  didtam  alabaftritem 
vafi  a  materia  nomen  inditum 
noftra  intereft  :  dummodo  alabaftri  materiam ,  ex 
qua  unguentaria  parabantur  vafcula,  lapideam  exti¬ 
tifle  probatum  maneat. 

Quantas  vero  praeftantias,  ac  dignitatis  lapis  alaba- 
ftrites  a  veteribus  cenferetur,  ex  Plin.  lib.  57.  cap. 
10.  fatis,  me  judice  ,  monftratur ;  inter  gemmas 
enim  alabaftrinum  quoque  lapidem  habet  in  numero 
cum  Statio  &  Martiali.  Paufanias  in  Atticis  de  quo¬ 
dam  lacunari  verba  faciens ,  auro  &  alabaftro  orna¬ 
tum  illud  fcripfit:  cumque  alabaftrum  auro  in  rebus 
ornandis  jungatur ;  tacite  (altem  alabaftrit»  prasftan- 
tia  infinuatur.  Theocritus  quoque  citatur  j  qui  vala 
h»c  unguentaria ,  aurea  alabaftra  dixit,  vel  quod  au¬ 
ri  maculis  alabaftrum  Thebaicum  confpergeretur : 
vel  denique,  quod  illud  genus  alabaftri  fupra  aurum 
asftimaretur :  aut  tandem  quod  unguentaria  alabaftra 
in  hominum  opinione,  quodcumque  pretium  exce¬ 
derent.  Quamobrem  Herodotus  in  Thalia  ,  mune¬ 
ra  referens ,  quas  Cambyfes  Rex  ad  iEthiopum  Re¬ 
gem  mifit,  alabaftri  unguentarii  quoque  meminit: 
qui  folo  nomine  excellentiam ,  prasftantiamque  ala¬ 
baftrini  ,  fatis  probafle  videbatur.  Ex  facris  addamus 
teftem  omni  exceptione  majorem;  ut  inconcufla  ala- 
baftrini  lapidis  dignitas  perfiftat;  is  Lucas  Evangeli- 
fta  fit :  qui  acceflum  peccatricis  mulieris  ad  Chrifti 
pedes  ungendos  referens  cap.  7.  fatis ,  ut  opinor  , 
unguenti  ,  &  vafculi  excellentiam  le  monftrafie  pu¬ 
tavit,  a  materia  vafis  argumento  fumpto,  his  verbis: 
attulit  alabaftrum  unguenti,  cujus  etenim  generis  illud 
unguentum  foret ,  non  aperuit ,  excellentiam  tan¬ 
tum  $c  praeftantiam  ex  vafe  alabaftrino  fe  patefecifle  exi- 
ftimavit. 

Materiam  ,  nomenque  unguentarii  alabaftri  ab  il¬ 
lius  ufu  argumento  fumpto,  fatis  explicavimus ;  nos 
ad  formam  tranfire  ratio  poftulat  :  quas  eo  gratior 
ftudiofis  futura  eft,  quo  occultior.  Cum  enim  paflxm 
a  pidloribus  ,  fculptoribusque  ,  Chriftianis  populis 
tabui»  exponantur ,  in  quibus  pietas  peccatricis  mu¬ 
lieris  fidelibus  contemplanda  proponitur  i  in  quibus 
lacrymarum  imitandarum ,  culparum  luendarum  mo¬ 
dus  facilis  &  certus  oftenditur :  vas  quoque  unguen¬ 
tarium  alabaftrinum  exhibetur;  non  alterius,  quam 
ex  capite  comment»  form».  De  hujus  igitur  vafis 
alabaftrini  forma  ,  dicere  aliquid  pergratum  erit, 
quam  quidem  fubodoratus  eft  quidam  lib.  g.antiquit. 
conviv.  cap.  11.  ubi  de  ea  fic  loquitur:  Alabafter 
vafis  unguentarii  genus ,  Iffngitudme  faftigiata  in  plenio¬ 
rem  orbem  deftnensy  ut  ex  Plinio  conflat ,  vel  forma  tur¬ 
binata  ftne  anfulis  ,  ut  alii  docent  :  Verum  unde 
acceperit  non  affert,  neque  Plinii  locum  tradit :  atfi 
divinare  liceret ,  a  magno  Etymologico  in  didlione 
alabaftron,  h»c  illum  accepifle  dicerem,  nam  in  di- 
dtione  dAxftxsfov  fic  ibi  cx  au&oritate  Methodii, 
maZos  t  1  o^vftiXis  rj  pwgo&nxn  >  E~as  quoddam  acutum  y 
&  unguentarium  vas.  &  quia  didtio  c£o/3sA gf  figni¬ 
ficat  aliquid  acutum  ad  modum  pugionis,  five  mu¬ 
cronis  ,  inde  expifcatur  forma  alabaftrini  vafis  , 
faftigiat»  longitudinis  ,  atque  turbinatae  ,  ut 
tamen  anfulis  omnino  careret  :  fic  enim  dici¬ 
tur  ibi  :  Axpftxvj  to  §  ,  dxxftxsos  x<rx.  hoceft, 
affumitur  autem  illud  q  ,  cum  dicendum  fit  alabaftos: 
£c  ratio  affignatur  infra  his  verbis :  to  xlfu 

[AiTX  T 5  SS^TIKOV  xA(pX,  xAxftx?0V  ,  Kf  vtAiov  xe  pdZ  t5 

dAxfixspov  ov  Aotfiie&cy  Xiortirx x^vvxtov.  hoceft, 
derivatur  a  verbo  Xrftio  ,  quod  eft  accipio  ,  per  appo - 
(itionem  a  fu  alabafton ,  &  per  pleonafmum  addita  £ , 

fit  ala- 


D 


E 


F 


240  Myrothecivm.  I. 

jit  alabaflrum ,  quod  non  fit  apprehenfibilis  propter  levo-  A 
•  ira  ibi  de  forma  alabaflri  unguentarii ,  quam 


241 


Jit  dlAVAJtYnrn  y  CJHOU  nun  jn  ujjj  rcrjcnjiuuu  jrujicr  ieuu~ 

rem  :  ita  ibi  de  forma  alabaflri  unguentarii ,  quam 
nos  hac  icone  delineandam ,  ac  confjpiciendam  dari 
curavimus,  Figuris.  A.  B. 


B 


Hanc  alabaflri  iconem  nobis  probatam  fcias ,  non 
tam  audoritate  anonymi,  aut  Joannis  Scapulae  infuo 
Didionario  graeco  ,  in  didione«Aa/3«q>ov ,  quo  voca¬ 
bulo  intelligit  vas  unguentarium  ejus  quam  exhi¬ 
buimus  formae ;  quam  Methodii  in  etymologico  re¬ 
lati  :  magis  tamen  adhuc  audoritate  Plinn  lib,  xi. 
cap.  10.  in  eam  alabaflri  formam  ducor.  Is  enim  de 
rofa  agit ,  &  rofeos  corymbos  his  verbis  delcribit : , 
Germinat  omnis ,  fupple  rofa  ,  primo  wclufa  granofo' 
cortice.  Ouo  mox  intumefcente ,  &  in  virides  alabafiros  p 
fafiigato ,  paulatim  rubefcens  dehifcit.  Rofeos  corym¬ 
bos,  qua  precor  ratione  ,  virides  alabafiros  dixit  Pii- 1 
nius?  non  quidem  ex  aliqua  fimilitudinis  illorum  ad 
alabaflritem  lapidem  ;  fed  certe  proportione  eorum- 
dem  ad  alabaiirina  vafa.  Stat  etiam  pro  hac  alaba¬ 
flri  forma  Juven.  fat.  6.  fuperbum  ac  vanum  mulie¬ 
rum  lafcivientium  in  ufu  unionum  ,  ac  margarita¬ 
rum  fpedandae  magnitudinis,  dicens: 

Cum  virides  gemmas  collo  circumdedit ,  &  cum 

Auribus  extenfis  magnos  commifit  elenchos. 

Elenchi  autem  nomine  dicuntur  apud  Plinium  pro¬ 
ceriores  margaritis  ,  quae  nequaquam  in  rotundum  £ 
aflormantur  ;  fed  ad  modum  piri  ex  aliquo  capite 
protrahuntur  in  turbinatam,  falligiatamque  pyrami- 
dem.  fic  enim  ait  lib.  (j.  cap.  y6.  quod  eft  de  mar¬ 
garitis:  Et  procerioribus ,  fupple  margaritis,  fu  a  gra¬ 
tia  efi  ,  elenchos  appellant  fafligata  longitudine ,  ala- 
bafl rorum  figura  in  pleniorem  orbem  def  nentes.  Hos  di¬ 
gitis  fufpendere  ,  &  binos  ac  ternos  auribus  foemmarum 
gloria  efi ,  Cumque  hi  uniones  grandiores  alabaflro- 
rum  figuram  tenere  dicantur,  illi  vero  fint  pyrami¬ 
dales,  ac  turbinati j  turbinatam  quoque,  ac  pyra¬ 
midalem  fine  anfulis,  alabaflri  unguentarii  formam 
extitifle  necefle  efi.  Ea  propter  fuperam  partem  pro- 
pofitae  iconis,  qua  vas  tegitur,  in  fimilitudinem  ro- 
fei  corymbi  formavimus,  qui  uniones  in  pirum  effor- 
ment.  ab  imo  nimirum  inchoatum  vas  paululum  cre- 
fcens,  ac  furgcns  in  acumen,  formam  pyramidalem 
non  quadratam,  fed  turbinatam  retinendo :  ut  quoties 
quis  ungi  vellet,  vafeinverfo,  fublatoque  inflrumen- 
to  metallico  flriato  ad  modum  cochleae,  quod  torcular, 
fortafle  dici  pollet  Latine,  &  vernacule,  Invite ,  indet 


fubtiliter  flillans  unguentum ,  quocumque  vellet  per 
corporis  membra  deferretur,  aliud  vero  extremum , 
quod  pleniori  peripheriacircumambiebatur;  fupera  ala¬ 
baflri  pars  cenferetur;  a  qua  unguentum  immitteba¬ 
tur  ,  quoties  vas  unguento  vacuum  implendum  fuifi 
fet:  quo  quidem  impleto ,  cooperculo  diligentifiime 
obfignabatur ,  ne  unguenti  odor  aliquo  pado  expira- 
re  poflet.  nifi  forte  velimus  operculo  alabaflrum  ca- 
ruifle,  eodemque  foramine  immiflum  ,  flillatumque 
unguentum.  Qute  omnia  in  iconibus  jam  pofitis,  in- 
telligi  pofliint  ;  in  quibus  &  alabaflrum  clauium, 
&  apertum  fuis  diflindum  partibus  exprimere  flu- 
duimus. 

Acceflit  tandem  his  noflris  laboribus,  atque  vigi¬ 
liis,  eruditiffimi  viri  Hieronymi  Aleandri  diligentia; 
cujus  laudes  fuburbicarias  regiones  defenfe  in  laudem 
Sedis  Apoflolioe  ,  monumentaque  vetera  explicata 
in  publicum  bonum  ,  ubique  in  tevum  praedicant. 
Huic  ego  viro  cum  ea,  quae  de  alabaflri  unguenta¬ 
rii  icone  commentus  eram,  communicailem ;  in  Pe¬ 
tri  Ciacconii  antiqua  monumenta  manu  delineata, 
&  apud  Perilluflrem  ,  ac  ReVerendiffimum  Sacra¬ 
tum  Comachienfem  Epifcopum  aflervata  incidit , 
ibique  delineatam  iconem  unguentarii  vafis,  ineam 
quam  diximus  formam  repent :  ab  ipfo  igitur  moni¬ 
tus,  cum  Perilluflrem  ac  Reverendilfimum  Domi¬ 
num  Epifcopum  Sacratum  conveniflem,  rogaflem- 
quede  evolvendis  Ciacconii  antiquorum  monumento¬ 
rum  voluminibus,  in  his  agnovi  unguentarium  vas; 
illudque  quam  diligentifiime  delineandum  curavi 
precedenti  icone ,  Fig.C.  ut  in  bonum  literariaeRcipu- 
blicae  pofleris  unguentarii  alabaflri  forma  traderetur. 
Cui  vafculo  fic  Ciacconius  ibi  fcripferat:  Pyxis  un¬ 
guentaria  Roma  apud  joannem  Francifcum  Ganmber - 
tum.  Cui  de  vafis  nomine  quamvis  minime  aflen- 
tiar,  negare  tamen  nequaquam  licet,  iflud  vas  un¬ 
guentarium  extitifle;  quin  etiam  ad  Principis  ufum. 
Hoc ,  me  judice ,  indicat  inferiptio  illaqute  in  fundo  va- 
fculi legitur  :  D.  M.  C.  AVRFLlVS  1VCVN- 
DVS.  AVG.  VNCTOR.  Confueverant  enim 
veteres,  ut  Myrothec.  f.  dicemus,  in  fepeliendis 
cadaveribus  cariora  defundi  ,  necnon  etiam  figna 
ejus,  quam  profeflus  fuerat  artis,  dum  viveret  clau¬ 
dere  :  confuevere  etiam ,  ut  jam  diximus  ,  fervos 
ad  undiones  habere.  Id  unum  fuifle  vafcub  inferip¬ 
tio  aperit  ;  ac  propterea  ad  lacrymas  fervandas  m 
fepulcro  unguentario  vafe  ufi  parentes  ;  illud  idem 
manibus  illius  facravere  :  quod  poflmodum  lucem 
vidit  ,  ut  nobis  alabaflrini  vafis  forma  fieret  mani- 
fefla.  * 

Sunt  viri  dodiffimi,  qui  putent  hujufmodi  vafa, 
unico  tantum  foramine  in  acumen  excavata  fuifle, 
fubtilifiima  quidem  diligentia  ;  ita  ut  fupera  , 
&  ampliori  parte  nullo  tegeretur  operculo  ,  aut 
aliqua  ratione  aperiretur.  ALgre  huic  fententiae  ad¬ 
haereo:  difficile  enim  unguenta  infunderentur,  aut 
effunderentur;  nifi  aliqua  ratione  aeri  aditus  pnebe- 
retur.  Praeclufo  enim  foramine  ab  unguenti  influxu, 
ac  effluxu ,  ut  expirare  nequeat  ;  flare  unguentum 
necefle  efi.  quod,  Sc  aqux  contingit,  (quamvis  un¬ 
guento  quovis  fluxibilior  fit)  quoties  aeri  aditus, 
omni  ex  parte  praecluditur,  ni  forte  velimus,  ubi 
in  fupra  pofita  icone  lineola  quaedam  confpicitur, 
metallicum  aliquod  inflrumentum  extitifle,  quo  aeri 
patefado  aditu  ,  unguento  quoque  cum  refpiratione 
influxus ,  &  effluxus  praeberetur  :  cujus  llillatitii 
fluxus  mulier  Evangelica ,  quae  in  domo  Simonis , 
Bethaniae  Servatorem  ungebat,  forte  impatiens,  va¬ 
fe  frado,  ab  undione  ,  quamprimum  fe  expedivit: 
Et  frablo  alabafiro  fudit  fuper  caput  ejus ,  inquit  Mar¬ 
cus  Evangelifla. 

Alabaflra  ad  vini  ufum  ,  veteres  aliquando  adhi- 
buiffe  ,  aperte  cognovimus  ex  Clem.  Alexan.  lib.  z. 

(1  P*dag. 


2+2 


SACRORVM  EliEOCHRISMATflN. 


lafcivientium  damnat 


Ptcdae  cap.  i.  ubi  mulierum 

impudentiam,  quod  corporis  membra  denudare  quam 

maxime  ftudeant ,  etiam  in  convivio  cum  bibunt  i 
ut  hac  potiflimum  caula  ,  fpecialibus  utantur  pocu¬ 
lis  :  quamobrem  coadae  cervicem  attolleie  ,  guttu¬ 
ris  formam  oftentent ;  ideoque  in  alabaftris  bibere 
velint,  fie  enim  dicit  :  Porro  autem  mulieres  id  quod 
honeflum  eft  ,  ac  decorum  utique  fufeipientes  ,  ne  labra 
latis  calicibus  diffundentes  ,  dilatato  ore  difrumpantur  , 
admodum  anguftts  in  ore  alabaftris  indecore  bibemes  , 
capita  quidem  re  fleti  unt  ,  colla  autem  ,  non  ,  ut  mtbi 
quidem  videtur  ,  inhonefte  denudant  ,  Cir  jugulum  ex - 
tendentes  potum  ingurgitant  ,  convivis  ea  qua  poffunt  , 
veluti  denudantes.  Et  parum  infra  de  eifdem  memi¬ 
nit  dicens  Neque  vero  alabaftris  bibere  prohibueri¬ 
mus  ,  fed  Jiudere  in  iis  fo lum  bibere  ,  ut  fuperbum  & 
arroaans  refeeamus.  Ex  quibus  ufus  alabatin  ad  po¬ 
tum  ,  liquido  condat.  Frequentius  tamen  ad  un- 
euentaulos  fuifle  veteres  alabaftris ;  communis  aucto¬ 
rum  confenlus  demonftrat.  quinimo  fiequens  ufus 
alabaltrini  lapidis ,  in  unguentariis  parandis  vafculis, 
fecit  j  uc  folius  alabaftri  nomine  vas  unguentarium 
intelligatur  :  quamobrem  nullibi  fere  alabaftrum  apud 
feriptores  legere  contingit ,  ubi  de  conviviis  ,  de 
nuptiis,  de  balneis,  de  mulieribus,  de  muneribus, 
deque  aliis  hujus  generis  agitur  >  quin  eo  vocabulo  , 
vas  unguentarium  intelligere  quodammodo  cogamur. 
Evangeliftas  quoque  ,  nunquam  unguenti  feie  me- 
minifle  cognovimus  ,  quin  alabaftri  meminerint. 
Quamobrem  adnotator  ad  Syriacum  textum  Evange- 
licum  in  didione  illa  fciothiphtho  ,  quas  refpondet  di- 
dioni  alabaftrum  noftri  Codicis  ;  femper  tam  Lucas 
7.  quam  Marci  14.  illius  Syriacae  vocis  fignificatum 
interpretatus  eft  aliquando  per  haec  verba  7? 
huh  cheli  lafcemen  ,  ideft  ,  illud  eft  vas  unguentarium , 
vel  per  haec  alia  apud  Joannem  l?#  n7  N1n  huh  beth 
fcemen  ,  ideft,  illud  eft  domus  unguenti.  Phrafi  Sy¬ 
riaca,  domum  unguenti  appellans ,  vas  unguentarium. 

Prophani  quoque  feriptores  folo  nomine  alabaftri, 
unguentarium  vas  fignificari ,  admiferunt.  Philoftr. 
enim  lib.  3.  de  vita  Appollonii,  ubi  agit  de  pifca- 
tione  margaritarum  apud  Indos ,  &  Arabes  Indo  ma¬ 
ri  vicinos ,  unguento  fufo  in  mare,  eos  oftrea  pifca- 
ri  tradidit,  c  quibus  margaritae  habentur.  Indi  ad 
cftrea ,  inquit,  capienda  ingrediuntur  ita  mftrutli ,  pa- 
ratique  ficut  qui  fpongias  colligunt.  Eft  autem  his  ,  iup- 
ple  qui  pifcantur  ,  ferreus  later  ,  &  alabaftrum  un¬ 
guenti  ,  atque  ita  prope  oftrea  confidentes  Indi  unguento 
quaft  efca  ad  fallendum  utuntur  s  illo  namque  perfufa 
oftrea  fefe  aperientia  inebriantur,  haec  Philoftratus :  in 
quibus  per  alabaftrum  vas  unguentarium  intelle- 
xifle  perfpicuum  eft.  Graecis  autem  commune 
fuifle,  alabaftri  folius  vocabulo,  unguentarium  vas 
intelligere,  lcribit  Cael.  lib.  27.  cap.  27.  Agathias 
quoque  in  Epigram.  lib.  1.  cap.  70.  num.  2.  Trojae 
ruinam  deplorans ,  folius  alabaftri  nomine  unguen¬ 
tarium  vas  intelligit,  dicens: 

7rij  7r#<p/»jf  bikxfiaspx ,  Jtj  Ttdyg^oco^  ttyerp 

Latine  diceres: 

Vbi  Veneris  alabaftra ,  &  tota  aurea  v  eft  es  ? 

Sed  8c  Luciani  Afinus,  referens  mulierem  quam¬ 
dam,  Venerem  in  fe  excitantem,  unguentisufam ,  ait: 

n  «fe  Ai/^vov  Evdov  \x,cm  [Aiyav  tu  7 rug/  kxp,7top^cov  ,  \it\- 
tx  ’b7rvb'v<rx[/,iVY] ,  TrxgiTyj  tu  Av^vw  yvpevvj  0A)J  ,  Kj  juugov 
ex.  rivo?  ,  txtu  dkeltpSTeq .  hoc  eft: 

Illa  lumen  intulit  permagnum  igni  ftmile ,  exutaque  ve- 
fte  prope  lumen  flet  it  tota  nuda,  deinde  ex  alabaftro  pro¬ 
ferens  unguentum  eo  untta  eft.  ubi  quidem ,  folius  ala¬ 
baftri  nomine,  vas  unguentarium  intelligere  voluifle, 
perfpicuum  eft. 


A 


S 


D 


E 


243 

Ufus  vero  alabaftri  unguentarii  inter  pocula,  nos 
audonrate  plurium  oftendimus,  dum  unguenta  in¬ 
ter  pocula  monftrarcmus,  nccnon  etiam  eorundem 
profufum  ufum  &  abulum.  Cum  primis  vero  id 
monftravimus  ex  Athenaso  pluribus  locis;  fingulari- 
ter  vero  lib.  17.  cap.  1  o.  ubi  effufam ,  Sc  profufam 
fane  unguenti  eifufionem  refert  in  convivio  quodam 
fadam ,  dicens:  uv  eft  r  7 ufSuv  iv  akxftd- 

Tp oig  ,  oiikou;  av-b  ust  ff&s.  hoc  eft  :  Cir¬ 

cumferentibus  autem  pueris  in  alabaftris ,  &  aliis  vafcu¬ 
lis  aureis  unguenta .  Similiter  etiam  cap.  15.  ejuf- 
dem  libri  prodigaliflimi  cujufdain  hominis  unguen¬ 
torum  fuperfiuum  ufum  narrat  ,  qui  cum  propter 
iummam  in  unguentis  luxuriam  ,  non  in  alabaftris 
unguenta  convivis  praebere  foleret;  fed  quatuor  co¬ 
lumbas  diverfis  perfufas  unguentis  dimittere  in  tri¬ 
clinio,*  ut  circumvolitantes  velles,  ftrataque  conviva¬ 
rum  unguento  perfunderent :  alabaftri,  cum  memi¬ 
nit  ,  frequentem  fane  in  tricliniis,  &  conviviis  un¬ 
guentarii  alabaftri  ufum,  apud  homines  ejus  feculi 
aperit.  Et  quamvis  nobis  veterum  feriptorum  tefti- 
monia  deeflentj  fatis  quidem  aperte  alabaftri  in  con¬ 
vivio  ufus  Evangeliftarum  firmiftimo  tellimonio 
aperiretur.  Quoties  enim  Chriftum  Servatorem  no- 
ftrum  convivio  exceptum,  &  in  convivio  unguento 
perundum  illi  tradiderunt  ;  toties  vafe  alabaltrino , 
&  unguento  in  eo  fervato  id  fadum fcripferunt :  tam 
Luc.  cap.  7.  quam  Mare.  cap.  14.  &  Matth.  cap. 
2 6.  ut  quanto  amore  Servator  noller  ab  illa  muliere 
profequeretur,  declararent.  Id  vero  non  tam  ex  eo 
quod  ipfamet  fuis  manibus  eum  ungere  voluerit, 
quam  etiam  ex  prteftantia,  &  excellentia  unguenti , 
quo  ipfum  perungebat  :  quam  quidem  unguenti 
praeftantiam ,  folius  alabaftrini  valis  nomine  Evangeli¬ 
ftas  declararunt. 


CAP.  XLVIII. 

Sacrum  unguentarium  cornu  explicatur- 


u 


Ngventarii  alabaftri  icone  propofita , 
faftigiatae  ,  turbinatasque  formae  ,  ad  cornu 
unguentarium  veteris  Teftamenti  nos  ratio  ad¬ 
vocat  :  in  quo  quidem  praeftantiora ,  fandioraque, 
ex  divinis  oraculis  aflfervata  unguenta  ,  ex  facris  , 
divinisque  litteris  perfpicuum  eft.  certiflimum  igitur 
fit  vafa,  quae  unguentaria  a  nobis  dida  fuere,  &  de 
quibus  ufque  modo  loquuti  fumus ;  non  femper  ad 
unguenta,  fed  ad  alios  quoque  ufus,  etiam  ad  potum 
adhibuille  veteres.  Vidimus  jam  infuperioribus.  nam 
inter  inftrumenta  luforiapyxidemrecenfet  Pollux  lib. 
10.  cap.  40.  Tabellam  quoque,  in  qua  feribi confue- 
verant  antiqui  irv%iov  &  n \j%IAiov  didam ,  docet  cap. 
2.  lib.  4.  cum  tamen  pyxidem  unguentarium  vas 
fuifle,  fupra  oftenfum  fit.  Idem  de  cyatho,  deque 
lecytho  ,  &  lenticula  ftepe  apud  audores  videre  licet, 
hoc  idem  contigiffe alabaftro,  &croflis,  certilfimum 
eft  ex  eodem,  minime  igitur  mirum  videbitur  fi  cor¬ 
nibus  idem  contigiffe  conftet  j  ut  non  folum  olea¬ 
rium,  fed  etiam  potorium  vas  fuerit,  ad  pecuniam 
cuftodiendam  ,  ad  menfuram  liquidorum,  necnon 
etiam  &  ad  unguenta  fervanda,  cornu  frequens  fue¬ 
rit  apud  veteres  ufus. 

Cornu  a  curvore  dici  putat  Varro  de  lingua  Lat. 
quod  pleraque  curvamus .  Fuit  vero  adeo  frequens  voca¬ 
buli  hujus  metaphoricus  ufus  in  facris,  prophanis- 
que  literis  ut  fitad  militiam  tranflatum ,  &  cornua  dice¬ 
rentur  exercitus,  agmina  hinc  inde  extenfa  a  media 
acie,  ut  Terent,  in  Eunuch.  alii  paflim. 

TuSimalio  in  ftniftrum  cornu ,  tu  Syrifce  in  dexterum. 

iQuod  intorta  ftnt,  ait.  Ifid.  lib.  9.  cap.  3.  extremas 

quoque 


244  MyROTUECIVM.  I.  245 


quoque  partes  antennarum  in  navigiis  cornua  dice¬ 
bantur  per  tropum  ab  animali  ad  inanimale ,  dicit  Ifid 
lib.  19.  cap.  2.  etiam  &  inftrumenta  ad  canendum 
clafficum  ,  quas  tubae  dicuntur,  cornua  appellaban¬ 
tur.  Quod  ea  qua  nunc  funt  ex  are ,  tunc  fiebant  ex  bu¬ 
bulo  cornu  ,  inquit  Varr.  lib.  4.  de  ling.  Lat.  Sic 
etiam  quas  erant  Graecis ,  ac  Latinis  alabaftra ,  divi¬ 
nis  oraculis  fuiffe  cornua  ipla  alabaftritse  vafis  forma.; 
necnon  etiam  &  facrae  ubique  clamant  literas. 
Cornuum  ufus  in  allervanda  pecunia,  antiqui  pro¬ 
bant  nummi  }  ubi  de  congiario  prasfertim  agitur. 
Unum  habeo  Hadriani j  in  quo,  Confule  fedente 
in  eminentiori  loco,  alter  e  cornu  nummos  effundit 
in  facculum  alterius ,  qui  illum  apertum  tenens , 
nummos  excipit,  cum  fubfcriptione  liberalitatis  i\u- 
guftae.  Verum,  frequentiffimum  in  menfa  cornuum 
ufum  ad  pocula,  vini  de  caufa  perfpicuum  eft}  vel 
ipliufmet  poculi  nomine  tefte  Athenaso  lib.  11.  cap. 
8.  confirmatur,  hoc  enim  craterem,  quafi  cerater , 
quod  cornu  interpretatur,  didtum  cenfet,  ab  eodem 
nomine  vafis  genere  vini  &  aquas  ,  didtum 

putat,  fic  enim  ait  Athenasus :  on  <Te  roTg 

ZVSiVCV  ,  ^Aov  044x2,«.  uqyfi  VVV  ,  A zyixfc ,  orxv  <rv[x- 
,  -  r  v  rf  t\  J  .  '  \  v  » 

uuryun  xw  oivoo  rovdu^,  tpxexovTig ,  «^  xo  xy- 

yitov  ov  w  KipvxToy  0  otv og ,  kqxty,(>  Syro  tS  <rvyx.igv£<&£ 

iv  «vtu  xo  vSooq  ,  Sero  tS  nif^Tog ,  ofov  ,  Xoxs  x2 

«V  XO  «.££<*?  iyx&0%  XO  TtOpOX'  ffipLivj  «Ig  «j  tTl  VUV  *)  T 

Mpobruv  kxtxck dnj.  ideft  :  Quoniam  bibebant  in  cor- 
nibw ,  liquet  hoc  ex  eo ,  adhuc  dum  aquam  vino 

commificent  ,  quafi  corneare  dicunt ,  cr  z/4j  /» 

^#0  vinum  mificetur  ,  crater  dicitur  a  commifcendo  in 
illo  aquam  a  voce  xzgyg ,  quafi  cerater  ,  <«£  00  quod  in 
cornu  potio  fundatur ;  manet  autem  &  nunc  quoque  cor¬ 
nuum  ad  hunc  ufum  fabrica,  ita  Athenaeus,  inde  illud 
Anacreontis  de  Satyris,  qui  difeumbentes,  utut  gu- 
ftarunt  vinum ,  lac  omnino  repulerunt. 


A 


B 


C 


Rvfio^xjxxvT  k 7r>)  hr^zg 
Axov  pnrobv  pozh tyJzog  oivov, 
tlosvpiivug  %yn  pcfys  Aguxov  yxKao 
Xe^ad  TQXiri^XV  X&iOV 
A’vtouxtoi  f 

A ‘qyvfiuv  Kigfirav  7r/vovx£f  earA^ovxo. 

Indomitas  feras  dixit  interpres  illorum  carminum, 
quas  dvfyoAxfxdvT  dixerat  Poeta.  Sunt  vero  Satyri, 
qui  hominis  effigiem  in  fuperiori  retinent}  reliquum 
autem  corporis  hircinum  effingitur,  ob  luxurias  vim; 
propterea  enim  vini  fuavitate  captos  dixit  Poeta,  fic 
enim  illa  interpretantur : 

Pofiquam  indomita  fera 
Odorem  perceperunt  fuavis  vini , 

Concitati  quidem ,  album  lac 
Manibus  repulerunt  a  menfa , 

Ipfoque  ftatim  ultro  vino  ex 
Argenteis  cornibus  bibentes  lafcivierunt. 

Sic  etiam  Lycurgus  Rhetor  in  oratione  fua  contra 
Demadem,  tradit  Philippum  Regem  cornu  folitum 
iis  prasbibere,  quos  exciperet  amice  &  benigne.  Xe¬ 
nophon  quoque  Paphlagones  feribit,  decumbentes 
in  ledtis  ex  palea,  fronde,  8c  gramine  ftratis  coena- 
re  ,  &  cornibus  potare  folitos.  Illud  idem  affirmat 
de  Thracibus,  &  Sophocles  in  Pandora  ait: 

Kai  7ThtJgeg  C447TJ0VX1  j££uVeOV  KZgag  , 

Tgjfj  yz/xor/rx  pix A&XKtjg  vhsfwAevjj?. 

ideft, 

Et  plenum  bibentes  aureum  cornu 
Teret  rurfus  mollibus  fub  ulnis. 

Qui  cornuum  ufus  in  compotationibus  adeo  inva¬ 
luit,  utapud  Athenaeum  fcnbitur,  pluribufque  tefti- 
moniis  probatur  ;  ut  ditiores  quique  non  folum  fibi 


pocula  aurea  ,  &  argentea  in  forma  cornuum  fieri 
curarent;  fcd  etiam  bubulis  cornibus  labro  aereo, vel 
aureo  ,  vel  argenteo  exornatis ,  ad  potum  uterentur. 
Nec  folum  veterum  feriptorum  teftimonio,  fed  etiam 
antiquorum  lapidum  audtoritate  oftenditur;  ubicum¬ 
que  triclinia  ,  aut  difeubitus  ,  inter  veterum  aedifi¬ 
ciorum  ruinas  reperiuntur.  Nam  in  pervetufto  tri¬ 
clinio  marmoreo  Patavino  ex  aedibus  Rhamnufianis, 
pofito  a  Mercuriali  lib.  1.  Gymnaf  cap.  1 1.  unus  ex 
recumbentibus  convivis  ,  brachio  extento  fuftinet 
cornu  potorium.  Sunt  quoque  apud  me  alii  perve- 
tufti  lapides  ex  Romanis  ruinis,  &  parietinis,  in  qui¬ 
bus  ufus  cornuum  in  compotationibus  perfpicue  cer¬ 
nitur  }  &  in  hoc  ufu  alia  plura  poflent  afferri  ,  quae 
brevitatis  caufa  omittuntur  ;  ut  ad  oleum  ,  un¬ 
guentum  nos  transferamus. 

Etenim  in  vendendis  oleis ,  hifque  pariter  affer- 
vandis,  cornibus  veteres  fuiffe  ufos ,  Horat.  lib.  2. 
ferm.  fat.  2.  fequentibus  verlibus  teftatur.  Invehi¬ 
tur  enim  in  quemdam  Avidienum ,  illiufque  avari¬ 
tiam  ,  atque  fordidum  infedtatur  vitae  genus  cum 
primis  in  menfa  ,  atque  compotationibus ,  etiam  fe- 
ftivis  ,  de  quo  Poeta  ait  : 

Ac  nifi  mutatum  parcit  diffundere  vinum  ,  d* 

Cujus  odorem  olei  nequeas  perferre  ( licebit 

Ille  repotia,  nat  aleis ,  aliofue  dierum 

Feftos  albatus  celebret )  cornu  ipfe  bilibri 

Caulibus  wftillat  veteris  non  parcus  aceti. 

Dumque  Poeta  nofter  cornu  bilibris  meminit}  in 
eo  tum  vendi  ,  tum  aflervari  folitum  oleum  demon- 
ftrat.  Quod  vero  eodem  vafis  genere  unguenta  af- 
fervarentur  ,  vafculaque  ex  auro  ,  argento ,  onyche, 
alabaftro  ,  aut  alia  materia  in  forma  cornuum  ad  ho¬ 
rum  ufum  facienda  veteres  curarent;  rationi,  Seufui 
quammaxime  accommodatum  videtur  ,  ex  ea  quam 
fupra  defcripfimus  forma  alabaftri  unguentarii :  quod¬ 
que  mulier  Evangelica  ad  Chriftum  perungendum 
attulit.  Nec  defunt  prophani  feriptores  ,  qui  ufum 
cornuum  ,  unguentorum  caufa  nobis  aperiant,  fic 
enim  Juvenalis  Sat.  7.  ait  : 

Sic  Pedo  conturbat  ,  Matho  deficit ,  exitus  hic  efi 

Tongilh  magno  cum  Rhinocerote  lavari 

Qui  filet  ,  dr  vexat  lutulenta  balnea  turbas „ 

Sunt  qui  intelligant  per  Rhinocerotem  ,  folium 
balneare  ;  fed  falfo  quidem  ,  cum  nulla  ratione  ex 
cornu  Rhinocerotis  balneum  fieri  poffet.  hi  vero  de¬ 
cipiuntur  in  didHone  lavari,  non  enim  poeta  dixit, 
Tongillum  in  Rhinocerote  lavari ,  fed  cum  Rhinoce¬ 
rote  ,  hoc  eft  in  balneo  uti  Rhinocerote.  Quam- 
obrem  verius  reliqui  per  Rhinocerotem  vas  olearium 
intelligunt  ,  ut  Calderinus  ,  Bernardus  Autumnus , 
Grangeus;  &  alii}  &  in  Martiali  Rader.  quoque, 
merito  quidem  ;  nam  Martialis  id  exprelle  dixifle  vi¬ 
detur  lib.  14.  num.  52,.  in  quo  diftichon  illud  inferi- 
bitur  Guttus  corneus ,  8c  ait : 

Geftavit  modo  fronte  me  juvencus  , 

V erum  Rhinocerota  me  putabas. 

Quamvis  enim  gutti  ufus  in  minifterio  aquarum  » 
menfis  concederetur  ;  non  tamen  in  balneis  conce¬ 
dendus  videtur  in  quibus  nequiquam  guttatim,  fed 
effufe  miniftratur  aqua,  quamobrem  de  gutto  oleario 
Martialem  intelligendum  liquido  conftat.  Ex  quo 
etiam  perfpicuum  eft  ,  cornu  formam  teriuifle  hoc 
vas ,  qua  ratione  Rhinocerota  verius  aeftimari  potuit, 
ham  enim  forma  eftufioni ,  quae  guttatim  fit  ,  magis 
accommodata  eft.  Hxc  enim  olearii  vafis  ,  &  un¬ 
guentarii  forma  jam  ex  didtis  capite  praecedenti  anti¬ 
quorum  monumentis ,  &  audforitatibus  ,  perfpicuai 
eft. 

His  accedant  teftimonia  etiam  lacrarum  Iiterarum  : 
Q.S’ 


nam 


Sacrorvm  Ela±. 


£46 

nam  1.  Reg.  i<5.  Deus  de  ungendo  David  ad  Sa- 
muelem  dixit  :  Imple  cornu  tuum  oleo  ,  &  veni ,  mit¬ 
tam  te  ad  Ifai  Betlehemitem.  &  3.  Reg.  cap.  1.  ad 
ungendum  Salomonem  cornu  olei  dicitur  produ¬ 
ctum  de  Tabernaculo.  Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos 
cornu  olei  de  T abcrnaculo  ,  &  unxit  Salomonem,  hoc 
hebraice  PR  kgren  dicebatur,  quod  cornu  ,  &  ra¬ 
dius  quoque  interpretatur.  Quamobrem  Pyramides, 
quae  in  quatuor  angulis  Altaris  lanCti  ex  Dei  praelcripto 
erigebantur  ;  vel  ut  aliis  placet ,  exterius  protende¬ 
bantur  ,  ad  inftar  quatuor  radiorum  ,  a  forma  turbi¬ 
nata  ,  eodem  vocabulo  nominantur  5  £c  cornua  di¬ 
cuntur.  ut  jam  facra  unguentaria  vala,  quibus  in  ve¬ 
teri  Teftamento  Reges  inaugurabantur  ;  &  alabaftia 
novi  Teftamenti,  quo  Rex  nofter  Chriitus  ,  a  mu¬ 
liere  unguento  fuit  unftus  ;  ejufdem  omnino  forma: 
extitiffe  letamus.  ac  propterea  idem  alabaftium  ,quod 
cornu  unguentarium  j  &  cornu  unguentarium  veteris 
Teftamenti ,  idem  cum  alabaftro  novi  Teftamenti 
fuifle  >  conftanter  teneatur. 


A 


B 


OCHRISMATflN.  24  7 

cultus  muliebris  ,  tam  intrinfeci  ,  quam  extrinfeci 
fignificetur  ;  eft  Valerii  Tribuni  Plebis  teftimoni- 
um  ,  huic  noftrae  interpretationi  accommodatifli- 
mum  apud  Liv.  lib.  24  cum  ait  :  Munditia  ,  orna¬ 
tus  ,  &  cultus  f (Eminarum  infignia  funt  s  his  gaudent  , 
&  gloriantur  i  hunc  mundum  muliebrem  appellavere  ma¬ 
jores  noftri.  Et  Beroald.  in  Comment.  lib.  4.  Apul. 
Mundo  muliebri  ,  inquit  ,  mundior  fit  foemina  ,  fed  ea 
quoque  quibus  ornatior  fit  Jignificantur.  nam  ut  lcribit 
Plin.  lib.  2.  cap.  4.  Quod  cofmon  Graci  ,  nomine  fuo 
ornamentum  appellaverunt  eum  nos  a  perfeflta  ,  abfo- 
lutaque  elegantia  ,  mundum  vocamus,  quod  nihil  fit  eo 
mundius  ,  pulchrius  ,  atque  ornatius.  Feftus  etiam 
Pompejus  huic  noftrae  interpretationi  fuffragatur  , 
cum  dixit  :  Mundus  etiam  dicitur  ornatus  muliebris „ 
Uno  igitur  nomine  utrumque  ampleCti  perfpicuum 
eft.  In  hoc  tamen  adeo  avidae  ,  inftabilefque  fuere, 
ut  diximus ,  mulieres  ;  ut  numquam  fatis  comptae , 
nunquam  abunde  mundae  ,  nec  ornatae  ,  nec  cultae 
fibi  videantur ;  quapropter  fcientiflime  fcripfit  Plaut. 
in  Poenulo  ,  a£t.  1.  fcen.  2. 


CAP.  X  L  I  X. 

Cultus  &  unguenta  pro  muudo  muliebri 
illuftrantur. 

Ad  loca  Efther.  cap.  2.  Expletis  omnibus  ,  qua  ad 
cultum  muliebrem  pertinebant  ,  menfis  duodecimus 
'vertebatur.  Genef.  20.  Concluferat  enim  Dominus 
omnem  vulvam  domus  Abimelech  propter  Saram  uxo¬ 
rem  Abraha.  Ifai  3.  In  die  illa  auferet  Dominus 
ornamentum  calceamentorum  ,  dr  lunulas  ,  dr  tor¬ 
ques  ,  &  monilia  ,  &  armillas ,  dr  mitras ,  dr  difcn- 
minalia.  Et  ad  alia. 

OCeAni  magnum  fpatium  ,  atque  immen- 
fum  in  cultu  &  mundo  muliebri  fulcandum 
fufcepimus.  In  dies  enim  illarum  libidinem 
nova  excogitafle  ornamenta  ,  facrae  prophanaeque  li¬ 
ter*  teftantur.  Tiraquellus  in  fuo  de  lege  connubia- 
li  opere,  alphabetice  mulierum  ornamenta  numerare 
tentavit  *  at  incafliim  laborem  fufcepit  j  quod  licet 
nobis  pariter  futurum  intelligamus,  haud  tegre  fere¬ 
mus.  Sacras  enim  literas  explicandas  fufcepimus  :6c 
noftro  hoc  in  opere  ,  quae  his  explicandis  deferviunt 
ex  prophanis  ,  teftimonia  afferentur.  Nec  enim 
ignoramus  fuifle  ,  qui  difcrimen  agnofcant  ,  inter 
mundum  muliebrem  ,  8c  ornamentum  mulierum  ; 
inter  quos  Tertul.  lib.  de  habitu  mulieb.  dixit:  Cul¬ 
tum  dicimus  ,  quem  mundum  muliebrem  vocant  ,  orna¬ 
mentum  quod  immundum  muliebrem  convenit  dici.  Ille 
in  auro  ,  dr  argento  ,  dr  gemmis  ,  dr  veftibus  deputa¬ 
tur  :  ifle  in  cura  capitis  &  cutis  ,  dr  earum  partium 
corporis ,  qua  oculos  trahunt.  Alteri  ambitionis  crimen 
intendimus  s  alteri  profiitutionis.  Quibus  eruditiflimus 
Tertul.  illud  certe  inter  mundum ,  &  cultum  difcri¬ 
men  ftatuit ;  ut  ornamentum  muliebre  de  extrinfe- 
cis  ornamentis ,  nimirum  de  veftibus  ,  &  gemmis 
dicatur  :  cultus  vero  ,  five  mundus  muliebris  de 
cultu  cutis  ,  capitis ,  &  illarum  partium  ,  quae  cor¬ 
pus  ipfum  refpiciunt,  intelligatur.  Tertulliano  fub- 
fcribit  Ulpian.  in  1.  argumento,  §.  mundus ,  ff.  de 
auro  &  argento  legat.  Dicit  enim  quod  mulier  po- 
teft  ejfe  munda  ,  non  tamen  ornata  ,  ut  fiolet  contingere 
in  his  ,  qua  fe  mundaverunt  lota  in  balneo ,  neque  fe  or¬ 
naverunt  j  contra  vero  eft  aliqua  ex  fiomno  flatim  orna¬ 
ta  ,  non  tamen  emundata .  mundus  muliebris  efi  ,  in¬ 
quit  ,  quo  mulier  mundior  fit. 

Nos  aliis  difputatione  hac  relida,  utrumque  con¬ 
fundimus  j  mundique  muliebris  vocabulo  ,  tam  cul¬ 
tum,  quam  ornamentum  fignificai  i  putamus.  Quod 
autem  mundi  muliebris  nomine  9  utrumque  genus 


Negotii  fibi  qui  volet  vim  parare  , 

Navem  &  mulierem  ,  hac  duo  comparato. 
Nam  nulla  magis  res  dua  plus  negotii 
Habent ,  forte  fi  occeperis  exornare. 

Neque  umquam  fatis  ha  dua  res  ornantur  , 
Neque  eis  ulla  ornandi  fatis  fatietas  efi. 


D 


Seneca  quoque  in  lib.  quem  infcribit ,  in  fapien. 
vir.  non  cad.  injur.  cap.  14.  Mulierem,  impudens, 
ac  ferum  in  fe  ornando  animal  ,  appellat  ,  ne¬ 
que  ornamentorum  abundans.  Quid  refert  quod  ha¬ 
beat  lecticarios  ,  inquit  ,  quam  oneratas  aures  ,  laxam 
feliam  ?  aque  impudens  animal  efi  ,  ac  mfi  fcientia  ac- 
cefferit ,  ac  multa  eruditio  ,  ferum,  cupiditatum  inconti¬ 
nens.  Infaniam  ,  publicum  damnum,  dixit  M.  Se- 
nec.  lib.  2.  in  controv.  5.  id  quod  ferociam  alter 
Seneca  dixerat.  Quid  efi  quod  uxorem  dimifens  ? 
numquid  premit  te  onerofa  fumptibus  ,  dr  ut  facculi  mos 
efi  -y  in  deterius  luxu  fluente  i  muliebris  ambitio  ,  cer¬ 
tamine  mutuo  ,  ufque  m  publica  damna  privatim  infa- 
nit.  A  quo  quidem  damno  immunes  nequaquam 
erant  Ifraelit*  :  ex  facris  hoc  liquet  literis  ;  quae 
numquam  fatis  dedignantur  mulierum  infaniam  ,  li¬ 
bidinemque  in  fe  comendo  ;  nec  non  etiam  faepifli- 
me  ornamentorum  meminerunt  ,  quibus  mulieres 
Hebraeae  utebantur.  &  praeterquam  quod  ex  hoc  li¬ 
bro  Cantic.  nec  non  ex  Proverb.  fatis  aperte  id  cog- 
nofci  potell  ;  audiatur  quaefo  locus  Ifai.  cap.  3.  ubi 
'Dominus  commotus  muliebrium  ornamentorum  fu- 
perfluitate ;  ruinam ,  ac  devaftationem  Hebraeis  prae¬ 
dicens  ,  ornamentorum  genera  enumerat  ,  quibus 
tunc  mulieres  uti  confuevere  ,  dicens.  In  die  illa 
auferet  Dominus  ornamentum  calceamentorum  ,  &  lu¬ 
nulas  ,  dr  torques  ,  dr  monilia  ,  &  armillas  ,  dr  mi¬ 
tras  ,  dr  difcriminalia  ,  dr  perifcelidas  ,  dr  murenulas , 
&  olfatloriola  ,  dr  inaures  ,  &  annulos ,  &  gemmas  in 
fronte  pendentes.  His  Propheta  illa  ornamentorum 
genera  recenfet  j  quae  ad  caput  ,  collum  ,  &  ubera 
pertinebant ;  denique  meminit  illorum  quae  attinent 
ad  reliquum  corporis  cultum  ,  dicens.  Et  mutato¬ 
ria  ,  dr  palliola  ,  dr  linteamina  ,  dr  acus  ,  &  fpecula  , 
&  findones ,  &  vittas  ,  &  thenfira.  Sed  &  commi¬ 
natus  illis  vaftationem  ,  unguenta  indigitat,  dicens. 
Et  erit  pro  fuavi  odore  foetor  ,  &  pro  z^ona  funiculus  ,  & 
pro  crifpanti  crine  calvitium  ,  drc.  Quibus  equidem 
reprehenfionibus  Judaearum  mulierum  in  cultu  ,  or¬ 
namentis  ,  ac  mundo  muliebri  vanitatem  reprehen¬ 
dit.  Ab  extrema  vero  ,  infimaque  corporis  parte 
fuam  inchoat  Propheta  in  mulieres  reprehenfionem  j 
quod  huic  ornamenta  minus  deberentur  ;  atque  pro¬ 
pterea  in  pedibus  ornandis  gravius  illae  peccarent  : 
ornando  nimirum  calceos ,  iliisque  lunulas  argenteas 

fu» 


248  MyROTHECIVMI.  249 


fupponendo  ,  quod  &  Romani  nobiles  tenuerunt , 
audore  Mart.  lib.  2.  ad  Licin.  cum  proficifceretur 
ad  Hifpanos.  llc  enim  ait  lib.  i.  num.  fo. 

Lunata  nufquam  pellis ,  &  nufquam  toga. 

Hanc  autem  geftabant  fub  calceis  ,  ut  fcribunt 
aliqui ,  ut  poft  mortem  Lunam  ipfos  habituros  fub 
pedibus  indicarent.  Plutarchus  in  quasftion.  dicit  , 
fu  i  de  hoc  inftitutum  Evandri  ,  &  Arcadum  ;  qui 
cum  a  Luna  fe  oriundos  profiterentur  ,  calcei  figu¬ 
ra  ,  originem  aperiebant,  quorum  inftituta  nobilio¬ 
res  etiam  Romanorum  fequuti  funt  ,  ut  ab  Evan- 
dro  ,  ipfi  quoque  originem  trahere  profiterentur  > 
quamobrem  Juven.  dixit  : 


Ubi  Tibullus  de  capillorum  cultu  ,  deque  variata 
crinium  colligatura  meminit:  unguentum  etiam ,  quo 
mulieres  caput  perfundebant  ,  Sc  elegantiores  appa¬ 
rerent  ,  in  numero  habet  :  de  quo  etiam  cultu  Pro- 
pert.  lib.  y.  Eleg.  z.  fuadens  fute  Cinthite  a  fucata 
pulchritudine  abltinendum  ,  unguenta  ad  crines  mi¬ 
nime  pnetermifit ,  dicens  : 


Aut  quid  Oronthea  crines  perfundere  myrrha  , 
7 "eque  peregrinis  vendere  muneribus  ? 


B 


Sed  &  Sappho  apud  Ovid.  feipfam  laudans;  cum 
ab  ornamentis  ,  &  fucata  pulchritudine  ,  juxta  com¬ 
munem  mulierum  morem  abftineret  :  ab  unguento 
crines  quoque  abftinuifle  affirmat,  dicens  : 


Nobilis  ,  &  generofus 
Appoftam  nigra  lunam  fubtexit  aluta. 

Verum  a  quo  mulieres  Hebraeas  id  acceperint  ; 
&:  qua  ratione  lunulas  calceis  fupponerent ,  me  pe¬ 
nitus  latet,  ad  lafciviam  id  poflet  referri  :  eo  enim 
lafcivia  veterum  pervenit  ,  ut  foccis  aurum  fuppo¬ 
nerent  ,  tefte  Plauto  in  Bacchid.  ubi  fermo  eft  inter 
Nicobulum  fenem  ,  &  Chryfalum  fervum ,  de  quo¬ 
dam  Theotimo  ,  de  quo  has  Plautinus  Nicobu- 
lus : 


Sed  dives  efine  ifte  Theotimus  ?  Ch.  Etiam  rogas  ? 

Qui  foccis  habeat  auro  fubpattum  folum. 

Torques,  monilia,  armillas,  difcriminalia,  mu¬ 
renulas  ,  inaures  ,  annulos ,  gemmas  in  fronte  pen¬ 
dentes  ,  fexcentaque  alia  recenfet  Propheta  ,  quas 
ad  ornamentum  mulierum  pertinebant;  quas  folis  au¬ 
ribus  ,  locupletis  domus  cenfum  gerebant  i  ut  cum  Se¬ 
neca  loquamur  cap.  16.  de  vita  beata.  De  quo  etiam 
inaurium  abufu  lib.  7.  de  Benefic.  cap.  9.  ait :  Video 
uniones  non  fmgulos  ,  fingulis  auribus  comparatos  ,  jam 
enim  exercitata  aures  oneri  ferendo  funt  j  junguntur  in¬ 
ter  fe  ,  &  infuper  alii  alus  fup  er  imponuntur,  non  fatis 
muliebris  infama  viros  fubjecerat  s  mfi  bina  ,  ac  terna 
patrimonia  auribus  fingulis  pependiffent.  His  addidere 
mulieres  veftimentorum  ftudium,  quibus  illa  tegun¬ 
tur  ,  quas  minime  tegi  vellent.  Propheta  de  his  lo¬ 
quitur  :  Aiutatoria  ,  palliola  ,  linteamina  ,  fndones  , 
vitta  ,  theriftra  :  quas  omnia  ,  ut  perdode  Clem. 
lib.  2.  Pasdag.  cap.  10.  nihili  mulierem  valere  often- 
dunt.  Porro  autem  oportet  ,  inquit  ,  ut  mihi  quidem 
videtur  ,  id  quod  tegitur  ex  tegumento  oflendere  fe  ejfe 
eo  melius  i  ut  templo  imaginem  ,  &  corpore  animam  , 
(V  vefte  corpus,  nunc  autem  contra  omnino  ,  fi  corpus 
quidem  earum  venundetur  ,  numquam  mille  drachmas 
Atticas  invenerit  ,  unam  autem  v  eft  em  mille  talentis 
ementes ,  fe  ejfe  veftibus  inutiliores  ,  &  viliores  argu¬ 
unt. 

Nihil  valere  mulierem  ,  non  tam  pretiofarum  ve- 
ftium  praedantia  ,  me  judice  ,  oftendit  ;  quam  cri¬ 
nium  ,  capitifque  cura  :  in  quo  cum  primis  ornando 
totum  pofuifle  ftudium  mulieres  ,  perfpicuum  eft. 
•non  enim  vittis  variis  folum  ,  ac  gemmis  exornare 
illud  ,  variaque  intortura  crinium  fe  comere  ftudent; 
verum  etiam  unguentis  variis  illud  undique  perfun¬ 
dunt  ,  quo  fit ,  ut  ne  fua  quidem  tangant  capita  ,  ne 
cap  t  Ilo  s  confundant  permifeentes  s  quin  etiam  non  fine  me¬ 
tu  eas  invadit  fonus  ,  dum  timent  ,  ne  textura  figuram 
imprudentes /polient  y  inquit  Clem.  lib.  3.  Paedag.  cap. 
11.  quem  laborem  omnino  fupervacaneum  in  fua 
Pholoe  demonftrat  Tibullus  lib.  1.  Eleg.  8.  ipfam 
enim  pulcherrimam ,  &  abfque  cultu  ornatam  often- 
dens  ,  mulierum  in  hoc  genere  cultum  ,  &  ftudium 
recenfet  ad  rem  nortram  ,  dicens  : 


C 


E 


Quid  tibi  nunc  molles  prodeft  coluiffe  capillos , 
Sapeque  mutatas  di/pofuijje  comas  ? 

Quid  fuco  fplendente  comas  ornare  ?  quid  ungues 
Artificis  dolia  JubfecuiJfe  manu  ? 


Non  Arabo  nofter  rore  capillus  olet. 

Hac  fortafle  de  caufa  ,  fanda  illa  peccatrix  Euan» 
gelica  ad  meliorem  frugem  converla  ,  peccatorum 
poenitens  contemptum  omnium  ornamentorum  ,  to- 
tiufque  mundi  muliebris  aperire  volens  ;  ad  Chrifti 
pedes  ,  non  aurum  ,  non  gemmas  ,  non  veftes  feri- 
cas  auro  contextas  ,  quibus  procul  dubio  abundabat; 
fed  attulit  alabaftrum  unguenti  nardini  ,  attulit 
comam  capitis  pulcherrimam  :  illo  Servatoris  noftri 
pedes  ungebat  ;  hac  tergebat  :  ut  htec  calcanda 
Chrifto  exhiberet  :  &  quae  primam  fedem  in  mun¬ 
do  muliebri  habent ,  afferendo  ad  Servatoris  pedes, 
omnia  contempfifle  cenferetur.  Earumdem  pariter 
vanitatem  in  pretiofitate  veltium  ,  &  palliorum  fup- 
pelledili  ,  pro  ufu  illius  feculi  recenfuit  Tibullus, 
ac  denique  ne  pedes  fiuo  carerent  ornamento  ,  fibu¬ 
larum  recordatur  ad  calceos  conftringendos  ,  di¬ 
cens  : 

Fruftra  jam  veftes  ,  fruflra  mutantur  amitlus , 
Anfaque  compre/fos  alligat  arbla  pedes. 

Illa  placet  ,  quamvis  inculto  venerit  ore  , 

Nec  nitidum  tarda  compferit  arte  caput. 

Ut  omnia  quae  ad  cultum  muliebrem  attinent  s 
his  breviter  ille  abfolvat  ;  quae  breviori  explicuit 
Tententia  facer  textus  in  Efther.  cap.  2.  dicens :  Cum 
'  autem  veni/fet  tempus  fingularum  per  ordinem  puellarum , 
ut  intrarent  ad  Regem  expletis  omnibus  qua  ad  cultum 
muliebrem  pertinebant  ,  menfis  duodecimus  vertebatur  : 
ita  dumtaxat  ut  fex  menfibus  oleo  ungerentur  myrrhino  ; 
&  aliis  fex  ,  qutbufdam  pigmentis  ,  cjr  aromatibus  ute¬ 
rentur.  Offendet  fortafle  aliquem  ,  quod  in  libro 
Efther  ,  mulieres  integrum  annum  in  mundo  mu¬ 
liebri  infumpfifle  dicantur  :  fed  non  eft ,  quamobrem 
tantum  temporis  fpatium  quemquam  offendat  ;  cum 
nobis  negotium  fit  cum  mulieribus  ,  deque  illis  or¬ 
nandis  :  mulieres  enim  ornamentis  numquam  Latiari 
diximus,  nam  &  pluribus  in  hac  re  confumptis  an¬ 
nis  ,  numquam  fatis  fibi  fecifle  arbitrabuntur  ;  qua¬ 
mobrem  Terentius  in  Heauth.  perpulchre  ,  ac  fatis 
peracute  damnavit  temporis  fpatium  ,  quod  inutili¬ 
ter  mulieres  in  hac  re  infumunt ,  dicendo  : 

Nofti  mores  mulierum  , 

Eum  moliuntur  ,  dum  comuntur  ,  anus  eft. 

Legunt  alii  annus  eft  ,  reliqui  videant,  hoc  pariter 
mulierum  ftudium  ,  &  fruftra  infumptum  temporis 
fpatium  ,  elegantiffime  indicavit  unico  verbo  Tibul¬ 
lus  lib.  1.  Eleg.  8.  cum  ait  : 

Nec  nitidum  tarda  compferit  arte  caput. 

Ubi  fatis  quidem  ingeniofe  Poeta  ad  illam  mulie¬ 
rum  curam  offendendam  in  nitido  capite  ,  id  eft 
fplendido  ,  unguentorum  de  caufa  ,  tardam  artem 
adjunxit  ,  temporis  nimirum  fpatium  ,  quod  in  pe¬ 
dendo  crine  ,  in  colligandis  capillis  ,  in  perungen¬ 
do  capite  mulieres  fruftra  infumunt  :  tardam  igitur 
appellavit  artem  Tibullus ,  quod  annum  Terentius  , 

0.3  & 


Sacrorvm  Elaeochrismathn. 


z$° 

&  textus  facer  5  atque  propterea  mirum  in  facra  hi- 
ftoria  hoc  effie  non  debet.  Regi  enim  magno  Allu¬ 
ero  parabatur  Sponfa.  nam  &  de  mulieribus  quae 
ad  facrificia  parabantur  apud  Sybaritas,  illud  idem 
fcripfit  Athen.  lib.  12.  cap.  4.  Ev@ inquit, 
ij-coKvAav rss  eit  r |v<pfc»  ,  e^«4*v  vopov  ,  rds  yvw**S 

eii  TOK  ioqTM  KM A«V  ,  )t,  TOUf  «ff  Ttfff  JtfliASvT flif  , 

^  ovicturS  t!o/  (s$&<nidjlw  oroieiS-en’  Iv«-  «!«»?  7tonspci- 
voi  £  %?Jvou  ,r  9-'  Ipat/wv ,  *,  £  Aoitt?  M<rp*  , 
civ  ouTWf  «?  T»?  *A»i \<ris.  hoc  ell  :  /«  delicias  folati  Sy¬ 
barita  ,  legem  [anxerant ,  «r  malieres  adfefia  vocaren- 
j  inquit  ,  illis  vocabantur  ad  facrificia  , 

oportebat  per  annum  priorem  ,  apparatam  comparare  , 
at  hoc  apparata  pro  ratione  temporis  ,  veftiumque  & 
reliqui  mundi  muliebris  fallo  ,  <»  convicium  addu¬ 

cerent.  Quod  fi  dignitatem  facrificiorum  ,  &  con¬ 
vivandum  refpicientes  Sybaritae  ,  mulieribus  an¬ 
num  in  mundo  muliebri  infumi  volebant  nemini 
erit  quamobrem  offendatur  ,  quod  mulieres  Regi¬ 
bus  nupturae  ,  annum  in  mundo  muliebri  infume* 

IC  His ,  locus  ex  facra  Genefi  ,  &  quidem  perdiffi¬ 
cilis  illuftratur  ;  nemini  ,  quod  agnoverim  ,  adhuc 
pervius,  fcribitur  enim  ibi  cap.  20.  Abimelech  Re- 
gem  Geraris  juffifle  aflumi  fibi  in  Regiam  ,  Saram 
uxorem  Abrahae  ,  quam  dixerat  is  fororem  fuam,ne 
pulchritudinis  ejus  caula  occideretur  .  dicitur 
vero  in  fine  capituli  r  Concluferat  emm  Dominus 
omnem  vulvam  domus  Abimelech  propter  Saram  uxorem 
Abraha.  Eaque  ratione ,  cun&a  quas  ad  Abimelech 
pertinebant  ,  Deus  fterilizaverat ,  ut  nec  ancili», 
neque  illius  uxor  parerent,  quia  enim  veteres  illi  fe¬ 
licitatem  omnem  in  copia  ac  multitudine  familias  con- 
ftituerant ,  ita  pariter  llerilitatem  fummum  malum 
putabant.  Quamobrem  Propheta  Ofee  peccata  po¬ 
puli  Ifraelitici  indignans  ,  Deumque  ut  illa  vindica¬ 
ret  deprecatis ,  ad  llerilitatem  fefe  convertit, dicens  : 
Da  eis  ubera  arentia  ,  vulvam  fine  liberis.  Verum  in 
loco  relato  ex  facra  Genefi;  qua  ratione  fieri  potuit, 
ut  Abimelech  ,  &  reliqui  illius  familiares  ,  unico  , 
vel  altero  dierum  fpatio  agnoverint  llerilitatem  ancil¬ 
larum  ,  uxorifque  Regis  Abimelech  ?  non  enim  in- 
telligi  potuit,  nili  anni  laltem  unius  fpatio  ,  cum  no¬ 
vem  menfes  mulieres  conceptum  ferant  ;  £c  partus 
nomine  in  facra  Scriptura  tam  conceptus  ,  quam  na¬ 
talis  dies  fignificetur  ;  vulvaque  conclufa  ibi  dici¬ 
tur,  tam  ad  concipiendum,  quam  ad  edendum  jam 
conceptum  foetum  :  ut  mihi  jam  minime  in  dubium 
revocare  liceat»  toto  eo  tempore  anpillas  Abimelech, 
quas  conceperant ,  mortuos  edidifi'^  foetus  ;  quaeque 
nondum  conceperant  ,  ad  conceptum  inhabiles  exti- 
tiffe  :  cujus  infortunii  rationem  attulit  Deus ,  dicens : 
En  morieris  propter  mulierem  quam  tulifti  ,  habet  enim 
virum.  Quamobrem  Saram  per  annum  commora¬ 
tam  in  palatio  Abimelech  ;  vel  circa  id  tempus  ,  li¬ 
quido  ex  his  conflat  :  cum  tamen  Rex  pulchritudi¬ 
ne  mulieris  captus  ,  per  annum  ab  illius  concubitu 
abftinuerit ,  licet  in  regia  jam  Sarte  locus  effiet.  Nec 
mirum  id  videri  debet ,  cum  de  regiis  nuptiis  ibi  age¬ 
retur  ;  ad  quas  mulieres  per  anni  fpatium  paraban 
tur  ;  in  mundo  muliebri  aromatibus,  ac  unguentis 
cutem  expolientes:  quod  etiam  Reginas  Ellher  con¬ 
tigit  ,  cujus  pulchritudine  quamvis  Rex  captus  effiet, 
ab  ejus  tamen  concubitu  per  annum  abllinuit ,  ut 
juxta  feculi  confuetudinem  ,  thalamique  Regii  ma- 
jellatem  mundo  muliebri  pararetur.  Nam  &  nunc 
quoque  Hebraei  per  annum  abflinent  ab  his  quas  de- 
fponderint  puellas  ;  quamobrem  Abimelech  nequa¬ 
quam  pellicem  ,  fed  ad  legitimum  torum  nuptia¬ 
lem  Saram  im  Regiam  admififfie  certiffimum  ex  his 
fiet. 


251 


A 


B 


CAP.  L. 


Smegmatum  ad  cutem  expoliendam  ,  ablutio* 
ac  unguentorum  ufus  penes  mulie¬ 
res  explicatur. 


num 


Ad  loca  Ellher  2.  Vt  fex  menfibus  oleo  ungerentur  myr- 
rhmo ,  &  alus  fex  ,  quibufdam  pigmentis .  Daniel  3. 
Dixit  ergo  puellis ,  ajferte  mihi  oleum ,  &  fmegmata , 
&  ofiia  pomarii  claudite  ,  ut  laver.  Et  ad  alia  plu¬ 
ra. 


H 


Ac  libidine  fe  comendi  adas  quoque  mulieres 
Hebraeas,  atque  Affiyrias  ab  Abrami  ulque  fe- 
culo  ex  loco  Genefis  allato  nos  fatis  agnovifle 
intelligo.  Verum  quifnam  fuerit  proprius  ,  ac  ger¬ 
manus  unguentorum  ,  aromatumque  ufus  in  mundo 
muliebri ,  enucleatius  aperiendum  remanet  j  in  lib. 
enim  Ellher  lic  legimus.  Cum  autem  venijfet  tempus 
fingularum  per  ordinem  puellarum  ,  ut  intrarent  ad  Re¬ 
gem  i  expletis  omnibus  ,  qua  ad  cultum  muliebrem  per¬ 
tinebant  ,  menfis  duodecimus  vertebatur ,  ita  dumtaxat , 
ut  fex  menfibus  oleo  ungerentur  myrrhino  ,  &  aliis  fex , 
quibufdam  pigmentis  ,  &  aromatibus  uterentur.  Hujus 
quidem  cultus  muliebris  qualitatem  ,  aromatum  ,  8c 
unguentorum  ufum ,  facer  textus  nequaquam  exprefi- 
Iit  ;  fed  tantum  expletis  omnibus ,  qua  ad  cultum  mu¬ 
liebrem  pertinebant ,  dixit,  quae  verba  his  in  hebraico 
textu  refpondent  :  J  v?  11 'f!  TpS  quae  fi  ad 

verbum  interpretari  velimus  ,  ita  dicendum  erit  : 
A  fine  effiendi  illi  fecundum  decretum  mulierum .  hocell: 
poltquam  fecum  ( fcihcet  cum  Efther)  juxta  legem 
mulierum  ,  quae  thalamum  nuptialem  Regium  in- 
greffiuras  erant,  ex  feculi  illius  luxu  intelligi  h»c 
poliunt }  vel  de  aliquo  Regio  decreto  conflituto  pro 
puellis  Regium  torum  ingreffiuris  ,  jure  Regni  lla- 
tuto.  forma  non  exprimitur  in  noltro  vulgato  inter¬ 
prete  :  non  ita  textus  hebraicus  ,  fubdit  enim  , 
D  ’P)  w1??.’  1P.  '?  quae  fic  interpretari  poffiunt : 

Quoniam  fic  implebantur  dies  abfierfionum  illarum,  qua 
ratione  vero  fieret  haec  abllerfio  aperiens  ,  fubditur 
in  textu  :  Ita  dumtaxat  ,  ut  fex  menfibus  oleo  ungeren¬ 
tur  myrrhino  ,  &  aliis  fex  ,  quibufdam  pigmentis  ,  pr 
aromatibus  uterentur. 

Ut  autem  omnis  in  interpretationibus  lacrarum  lit¬ 
terarum  ambiguitas  auferatur  ,  non  erit,  me  judice, 
hujus  loci  interpretatio  probanda  ,  quam  habet  Va- 
tabl.  Sic  abfolvebantur  dies  quibus  fe  comebant,  nam 
haec  vox  ,  cultum  tantum  ,  6c  prnamentum  capitis 
refpicit  :  quia  verbum  como  ,  comis  ,  fignificat  pe¬ 
llendo  crinem  ,  aut  aliqua  alia  ratione  ,  comam  co- 
E  Iere,  ac  ornare,  quamobrem  Tibullus  eo  ufus  verbo 
lib.  1.  Eleg.  8.  inquit  : 

Nec  nitidum  tarda  compferit  arte  caput. 

Didlio  quoque  hebraica  D'p.n?  a  radice  pP?  forma¬ 
ta  ;  quae  abllergere  ,  feu  fricare  fignificat  ,  de  co¬ 
ma  ,  &  capillatura  ,  ( fi  redle  tantum  ,  ac  proprie 
accipi  debet)  nequaquam  dici  poffe  perfpicuum  eft. 
Capitis  enim  ornamentum  in  lotione  ,  atque  fordi- 
um  ablterfione  ,  nequaquam  ponitur  ;  fed  in  tortis 
crinibus ,  ut  loquamur  cum  Divo  Petro.  Ad  comam 
pariter  componendam  ,  duodecim  menfium  fpatium 
requiri  ,  quis  afferere  audeat  Legem  quoque  ju¬ 
bentem  mulierem  annum  infumere  debere  in  fe  pe¬ 
dendo  ,  quis  non  irrideret?  ea  propter  illam  pariter 
interpretationem  quifque  irrideat  ,  neceffie  ell. 

Neque  magis  probanda  erit  interpretatio  ,  quam 
habet  San&es  Pagninus  ,  &  Vatablus  in  adnotatio- 
nibus  ad  prtedidum  locum  ,  habent  enim ,  &  fic  ex¬ 
plebant  dies  purificationis  fua  :  nimirum  quo  mulieres 
1'e  purificare  folebant.  nam  fi  fermonem  hic  effie  ve- 


MrR  O  THE  CI  VM.  I. 


252 

lint  de  purificationibus  legalibus  a  menftruis  ,  pro-, A 
fluvio  fanguinis  ,  vel  ab  aliis  legalibus  immunditiis  , 
quis  illos  cachinnis  non  excipiat  ?  Purificationes 
enim  iftse  juxta  ritum  Hebraeorum  ,  fingulo  quoque 
menfe  perlolvcbantur  ;  &  tunc  purificabantur,  cum 
ad  fanda  accedendum  illis  fuiflet.  at  in  textu  duode¬ 
cim  menfium  fpatio  ifta  perfolvenda  fuifle  dicuntur. 
PnEterquam  quod  Efther  ,  genus  fuum  hebraicum 
Regi  fubticuifle  afleritur  :  neque  enim  Rex  iple  Af- 
fuerus  Ifraelita  fuit ;  quamobrem  Eflher  purificati¬ 
onibus  legalibus  operam  dare  non  valuit  ;  ne  fuum 
aperiret  genus,  neque  ex  Regis  decreto  purificatio¬ 
nes  ex  infiituto  Mofaicas  legis  mandari  potuerunt,  ut 
de  his  locus  fit  interpretandus.  _  g 

Magis  vero  mihi  arridet  interpretari  ,  dies  abfter- 
fiomm  ’,  quam  interpretationem  habet  Arias  Monta¬ 
nus  :  accommodatiflima  denique  illa  ,  quae  habet  , 
dies  cultus  ,  vel  dies  cultus  muliebris  ,  vel  dies  mundi 
muliebris .  Quamobrem  &  interpres  Vatabli  didio- 
nem  'p?""r  -  inferius  a  loco  citato  pofitam  ,  quam  no- 
fier  Interpres  per  dictionem  figmentis  vertic ,  &  ve¬ 
nit  ab  eadem  radice  p™  interpretatus  eft  per  mun¬ 
dum  muliebrem  ,  dicens  :  Et  [ex  menftbus  odoribus , 

&  mundo  muliebri  ,  &c.  Haec  enim  interpretatio 
energiam  illius  didionis  ’Pn?  maxime  explicat,  uni¬ 
co  enim  verbo  illa  compleditur  omnia,  quibus fpon- 
fx  ad  Regium  thalamum  praeparabantur  :  five  de 
ornamento  veftium  ,  five  capitis ,  five  faciei  ,  toti- 
ufque  corporis  fermo  fuerit ;  quod  tam  fuco,  &  fti- 
^  quam  unguentis ,  oleis  odoiatis  ,  una  cum 
gemmis,  &  margaritis,  nec  non  etiam  ablutionibus 
fiebat  de  more  mulierum  veteris  feculi  ,  tam  apud 
Hebraeos ,  quam  Graecos. 

Quamobrem  Homerus  lib.  14.  lliad.  Junonem  fe 
fummo  Audio  ornantem  fcnbit ,  ut  elegantia  fpeciei 
Jovem  capiat.  Trojanis  enim  ,  ac  Graecis  proban¬ 
tibus  ,  contendebat  lpfa  Jovem  in  Trojanos  concita¬ 
re.  primum  igitur  fe  abluifie  ,  ac  aromatibus  corpus 
a  fordibus  eundis  claufo  cubiculi  oftio  purgafle  feri- 
bit  :  oleo  denique  fe  totam  perfudifle  ;  cujus  odore 
coelum  ,  terramque  ubique  fuavitate  perfufam  affir¬ 
mat.  capitis  ornamentis  in  variata  capillorum  textu¬ 
ra  ,  pedinatione  ,  reticulis ,  inauribus  fumma  arte 
elaboratis  non  omifiis  ab  Homerica  Junone  ,  pretio- 
fiflima  vefte  induitur,  utque  nihil  defit,  quod  ad  or¬ 
nandum  reliquum  corporis  conducat,  veftem  fibulis 
aureis  fupra  pedus  obftringit ,  procingitquc  cingulo 
centum  fibris  ,  ac  gemmis  confperfo  :  his  addit  cal¬ 
ceos  ,  ut  nihil  relinqueret  Homerus  in  ornamento 
Junonis  ,  ex  his  quae  ad  mundum  muliebrem  , 
de  more  illius  aetatis  ,  fpedabant.  de  quibus  ita 
ille  : 

Bn  b’  p$h  «V  SxAxyov  ,  f  oi  vw 

,  7TU) uvxs  3  3-vgoif  xxOyoTciv  Wi ig<ra 
KA>jr<h  K^rlyj  r  bi  i  9-eof  xfts(&  xvuyiv' 

E’vfl %y  ei<riAQ5<rot  Bv^xs  £7T£.0»3X.e  d?x[xc' 

srpwTOV  isro  ipepdevr^ 

hbyxxx  ttccvxx  57 p £v  ,  xheifxxo  3  At7T  eAswo)  , 

Aju|3po< rlta  ,  Ibxvu  ,  xo  fX  oi  refi voopwov  i\iv. 

TS  ,  Kj  xiv\Jpt.tvoio  7T0t1  Jt«AAo@omf  bx 

E’1 ftltYlO  If  youxv  Ti  ,  Kj  OVgyvCV  lX.il  XOXfXtJ  , 

Tw  p  riyi  %t> 0X  XXhOV  XA^X/XiV^  ,  ibi  yOSXXS 
Tli^x/Xivn  ,  %££(r)  TlhOXXjXXS  I7thi^i  (pX^VH?  , 

K«A«f  ,  xy.(ipo<rl>sc  cx  xqftxxt^r  xQxvxtqio ’ 

Haec  Homerus  ,  quae  ad  verbum  reddita  ab  An-  ( 
draea  Juftinopolitano  ,  Sc  aliis  j  ut  infra  erunt  inter¬ 
pretanda.  non  enim  tanta  eft  apud  me  linguae  Graecae 
cognitio  ,  ut  valeam  Homerum  ,  aliosque  Graeco¬ 
rum  poetas  interpretari  :  quamobrem  non  me  pudet 
ignorata  fateri  ,  &  ab  aliis  difeere  ,  quae  didicifie 
hominem  ornant» 


2 


D 


53 

Perrexit  autem  ire  in  thalamum ,  quem  ei  carus  [litti 
fecerat 

Vulcanus  ,  [olidas  autem  januas  poftibus  aptaverat 
Clavi  arcana  ,  quam  nec  Deus  alius  aperuiftet. 

Illuc  hac  ingrejjd  januas  claujit  fulgentes  : 

Ambrofta  quidem  primum  a  corpore  amabili 
Sordes  omnes  purgavit ;  inunita  eft  aut  em  pingui  oleo 
DiVino  ,  [navi  ,  quod  quidem  ei  odoriferum  erat’y 
Hujus  ,  &  agitati  [ ovis  ad  [olidam  domum  , 

Tamen  in  terramque  &  coelum  pervenit  odor  , 

Eo  hac  [ane  corpus  pulchrum  ungens  ,  &  crines 
Pellens ,  manibus  capillos  nexuit  fulgidos  , 

Pulchros  ,  divinos  ex  capite  immortali. 

Hunc  ipfum  unguentorum  ,  ablutionum  ,  aroma¬ 
tumque  ad  abftergendum  corpora  ulum,  fuifle  etiam 
apud  fandlas  mulieres  ,  cfficaciflime  probat  vis  didti- 
onis  ’B.n?  hebraici  exemplaris  in  loco  jam  a  nobis 
allato  ex  cap.  2.  Efther  ,  quae  a  verbo  p!!9  Venit , 
&  fignificat  abllergere.  Teflaturid  quoque  Spiritus 
finftus  pluribus  in  locis.  namRuth  cap.  3.  Noemi 
Ruth  confidit  ;  qua  ratione  fibi  de  viro  provideat , 
dicens  :  Lavare  &  ungere  ,  &  induere  cultioribus  ve~ 
ftimentis.  Pariter  &  in  lib.  Judith.  cap.  10.  fandtifi- 
(ima  aeque  ,  ac  caftiffima  foemina  periculofum  illud 
certamen  cum  Holoferne  initura,  illumque  cum  ad 
necem  novo  certandi  genere  aggredi  ,  proftrareque 
vellet  i  ablutione  ,  unguentis  ,  ac  vefiimentorum 
pretiofitate  ad  certamen  fe  apparafle  feribitur.  Ab- 
ftulit  d  [e  cilicium  ,  inquit  textus  ,  &  exuit  fe  ve  fti¬ 
mentis  viduitatis  ,  &  lavit  corpus  fuum  ,  &  unxit  [e 
myrrho  optimo ,  &  diferiminavit  crinem  capitis  fui .  His 
enim  armis  captus  Holofernes,  fuae  in  Deum  nequi¬ 
tiae  poenas  capite  dedit.  Daniel  quoque  cap.  13. 
Sufannae  hiftoriam  feribens  ,  ingreflam  pomarium 
illam  feribit  ,  abluendi ,  abfiergendi ,  atque  fe  un¬ 
gendi  caufa  ,  dicens  :  Dixit  ergo  puellis  ,  afferte  mihi 
oleum  y  [t  fmegmata  ,  &  oftia  pomarii  claudite  ,  ut  la¬ 
ver  :  ubi  obferva,  precor,  amice  leftor  ,  Danielem 
meminifle  olei  ad  corpus  ungendum  poft  abfterfio- 
nem  ,  &:  fricationem  ,  quse  finegmatibus  ad  corpus 
emundandum  a  fordibus  fieri  mos  erat  :  quemad¬ 
modum  etiam  Sponfa  in  Canticis  ad  Sponfum  dice¬ 
bat,  Exui  me  tunica  mea  ,  quomodo  induar  illa  ?  lavi 
pedes  meos  ,  quomodo  inquinabo  illos  ?  Et  ne  unguenta 
his  deefient  ,  fubintulit  :  Manus  mea  diftillaverunt 
myrrham  ,  &  digiti  mei  pleni  myrrha  probatifjima.  Haec 
vero  omnia  m  tanta  claulura  ,  ut  nec  vi  Sponfus 
portam  referare  potuerit.  Quae  loca  quam  praeclare 
refpondeant  Homero  ,  ubi  fupra  perfpicuum  eft  ; 
nam  ablutionis  ,  olei  ad  unctionem  corporis  ,  aro¬ 
matum  ad  ufum  abfteriionum ,  meminit  Spiritus  fan¬ 
dus  in  Canticis  ,  &  Daniel  ;  de  iifdem  omnino  me¬ 
minit  Homerus  in  fua  Junone  ;  ncc  aliter  differunt , 
nifi  quod  haec  utitur  unguentis  ,  &  reliquo  mundo 
muliebri  ,  ut  Jovem  decipiat  :  illae  vero  ex  lege,  ut 
Deo  ,  viroque  placeant. 

Nec  erit  aliqua  ratione  praetereundum  tam  apud 
Homerum  ,  quam  etiam  Danielem  ,  Sufannam  ,  at¬ 
que  Junonem,  non  ab  aliqua  alia  muliere  ,  fed  fibi- 
mctipfis  unguenta  ,  aromata  ,  8c  aquam  rainiftrafle. 
hanc  thalamo  primum  claufo  ,  illas  vero  pomarii  , 
atque  cubiculi  oftio  prius  firmato  ,  ne  cuiquam  pa,- 
tere  poflent,  x  nec  etiam  alteri  deitati y&iwX. 

Homerus.  Cum  tamen  Romanarum  mulierum  luxus 
eo  perveniflet ,  ut  non  folum  ciniflones  adhiberent, 
ac  cinerarios  ,  qui  acu  &  verutis  calefadis  crinibus 
crifpandis  operam  darent  (  De  his  fccminis  molliori¬ 
bus  Plaut.  in  Aulular.  ad.  3 .  fcen.  5.  )  fic  appellati 
a  flando  in  carbonibus  ,  ut  inftrumenta  crifpationis 
calerent  :  habuerunt  etiam  mulieres  ornatrices  ,  de 
quibus  lib.  6p.  in  Ornatrices,  ff.  de  legatis  tertio , 

pro 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


254 

pro  quibus  etiam  ftat  lapis  vetus  apud  Gruterum  A 
dlxxix.  cum  hac  infcriptione : 

CINERIBVS.  HAMILLAE 
A  L  P  I  O  N  L  A  E  .  Q^V  I  N  T  A  E 
ORNATRICI 
FESTVS  Hleponlm  M.  SEPTIMI 

GALLI  fpeculum.  D I S  P  E  N 
CONTVBERNALI  .  B.  M.  FECIT 
ET  SIBI 


B 


Dicebantur  vero  ornatrices  a  ftudio  ornandi  capita 
mulierum,  quse  mundo  ltuderent  lupra  decoiem,  ac 
foemineam  modeftiam.  Gra;ce  dicebantur  a  mun  0 
muliebri  *o<rp«T§<*  ,  five  etiam  ,  de  quibus 

Juven.  Graeco  retento  vocabulo  ,  dixit  Satyi.  o» 

Ponunt 

Cofmeta  tunicas. 

Nec  unam  ,  aut  alteram  adhibuifle  mulieribus  fat 
erat  :  nili  artifices  ad  ungues  fcindendos,  aptandos, 
reque  difponendos  etiam  addidiflent  ,  de  quibus  Ti¬ 
bullus  jam  lupra  allatus ,  ait : 

Quid  ungues 

Artificis  dolia  fubfecuijfe  manu  ? 

De  quibus  artificibus  Petronium  loquutum  arbi¬ 
tror,  cum  de  pueris  ,  quos  Alexandrinos  vocabant, 
dixit  quod  paronychia  cum  ingenti  fubtilitate  tolle¬ 
rent.  &  de  his  etiam  fortafie  loquutus  eft  Juvenal. 
Satyr.  2.  vanam  illius  feculi  mollitiem  defcnbensper 
haec  verba  : 

Ille  fupercilium  madida  fuligine  tinElum , 

Obliqua  producit  acu  ,  pmgiique  trementeis 
Attollens  oculos. 

Quibus  denique  Romanae  mulieres  non  vereban¬ 
tur  addere  ornamentorum  coniultrices,  ut  videre eft 
in  Moftellaria Plauti a&.  i.fcen  3.  in  qua  Scapha  con- 
fulitur  a  Philematio  de  cultu  ,  &  ltatu  capitis. 

Phil.  Suo  quique  loco  viden>  capillus  fiatis  compofi- 
tuft  commode  ?  P) 

Scap.  Ubi  tu  commoda  es ,  capillum  commodum  ejfie , 
credito. 

Adeoque  cupiditas  fe  ornandi  mulieres  invaferat ; 
ut  non  unam  tantum  ,  aut  alteram  adhiberent  orna¬ 
mentorum  confiliatrices ,  fed  piures ;  quod  merito 
Juven.  Satyr.  6.  damnat  in  haec  verba: 

Eft  in  confilto  matrona,admotaque  lanis 
Emerita  qua  ce  fiat  acu :  fiententia  prima 
Hujus  erit :  poft  hanc  at  at  e ,  atque  arte  minores 
Cenfebunt ,  tamquam  fama  dijcrtmen  agatur , 

Aut  anima:  tanta  efi  quarendi  cura  decoris. 

Non  ita  mulieribus  facris  accidiffe  putandum  eft, 
ut  tanto  luxu  defluerent.  Sufannam  enim  caftiffi-  ^ 
mam,  fimulque  honeftilfimam  fceminam,  folam  in¬ 
ter  pomarii  clauftra  fe  lavifle  ,  perfpicuum  eft  ex  fa¬ 
cris  oraculis,  quae  teftantur  illud  idem  de  Bethfabea 
nobiliflima  fcemina  :  non  enim  aliquam  adduxerat 
fuae  nuditatis  teftem  ;  cum  captus  David  feribitur. 
Sed  vidit  fupple  Rex  ,  mulierem  lavantem  fe  ,  dici¬ 
tur  in  textu.  , 

Reliquum  eft  ,  qua  de  caufa  ficcis  ,  atque  pulve- 
rizatis  aromatibus  uterentur  ,  videre;  qure  pigmen¬ 
ta  dicuntur  in  cap.  z.  Efther,  quorum  ufus  erat  ad 
lordes  abftergendas  ,  &  voce  dpc^poclocc  ab  Homero 
figmficantur  ,  dicente  loco  jam  allato  : 

A /afipony  TCfurov  S&tv  y^pooc 
Avecta»  irxrtx  ad 

Quam  vocem  xy,fipo<rly  aliqui  ambro/iam  interpre¬ 
tantur  i  alii  immortalitatem  vertunt  :  led  melius  ob- 
fervat  Euftath.  Homeri  fideliflimus  interpres  fignifi- 
cari  aromata  fuaviflime  olentia  ,  quibus  fordes  I  cor¬ 
poribus  auferebantur.  Quae  quidem  aromatum  ge- 


255 

nera  ,  propria  grascaque  voce  fmegmata  diceban¬ 
tur.  Nam  rette  quidem  oblervafle  nonnullos  puto, 
fmegma  derivari  a  verbo  graeco  ,  quod  eft 

abftergo  ,  extergo  ,  detergo  ,  &  fmegma  id  omne 
vocatur  ,  quod  purgat ,  abltergit ,  &  emaculat,  un¬ 
de  Suidas  inquit  ,  trpxyiyux  nxtlxpTiK ov  dymo-j uv^ov  , 
ideft ,  Smegma ,  quod  efi  purgativum  ,  &  abfierfivum . 
Et  cum  frequens  lit  haec  di<5tio  apud  Plinium  ,  vo¬ 
cabulo  generali  femper  accipitur,  pro  medicamento, 
quod  valet  ad  faciem  emaculandam ,  &  ad  abftergen- 
dum  corporum  dehoneftamenta  :  quamobrem  Medi¬ 
ci  hoc  nomine  appellant  pulveres  liccos  aromatum  , 
qui  jaciebantur  in  cute  jam  lota  ,  fed  non  unfta,  ad 
illam  expoliendam  ,  ac  emaculandam  ,  ut  poftea 
ungeretur  ,  atque  perfricaretur  Haec  fmegmata  Su- 
fannae  ad  ufum  fuifte  ,  Daniel  feribit.  dicit  enim 
ancillis  Sufanna ,  Afferte  mihi  oleum  &  fmegmata.  Mu¬ 
lieres  fmegmatibus  utebantur  in  balneo  ;  ut  his  pul¬ 
veribus  alperfae  ,  cutem  manu  purificante  ,  fordes 
tollerentur  ;  cutifque  ante  un&ionem  expoliretur  5 
proptereaque  dixifle  Sponfam  in  Canticis :  Digiti  mei 
pleni  myrrha  probatiffima.  In  quo  fane  aromatum  ufu, 
feu  verius  abufu  ,  quam  profufae  fuerint  mulieres 
lafciviores,  nobis  auftor  eft  Plutarch.  in  Demetrio, 
cujus  flagitia  ,  Se  fcelera  libidinola  dum  memorat  3 
illud  unum  cum  primis  Athenienfibus  doluifle  tra¬ 
dit  ;  quod  ingentem  pecuniae  fummam  a  populo  ex¬ 
actam  ,  meretricibus  luis  ad  fmegmata  dari  jullerit. 
de  quo  fic  Plutarchus  :  c /vAvo  ptxKtsx  xkyd x\  Au7r>5- 
cas  txc  A  ,  or»  Sfe-x. omx  ,  Jtj  7sivtyiv„qvtx  txAxv- 

rx  TTOfbras  ax^v  ,  Xj  JSvxi  'cstyftxyffi'!  dvroTg  ,  ^ 


a<rirpxi;iug  crwTOfMS  ,  Xj  dttrxpxmjTH  faopazvnc  ,  ildv 
yOponr/xivov  ro  dpyfiiov ,  cMtK&Jtrz  ,  A xptlx  ,  tx7$  rrz&i 
dv TJjv  irai^xig  ds  cfiy,yp.x  AoQrjvcu.  idelt  ,  Illud  pottf- 
fimum  momordifie  ferunt  Athemenfes ,  quod  cum  ducen¬ 
ta  quinquaginta  talenta  ipfis  propere  imperata  a  Deme¬ 
trio  fuiffent ,  pracipitataque  exactio  ,  &  acerbe  exercita  i 
ubi  co alium  argentum  vidit  ,  Lamia  jufiit  id  ,  caterifi 
que  meretricibus  ,  qua  circa  eam  erant  ,  ad  fmegma 
praberi.  haec  Plutarchus  ,  cujus  pecuniae  fumma  ,  fi 
ad  monetam  noftram  redigatur,  fortafle  attinget  fum¬ 
mam  ,  quas  vulgariter  dicitur  .  un  millione ,  e  mez.o; 
ex  qua  pecuniarum  fumma,  impietas  Demetrii,  fi- 
mul  Sc  luxus  quoque  mulierum  in  ufu  finegmatum 
nobis  apertiflimus  fiet.  Haec  eadem  fuifte  in  ufum 
Eftheris  ,  vis  hebraicas  diftionis  ,  Sc  alia 
’EnJ?0  ,  quae  pigmenta  interpretantur  a  noftro  vul¬ 
gato  ,  aperte  demonftrant  :  componuntur  enim 
di&iones  illae  ex  verbo  p-1?  ,  &  voce  np1  ,  quarum 
prior  abftergere  fignificat ;  altera  aromatizare  inter¬ 
pretatur  :  adeo  ut  ’p.T°  idem  fit  ,  quod  aroma  odo¬ 
ratum  pulverizatum  ad  abftergendum  fordes ;  Sc  il¬ 
lud  idem  fit  hebrasis  'p’"11?  quod  Grsecis  ,  ac  Latinis 
fmegmata  :  quorum  ufum  Graecos  ab  Hebraeis  acce- 
pifle  ,  ipfa  faltem  antiquitatis  ratio  demonftrat  ,  ac 
fuadet. 


CAP.  L  I. 

Mari  amaraci,  myrrhique  ufus  unguentarius  in 
mundo  muliebri  Eftheris  non 
improbatur. 

Ad  loca  Efther.  cap.  z.  Ut  fex  menfibus  ungerentur 
oleo  myrrhmo.  Cant.  1.  Fafciculus  myrrha  dilettns 
meus  mihi.  Proverb.  7.  Afperfi  cubile  meum  myr¬ 
rha  j  &  aloe  ,  &  cinnamomo.  Pfal.  44.  Alyrrha , 
&  gutta  ,  &  cafia  a  vefiimentis.  Et  ad  alia  plura 
loca. 


R 


E  g  1  v  s  mulierum  apparatus  ad  nuptias  A  fi¬ 
de  quo  in  cap.  2.  Efther.  varia  aroma- 
unguentorum  muliebrium  genera, 


fueri 

tum 


nos 


B 


45  6  M  Y  R  O  T  H 

nos  aperire  compellit :  dicitur  enim  in  facro  textu ,  |A 
quod  fex  menflbus  oleo  ungerentur  myrrhino ,  &  aliis 
fex  quibufdam  figmentis ,  &  aromatibus,  cui  ului  pig¬ 
menta,  &  aromata  defervirent,  agnovimus,  quo  ge¬ 
nere  unguenti  uterentur,  videndum  remanet  :  quod 
enim  oleum  myrrhinum  nofter  interpres  dixit 
femen  hamor ,  hebraicus  textus  fcripfit.  Hujus  didlio- 
nis  radix,  &  variata  fcriptio  ,  in  varias  interpretatio¬ 
nes  au&ores  diftraxit;  aliquando  enim  cum  vaucho- 
lem  fctibitur  fic  n1a  ,  aliquando  tantum  cum  cholem 
fic  iD  reperitur,  interdum  cum  T  cametz,  chatuph fic, 

"'I? :  quamobrem  non  defunt ,  qui  difcrimen  agno- 
fcant  maximum  inter  illas  duas  voces;  affirmantes  , 
fi  quando  cum  vah  cholem  fcribitur  fic  ,  ‘1’°  mor , 
propria  radice  regi  j  nequaquam  myrrham 
fignificari ,  fed  marum ;  quae  quidem  herba  iurcu- 
lofa  eft,  &  odorifera,  haud  abfimilis  ab  amaraco; 
de  qua  etiam  tradtat  Diofcor.  lib.  3*  cap.  74.  dc  Pli¬ 
nius  lib.  ii.  cap.  24.  di  graece  dicitur p«gov*  quam¬ 
obrem  Cant.  1.  ubi  nos  legimus:  Fafciculus  myrrhx 
dileclus  meus  mihi  ,  legunt  llll  :  Fafciculus  mari  eji 
amicus  meus  mihi:  myrrham  vero  fignificari  conten¬ 
dunt  ,  quoties  praedidta  diftio  fcribitur  fine  vau ,  fic 
*»o,  quam  dicunt  derivari  a  radice  marar,  qum 
amaricare  fignificat:  quia  vero  juxta  dodtrinam  Dio¬ 
fcor.  myrrha  commendatur,  fi  fuerit  amara ,  acris , 

6c  odorata}  propterea  ab  ea  radice  derivata  didlione 

myrrham  interpretandam  fore  cenlent. 

Hac  ratione  dufti  hi  audtores ,  Sc  eam  ledlionem 
tenacius  forte  quam  par  efiet  retinendo;  marum  ,  fi- 
ve  amaracum  pro  myrrha  in  pluribus  facrae  Scriptu¬ 
rae  locis  interpretantur,  di  in  cap.  y.  Cant.  legunt: 
Mejfui  marum  meum  :  marum  enim  ,  di  amaracum 
perfimiles  fore  plantas,  docet  Matthiolus  in  cap. 42. 
lib.  3.  Diofcor.  qui  de  hac  planta  ita  cap.  49.  lcrip- 
fit  :  M ,  jj  v< rcfig/ov  7 Tea  yvoi^fxoc  (p^vyxvcobyj;  ejiax 
TiO  XvB"^  QQJiyXVeO  ,  T 00  jWtV  T 01  (QvJfc.01  7XTX  7 ro/Aw, 

iijro  civ&of  dSaHs -tqov.  hoc  eft,  Marum  eft  herba  vul¬ 
garis ,  furculofa,  flori  origano  fimi  lis ,  folia  quidem  hu- 
jus  multo  albiora ,  flos  vero  odoratior.  Amaracum  vero 
idem  quod  fampfucum  dixerunt  aliqui  apud  Athe- 
nteum  lib.  iy.  cap.  8.  Ifid.  lib.  7.  tradit,  regium 
quemdam  puerum  Amaracum  nomine  ,  quam  pluri¬ 
ma  unguentorum  genera  ferentem ,  cafu  prolapfum 
die,  &  majorem  ex  commixtione  odorem  creaffe , 
indeque  optima  unguenta  amaracina  dici :  is  poftea 
in  herbam  Sampfucum  verfus  eft.  Amaracum  adeo 
gratum  fore  mulieribus  affirmat  Matthiolus ,  ut  per¬ 
paucae  fint  mulieres ,  quae  fuis  in  hortulis  ,  penfili- 
bus,  aut  fidlilibus  vafis  marum  non  ferant,  vel  mari 
plantas  eodem  tranfplantatas  diligenti  cultura  non  fo 
▼eant :  imo  inde  majoranam  Italice  appellatum  ma¬ 
rum  ,  cenfet  Matthiol.  cap.  40.  ejufdem  lib.  quod 
majori  cura,  quam  reliquae  plantae  feratur,  ac  dili- 
gentiori  ftudio  colatur.  di  re  vera  quidem  apud  He- 
trufcas  mulieres,  id  ego  ipfe  cognovi,  cum  aliquan¬ 
do  diffeminaturus  verbum  Dei  Hetruriam  petivifiem. 
Eft  autem  haec  planta  perquam  jucundi  odoris  in 
omnibus  fuis  partibus,  nimirum  in  caule,  in  radice, 
in  foliis,  ac  Roribus ;  planta  eft  tota  odorata  ,  di  in 
medicamentis  admodum  utilis.  Marum  vero  odora- 
tius  efie  amaraco  ex  Galeno  in  lib.  de  antidot.fcribit 
Matthiolus}  affirmat  enim  marum  multum  redolere, 
&  has  duas  plantas  viciffim  conferens,  amaracum  fe 
vidifle  teftatur,  qui  odore  multum  a  maro  fuperare 
tur  ,  denique  marum  inter  peregrinas  Plantas  ex 
iEgypto  in  Italiam  allatas  recenfendum  docet  Pli¬ 
nius  lib.  iz.  cap.  24.  Sc  Matthiolus  ex  Galeno  hoc 
idem  tradit. 

Amaraci  autem  ufus  probat  corona  amaracina, 
quam  eamdem  quidam  putabant  cum  Naucra- 
tite.  ita  Athteneus  lib.  y.  cap.  6.  7r#jU7roAAa?  olla  Aiyov- 
T«f  ,  r  oot  t?  «vov  eu<M  r  vxvKgejnnltM , 


E  C 


I  V  M.  L 


E 


25  7 

7toAv  to'  tqZto  kcct x  iry  Alyei7tlov.  hoc  eft, 

Alultos  autem  cognovi  ,  dicentes  coronam  ex  fampfuco 
ejfe  naucratitem  ,  hujus  autem  floris  ejfe  feracifflmam  Ae-\ 
gyptum.  Coronabantur  etiam  veteres  occatione  nup¬ 
tiarum  ;  quamobrem  amaracus  erat  cum  primis  in 
coronando  conjugum  capita,  ut  docet  Catullus Eleg. 
62.  in  Epithal.  ad  nuptias  j uliae  di  Manlii,  dicens; 

Cinge  tempora  floribus , 

Suave  olentis  amaraci. 

Quod  etiam  ad  delicias  ufus  amaraci  apud  eof- 
dem  extiterit  tam  in  foliis,  di  floribus,  quam  ra- 
mufculis  ad  fuffumigationes  ,  &  ad  componendum 
unguenta ,  quas  amaracina  dicerentur  ,  teftis  eft 
Plinius  lib.  13.  cap.  1.  affirmans  hoc  genus  unguen¬ 
ti  plurimi  aeftimatum  fuifle  apud  infulam  Coum, 
deque  illo  Lucretius  ait: 

Poftesque  fuperbos 

Ungit  amaracino. 

\ 

Et  iterum. 

Sicut  amaracini  blandum ,  fi  aliique  liquorem'. 

Hujus,  unguenti  nobiliffimus  odor  locum  fecit 
proverbio  ,  Nihil  cum  amaracino  fm.  quod  elegantif- 
lime  dicitur  ,  in  quofdam  ingenio  pinguiores  homi¬ 
nes;  qui  elegantiores  1  iteras ,  quas  non  aflequuntur , 
miro  fupercilio  contemnunt.'  Sc  quidem fuaviffimutn 
hoc  extitifle  unguentum  plurima  Athenasi  loca  de¬ 
mon  ftrant. 

Nil  minus  de  maro  affirmare  poflumus:  ad  fuffu- 
migationes  nimirum  in  conviviis  adhibitum  fuifle; 
cum  primis  in  nuptiis,  cujus  teftis  eft  Athenaeus  lib. 
9.  cap.  15.  ex  Mnefimacho  in  carminibus  allatis, 
per  haec  verba: 

OV(W)j  eiyevyj  Aifidvs  ,  pex^a 0, 

CjUU^VlJf,  KXAX/XOV  ,  ,  Kj  j3xj>!SA S/SoV,  j 

HlV&QV  ,  HO&X  ,  vxg hv  ,  [xlv&OV. 

hoc  eft , 

Nares  procul  multus  odor  quatit  thuris ,  mari , 

Myrrha ,  calami ,  ftyracis  &  bdellii , 

Cinnamomi ,  nardi ,  mentha . 

Quod  autem  unguenta  pariter  ex  maro  parata  fue¬ 
rint  j  Plinius  loco  proxime  citato  oftendit }  affir¬ 
mans,  dc  in  Cypro,  &  in  Mytilene  inlula  optima 
haec  unguenta  parata  fuifle.  quod  denique  &C  ad  nup¬ 
tialia  gaudia  defervierint ;  praeter  teftimonium  allatum 
ex  Catullo  di  Athenaeo,  multis  etiam  aliis  argumen¬ 
tis  probari  poflet  :  idem  de  amaraco  diximus,  con¬ 
fundimus  enim  ufum  mari  &  amaraci  ,  quod  fere 
idem  arbitremur;  fed  brevitati  ftudentes ,  aliis  reli¬ 
qua  inveftiganda  relinquimus. 

His  ita  conftitutis  de  fuavitate  mari  Sc  amaraci  a 
fcopo  aberrafle  nequaquam  videntur  illi,  qui  marum- 
fignificari  didtione  illa  “l,D  mor,  affirmarunt,  locum¬ 
que  illum  :  Fafciculus  mari  dileblus  meus  mihi ,  inter 
ubera  mea  commorabitur ,  interpretati  iunt  Cant.  1 . 
&  Cant.  5.  Meflui  marum  meum ,  necnon  etiam  dc 
illud  Prov.  7.  ubi  nos  legimus,  sifperfl  cubile  meum 
myrrha,  &  aloe\  dixerunt,  afperfl  cubile  meum  maro, 
five ,  agitavi  cubile  meum  maro ,  interpretantur,  nam 
hebraice  fic  legitur  'f1?-  naphti  mifcabbi  mor. 

ubi  didtio  naphti  refte  interpretatur,  agitavi:  vel  il¬ 
lo  nimirum  genere  agitationis,  quae  hinc  inde  dex- 
trorfum  ,  vel  finiftrorfum  ,  furfum  di  deorfum  in 
fuffumigationibus  linteaminum  fieri  folet.  quod  con- 
fuevifie  mulieres  lafciviores  ,  illud  Clem.  Alexan. 
lib.  z.  Paedag.  cap.  8.  probat;  illarum  in  his  molli¬ 
tiem  damnans  his  verbis:  Atque  ea  quidem ,  fupple 
mulieres,  &  fua  veftimenta ,  qt  veftes  firagulas ,  do - 
mosque  fuas  fujfumigant  ,  dr  afpergunt  }  atque  adeo , 
vel  ipfas  propemodum  matulas  olere  cogunt  unguenti deh- 
R  cu 


) 


SACRORVM  El-iEOCHRlSMATflN.  259 

placabant;  illiusque  fufFumigationibus  in  facris  ejuf- 
dem  utebantur,  quia  juxta  regulam  Jambl.  lib.  de 
myfter.  fEgypt.  feg.  3.  cap.  24.  illa  fuffumigationum 
genera  fallis  Deitatibus  adhibebantur ;  quae  cum  ip- 
fis,  quibus  facra  fiebant ,  affinitatem  haberent.  Prop- 
terea  Virgilius  pro  Julio  Caefare ,  qui  ab  iEnea  ori¬ 
ginem  trahere  putabatur  i  maternam  myrtum  hanc 
arborem  appellaffe  dicitur.  £e  in  2.  Georg,  ait: 


enim  praeter 
ria  ,  in 


B 


25S 

CU.  Dixit  propemodum  ,  quia  ex  vi  fuffumigationis , ,  A 
non  quidem  unguentum  olent;  fed  aromatum  com- 
buftoium  retinent  odorem ,  eundem  cum  unguento, 
li  ab  hoc  tollas  humiditatem  quam  habet:  iiccum- 
que  expiret  odorem;  quem  matulae  fuffumigatae fra¬ 
grant,  de  quibus  ibi  loquitur  Sponfa.  Sivero  locum 
hunc  interpretari  velimus  afperfi,  in  genere  liquido¬ 
rum  ,  haec  intelligentia  ad  rem  minime  faciet.  Eft 
rem,  linteamina,  feu  etiam  cooperto 
quibus  homines  cubare  folent,  liquidis  hu 
moribus  afpergere  ;  quamobrem  nobis  non  pio- 
batur  Ariae  Montani  interpretatio,  dicentis.  Perfudi 
ledummeum.  nam  perfundere  liquida  refpicit.  Si  vero 
afpergere  fit  idem  quod  floribus ,  ac  foliis  odoratae 
pianti,  mari  videlicet,  vel  myrrhae  ledum  coope¬ 
rire  i  hac  ratione  accipienda  erit  ledio  noftrae  vul¬ 
gatae,  quae  flat  cum  ledione  Theodotioms ,  qui  le- 
|it  ideft,  ornavi  ,  vel  comfi  ledum  > 

um.  eft  namque  amantis  ,  floribus  odorans  led 
confpergere ,  ut  declarant  verba  illa  Sponlae  Cant  1. 
Ecce  tu  pulcher  es  dilede  mi  ,  &  ledulus  nofter 
floridus.  Veftimenta  etiam  odoribus  afficiebantur. 

Ut  locus  Pfalmi  epithalamici  probat,  in  quo  vefti¬ 
menta  ex  odoribus  laudantur.  Myrrha ,  &  gutta ,  & 
cafla  a  veftimentis.  Maro,  feu  amaraco  delectatas  mu¬ 
lieres  ,  illiusque  floribus,  probabihffimum  videtur. 
Quamobrem  eo  pariter  unguento  Efther,  ac  reliquas 
puellas  ad  Regium  thalamum  ,  regalescjue  nuptias 
fe  paralie  ,  a  ratione  alienum  minime  putandum 
erit. 

Sunt  qui  utramque  didionem  derivari  ab  una,  & 
eadem  radice  putent,  quamvis  in  ea  affignanda  diffe¬ 
rant.  nam  Pagninus  utramque  didionem  ab  hac  ra¬ 
dice  mor  derivatam  docet,  alii  ab  hac  radice  T!° 
eafdem  derivatas  volunt :  fed  quid  denique  eo  voca¬ 
bulo  fignificetur  :  five  fcribatur  cum  vaucholem  ; 
five  fine  illo ,  omnino  ignorari  affirmant,  ita  Mare. 
Marin.  in  lingua  fanda  peritiffimus  docet  in  fua  Arca 
Noe.  Quamvis  vero  cum  communi  Dodorum  fen- 
tentia  ,  myrrham  ea  voce  fignificari  cenfeat :  quod 
tamen  genus  aromatis  in  veteri  Teftamento  eflet  il¬ 
lud,  quod  myrrha  Latini  interpretantur ,  ignotum 
efle  docet.  Etenim  re  vera  fi  loca  diligenter  atten¬ 
dere  velimus:  didione  ‘1'°  fignificari  videtur  aliquan¬ 
do  aliquod  genus  herbae,  quae  meti  poffit  ;  quam¬ 
obrem  in  Canticis  dicitur  :  Meffui  myrrham  meam: 
aliquando  denique  didione  illa  fignificari  videtur  ge¬ 
nus  aliquod  gummi  combuftibilis;  cujus  combuftio- 
ne  fuaviffimus,  atque  fragrantiffimus  odor  evapore¬ 
tur;  quemadmodum  ex  incenfo,  &:  alio  quocumque 
genere  pulveris  pigmentarii.  Pro  qua  interpretatio¬ 
ne  illud  habemus  Cantic.  3.  Qua  eft  fla  qua  afeendit 
ficut  virgula  fumi  ex  aromatibus  myrrha ,  eft  thuris ,  & 
univerfi  pulveris  pigmentarii?  Aliquando  denique  ge¬ 
nus  aliquod  plantae  fignificari  videtur,  quae  inramu- 
fculis  praecifa,  in  fafciculis  alligetur,  quamobrem  de 
myrto,  loca  jam  allata  intelligere  quidam  non  funt 
veriti:  ea  propter  Vatablus  in  adnot.  ad  cap.  2.  lib. 
Efther :  Pedius ,  inquit,  legi  pradidum  locum  m  oleo 
mjrteo ,  quam  in  oleo  myrrhmo.  myrtum  quidem  ar- 
bufculam  efle  odoratiflimam  experimento  cotnperi- 
mus:  cum  primis  vero  myrtum  iEgyptiam;  &  hoc 
audoritate  Theophrafti.  fub  tutela  Veneris  myrtum 
pofitam  fuiffe  teftis  eft  Virg.*  Eclog.  7.  referensenim 
quae  cuique  Deo  plantae  dicatae  forent ,  Veneri  dat 
myrtum,  laurum  Apollini,  dicens: 

Populus  Alcida  gratifftma ,  vitis  faccho  , 

Formofa  myrtus  Feneri,  fua  laurea  Phoebo. 

Erat  enim  vitis  dicata  Baccho;  vel  fi  mavis,  Ja¬ 
no  Deoium  omnium  antiquiori  apud  veteres  R.oma- 
nos ,  quem  Noa  aibitiantur  communiter  :  quiaigitur 
myrtus  Veneri  dicata  erat;  myrto  hanc  Deitatem 


D 


Solido  Paphia  de  robore  myrtus. 

Paphiam  myrtum  dixit,  hoc  eft  Veneri  dicatam , 
quae  Paphia  dicebatur,  quod  in  Papho  infula  colere¬ 
tur.  quamobrem  qui  Veneri  operam  dabant,  myrto 
coronabantur;  praefertim  in  facris  Priapi;  de  quo  ita 
Petron.  Premebat  illa  refoluta  marmoreis  cervicibus  au¬ 
reum  torum  ,  myrtoque  florenti  quietum  verberabat  i 
itaque  ut  me  vidit ,  paululum  erubuit ,  externa  fcihcet 
injuria  memor  s  deinde  ut  remotis  omnibus  3  fecundum 
invitantem  confedi ,  ramum  fuper  oculos  meos  pofuit ,  cr 
quaft  pariete  intenedo  audacior  fada^  quid  eft ,  inquit , 
paralytice  i  ecquid  hodie  lotus  vemfti?  affirmant  porro 
veteres  myrtum  Veneri  amicam,  quod  haec  planta 
gaudeat  marinis  littoribus.  inde  Martial.  lib.  4.  in 
Epigram.  de  nuptiis  Pudent.  &  Claud.  dixit: 

Nec  plus  lotus  aqua  ,  litora  myrtus  amat. 

Nec  id  tantum  propter  naturalem  plantae  calorem, 
ut  dicunt  Commentatores  ,  rerumque  naturalium  in¬ 
dagatores  ;  fed  etiam  quia  Venerem  fabulantur  fpu- 
ma  maris  procreatam  fuiffe  ;  vel  ut  dicunt  Medici  , 
eo  quod  myrtus  fit  apta  plurimis  mulierum  neceffita- 
tibus. 

Tria  vero  myrti  genera  tradiderunt  Plinius  &  Ca¬ 
to;  nimirum  myrtum  candidam,  myrtum  nigram, myr¬ 
tum  conjugalem ,  quae  dyloc  a  Graecis  dicebatur ,  ideft 
fanda  ,  quod  conjugiis  dicata  foret-  Per  illam  enim 
mutuum  amorem  viri  &  mulieris  fignificari,  ac  con¬ 
ciliari  veteres  credebant  in  conjugio  ;  quapropter 
Plinius  lib.  iy.  cap.  29.  fcnbit  ,  Romanos  6c  Sabi¬ 
nos  ,  verbena  ,  ac  myrto  conciliatos  ,  dum  Sabinas 
illi  ad  conjugium  rapuiffent.  Cumque  homines  illi  1 
undequaque  fuper ftitiofi  ,  in  nuptiis  aufpicia  obfer- 
vavent;  boni  ominis  arbitrabantur  in  conjugiis,  myr- 
teis  uti  coronis,  hinc  Catullus  in  Epithalamio  Juliae, 
&  Manlii ,  bona  illis  ex  nuptiis  aufpicatus  ,  ramuff 
culos  myrteos  iliis  dat.  non  quidem  ex  alia  myrti  Ipe- 
cie  ,  ut  puto  ,  quam  ex  ea  quae  conjugalis ,  &  hagia 
dicebatur. 

Florido  velut  enitens 
Myrtus  hagia  ramulis  , 

Quos  hamadryades  Dea, 

Ludicrum  fibi  rofcido 
Nutriunt  humore. 

Sunt  qui  hic  legant  myrtus  Afia  ;  quafi  ad  Afiam 
paludem  ,  vel  ad  regionem  illam  ,  quae  Afia  dicitur, 
refpexerit  Poeta  :  in  quo  Pafleratium  deceptum  con- 
ftat :  nam  coronis  quoque  myrteis  coronari  folitos  ve¬ 
teres  ,  multa  antiquitatum  teftimonia  probant  :  ea¬ 
rum  in  coenis  ufum  tradit  Antiphanes ,  audoritate 
Athenaei  lib.  3.  cap.  3.  dicens  : 

zrpooTiscc  'j 

-r  pvppniwv  d  m  rlw  tqom psAop  ,  oe? 
oroev  t  1  /3«A dgi) , 

hoc  eft  , 

Primum  autem 

Myrtos  volo  fuper  menfam  ,  quas 
Mandam  ,  Ji  quid  confulere  oportebit  , 

Illas  autem  phibaleas  ,  pretiofas  ,  coronarias. 

Stat  etiam  Plato  lib.  2.  de  Repub.  dicens  : 

XAivtrrtS 


1(50  M  1 

JCAlV£|/T£f  33n  IcpWjUEVWV  [AlhCLKt  T £  ,  jWUppiWf 

&  infra  ;  LC.Up’p7v«K  i$ig)C&vSvTO  oi  OO^OV T£f  IlOC  dt  1  ^?C- 
cumbentes  fuper  firata  ,  inftrata  milace  &  myrtis.  Et 
infra  :  Myrti*  coronabantur  Principes.  Quod  etiam 
amore  capti  myrto  coronarentur  ,  ex  Tibullo  proba* 
re  poflumus. 

i-7  gerit  injigni  myrtea  ferta  coma. 

Et  Ovid.  lib.  2.  de  arte  amandi  ,  inquit : 

Sertaque  odorata  myrtea  ferte  coma. 

Quod  fi  veteres  coronis  myrteis  utebantur  ,  quod 
etiam  unguento  myrteo  ufi  fuerint  ,  cum  myrtus 
odorata  arbufcula  fit  ,  ex  qua  etiam  unguentum  pa¬ 
rabatur  ,  a  ratione  alienum  non  erit,  quin  etiam  te- 
ftimonio  ,  &  au&oritate  Athenaei  lib.  if.  cap.  12. 
probatur.  Neque  igitur  inconfiderate  dixifle  videbi¬ 
tur  Vatabl.  in  cap.  2.  Efther ,  re&ius  legendum  oleum 
myrteum  ,  quam  oleum  myrrhinum  :  nifi  a  ratione  ali¬ 
enum  putandum  fit  ,  ut  re  vera  eft  ,  recedere  a  fa- 
cro  vulgato  exemplari  ,  decreto  facri  Concilii, 
Romanae  Ecclefite  audtoritate  firmato.  Ego  quidem 
vulgati  exemplaris  retenta  ledtione  ,  ex  Graeco  e- 
xzxnplzn  myrrhinum  legendum  puto  :  nec  tamen  pro- 
pterea  a  myrto  recedendum  volo  omnino ,  cum  myr¬ 
tus  ,  pu£<n'v»j  graece  ,  &  juuppVvvj  dicatur  :  quamobrem 
i&n  $  iAoux  [xvff Uva  ,  oleum  myrrhinum  vulgatus  eft  in¬ 
terpretatus  ,  &  Eftheri  ad  ufum  nuptialem  adfcrip- 
fit  j  quod  Vatabl  u  s  myrteum  dicere  potuit,  non  va¬ 
riata  ejufdem  vocabuli  figmficatione. 


CAP.  LII. 

Unguentum  Efther  _,  myrrha?  verius  concedi¬ 
tur  j  &:  ufus  illius  explicatur. 

Ad  loca  Efther  2.  Ita  ut  fex  menfbus  oleo  ungerentur 
myrrhino  Cant.  3.  Oua  efi  ifta  qua  afcendit  (icut 
virgula  fumi  ,  ex  aromatibus  myrrha  ,  &  thuris. 
Cant.  f.  Manus  mea  fiillaverunt  myrrham  ,  &  di¬ 
giti  met  pleni  myrrha  probat  ifiima.  Ibid.  Labia  illius 
Jlillantia  myrrham  pnmam.  Et  ad  alia  plura. 

OLeum  myrrhae  potius  quam  myrteum  ad 
ufum  cutis  Efther  adnibuifle  ,  interpretum 
communis  confenfus  tradidit.  Non  enim  illud 
olei  genus  facer  textus  dixit  fcemen  hadas , 

quod  oleum  myrti  interpretatur  ;  fed  fcemen  hamor 
-,Q-  I }  quam  fane  didtionem ,  feu  fine  vau  cholem  feri- 
batur,  five  cum  illo,  quam  optime  interpretari  per  vo¬ 
cem  latinam  ,  myrrha  ,  fatis  in  praecedenti  capitulo 
declaravimus.  Sunt  enim  inter  fe  permutabiles  cho¬ 
lem  cum  vau ,  &  cholem  fine  illo,  ut  norunt  periti  lin¬ 
guas  fandtae.  Quamobrem  nemo  jam  ampliusambigere 
debet  de  fignificato  illius  didtionis,  cujus  interpretatio 
ab  etymologia  vocabuli  redte  accipitur;  ab  acritudine 
nimirum,  five  ab  amaritudine,  verbo ",'1° marar  figni- 
ficata:  a  qua  radice  formari  didtionem  illam  mor  “*'D 
mihi  cum  aliis  certiflimum  eft. 

Myrrhae  nomine  ipla  quoque  arbufcula,  qua:  pre- 
tiofiflimum  hoc  aroma  llillat,  appellatur,  cujus  ta¬ 
lis,  ac  tanta  eft  dignitas,  ut  etiam  ramufculi  ipfius 
igne  combufti ,  gratiffimum  de  fe  prceftent  odorem  : 
quod  reliquis  quoque  omnibus  arboribus  piceis  com¬ 
mune  eft:  ut  pino,  quae  picem  ftillat;  abieti,  ex 
qua  genus  quoddam  terebinthinae  fluit;  &  denique 
omnibus  thuriferis  plantis,  quae  utique  ad  naturam, 
ac  qualitatem  aromatis  ex  ipfis  llillantis  ,  ac  pro¬ 
fluentis  ,  odorem  exhalant. 

Fuit  autem  omni  feculo,  atque  aetate  adeo  pretio- 
fum,  &  odoratiflimum  hoc  genus  aromatis,  ut  non- 


ROTHECIVM  L 


B 


D 


E 


F 


2  61 

nulli  pofterioris  feculi  dodHflimi  viri  arbitrentur  ,  il¬ 
lud  aroma,  myrrham  apud  veteres  fuifle,  quod  ho¬ 
die  pharmacopolis  eft  Benzoinum  :  cujus  opinionis 
meminit  Bauhin.  in  lib.  1.  Matthiol.  cap.  7.  &Mat- 
thiol.  ipfe  lib.  3.  in  Diofcor.  cap.  77.  quamvis  hanc 
fententiam  rejiciat.  Alii  etiam  ejus  fuerunt  opinio¬ 
nis;  ut  myrrha  id  genus  gummi  praeftantiflinii ,  at¬ 
que  odoratiflimi  apud  veteres  eflet;  quod  anime  ap¬ 
pellatur  a  Lufitanis;  &  nos gummam  amineam  redte 
appellare  poflumus.  Refert  hoc  Bauhin.  loco  jam  cita¬ 
to.  &  quamvis  infra  lib.  2.  ubi  de  unguento  facro, 
quod  myrrham  in  fui  compofitionem  requirebat ; 
de  myrrhae  praeftantia  fufius  a  nobis  agendum  fit;  ex 
allatis  etiam  nunc,  variis  Dodtorum  fufpicionibus , 
quam  pretiofum,  quamque  odoriferum  genus  aroma¬ 
tis  eflet  myrrha  ,  non  levi  argumento  ,  ut  puto  , 
colligitur. 

Myrrhae  praeftantia  atque  dignitas  ,  ad  ufum  fui  ip¬ 
fius  homines  invitavit,  tam  ad  unguenta,  quam  ad 
fuffumigationes,  quae  pulveribus  aromaticis  fupra  ig¬ 
nem  injedtis  in  cultum  numinis  fieri  confueverant. 
Tibullus  lib.  2.  Eleg.  2.  dixit,  cum  de  facris  age¬ 
ret  prophanis. 

Urantur  pia  thura  focis ,  urantur  odores , 

Quos  tener  a  terra  divite  mittit  Arabs. 

Quo  quidem  generali  verbo  Arabicum  odorum  ,  & 
myrrham  comprehendi  nemo  ibit  inficias,  fed  Athe¬ 
naeus  quoque  lib.  12.  cap.  9.  damnans  Alexandri  Magni 
arrogantiam,  qua  Deus  credi  volebat;  &  quid  ille 
fibi  Deificato  permitteret.  Confpergebat ,  inquit ,  pre- 
ttofo  unguento ,  vinoque  odorifero  pavimentum  <tNlexan- 
der  ,  myrrhaque  ,  &  aliis  fujfim entis  fibi  fujfumigari 
volebat.  Si  0  KXi^civSyos  ,  /afiu  czxxScclu)  rot.) 

OIVU  ivubcj  TO  SoC7TiSoV.  iBvjUlCOTO  Si  WTW  <T| UVgVCi  ,  Jtj  T* 

dlhco  IjvyndyciTct,.  Sed  £c  myrrheae  luffumigationis 
ex  Mnefimacho  in  hypotropho,  meminit  Athenaeus 
lib.  9.  cap.  15.  dicens  m  apparatu  coenae  polt  epulas  3 

xovgav  Mfficts  ydg  obslxg 

oekiag  tsvg/xg. 
ocyri  <nuvvj  Soves  hifldvx 

[aocqov  ,  ,  x,&A <x[xov  ,  svfyyxog  , 

Xj  (bocpxAtvSov  ,  ttlvSov  ,  nlc&x  ,  ylvSov 
T01  »St  Soy.ofi  op.iyy.v;  ttotrruv  dyaS-wv  dvdytgcg, 

hoc  eft, 

Cafiam  urunt  advctlam  ab  Afiatica  terra  ,  nempe ,  ex 
ora  Syria,  (haec  funt  Athenaei,) 

Nares  procul  multus  quatit  odor  thuris  , 

Mari ,  myrrha ,  calami ,  fiyracis , 

Et  bdellii ,  cmamomi ,  cofin,  mentha. 

Talis  nimirum  domos  caligo  habet  omnium  bonorum 
plenaSi 

Apud  quem  fi  attenderimus  caliginem  ex  com- 
buftis  aromatibus,  inter  quae  myrrha  quoque  recen- 
fetur  a  Mnefimacho ,  myrrheae  fuffumigationis  ufus , 
ex  veterum  monumentis  perfpicuus  erit.  Sed  etiam 
aperte  habetur  Cantic.  3.  in  illis  verbis:  Quaeftifta 
qua  afcendit  ficut  Virgula  fumi ,  ex  aromatibus  myrrha , 
C 'T  thuris ,  &  univerji pulveris  pigmentarii  ?  Ubi  ex  di¬ 
vinis  oraculis  ufus  myrrhae  pulverizatae  ad  luftiimi- 
gationes,  perfpicuus  ,  ac  manifeftus  eft:  eaprop¬ 
ter  tranflatio  Pagnini  legentis,  Sicut  virgula  fuffita , 
five  fujfumigata  myrrha ,  nulla  ratione  probanda  vide¬ 
tur:  quafi  lermo  ibi  eflet  de  virgula  aliis  aromatibus 
coagmentata,  myrrhaque  demum  fuffumigata.  ratio¬ 
nabilius  igitur  ledtio  Aquilae  8c  Symmachi  in  inter¬ 
prete  apud  Theodor.  admittenda  erit,  hi  enim  le¬ 
gunt:  Sicut  fimtlitudo  fumi ,  ex  fujfimento  myrrha  ,  er 
thuris,  ita  ut  fuffimentum  hoc,  de  quo  loquitur  tex¬ 
tus,  myrrha,  &:  thure  confedtum  eflet:  quod  fieri 
nequaquam  pofiet  ,  nifi  pulvenzaretur  myrrha; 

R  2  ad 


X 


262  Sacrorvm  El 

ad  fuffumigationes  ,  etiam  illius  ufus  admitteretur. 
Concordant  hasc  his,  qua:  habet  Diofcor.  lib.  i.  cap. 
78.  >tj  luicyotaoo  oivTwv  ,  ltlCJUlt ,  yait acti  Stto  ffiu  t 
Aittcc^v  Svn  r  |>j£wv  <*A<7bf,  k,  8* 

Sitiit),  hoc  efi,  Ex  myrrha  paftilli  fiunt ;  ex  pingui, 
odorati  &  pingues  ;  ex  ficca ,  ficci ,  &  mmus  odor  at  i. 
Pro  fuffiumigatiombus  myrrheis  liat  etiam  Vatablus 
in  adnot.  ad  illum  locum,  refpiciens  enim  ad  con- 
fuetudmem  injiciendi  myrrham  fuper  ignem  ,  &  ad 
fuffiumigationes  dixit :  Myrrha,  &  thus  non  effundunt 
odorem,  nifi  in  igne.  Quod  licet  de  thure  redtedidlum 
videri  pollet;  cum  parum  aut  nihil  odoris  ex  fepnc- 
ftet ,  nifi  in  igne ;  myrrha  tamen  in  unguentis ,  ac  etiam 
in  fuffiumigationibus  ex  fe  fragrantiflimum ,  8c  (uavifii- 
mum  odorem  emittit,  quas  tamen  noflra  parum  inter¬ 
fiunt,  modo  ex  his  verbis,  &  facrarum  Scripturarum  lo¬ 
cis, rayrrheas  luffimmgationes  liquido  confient,  ultimam 
attingent  metam  ,  qute  auctoritate  cap.  30.  Exodi,  affe¬ 
rentur,  cum  thymiama  Moyfes  componere  jubetur  ad 
fiufiumigationis  ufium  ,  de  quo ,  Sume ,  inquit ,  tihifla- 
Elen ,  &  onycha ,  &  galbanum  boni  odoris  ,  &  thus  lu- 
cidiffmum :  aqualis  ponderis  erunt  omnia.  Efi  autem 
fta6be  myrrha  prseftantifiima  ,  ut  omnibus  perfpi- 
cuum  efi. 

Ufum  myrrhae  apud  veteres  in  compofitionibus 
unguentorum,  &  fluxibilium  oleorum,  non  minori 
auctoritate,  veterum  monumenta  tradunt;  cumpri¬ 
mis  ad  nuptialia  fefta,  &  convivia,  ut  nihil  volup¬ 
tatibus  deeflet;  cumque  ob  illius  praeftantiam  myr¬ 
rha  fummo  haberetur  in  pretio  ,  fa&um  efi ,  ut 
yEoles  unguenta  omnia  myrrham  appellarent  ,  fieu 
fmyrna;  quae  vox  graece  myrrham  fignificat,  utipfa 
myrrha  fta6te  difta,  ob  illius  praefiantiam  unguen¬ 
tum  ex  fie  conficeret,  haec  ab  Athenaeo  traduntur  lib. 

1  y. cap.  1 1 .  dicente:  yvy 00  fi  cyo^yA-itct^ mqK&jgi  ,  \-k\~ 

rot  zot)\d  t  Sff  i<rxd~ioi^iro ,  x^  ryi  sax- 

t  fi  xttXovffwYi  ffj.  yovyg  toivt*is.  Quamobrem  rninime 
mirum  effie  debet  ,  quod  pras  omnibus  aromatibus 
ufui  effiet,  hominibus  illius  corrupti  leculi,  qui  non 
tantum  corpora  ,  fed  etiam  crines  ,  coronas  nuptia¬ 
les  ,  convivales ,  floresque  ipfos  quos  deferebant  , 
quibusque  ferta  intexuerant  ,  unguentis  ,  potifli- 
mumque  myrrha  perfundere  confiueverunt  ;  & 
hoc  adeo  copiose  ,  ut  non  tam  caput ,  quam 
genae  coronatorum  myrrha  irrigarentur;  hincVirgil. 
huius  confuetudinis  ratione  habita  in  odium  conju¬ 
gii  ait : 

Nec  mihi  fudabunt  pingui  jam  tempora  myrrha. 

Et  Cant.  cap.  5.  Sponfa  in  laudem  Sponfi  dice¬ 
bat  :  Labia  illius  lilia Jhllantia  myrrham  primam,  fiolius 
enim  myrrhas  ufus ,  hominem  amore  captum  indi- 
gitabat.  quamobrem  Archilochus  apud  Athenaeum 
loco  jam  citato  dixit: 

i<ryv&<syivoigxoyoig ,  y^  srfrog  ,  dg  dv  k,  yiqoov  y^osotro' 

hoc  efi, 

Vnguentatas  comas  &  pedus ,  utique  &  fienex  amat. 

Et  ipfa  denique  Sponfa  amoris  impatiens  de  fe  di" 
cebat:  Manus  mea  Jhllaverunt  myrrham:  &  fexcen- 
ties  in  facris  literis,  praeftantia ,  ufiusque  myrrhae  ad 
un6tiones  offenditur,  qui  adeo  fuit  frequens  Hiero- 
fiolymitis ,  8c  omnibus  qui  Syriam  incolunt ;  ut 
propterea  Orontaea  myrrha  apud  Propertium  dicatur; 

Aut  quid  Orontea  crines  perfundere  myrrha , 

T  eque  peregrinis  vendere  muneribus ? 

Orontaea  vero  didta  ab  Oronte  Syris  fluvio:  non 
quidem  quod  myrrha  in  Syria  gigneretur ,  fed  quod 
camelis  eo  delata,  illis  gentibus  cum  primis  ufui 
effiet;  quamobrem  Tibullus  quoque  lib.  z.  Elee. 
4.  dixit:  b 


iEOCHRISMATHN. 


263 


A 


B 


D 


E 


Stillabat  Syrio  myrrhea  rore  coma. 

Verum  fatis  ex  prophanis;  ad  fiacra  nos  confera¬ 
mus,  nec  omittamus  illud  Sponfe  in  Canticis,  quae 
pofiquam  ufum  myrrhae  in  corporis  cultum  aperuif- 
fet,  fubintulit :  Et  digiti  mei  pleni  myrrha  probatiffma . 
Amore  capta  erat  Sponfa  hoc  loco ,  amantem  deperibat, 
is  ad  eam  node  acceflit,  januam  pulfavit;  ingreffium 
deprecabatur  ,  admitti  expetebat,  renuit  amica,  il¬ 
iumque  his  rationibus  repellit :  Expoliavi  me  tunica  mea , 
quomodo  induar  illa  ?  Lavi pedes  meos ,  quomodo  inquinabo 
illos.  Quam  frivola  haec  videntur?  num  impedieba¬ 
tur  Sponfa,  ne  tunicam  aflumeret?  quidnam  a  foc- 
co,  &  foleis  illam  retrahebat,  quo  minus  illas  aflu¬ 
meret  >  ficque  calceata  ,  atque  tunicata  ,  diledo 
quem  deperibat  ,  oftium  aperiret  ?  curnam  dicit, 
venter  meus  intremuit?  quia  diledus  manum  mife- 
rat  per  foramen  oftii  ,  ut  vi  illum  aperiret  :  quafi 
Sponfum ,  ac  amicum  nequaquam  admittere  voluif- 
fiet.  Rationem  perobfcuram ,  &  aliis  quod  noverim, 
minime  perviam,  ex  his  quae  fubdidit ,  colligandam 
puto.  Surrexiyut  aperirem  diledo  meo  ,  manus  mea 
flillaverunt  myrrham,  &  digiti  mei  pleni  myrrha  proba- 
tiffima.  Cantic.  cap.  y.  non  equidem ,  quod  myrrha 
impedimento  effiet  conjugali  copulae  :  quin  potius 
unguentis  utebantur  ad  Venerem  excitandam;  ficuti 
etiam  alibi  diximus  quamobrem  Chremillus  ditatus 
apud  Ariftophanem  ad.  2.  fcena.  5.  dicit: 

N>j  Ai  tycoyovv  e&eAw  7tA»twv 
t  7 rxfduv 

r£  Ti  yvvcuxog.  iij  hovcdi^og 
Kiirot^g  Xu^v  ^  /S&A&vbV 

-r  x^0T£Xvuv  3 

Jt,  t?  mtiotg  KoiTot7rotpdetv. 

Quae  fic  interpretantur : 

Per  fovem  igitur  ego  volo  ditatus 
Potare  una  cum  pueris 
Et  muliere ,  d"  Hdi  lotus  ero , 

Et  undas ,  a  balneo 
Opens  &  paupertati  oppedere. 

Non  igitur  myrrha  Veneri  ,  &  conjugio  impedi¬ 
mento  erat  ;  maxime  amanti  adolefcentulae  ,  ado- 
{lefcentique.  verum  impedimento  erat  ex  ufu  illius 
|fecuh  ,  nondum  plene  curatam  mulierem  unguentis, 
atque  aromatibus  ,  juxta  regionis  confuetudinem  , 
inupnaies  Sponfi  admittere  congreffius.  Hoc  ape¬ 
ruit  dicens  ,  adhuc  manus  verfari  inter  unguenta  j 
nimirum  in  tingenda  cute  ,  ut  loquamur  cum  Lati¬ 
nis.  quia  vero  id  potiflimum  fiebat  digitis ,  fricando 
cutem  ipfam  ,  propterea  fubintulit  ,  Et  digiti  mei  ple¬ 
ni  myrrha  probatiffma.  Qua  etiam  ratione  nec  foc- 
cos ,  nec  tunicam  refumere  licuiflet  ,  cum  tota  un¬ 
guentis  madida  cogeretur  corpus  curare  ,  &  mundo 
muliebri  fiudere  :  qua  de  caufa  venter  contremuit  j 
timens  nimirum  ne  Sponfus  amoris  impatiens  illam 
dedecoraret ,  atque  infamia  notaret ,  fi  nondum  ple¬ 
ne  paratam  aggredi  vellet  ,  praeter  fas  regionis  ,  & 
confuetudinis.  tamen  ubi  Sponfus declinaffiet ab oftio, 
atque  difcefliflet  ;  ipfa  quoque  amoris  impatiens  eun¬ 
dem  praeter  fas  fcqui ,  ac  inter  tenebras  quaerere  non 
efi  verita. 

Myrrham  probatiflimam  dixit ,  ut  explicaret  quo¬ 
nam  genere  unguenti  voluptatibus  de  more  feculi  & 
regionis  confulens  uteretur  ,  quoque  unguento  cu¬ 
tem  coleret  ;  quod  tingere  a  Latinis  dicebatur,  efi 
enim  tingo  idem  quod  inficio  ,  madefacio  ,  leviter 
imbuo  :  hinc  lux  Martiali  Epig.  59.  lib.  2. 

Frange  toros,  pete  vina  ,  rofas  cape ,  tingere  nardo. 

Tingere  ,  hoc  efi  ungere  nardo,  quemadmodum 
Perfius  Sat.  3.  in  eadem  fententia  dixit : 

Sape 


26+ 


Myrothecivm  I. 


Sape  oculos  j  memini  ,  tingebam  parvus  olivo. 


265 


Tingebam  olivo ,  id  eft  ungebam  unguento,  di¬ 
cebatur  porro  ungere  ,  verbo  tingendi  j  quia  colo¬ 
ris  gratia  ,  cutifque  excolendae  caufa  ,  in  Iole  vete¬ 
res  illi  unguenta  ,  vel  ad  ignem  adhibebant  :  prop- 
terea  Cicero  lib.  i.  Epift.  fam.  epift.  9.  Sed  vellem  , 
inquit  ,  non  folum  falutis  mea  ,  quemadmodum  medici , 
fed  etiam  ut  alypta ,  virium  eft  coloris  rationem  habere 
voluiffent .  Erant  enim  alyptae  ,  qui  unguentis  cor¬ 
pora  curabant  :  dicuntur  coloris  rationem  habuifle, 
quia  unguentis  cuti  colorem  ,  foliditatemque  conci¬ 
liare  ftudebant.  inde  Martialis  in  Charinum  lib.  1  .num. 
78.  dixit  : 


Sole  utitur  Charinus  ,  eft  tamen  pallet. 
Tingit  cutem  Charinus  ,  eft  tamen  pallet. 


Hoc  eft  ,  unguentis  utitur  Charinus  ,  &  aprica¬ 
tur  tam  ad  cutem  folidandam  ,  quam  ut  eidem  colo¬ 
rem  conciliet  ;  nihilominus  praeter  rationem  artis , 
contra  rationem  etiam  unguentorum  a  pallore  nequa¬ 
quam  liberabatur.  Locus  alter  Cicer,  ad  Att.  lib. 
12.  epift.  6.  explicatur  aliter  quam  Manutio.  ftc 
enim  Cicero  ad  Atticum.  Sed  longa  oratio  eft  ,  eft 
tu  occupatus  in  meo  fortajfe  aliquo  negotio  ,  eft  pro  ifto 
ajfo  fole  ,  quo  tu  abufus  es  in  noftro  pratulo  ,  a  te  niti¬ 
dum  folem  ,  unSlumque  repetemus,  haec  Cicero,  ubi 
Manutius  :  Scnpfterat  Atticus  fe  ,  cum  domum  Cicero¬ 
nis  ,  qua  erat  in  Palatio  ,  venijfet  s  in  fole  per  pratu¬ 
lum  }  quod  domui  adjacebat ,  fatis  ,  fuperque  inambu - 
lajfe.  refpondet  Cicero  per  jocum  :  Domi  mea  dum 
fuifti  ,  prater  ficcum  folem  nihil  habuifti  s  at  ego  a  te 
nitidum  ,  unblumque  folem  repetam,  id  eft  ,  cum  ad  te 
domum  veniam  ,  non  fole  tantum  contentus  ero  ,  non 
mihi  idem  quod  tibi  fatis  erit  ,  in  fole  inambulare  j  fed 
ccenam  etiam  cum  fole  exigam.  Solem  ajfum  vocat  , 
quem  coena  non  fequatur  ,  quaft  fine  fucco  ,  ut  objonia 
funt  ajfa.  nitidum  autem  ,  &  unblum  ,  qui  cum  coena 
Jit.  haec  Manutius  non  rede.  Nam  qua  ratione  pro¬ 
bat  alium  folem  dici  ,  quem  coena  non  fequatur  ? 
qui  nitidum  efte  cum  coena  ?  nitidum  enim  caput  , 
nitidum  capillum  ,  nitida  facies  dicuntur  ,  quae  un¬ 
guentis  madent.  Loca  congerere  poetarum  non  eft 
opus,  plurima  in  hoc  libro  fupra  afferuntur.  Alius 
enim  fol  dicebatur  ,  qui  unguento  non  confociaba- 
tur.  quia  igitur  Atticus  in  pratulo  Ciceronis  inambu¬ 
lando  fole  ufus  fuerat  ,  folique  non  adhibuerat  un¬ 
guenta  ,  dixit  Cicero  ,  illum  alio  fole  ufum.  non 
ita  fecum  agendum  vult  ,  cum  Attici  domum  pe¬ 
tierit  y  fed  in  fole  ,  unguenta  quoque  libi  porrigi 
velle  affirmat ,  dicens  :  a  te  nitidum  folem  ,  unblum- 
que  repetemus,  quod  fole  &  unguentis  coloris  gratia 
uti  veteres  folerenr.  Solidandas  igitur  cutis  ,  £c  cu¬ 
ti  conciliandi  coloris  de  caufa  ,  ad  thalamum  Regis 
Afiueri  cap.  2.  Eftheris  mulieres  per  fex  menfes 
oleo  undas  myrrhino  legimus.  Tefte  enim  Matthiol. 
in  Diolcor.  locis  jam  citatis  ,  ufus  myrrhae  ,  vel  il¬ 
lius  olei  penes  mulieres  eft  ,  ad  confolidandam  car¬ 
nem  ,  Sc  impediendum  ne  cutis  irrugetur  :  non 
enim  folum  ,  ne  cutis  irrugetur  impedit  myrrha  j 
fed  etiam  jam  erugatam  confolidat  ,  priftinoque  ni¬ 
tori  reftituit.  Hoc  autem  ,  ut  plane  fieri  pollet  a 
mulieribus  regium  torum  ingrefluris  ,  duodecim 
menftum  fpatio  ,  undionibus  ac  unguentis  ,  aro¬ 
matibus  occupabantur.  Locus  perdifficilis  lacrasGe- 
nelis  his  illuftratur.  Fierine  poteft  mulierem  nona¬ 
genariam  lua  pulchritudine  ac  forma  cepille  ad  amo¬ 
rem  Reges  porentiffimos  ?  8c  nihilominus  id  legitur 
contigiffe  Sara;  uxori  Abrahas  cap.  20.  propterea 
enim  dicitur  mififle  Abimelech  Rex  Geraris  ,  eam- 
que  tulifle  in  palatium,  ut  fibi  uxorem  affumeret. 
quam  etiam  ob  caufam  dixit  Abraham  ,  Saram  libi 
fotorem  efle.  ita  fcribitur  cap.  12.  Noviquodpulchra 


A  fis  mulier  ,  eft  quod  cum  viderint  te  Aegyptii  ,  dttturi 
funt.?  uxor  ipftus  eft  ,  eft  interficient  me  ,  eft  te  refer va- 
bunt.  Quod  autem  nonagenaria  fere  ellet  Sara ;  iifi- 
dem  pariter  locis  perlpicuum  eft.  etenim  in  eo  anno 
ejuo  ifta  acciderunt  ,  everfio  Sodoma;  evenerat,  nam 
a  convalle  Mambre,  in  quo  Angeli  praedixerunt  Sa¬ 
ra;  conceptum  ad  annum  fequentem  ,  defeendit 
Abraham  .Aegyptum,  nonagenariam  vero  peperiffe 
Ilaac  liquido  conftatj  de  pulchritudine  tamen  atque 
fpeciofitate  Sara;  nonagenaria;  omnis  omnino  ambi¬ 
gendi  locus  tollitur  ;  ubi  myrrha  unguentis  in  cu¬ 
randa  cute  locus  erit  mulieribus  ,  quibus  fane  juxta 
feculi  illius  confuetudinem  ,  operam  dediffie  Saram  ; 
conjugium  ipfum  ,  ab  Abimelech  cum  illa  intenta¬ 
tum,  &  quas  de  mundo  muliebri  fupra  jam  diximus, 
aperte  manifeftanr.  Myrrha  enim  &  unguenta,  ne 
cutis  irrugetur  efficiunt  i  irrugatam  quoque  priftino 
nitori  reftituunt  ,  foliditatem  cutis  firmant  ;  colori 
fpeciei ,  formasque  confulunt }  ut  propterea  puella» 
rem  pulchritudinem  ,  ac  fpeciem  ad  fenedutem  uff 
que  in  mulieribus  confervet.  Hac  igitur  de  caufa 
Efther  ,  &  reliquas  puellae  Regium  thalamum  in- 
greffiiras,  aromatibus,  &  unguentis  operam  dare  per 
annum  cogebantur. 


B 


D 


E 


CAP.  L  I  I  I. 


Veteris  Teftamenti  oleum  fandum  illuftratur. 


Ad  loca  Exo.  ^o.  Faciesque  unblionis  oleum  fanblum. 
Cap.  57*  Compofuit  eft  oleum  ad  fanllificationis  un¬ 
guentum.  Pfal.  88.  Inveni  David  fervum  meum  , 
oleo  fanSlo  meo  unxi  eum.  Ifai.  6.  Et  clamabant  al¬ 
ter  ad  alterum  ,  &  dicebant  ,  Santtus  ,  S  ancius  , 
SanUus. 


F 


Ltima  manus  noftri  hujus  Myrothecii  pri¬ 
mi  ,  oleum  confiderabit  ,  quod  SanSlum  in 
Scripturis  facris  appellatur,  hoc  non  folum 
ratio  noftri  inftituti  ,  fed  primi  hujus  Myrothecii  , 
6t  partium  quoque  reliquarum  confideratio  merito 
poftulat.  illud  quidem  ,  quod  circa  totum  verietur; 
ac  reliquis  Myrotheciis  prasludat.  partes  vero,  quod 
lingulae  ,  olea  ,  quas  fancfa  dicuntur  elucidare  co- 
nentur.  Quod  enim  hoc  fequitur  Myrothecium  , 
circa  oleum  confecrationis  verfatur  ;  alterum  poft 
illud  oleum  regias  inaugurationis  confiderabit  j  hoc 
denique,  cujus  nunc  metam  nos  attigiffe  putamus, 
Sacroprophanum  irifcripfimus.  propterea  in  oleo  ,  Sc 
unguento  fando  ftandum  erit. 

Nos  quidem  Fefto  innitimur,  is  enim  ut  Santtum  ex¬ 
plicet  y  hasc  vocabula ,  Sacrum^  S  an  Pium  ,  ac  Religio- 
fum  ,  audoritate  AEJii  Galli  ,  diftinguit ,  confundit- 
que  ,  dicens.  Inter  facrum  autem  ,  eft  fanffum  ,  eft 
religio  fum  differentias  belhffime  refert  ,  fupple  ./Elius  : 
facrum  nidificium  confecratum  Deo  ,  fanllum  murum  , 
quod  fit  circa  oppidum  ,  religiofum  fepulcrnm  ,  ubi  mor¬ 
tuus  ,  fepultus  ,  aut  humatus  fit  ,  fatis  conflare  ait  :  fed 
ifta  portione  quadam ,  eft  temporibus  eadem  videri  poffe  3 
fe  quidem  quod  facrum  eft  ,  idem  lege  aut  inftituto  ma¬ 
jorum  fanllum  ejfe  putat  ,  ut  violari  id  fine  poena  non 
poftits  idem  religiofum  quoque  effe ,  quoniam  fit  aliquid , 
quod  ibi  homini  facere  non  liceat :  quod  fi  faciat  ,  ad- 
verfus  Deorum  voluntatem  videatur  facere.  Similiter 
de  muro  ,  eft  fepulcro  debere  obfervari  s  ut  eadem  ,  eft 
fantta  ,  &  facra  ,  eft  rehgiofa  fiant  ,  fed  eo  modo  quo 
fupra  expofttum  eft.  Igitur  in  noftro  Myrothecio  Sa¬ 
croprophanum  de  oleo  Sando  merito  agitur  ,  quod  in 
divinis  oraculis  commune  fuit  unguento  quo  Sacer¬ 
dotes  initiabantur  ;  £c  quo  Reges  inaugurabantur. 
De  priori  Exodi  cap.  30.  agitur  ,  cum  a  Deo  regula 
Moyfi  prasferibitur ,  de  componendo  unguento  ad  con- 
R  5  fccran» 


SacRORVM  ELiEOCHRISMATnN 


B 


2  66 

fecrandum  tabernaculum  ,  5c  utenlilia  illius ,  atque 
facerdotesj  Sc  concluditur  :  Faciefique  untiionis  oleum 
[antium.  &  in  eodem  cap.  verf.  31.  iubditur  :  Hoc 
oleum  untiionis  ,  fi intium  erit  mtbi  in  generationes  ve[- 
tras.  &  cap.  3  7.  ejufdem  libri  ,  dum  opera  Ipiritu 
divino,  divinaque  lapientia  conftruda  a  Befeleel,  & 
Oliab  recenfcntur  ,  horum  occalione  facer  textus. 
Compoftuit ,  inquit,  &  oleum  ad  [anchficat  tonis  unguen¬ 
tum.  In  pofteriori  etiam  fignificatione  ,  nimirum 
pro  oleo  quo  inaugurabantur  Reges,  fumitur  Pfal. 

08.  in  quo  facra Scriptura  meminit  Davidis ,  illiufque 
undionis  ,  Sc  ait  :  Inveni  David  fiervum  meum ,  oleo 
fiantio  meo  unxi  eum.  Ex  quo  quidem  unico  loco  la¬ 
tis  aperte  conflat ,  oleum  etiam  ,  quo  Reges  unge¬ 
bantur,  oleum  landum  in  facris  Scripturisappellatum 
fuilTe.  Ut  vero  ab  etymologia  vocis  exordiamur  , 
Latinorum  vox  Santius  ab  hac  voce  Sagum  didam 
aliqui  putant,  quae  ut  ex  Berofo  tradunt ,  idem  quod 
nobis  Sanctum  lignificabat  antiquis ,  vel  idem  quod 
Sacrum  :  quamobrem  herbas  illae  ,  quas  Legatis  Po¬ 
puli  Romani  dabantur  a  Confule,  vel  a  Praetore  ,  Ul 
tuti  redderentur  ,  fi  quando  ad  holles  ,  vel  alio  fuif- 
fent  mittendi  ,  fagmina  dicebantur  ,  Fello  audore, 

&  Alexand.  ab  Alexand.  lib.  5.  cap.  3.  Martian.  quo¬ 
que  1.  fandum,  ff.  de  rer.  divii. 

Sandus  Graecis  dicitur  dyi& ,  cujus  vocabuli  ety¬ 
mon  ,  vel  erit ,  ut  aliqui  dicunt  ,  a  verbo  <*£»  , 
quod  eft  veneror  i  ut  propterea  fandus  idem  lit  quod 
venerandus  ,  ac  colendus :  vel  erit  ab  a  litera  pri¬ 
vativa  ,  &  didione  yn  ,  quae  terram  fignificat, 
ut  idem  lit  dyugr  ,  quod  line  terra  ,  live  a  terrenis 
feparatus.  quamobrem  proprie,  ac  primario  Sandus 
figriificabit  id  ,  quod  puritatem  ,  ac  fanditatem  libi 
intrinfecam  habet  ;  cui  lit  adeo  connaturalis  fandi- 
tas ;  ut  nihil  terreni  habeat  i  fed  natura  ipfa  fan¬ 
dus;  innocens  ,  purus,  &  line  macula  lit.  Propte¬ 
rea  igitur  proprie  Sandus  ,  vereque  de  lolo  Deo  af¬ 
firmari  poteft  :  ut  prasclariflime  infinuarunt  beatiffi- 
mi  illi  coelorum  fpiritus  ,  quos  Ifaias  cap.  6.  vidit  , 
divini  amoris  igne  eoufque  inflammatos,  ut  idem  no-  [) 
men  Seraphicum  meruerint  obtinere.  Hi  enim  Deum 
contemplantes,  fanditatemque  illius  admirantes , al¬ 
ter  ad  alterum  clamabant  ,  ^nR  ^R  ^nR  Sandus , 
Sandus ,  Sandus.  quali  dicere  vellent :  folus  Deus 
proprie,  Sc  primario  Sandus  eft.  Intrinlece,  &  ex 
natura  fua  folus  Deus  fanditatem  aliis  rebus  commu¬ 
nicare  ,  &  impertiri  poteft.  quamobrem  licet  non¬ 
nullis  videri  pollet  fandos  hos  Spiritus  voluiffie ,  emi¬ 
nentem  gradum  divinae  fanditatis  in  illis  verbis  ex¬ 
plicare  ;  quia  nimirum  lingua  fanda  ,  quae  fuperla- 
lativum  gradum  ,  vocis  ejufdem  duplicatione  for¬ 
mat.  ut  in  pluribus  facra;  Scripturae  locis  videri  po¬ 
teft  ,  ac  peritis  linguae  fandas  perfpicuum  eft.  In: 
ccelefti  tamen  gloria  ,  Seraphici  illi  Spiritus  divinam 
excellentiam  ,  ac  majcftatem  cum  vellent  fignifica- 
re  ,  idque  quod  Latine  nos  dicimus  fandiflimus  , 
exprimere  volentes  ^R  ^hR  ideft  ,  Sandus ,  San¬ 
dus  dixiflent.  Ut  igitur  beatiffimi  illi  Spiritus  ultra 
gradum  fuperlativum  ,  divinam  excellentiam  accla¬ 
marent  ,  iliique  foli  propriam  ,  Sc  connaturalem 
fanditatem  aperirent  ,  vocem  illam  triplicarunt. 

Et  in  hac  etiam  ejufdem  vocis  triplicatione  ,  ho¬ 
minum  mentes fublevari  cupiebant ;  ut  intelligerent 
in  Deo  triplicatam  fanditatem  ,  in  una  fanditate, 
Deumque  tripliciter  fandum  in  perlonis  ,  unice  fan¬ 
dum  in  natura  profitebantur  ;  Sc  quod  in  folo  Deo 
triplicata  landitas  coalefcit  in  unica  fanditate;  adeo 
ut  effientialis  ratio  fanditatis  ,  in  folo  Deo  effientia- 
liter  reperiatur.  Nifi  enim  ita  Seraphicae  voces  ac¬ 
cipiantur  ,  nequaquam  pro  debito  alter  Seraphino- 
rum  divinas  concelebrafiet  laudes.  Quod  enim  alter, 
duplicata  voce  Sandus,  Sandus  ,  fuperlativum  fan¬ 
ditatis  gradum  Deo  tribuerat ;  alter  qui  femel  tan- 


2  67 


tum  Sandus  clamaverat,  pofitivum  gradum  non  ex- 
ceffiffiet ,  praeter  fas  divinas  Majeftatis.  Uti  igitur 
perfedam  fanditatem  ;  &  hanc  triplicatam  in  una 
fanditate  ,  in  myfterio  Trinitatis  profiterentur  bea- 
tiflimi  illi  Spiritus-  eandem  vocem  Sandus  triplica¬ 
bant  ,  &  ab  ejufdem  vocis  triplicatione  numquam 
!  ceffarunt. 

|  Verum  ad  oleum  reverramur,  quod  [antium  dice- 
|batur  j  nec  recedamus  a  dodrina  Fcfti  ,  quam  paf- 
j  fim  omnes  tam  ex  recentioribus  ,  quam  ex  antiquio¬ 
ribus  grammaticis  acceptarunt  :  illud  erit  Santium , 

|  Sacrum  ,  ac  Religio[um  ,  quod  ab  hominum  injuria 
|  fuerit  tutum  &  defenfum.  quidquid  vero  tutum  fu¬ 
erit  confecratione  Sacrum  dicetur,  quod  vero  lege& 

•  fandione  aliqua  tutum  erit  ab  hominum  injuria,  pie¬ 
tate,  ac  religione  aliqua  dicetur  Rehgio[um.  Itaque 
quod  fanguine  fufo  ,  aliifque  ceremoniis  adhibitis,  in 
Dei  cultum  deftinabatur ,  facrum  &  confecratum  di¬ 
cebatur  ;  cui  opponitur  prophanum.  Religiofum 
dicebatur  ,  quod  intadum  erat  ab  his ,  qu^  com¬ 
munis  erant  juris  :  ut  arare  ,  aedificia  conftruere,  Sc 
alia  fimilia  facere.  Quamobrem  religiofum  opponi¬ 
tur  puro  ,  Sc  a  relinquendo  religiofus  dicebatur  ;  ut 
locus ,  in  quem  illatus  fuiflet  mortuus,  de  his  nihil 
a  nobis,  fed  tantum  de  Sando  ,  quod  ratione , lege, 
poenaque  impolita  fiebat,  ita  Cicer,  pro  Corn.  Bal¬ 
bo  :  Primum  enim  ,  inquit  ,  [acrofimtium  nihil  ejfie 
'■  potefl  ,  mji  quod  populus  ,  plebfiv e  [anxijfiet  ,  deinde 
\fianti  tones  [acranda  fiunt  ,  aut genere  ipfio  ,  aut obteflatione , 

|  0 T  confiecratione  ,  aut  poena  ,  cum  caput  ejusy  qui  contra 
' [acit ^confiecratur: Quamobrem  dicebantur landa  moenia 
civitatis,  nec  folum  moenia  ,  fedSc  pomerium  ipfum 
fic  dicebatur,  licet  verius  religiofum  fuiflet  dicen¬ 
dum  ,  quod  nec  coli  ,  nec  arari  poflet.  illa  quidem 
quod  nemini  tranfgvedi  liceret ;  hoc  quod  tam  intra, 
quam  extra,  omnes  ab  eo  arcerentur;  nec  cuiquam 
illi  admovere  aedificia  fas  eflet  :  ut  praeclare  docet 
Alex,  ab  Alexan.  lib.  6.  genial.  dier.  cap.  14.  juxta 
quam  rationem  leges  quoque  fandas  dicuntur;  tefte 
Ulpian.  quod  nemini  illas  tranlgredi  liceat.  Plebis 
Tribunitias  Magiftratus  fandus  dicebatur  apud  Ro¬ 
manos,  ut  affirmat  Alex.  ab.  Alexan.  lib.  6.  cap.  24. 
quod  nemini  liceret  in  eum  mittere  manum  :  ut 
conftat  ex  lege  ,  quas  ibi  habetur  fub  hac  forma  : 
Tribunum  ,  invitum  tamquam  unum  e  multis  nemo  co¬ 
gito  agere  ,  neque  verberato  ,  neque  alteri  ut  verberet 
imperato  ,  neque  occidito  ,  neque  occidi  jubeto  ;  fi  quis 
autem  prohibitorum  horum  quid  [ecerit ,  impius  ,  exeera - 
bihfque  efio.  Ex  eo  igitur,  quod  homines  conftituti 
in  hoc  ,  vel  illo  Magiftratus  honore  ,  effient  tuti  ,  Sc 
immunes  ab  omni  hominum  injuria,  dicebantur  San- 
di.  in  qua  etiam  fignificatione  hanc  vocem  Sandum 
accepit  Juvenalis  Satyr.  5.  cum  ait : 

Praterea  [antium  nihil  eft  &  ab  inguine  tutum. 

Loquitur  enim  de  Grascorum  infolentia,  quorum 
in  urbe  adventu  nullarum  mulierum  caftitas  tuta  vi¬ 
debatur.  In  hac  igitur  fignificatione  ,  Sandum  di¬ 
citur  ,  tam  de  rebus  animatis  ,  quam  inanimatis, 
nam  &  altaria,  Sc  vafa  facra  Sanda dicebantur; quod 
his  prasterquam  ad  facros  ufus  ,  uti  nefas  effiet  ,  quo 
etiam  pado  oleum  ,  quo  Sacerdotes  conlecrabantur, 
Sc  Reges  inaugurabantur  ,  Sandum  dicebatur;  quia 
ufus  illius  ,  omnibus  ,  prasterquam  in  confecrationi- 
bus  ,  atque  Regum  inaugurationibus  ,  hominibus 
vetitum  fuerit  :  ut  fequenti  libro  ,  St  tertio  fule 
oftendemus. 

Nunc  ad  oleum  ,  de  quo  nunc  a  nobis  agitur.  Re¬ 
ligiofum  quidem  dici  nequit ;  ut  ex  traditis  perfpi¬ 
cuum  eft  ;  Sacrum  ,  &  Sandum  dici  poteft.  qua¬ 
mobrem  hebraice  ^ijpD  1"£  dicitur  ,  didio  autem 
ifta  Venit  a  verbo  ifto  *^-R  quod  interpretatur 

[antiificare  :  quod  potius  fandare  dicendum  effiet ; 

fi 


2(58  MyROTHECIVMI.  2(39 


fi  ita  loqui  liceret :  quia  eft  verbum  in  conjugatione 
Kal  ,  quae  habet  fignificationem  lenem  ;  retinen¬ 
dam  quidem  ,  fi  verbum  latinum  fignificationis  lenis 
haberemus  ;  per  quod  utique  vox  illa  interpretanda 
eflet.  Dus  di&iones  ad  rem  noftram  facerent, quas 
ab  illo  verbo  derivantur ,  videlicet  a'nR  quas  SanFtus 
latine  interpretatur  in  concreto  adje&ivo  >  &  intel- 
ledui  formam  quandam  proponit  per  modum  adhae¬ 
rentis  fubje&o,  ut  aliquando  cum  Scholafticis  loqua¬ 
mur  ;  &  haec  alia  didio  qua;  fubftantive  Sanlli- 
tat  in  abftra£to  interpretatur,  formamque  aliquam  per 
modum  per  fe  ftantis  intelle&ui  repraefentat  ,  ut  di¬ 
cunt  Dialedtici.  Quoties  vero  fermo  eft  de  facro 
hoc  oleo  in  facris  literis  ,  toties  vulgati  codices  in 
concreto  de  illo  loquuntur  :  ut  in  Pfalmo  88.  de 
Davide  dicitur  :  Inveni  David  /ervum  meum  ,  oleo 
/anclo  meo  unxi  eum .  &  fic  alibi  pluries  ;  cum  tamen 
textus  hebraicus  ubique  retineat  didtionem  & 
loquatur  in  abftradto.  Quamobrem  interpretari  de¬ 
beret  SanHitas  ,  Sanlhtudo  ,  Saulhmoma  ,  Sanctifi¬ 
catio  i  pro  forma  aliqua  nimirum  ,  quas  aliis  fandti- 
tatem  impertiri ,  &  communicare  poteft.  Quia  ta¬ 
men  juxta  phrafim  Iaerae  Scripturas  ,  faepe  abftra- 
dtum  pro  concreto  ponitur  ;  in  didtione  ^.?p  concre¬ 
tum  latinum  ponitur  pro  abftraclo  hebraico  :  ute- 
xempli  gratia  ,  cum  {aeratior  &  fecretior  locus  facri 
Tabernaculi  a'^?pn  appellatur  :  ubi  cum  ali¬ 
qui  Sanlhtas  S anilitatum  in  abftradlo  interpretentur  i 
nihilominus  alii  Sanllum  Sanliorum  in  concreto  dixe¬ 
runt.  Enimvero  loca  divino  cultui  ,  &  religionis 
minifterio  dicata  ,  funt  quidem  fandla  ,  eo  fandlita- 
tis  gradu  ,  ut  fandtitatem  etiam  alus  rebus  commu¬ 
nicare  poflint  :  quamobrem  facrificia  ,  altaria ,  thu¬ 
ra  ,  odorata  veftimenta  ad  facra  obeundum  munera, 
ignes  ad  comburendum  victimas  ,  &  alia  quotcum¬ 
que  religionis  aliquo  figno  infignita  id  eft,S an¬ 

ilitas  dicuntur  per  nomen  formas.  Sacrum  Latine  , 
me  judice  ,  redte  dicerentur,  qua  ratione  tam  tem¬ 
plum  ,  quam  tum  oleum ,  quo  Reges  inauguraban¬ 
tur  ;  cum  etiam  illud  quo  Sacerdotes  confecraban- 
tur  j  facrum  dicebatur  :  quia  fandbficatio  ,  &  con- 
fecratio  rebus  quas  his  inungebantur  ,  communica¬ 
bantur  :  ut  habetur  Levit.  Qui  tetigerit  eam  ,  fan- 
Ihficabitur.  Quod  tanta  nimirum  edet  fandtitas  re- 
rum ,  quas  Deo  confecratas  per  olei  undtionem  erant; 
ut  folo  contadtu  fimdtitatem  aliis  rebus  conferre  pof- 
fent.  Dicebantur  etiam  Sandta ,  five  verius  Sacro- 
fandta  ,  utenfilia  omnia  divino  cultui  dicata  ;  quate¬ 
nus  religioni  ,  atque  Deo  ,  holtiis  ,  vidtimis  ,  fan- 
guine  ,  &  fandtis  caeremoniis  confecrata  erant.  Qua 
ratione  fortafie  dixerunt  aliqui  nomen  iftud  Sanllum 
a  verbo  fancio  derivari  ,  quod  eft  fanguine  fancire  , 
id  eft  facrare.  Nam  fanguine  vidtimarum  ,  often- 
demus  in  fequenti  libro  Tabernaculum  ,  Altaria,  & 
Sacra  vafa  confecrata  fuifie  :  quin  etiam  ipfos  Sacer¬ 


A 


B 


C 


D 


E 


dotes  tam  minores  quam  maximos  ,  fanguine  victi¬ 
marum  ,  &  facro  oleo  initiatos  ,  atque  landtificatos 
fuifie  videbimus.  Hoc  igitur  oleum  de  quo  agimus, 
quo  Reges  inaugurabantur  ;  Sc  illud  quo  Sacerdotes 
confecrabantur  ,  SANCTUM  dicetur  ,  lege  pro  eo 
firmata.  Nam  legibus  ,  plebisve  fcitis ,  poenis  ad- 
jedtis  ,  res  fandlificatas  fuifie  etiam  apud  Romanos  , 
teftis  eft  Alex,  ab  Alex.  lib.  6.  cap.  14.  hac  ratione 
oleum  hoc  fandtum  fuifie  ,  probat  lex  pro  eo  lata  a 
Deo  cap.  50.  Exodi  ,  fub  hac  verborum  forma  :  Fi¬ 
liis  quoque  Ifrael  dices  s  hoc  oleum  unitionis  finitum  erit 
mihi  in  generationes  vefiras.  caro  hominis  non  ungetur  ex 
eo  ,  &  juxta  compofittonem  ejus  non  facietis  aliud  ,  quia 
fanllificatum  eft  ,  d?  fanltum  erit  vobis,  homo  quicum- 
que  tale  compofuerit  ,  &  dederit  ex  eo  alieno  ,  extermi¬ 
nabitur  de  populo  fuo.  De  oleo  vero  ,  quo  Reges  in¬ 
augurabantur  ,  licet  lex  fancita  pro  illius  fandlifica- 
tione  non  habeatur  ,  Dodtores  tamen  illi  ,  qui  idem 
oleum  pro  Regibus  &  Sacerdotibus  ftatutum  fuifie 
affirmant,  hoc  nequaquam  in  difficultatem  vocabunt, 
nec  nos  etiam  ,  qui  licet  aliter  fentiamus  ,  fandtum 
quoque  dicemus  oleum  Regiae  inaugurationis  ,  tum 
quia  hanc  dignitatem  dat  illi  Deus  Pfalmo  88.  di¬ 
cens  :  Inveni  David  fervum  meum  ,  oleo  janlto  meo 
unxi  eum  :  tum  quia  in  tabernaculo  fervabatur  ,  ut 
Reg.  r.  cap.  1  feribitur  :  in  quo  quidem  taberna¬ 
culo  facrofandta  folummodo  culiodiebantur.  Verum 
quia  in  novo  argumenti  genere  ,  ac  in  divinis  oracu¬ 
lis  interpretandis  verfamur  ;  in  quibus  ne  tantillum 
quidem  a  redto  declinare  conceditur  j  6c  lapfus  eft 
facilis  humani  ingenii  imbecillitati  ;  propterea  hic 
dodtos  viros  interpellare  conftitui  ,  ut  fi  quae  explo¬ 
denda  cenfuerint  ,  illa  omnino  deleant  :  ita  enim 
unguentarias  noftne  officinas  fuavitas  ,  decor  ,  fra¬ 
grantia  ,  &  odor  conciliabitur.  Si  quem  vero  fru- 
dtum  ex  his  noftris  ftudiis  ftudiofi  ceperint  ,  D  N. 
Urbano  VIII.  Pontifici  Optimo  Maximo  fe  de¬ 
bere  illum  intelligant  ;  qui  Sacrario  Apoftolico  me 
prasfecit  :  &  pro  fua  in  ftudiolbs  omnes  benignitate, 
lucubrationibus  his  lucem  videre  prasftitit  ;  alias 
enim  Religiofa  paupertas  ,  &  Scholaftica  ltudia  , 
Myrothecia  noftra  omnino  oppreflifient.  Cum  igi¬ 
tur  de  oleorum  ,  &  unguentorum  generibus  ,  quas 
ad  lingularium  perfonarum  deftinabantur  ufum  ,  ut 
his  Sacerdotes  confecrarentur  ,  Reges  inauguraren¬ 
tur  ,  nuptiae  celebrarentur  ,  &  cadavera  condiren¬ 
tur  ,  plurima  fuperfint  arcana  explicanda  ,  pro  uno¬ 
quoque  fequentes  inftituemus  libros.  His  igitur  , 
quae  de  prophanis  mulierum  unguentis  diximus  in  (u- 
perioribus  ,  deque  nepotinis  ftudiis  corrupti  feculi 
tradidimus  ,  addantur  ,  quae  in  hoc  capitulo  de  oleo 
SANCTO  ,  Sc  alibi  de  nutrimento  facrarum  lucer¬ 
narum  aperuimus  ;  &  his  limitibus  Myrothecium 
hoc  primum  SACROPROPHANUM  omnino 
claudatur. 


SMYROTHECII  <P%lMI  FINIS . 


SERIES  CAPITUM. 


C  A  P.  I. 

SAcra  oleorum  vocabula  aperiantur .  pag. 1 

C  A  P.  II. 

Sacrorum  unguentorum  vocabula  illufirantur.  5 

GAP.  III. 

Olei  fimplicis  munera  ,  ac  dignitas  ex  facns ,  &  propha¬ 
nis  aperitur.  ^ 

GAP.  IV. 

Arborum  genus  ,  ad  lucernas  pro  candelabro  Domini ,  Cr 
olivandi  ritus  monfirantur.  1  5 

C  A  P.  V. 

Sacra  olearia  ars  ,  ad  oleum  facri  Candelabri  prapar an- 
dum  docetur.  J7 

C  A  P.  VI. 

Lucernarum  cultus  ,  G~  religio  ,  ex  Sacris  (j  Prophanis 
ofienditur.  2 1 

GAP.  VII. 

Sacrarum  lucernarum  forma  ofienditur.  2,6 

C  A  P.  VIII. 

Ignis  ad  accendendas  lucernae  Candelabri  fantti  ,  unde 
haufius  ofienditur.  37 

GAP.  IX. 

Sacri  ignis  cultus  ,  &  religio  explicatur.  43 

C  A  P.  X. 

Sacra  facrarum  lucernarum  infundibula  in  minifierium 
olei  ,  &  luminis  explicantur.  50 

C  A  P.  XI. 

Olei  affervandi  in  tabernaculo  locus  demonfiratur.  gg 

C  A  P.  XII. 

Forma  vafis  oleam  ad  ufum  Candelabri  fitnbli  monfir  a- 

tur.  S7 

C  A  P.  XIII. 

Non  fo litis  Pontificis  ,  fed  inferiorum  quoque  facer dotum 
erat  ,  lucernas  Cendelabn  oleo  nutrire.  64 

C  A  P.  XIV. 

Olei  offerendi  nulla  Ifraelitas  teneri  lege  ,  falfo  exifti- 
mavit  Abulenfis.  69 

C  A  P.  XV. 

'jure  pracepti  Ifraehta  offerre  oleum  ad  ufum  candelabri 
tenebantur.  73 

C  A  P.  X  V  I. 

Unguentorum  exordia  ,  a  primis  fere  temporibus  ofien- 

duntur.  77 

C  A  P.  XVII. 

Unauenta  quanta  fuerint  in  afiimatione  apud  veteres.  85 

GAP.  XVIII. 

Forum  aromatarium  wfigniores  urbes  habuiffe  viden¬ 
tur.  88 

C  A  P.  XIX. 

Unguentorum  profufus  ufius  ,  &  abufus  ofienditur.  91 

GAP.  X  X. 

Ungentarii ,  &  Unguentarii  qua  fint  difcrimina.  06 

C  A  P.  XXI. 

Unguentorum  facrorum  fpecies  ex  prophanis  etiam  recen- 
fentur,  100 

GAP.  XXII. 

Sacrorum  unguentorum  componendorum  ars  ofienditur. 

106 

C  A  P.  XXIII. 

Olei  Ltitia  ,  ac  gaudii  vocabula  illufirantur.  110 

C  A  P.  XXIV. 

Qmdnam  unguenti  genus  olei  Ut  itu  nomine  fignifice- 
tur.  114 

C  A  P.  XXV. 

Rofacei  unguenti  ,  cr  rofarum  proflantia  in  oleo  Ut itia 
demonfiratur.  120 

C  A  P.  XXVI. 

Rofacex.  corona  ufus  antiquijfimus  illuftratur  iz6 

C  A  P.  XXVII. 

Olei  latitU  compofitio  monfiratur.  1  zz 


GAP.  XXVIII. 

Sufini  unguenti ,  liliorum,  liltaceaque  corona  ufus  ofien¬ 
ditur.  1 3  7 

C  A  P.  XXIX. 

Explicatur  cur  oleum  Ut  itio  fic  appellaretur .  1 29 

C  A  P.  XXX. 

Balnei  aqua  uti  fanitatis  putabatur  ,  &  amicitia  ,  ac 
fidei  fymbolum  habebat.  144 

C  A  P.  XXXI. 

Veteres  lotione  ccenam  proveniebant.  Iji 

C  A  P.  XXXII. 

Aquam  lufiralem  purificationis  caufa  Servatorem  nofirum 
frequentaffe  ofienditur.  j  J4 

C  A  P.  X  X  X  1 1 1. 

Domeflica  quoque  balnea  frequentaffe  Chrifium  conje- 
filatur.  ifa 

C  A  P.  XXXIV. 

Balneum  oleo  3  &  unitioni  conjungebatur.  l6f 

C  A  P.  XXXV. 

Solium  ,  firigiles  ,  linteaque  ex  facris  oraculis  aperi¬ 
untur.  171 

C  A  P.  XXXVI. 

Sudatorii  ,  Calidarii ,  Tepidarii  ,  Unliuariique  calor 
illufiratur.  1 78 

GAP.  X  X  X  V  II. 

Non  folum  ablutio  ,  fed  (V  oleum  ex  infiitutis  veterum 
convivio  debebatur.  i8p 

C  A  P.  XXXVIII. 

Prophetas  ad  munus  propheticum  obeundum  aliquo  genere 
olei  unitos  fufpicari  potefi.  189 

C  A  P.  XXXIX. 

Prophetas  nullo  olei  genere  initiatos  fuiffe  teneri  potefi.  196 

C  A  P.  XL. 

Unguentorum  inter  pocula  luxus  aperitur.  2 ol 

GAP.  X  L  I. 

Unguenta  pueris  ,  puelli fqu e  pramwifiris  convivis  porri - 
gebantur.  zo  7 

GAP.  X  L  1 1. 

Aromatum  ,  er  unguentorum  in  vino  potandorum  ufus 
illuftratur.  2 1  o 

C  A  P.  X  L 1 1 1. 

Croffi  ,  Trulla  olearia  ,  aliaque  unguentorum  vafcula  de¬ 
clarantur.  2,14 

C  A  P.  X  L I  V. 

Unguentaria  pyxis  ex  facris  oraculis  explicatur.  12 1 

C  A  P.  XL  V. 

Ampulla ,  lecythus ,  &  lenticula,  ftcra  unguentorum  va- 
fa  explicantur.  227 

GAP.  X  L  V  I. 

Alabaftrum  wdigitatur  ,  &  Onyx  unguentarius  explica¬ 
tur.  222 

GAP.  X  L  V  1 1. 

Alabaftri  unguentarii  forma  7  &  ufus  illufirantur.  228 

C  A  P.  XL  V  II 1. 

Sacrum  unguentarium  cornu  explicatur.  242 

C  A  P.  X  L  I  X. 

Cultus  ,  &  unguenta  pro  mundo  muliebri  illufirantur. 

246 

GAP.  L. 

Smigmatum  ad  cutem  expoliendam  ,  ablutionum  ,  ac 
unguentorum  ufus  penes  mulieres  explicatur.  251 

GAP.  L I. 

Mari  ,  amaraci  ,  myrthique  ufus  unguentarius  in  mun¬ 
do  muliebri  Eftheris  non  improbatur. 

C  A  P.  L  1 1. 

Unguentum  Efther  ,  myrrha  verius  conceditur  ,  &  ufus 
illius  explicatur.  260 

C  A  P-  L  I  1 1. 

Veteris  teftamenti  oleum  fanltum  illuftratur.  26$ 


SACRORVM 

E  L  AE  OCHRISMATQN 

MYROTHECIVM  ALTERVM, 

Quod  infcribitur 

CO  NSECRATIONIS, 

Explicans  compofitionem  3  &  uium  unguenti  a  Deo  inftituti 
ad  Confecrationem  Sacerdotum,  Altarium 3  Tabernaculi* 

&  omnium  Mofaicorum  utenfilium  *  eorumdemque 
formas  de  novo  ex  (acris  Litteris  cognitas  aperiens. 

AUCTORE 

F.  FORTVNATO  SCACCHO 

Ordinis  Eremitarum  S.  Auguftini , 

APOSTOLICI  SACRARII  PRAEFECTO. 

Opus  [acrdrum  rerum  antiquitate  ,  necnon  etiam  Hebr reorum, 

C[r  acorum  >  Latinorumque  moribus ,  ac  ritibus  tam  [acris , 
quam  prophanis  ,  undequaque  confperjum. 


S 


I 


. 


' 


.  - 


J 


i  . 


r 


'  L...  *•  ■  .  i  raulA* 


v-.^  •  I 


. 


276 


277 


I  L  L.MO  AC  R  E  V.MO  D. 

W 

D*  FRANCISCO  BARBERINO 

S.  R.  E.  CARDINALI 

AVINIONENSI  LEGATO 

S.  D.  N.  V  R  B  A  N  I  VIII. 

EX  FRATRE  NEPOTI.  S. 


Ac  rorum  Oraculorum,  peroblcura  interpreta¬ 
tio  ,  qux  inter  latebras  veterum  confuetudinum , 
rituum  ,  Ethnicorumque  mores  dehtefcebat  ;  pro 
noftrx  tenuitatis  modulo  deprompta ,  &  explicata, 
_  _ prxlidium  captat  &  lucem  ,  a  Tui  Nominis  Cla¬ 

ritudine  ,  Illuftrilf  ac  Reverendilf  Princeps  :  cujus  olea  ab 
Herculea  clava  efflorefcens  ,  quam  Tibi  inter  Academix  notas 
afcivifti  ,  &  Patrui  Tui  S.  D.  N.  Urbani  Laurus,  cum 
utriulque  plantx  ramufculis ,  in  coronam  fefe  complectentibus, 
quantum  apud  Barberinam  familiam  ,  optimarum  artium  ftu- 
dia  fint  in  pretio  teftantur.  Propterea  enim  fux  coronx  Alit 
artes  S.  D.  N.  lemma  infcripfit ;  Tu  vero  clavx  efflorefcen- 
ti  Sola.  sibi,  pretium  adpofuifti;  ut  omnibus  plane  con- 
ftet ;  quanti  virtus  ex  labore  parta  ,  non  folum  a  Barberinis 
xftimetur;  led  forum,  nundinafque  litterarias  apud  Barberinos, 
omnes  aufpicari  debere  intelligant.  Cum  igitur  a  Phoebea  Sa¬ 
cerdote  ,  commanducata  Lauro  ,  oleaque  coronata  ,  oracula 
fuilfe  prodita ,  veterum  Scriptorum  monumenta  tradant ;  atque 
illa  quidem  ,  ambagibus ,  mendaciis ,  fraudibufque  referta :  x- 
quum  certe  erat;  ut  noftra  in  hoc  Myrothecio  expolita,  Vera, 
&  Sacrofandta  ,  veterum  folummodo  rituum  tecta  involucris  , 
Tuis  Illuftrillime  ,  ac  Reverendilfime  Domine  Lauro  ,  & 
Olex  inniterentur.  Tum  ne  iple  ancipiti  myfteriorum  mo¬ 
le  oppreffus  omnino  fuccumberem  ;  tum  ne  aliquem  fortafle 
ex  adverlo  infargentem  reformidarem  :  nam  quilquis  nego¬ 
tiari  cogitat  ,  forum  ,  &  nundinas  libi  falutandas  meminerit. 
Quamobrem  cum  diu  quidem  mihi  perlpecfum  lit ,  quam  be- 
nevolfe  Sacra  hxc  noftra  ftudia  ,  &  omnes  litterarios  conatus 
profequaris  :  ut  nunc  etiam  inter  Romanx  Aulx  immenfa  ue- 

S  2  gotia 


T  I  O* 


2  79 
ac  litus  , 


27g  Dedica 

aotia  ,  qux  fuftines  ;  veteres  Ecclefice  antiquitates 
nou  raro  pcrvcftigarc  fit  Tibi  cur*  :  has  de  Mofaicis  ritibus ,  & 
confecrationibus  lucubrationes ,  Illuftriffimx  Dominationis  Tuae 
Patrocinio  fultas  volui.  Atque  hic  de  Tuis  laudibus  agendi  , 
latifllmus  fane  campus  aperiebatur  ?  ceterum  abfiinere  jufiit  > 
ingenuus  ille  ,  notus  mihi  &  omnibus  pudor,  ScmodefiiaTua; 
quam  fi  onerare  ?  quamvis  reftiffimis  ,  veriffimifque  laudibus 
aggrederer ,  offenfam  nullis  rationibus  elu&ari  poflim.  Quod 
quidem  in  excelfo  homine  ,  non  folum  praeclarae  indolis  ,  ve¬ 
rum  etiam  amoris  in  litteras  ,  argumentum  eft  luculentiffimum. 
Acceffio  enim  tam  magnas  dignitatis  Cardinalatus ,  de  Tua  vo¬ 
luntate  in  bonas  litteras ,  litteratofque  omnes  ,  non  folum  ni¬ 
hil  immutavit  5  imo  propenfionem  mirum  in  modum  auxit. 
Habet  autem  virtus  in  excelfo  fita  >  faciem  ac  frontem  Au- 
guftiorem  ,  cujus  ipfe  afpedtu  non  femel  recreatus  ,  eidem 
etiam  deberi  fum  arbitratus  ,  quicquid  de  Sacerdotum  ,  Al¬ 
tarium  ,  &  reliquorum  utenfilium  Mofaicorum  confecratione , 
in  noftro  hoc  Myrothecio  depromfi.  Quamvis  enim  Sola 
sibi  PRETIUM  virtus  fit,  ut  vere  dicis  :  haec  tamen  dignita¬ 
te  ,  laudeque  ab  excelfis  hominibus  provenientibus ,  fuos  etiam 
ad  opus  exftimulat  clientes  5  ut  in  me  contigifle  fateor  ,  in 
quo  bene  agendi ,  atque  foribendi  voluntas  tantum  fuit.  Nam 
ea  ,  ad  quam  promotus  fum  Apoftolici  Sacrarii  Prasfedtura, 
S.  D.  N.  Vrbani  Tui  Patrui  benignitate,  Tuifque  ftudiis, 
me  omnino  compellit  5  non  folum  ut  indies  laboribus  rei 
litteraria  ,  labores  adjungam  ,*  fod  etiam  ut  meipfum  ,  mea¬ 
que  omnia  Illuftriffimge ,  ac  Reverendiffimas  Dominationi  Ture 
devota  velim.  Cujus  obfequentiffimas  ,  &  prolixas  erga  Te 
voluntatis  meae  ,  ut  in  praelentiarum  rationem  dumtaxat  ha¬ 
beas  ,  fummis  precibus  ab  Illuftrifllma  ,  ac  Reverendiflima 
Dominatione  Tua  contendo.  Utque  libens  hanc  induftriae 
noftras  foeturam  ,  lucem  fub  Tuis  auipiciis  affedantem ,  ac¬ 
cipias  precor.  Enixe  autem  cupit  Proceribus  per  Te  proba¬ 
ri  ,  quibus  merito  es  probatiffimus.  Vale,  Vir  fiimme,  mihi, 
omnibufque  bonarum  litterarum  amatoribus  ,  &  Catholicas 
Ecclefire  fidelibus ,  una  cum  Patruo  Tuo  S. D.  N.  Urbano 
foelix  ,  &  folpes  vive.  Dat.  Romas  viij.  Kalen.  Septemb, 

M.  DC.  XXVIL 

Ill.m*  ac  Rev.ma:  D.nis  Tux 

Humillimus  &  devotus  fervus 

F.  FORTUNATUS  SCACCHUS  Apoft.  Sacr.  Tr<efett. 


LECTO- 


280 


LECTORI  MEO  S. 


281 


U  B  L 1 CV  M  jam  videt  alterum  hoc  nofirum  Myrothecium  CONSE- 
CRATIO  NI  S  infer  io  tum  ;  quod  jam  certe  vidi  (J  et  3  nifi  Jlatim  ac  pri. 
mum  Myrothecium  in  Theatrum  Litteratorum  exiit  ,  gravi  opprejjus  mor¬ 
bo  j  ad  annum  ufque  &  ultra  decubuiffem.  ut  ut  autem  Summi  Numinis  pla¬ 
citu  d  decubitu  tandem  convalui  nil  magis  mihi  m  antiquis  fuit  ;  quam 
priori  3  hoc  quoque  aliud  adjungere ,  ut  Sacrorum  Elceochrifmatan  diftin- 
CHoni  j  in  altero  explicat a  ,  quantum  in  me  erat  3  fatisfacerem  3  &  Letlo- 
ri  Optimo  unguentum  hoc  Confe  erat  tonis  defiderandum  minime  effiet :  quod 
in  reliquis  etiam  3  Deo  propitio  >  quoquo  modo  potero  me  falhtrurn  fpondeo.  Deterrebat  nos 
Sacrorum  Oraculorum  ctlnyfioirdatx  3  qua  cum  tenebrico  fa  quammaxme  fit  ;  majori 3  fplendidio - 
mque  face  indigere  videbatur  :  non  quod  iftorum ,  vel  dicendi  genus  intricatum  Jit  3  &  abditum  j 
vel  voces  infolentesy  &  verba  defita  ex  Titinhs  3  (f>  Pacuviis  facer  Scriptor  3  aut  Interpres  con¬ 
fe  Si  ari  confuevent.  §uid  enim  Jacris  Bibitis  explicatius  ?  quid  verbis  fmpheius  ?  fed  ratio  . 
aenigmatis  3  aut  obfcuritatis  in  nobis  eft  ;  quod  non  fatis  ab  antiquitatis  ,  0  veteris  memoria 
rebus  parati  }  obfcuritatem  nobifeum  ad  illarum  lectionem  afferamus  ;  vel  hebetiore  fenfa  3  vim , 
argutiam  3  &  acumen  3  tam  Prophetarum  quam  Pfalmographi  3  &  Salomonis  m  Canticis  at¬ 
que  Proverbiis  3  aliifque  Jacra  Scriptura:  libris  non  affequamur.  Videbatur  materia  hac  3  di¬ 
cendi  elegant ior em  formam  fpelfare  3  &  Scriptorem  minime  admittere ,  qui  totius  vita  fere  Jpa- 
tium  in  Scholajhcis ,  Theologicifque  Jindus  mfumpfiffiet  :  ab  harum  enim  dicendi  genere  contigit  , 
ut  tam  ha  3  quam  aha  primi  Myrothecii  noflra  lucubrationes  fqualhda  ,  informes  ,  inelegan¬ 
tes  ,  &  ab  omni  cultu  aliena  omnino  appareant :  prafertim  in  hoc  Confe  erat  lonis  Myrothecio  3 
in  quo  facrarum  Scripturarum  ftudiofs  ,  nobis  loquendum  cum  fuerit ,  cunela  etiam  quodam fim- 
phei  fylo  depromfmus.  Citamobrem  operis  mole  3  propriaque  imperitia  deterritus  3  eb  maxime 
propendebam  3  ut  tam  ab  ifo  3  quam  d  reliquis  qua  remanent  libris  publicandis  libent iffmb 

abfiinerem  3  &  ab  inceptis  defiflere  minime  pudebat :  fed  nefcio  quo  fato  3  viri  me  dolhores ,  ad 
ea  publicanda  non  ta?n  fuadeant  3  quam  impellant  ;  ea  fortaffe  ratione  3  ut  mea  imperitia  ,  pe¬ 
rit  ior  es  ,  cordatiorefque  alii  fiant ,  in  his  ,  quorum  explanatio  in  Chrifti  Ecclefia  perneceffarid 
cenfebatur  ;  meo  muneri  fatisf alium  exi (i  'mantes  ,  rudem  materiam  alus  in  pofterum  poliendam 
profliti  (fe.  Dabit  fortaffe  Deus  ,  ut  in  reliquis  ,  qua  remanent  Myrotheciis  3  cultura  magis 
fit  opera  danda. 

De  infer iptione  Operis  ,  quid  addam  ad  ea ,  qua  ad  primum^  Myrothecium  dixeram  J  vix  fu- 
pereft  ;  eamdem  emm  profequimur  materiam  unguentorum  ,  &  oleorum  :  quamobrem  fub  eodtm 
titulo  Sacrorum  Elaochnfmatm  3  hoc  quoque  Orbis  fcenam  ingreditur  ;  quia  vero  koc  Myrothe¬ 
cio  3  vas  alterum  unguentarium  in  noftra  officina  confpieitur  ;  propter  e  a  Confecrationis  propria 
fcheda  inferibitur  ;  ut  ftatim  primo  intuitu  in  ea  ingredi  entibus  occurrat  3  quid  m  ipfo  clauda¬ 
tur.  Enori  enim ,  in  quo  Oleorum  &  Unguentorum  ujumin  univerfum  contemplabatur ;  quia 
de  Unguentis  etiam  ad  mulierum  ufum  ,  ex  [acris  litteris  in  eo  tractabatur  ;  Sacroprophanum 
nos  illud  infcripfiffe  conflat.  In  iflo  autem  Myrothecio  ,  quia  unguentum  illud  clauditur  ,  quo 
Tabernaculum  Mofaicum  ,  Arca  Teftamenti  ,  Menfa  Prop  fttionis  ,  Candelabrum  ,  Altaria 
tam  aurea  ad  ufum  thymiamatis  ,  quam  ter  ea  ad  ufum  Jacrifi  ciorum  ,  &  omnia  facrorum  utenfi- 
ha  fanTt  ific ab  antur  ;  qua  juxta  Dei  praferiptum  in  Jacris  mimfterhs  veterum >  &  Levit  ic  orum 
facrificiorum  deferviebant  ;  nec  folum  unguenti  hujus  nomina  ,  fed  etiam  aromata  ,  quibus  hoc 
Unguentum  componebatur .  elucidanda  fufeepimus  }  propterca  Myrothecium  Confecrationis  illud 

in  fer  ip fimus.  .  .  , 

Dum  autem  iftorum  facrorum  ntenftlium  Confecratio  inveftigatur ,  hacqne  de  cauja  omnes  curay 
cooitationefque  noftra  eb  verterentur ,  ut  intima  fenfa  3facr orumque  oraculorum  ment em ,  quantum 
homini  datur  .penetraremus ;  formas  quoque  eorundem  non  ammadverfas  pr  at  er  mittere ,  aut  me  x pli¬ 
catas  praterire.  minime  a  quum  cenfebatur.  In  his  pr  ater  Rab  binos  3  Nicolaum  de  luras  Amas 
quoque  Montanus  in  fuo  Apparatu  ad  Regia  Biblia  5  m  Opufculo  quod  Aaron  ajacerdotio  infer ipjit. 
ante  illum  Abulenfs ,  Cajet  anus,  &  aln ,  demum  vero  Joannes  Baptifta  Villalpandus  cum  Hie¬ 
ronymo  Erado ,  ambo  doCtiJJimi  ex  Societate  viri  in  tribus  illis  voluminibus  3  quos  Maj  eft  at  e  Re - 
via  dignos  ,  Regis  Hifpamarum  impenfts  ediderunt  ;  Augufhnus  Torniellus  Clericus  Regularis 
in  fuis  Annalibus  &  alii  docUffim  viri,  plurimum  laborarunt :  nec  nos  iftorum  dolhjft morum 
virorum  f elic  iffme  exantlati  labores  deterruerunt  quin  plurima  in  foimis facr<£  At  cie  j  Cande¬ 
labri,  Menfe ,  Altaris  aurei 3  &  quod  potius  eft  m  Altari  holocaufti ,  tam  Mofaico ,  quam  Sa¬ 
lomonis  M  Ezechielis ,  qua  Templo  jam  adi  ficato  excitata  fuere  ,  d  pradiltis  doAiJJimis  viris , 
minus  adverfa  j  atque  intermijja  per fpeEt aremus.  Gjiiamobr em  licet  omnino  novas  ,  facrorum 
ntenftlium  formas  comminifci  videremur  s  ab  his  quas  jam  relati  Anclo?  es  tradideyunt  fatis  di- 
verfas ,  antiquis  tamen  Lapidibus 3  Nummis ,  atque  veterum  Teftimoniis  excitati ,  C  quod  magis 
effi  Sacrorum  Oraculorum  aulloritate  fulti ,  illas  publicare  coacii  f  iimus,  fperantesprofelfb  ne¬ 
quaquam  novas  J  fed  ad  veras  ,  &  d  Deo  inftitutas  facr<e  fupcllettihs  formas  J  illa  omnia  re- 

V°Vafa  etiam  pene  reliqua ,  qua  in  facris  Ifraelitarum  adhibebantur  3  quibus  potuimus  iconibus 
confpicienda  propojumus  ;  ut  innumerabilia  facrarum  Scriptu?  at  um  loca  invia 3  &  ignota  y  noftris 
his  (ludus  ,  quibus  veterum  mores  aperiuntur  ,  pervia  Jierent  s  qua  obfcura  erant  diverjo- 
11  S  3  rum 


282  p  R  it  F  A  T  I  o.  28? 

rmn  Scriptorum  diBis ,  [entennifiue  ilhiflurenm  ;  fcubi  vero  opusfmfet ,  iUorirn  teftimo- 
nih  ac  tabulis  firmarentur :  tg  qu*  apud  prtdtlios  jam  doBiffimos  viros  non  habentur  aut 
fiib  latebris  antiquitatis  uti  a  remanferant ,  aut  omnino  ignota  ,  vi  hcbraici  vocabuli  difettffa  , 
Ftbmconm  quoque  xxufydq.  animadverfa  ,  Graecorum  ac  Romanorum  ritibus libratis  ,  Poeta. 
r«m  ac  Veterum  ,  tam  'Graecorum,  quam  Latinorum firmis  evolutis  ,  non  Jolum  facrorum  in¬ 
animentorum  forma: ,  fid  etiam  plurima  divinorum  Oraculorum  loca ,  ac  etiam  non  pauca  anu- 

anorum  Scriotorum  monumenta  explicata  remanerent  %  , 

Excurri  etiam  nunc  in  Bv,  &  ritus  veterum  idololatrarum  >  nunc  tn  mores  ,  &  B>j,  anti- 
quitatis  vefhgia  diligenter ptrfecutus  ,  quando  vel  locus  admonebat  vel  ufus  ,  &  res  exigebat. 
Nec  enim  alienum  a  [acris  Oraculis  ,  prophanorum  Scriptorum  tejhmonia  putari  debent ;  nam 
1  Praeli* a  quoque  Deo  Opt.  Max.  in  deferto  facra  fafhtrt  J  atque  ibidem  'Tabernaculum  ,  Ar- 
cam  &  vafa  aurea  ,  &  argentea  conptuturi ,  ab  o_yEgyptus  J  qui  ea  Ifr  delitis  fuffurati fue- 
rant\  eius  materia  vafa  mutuo  petierunt  J  cum  oNEgyptum  egrederentur.  Deum  autem  idjus- 
fiffe  conflat ;  ut  proprios  repeteret  dominos  fvppelleflilis  aurea  ,  &  argentea ,  quam  vis  J  atque 
tyrannica  fervit  ut  is  ratio  , juris  alieni  fecerat,  Quamobrem  a  qui  ,  ac  boni  confulendo  ,  d  f acris 
fuperflitio forum  hominum  j  vafa  repetere  qua  in  cultum  Idolorum  idololatra  adhibuerant  ; 

J ut  veri  ,  ac  Summi  Vei  religioni  repluantur  decet  facrorum  Oraculorum  Interpretem  ,  fa¬ 
crorum  que  utenfihum  contemplatorem .  Hmcaufpice  Deo  f  altum  eft  ,  ut  nen  Jolum  facra  Ora - 
cula  .  fid  etiam  plurima  ex  antiquis  Lapidibus  ,  Nummis ,  atque  Viftoriis  etiam  prophanis  ma- 
nifefla  fierent  j  qua  antiquitatum  fludiofos  juvare  poterunt. 

In  his  vero  elucidandis  ,  atque  effodiendis ,  quantum  negotii ,  difficultatis  fit ,  viderint  hi, 
qui  nos  in  methodo  componendi  hoc  unguentum  animadvertent ,  Aromatarii  'Unguentarii  ,  ££ 
Myropola  munera  exercuffie  ,  propter  ea  'Plinium  >  Diofcoridem  ,  Theophraflum  ,  Ariftote- 
lem  ,  Matthiolum }  Galenum  >  ^  alios  hujus  do  firma  viros  gravijfimos  evolviffe ;  referant  etiam 
alii  ,  qui  mmquam  fatis  fe  dixijfe  intelligunt  m  perferutando  filius  Altaris  holoc au florum 
formam  j  quam  Deijuffu  Moyfis  in  deferto  aptavit ;  cujus  tamen  formam  ex  Mofaicis  Oraculis 
monftravimus  :  &  in  Altari  Gradus  Craticula  j  Arula  ,  Foculi  ,  ££>  alia  fere  innumerabilia 
facrorum  miniftrorum  utenfiha  /tz  tenebris  antiquitatis  latebant ,  perfpicue  illufirantur. 

Viverfas  Altarium  formas  apud  Ifraelitas ,  Deum  minime  vetuiffe  perfpicuum  eft :  quin  potius 
non  folum  facra  oblata  fuper  Altaria  /0  //>/2*  fiub  limior  ibus  exceljifque  locis  .  /0- 

denfijfimas  arbores ,  gratanter  facrificia  admifjje ,  hi  lar  i  que  fronte  accepffie  ;  liquido  ex  divi - 

palam  fit  litteris.  Qua  ratione  etiam  facrorum  miniftri ,  0/00  fanflo  ungerentur  j  hoc  My- 
rothecio  aperitur:  quo  ritu  ,  quibus  caremoniis  Summi  Sacerdotis  confecratio ,  i  reliquorum  mi¬ 
norum  Sacerdotum  confer atione  diftingueretur ,  elucidatur,  itaque  tempus ,  ac  confecrationis  for¬ 
ma  inobfervata  non  relinquitur.  Sacerdotes  quoque  minime  una  cum  reliquis  inanimatis  utenftli- 
bus ,  /W  p0/?  i//rf  confecrata  monflrantur. 

Ad  qua  elucidanda  ,  00»  /0/zw/  variis  rerum  antiquarum  libris  ,  <20  nummorum  iconibus  ad¬ 
juti  fumus  j  quos  benigni  fime  nobis  commodavit  Ill.m,“  ac  R.mU!  “D.  Laurentius  Card.  Magalot - 
tus  j  qui  pro  fua  ,  quam  in  litteras ,  ac  litteratos  omnes  habet ,  propenfione  non  fimel ,  fid  fie- 
pffime  nos  ad  hac  fiudia  facra  incitavit,  ac  excitavit ,  excitata  vero  juvit ,  ac  fovit  ;  Jed  etiam 
uf  fumus  Nummis  j  veterum  Monumentis  ^  atque  Mu  fis  ,  qua  hic  Roma  habentur.  Vis  etenim 
fmpuvia ,  libatoria,  guttique  Vropoftioms  Menfa  qiiadriga  Salomonis  }  qua  Arcam  tegebat 
foculi  Altaris  aurei  „  Ihuribula  &  alia  plura  ;  quodque  magis  ejl ,  in  ipfa  facra  Arca  facrum 
Dei  Tribunal  ac  Imperatorium  folium ,  ab  aliis  quod  fciam  nondum  cognitum ,  in  propria  icone 
effigiatur  ^  quantum  fieri  pote  (i  elucidatur. 

Quia  vero  humiliter ,  ac  infime  de  noflris  fiadiis ,  £f)  lucubrationibus  fentire ,  propriamque  im¬ 
peritiam  fateri  mn  pudet ;  non  folum  illa  omnia  judicio  Sacrofianlhe  Romana  Ec  cie  fi  a  fubmiffa 
volumus  ;  pro  qua  Ecclefa  ,  illiufque  do  Urina  fanguinem  fundere  parati  fumus  ;  fied  etiam  do - 
fetioribus  viris  ,  ££>  virorum  doltionbus  lucubrationibus  iliorumque  lima  nofira  omnia  ficripta 
perpendenda  j  collimanda  ,  eradenda  j  &  ad  relfam  lineam  revocanda  libent ijfim e  fiubmitt imus  : 
nobif que  grati  (fimum  erit ,  non  folum  ab  illis  corrigi ,  verum  etiam  magno  lucro  a  (limabitur  ore, 
fcriptifque  admoneri  ubi  aliquid  refla  rationi ,  aut  f  acris  oraculis ,  qua  fiupra  rationem  fiunt , 
minus  confonum  in  nofi.ns  ftndiis  fiuboluerit  :  ubique  enim  ,  &  femper  veritati  adlaborare  cura¬ 
vimus  ;  quam  fi  alii  nobis  ipfis  feliciores  ajfequentur  ;  certe  omni  conatu  eam  venerabimur  ^tuebi¬ 
mur  ,  &  ample  flemur .  Quacumque  vero  his  non  confentient  j  aut  do  Dior  ibus  viris  minus  proba¬ 
ta  erunt ;  ab  his  deleta  ,  &  nofiris  omnibus  feriptis  eraja  ,  atque  omnino  expunfta  affirmamus  i 
femper  parati  >  quoties  opus  fuerit  tam  in  his  „  quam  in  fequentibus  Myrotheciis  palinodiam  re¬ 
cantare  ,  cum  aliquid  minus  cordate  d  nobis  prolatum  fuerit. 

Methodus  fcribendi  nofira  ut  his  fuit ,  non  ea  qua  decebat  facrorum  Oraculorum  Interpretem  jed 
quam  potuimus  fumus perjecuti :  ultra  vires  nofiras  aliquid  d  nobis  poflular e  iniquum  ejl.  nam  etiam 
rudes  lapides  Sculptoribus  occurrunt }  ut  ex  illis  detrafhs fiuperfluis ,  &  addendo  qua  dee  (fe  putantur, 
pulcherrimas  &  arte  dignffimas  forment  imagine  s  ;  quod  certe  doLhjres ,  &  eruditi  facere  poterunt. 
Dtmam  m  reliquis ,  qua  remanent  lucubrationibus ,  dignius  aliquid  pro  majefiate  Sacrorum  Oracu¬ 
lorum  exhibeamus :  quod fierventioribus  votis  a  Deo  Opt.  Max.  efflagito ;  cui  laudem ,  & gloriam  ex 
no(ris fiudiis ,  fi  quidpr  a fef erant  boni ,  debetur.  Inter  ea  Benevolum  Le  florem  oro,  ut  omnia  in  his 
ad  vivum  unguem  ne  refecet ; fid  erratis  meis  humaniffime  ignofeat ;  &  iis  etiam,  qua  re  fle  ficripta 
judicaverit  non  invideat.  Vale.  Im - 


284 


28$ 

Imprimatur ,  fi  videbitur  Reverendiffimo  Patri  CMagiflro  Sacri  P alat  ii  tylpo fio  lici. 

A.  Epifc.  Hierae.  Vicefg. 


EGO  Frater  Paulus  Ciera  Venetus  Auguftinianus  ,  in  Romana  Academia  publicus  Sacra¬ 
rum  Litterarum  Profeffor  ,  &  Theologus  llluftriflimi  ,  ac  Reverendiflimi  D.  Cardinalis 
Aloyfii  Caetani.  Vidi  ,  &  legi  Librum  mihi  tranfmiflum  a  ReverendilL  Patre  Magiftro  Ni¬ 
colao  Rodulfio  Sacri  Palatii  Magiftro  *  cui  titulus  eft  :  Sacrorum  EEeochrifmatun  Myrothe- 
cium  Secundum  &c.  Audore  Reverendiflimo  P.  F.  Fortunato  Scaccho  Apoftolici  Sacrarii 
Prcfedo.  Opus  fane  non  minus  arte,  ingenio,  dodrina.,  eruditione  plenum,  quamprimum 
ab  eodem  Audore  editum  i  nihilque  in  eo  animadverti  ,  quod  ,  aut  Catholicte  veritati ,  auc 
Chriftiante  pietati  adverfetur.  In  quorum  fidem  ,  &c.  Romte  ex  Monafterio  D.  Auguftini 
vili.  Non.  Febr.  1627. 

Ego  qui  fupra  F.  Faulus  Venetus. 


NE  quam  gravi /fimi,  &  eruditi  viri ,  d  primi  Sacrorum  EUochrifmatom  Tomi  le  Itione 
voluptatem  hauferunt  intermittant  ;  Opus ,  quod  primo  fimile  agnovimus ,  ut  in  lu¬ 
tem  prodeat  ,  facultatem  concedimus.  Roma  in  Palatio  t_Apo[lohco  die  xix.  tAueulH 
CH,  DC.  XXVII.  6 


Fr.  Nicolaus  Rodulfius  Ord.  Prted.  Sac.  Pal.  Magifter. 


R.mo  P.  F.  FORTVNATO  SCACCHO 


Ord.  Eremit.  S.  Auguftini , 

SACRARII  APOSTOLICI  PRAEFECTO; 

i MAGISTRI  F.  GEORGII  CW  AIG  RET II  BELGAE 

Carmen  Adgratulatorium. 


Ortunate  ,  Sacris  cui  praeffe 
ToiouL’  a i  haud  favores  , 

Sed  virtus  facit  ,  eruditioque 
Tum  quos  pervigili  fubinde  cura 
Profers  ingenii  undecumque  foetus  , 

Seu  VMTROT  HEC1U  M  S ACROP ROP HANU M 
Seu  prafentia  CO NS ECRATIO NIS 
Das  Oracula  ,  myflicofque  ritus 
DoUte  fcilicet  ,  ac  laboriosi 
Libris  explicitos  ,  perennibufque. 

O  fi  Belgiaca  fores  in  ora  J 
Nongenti  tibi  bafiatione 
Auguftiniada  tui  fodales 
Laffarent  quater  ,  ampliufque  dextram. 

Nunc  verfius  properant  ad  occupatum  ; 

Non  quales  dare  B  ARB  ER  IN  A  lMVSA 
Confuevit  faciles  &  elegantes. 

At  nulla  venere ,  horridi  ,  trementes 
Inter  tympana  Martis  ,  atque  turbas. 

Quod  fi  Dis  Superis  leve  ,  ac  decorum 

Ayvcq  ^eipot  /Sporoicrj  Tots  'fftasai  , 

ToX[jlcl  cois  trdgom  , 

Ei  fid  '7vd<r)(CfjLii  <x\y\  s  Jucejas  , 

A  Gigantibus  heii  minuta  turba  ; 

Qitod  fors  audierit  Sacer  Senatus. 

Sic  magnus  Pater  ,  atque  Rex  Sacrorum 
V  R  B  A  N  U  S  moderetur  aquus  Orbem. 


CATA- 


286 


287 

CATALOGUS  AUCTORUM, 


Qui  in  hoc  opere  citantur. 


A. 

ACcurfius  gloffa. 

Adolphus  Occonus. 
iElianus  de  inftruenda  acie, 

Silianus  de  varia  hiftoria, 

Alciatus. 

Alexander  ab  Alexandro. 

Alphonfus  T oftatus  Epifcopus  Abulenlis. 
Alphonfus  de  Caftro. 

Andreas  Mathiolus. 

Antonius  Auguft. 

Apollonius  Argonaut. 

Apulejus. 

Aquila  Bibliorum  interpres, 
Archidiaconus. 

Arias  Montanus. 

Arifteas. 

Ariftophanes, 

Ariftoteles. 

Arnobius.' 

Athenaeus. 

Avicenna. 

S.  Auguftinus. 

B  Aldus. 

Baradas. 

Barnabas  Briflonius. 

Bartolus. 

Benedittus  Arias  Montanus, 
Benedi&us  Pererius. 

S.  Bonaventura. 

Brecheus, 

Budaeus. 

c. 

CAjetanus. 

Chaldaeus  paraphr. 

Callimachus. 

Caffiodorus. 

Casfar  Baronius. 

Celfus. 

Clemens  Alexandrinus. 

Cicero. 

Clufius. 

Cointhus. 

'  Columella. 

Concilia. 

Conftantinus. 

Cornelius  Tacitus. 

Cornelius  Fronton. 

Corrafius. 

Couarruuias. 

D. 

DAlemcampius  hift.  plantar. 

David  de  Pomis. 

Diodorus. 

Dion. 

Diofcorides. 

Donatus. 

E. 

EUripides. 

Eufebius. 

Euftathius. 

Erizus. 

F. 

FErdinandus  de  Efcalante. 

Fernellius. 

Feftus. 

Feuardentius. 

Forrerius. 

Francifcus  Ribera. 

Francifcus  Suarez. 


Francifcus  Valefius. 

Fulvius  Urimus. 

G' 

GAbriel  Vafquez. 

Galenus. 

Garzias  Lulitanus. 

Galpar  Bauhinus. 

Geminianus. 

Genebrardus. 

Godefcalcus  Stevechius, 

Goltzius. 

Gothofredus ,  margines  digeft. 

S.  Gregorius. 

Gruterus. 

Guilelmus  Choul. 

H. 

HErodianus. 

Herodotus. 

S.  Hieronymus, 

Hieronymus  Prado. 

Homerus. 

Horatius. 

Hugo  Cardinalis. 

Hippocrates. 

Hugo  de  S.  Vidtorc. 

JAcobus  Boulduch, 

Jacobus  Gutherus. 

Jamblicus. 

Janus  Parrhafius. 

Joannes  Baptifta  Villalpandus. 

Joannis  Calvini  Didtionarium  corre£tum. 
Joannes  Maldonatus. 

Joannes  Medina. 

Joannes  Scapula. 

Joannes  Spondanus. 

R.  Jonathan. 

Jofeph  Bengorion. 

Jofephus  Hebraeus,  , 

S.  Ilidorus. 

Ilidorus  Clarius. 

Julius  Salinus. 

Juftiniani  inftitutiones. 

S.  Juftinus  Martyr. 

Juvenalis.  ^ 

LActantius  grammaticus. 

Lampridius. 

Laurentius  Valla. 

Lelius  Giraldus. 

Lipomanus. 

T.  Livius. 

Lonicerus  hiftor.  plantarum, 

Lucanus. 

Lucianus. 

Ludovicus  Dominicus. 

M. 

MAcrobius. 

Manilius  poeta. 

Marcellus  Virgilius. 

Marcus. 

Martialis. 

Martianus  Jurifconfultus. 

N. 

Nicolaus  de  Lyra. 

Nicolaus  Sanderus. 

Nonius. 

Nonnus  Dionyfiacon. 

O. 

OCtavius  Rofcius. 

Oribalius. 


Origenes. 

Orpheus, 

Ovidius. 


P. 


P  Aulus  Jurifconfultus. 

Paufanias. 

Petrus  Comeftor. 
Philippus  d’Aquin. 

Philo  Judaeus. 

Philoflrat.  de  vita  Apoll. 
Pierius. 

Plato. 

Plinius  Senior. 

Plinius  Junior. 
Plutarchus. 

Pollux. 

Polybius. 

Porphyrius  Ariflotelicus. 
Porphyrius  Pythagoricus, 
Propertius. 

Q* 


Uintilianus. 

R, 

Icardus. 


Q 

Rigaltius. 

Robertus  Bellarminus. 

Rodiginus. 

Rofinus. 

Ruellius  hiftor.  plantar.  ' 

S, 

SAbellicus. 

Salmafius. 

R.  Salomon. 

Sandtes  Pagninus. 

Seneca  Philofophus. 

Seneca  Poeta. 

Septuaginta  Interpretes 
Serrarius. 

Servius  Honoratus. 

Sigonius. 

Sophocles. 

Statius. 

Stobeus. 

Strabo* 

Suetonius. 

Suidas. 

T. 

TErentius. 

Tertullianus. 

Theocritus, 

Theophraftus. 

S.  Thomas  Aquinates. 
Thucydides. 

Tibullus. 

Tiraquellus. 

Torniellus. 

Trifmegiftus. 

Turnebus. 

V. 

Valerandus  Doureus  medicus. 

Valerius  Flaccus. 

Valerius  Maximus. 

M.  Varro. 

Vatablus. 

Vegetius. 

Virgilius. 

Vitruvius. 

Ulpianus. 


S  A- 


288 


289 


SACRORVM 

’  7 

ELAEOCHRISM  ATQN 

MYROTHECII  SECYNDI 


Quod,  infcribitur 

CONSECRATIONIS, 


Caput  Primum. 


*  Unguenti  Confecrationis  vocabula  explicantur. 


Ad  loca  Exodi  50.  Faciefipue  untlionis  oleum  Jantlum 
unguentum  compojitum  opere  unguentarii.  &  infra  : 
Hoc  oleum  untlionis  [antium  ent  mihi  in  generationes 
•vefiras.  Levit.  8.  Tolle  Aaron  cum  filiis  fu  is  ,  vefies 
eorum  ,  &  untlionis  oleum.  &  ad  alia  loca. 

Nguentum  quo  ex  Mofay- 
cis  inftitutis  Sacerdotes  inau¬ 
gurabantur  ,  altaria ,  utenfilia- 
que  facrificiorum  ,  tabernacu¬ 
lum  ,  altare  thymiamatis,  can¬ 
delabrum  ,  facra  arca  ,  ho- 
rumque  utenfilia  ,  &  reliqua 
Sacrorum  inftrumenta  confe- 
crabantur;  olei  fandi  vocabu¬ 
lo  fignificari ,  jam  ad  calcem  noftri  procedentis  My- 
rbthecii  monftravimus :  quin  etiam  mter  landa  olea, 
primam  fedem  libi  vendicare  ,  unguentum  hoc  prae- 
ftantiflimum  ,  fimulque  fandiflimum  ,  certiflimum 
efle  debet.  Eo  enim  non  folum  Sacerdotes  ,  facris 
minifteriis  operam  daturi,  ut  diximus,  initiabantur > 
&  utenfilia  ,  ac  fupelledilia  in  Dei  Optimi  Maximi 
cultum  factabantur  :  ut  merito  hac  folum  de  caula, 
hoc  oleum  SANCTUM  appellari  pollet  ;  fed 
quod  potius  eft  ,  fanditate  ipfiufmet  hujus  unguenti 
inftitutoris  ,  cujus  Deus  ipfe  fieri  voluit  ;  reliquo¬ 
rum  quoque  fandificandorum  virtute  SANCTUM 
dici  debuilfe  perfpicuum  eft.  Quapropter  ,  proce¬ 
dens  Myrothecium  ,  in  quo  de  unguentis  ,  de  qui¬ 
bus  facris  agitur  in  litteris  ,  univerfali  quadam  ratio¬ 
ne  adum  fuit  j  hoc  fequitur  Confecrationis  Myro¬ 
thecium  j  utj  generi  partes  refpondeant. 

Ut  vero  a  philofophis ,  peripateticifque  dogma¬ 
tibus  non  recedamus  ;  a  quidditate  nominis  facn  hu¬ 
jus  olei  ,  atque  ab  ejus  etymologia  exordiamur,  ne- 
ceflc  eft.  Sunt  enim  nomina,  imagines  quodam  ar¬ 
ticulato  ,  vocales  ,  five  fcripto  ,  cha*aderibufque 


D 


E 


F 


depido  ,  quibus  quo  didionibus ,  ac  vocibus  figni- 
ficantur  ,  manifella  fiunt :  quamobrem  qui  diligen¬ 
ter  etymologiam  tenebit  ,  vimque  nominis  notam 
habuerit  ;  fignificato  quoque  rei  notitiam  ,  atque 
quidditatem  perfpicuatn  habeat  opero  pretium  erit. 

Unguentorum  autem  nomina  fumi  folita  ,  non¬ 
numquam  ab  aromatibus  ,  quo  illius  compofitionem 
ingrediebantur,  diximus  Myrothec.  1.  cap.  21.  in¬ 
terdum  a  loco  ,  in  quo  praeftantiora  illa  ipfa  habe¬ 
bantur  unguenta;  nonnumquam  ab  effedu;  aliquan- 
jdo  etiam  ab  artifice,  qui  illud  ipfum  unguenti  genus 
excogitaflet  :  de  quibus  omnibus  fufius  ibi  a  nobis 
didum  fuit.  Ab  aromatibus  igitur  nomen  huic  un¬ 
guento  dare  fi  velimus  ,  COS  TINUM  dici  pol¬ 
let  :  tum  ratione  cofti  ,  quo  nihil  in  ejus  compofi- 
tione  ,  quam  Deus  cap.  30.  Exodi  tradidit ,  pro- 
ftantius  inter  aromata,  quo  unguentum  hoc  compo¬ 
nebant  ,  aut  eo  dignius  ingrederetur  :  tum  etiam , 
quod  unguenta  ex  arte  unguentaria  ab  eo  aromate  ap¬ 
pellabantur,  quodpoftremo  loco  unguentariam  com- 
politionem  condiebat,  ficuti  cap.  22.  primi  Myro- 
thecii  oftendimus. 

Si  vero  a  loco  hujus  unguenti  nomen  fumendum 
eflet ,  SYN  AICU  M  dici  deberet,  Nam  in  de¬ 
ferto  Synai  Deus  Moyfem  alloquutus  ,  hoc  genus 
unguenti  apparare  julfit.  Cum  enim  foedus  in  Sy¬ 
nai  iniiflet  cum  populo  Deus  benedidus,  &in  eodem 
monte  intra  caliginem  nubis  Moyfes  introilfet  ,  ut 
dicitur  Exodi  cap.  zy.  dum  Moyli  recenferet  Deus, 
quas  oblationes  fibi  admitti  vellet  ,  &  in  cultum  ta¬ 
bernaculi  offerri  ;  tandem  ait ,  Oleum  ad  luminar  ia, 
concinnanda  ,  aromata  in  unguentum  ,  &  thymiamata 
boni  odoris ,  fupple  accipies  ,  dum  filii  Ifrael  offe¬ 
rent. 

Ab  artifice  nomen  huic  unguento  tribuentes,  DI¬ 
VI  NUM  appellandum  erit.  Deus  enim  artifex, 
atque  inventor  hujus  prseftantiffimae  compofitionis , 
T  Qua 


2-90 


Sacrorvm  Elteochrismathn.  291 


qua  Sacerdotes  ,  &  facra  utenfilia  confecrarentur  , 
haberi  voluit.  8c  merito  quidem  ,  quod  enim  in  Dei 
obfequium  mancipabatur  i  five  illud  animatum  eflet, 
ut  Sacerdotes ;  live  inanime  ,  ut  reliqua  facrorum 
utenfilia;  divinitatis  quodam  charadlere  materiali  in- 
Jlgniri  debuit,  cujus  characteris ,  ac  materiae  quo  illa 
fignanda  erant,  alium  quam  Deum  auCtorem  habe¬ 
re  nequibant,  quamobrem  dicitur  Exodi  30.  Lo- 
quutufque  efi  Dominus  ad  Aioyfen  dicens  :  Sume  tibi 
aromata  prima  myrrha  ,  &  eletla  quingentos  Jiclos  ,  & 
cinnamomi  medium  ,  idefi  ducentos  quinquaginta  Jiclos , 
calami  Jimiliter  ducentos  quinquaginta  Jiclos  ,  cafia  au¬ 
tem  quingentos  fidos  in  pondere  Santluarii  ,  oleum  de 
olivetis  menfuram  Hin. 

Si  vero  denique  ab  effedtu  ,  oleum  hoc  nomen 
fortiri  debeat ,  &  a  facris  oraculis  nobis  recedendum 
minime  fuerit  ,  etiam  quantum  ad  nomen;  oleum 
CONSECRATIONIS  appellandum  erit ,  ut 
cap.  29.  Exodi  appellatur  ;  in  quo  Deus  confecrari 
Sacerdotem  jubet  a  Moyfe  ,  dicens  :  Et  oleum  un¬ 
thonis  fundes  fuper  caput  ejus  ,  atque  hoc  ritu  confecra- 
bitur.  &  faepiffime  alibi ,  hoc  idem  nomen  facro  huic 
unguento  tribuitur,  ita  ut  qux  hoc  oleofanCto  unCta 
non  efient,  nulla  ratione  facra  haberentur,  quia  Exo¬ 
di  40.  dicitur  :  Omma  unthonis  oleo  confecrabis ,  utfint 
Santla  Santlorum. 

Nec  erit  praetereundum  ,  quod  multiplex  cum  ef- 
fet  oleorum  ,  &  unguentorum  ufus;non  folum  apud 
Gentiles  ,  fed  etiam  apud  Hebraeos  ,  ut  fatis  lucu¬ 
lenter  praecedenti  Myrothecio  monltravimus  j  qui¬ 
bus  omnibus  ad  corpus  perungendum  veteres  ute¬ 
bantur  :  oleum  tamen  hoc  ,  quo  Sacerdotes  ex  divi¬ 
nis  inftitutis  facrabantur  •,  per  antonomafiam  &  ex¬ 
cellentiam  ,  in  facris  litteris  ,  oleum  unthonis  appel¬ 
labatur  ,  &  hebraicc  nr}f  fcemen  hamifcha :  qua¬ 

li  reliqua  unguenta  ,  vel  ad  unCliones  non  eflent  ; 
vel  unguedine  caruifient.  Cujus  denominationis  ra¬ 
tio  ut  inveflfigetur  ,  obfervare  oportet  ,  duobus 
quidem  vocabulis  facra  oracula  ,  noftrum  unguen¬ 
tum  CONSECRATIONIS  appellare  confuevifle  ; 
aliquando  enim  oleum  fandum ,  generali  quodam  no¬ 
mine  dici  folet  :  interdum  lingulari  ratione  oleum  un¬ 
thonis  illud  nominare  ,  mos  ell  in  divinis  oraculis  , 
ut  ex  locis  facris  perfpicuum  ell.  Nam  agitur  de 
hoc  facro  oleo  cap.  30.  Exodi  ,  in  quo  ex  Dei  prx- 
fcripto  illius  compofitionis  methodum  ,  Deus  iple  , 
Moyfi  praefcribere  dignatus  efi:  :  &pollquam  de  aro¬ 
matibus  lingulis  ,  qux  illius  compofitionem  ingre¬ 
diebantur  ,  difleruit  ,  fubintulit  ,  quafi  vellet  no¬ 
men  unguento  imponere  ,  Faciesque  unttionis  oleum 
fandum  unguentum  compoftum  opere  unguentarii :  Grx- 
ce  ,  Kj  vtoir^ii  dvro  iAcuov  'gficp.co  ciyiov  ,  /avpov  j uvgt- 

tAouov  uyicv  'hou'  Sep¬ 

tuaginta  legunt,  hoc  ell.  Et  facies  illud  oleum  un¬ 
thonis  fandum  unguentum  ,  unguentatum  arte  unguen¬ 
tarii  ,  chrifma  unthonis  fantlum  erit.  &  parum  infra 
eodem  nomine  appellatur.  Similiter  Levit,  cap.  8. 
cum  agitur  de  eredtione  tabernaculi  ,  altarium  ,  & 
facerdotalis  dignitatis  inftitutione  :  qux  omnia  lacra 
hujus  unguenti  undtione  facrabantur  ;  dixit  Domi¬ 
nus  ad  Moyfem  ,  Tolle  Aaron  cum  filiis  fui  s  ,  vefies 
eorum  ,  &  unthonis  oleum.  Septuaginta  legunt  ,  ^ 
t 0  tAouov  t?  •gf.a osq.  id  efi:  ,  &  illud  oleum  unthonis. 
quo  pariter  nomine  facrum  hoc  unguentum  ,  pluries 
in  eodem  capitulo  appellatur.  Numerorum  cap.  3y. 
hujus  unguenti  meminit  facra  Scriptura  ,  &  oleum 
fantlum  illud  appellat,  ell  enim  lermo  de  civitatibus, 
qux  ex  Dei  prxfcripto  ,  ad  fecuritatem  illorum  fu- 
turx  erant ,  qui  cafu  &  fortuito  aliquem  interfecif- 
fent  :  qux  quidem  in  unaquaque  tribu  Ifraelitica  di- 
ftributx  ,  hinc  inde  per  totam  terram  Promiffionis 
difpergebantur  :  ut  omnibus  ad  refugium  prxlloel- 
fent ,  quoufque  (ut  ibi  dicitur  j  Sacerdos  Magnus , 


A 


B 


C 


qui  oleo  landlo  undlus  fuerat  ,  moreretur  :  qua  oc- 
cafione  ,  hoc  oleum  ,  Santlum  fimiliter  appellatur, 
fed  de  illo,  fub  hoc  nomine,  egimus  libro  prxee- 
denti  cap.  53.  quamobrem  nihil  nunc  de  eodem  fub 
hac  ratione  ,  fed  tantum  quatenus  oleum  undtionis 
dicebatur  ,  nobis  confiderandum  remanet,  quia  hoc 
nomine  appellabatur  ,  per  ordinem  ad  confecratio- 
nem,  per  quam  utenfilia  facra,  in  Dei  cultum  man¬ 
cipabantur. 

Quia  vero  harum  didtionum  ,  oleum  unthonis  ety¬ 
mologia  ,  potiflimum  ex  hebraica  phrafi  attendenda 
efi:  'y  cujus  proprietati, fignificationem olei undtionis, 
cum  primis  tribuere  debemus  j  propterea  hebraicx 
voces  penfandx  erunt.  Appellabatur  enim  hoc  un¬ 
guentum  hebraice  ,  ut  diximus  ,  I?1?  fcemen 

hamifchah  ,  Grxce  i Iaouov  ^^J<rhoc'  »  &  etiam  dyiov 
p.vj>ov'  quali  pofterior  didtio  hebraica,  &C  grxea  epi¬ 
theta  ,  proprietatem  ,  ac  dignitatem  hujus  unguenti 
aperire  deberent. 

Singulas  igitur  voces  hebraicas  confiderantes  a  pri¬ 
ma  1??  fcemen  exordiamur  :  qua  pinguedinem  ,  non 
tam  olei  ,  quam  alterius  cujufcumque  rei  ,  in  prx- 
cedentis  Myrothecii  cap.  1.  lignificari  oltendimus. 
propterea  enim  arbores  gignentes  picem  ,  aut  alium 
quemcumque  liquorem  llillatitium  ,  five  oleagino- 
fum  ,  arbores  olei ,  ac  pinguedinis ,  dici  confuevifle, 
8c  hoc  vocabulo  fcemen  ,  lignificari  ,  plurima 
facrarum  litterarum  loca  tellantur:  ut  3  Reg.cap.  6. 
arbor  olivx  agitur  bi  de  materia  illorum  duorum  Che 
rubim,  quos  neri  Salomon  juflit.  &  in  Dei  templo, toto 
orbi  venerando  ,  intra  Sandtum  Sandlorum  repofuit. 
de  lignis  olivarum  in  noftro  textu  dicuntur  fadti  :  in 
Hebrxo  pro  lignis  olivarum  habetur  E?  '•?£  nghaz.e 
fcemen  ,  id  ell  ligna  pinguedinis,  quod  idem  repeti¬ 
tur  ibidem  in  Eru£tura  odiolorum  ,  qux  ad  oraculi 
latera  polita  ,  aditum  ad  Deum  prxllabant  :  live 
fermo  lit  de  pofifibus ,  five  de  reliquis  ,  quibus  illa 
ollia  claudebantur  ,  £c  ornabantur.  Nehemix  quo¬ 
que  8.  cap.  cum  de  celebratione  fefii  tabernaculorum 
fub  Elclra  agitur.  Scriptura  lacra  folia  ligni  pinguedi¬ 
nis  ,  in  conllrudtione  tabernaculorum  alfumenda  de- 


E 


F 


cernit,  dicens,  l?f  W  El’, :  quod  interpretatur Pag- 
ninus  frondes  arboris  pmus.  fed  magis  proprie  ad  lit¬ 
teram  dicemus  folia  ligni  olei.  Ifaix  c.  4i.ejufdem  ar¬ 
boris  fimiliter  meminit  Propheta ,  dicens  VI!  id 
ell  ,  arboris  olei  ,  live  pinguedinis,  quamvis  igitur 
lateat ,  quodnam  genus  arboris  illud  efiet  ;  nec  fic 
prxfentis  inflituti  hoc  determinare,  liquido  tamen 
conllat  ,  pinguedinem  quamcumque  ,  five  oleum  , 
five  unguentum  ,  five  relinam  ,  five  balfamurn ,  aut 
aliud  fimile  fuerit  ,  voce  I?1?  fcemen  lignificari. 

Polleriorem  didlionem,  nimirum  hamifchah, 

qux  oleo  ,  live  unguento  nollro  adjungitur  ,  non 
omittamus  ,  ut  ambabus  his.  di<5lionibus  cognitis ,  un¬ 
guenti  quoque  fanfti  ,  de  quo  agimus  ,  natura  fiat 
nota,  ea  enim  di£tione  ,  proprietas  unguenti  Confe- 
crationis  aperitur  ,  &  ab  aliis  oleis  differentia  expli¬ 
catur  ;  quamobrem  radicem  ,  fignificatumque  dili- 
gentiflime  hujus  di6lionis  hamifchah  requira¬ 
mus  oportet,  venit  enim  a  radice  mafchiah ,  qux 

in  fua  llrifta  fignilicatione  ,  unxit  interpretanda  erit. 
Licet  in  prxcedenti  lib.  cap.  39.  eligere  etiam ,  juxta 
diverlitatcm  rerum  ,  de  quibus  ell  fermo  ,  quando¬ 
que  fignificare  dixerimus,  de  quibus  nihil  in  prx- 
fentiarum  ,  fed  tantum  ad  rem  ,  de  qua  agimus , 
fermo  noller  dirigetur,  quapropter  licet  dux  illx  con- 
jun£lx  diftiones  ,  in  quodam  lato  genere  fignifican- 
1  di  ,  oleum  eledlionis  ,  rc£le  interpretari  pollent  ; 
cum  ad  facerdotium  ,  vel  ad  regnum  qui  eligeban¬ 
tur  ,  ut  eledlioni  nihil  deeflet  ,  oleo  quoque  unge¬ 
rentur;  proprie  tamen  &  llridle,  conjundtx  illx  di- 
dliones  ,  oleum  unthonis  interpretari  debent. 

Nec  prxtereundum  puto  ,  nomine  olei  unthonis  , 


ne^ 


2p2 


Myrothecivm  II. 


293 


B 


nequaquam  appellatum  in  facris  oraculis  illud  oleum, 
quo  Reges  inaugurabantur;  de  quo  fequenn  Myro- 
thecio  tractabimus  ;  fed  illud  folummodo,  quo  Sa¬ 
cerdotes  ,  6c  utenfilia  divini  culpas  confecrabantur. 
Et  quamvis  non  defuerint  ,  qui  eodem  oleo  Sacer¬ 
dotes  initiatos  ,  &  Reges  inauguratos  putaverint  ; 
(quod  nos  in  pnefentiarum  inveitigare  nolumus,  fed 
ad  noltrum  Myrothec.  3.  remittendum  duximus;) 
quod  tamen  facerdotale  tantum  oleum  ,  nequaquam 
vero  Regium  ,  oleum  unblionis  diceretur;  non  folum 
olei  hujus  Confecrationis  dignitatem,  quam  maxime 
commendat  ,  fed  etiam  perfonarum  illarum  ,  quae 
hoc  oleo  confecrabantur  faftigium  extollit  ;  ut  pro- 
pterea  dignitas  facerdotalis  ,  folius  hujus  olei  confe- 
cratione  ,  Regio  munere  longe  dignior  haberetur. 
Quamvis  vero  eodem  oleo  Sacerdotes  ,  Regesque 
inaugurarentur  ,  ut  aliqui  dixerunt  ;  nihilominus 
quia  ufus  hujus  olei  >  &d  Sacci  dotes  conicci  andos 
erat  :  &hacdecaufa,  quafi  per  quamdam  excellen¬ 
tiam  ,  &  antonomafiam  ,  untttoms  oleum  dicebatur  ; 
tam  unguenti  ,  quam  illorum  ,  qui  eo  lacrabantui 
excellentiam  aperit. 

Verum  Septuaginta  Interpretes  apertius  ,  me  ju¬ 
dice  ,  pneflantiapa  ,  dignitatemque  hujus  olei  atten¬ 
dentes  ,  duobus  jam  pofitis  epithetis  ,  praeftantiam 
noftri  unguenti  exprimere  tentarunt  :  illud  enim  un¬ 
guentum  x&^P^  primo  appellarunt  ,  deinde 

Zytov  pqov  ,  ut  duplici  phrafi  ejufdem  olei  pncftan- 
tiam  declararent,  priori  dicendi  modo  ,  oleum  hoc  , 
illud  idem  fore  fignificarunt  ,  quod  x^y»  ex¬ 
cellentiam  a  veteribus  dicebatur,  licet  enim  x&^y1* 
idem  quod  unguentum  valeat  :  per  antonomafiam  ta¬ 
men  ,  &  excellentiam  ,  inter  odoratas ,  Sc  unguen¬ 
tarias  compofitiones ,  quorum  uius  erat  in  lacris ,  ali¬ 
qua  fuit,  quas  lpeciali  nomine  Chrifma  appellabatur. 
Fuifle  autem  genus  quoddam  fpecialis,  ac  facratifli- 
tns  compofitioms ,  quas  apud  iacros  Chrilma  appel¬ 
laretur Joannes  cum  dixit,  ^  vW?  to  x^y^  ° 

Gin  «tt’  dv tS  ,  aperuit.  :  ita  epilt.  1.  cap.  z.  Septua¬ 
ginta  igitur  Chrifma  hoc  unguentum  Confecrationis 
nominarunt  ;  quafi  dicere  vellent ,  hoc  oleum  Con¬ 
fecrationis  illud  e  fle  ,  quod  per  antonomafiam  San- 
£tum  Unguentum  dicebatur.  Sic  enim  in  illo  30. 
Exodi  dixere  :  ^  7roi  fl<!f  do  to  to  'Iawov  xtz-^y^'  nqn 
enim  dixere  ,  &  facies  illud  oleum  xeJcy<*r&  >  id 
efl; ,  oleum  un&ionis  ;  fed  dixerunt  ,  6c  facies  illud 

oleum  xeJfy*’  , 

Pofteriori  epitheto  ,  8c  dicendi  phrafi  ,  dyiov  y.o- 

,  Septuaginta  Interpretes ,  hoc  benedi&um  un¬ 
guentum  appellarunt  :  ideft  ,  Santtum  Vnguentum. 
qua:  vocabula  non  funt  omnino  praetereunda  ;  non 
enim  dixere  oleum  fanblum  ,  neque  illud  appellarunt 
Santtum  oleum  ,  ficut  in  Pfalmis  oleum  quo  Reges 
inaugurabantur  ,  a  Propheta  appellatur  ;  fed  hoc 
oleum ,  de  quo  agebatur  in  cap.  30-  Exodi ,  Sanctum 
unguentum  appellarunt  ;  ad  differentiam  reliquorum 
unguentorum  ,  quorum  ufus  erat  apud  prophanos  : 
qui  etiam  prasftantiflimis  odoratis  compofitionibus  , 
&  unguentis  abutebantur  in  balneis  ,  in  poculis ,  & 
quod  adhuc  magis  efl,  in  venerem  ;  ut  Myrothecio 
prascedenti  jam  fufe  monftravimus.  aliquod  tamen 
unguentum  huic  fimile  ,  quo  una  cum  fragrantia  , 
divinitatis  etiam  fpecimen  quoddam  impertiretur,  ex¬ 
cogitare  nequiverunt,  quamobrem  hoc  unguentum 
Sanftum  dicebatur;  quod  eoutiprasterquam  ad  ufum 
Confecrationis ,  vetitum  eflet  :  &  quicquid  eo  un¬ 
geretur  ,  fan£lificaretur.  Sic  enim  dicitur  Exodi  40. 
Et  a/fumpto  unthonis  oleo  unges  tabernaculum  cum  *vafls 
fuls ,  ut  fanSlificentur  j  altare  holocaufli ,  &  omnia  vafa 
ejus ,  labrum  cum  baji  fua  ,  omnia  unShoms  oleo  confe- 
crabis  ,  ut  fint  Santta  Sanblorum. 

Sed  ut  aliqua  etiam  myllica  ,  praster  noftrum  mo¬ 
rem  ,  in  medium  afferantur :  10I2  fcemen  hami- 


D 


fchah  ,  in  divinis  oraculis ,  nequaquam  fine  myftc- 
rio,  hoc  unguentum  fuifle  appellatum  putabimus: 
fed  propterea  hoc  nomine  diditum  ,  quafi  oleum  hoc 
Mcfiiam  refpiceret.  Eodem  enim  nomine  Mcflias 
nuncupatur  ;  unctufque  interpretatur.  Nam  per 
illud  oleum  unftionis,  facra  vafa  ,  templum  ,  taber¬ 
naculum,  altare,  &  Sacerdotes  ,  ut  diximus  confe- 
crandi  erant :  quas  omnia  Chriflum  Dominum  figu¬ 
rabant  ;  qui  holtia  ,  Sacerdos  ,  templum  ,  taberna¬ 
culum  ,  &  altare  oblationis  ,  ac  facnficii  fuit  :  per 
quam  oblationem  ,  Sc  facrificium,  omnipotens  Deus 
hominibus  propter  illorum  fcelera  ,  merito  indignatus, 
placatum  fe  voluit.  Quia  enim  Chriftus  Salvator 
noiter  ,  digniori ,  facratiorique  oleo  pras  omnibus 
aliis  inungendus  erat ;  nimirum  oleo  gratia;  habitua¬ 
lis  ,  oleo  undtionis  hypoflaticae  ,  oleo  perfonae  Spiri¬ 
tus  fanCti  ,  fupra  ipfum  in  columbae  fpecie  defeen- 
dentis  ,  oleo  quoque  perfonalitatis  Patris  ,  divinitate 
in  fpecie  nubis  apparente  ,  deque  illius  filiatione 
teffimonium  praeftante  ;  ideo  digniori  prae  catteris 
oleo  unctus,  Meflias  per  excellentiam  eff  appellatus. 

Chriffi  facerdotium  teftatur  David  in  Pfalmo  109. 
dicens  ,  En  es  Sacerdos  in  aternum  fecundum  ordinem 
APelchifidech.  Sacerdotem  &  hoftiam  fuifle ,  docuit 
Paulus  ad  Hebr.  9.  dicens  :  Chriflus  ajfftens  Pontifex 
futurorum  bonorum  per  amplius  ,  &  perfeEhm  taberna¬ 
culum  non  manuf alium  ,  idefl  non  hujus  creationis ,  ne¬ 
que  per  fanguinem  hircorum  ,  aut  vitulorum  j  fed  per 
proprium  fanguinem  introivit  femel  in  fanEla.  Quibus 
fane  Paulus  ,  Chriftum  Sacerdotem  ,  &  facrificii 
vidffimam  fuifle  ,  qua  Deus  placaretur  ,  aperire  vo¬ 
luit.  cap.  vero  3.  ejufdem  epiffolte  Chriftum  Altaris 
rationem  habuifle  demonftrat  ;  cum  ait  :  Habemus 
Altare  ,  de  quo  edere  non  habent  poteflatem ,  qui  taber¬ 
naculo  deferviunt.  Quo  in  loco  fecundum  commu¬ 
nem  DoCtorum  opinionem  ,  nomine  altaris,  Chri¬ 
flus  intelligitur.  Sed  etiam  templum  ,  &  taberna¬ 
culum  Chriftus  interdum  dicitur,  quia  in  ipfo ,  di¬ 
vinitatis  plenitudo  habitavit.  Nam  fi  de  nobis  vilif- 
fimis  homuncionibus  dicit  Apoftolus  :  Templum  Dei 
fa nilum  efl  ,  quod  eflis  vos :  multo  verius  templum 
Dei  Chriftus  dicitur  ;  quemadmodum  ubique  Patres 
fatentur. 

Cum  igitur  Chriftus ,  tabernaculum  ,  templum  , 
altare  ,  vi&ima  ,  Sacerdos  ,  &  vas  fieri  minifterii  , 
ad  expiationem  peccatorum  totius  mundi  fuerit;  qui 
etiam  proprio  cruore ,  placato  Patre,  nobis viliflimis 
hominibus  ,  qui  nafcebamur  filii  ira;  ,  meruit  au¬ 
xilia  gratis  :  merito  oleum  ad  illorum  confecratio- 
nem  ,  ex  Dei  praeferipto  faftum  ,  oleum  unclioms 
dicebatur,  hebraice  1?^  fcemen  hamtfcha ; 

quafi  dixeris  ,  oleum  Meflias  :  quia  ex  meritis  Mef- 
fite  vis  omnis  fan£tificans  ,  illi  oleo  communicaba¬ 
tur.  ut  ab  illo  ulque  tempore  ,  in  quo  ficra  illa  vafa 
in  Dei  cultum  deftinata  fuere  ,  &C  oleo  a  Deo  infti- 
tuto  confecrata;  non  alia  ratione  ad  peccata  expianda 
caeremonias  illas  prodefle  potuifle  ,  fignificaretur  ; 
quam  fanguine',  &  ex  mentis  Meflias  venturi,  cu¬ 
jus  nos  do&rina  llluftrati,  cohaeredes  fumus  in  fpem 
vita;  teternae. 


CAP. 


II. 


Numeratce,  appenfaeque  pecuniae  antiquiffiMU| 
ufus  j  in  pretio  unguenti  confecrationis 
offenditur. 


Ad  locum  Exodi  30.  Sume  tibi  aromata  prima  myr- 
rha ,  cr  electa  quingentos  flclos  ,  calami  flmilit er  du¬ 
centos  quinquaginta  ,  cafla  autem  quingentos  flclos 
in  pondere  SanSluarti ,  olei  de  olivetis  rnen furam  Hin. 
&  ad  alia. 

T  z  S  a  N- 


SACRORVM  ELiEOCHRlSMATAN. 


294 

/'"'Ancti  hujus  unguenti,  ac  olei  Confecratio- 
^nis  praedantia,  ex  pluribus,  iisque  non  con- 

temnendis  capitibus,  nobis  expifcanda  eft.  nec 
enim  capita  defunt,  ex  quibus  illius  dignitatem  hau¬ 
rire  poflimus.  nam  quod  ufus  illius  omnibus ,  ex¬ 
ceptis  Sacerdotibus ,  a  Deo  prohiberetur,  argumen¬ 
tum  non  infimum  praeftantiae  hujus  unguenti  prae- 
ftat.  aromatum  quoque  excellentia  ,  quammaxime 
commendat  ejufdem  unguenti  fragrantiam,  dignitas 
etiam  auctoris,  nempe  Dei,  ex  cujus  praefcripto 
unguentum  hoc  parari  debuit,  coeleftem  illius  fubli- 
mitatem  explicat;  &  denique  pretium  illiusunacum 
reliquis,  fundamenta  quidem  funt  non  contemnen¬ 
da  ,  ad  excellentiam,  praeftantiam,  £c  dignitatem 
fandi  hujus  unguenti  hauriendam. 

Verum  reliquis  jam  fupra  enumeratis  capitibus 
omiflis,  quod  vel  humanum  captum  excedant,  vel 
quod  infra  magis  fufe  funt  explicanda:  in  praefentia- 
rum  unguenti  hujus,  atque  aromatum  valorem  con- 
fiderabimus;  &  ex  eo  ejufdem  dignitatem  oftendere 
tentabimus:  de  quo  Deus  cap.  30.  Exodi,  cum  re¬ 
gulam  compofitionis  illius  praefcriberet ,  Moylemhis 
verbis  alloquitur :  Sume  tibi  aromata  prima  myrrha , 
&  electa  quingentos  Jiclos ,  &  cinnamomi  medium ,  idefi 
ducentos  quinquaginta  Jiclos  ,  calami  Jlmiliter  ducentos 
quinquaginta  ,  cajtdt  autem  quingentos  Jiclos  m  pondere 
SanSluarii ,  olei  de  olivetis  menfuram  hin.  Ex  quibus 
clare  colligitur  pretium  ifiorum  omnium  aromatum, 
five  fandi  hujus  unguenti,  ex  his  aromatibus  com¬ 
ponendi  ,  ad  fummam  mille  ,  &  quingentorum 
fidorum  afcendifle:  quem  etiam  numerum  excedet, 
addito  fupra  didae  fidorum  fummae  olei  pretio,  ex 
quo  una  cum  aromatibus  ,  fandum  Confecrationis 
unguentum  parabatur. 

Quia  vero  omnia  praedida  aromata,  in  ea  menfu- 
ra  olei  infundenda  ,  ea  ratione  oleo  commifceban- 
tur  i  ut  oleum  infpiflatum  eorundem  fubftantiam, 
ac  odoratam  qualitatem  ebiberet  ,  ac  poftmodum 
fubftantia  odorata  ex  hisexprefla,  unguentum  inde 
pararetur}  nec  id  fieri  poterat  juxta  regulas  artis, 
nunc  ignotae ,  fine  aromatum  concodione  ,  ut  ex 
cap.  4.  Job.  oftenditur  ,  cum  potentia  Behemoth 
defcribitur  per  haec  verba :  Fervefcere  faciet  quaji  ollam 
profundum  mare ,  &  ponet  quaji  cum  unguenta  bulliunt. 
Propterea  cogimur  fateri ,  menfuram  Hin  olei,  quas 
duodecim  libras  capiebat  ,  adhuc  tantillum  dimi 
nuendam  ,  ad  unicam  totius  olei  partem:  atque  hac 
ratione  ,  undecim  libras  fandi  hujus  prasftantifiimi 
unguenti,  mille  quingentorum  fidorum  valorem  ex¬ 
cederet  :  ex  quo  fane  pretio,  praedantia,  excellen¬ 
tia,  dignitas  quoque  hujus  unguenti,  non  obfcu- 
re  colligitur. 

Sed  pofiet  aliquis  fufpicari ,  nequaquam  in  facro 
textu,  fermonem  de  ficlo,  aut  moneta  aliqua  nume¬ 
rabili  haberi  :  fed  de  pondere  :  quod  enim  nobis  eft 
in  vulgatis  exemplaribus  fidus  ,  hebraice  legitur 
^RR.  fceqel  ,  quod  venit  a  verbo  fciaqal ,  valet- 
que  librare ,  feu  ftatera ,  aut  lance  aliquid  pondera¬ 
re.  juxta  quam  praedidi  loci  ex  cap.  30.  Exodi  ex¬ 
politionem,  fenfus  ellet;  quingentas  libras  cafiae  ac¬ 
cipi  deberi,  in  hac  facri  unguenti  compofitione}  to¬ 
tidem  myrrhae,  ducentas  ac  quinquaginta  libras  ca¬ 
lami  aromatici ,  nec  non  etiam  totidem  cinnamomi 
optimi  ,  ut  jam  fidi  nomine  ,  pondera  accipienda 
forent. 

Verum  quam  vanum  ,  &  a  vero  facrorum  codi¬ 
cum  fenfu  ,  alienum  fit  tale  figmentum  ipfa  un¬ 
guentaria  ars  plene  explicat.  Fieret  enim,  ut  mille, 
6c  quingentas  librae  prasftantilfimorum  aromatum  im¬ 
bibendas  in  duodecim  olei  libris  eflent.  tot  enim 
unico  olei  Hin  comprehendebantur  :  qua  menfura 
Deus  unguentum  fandum  componi  conrtituerat.  ita¬ 
que  eunda  recenfita  aromata  commifcenda,  quaflan- 


295 


A 


B 


D 


E 


da  ,  pulverizanda  ,  &  componenda  duodecim  olei 
libris,  in  unguentum  fuiflent.  quantum  vero  ab  un¬ 
guentaria  arte  haec  diftent,  nemo  eft  qui  non  vi¬ 
deat}  etiam  qui  unguentariae  artis,  prima  lolum  ele¬ 
menta  guftaverit.  Nam  ex  recenfitis  aromatibus  in 
unguentum  componendis,  quasdam  in  pulverem  re¬ 
digebantur,  &  alia  quaflabantur}  quapropter  totum 
illud  oleum,  in  pulveribus  unius,  vel  alterius  aro¬ 
matis  abforberetur :  nec,  quod  adhuc  magis  eft ,  il¬ 
lud  idem  oleum,' quod  aramata  ebibiflet ,  extrahi, 
aut  aliquod  unguenti  genus  ex  illo  haberi  pofiet,  ut 
Deus  ftatuerat  in  confecratione  facrorum. 

Nec  aliquem  turbent  noftri  vulgati  interpretis 
verba,  qui  ftimenda  fore  hasc  aromata,  in  pondere 
Sanduarii  praefcripfit ,  ut  propterea  de  pondere  (aerum 
interpretem,  cum  ficli  meminit,  intelligendum  ve¬ 
lit}  nequaquam  vero  de  aliquo  monetae  genere,  nam 
ex  hebraica  ledione  facri  Interpretis ,  fenfus  perfpi- 
cu lis  fiet,  ubi  namque  nos.  legimus  in  pondere fanttua- 
ru ,  hebraice  habetur  '^JJ^Wfbefcekelhakodes.c^aoiX 
nos  reddere  pofltimus  ,  &  optime  una  cum  Pagni- 
no ,  &  Aria  Montano  in  ficlo  Sanduarii.  nam  didio 
fceqel ,  tam  monetam,  quam  pondus  fignificat : 
ficut  etiam  libra  apud  Latinos,  &  etiam  Italos.  Cum 
igitur  in  fuperioribus ,  cum  de  quantitate  aromatum 
fumenda  ,  fermo  eflet,  didio  ficlus  monetam  figni- 
ficaret,  ut  diximus}  etiam  demum  pro  moneta,  ea¬ 
dem  didio  intelligenda  erit,  ita  ut  pondus  in  noftra 
vulgata  editione  cum  dicitur  in  pondere  Sanbluani 
pofitum,  non  ftet  pro  pondere,  feu  menfura  illorum 
aromatum  ;  fed  pro  aliquo  monetas  genere ,  quod 
ficlus  appellabatur  in  facris  oraculis,  cujus  ufus  eo 
tempore  erat  penes  Hebrasos ;  ad  rerum  emptiones, 
&  venditiones  appenfus  ad  lances  Sanduarii  ,  ut 
oftendemus ;  cujus  quidem  generis  monetae  multo- 
ties  facra  Scriptura  meminit. 

Adhuc  fortafie  dubia  res  erit  apud  aliquos:  quia 
antiquitus  emptiones,  venditionesque  rerum ,  utipfi 
putant,  non  nummo,  aut  moneta,  fed  rerum  com¬ 
mutatione  tantum  agerentur,  etenim  longo  poft  tem¬ 
pore,  neque  apud  Romanos,  neque  apud  alias  na¬ 
tiones  ,  aeris ,  aut  argenti  lignati  ufum  fuifie  affir¬ 
mant  communiter  feriptores  :  quamobrem  rerum 
commutatione  mercimoniam exercere,  neceflariaque 
invicem  recipere ,  confuevifle  homines ,  praeclare 
teftatur  Alexander  ab  Alexandro  lib.  4.  genial.  die¬ 
rum  cap.  15.  Fuit  autem  adeo  nummus,  monetaque 
fignata  in  odium  apud  nonnullas  nationes,  ut  illam 
exeerantes,  vel  nullum  nummum  ad  fe  afferri  line¬ 
rent,  ut  Baleares,  vel  illum  undique  congeftum  in 
profunda  terrarum  receptacula  ,  &  abditas  folitudi- 
nes  fuffoderent ;  ne  pecuniae  commercio  ingenia, 
animique  indoles  enervarentur,  ut  de  Carmams,  & 
Bambycatiis  ,  qui  in  Tigri  funt ,  memoriae  prodi¬ 
tum  eft.  quapropter  omnes  gentes,  8c  nationes,  in 
priori  illo  feculo  ,  bobus,  pecudibus,  aut  aliis  hu- 
jufmodi  rebus,  res  coemere  confuevifle comperimus. 
&  praeterquam  quod  comprobare  hoc  optime  pofle- 
mus  ex  ufu  Romanorum,  qui  pecudibus ,  jumen¬ 
tis,  &  bobus  mercimoniam  exercebant ,  fibique  ne- 
ceflaria  coemebant,  ut  dicunt  aliqui;  necnon  etiam 
ex  Maflilienfibus  in  Africa,  qui  pecora,  &  mapalia, 
loco  pecuniae  habuifle  feruntur ,  tefte  Alexan.  ab 
Alex,  loco  jam  citato,  probatur  etiam  communiter 
audoritate  antiquiffimi  Homeri  lib.  7.  Iliadcqui  in 
Trojana  obfidione  hac  ratione  negotiatos  efle  Achi¬ 
vos,  tradit  per  haec  carmina. 

Awkev  I’ jjirov/Jijf  dyif-ttfu  /ui&v  j ueT^ofr. 

iRv&gv  omforro  x.oifiyiKO/ccocovTtf  hl^cua) , 

A ‘fAoi  ($j  %a.K)iu> ,  bitkoi  Fou$-uvi  , 

A’^01  p<votf,  olfAo  1  FcLvroTirt  (ioiosiv  , 

i  Tiffsvre  SeCrr» 

Sapien-- 


29<S 


Myrothecivm.  II. 


297 


Sapientiflimus  enim  revera  ,  &  mirandus  Home¬ 
rus  ,  Lemnios  fcribit  ad  Grxcorum  exercitum  vinum 
in  navibus,  commeatumque,  duce  Jafonide  com- 
portafle.  Grxcos  vero  non  aliis  profecto  nummis  vi¬ 
num  emifle,  commeatumque  reliquum ,  quam  aere, 
ferro,  pellibus  animalium,  bobus,  atque  aliis  rebus, 
ex  hoftium  praeda ,  fcribit.  fic  enim  illa  interpretan¬ 
tur  carmina : 

Dedit  fafiomdes  ferendas  vini  mille  menfuras. 

Hmc  vinum  emebant  comati  Achivi , 

Alii  quidem  are ,  alii  autem  nitenti  ferro  , 

Hi  pellibus,  ifti  bobus  ipfis ; 

Illi  mancipiis:  pofuerunt  autem  convivium  lautum. 

Qux  carmina  etiam  allegat  Juftinianus  in  lib.  3. 
Inftit.  in  tit.  de  empt.  &  vendi.  §.  item  pretium, 
ubi  etiam  ex  aliquorum  virorum  fententia ,  eam  quam 
diximus  negotiationem  ,  rerum  permutatione  con¬ 
trahi  folitam  inter  veteres  probatur:  eamquefpeciem 
emptionis  ,  ac  venditionis ,  vetuftiflimam  eile  do¬ 
cent  fere  feriptores  omnes.  Etenim  Pollux  quoque 
lib.  9.  cap.  6.  dixit ;  nonnullos  Audtores  teftimonio 
citatorum  carminum  probalfe  ab  eo  ufque  tempore, 
rerum  permutatione  negotia  agi  folere :  quibus  iple 
Pollux  fubfcripfit;  eo  dudlus  argumento,  quod  pel¬ 
lium,  boumque  Homerus  meminiflet.  cum  enim 
boves  opponat  pellibus,  Qot.vti>S)t ,  inquit  i$\ ,  to^&Jov, 
dik’  i s  to  vopuepoa  ,  ideft  ,  manifefium  efi  his  nomini¬ 
bus  animal ,  non  numifma ,  fupple  intelligi ,  inquit 
Pollux. 

Verum  ad  rem  ab  ipfis  intentam,  nihil  hinc  pro¬ 
bari  arbitramur.  Frequens  enim  eft  ,  commeatus 
deferentibus  in  caftra  ,  hos  iplos  a  militibus  fpoliis 
hoftium,  hoftilique  praeda  compenfari  ;  quamobrem 
quod  mancipiis  ,  xre  ,  ac  ferro  ,  Achivi  ab  aliis 
commeatus  emerint  ,  pecuniarum  ,  five  monetae 
ufum  ab  eo  feculo  nequaquam  tollit,  nam  idipfum 
hoc  noftro  feculo  in  caftris  fieri  folet,  faciumque 
alias  in  hiftoriis  fxpe  legimus,  quamvis  monetae ufus 
frequentifllmus  fuerit,  nec  enim  monetae  ufus  dero¬ 
gat  permutationi ;  etenim  ipfius  monetae  quoque 
ufus  ,  in  negotiationibus  ,  nil  aliud  eft,  quam  per¬ 
mutatio  quaedam  auri,  argenti,  aut  aeris  illius,  qui 
emit,  cum  re  alterius,  qui  vendit,  itaque  monetas 
ufus  permutationem  non  omnino  aufert. 

Sed  pro  ftatuenda  rerum  permutatione  ,  &  ex¬ 
cludendo  nummorum,  merallique  fignati  ufu,  ma¬ 
gis  ftare  videtur  cap.  21.  Gen.  in  quo  diflenfio  inter 
pallores  Abrahami,  &  Abimelech,  deque  puteo  ef- 
fofio  a  fervis  Abraham,  lis  fuborta  cum  illis  fuerat: 
quod  nimirum  puteum  illum  fervi  A brahx  in  ditione 
Abimelechi  effodifle  viderentur,  ad  controverfiam 
fedandam  facer  textus  ait :  Tulit  itaque  Abram  oves , 
&  boves ,  &  dedit  Abimelech.  qux  oves , bovesque  ab  A- 
braham  Abimelecho ,  non  alia  de  caufa  data  cenfentur, 
nifi  pro  loci  emptione  ,  in  quo  fervi  illius  puteum 
effoderant,  dicitur  enim  ibi :  Septem  agnas  accipies  de 
manu  mea  ,•  ut  fint  mihi  m  teftimonium  ,  quoniam 
ego  effodi  puteum  ifium ,  ideft  ut  fint  mihi  ili  lignum 
fummi  juris  in  puteum  iftum.  Clarius  vero  ex  he- 
braico  textu  U1  N?  n7^  ,'rn£{'  qux  ad  verbum  fic 
reddi  pollent ,  Propterea  erit  mihi  ad  contejlationem. 
quod  vernacula  lingua  diceremus ,  Sara  il  contratto. 
his  vero  fatis  aperte  infinuatum  apparet  emptionem, 
ac  venditionem  non  nummis  inter  Abimelech  ,  Sc 
Abraham  ,  fed  permutatione  a£las  fu  ille  :  quas  per¬ 
mutatio  adhuc  clarior  videretur  ex  cap.  31.  ejufdem 
libri;  in  quo  Jacob  opera  fua  Labano  focero  locutu¬ 
rus,  non  aliud  genus  pecuniarum  accepit  quam  pe¬ 
cora.  Sed  nihil  ifta  me  movent,  quo  minus  nomine 
ficli  pecuniae  ufum  intelligam  in  loco  cap.  30.  Exo¬ 
di,  &  ab  eo  ufque  tempore ,  &  antea,  hominibus, 
nummorum  ,  pecuniarumque  ufum  concedam. 


iB 


D 


F 


./Eris ,  ferrique  memini  fle  Homerum  conflat,  ligna¬ 
tum  necne  eflet,  minime  aperuit,  (nos  infra  oftende- 
mus , )  quamobrem  non  inepte  quis  fortafle  fufpica- 
ri  pollet ;  nummos,  &:  monetam  fub  aeris  ferrique 
nominibus,  apud  Homerum  venire,  quamvis  enim 
veteres  nonnulli  ,  pecore,  boveque  in  emptionibus 
ac  venditionibus  ufi  fint,  ferro  etiam,  tere,  auro, 
&  argento  ,  rudi  atque  inculto,  ut  fcribit  Alexand. 
ab  Alexand.  lib.  4.  cap.  ly.  de  Indis  Sc  Eflenis,  qui 
fufo  aere,  &  aurichalco  (quod  auro  pretiofius  duce¬ 
bant)  his  metallorum  fruftulis  rerum  commercia  ha¬ 
bebant.  Ferri  etiam  rudis  ufus  in  emptionibus  ex 
Licurgi  legibus  fuit  apud  Lacedasmonas ;  etiam 
apud  Bizantios.  refert  etiam  idem  Audior,  Lufita- 
nos  gravi  aeris  farcina  £c  argenti  fruftulis,  nummi 
loco  "ufos  efle;  quod  etiam  Graecis  contigifle  non  ne¬ 
go.  Verum  ceris ,  ferrique  fignati  ufum  in  commer¬ 
ciis,  ignbtum  fuifle  Trojam  oblidentibus,  cum  aliis 
Scriptoribus,  aflerere  timeo :  cum  jam  aes,  ferrum¬ 
que  lignatum  apud  Romanos  fub  Numa  fcriplerit 
Suidas'&  alii,  ut  infra  referam.  Numam  vero  in 
Capitolio  fedem  imperii  habuifle  ,  ante  Trojanum 
excidium  certiffimum  eft.  Quamobrem  aes ,  ferrum¬ 
que  Homeri,  monetam  lignatam  illius  feculi  mini¬ 
me  excludit. 

Quin  etiam  ,  nomine  pellium  ,  boumque  ,  nu- 
mifmata  intellexifle  Homerum  fuaderi  poteft  :  tum 
ex  quaefiti  fcortei  nummo,  cum  primis  in  caftris 5 
tum  etiam  ex  moneta,  qux  bovem  fcuiptum  habe¬ 
bat,  atque  bovis  vocabulo  appellabatur  apud  Athe- 
nienfes.  ut  inde  etiam  emanarit  vetus  proverbium  , 
Bovem  habet  m  ore ,  pro  homine  pecunia  corrupto, 
teftatur  ifta  Pollux  lib.  9.  cap.  6.  dicens:  to  ?r«- 
A ouov  t2'to  ijv  A’£b)V*/<u?  voponspiot, ,  Jtj  cv.ccb.eiro  fiovs ,  ori 
/3ovv  ei^cv  cA/TirvTToyoivov .  hoc  eft ,  Vetus  autem  erat 
Aihenienfbus  numifma ,  Bos  appellatum ,  eo  quodbovem 
wfculptum  haberet.  Probatque  hoc  ipfum  Pollux  au- 
dloritate  illorum ,  qui  fic  Homerum  intelligunt;  ut  ex 
legibus  quoque  Draconis,  necnon  etiam  proverbio 
veteri,  aliisque  rationibus,  qux  ibi  pag.  431.  num. 

&  alibi  videri  poftunti  quamvis  potius  Delio¬ 
rum  ,  quam  Athenienfium  numifma  bovem  fuifle 
alibi  tradat.  Non  immerito  igitur  fufpicari  quis  po¬ 
teft,  Homerum  omnia  numifmatum  genera,  quibus 
in  caftris  negotia  agebantur,  voluilfe  recenferi  auro, 
argento  ,  xre,  ferro,  atque  nomine  boum  ac  pel¬ 
lium  ;  ac  propterea  nequaquam  animalia  ipfa  ,  fed 
monetas  in  fupra  allatis  carminibus  indicafle. 

Pecuniarum  ab  eo  ufque  tempore  ,  atque  etiam 
multo  ante,  ufum  notilfimum  fuifle,  lacrx teftantur 
litterx.  nam  Genef.  cap.  23.  Abraham  empturum 
agrum  ab  Ephron  Ethxo  ad  ufum  fepulchri,  in  fu¬ 
nere  Sarx  uxoris  ,  argento  agrum  comparafle  facra 
tradidere  oracula  his  verbis.  Quod  cum  audijfet 
Abraham  ,  appendit  pecuniam  quam  Ephron  pofiulave - 
rat,  audientibus  filus  Heth ,  quadringentos  ficlos  probata, 
moneta  publica,  hebraice  fic, 

hoc  eft  ,  &  appendit  Abraham  Ephroni  argentum.  & 
ubi  noftra  editio  habet  probata  moneta  publica ,  he¬ 
braice  habemus*1^  V?  ')??.  qux  adverbum  fic  red¬ 
denda  forent ,  Argenti  tranfeuntis  ad  mercatores,  qua¬ 
propter  Chaldxus  Paraphr.  habet.  Argenti  quod  re¬ 
cipiebatur  pro  mercimoniis  inter  mercatores  in  unaqua¬ 
que  provincia,  qua  fanc  dicendi  phrafi  ,  apertiflime 
Paraphraftes  oftenditufum,  confuetudinemque  num¬ 
mi  ab  illo  ufque  feculo.  hoc  idem  habetur  cap.  42. 
&  43.  ejufdem  libri ,  in  quibus  locis,  pecuniaquam 
fratres  Jofephi  in  Aegyptum  ad  emenda  frumenta 
attulerant;  quam  poftmodum  in  faecis  propriis  re- 
pererunt ;  hebraico  dicitur  'fi.?  ideft  ,  colhga- 
mentum  argenti,  quod  nihil  aliud  fignificat,  quam  id 
quod  vulgo  dicitur,  Groppo  di  moneta. 

Reliquum  eft  videre,  an  loca  facrarum litterarum, 
T  3  de 


198  SACRORVM  ELjEOCHRISMATCIN.  ^99 


de  pecunia  numerata  fint  intelligenda;  an  vero  de 
pecunia  appenfa.  Ne  vero  hinc  inde  rationes  lon¬ 
gius  protrahantur,  quamvis  abfque  dubio  aliquo,  de 
moneta  appenfa  loca  ex  Genefi  allata  ,  intelligenda 
cenfeam;  non  propterea  negamus,  numerata  quo¬ 
que  pecunia  confuevifle  veteres  negotia  agere ,  eif- 
dem  locis  probari.  Mos  enim  fuit  apud  illius  feculi 
homines,  non  folum  pecuniam  numerare  in  negotia¬ 
tionibus;  fed  eamdem  etiam  appendere.  Commu¬ 
nis  eft  Do&orum ,  Scriptorumque  confenfus  de  ap- 
penfione  :  quod  quidem  aperte  confirmat  quod  de 
aere  gravi  Romanorum ,  tradiderunt  Scriptores,  de 
quo  ita  Feftus  Pauli  Diaconi.  Grave  as  didum  a  pon¬ 
dere  i  quia  dem  affies  ,  finguli  pondo  libra ,  efficiebant 
denariam ,  ab  hoc  tpfo  numero  diclum.  fed  bello  Panico, 
P opalos  Romanas  preffias  are  alieno ,  ex  fingulis  affibus 
librariis ,  fenos  fecit:  qui  tantamdem  valerent.  Dice¬ 
batur  igitur  aes  grave,  a  pondere  monetas;  quod  fingu- 
li  ades ,  quorum  decem  efficiebant  denarium ,  maximi 
effient  ponderis,  unius  nimirum  libras :  atque  ab  hoc 
librali  pondere  fadtum  ,  ut  affies  crumenam ,  five 
facciperium  non  in  zona,  fed  in  humeris  apud  Ro¬ 
manos  geftaretur.  inde  Virgil.  in  Eclog. 

Inde  domum  cervice  levis ,  gravis  are  redibis. 
rurfum : 

Non  unquam  gravis  are  domum  mihi  dextra  redibat. 

Nam  decem  aeris  libra:  denarium  efficiebant.  Ale¬ 
xand.  ab  Alexand.  lib.  4.  cap.  iy.  licet  falso  affir¬ 
met,  AEs  grave  di£tum  ,  quod  maffia  aeris  eflet,  non 
percufla,  autfignata,  appendi,  non  numerari  folita. 
At  quicquid  fentiat  Alexander  ab  Alexandro  ,  me 
judice,  a  pondere,  Si  ab  ufu  illius  appenfionis,  aes 
grave,  pecuniam  etiam  didam  putabimus.  Nam  te- 
fte  Varrone  lib.  8  deling.  Lat.  .Es  pro  affibus  acci¬ 
piebatur  ab  antiquis,  quo  etiam  fenfu  iEs  accipitur 
in  1.  Aquilia;  &  apud  Ulpian.  1.  fi  fervus.  §.  hujus 
legis,  ff.  de  verb.  fignific.  Hoc  igitur  aere  gravi  ap- 
penfo,  debita  exfolviffie  Romanos ,  feribit  Alexan.  ab 
Alex.  lib.  4.  cap.  1 5-.  quod  etiam  nos  probamus ,  quan¬ 
tum  adufumappenfionis.quamobremMonetam,  quam 
Deam  putarunt  Romani,  fuflinentem  lances  in  ma¬ 
nibus  effingebant:  ut  in  nummis  perantiquis,  quo¬ 
rum  etiam  aliqui  funtapud  nos,  paflim  videri  poteft. 
Quia  vero  tanto  pondere  gravabatur  moneta;  curri¬ 
bus  in  aerarium  pecunia  inferebatur;  fi  quando  eo 
mittenda  fuiflet.  fimilique  modo,  ubicumque  opus 
effiet  ,  moneta  curribus  transferebatur,  feribit  id 
Livius  lib.  4.  ad  fin.  Et  quia,  inquit,  nondum  argen¬ 
tum  fignatum  erat  i  as  grave  plaaftris  quidam  ad  ara- 
rium  extrahentes ,  Jpeciofam  eam  collationem  faciebant. 
Et  adeo  confuetudo  haec  appendendi  monetam,  ho¬ 
mines  invaferat ;  ut  quamvis  poftmodum  Servius 
Tullius,  pecuniam  fignaverit,  ut  nonnulli  dicunt, 
non  tamen  a  gravi  teris  nomine  defitum  eft  a  Roma¬ 
nis,  in  mulctis  indicendis :  quippe  poft  Decemviros, 
etiam  aere  gravi  Romanos  ufos  fuifle  ,  debitaque 
exfolviffie  feriptores  tradunt,  enimvero  quia  cum  ap- 
penfione  pecuniae  ejufdem  numerandi  ufus  reman- 
lerat. 

In  facris  vero  oraculis  negotia  agi  folita  appenfa 
pecunia,  ac  numerata,  facri  libri  undique  clamant : 
quin  etiam  etymon  ipfius  facras  monetae,  quae  fidum 
dicebatur,  pecuniarum  appenfionem  probat,  nam  a 
verbo  quod  eft  libravit,  live  ponderavit;  vel 
appendit  in  libra,  fclum  fuiffie  eo  nomine  dictum  li¬ 
quido  conftat.  verum  praeter  ficli  etymologiam  funt 
etiam  loca  facrorum  oraculorum  ,  quae  pecuniam 
appendi  confuevifle  in  veteri  Teftamento  oftendunt. 
nam  Genet,  ry  cum  Abraham  ab  Ephron  emeret 
agrum,  ad  fepeliendum  Saram ,  dicitur:  Appendit 
pecuniam  quam  Ephron  poftalaverat  audientibus  filiis 
Heth  quadringentos  fidos  argenti.  Qui  locus  non  folum 


A 


B 


D 


ex  veterum  confuetudine  pecuniam  appenfam ,  fed 
etiam  numeratam  confirmat,  quod  negat  Alexan.  ab 
Alexand.  lib.  4.  gen.  dierum  cap.  15,  &  alii  cum  ip- 
fo.  itaque  decipitur  ille,  dum  tes  grave  dici  maflam 
aeris  putat.  Sacra  enim  oracula  noltra ,  quibus  nihil 
verius  ,  non  folum  appenfam  ,  fed  etiam  numera¬ 
tam,  in  folutiombus  pecuniam  tradunt,  quadringen¬ 
torum  fidorum  numero,  Abraham  ab  Ephron  e 
agrum  ad  fepulchri  jus  emifle  feribunt  ;  quam  ta¬ 
men  folutionem  pretii,  pondere,  numeroque  publi¬ 
cam  retinuiffie  rationem  lance  probatum  fuit.  Si  enim 
folutioncs ,  ac  negotiationes,  numerata  tantum  pe¬ 
cunia  agerentur  tunc  temporis  ,  &  Abraham  qua¬ 
dringentos  ficlos,  Ephrom  pro  agro  exfolviflet ;  quid 
opus  fuiflet,  illud  idem  pretium  appendere  ?  Utique 
id  riecefle  fuit,  ex  confuetudine  temporum  :  quod 
nimirum  numerato  argento  ,  aere,  aut  alia  moneta, 
nihilominus  juftte,  ac  debita:  lolutionis  ratio,  lance 
attenderetur. 

Capite  etiam  3,  Eftheris  ,  Aman  volens  Judaeo¬ 
rum  populum  perdere  ,  fic  Afluerum  alloquitur  :  Si 
tibi  placet  decerne  f  ut  pereat  ,  &  decem  milita  talento¬ 
rum  appendam  arcariis  gaz.a  tua.  Sic  etiam  3.  Reg. 
cap.  2,1.  Propheta  ille  qui  occurrit  Achabo  in  via, 
hac  ratione  illum  alloquutus  eft  :  Servus  tuus  egreffius 
efi  ad  praliandam  cominus  i  cumque  fugifiet  vir  unus  , 
adduxit  eum  quidam  ad  me  ,  &  ait  :  Cuftodi  virum 
iflum  ,  qui  fi  lapfus  fuerit  ,  erit  anima  tua  pro  anima 
ejus  ,  aut  talentum  argenti  appendes.  Pari  ratione 
Efdras  lib.  1.  cap.  8.  dicitur  de  Sacerdotali  aerario  , 
quod  ab  Efdra  Sacerdotibus  cuftodite  caufa  traditum 
fuerat  :  Et  appendi  in  mambm  eorum  ,  argenti  talenta 
fexcenta  quinquaginta  &  vafa  argentea  centum  ,  auri 
centum  talenta.  Si  igitur  pecuniae  dum  appendeban¬ 
tur  ,  nequaquam  numerarentur ;  ut  volebant  Scrip¬ 
tores  jam  relati  :  fed  rudi  mafla  confignaretur  va- 
lor  illius ;  dicendum  fuiflet  facris  oraculis  appenfum 
argentum  ,  ad  pondus  fexcentorum  quinquaginta  ta¬ 
lentorum.  Sic  etiam  apud  Efther  dixiflet  Aman  fe 
publico  aerario  praeftiturum  argenti  maflam  ,  ad  pon¬ 
dus  talentorum  decem  millia  :  non  vero  decem  mil¬ 
lia  talenta  fe  appenfurum  terario  regio.  Quibus  qui¬ 
dem  dicendi  phraflbus  ,  facra  oracula  ufi  funt  ;  ut 
liquido  conflet,  veterum  confuetudinem  fuifle, non 
folum  pecuniam  appendere  ,  fed  etiam  numerare. 
Nec  Romanorum  aes  grave  id  negat,  nam  quamvis 
decem  teris  librae  denarium  efficerent  ;  non  tamen 
decem  teris  rudis  librae  denarium  conflituebant :  nifi 
decem  afles  numerarentur  ;  quorum  finguli  libram 
teris  haberent. 

Tandem  antiquiffimum  numerat®  pecuniae  ufum  , 
probat  locus  ex  cap.  30.  Exodi  ,  in  quo  de  unguen¬ 
to  ,  &  oleo  Confecrationis  agitur  ;  in  quo  compo¬ 
nendo  quingentos  myrrhae  prteftantiffimae  ficlos  acci¬ 
pi  jubet  Deus,  ducentos  6 c  quinquaginta  fidos  cin¬ 
namomi  ,  totidem  ficlos  calami  aromatici  ,  &  deni¬ 
que  quingentos  ficlos  cafite  :  at  numeratae  pecunia: 
fi  nullus  fuiflet  ufus  eo  feculo  ,  frultra  ficli  nume¬ 
rarentur  ;  artem  enim  componendi  unguenti  ,  ex¬ 
plicatiorem  Deus  tradidffiet :  fl  duas  ,  Verbi  gratia  , 
myrrhae  libras  fumi  jufliifet ,  unam  cinnamomi  ,  al¬ 
teram  calami  aromatici  ,  &  duas  denique  cafite.  haec 
enim  omnia  ,  mafla  hac  ,  vel  illa  teris  ,  atque  ar¬ 
genti  comparata  ,  perfpicue  compofitione  unguenti 
nperuiffiet  ;  fed  fidorum  numeratione  ufus  eft  Deus, 
in  tradenda  facri  unguenti  compofitionis  methodo  , 
ut  ab  eo  ulque  tempore  ,  nobis  eflet  argumentum  , 
ex  quo  numeratte  pecuniae  ufus  pateret.  Verum 
numeratae  pecunia:  lances,  ut  diximus,  adhibeban¬ 
tur  ;  ut  illius  numeri  ratio  ad  redam  revocaretur  li¬ 
neam  :  propterea  in  facro  textu  numerato  jam  aro¬ 
matum  pretio  additur  pecuniam  totam  in  pondere 
Sanduarii  appendendam  fore  ;  hoc  eft  lance,  illam 

eamdem 


300 


Myrothecivm.  II. 


3ol 


eamdem  pecuniam  probandam  ,  qua  Sandtuarii  ne¬ 
gotia  agebantur,  fic  enim  ibi  legimus  ,  Sume  ubi 
Aromata  prima  myrrha  ,  &  eletta  quingentos  ficlos  ,  & 
cinnamomi  medttim  ,  id  efi  ducentos  &  quinquaginta 
ficlos  ,  calami  f  militer  ducentos  quinquaginta  ,  cafia  au¬ 
tem  quingentos  ficlos  in  pondere  SanEluarii  ,  ut  appen¬ 
dendae  ,  numerandasque  pecuniae  vetus  confuetudo 
perfpicua  jam  fiat. 


CAP.  III. 

Signatae  monetae  antiquiffimus  ufus  probatur. 

Ad  locaGenefis  2.2,.  Terra  quam  pofiulas  quadringen¬ 
tos  ficlos  argenti  valet  :  iftud  efi  pretium  inter  me , 
&  te.  &  infr.  Quod  cum  audifiet  Abraham  ,  ap¬ 
pendit  pecuniam  quam  Ephron  populaverat  audienti . 
bus  filus  Heth  quadringentos  ficlos  argenti  probata  mo¬ 
neta  publica.  3.  Reg.  cap.  10.  Fecit  quoque  Rex  Sa¬ 
lomon  ducenta  fcuta  de  auro  punffimo  :  fexcentos  auri 
ficlos  dedit  in  laminas  fcuti  unius.  &  ad  alia  plura 
loca. 

Numeratae  pecuniae  ,  nummorumque 
ufum  ,  capite  praecedenti  aperuimus,  quia 
vero  numeratio  ,  nulla  ratione  appenfionem , 
ut  vidimus  ,  tollit  ;  &  eadem  pecunia,  quae  nume¬ 
rabatur  apud  veteres  ,  etiam  appendebatur  ;  ut  ni¬ 
hil  in  ea  fraudis  committeretur  :  potuit  tamen  illa 
numeratio  ,  atque  appenfio  ,  fieri  metallorum  fru- 
ftulis  ,  quae  nullo  edent  percufla  figno.  quamobrem 
ut  difficillimae  materiae  breviter  ad  noftri  unguenti 
ufum  tra&atio  redigatur  ,  fuperfunt  attendenda  mo¬ 
net®  lignatae  exordia  ,  de  quibus  non  minima  efi 
inter  Scriptores  controverfia  :  ficut  etiam  de  genere 
monetae  lignatae  ,  nimirum  quaenam  primo  lignari 
ceperit  ;  aurum  ,  vel  argentum  ;  aes  ,  aut  ferrum  j 
nam  ex  his  omnibus  metallis  moneta  lignata  fuit  , 
tam  antiquitus ,  quam  etiam  noftro  hoc  feculo. 

y&s  lignatum  ,  8c  primo  cognitum  Romanis  ,  in 
negotiationibus  ab  exordio  Romanae  Reipublictefunt 
qui  negent  ;  affirmantes  coriis  boum  ,  nummorum 
loco  ,&Romanos  fuiffie  ufos.  ita  Alexan.  ab  Alexan. 
lib  4.  cap.  if.  &  cum  eo  alii  plures  :  eo  dudti  ar- 
^  quod  Numa  JPompilius  fcorteos  alles  , 
congiarium  populo  dediffe  ,  fcribatur  Plutarcho  in 
Numa.  fub  fer  ibit  di&o  Alexandri  ,  Tiraquellus  in 
adnotationibus.  Verum  falfo  Plutarchum  adducunt, 
cum  nihil  de  fcorteis  affibus  in  Plutarchi  Numa  di¬ 
catur.  Lacedaemonas  autem  aliquando  fcorteo  nu- 
mifmate  ufos  tradit  Nicolaus  19-wv  apud  Athe- 
naeura  ;  &  Stobeus  ferm.  ^2,.  accepit  ,  dicens  . 

X^yarlfr&cn  «T  eucxfiv  <rsr« prioar^.  voy.dy.oiTi  j  xfivj 
CKVTlVCi).  £«V  yTtOOQO.  Tivl  %£U(TOS',  Y\  OO^yVfOg  ,  3r<X>- 

vcvrco  hoc  e  11 ,  Pecunia  fiudio  Spartanum  va¬ 

care  turpe  dicitur .  Numifnate  utuntur  fcorteo.  Au¬ 
rum  ,  argentumve  apud  quempiam  deprehendi  capitale 
efi.  ita  Stobeus.  de  quibus  etiam  Seneca  lib.  f.  de 
beneficiis  cap.  13.  pariter  loquitur  his  verbis  :  Aes 
alienum  habere  dicitur  ,  CT  qui  aureos  debet  ,  Cv  qui 
corium  forma  publica  percujfum  :  quale  apud  Eaceda- 
monios  fuit ,  quod  ufum  numerata  pecunia  prafiat.  hinc 
etiam  fortafle  illud  Hieronymi  in  Rufinurn.  Vt  cum 
montes  auri  pollicitus  fueris  ,  ne  fcorteum  quidem  num¬ 
mum  de  thefauris  tuis  proferas.  Quibus  fane  tellimo- 
niis  ,  quamvis  fcortei  ufum  aliquando  ,  huic  ,  vel 
illi  Reipublicse  minime  eam  inficias ;  id  tamen  pri¬ 
mis  Romanae  Reipublicae  temporibus  ,  ufu  venifle  , 
antequam  arris ,  aut  argenti  moneta  cuderetur  ,  af¬ 
firmare  minime  aufim.  Nec  allata  teftimonia  id  pro¬ 
bant  ,  nec  id  tacuiffet  Seneca  de  Romanis ,  ubi  La¬ 
cedaemoniorum  meminit  :  quando  nimirum  primis  ( 


A 


B 


temporibus  Romanis  fcorteos  alles ,  ufu  veniffie  ipfc 
cognoviflet.  Nam  fcorteis  quoque  nummis  ilipen- 
dia  milites  meruifle  ,  defedtu  aeris  ,  aut  argenti  iiepe 
legimus  in  hirtoriis  ,  non  folum  apud  veteres  ,  fed 
noftris  quoque  tefnporibus;  quamvis  pecuniae  ligna¬ 
tae  ufus  frequentiffimus  fuerit  :  ut  propterea  fcortei 
alles ,  quamvis  defedtum  aeris  ,  auri  ,  vel  argenti  re 
vera  demonllrent  ,  lignatae  monetae  ufum  ,  atque 
notitiam  minime  tollant  :  ea  etenim  conditione,  ex 
coriis  animalium  culi  aliquando  alles  fuere  ,  ut  hi 
ipli  poftmodum  publico  aerario  allati  ,  aerei ,  vel  ar¬ 
gentei,  ex  publico  redderentur  ad  valorem  ligni  pu¬ 
blici  ,  cum  primum  monetarum  ,  acris  ,  vel  argen¬ 
ti  ,  defedtus  publicus  celfaflet.  quamobrem  omnino 
negamus  ex  corio  boum  ,  monetam  prius  cufam  , 
quam  aeream  ,  vel  argenteam  ,  ut  dicebant  relati 
jam  audtores. 

Ais  primo  lignatum  ,  deinde  argentum  ,  poftre- 
mo  aurum  ;  fentiunt  communiter  limiores  Scripto¬ 
res.  AEris  primo  lignati  inventum  ,  Jano  plurimi  afi- 
cribunt ,  Athenaei ,  Ifidori  ,  &  Macrobii  auftorita- 
te  lib.  1.  Saturn.  cap.  7.  afferentis  ,  in  honorem  Sa¬ 
turni  nummum  primum  cufum.  Hic  igitur  fi  anus , 
inquit  ,  cum  Saturnum  clajfe  perveUum  excepifet  hofpi- 
tio  ,  &  ab  eo  edotlus  peritiam  ruris  ,  ferum  illum  ,  cr 
rudem  ante  fruges  cognitas  ,  vicium  in  melius  redcgijjet  i 
regni  eum  focictate  muneravit.  Cum  primus  quoque  ara 
fignaret  ,  fervavit  in  hoc  Saturni  reverentiam  s  ut  quo¬ 
niam  ille  navi  fuerat  adveblus  ,  ex  una  quidem  parte 
fui  capitis  effigies  ,  ex  altera  vero  navis  exprimeretur  i 
quo  Saturni  memoriam  in  pofieros  propagaret. 

Et  quidem  frequens  efi  ,  in  numifmatibus  anti¬ 
quis  ,  navis  ,  bicipitisque  Jani  lignum  :  ut  nemo  fit 
veterum  numifmatum  ltudiofus  ,  apud  quem  hujuf- 
modi  numifmatum  plurima  non  reperiantur.  cujus 
aeris  lignati  ,  rationem  eamdem  ,  praeclare  Ovidius 
lib.  1.  Fallor,  aperuit  ,  dicens  : 


D 


Multa  quidem  didici  ;  fed  cur  navalis  in  are 
Altera  fignata  efi  ;  altera  forma  biceps. 

Et  deinde  infert  : 

At  bona  pofientas  puppim  formavit  in  are  , 
HoCvitis  adventum  tefiificata  Dei. 


E 


F 


Quod  vero  de  Jano  affirmat  Macrobius  ;  vel  de 
antiquiori  ,  vel  de  pofteriori  Jano  intelligi  poliunt, 
junior  enim  regnavit  in  Italia  ,  ut  fci  ibit  Eufebius 
in  Chronicis  ,  anno  centefimo  ,  &  quinquagefimo 
ante  adventum  fEeneae ,  nimirum  fub  anno  mundi , 
bis  millelimo  feptingentefimo  fecundo  a  creatione 
mundi  ,  ut  Torniellus  colligit  in  annal.  tom.  1.  Sed 
de  illo  Jano  ,  allata  jam  fupra  de  hofpitio  Saturni , 
minime  intelligi  debere  puto;  quod  ilii  Jano  biceps 
imago  nequaquam  adaptetur,  potius  igitur  de  feniori 
Jano  Macrobius  intelligatur  }  quem  Noe  fuilfe  af¬ 
firmant  ;  a  vini  fortafle  inventione  Janum  didlum  , 
quod  f-  fiain  hebraice  vinum  dicatur  ,  voce  a  Lati¬ 
nis  corrupta.  Sed  hunc  ,  Saturnum  hofpitio  exce- 
pifle,  haud  vere  dici  potefi;  cum  ipfe  omnium  ho¬ 
minum  primus  in  illo  feculo  fuerit,  nam  feniores 
principes  nomine  Saturni  fignificabantur  antiquitus  : 
neminem  vero  Janum  ,  hoc  ell  Noe  prxceffilfe  con¬ 
fiat.  Quamobrem  fi  ad  propriam  mentem  mihi  lo¬ 
quendum  eflet  ,  pofieriorem  Janum  &  juniorem  , 
cum  antiquiori  Jano  Scriptores  veteres  confudifle 
dicerem  ;  nam  antiquiorem  Janum  ,  Saturnum  illi¬ 
us  feculi  homines  appellabant  ,  ut  Berolo  placuit  , 
apud  quem  feniores  avi  ,  Saturni  dicebantur  :  quem 
etiam  tradunt  Latium  appulifie  ,  &  a  filio  Japhet 
hac  in  regione  regnantem  ,  hofpitio  exceptum.  Il¬ 
lius  igitur  memoria  ut  fervaretur  ,  qui  anteriora  di¬ 
luvii  ,  pofterioraque  viderat  ;  arcaque  fabricata,  hu¬ 
manum  genus  j  a  diluvio  redemerat  ,  nummos  cu-< 

foa 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATQN. 


302 

fos  putarem,  licet  Ovid.  lib.  1 .  Faft.  biceps  caput  Ja 
m  ad  anni  exordia  referat ,  coque  nomine  Januarium 
meniem  appellari  credat  ;  dicens  . 

Jant  biceps  anni  tacite  labentis  origo , 

Solus  de  Superis  ,  qui  tua  terga  vides. 

Sed  five  antiquiorem  ,  live  juniorem  Janum  in 
xrc  veteres  cuderint ,  profedto  prius  aes ,  quam  lcor- 
teos  afles ,  Italis  ,  atque  Romanis  ,  ufu  venifle  li¬ 
quido  confiat.  contra  Alexan.  ab  Alex.  &  alios ,  qui 
fequuti  illius  fententiam  ,  eamdem  fcripferunt. 

Argenteum  nummum  primo  lignatum  apud  Ro-  ^ 
manos,  dicunt  aliqui  apud  Alexan.  ab  Alexand.  Sei- 
vio  Cepione  ,  Sc  Cn.  Sempronio  Coniulibus  poft 
Attilium  Regulum.  At  fi  credimus  Plin.  lib.  33. 
cap.  3.  natur,  hiltor.  lignatum  elt  argentum  anno 
Urbis  D  LXXXV.  Fabio  Confule  ,  quinque 
annis  ante  primum  bellum  Punicum,  qui  annus 
juxta  Tornielli  fupputationem  ,  refpondetannoocto- 
gelimo  quinto  fupra  ter  millelimum  ,  &  o&ingente- 
limum  j  Antiocho  fecundo  regnante  apud  Alfyrios. 

-  Equidem  ante  victum  Pyrrhum  regem  ,  argento  fig- 
nato  ,  nequaquam  ufos  Romanos  ,  fcribit  Plinius 
loco  citato.  'Qui  tamen  primus  ex  auro  monetam 
fignaverit ,  Plinius  ibidem  ignotum  putat :  apud  Ro¬ 
manos  tamen  ,  non  ante  lignatum  aurum  ,  quam  an¬ 
no  fexagefimo  fecundo  ,  poli  nummum  argenteum;  q 
qui  annus  refpondet  vigefimo  tertio  principatus  Hir 
cani  in  Judica  Sc  ab  orbe  condito  ,  anno  quadra 
gefimo  feptimo  ,  fupra  ter  millelimum  ,  Sc  nona- 
geiimum  quartum  :  qUando  nimirum  Romani  Nu 
midas  fubjecerunt  ,  juxta  Tornielli  fupputatio¬ 
nem. 

Sed  quicquid  fit  de  tere  ,  argento  ,  Sc  auro  lignatis 
Romanorum,  multo  fane  ante  apud  Ifraeiitas , mone¬ 
tam  lignatam  lacra  oracula  tradunt :  ut  ex  variis  mo¬ 
netarum  nominibus  ,  aperto  convincitur  argumento, 
nam  talentum  X?  chichar  hebraice  dicebatur  .  ficel 
vero, vel  ficlus Latinorum  hebraice  Qfi  fcequel  appel¬ 
labatur.  obolus  .minimum  monetas  genus  hebraice  ^ 

gberab  diStumfuit.  Etquidem  inter  reliquam  inu- 
tillimus  erat  obolus ;  quamobrem  tantum  asreum  legi¬ 
mus  obolum  extitifie  :  at  ficlus  aereus  ,  argenteus , 

&  aureus  ,  reperitur  ■,  ficutt  etiam  talentum  auri  le¬ 
gimus  ,  Sc  talentum  argenti  ,  atque  talentum  teris, 
cumque  haec  monetarum  nomina  ,  &  diftindbio,  uf- 
que  a  temporibus  Moyfis  in  facris  oraculis  legantur , 
illarumque  ufus  ,  non  folum  pondere,  fed  etiam  nu¬ 
mero  frequens  fuerit  ;  perfpicuum  eft  ,  pecuniam 
non  rudibus  tantum  metalli  fruftulis  diftingui  con- 
fuevilfe  ,  fed  etiam  lignis  quas  valorem  indica¬ 
rent. 

Hoc  vero  non  folum  apud  Ifraeiitas  ,  de  quibus 
in  facris  hilloriis  cum  primis  feribitur  ;  fed  etiam 
apud  alias  gentes  :  ut  ab  eo  ufque  tempore  ,  apud 
Ifraeiitas  ,  Abrahte  polleros  ,  aliolque  illius  feculi 
populos  ,  lignatas  monetae  ufum  extitifie  confiet. 

Stat  pro  nobis  praeclarum  Jofephi  tefiimonium 
bb.  3.  Antiq.  cap.  2.  in  quo  dum  Ifraclitarum  ,  du¬ 
ce  Jofue  ,  &  Amalecitarum  pugnam  deferibie ,  de 
qua  in  Exodo  cap.  17.  legitur  pnedam  ediflerens  , 
dicit  :  7roAv?  /fib  0  d^yv pc?  n  ,  h,  0  lyr-xn- 

bv  tw  ‘?pxT07ridw  ,  ^  mtdQ  y>xXY.x  ,  oJV  s^pwvro 
t  Atxnxv’  7roAv  q  35ncr»)jWov  ttAijS-o?  ixxrtp wv‘  hoc 
efi  ,  Multum  enim  argenti  ,  cr  auri  in  cafiris  fuit  re¬ 
pertum  ,  &  vafa  area  coquinaria  ,  &  efcana  ,•  magnus 
etiam  pecunia  ex  utroque  metallo  Jignata  numerus,  nam 
de  pecunia  cufa  intelligi  verbum  31 ncypwv  non  efi 
dubium.  Jam  ergo  Jolephi  teftimomo,’  etiam  apud 
Amalecitas  pecunias  lignatas  ufus  erat  :  in  quorum  ca- 
ftrorum  pneda  Ifraelitis  ditefeere  licuit.  Monetarum 
autem  tunc  temporis  apud  Amalecitas  copia  ,  fre- 
quentiflimufque  illius  ufus ,  fatis  ex  ea  prasda  proba- 


303 


tur.  quia  vero  dicitur  in  illis  cafiris  inventum  aurum 
&  argentum  ,  de  metallis  lignatis  non  improbabiliter 
intelligitur  ;  juxta  ea  quas  etiam  in  facris  litteris  feri- 
buntur  :  Sc  auri  ,  argentique  lignati  ufum  ,  etiam 
multo  ante  ,  quam  ass  apud  Romanos  lignaretur  , 
apud  Amalecitas ,  Sc  Ifraeiitas  demonfirat.  Etenim 
licii  argentei  meminit  lacer  textus  in  morte  Sarai 
uxoris  Abrahas  ,  ut  vidimus  :  non  quidem  qUafi  de 
pecunia  nuper  ab  Abrahamo  excogitata  ,  aut  cufa  ; 
led  potius  quali  de  re  frequenti  ufu  jam  comprobata, 
id  enim  probat  phrafisTacri  textus  in  cap.  23.  Ge- 
nefis.  fic  enim  Abrahas  refpondit  Ephron  :  Terra 
quam  pofiulas  ,  quadringentos  ficlos  argenti  valet  ,  ifiud 
efi  pretium  inter  me  ,  &  te.  Sc  infra  ftatim  :  Quod 
cum  audijjet  Abraham  ,  appendit  pecuniam  ,  quam  E- 
phron  poftulaverat  ,  audientibus  filus  Heth ,  quadringen¬ 
tos  ficlos  argenti  probata  moneta  publica.  Quibus  in  lo¬ 
cis  ,  tam  pretii  vocabulum  ,  quam  etiam  liciorum 
nomen  ,  ac  numerus  quadringentorum  ,  prasclare 
ofiendunt ,  nomine  licii  ,  non  rudis  metalli  fruftu- 
la  ,  fed  monetam  lignatam  ligno  publico  mtelligen- 
dam  fore. 

Locum  enim  intelligere  de  rudis  argenti  fruftulis, 
nullo  ligno  publico  culis,  licii  nomen  prohibet}  quod 
vox  illa  ficlus  cum  libra  interpretetur  ;  determina-  . 
tum  quoque  argenti  pondus  ligmficare  necefie  efi. 
Argenti  vero  rudia  fruftula  ,  aut  aliquas  ejufdem  me¬ 
talli  particulae  ,  five  alterius  cujufcumque  rei  divifi- 
ones  ,  nequaquam  determinatum  illius  metalli  pon¬ 
dus  exprimunt  ,•  cum  quadringenti  numeio  licii  jure 
fepulcn  exfolvi  ab  Abraham  deberent.  Perfpicuum 
efi  igitur  lignata  argenti  fruftula  intelligi  in  facro 
textu  ;  quas  pondere,  Sc  ligno  licium  valerent  ;  ne¬ 
que  in  alio  fenlu  loca  illa  facrorum  oraculorum  ex¬ 
plicari  debere. 

Nec  funt  ,  facri  noftri  Interpretis  contemnenda 
hasc  verba,  probata  moneta  publica  ,  quae  hebraice  fic 
leguntur  V.V  C|?P.  hoc  efi  ,  argenti  tranfeuntis  ad 
mercimonium.  Ex  quibus  mamfefte  lignatas  monetae 
ufum  facer  textus  demonfirat  :  atque  in  negotiatio¬ 
nibus  ,  ab  eo  ufque  tempore  ,  hunc  ufum  ffequen- 
tiffimum  extitifie  oftendit.  Sarai  vero  Abrahas  u- 
xoris,  funerifque  illius  ltudium  ,  anno  feptuagefimo 
quinto  ,  fupra  centelimum  ,  Sc  bis  millelimum  ab 
orbe  condito  contigifle  ,  probant  feriptores  Anna¬ 
lium.  Pari  fere  ratione,  eodemque  fenfu  de  nume¬ 
ro  liciorum  feribitur  cap.  21.  Exodi  ,  27.  Levit. 
Numer.  18.  Deuter.  22.  Jofue  7.  Sc  pluries  in  lacris 
oraculis,  lignati  licii  mentio  habetur  :  adeo  ut  ufum 
lignatae  monetas  negare  apud  Ifraeiitas  ,  media  in 
luce  cascutire  fit. 

4  Aurei  ficli  fignati  ,  fimiliter  non  raro  meminere 
facra  oracula  :  cum  primis  vero  cap.  7.  Num.  de  il¬ 
lo  fcripfere  ;  in  quo  lermo  efi  de  his  ,  quas  princi¬ 
pes  duodecim  tribuum  obtulerunt  :  quando  nimi¬ 
rum  confecrato  jam  tabernaculo  ,  Sc  Sacerdotes ,  ac 
reliqua  facra  utenfilia  a  Moyfe  lacio  oleo  jam  inun- 
<fia  fuilfent.  ftatim  enim  lingulis  lequentibus  diebus. 
Principes  nomine  tribus  ,  cui  praserant ,  mortario - 
lum  aureum  appendens  decem  ficlos  obtuliffe  ,  in  facro 
textu  feribitur.  Non  quidem  ,  quod  Unguli  morta¬ 
rioli  haberent  auri  libras  decem  }  quod  affirmare 
coguntur ,  qui  licii  nomine  non  monetam  ,  fed  pon¬ 
dus  intelligi  volunt  ;  erant  enim  finguli  mortarioli 
ad  ufum  thymiamatis  tantum  ,  quamobrem  pondere 
ufus  exigentiam  exceflifient.  Sacer  igitur  textus  de 
moneta  intelligi  debet ;  quod  nimirum  finguli  mor¬ 
tarioli  tantum  haberent  auri  ex  facrorum  oraculorum 
fenfu  ,  quanti  tunc  temporis  ,  decem  auri  licii  xfti- 
mabantur. 

Sed  adhuc  multo  ante  ,  aurei  ficli  lignati  habe¬ 
mus  ufum  in  facris  litteris  }  dum  enim  Abraham  in- 
[ter  vivos  adhuc  ageret  ,  lervus  ille,  qui  Gend.  24. 

ab 


E 


}0+ 


M  y  R  o  T  H  E  C  I  V  M.  II.  305 

modum  folo  mrei  nomine,  numifma  apud  aliquos  in- 


B 


ab  eo  in  Mefopotamiam  abiit ,  ut  Ifaaco  filio  Abra-  A 
hm  uxorem  quaereret  ,  dedit  Rebeccae  ( ut  dicitur 
in  textu  )  inaures  aureas  appendentes  ficlos  duos  ,  &  ar¬ 
millas  totidem  ,  pondo  Jiclorum  decem.  Nec  enim  fen- 
fus  e  fle  poteft  de  pondere  ;  ut  ficli  accipiantur  in  al¬ 
latis  locis  pro  libra  :  eft  enim  auri  libra  unica,  pon¬ 
dus  nimis  puellae  auribus  infolens  :  quid  fuiflentduae 
auri  librae  ,  ut  textus  habet  ;  fi  nomine  ficli  ,  libra 
intelligenda  eflet  ?  nec  minus  infolens  in  armillis 
pondus  decem  librarum  auri  fuiflet  j  quonam  enim 
pa6lo  delicata  puella  decem  auri  libras  circa  manus 
&  brachia  ornatus  gratia  deferre  valuiflet  ?  ut  igitur 
haec  infolentiflima  declinentur  ,  nobis  contugienuum 
eft  ad  fignatas  monetas  ,  &  ficli  nomine  monetam 
lignatam  accipere  cogimur,  etenim  fi  prmdidta  loca 
de  auri  fruftulis  intelligerentur  ,  cum  ex  his ,  alii 
maiores  ,  minores  ah  1 ,  fieri  foleant }  valoiem  inau¬ 
rium  ,  &  armillarum  ,  quas  dedit  fervus  Abrahae 
Rebeccae ,  lacra  oracula  minime  bmano  ,  aut  dena* 
rio  numero  exprefliflent  :  ut  vero  apte  valor  inauri¬ 
um  j  8c  armillarum  exprimatur  ,  folius  ficli  nomi¬ 
ne  tam  pondus,  quam  lignum  in  ficlo  mtelligeieco* 
gimur.  Aurei  ficli  in  inauribus  ,  etiam  c.  8.  Ju- 
dic.  facer  textus  memmit.  Innumerabilia  habentur 
in  facris  oraculis  pene  loca  ,  quibus  aurei  ficli  ufus 
comprobari  poteft.  nam  3.  Reg.  caP  l0'  Salomon 
ornavit  templum  ,  quod  aedificaverat  aureis  clypeis :  C 
&  de  illorum  valore  in  facro  textu  fic  habetur  :  Fe¬ 
cit  quoque  rex  Salomon  ducenta  fcuta  de  auro  purtffmo  , 
fexcentos  auri  Jiclos  dedit  in  laminas  fcuti  unius.  In  hoc 
igitur  loco  ficlum  pro  pondere  accipere  nequimus  > 
nam  quilibet  clypeus  fexcenta  auri  pondera  ,  feu  li¬ 
bras  haberet  i  atque  propterea  nullius  ufui  clypei 
illi  extitiflent  ,  cum  tamen  re  vera  ad  ufum  faftos 
fuifle  ,  veteres  teftentur  litterae  :  antiquis  enim  tem¬ 
poribus  ,  fortioribus  ducibus  clypei  aurei  concede¬ 
bantur  ,  ad  notam  valoris  ut  patet  ex  Statio  , 
aliis.  Ne  igitur  inconvenientia  in  medium  afferan¬ 
tur  ,  valorque  fcutorum  ,  quae  a  Salomone  in  01  na¬ 
tum  templi  fuerant  pofita  ,  fiat  manileftus  ,  ad  mo¬ 
netam  auri  fignatam  nobis  confugiendum  erit.  Si¬ 
militer  etiam  1.  Paralip.  cap.  zo.  emit  David  abOr- 
nan  Jebufaeo  ,  aream  lacrificii  de  caufa  ,  arem  vero 
pretium  ,  auri  ficlis  declaratur  in  facro  textu  his  ver¬ 
bis  :  Dedit  ergo  David  Ornan  pro  loco ,  Jiclos  auri ,  ju- 
(hjjimi  ponderis  fexcentos.  itaque  folutiones  debito¬ 
rum  ,  non  folum  pondere  ,  fed  etiam  monetae  li¬ 
gnatae  numero  determinabantur,  qui  quidem  monetae 
aureae  numerus  ,  non  lolum  a  fruftulis  ,  fed  etiam  a 
figno  ,  quo  cufa  erat ,  diftinguendus  fuit  :  ne  affir¬ 
mare  falfo  cogamur  ,  dedifle  David  fexcentas  libras 
auri  ,  pro  area  Ornan  Jebufiei  :  quod  quam  di  Ao¬ 
num  a  facris  oraculis  fit  ,  in  quibus  de  loco  pro  alta¬ 
ri  erigendo  agitur  ,  viderint  alii  doftiores. 

Reliquum  eft  aliquid  dicere  de  moneta  aerea  ,  & 
Ferrea  :  inter  quas  quidem  ,  ex  communi  Scripto¬ 
rum  fententia  ,  non  erit  alienum  a  ratione  ,  prius 
aes  exiftimare  cufum  ,  quam  ferreae  monetae  ufum 
admittere,  ferreae  monetae  ulum  Romanis,  Graecis, 
Perfis ,  &  omnibus  fere  nationibus  ,  veterum  mo¬ 
numenta  ubique  concedunt  :  ferrei  nummi  ufus  erat 
apud  Byzantios.  Erat  autem  ferreus  hic  nummus  par¬ 
va  qumdam  moneta  ,  tefte  Polluce  lib.  9  cap.  6.  di¬ 
cente:  Bu^tfiVTlWV  yi  (TlJypSv  VO/Mtr^OC  t]V  ,  XTU)  KXAXfJ%O0V' 
tnfrgSv  tb  vo/xur/xx  aitvIqv.  &  adeo  invaluit  aliquando 
ufus  ferri ,  ut  ferri  folius  nomine ,  moneta  intellige- 
retur.  quod  ille  ipfe  Pollux  ibidem  teftatur,  dicens 
n  dvr)^ ^xAkuv  Aiyiv  ,  jjoi  tqiuv  tri- 

J/jpwv-  qum  fic  interpretantur  :  Byzantiorum  autem  num¬ 
mus  ferreus  erat  ,  fic  appellatus.  Ferreum  autem  nu¬ 
mifma  parvum  ,  fupple  fuit  ,  ita  ut  loco  dicendi ,  eme 
mihi  tribus  areis  ,  diceretur  ,  eme  mihi  tribus  ferreis.', 
ferri  folius  nomine  moneta  intelligeretur  j  quemad- 


D 


E 


telligebatur.  quamobrem  de  Lacedaemoniis  quoque 
idem  Pollux  ait  :  <n<hj£o>  jj  vcjj.ia-jj.xri  ,  ^  a xm^xi/j-o* 
vioi  Xf&vJ  ,  cm  7ro7A£  0 yxx  ,  cAiyov  3  bvvxfJivx  hoc 
eft  ^  Ferrea  quoque  moneta  Lacademonu  utuntur  ingen¬ 
tis  magnitudinis  ,  fed  minimi  valoris.  hoc  iplum  mo¬ 
netae  genus,  8c  aeris  quoque ,  fuifle  frequentiflimum 
apud  Graecos ,  Homerus  praeclare  aperuit  ,  loco  jam 
a  nobis  citato  cap.  praecedenti  ex  lib.  -J.  Iliad.  dici¬ 
tur  enim  ibi  Graecos  pretio  comparafle  commeatum 
a  Pelafgis  allatum  ,  quem  emebant. 

A’V.01  jj\v  %<*A>iaj  ,  xfAoi  b’  xlSxvi  e ijqgx. 

hoc  eft  , 

Alii  quidem  are  ,  alii  autem  fp  leti  dido  ferro. 

Nec  enim  ,  ut  arbitror  ,  redte  ,  'ferrum  aut  aes 
commutatum  in  commeatus  ,  non  autem  numera¬ 
tum  ,  hinc  putant  aliqui  :  haec  enim  cum  maxime 
neceflaria  in  caftris  cenfeantur  j  minime  putandum 
eft  aes  ,  aut  ferrum  ,  quibus  arma  ,  galeae  ,  fcuta  , 
loricae  ,  lanceae  ,  &  alia  quae  ad  militiam  neceflaria 
parabantur  ,  diftrahi  permifluros  Duces  :  fed  potius, 
ceris  ,  ac  ferri  nomine  ,  monetas  intellexifle  Poe¬ 
tam  putandum  ,  ut  cap.  1.  dicebam. 

Apud  Praelitas  quoque  nummos  aeris  ,  ac  ferri 
frequentiflimos  fuifle  j  facra  paffim  teftantur  oracula, 
&  apertiflime  hoc  licet  cognofcere  ex  cap.  17.  lib.  1. 
Reg.  Agitur  ibi  de  lorica  illius  gigantis  Goliath  ,  &C. 
dicit  textus  :  Porro  pondus  lorica  ejus  quinque  millia 
ficlorum  aris  erat.  Qui  quidem  locus  difficillimus 
eft  ,  fi  Spiritum  fandtum  loquutum  de  quinque  mil¬ 
libus  librarum  aeris  dixerimus  :  haec  enim  lorica  , 
nullatenus  fu  Itineri  potuiflet  ab  homine  ,  quamvis 
haberet  fex  cubitos  altitudinis.  Facilis  vero  illius 
loci  intelligentia  fiet  ,  fi  ad  valorem  ficlorum  confu¬ 
gerimus  ;  dixerimufque  tantum  ponderis ,  ornamen¬ 
tique  habuifle  loricam  illam  ,  ut  valor  illius  ,  quin¬ 
que  millia  ficlorum  aeris  ,  monetae  nimirum  aereae 
lignatae  ,  attingeret.  Eodem  etiam  fenfu  intelligen- 
dum  erit ,  quod  ibidem  dicitur  de  ferro  lancem  illi¬ 
us  gigantis  ,  de  qua  feribitur  ,  fuifle  ponderis  fex- 
centorum  ficlorum  ferri  :  fieri  nequaquam  poterat  , 
ut  tantum  ponderis  haberet  ferrum  illud  ;  quantum 
ponderis  habebant  fexcentae  librae  rudis  ferri :  fuiflet 
enim  ferrum  illius  lancem  longitudine  ,  atque  latitu¬ 
dine  majus  quam  quinquaginta  vomeres.  Ruit  vero 
difficultas ,  cum  non  de  pondere  ,  fed  de  valore  lo¬ 
cus  intelligetur  ,  Sc  ad  ferream  monetam  confugeri¬ 
mus  ;  dixerimufque  valorem  ferrem  lancem  illius  gi¬ 
gantis  Goliath  ,  fexcentorum  ficlorum  monetm  fig- 
natm  fuifle  ;  quod  certe  rationabilius  videtur.  Ex 
quibus  omnibus  ,  ufum  ferri ,  mrisque  fignati  ,  ne¬ 
gotiorum  caufa  ,  apud  Hebrmos  notiffimum  ,  atque 
vetuftiffimum  fuifle  ,  perfpicue  patet  :  fimulque  mo¬ 
netm  fignatm  ufum  frequentiflimum  ,  femper  ab  ex¬ 
ordio  feculorum  ,  a  primis  nimirum  ufque  tempori¬ 
bus  ;  paulo  nimirum  poft  diluvium  extitifle  ;  inau-* 
ro  videlicet ,  argento  ,  mre  ,  ac  ferro  :  ut  ficli  no¬ 
men  frequentiflimum  in  facris  oraculis  ,  ubique  de- 
monftrat. 


GAP.  IV. 

Sicli  j  monetarumque  nomina  univerfaliora 
explicantur. 

Ad  loca  Genefis  23*  Terra  quam  poflulas  ,  quadrin¬ 
gentos  ficlos  argenti  va/et  :  ijlud  eft  pretium  inter  me^ 
CT  te.  Exodi  4.0.  Sume  tibi  aromata  prima  myr -* 
rha  &  elethz  quingentos  Jiclos  ,  &  cinnamomi  medi¬ 
um  •,  id  eft  ducentos  quinquaginta  Jiclos  ,  cajia  au - 
y  tem 


3oS  SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN.  307 


tent  quingentos  Jiclos  in  pondere  Sanduarii. 
alia. 


&  ad 


INnu  m  erabilia  fuifle  numifmatum  genera , 
ac  nomina  pro  diverfitate  locorum  ,  Principum  , 
atque  temporum  perfpicuumeft  :  quapropter  num¬ 
morum  genera,  nummorumque  nomina  Ungulorum 
querere  ,  praeter  rem  exiftimavimus  >  cum  paffim 
de  his  inter  Grmcos  fcriptores  Pollux  lib.  9.  cap.  6. 
&  inter  Latinos  vetuftiores  Plinius  lib.  3.  &  lib.  18. 
Alexan.  quoque  ab  Alexand.  lib.  4.  cap.  17.  nec 
non  etiam  Budeus  ,  Hierony.  Vilalpand.  cum.  Scot- 
to  ,  Georgio  Henifchio  ,  Joanne  a  Chokier  ,  £c  alii 
egerint,  quamobrem  eorundem  nomina  figillatim 
in  aliorum  fp<_culationem  relinquendo  ,  cum  anti¬ 
quitatem  pecuniarum  ,  &  ufum  numifmatum  jam 
fupra  inveltigaverimus  ,  aliquid  tantum  de  nomini¬ 
bus  generalioribus  aperire  curabimus;  atque  propte- 
rea  de  moneta  ,  nummo  ,  numifmate  ,  &  fido  quo¬ 
que  ,  propter  quem  prrefens  difputatio  eft  inftituta  , 
aliquid  differetur  :  quatenus  valorem  noftri  unguenti 
expifcari  polfimus  ;  &  breviter  de  monetis  antiqua¬ 
riae  ftudiofis  aliquid  oftendere  rei. 

Monetarum  nomina  ,  variis,  ac  diverfis  ex  capi¬ 
tibus,  fumi  lolita,  veterum  monumenta  teftantur; 
atque  quotidiana  oftendit  experientia.  Interdum 
enim  a  materia  tantum  fumitur :  hac  enim  de  ratio¬ 
ne  folius  aurei  nomine  ,  aureum  numifma  intelligi- 
tur  :  licuti  etiam  argenti,  &  aerei  folius  vocabulo, 
necnon  etiam  ferrei ,  nummus  intelligitur;  ut  paffim 
Pollux  lib.  9.  cap.  d.oftendit,  dicens:  r  Jl  vvv  ^xa 

K0V  0 i  CCTTlKo)  ^XAkIov  etX^TXCl  XXA ftV  ,  dvTV  rS  $ igyv- 

^ou,  dgyvg/ov ,  Kj  &rv  tS  %,gv<rS  xgvmov.  hoc  e(h ,  Nunc 
enim  Attici  ex  arear  eum  vocare [olent ,  ut  ab  argento  argen¬ 
teum  ,  &  ab  auro  aureum. Similiter  etiam  inlacris ora¬ 
culis  vocabulum  'Vft.chefeph  quod  argentum  fignificat, 
&  vox  sjahab  ,  quae  aurum  interpretatur,  pro 
nutnifmatibus  accipiuntur. 

Nonnunquam  a  Principe  audore,  qui  numifmata 
illa  cudi  juflit  numifmata  nomen  fortita  funt. 
Sic  Darici  veterum,  a  Dario  Perfarum  rege ,  Phi¬ 
lippici  a  Philippo  ,  Alexandri  ab  Alexandro;  &hoc 
noftro  feculo  Julii ,  Pauli ,  in  Pontificiajurifdidione  a 
Principe  audore,  cujus  etiam  imaginem  ferunt,  no¬ 
minantur. 

Interdum  a  figno,  quod  a  tergo  videtur  numif- 
matis ,  eifdem  nomen  praefcribitur :  ut  bigatis,  quadri¬ 
gatis ,  vidoriatis  bobus,  aliisque  fimilibus  numis,  quo¬ 
rum  meminit  Pollux  lib.  33.  cap.  3.  Aliquando  etiam  a 
pondere,  ut  uncia  Siculorum,  apud  Pollucem,  di¬ 
cens  :  Air £«.  ,  xojx&ov ,  cxrrg ,  Jix,xAtTgov  ,  i^xyiov  , 
7tiVTxytov.  hoc eft,  Libra,  as^ftater,  decujjis ,fextans9 
quincunx  :  &  fimilia  multa  ,  de  quibus  apud  Pol¬ 
lucem  eft  fcrmo.  In  eodem  genere  reponi  poflunt 
Romanorum  feftertius,  denarius,  libra,  as,  &  alia 
hujus  generis  numifmata,  &  apud  Hebraeos  ficlus , 
hebraice  fceqhel ,  cujus  caufa  cum  primis  de  mone¬ 
tis  nobis  agendum  fuit ,  ut  facri  unguenti ,  de  quo  agi¬ 
mus  ,  pretium,  praeftantiam ,  atque  valorem  expi¬ 
fcari  pollemus.  Siclum  autem  a  pondere  fic  appella¬ 
tum  fuifle  ,  res  eft  aperta:  &  jam  oftendimus. 

Monetarum  nomina  varia  vidimus  j  hujus  vocabu¬ 
li  fpecialem  etymologiam  inquiramus.  Monetae  enim 
nomine  didam  pecuniam ,  veteres  grammatici  cen- 
fuerunt;  quod  moneat ,  ne  quid  fraudis  in  tere  ,  fi¬ 
gno,  pondereve  fiat,  ita  Ifidor.  lib  16.  cap.  17.  Cor- 
raff  lib.  3.  Mifcell.  cap.  13.  monetam  fic  definit 
Confiant,  lib.  7.  epit.  tit.  13.  KaAt^  TO  Xg%iTV7TQV 

i^tov  ,  rj  fixJAuTvig/ov  jwsfiwv  0  t  Jvu  ,  Tvt og  , 

idefi  ,  Vocatur  ( lupple  moneta)  arche¬ 
typos  ,  [ignatus  ,  aut  bullatus  ,  ex  quibus ,  quorum  duo  , 
Titus  obfgnatus  eft .  Veteres,  Monetam  Deam  efle 
dicebant,  qute  pecuniae  curam  haberet :  quamobrem 


B 


D 


F 


graviter  animadvertebant  in  eos,  qui  dolum  malum 
in  pecunia  committerent.  Sufpicatur  Turnebuslib. 
4.  adv.  cap.  z.  in  fano  Monetas  examen  vefparum 
fuifle;  &  hoc  carmine  Probas  Falconias  id  probat: 

Convenit  ut  vefpis ,  quarum  domus  arce  Moneta 

Turbat  agens ,  ftridis  per  lutea  corpora  telis. 

Quod  an  vere  didum  fuerit  a  poetria,  an  a  mul¬ 
titudine  concurrentium  ad  monetariam,  ac  templum 
Monetae,  viderint  alii:  4nihi  dodiflimi  viri  fenfus 
non  omnino  probatur  ;  fed  potius  a  fimilitudine 
multitudinis ,  concurfum  deferiptum  illis  carmini¬ 
bus  puto. 

Didtam  volunt  alii  (Sc  quidem  verius)  Monetam, 
quod  nos  figniimpreflione,  audorum  ,  ponderis,  ac 
pretii  moneat,  inde  illud  Plin.  in  Panegyr.  Trajano 
didum  :  Hac  ebore  reddantur  jhac  marmore,  hac  in  colori¬ 
bus  vivant,  hac  m  are  moneantur.  Cafliod.  quoque  lib.  d. 
variar.cap.  de  format,  com.  7.  ait :  Monetam  facis  de  nof- 
tris  temporibus  futura  fecula  commonentem.  Hoc  ipliim 
metallum  lignatum,  quod  Moneta  dicebatur  >  num¬ 
mum  apud  Catinos,  veriori  lane,  &  antiquiori  vo¬ 
cabulo  appellari  confiat:  Graecum  forte  vocabulum 
fuit;  juxta  dodrinam  Fefii,  qui  ait:  Ex  Graco  vo¬ 
cabulo  vovp.pt.os ,  nummum  exifhmant  didum ,  &  tan- 
tumdem  apud  nos,  CT  apud  illos  valere ,  quia  pleraque 
nomina  a  Gracis  accepimus  ,  quorum  hoc  proprium  eft. 
&  quidem  Graecum  efle  vocabulum ,  &  a  Graecis  fic 
appellatam  monetam  ,  teftatur ,  probatque  Pollux 
lib.  9.  cap.  6.  vult  enim  Doricum  fore  nomen ;  Grae¬ 
corum  quidem  proprium,  fed  illorum  tantum,  qui 
Siciliam  incolunt  :  quamobrem  dixit  :  6  ie  vSppos 
Jentet  p% u  avai  fuptcuwv  cvoux  tS  vophrpxTQS ,  id  Je  iiAyvi- 
KQV  T  CM  I  TXAlX  ,  tp  1,lY.iAtX  JiO&liWV.  0  dtl^X^pOS  T£  50 
cv  rouf  fcVTey?  (pvjdv' 

RfEupws  zxAxa  ,  jtj  7t~ot  olivis 

JipOt,  Xj  VQVplptQVS. 

7tdAiv. 

K»j£u|  iwv  dL'9-v?  srpi u  pec)  Jix»  vovjw puav  [ao^ov  kxaIu).  ^ 
A  g/5QTiA*IS  ov  Tfj  rXpjlVTlVWV  TtOAlTSiCt,  (Qt •jtTt  y.xA etx%  vo- 
[Mcrpcx  7TXf  oivroTc  vSpcptov  i  Cp*  ov  gvtstv/TwoSJ  jdfxvTa  r 
irotriJuvoc  ,  JiA QTvi  iTtoyy vpfyuov.  hoc  elt  ,  Nummus 
vero  Romanis  videtur  numifmatis  nomen,  eft  vero  Do - 
rienfium  Gr acorum ,  qui  in  Italia,  &  Sicilia  habitarunt. 
Epicharmus  quidem  in  ollis  dicit : 

Sed  fimul pulchra ,  &  pingues  oves 

Mihi  inveniunt  nummos. 

Et  rurfum. 

Er  aco  ftatim  profettus  ,  eme  mihi  decem  nummis , 
pulchram  vitulam.  Et  Ariftoteles  in  Tarentinorum  Re- 
publica  tradit,  numifma  ab  ipfts  nummum  vocari ,  ci- 
que  mfculptum  ejfe  Tar entem  Neptuni  filium  ,  delphino 
vedum. 

Et  re  vera  inter  antiqua  numifmata,  plura  eo  mo¬ 
do  inferipta  ,  tam  apud  Antonium  Auguftinum  , 
quam  etiam  apud  alios  ,  qui  veterum  numifmata  e 
tenebris  eruerunt;  ficut  apud  me  quoque  nonnulla 
reperiuntur.  ut  jam  certiflime  ex  illo  figno  appareat, 
quodnam  monetae  genus  ,  nummus  apud  veteres 
Graecos  diceretur ;  licet  poftmodum  nummi  nomen, 
omni  monetarum  generi  fit  attributum. 

Nummi  nomen  ex  primaeva  inftitutione  jam  tene¬ 
mus  :  vocabuli  ejufdem  etymologia  enucleanda  fu- 
pe.reft.  Joannes  Calvinus  in  fuo  didionariocorredo; 
nummum  a  numero  derivari  putat,  quod  illius  ufits 
non  magis  a  numero ,  quam  a  pondere  conflet ,  inquit. 
Sed  fi  hujus  audoris  ratio  ftaret ;  docere  nos  debuif- 
fet ,  cur  potius  nummus,  quam  pondus,  aut  alio  a 
pondere  derivato  vocabulo ,  moneta  dida  fucric. 
Non  enim  magis  unum,  quam  alterum  illi  ex  ejus 

etymolo» 


308  M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  IL  SO9 


etymologia  debebatur  nomen.  A  Numa  Rege  de- 
fumptum  nummi  nomen,  volunt  aliqui  cum  Suida, 
Ifidoro,  St  aliis :  quod  is  nimirum  primus  apud  Ro¬ 
manos ,  nummum  imaginibus,  tituloque  fui  nomi¬ 
nis  fignaverit  ;  ita  Ifidor.  lib.  1 6.  Orig.  cap.  17. 
Prius  nummus  ,  inquit  ,  blgyvqog  nuncupabatur  ;  quia 
primum  ex  argento  percutiebatur  :  nummi  autem  a  Nu- 
ma  Romanorum  Rege  vocati  funt ,  qui  eos  primus  apud 
Latinos  ,  imaginibus  notavit ,  &  titulo  nominis  fui  in¬ 
fer  ipft.  Ab  eodem  Numa  nummum  derivari  Tran¬ 
quillus  etiam  cenfuit,  ut  refert  Suidas  in  dibtione 
his  verbis  :  Noqu»?  0  srpwxog  fixtriAdlg  piros 
fupvAov  pupouoov  ytyovug ,  Syn  trtb^ov  ,  ^  yjoeKKQv  itt- 

/  I+J  9  f  C  /  <VO  \  »  r~t  t 

oronptvci  T&fWTos  xo  pwj uoooig  t  wpo  avxx  Ttccvxm 

eavrlvoov  ,  itj  ogfuzKivuv  xljv  7tA^^ovvxaiv ,  cli rtq 

uvopetav  c/a  tS  ibla  ovopotxog  vxpploe  ,  ug  cpyjei  T(^yx.v- 
Aiof.  hoc  eft,  Numa  primus  Romanorum  Rex  pofi  Ro¬ 
mulum  ,  ex  ferro  ,  &  are  fablam  monetam ,  Romanis 
primus  donavit :  cum  omnes  qui  antece ferant  ipfum ,  per 
coriaceam  ,  &  teflaceam ,  necejfitatem  explerent  j  quam 
de  proprio  nomine ,  nummos  appellavit ,  ut  dicit  Tran¬ 
quillus.  haec  ibi  Suidas  in  dibtione  dosd&.u.  Afia- 
rium  enim  moneta  minima  apud  Graecos  erat. 

Verum  Fefti  dobtrinae  &  aliorum  nos  innitentes,  qui 
nummi  vocabulum  ,  non  Latinum  ,  fed  Graecum 
arbitrantur,  a  Graeca  etiam  voce,  nimirum  Tm  xS 
vopov  Latinum  nummum  dedubtum  ,  ut  plerifque 
placet,  affirmabimus:  quod  lege  nimirum  ad  nego¬ 
tiationes  provifum  fuiffet  monetae;  ut  tanquam  ew- 
Sipccxi  quodam,  publica  forma  cufo  homines  nego¬ 
tiarentur  ;  St  nummus,  ulum,  dominiumque,  non 
tam  ex  fubftantia  praeberet ,  quam  ex  quantitate , 
Magiftratus  aubtoritate  fultus,  cui  etymologiae  voca¬ 
buli  Paul.  1.  1.  de  contrahend.  empt.  videtur  fubfcri- 
bere  lib.  8.  digeft.  tit.  1.  agit  enim  de  caufa  cudendi 
nummos,  St  ait:  Sed  quia  non  J'empery  nec  facile  con¬ 
currebat  ,  ut  cum  tu  haberes ,  quod  ego  defiderarem ,  in¬ 
vicem  haberem ,  quod  tu  accipere  velles :  elebla  materia 
efi ,  cujus  publica ,  ac  perpetua  afiimatio  difficultatibus 
permutationum  ,  aqualitate  quantitatis  fubveniret  3  ea- 
que  materia  ,  forma  publica percuffd ,  ufum ,  dommium- 
que  non  tam  ex  fubftantia  prabet  ,  quam  ex  quan¬ 
titate.  haec  ibi  Paulus  ,  quibus  innuit  ,  a  lege 
nummum  valorem  habuiffie  }  citatur  etiam  a  non¬ 
nullis  Ulpianus  in  eodem  titulo  ,  fed  nihil  horum 
ibi. 

Numifma  alterum  effc  pecuniarum  vocabulum  , 
monetaeque  genus  ,  quod  a  nominibus  Principum 
dici  putat  Ifidor.  lib.  16.  cap.  17.  dicens:  Numifma 
efi  folidus  aureus ,  vel  argenteus  s  qui  ideo  numifma  di¬ 
citur y  quia  nominibus  Principum ,  effigie bufq ue  Jignaba- 
tur.  Sed  quicquid  fentiat  Ifidorus  ,  nos  utcumque 
monetarum  vocabulum  4  Graeco  verbo  vopl^u ,  quod 
eft  exiftimare,  vel  ut  dicunt  aliiiGo  xS  vopljfjv ,  quod 
eft  ftatuere ,  feu  fancire  ,  derivatum  dicemus  ; 
quia  nimirum  valor  nummi  ,  a  pondere  ,  homi¬ 
numque  exiftimatione  proveniat.  Quare  numifma 
derivatum  videtur  a  nummo  :  ita  ut  tam  numif¬ 
ma  ,  quam  nummum  ab  eadem  etymologia  voca¬ 
buli  derivari ,  non  fit  improbabile,  quod  nimirum 
utrumque  a  lege  ,  St  exiftimatione  hominum  vim 
habeat,  fic  enim  Ariftoteles  fenfifie  videtur  ,  di¬ 
cens  apud  Pollucem  :  vovppog  xovvo potili ,  gti  ov  Qvtr<J, 

aJkco  vopu  ig)  ,  Xj  ifirpTv  pix ce$oCB\{v  ,  Kj  7T0irj<rai 

gov.  hoc  eft,  Nummus  nomen  habet ,  quoniam  non  na- 
tura ,  fed  lege  efi  <2r  penes  nos  efi  eum  tranfmutare ,  Olfa¬ 
cere  inutilem.  Olim  enim ,  inquit  Paulus  Jurifconfultus 
loco  jam  citato,  non  ita  erat  nummus ,  neque  aliud  merx, 
ahudpretium  vocabatur  , fed  unufquisque  fecundum  necejfi¬ 
tatem  temporum  utilibus  inutilia  permutabat,  itaque  le¬ 
ge  tantum,  hominumque  exiftimatione  nummi  valo¬ 
rem  habent:  quarnobrem  tam  numifma,  quam  num¬ 
mum  a  voptp  ,  atque  etiam  a  vopl£a,  derivari  arbi- ! 


A  tramur.  Adeo  vero  haec  duo  vocabula  inter  fe  con- 
junbta  funt;  ut  ficut  aliqui  numifma  a  nummo  de- 
rivari  putant ;  alii  e  contrario  a  numilmate  ,  num¬ 
mum  dici  arbitrantur,  ut  Brecheus  in  1.  pecu  nise  i 
ff.  de  verborum  fignificat.  de  quibus  fatis  jam  di¬ 
ximus  ,  Se  pro  noftro  inftituto  ifta  cognovifle  fuf- 
ficiat. 


B 


C 


D 


F 


Pecunia  alterum  eft  monetarum  vocabulum  ;  quo 
metallum  lignatum  ad  negotiationes  appellari  hodie 
mos  eft.  ita  diftum  plurimi  arbitrantur  a  pecude  , 
qua  lignabatur,  ut  innuit  Plutarch.  in  republic.  St 
Plin.  lib.  33.  nat.  hili.  cap.  3.  St  lib.  18.  cnp  3.  fed 
horum  numifmatum  ,  qua;  pecude  lignata  effient  nul¬ 
lum  apparet  veftigium  ;  licet  ariete  ,  St  bove  figna- 
ta  nonnulla  appareant,  quarnobrem  fortaffie  verius  ne¬ 
gotiationum  inftrumenta  pecunia  fuere  didita  3  quod 
veterum  tota  fubftantia  ,  ac  totum  patrimonium  ,  in 
pecudibus  reponeretur  :  ut  facrae  etiam  teftantur  lit¬ 
terae  3  in  quibus  Abrami  ,  Ifahaci  ,  Jacobi  ,  Jobi , 
Labam  ,  filiorum  David  ,  &  aliorum  divitiae  recen- 
fentur.  His  igitur  pecudum  gregibus  efculenta  , 
poculenta  ,  fundos  ,  domos ,  St  alia  omnia  necefia- 
ria  veteres  coemebant ,  ut  tradit  Columel.  in  praefa¬ 
tione  lib.  6.  &  Alciat.  in  1.  pecuniae  4.  ff.  de  verbo¬ 
rum  fignif.  quod  nimirum  pecudum  permutatione  , 
negotia  omnia  apud  veteres  agerentur,  quapropter 
pecuniae  nomen  fimpliciter  ,  ut  probat  Joannes  Cal¬ 
vin.  in  fuo  didtionario  corredlo  ,  in  verbo  pecunia  , 
non  tantum  rem  mobilem  ,  quantitatem  ,  fed 
etiam  rem  immobilem  ,  ut  corpora  ,  rura  ,  praedia , 
fundi  ,  domus,  &  fi  quae  alia  funt  ;  apud  Juriscon- 
fultos  eo  nomine  fignificantur.  pro  qua  fignificatione 
afferuntur  ab  eodem  1.  pecuniae  4.  1.  pecunia;  178. 
pecuniae  zii.  1.  faepe  53.  ff.  de  verb.  fignif.  &c  alii 
plures  textus  ex  Jurisconfultis  citantur  qui  ibi  videri 
poliunt. 

Ab  univerfalioribus  monetarum  nominibus  ,  ad 
lingularia  defeendentes  ;  venimus  ad  licium  ,  cu¬ 
jus  gratia ,  reliqua  a  nobis  pertradftata  fuere.  Mo¬ 
netam  hanc  omnibus  numifmatis  ,  £c  monetis  an¬ 
tiquiorem  effe  ,  facra  teftantur  oracula  ;  commu¬ 
nem  etiam  apud  gentem  Hebraeam  in  negotiationi¬ 
bus  licium  fuifle  illa  ipfa  affirmant,  adeoque  propri¬ 
um  Ifiaelitarum  Fuifle  licium  confiat  3  ut  apua  alias 
nationes  ufum  illius  nequaquam  reperiamus ;  neque 
Hebraeos  ab  ufu  hujus  monetae  aliquando  difceffifie 
perfpicuum  fit.  quarnobrem  licet  fub  judicibus  a 
Deo  delegatis  ,  Hebraeorum  refpublica  gubernare¬ 
tur  ;  five  poltmodum  fub  regibus,  five  denique  fub 
Ducibus  ,  ac  fummis  Sacerdotibus  regimen  Reipu- 
blicae  Ifraeliticae  politum  eflet  ,  &  tandem  Graeco¬ 
rum  ,  atque  Romanorum  Imperio  Judaei  fubjiceren- 
tur  ;  femper  licium  inter  Judaeorum  monetas  princi¬ 
paliorem  locum  obtinuiffie  conftat. 

Siclus  hebraice  appellatur,  qu^  vox  a  verbo 
venit  quod  fignificat  ponderavit ,  libravit  ,  ap¬ 
pendit  ;  ut  etiam  fupra  jam  diximus,  quarnobrem  in- 
ftrumentum  etiam  ,  quo  pondera  appenduntur  ,  ut 
ftatera,&  lanx  ab  eodem  verbo  dicuntur  nvP'f  quia 
verb  ,  ut  diximus  capite  pra:cedenti  ,  monetae  in 
negotiationibus,  non  lolum  numerabantur ,  fed  etiam 
appendebantur ,  &  antiquis  temporibus  fortalle  ap- 
penfio  principaliorem  locum  in  negotiationibus  obti¬ 
nebat  ;  metallorum  fruftula  ,  quibus  negotiatio  age¬ 
batur  ,  quamvis  fignis  diftinguerentur  ,  ab  ufu  ta¬ 
men  ponderationis  "D'7pf  appellata  fuere. 

Siclus  igitur  idem  Ifraelitis  monetae  genus  erat , 
quod  libra  Latinis  ,  dosd^ov  Graecis,  ficlufque  non 
aliud  nomen  fortitus  eft  ,  quam  ab  ufu  librandi  ,  SC 
ponderandi  metalla  ,  in  emptionibus  :  a  quo  pariter 
ufu  Graeci  ,  &  Romani  afles  ,  Sc  librae  monetarum 
genera  habuerunt,  appellatus  verb  fuit  ficlus  ,  quia 
jam  publica  imagine  lignatus  ,  fuum  debitum  pon- 
V  z  dus 


310 


Sacrorvm  El/eochrismathn.  311 


dus  retinebat  ;  nec  indigebat  ponderatione  :  quem-  A 
admodum  etiam  libra  ,  &  aflis ,  eadem  ratione  apud ) 
Romanos,  atque  Graecos  appellata  fuere.  Nam  li-j 
brie  numifinatis ,  meminere  plures  ,  praefertim  Pol¬ 
lux  bb.  4.  cap.  24.  &  idem  valere  quod  ftaterem  , 
probat  auctoritate  Siculorum  comicorum  dicens 

tJtZT^pef.  Q  0!  T5  KW/ACtlblXS  7T01VTM  T Iw  AlTQOtV  hiyXd.  T \lV 

jwsv  Alrqocv  eiftKotmv  oi  cnctAoi  Kupue^ol'  AiKtTAotv  -jttvi- 

T£  ?<34TV;pWV  ,  K(^£Tlj?  CV  rlw  7TiVT0CAlTt>0V. 

hoc  elt  ,  ftaterem  autem  poeta  comici  ,  libram  dicunt  , 

&  hoc  quidem  Sicilienftes  comici  i  nam  ligonem  pretio 
quinque ftaterumCrates  in  Paracatatheca  quinque  libralem 
dixit  :  ita  ut  jam  flater  ,  &  libra  apud  nonnullos 
idem  fuerit.  Meminit  etiam  libra;  numifmatis  idem  B 
Pollux  lib.  9.  cap.  6.  diceSatur  etiam  dosd&ov  id  eft 
As.  itaque  idem  erat  Graecis  s-ct-njp  ,  A'n%*  ,  dosoe&- 
ov  ,  &  alia  hujufmodi;  quod  fidus  Hebraeis  in  iacris 
oraculis. 

Sicli  duplicem  habemus  rationem  ex  facrarum  Lit- 
.  terarum  interpretibus  :  alter  enim  fuit  publicae  ,  & 
communis  negotiationis  ficlus  \  alter  fuit  ficlus  fan- 
duarii:  non  quod  jure  diflinguerentur,  ut  dixerunt 
nonnulli ,  fed  aliquo  defedu  ponderis  interdum  ex 
fraude  ,  vel  ufu  mercatorum  diflinguebantur.  fed 
fufius  aliquid  in  fequenti  capitulo  dicemus.  Prius 
appellatus  ab  audoribus  eft  ficlus  prophanus ;  quia 
in  publicis  prophanifque  contradibus  ,  eo  homines 
uterentur.  &  de  hoc  genere  feli  intelligi  debere  lo¬ 
cum  Genef.  25.  tradunt,  in  quo  dicitur  de  negotia¬ 
tione  Abrahae  cum  Ephron.  terra  quam  poftulas ,  qua¬ 
dringentos  ftclos  argenti  valet  ;  iftud  eft  pretium  inter 
me ,  &  te.  alter  appellabatur  ,  ficlus  fandus  ,  feu 
ficlus  fanduarii ,  feu  ficlus  fanditatis.  quod  nimi¬ 
rum  menlura  ,  ac  pondere  fanduarii  debitum  mone¬ 
tae  pondus  ,  aequandum  eflet.  ficut  apud  Romanos 


in  templo  Monetae  Deae  monetarum  cufores  ,  £c 
lances  ad  monetas  aequandas  habebantur.  De  hoc 
igitur  ficlo  ea  ratione  aequato  in  pretio  noflri  olei 
confecrationis  ,  ^  Deo  dicitur  ad  Moyfem  ,  juxta 
praedidam  diftindionem  fidorum  :  Sume  tibi  aroma, 
ta  prima  myrrha  ,  &  elecla  quingentos  ftclos  i  cinnamo¬ 
mi  medium  ,  id  eft  ducentos  quinquaginta  i  cafta  autem 
quingentos  ftclos  m  pondere  fanbluarii. 

De  monetis  fecundum  illam  diftindionem,  quam 
aliqui  audores  tradunt ,  &  de  ficlo  tam  prophano  , 
quam  fando  ,  in  facris  Litteris  pafiim  agitur.  Fuit 
enim  talentum  facrum  ,  talentum  prophanum  :  fue¬ 
re  quoque  oboli  facri  ,  ac  etiam  oboli  prophani  : 
fi  diftindionem  illam  admiferimus  tam  de  his ,  quam 
aliis  monetarum  generibus  ,  de  quibus  faepiflime  fa¬ 
cris  in  Litteris  ,  perdode  Arias  Mont.  &  alii  perfpi- 
cue  egerunt  ,  ad  quos  remittimus  ledorem  in  reli¬ 
quis  cognofcendis  ,  quasque  defiderari  poterunt. 
Quia  vero  etiam  a  materia diflinguebatur ficlus,  cum 
ficlus  ferreus  ,  &  aereus ,  argenteus  ,  &  aureus  re- 
periantur  ,  de  quibus  in  praecedenti  capite  jam  egi¬ 
mus  ,  &  in  fequentibus  etiam  aliquid  de  his  dicetur* 
nunc  non  erit  ultra  progrediendum  ,  cum  tam 
apud  Villalpandum  ,  quam  reliquos  citatos  audores 
lufficientiffime  haberi  poffint  plura  ,  illaque  dodifli- 
ma  in  re  nummaria. 

Formam  ficli  expifeari  necefte  eft ;  de  qua  dodif- 
fime  quidem  differuit  Villalpandus.  nos  ex  ipfo ,  £c 
Antonio  Auguftino  ,  aliifque  pluribus  ,  ficli  pofte- 
rioris  iconem  hic  afferemus  ,  his  notis  ,  atque  ima¬ 
ginibus  fignatam  ,  quas  quamvis  magicis  charaderi- 
bus  ,  aut  iEgyptiorum  hieroglyphicis  fimillimae  vi¬ 
deantur  ;  antiquitas  tamen  in  his  veneranda  erit  ,  & 
in  facra  moneta  facras  etiam  venerari  litteras  debe-^ 
mus. 


De  hoc  ita  Anton.  Auguft.  Erat  princeps  his  num -  j 
mus  Hierofolymis  ,  cujus  ima  parti  ,  vas  tmpreffum  in- 
ftar  calicis  ,  alteri  vero  ,  flos  triplex  ,  circumcirca  pro. 
dtgiofi  litterarum  char  alteres  vifuntur.  Quantum  ex 
homine  perito  colligere  licuit  ,  littera  funt  Samaritano¬ 
rum.  Rabbi  quidam  Gerundenfis  unius  latus  interpre¬ 
tabatur figmfic an  JERVSALEM  CIVITAS  SAN¬ 
CTA.  alterius  vero  fenfum  ejfe  ajebat ,  SICLUS  SAN¬ 
CTUARII  s  flore  vero  Virgam  Aaronis  florentem  de- 
fignari  afferebat  :  Calice  autem  mannam  reprafentari  s 
quacum  virga  illa  ,  ac  decem  praceptorum  Dei  tabulis  , 
in  arca  foederis  ,  &  adytis  ,  qua  Sanci  a  SanElorum  di¬ 
tia  erant  affer v ab antur.  haec  autem  accepimus  ex  do- 
diflimo  Epifcopo. 

Quamvis  vero  ,  hac  icone  ,  quam  relati  audores 
ponunt,  rede  ficlus  a  lata  lege  fignari  potuerit,  &  in¬ 
fra  ,  poftquam  in  ditionem  David  Regis  Hierula- 
lem  civitas  Jebufieorum  deveniffet  ;  ut  legitur  z. 
Reg.  cap.  f.  non  tamen  ita  ficlus  ante  latam  a  Deo 
legem  ,  temporibus  nimirum  Abrahae  lignatus  vide¬ 
tur  ;  cum  neque  Hierufalem  ,  in  poteflatem  Ifraeli- 


E 


F 


tarum  veniffet  5  neque  manna  defeendifiet  ;  neque 
virga  Aaron  floruiffet  :  fed  vel  facrificio  Ifahaci  „ 
vel  aliquo  alio  figno  nobis  omnino  ignoto  ( quod  ta¬ 
men  neceffe  fuit)  pondus  ,  &  valorem  ficli ,  publi¬ 
ca  audontate  lignati  ,  manifeftari  oportuit  :  nam 
alias  fruftula  argentea  ,  aerea  atque  aurea  ,  nullius 
fuiflent  ufui  tunc  temporis  in  negotiationibus  ,  poti¬ 
us  quam  craffiores,  ac  rudiores  metalli  maflae  ;  cum 
tamen  a  primis  ufque  feculis  monetae  fignatae  ,  atque 
ficli  ufum  notifiimum  fuifie  conflet ,  <k  ex  jam  a  no¬ 
bis  didis  perfpicuum  fiat. 


CAP.  V. 

Sicli  valor  unguenti  confecrationis  praeftantiam 

aperit. 

Ad  loca  Exodi  50.  Hoc  autem  dabit  omnis  qui  trAn- 
fit ,  dimidium  ficli  juxta  menfuram  templi.  Siclus 


312  MyROTHECIVMII.  313 


viginti  obolos  habet  ;  media  pars  ficli  offeretur  Do¬ 
mino.  Levit.  27.  Omnis  aftimatio  fido  SanSluaru 
ponderabitur1.  £c  ad  alia. 

VAlorem  ficli  expifcari  ,  cum  primis  necefle 
eft  i  ad  cognolcendum  aromatum  pretium  , 
quibus  facra  haec  undio  conficiebatur :  ut  ejuf- 
dem  facrx  undionis  prxftantia  ,  ex  pretio  lucidior 
appareat.  De  ficlo  illiulque  valore  multi  ,  iique 
graviffimi  audores  ,  copiofius  ac  diligentius  ,  quam 
ipfe  valeam  ,  tradaverunt  :  praefertim  Joan.  Bapt. 
Villalpandus  in  Ezechielem  prophetam  ,  Arias  Mon¬ 
tanus  ,  &  alii,  quamobrem  nobis  non  elt  longius 
protrahendus  fermo  ;  fed  tantum  valor  inquirendus  : 
ut  ad  pretium  pecuniae  noftri  temporis  ,  quantum 
fieri  poteft  ,  facri  unguenti  proeliantia  accommode¬ 
tur.  valor  autem  ficli  cognolci  nequaquam  poteft  , 
nifi  prius  diftindionem  ,  quam  nonnulli  au  do  res , 
probabili  fane  fundamento  ,  excogitarunt  ;  ficli  ni¬ 
mirum  communis ,  &  ufualis  ,  a  ficlo  alio  ,  quem 
fanduarii  dixerunt  j  elucidare  conemur.  de  ficlo  fub 
hac  diftindione  loquutos  agnovimus  Nicolaum  de  Li¬ 
ra  in  cap.  ult.  Levit.  Pagnin.  in  thefaur.  linguae  fanet. 
Sc  qui  additiones  ad  illum  thefaurum  addiderunt. 
Vatabl.  Exod.  50.  Lipoman.  Covarr.  in  lib.  de  mon. 
cap.  2.  nu.  9.  &  alii  ,  ut  Barad.  in  fua  concordia 
Evangelica,  Benedidum  Ariam  Montanum,  virum 
fane  de  facris  litteris  quam  optime  meritum ,  lingua¬ 
rumque  peritia  celebrem  :  is  enim  in  apparatu  ad 
regia  Biblia ,  quorum  editioni  prxfedus  adllitit  ;  in 
opufculo  ,  in  quo  de  monetis,  menfurifque  Hebrae¬ 
orum  egit ,  latis  luculenter  ,  &  dode  atque  elegan¬ 
ter  de  ficlo  loquitur  ;  &  hanc  ficli  communis  ,  a 
ficlo  landuani  diftindionem,  locis  plurimis  compro¬ 
bavit.  at  Ribera  in  cap.  8.  Amos  proph.  nu.  16.  Sc 
cum  eo  Villalp.  in  Ezech.  proph.  allatam  diftindio¬ 
nem  non  admittunt ,  fed  unicum  ficlum  in  quibuf- 
cunque  folutiombus  tam  facris  ,  quam  prophanis 
habuille  Ifraelitas  fentiunt.  quod  etiam  Maldonat.  in 
cap.  17.  Matth.  nu.  24.  probat  i  St  alii  fere  reli¬ 
qui  omnes  qui  noftro  leculo  de  re  nummana  ege¬ 
runt. 

Sed  adhuc  de  valore  ficli  eft  difficultas  ;  nam 
quamvis  plurimi  jam  citati  Scriptores,  ficli  prophani 
a  ficlo  fando  diftindionem  admittant  ,  inter  fe  ta¬ 
men  de  ficli  valore  pugnant  :  nam  aliqui ,  iique  plu- 
res ,  majorem  valorem  dant  ficlo  fanduarii  ,  quam 
ficlo  communi ,  &  ufuali  i  alii  vero  fecus  affirmant, 
ficloque  prophano  majus  pondus  adferibunt  ,  quam 
ficlo  fando.  Nec  defunt  loca  ex  facris  oraculis,  qui¬ 
bus  utraque  fententia  fulciatur,  ambigendi  locus 
utrique  remaneat,  fune  vero  alii  qui  pondus  defini¬ 
ant  i  &  dicant ,  ficlum  habuille  pondus  femuncix  , 
cujus  rei  teftis  videtur  Jofephus;  affirmans  tales  apud 
Hebrxos  fore  ficlos  ,  quales  funt  tetradrachmx  At¬ 
ticae  apud  Graecos,  quod  quidem  genus  monetae  qua- 
tuor  drachmas  compledebatur  ,  ut  nomen  ipfum  te- 
tradrachmae  indicat,  eft  autem  inter  drachmam  Atti¬ 
cam  ,  denariumque  Romanorum  argenteum  ,  pa¬ 
rum  aut  nihil  fere  diferiminis  ,  imo  fecundum  ali¬ 
quos  etiam  idem  idem  omnino  funt  ,  tefte  Alexan¬ 
dro  ab  Alexandro  lib.  4.  genial.  die.  cap.  24.  de  his 
feribente.  idem  etiam  ex  audoritate  Dion,  probat , 
qui  voluit  centum  drachmas,  centum  denariis  argen¬ 
teis  xquari ,  qui  libram  argenti  efficiunt,  ex  Plutar- 
cho  etiam  ,  vk  aliis  tradidit  Alexander  id  efie  perlpi- 
cuum.  quatuor  igitur  drachmx  ,  ex  quibus  ficlus  in¬ 
tegratur  ,  quatuor  denarios  aequabit  ,  qui  cum  ar¬ 
genteae  uncix  dimidium  attingant  ,  tale  etiam  ut  illi 
dicebant ,  pondus  ficli  erit  :  ut  vult  etiam  Perer.  in 
Genefi  in  cap.  21.  &  cap.  23.  quod  ex  audoritate 
Hieronymi  in  cap.  47.  Ezechielis  probat,  nam  fic¬ 
lum  obolos  viginti  valere  ,  dixit  propheta  loco  cita¬ 


A 


B 


C 


E 


to.  quod  etiam  docet  Alexander  ab  Alexandro  ubi 
fupra.  &  fuaderi  poteft  ea  ratione  ,  quia  quatuor 
drachmx ,  unde  etiam  genus  illud  monetx  ,  tetra- 
drachmx  ,  ut  dicebamus  ,  nomen  accepit  ,  argenti 
femunciam  tantum  attingunt.  &  quamvis  fecus  fen- 
fiffie  videatur  Hieronymus  ,  cum  in  tradit,  hebraic. 
cap.  24»  in  Genefi  dicat  1  Baca  ,  quod  m  hoc  loco  pro 
didrachma  feribitur  ,  femuncia  eft.  Secel  vero  ,  qui 
Latino  ftermone  ficlus  corrupte  appellatur  ,  uncia  pondus 
habet.  Ex  quibus  D.  Hieronymi  verbis  palinodiam 
recantafie  ,  exiftimat  Pererius ;  contrariumque  his , 
qux  jam  alibi  docuerat  ,  hic  docuifle.  Sunt  tamen, 
qui  neque  contraria  libi  ipfi  docuille  Hieronymum  , 
neque  aliquando  in  his  palinodiam  recantafie  velint , 
fi  tamen  rede  intelligatur.  quamobrem  in  Pererium 
infurgunt ,  neque  unde  miraretur  , habuille  tradunt: 
fi  diltinxiflet  Pererius  ex  Hieronymi  fententia  ,  fic¬ 
lum  Sanduarii  ,  a(ficlo  prophano  ,  illius  loca  facil¬ 
lime  conciliaflet.  ibi  enim  in  cap.  47.  Ezechiel  is  Hie¬ 
ronymum  loquutum  de  ficlo  prophano  ,  dicunt  illi; 
de  quo  etiam  genere  ficli  ,  Propheta  loquebatur  : 
&  de  hoc  genere  monetx  omnes  illi  intelligi  debent; 
qui  docent  ficlum  pendere  femunciam  argenti:  quod 
etiam  Arias  Montanus  in  libro  de  ponderibus  , 
menfuris  obfervavit.  At  vero  in  traditionibus  He- 
brxorum  ,  Hieronymum  de  ficlo  Sanduarii  loquu¬ 
tum  volunt  :  cujus  omnes  menfurx  ,  ut  ipfi  arbi¬ 
trantur  ,  duplo  majores  erant  ,  quam  prophanx. 
quamobrem  ficlus  Sanduarii  erat  unius  uncix  argen¬ 
ti  ,  &  quatuor  drachmarum  Hebrxarum ,  qux  erant: 
duplo  majores  ,  quam  Atticx  ,  ut  ex  Budxo  tefta- 
tur  Ribera  in  cap.  3,  Ofee  ,  ejus  nimirum  valoris  , 
cujus  erat  drachma  TEginenfium  ,  qux  duplo  major 
erat  Attica  ,  &  decem  obolis  permutabatur,  hxc  ex 
Ribera. 

Et  in  hoc  quidem ,  quod  habet  de  drachma  iEgi- 
nenfium  ,  majoris  valoris  quam  drachma  Attica, Pol¬ 
lucem  etiam  patronum  habet  lib.  9.  cap.  6.  dicentem  : 
oifkd  jWtlv  tIw  ouyivouocv  t>  cIttixw  , 

JiKoc  ofioAxc  ocTTinoft  0!  &£bjv«fo*  7rctA«tav  i- 

kUkhv.  hoc  eft,  Sed  utique  Aeginaa  drachma  major  eft 
Attica,  decem  enim  obolos  Atticos  valebat  ,  zyAthenien- 
fes  drachmam  magnam  vocarunt.  Ex  quibus  perfpi- 
cuum  eft  ,  zEginxam  drachmam  majorem  fu  ille 
drachma  Attica  ;  fed  non  duplo  majorem  ,  ut  illi 
dicebant;  quia  hxc  fex  obolis  permutabatur ;  TEgi- 
nxa  vero  non  quidem  obolis  duodecim  ad  duplicita¬ 
tem  drachmx  Atticx  ,  fed  tantum  decem  valebat 
obolos  ,  ut  vidimus.  Prxterea  quatuor  drachmx 
Atticx  argenti  ,  femunciam  habent  ,  juxta  pondus 
Romani  denarii ,  &  viginti  quatuor  oboli  femunci¬ 
am  habebunt,  at  quatuor  drachmx  ^Eginxx  qua¬ 
draginta  obolos  haberent  :  itaque  argenti  unciam 
non  attingerent  ,  &  femunciam  argenti  ,  quatuor 
fEginxx  drachmx  longe  excederent.  Quod  autem 
ficlus  Sanctuarii  ,  uncix  argenti  pondus  haberet  j 
prxter  Hierony.  affirmat  etiam  Pagnin.  in  fuo  Didi- 
on.  cum  omnibus  illis  ,  qui  additiones  ad  illud  edi¬ 
derunt.  Mare.  Marin.  in  fua  Arca  Noe  in  didione 
"W  A venar  ,  &  alii  viri  eruditiffimi  in  fuis  Didio- 


F 


nariis ,  &  ita  etiam  fenfifie  Vatabl.  non  obfcure col¬ 
ligi  poteft  ,  ex  his  qux  docuit  de  Mna  facra  in  cap. 
4y.  Ezechielis.  His  etiam  fubfcribit  Arias  Montan. 
loco  citato  ;  qui  duplo  majus  habuille  ponderis  ,  fi¬ 
clum  Sanctuarii  a  ficlo  communi  ,  duplicique  xfti- 
matione  alterum  ab  altero  diftingui  confuevifie  affir¬ 
mat.  quamobrem  cum  quatuor  drachmis  Atticis ,  live 
Romanis  Juliis  ,  ficli  communis  valor  xftimaretur  , 
odo  valuilfe  ficlum  Sanduarii  vult,  his  etiam  vide¬ 
tur  aflentire  D.  Eucher.  lib.  2.  inftruc.  dicens  :  Si~ 
cel  ,  qui  corrupte  ficlus  dicitur  ,  uncta  pondus  habet  , 
fcrupula  decem.  Daniel  in  notis  ad  Petron.  nulla  fa- 
da  diftindione  in  ficlo  ,  ait  :  Steel  ,  qui  Latmo  fer - 
V  3  mone 


SaCRORVM  El^EO  CHRISMATHN 


314 

mone  ficlus  corrupte  dicitur  ,  Hebraum  nomen  efi ^  i  ha¬ 
bens  apud  eos  uncia  pondus  ,  apud -  Latinos  vero  ,  & 
Cracos  quarta  pars  uncia  efi ,  &  Jiat  erus  medietas :  drach¬ 
mas  appendens  duas,  unde  cum  tn  divinis  libris  legitur 
ficlus ,  uncia  efi ,  cum  vero  in  Gentilium  ,  quarta  pars 
uncia  efi. 

At  mihi  quidem  certiffimum  ell  fidum  tam  pro¬ 
phanum  ,  quam  fandum  femunciam  argenti  ponde¬ 
ris  retinuilfe  ,  &  nihil  fupra  :  nam  ubique  in  facris 
Litteris  dicitur  licium  viginti  obolorum  valorem  re¬ 
tinere.  ita  dicitur  cap.  30.  Exod.  ubi  fermo  ell  de 
licio  Sanduarii  ,  &  dicitur :  Hoc  autem  dabit  omnis 
qui  tranfit  ad  nomen  j  dimidium  fich  juxta  menfuram 
templi  ;  ficlus  viginti  obolos  habet.  tJfytedia  pars  fich 
offeretur  Domino,  hoc  idem  legitur  Levit.  2 ,~j .  ubi  de 
valore  licii  agitur.  Omnis  afiimatio  ,  inquit  textus, 
ficlo  Sanduarii  ponderabitur.  Siclus  viginti  obolos  habet. 
Numer.  cap.  3.  cum  confecrarentur  omnes  Levitas 
Domino  ,  pro  eundis  primogenitis  filiorum  Ilrael ; 

numerus  filiorum  Ilrael,  numerum  Levitarum ex¬ 
cederet  y  pretio  quique  liciorum  exceflum  redimere 
jubentur  ,  ac  dicitur.  In  pretio  autem  ducentorum 
fexaginta  trium  ,  qui  exce ferunt  numerum  Levitarum , 
de  primogenitis  filiorum  Ifrael ,  accipies  quinque  ficlos  per 
fingula  capita  ,  ad  menfuram  Sanctuarii:  ficlus  habet 
viginti  obolos,  in  quibus  jam  allatis  locis  ubique  fermo 
elt  de  licio  Sanduarii ,  cujus  valor  viginti  obolis  aelti- 
matur.  Eundem  valorem  retinuiffie  licium  ad  pro¬ 
phanas  negotiationes  cap.  48.  Ezechiel.  oftenditur  ; 
in  quo  agitur  de  fervanda  debita  ponderum  ,  atque 
menfurarum,  necnon  etiam  monetarum  aequalitate: 
diciturque  ,  fidus  autem  viginti  obolos  habet,  cum  ta¬ 
men  hic  de  ficlo  communis  ufus ,  &  negotiationis 
fermo  fit  ;  non  autem  de  ficlo  dando  in  aliquod  mu¬ 
nus  tabernaculi  :  tamen  ficlus ,  hic  quoque  apud 

Prophetam  ,  valorem  viginti  obolorum  retinet ;  & 
omnino  aequat  licium  ,  quem  ad  Sanduarii  pondus 
exhibendum  a  filiis  Ifrael  juflerat  Deus  Exodi  50. 
Levit.  27.  &:  Numer.  3.  Ezechielem  autem  loquu- 
tum  de  ficlo  ad  communem  negotiationem  probat 
contextus  illius  capituli  ,  in  quo  Dominus  per  Pro¬ 
phetam  jubet  ,  magillratus  Ilraelitici  jam  rapinis 
minime  operam  dene  ;  fed  judicium  ,  jullitiamque 
diligant.  Sufficiat  vobis  Principes  Ifrael ;  iniquitatem, 
Cr  rapinas  intermittite ,  &  judicium ,  &  jufhtiam  faci¬ 
te  ,  inquit  Propheta  :  &  liat  i  m  de  menfuris  jullis , 
ac  ponderibus  eofdem  admonet,  perfpicuum  elt  igi¬ 
tur  commentitium  elfe  quicquid  de  duplici  ficlo, 
prophano  nimirum  ,  &  Sanduarii  nonnulli  commi- 
nifcuntur. 

Hunc  autem  ficlum  non  excedere  femunciam  ar¬ 
genti  ,  ducor  audontate  Septuaginta  Interpretum, 
&  aliorum  Graecorum  Codicum  ,  qui  ubique  in  fa- 
ens  litteris ,  ubi  fermo  ell  de  ficlo  ,  toties  dixere  di- 
drachmam  ,  vel  llaterem  •,  quae  nummum  duarum 
drachmarum  valent,  ita  Gen.  22.  L  faxo-ev  Afifxdu. 
r  10  e(ppuv  to  xpyv^tov  0  eAc*A y\<nv  <n?  r 00  ootx  t  vuov  , 

r£Tp xpyvfi*  £oApt,%  ipoitb^ic.  hic  autem  fermo 
elt  de  moneta  ad  prophanas  negotiationes  :  &  illud 
numifma  ,  quod  noltri  ficlum  appellarunt ,  didrach- 
mam  Septuaginta  dixerunt,  lic  enim  interpretantur 
illa  verba  :  Et  audivit  Abraham  Ephron  ,  argentum , 
quod  loquutus  efi  in  auribus  filiorum  Chet  ,  quadringenta 
didrachma  argenti  ,&fhmationis  emporii,  fimiliter etiam 
Exodi  30.  ubi  ell  fermo  de  numifmate  in  refpedu 
ad  lacra  ,  &  dicitur.  ^  tSto  i$iv  0  Jamseiv  ocroi  dv  irx- 
(sxTropdjeovTcu  t Iw  cRnmifiv  ,  to  v\y,i<ro  tS  ddp , 
to  JApxyjxov  to  xytov  ,  ehusci  ofioho)  to  ^l^fxp^fxov  , 
to  j  yuurv  tS  eletpo^x  kv fico.  qui  locus  non 

folum  ollendit  idem  fuide  Hebraeis  ficlum  ,  quod 
Graecis  Alexandrinis  erat  didrachma  ;  fed  etiam  , 
quod  didrachmum  fandum  ,  quod  idem  erat  cum  fi¬ 
clo  ,  non  excedebat  pondus  viginti  obolorum,  fic 


3 1  s 


enim  interpretatur  ille  locus  Septuaginta  :  Et  hoc  efi 
quod  dabunt  quotquot  veniunt  ad  vifitationem  ,  medium 
didrachmi  ,  juxta  didrachmum  fandum  viginti  oboli 
didrachmum  j  medium  autem  didrachmi  oblatio  Domi¬ 
no.  Levit,  cap.  27.  in  quo  fermo  ell  de  negotiationi¬ 
bus  profanis ,  in  agris  vendendis  &  emendis  ,  quo¬ 
rum  aellimatio  ad  Pontificem  ,  feu  Sacerdotem  per¬ 
tinebat  :  Deus  enim  tamquam  Imperator  Ifraelitici 
exercitus  ,  regionem  quam  armis  ipfi  acquirebant, 
fibi  acquiri  volebat ;  &  veluti  a  colonis  ab  Ifraelitis 
polfideri.  quia  liciis  negotiationes  agebantur  ;  prop- 
:  terea  de  valore  illius  dicitur:  ^  noda  t tpdj  iw  5-0:6- 
jxofg  dyloie  ,  elxom  ofioho)  tsui  to  ^l^fx^ptov.  hocell, 
B  Et  omnis  afiimatio  erit  ponderibus  fandis  ,  viginti  obolis 
erit  didrachmum.  ell  hic  fermo  de  valore  monetae  in 
negotiationibus  prophanis  ,  ut  propterea  de  ficlo 
ad  prophanas  negotiationes  locus  intelligendus  fit , 
ficuti  etiam  locus  Ezechielis  cap.  47.  cum  dicitur, 
ii)  to  Tx^fxoi  eiKOtri  ofioho )  0  dr.Kffiy.  hoc  elt  ,  Pondus 
viginti  oboli  fidus,  qute  quidem  dicendi  phrafes  pla¬ 
ne  indicant  commentitium  elfe,  quod  audores  jam  a 
principio  capituli  relati  de  duplici  ficlo  ,  lando  ni¬ 
mirum  &  prophano  comminifcuntur. 

Valorem  ficli  ,  numeratis  obolis  monllravimus , 
idem  magis  adhuc  explicandus  ell  per  drachmas.  & 
quamvis  audores  de  ficlo  tantum  profano  videantur 
loquuti  ,  tamen  qui  dicunt  ficlum  plurimi  valuilfe, 
ad  quatuor  drachmas  illius  valorem  extendunt ;  & 
optimis  quidem  probant  rationibus  ,  Jofephumque 
patronum  habent,  verum  qua  ratione  cum  tetradrach- 
ma  Attica  liet  didrachmum  Septuaginta  Interpre¬ 
tum,  videtur  difficillimum  i  Jofephque  nobis,  Grae- 
caque  exemplaria  quammaxime  contraria  videntur. 
Sed  difficultati  facile  occurremus  ,  &  Pollux  lib.  9. 
cap.  9.  quo  pado  tetradrachmum  Atticum  liet  cum 
didrachmo  Septuaginta  aperiet  :  nam  plane  ollendit 
drachmam  Atticam  ,  minorem  fuille  drachma  zEgi- 
naea  j  hanc  autem  yEginacam  drachmam  ,  decem 
obolos  valuilfe  ollendit  ,  dicens  :  dihx  ptjv  t  Iw  fiifi 
D  xiyivxlxv  dp *x%po*jv  ,  podfco  t?  dHiK^e"  JiKot  o/3oAov's 
cctUxovc  0 1  dQyvxloi  Ttxydxv  dpoo^poriv  ixdhxv  , 

t  xiytvxluv,  ouyivcdxv  x.oihetv  p»?  ^ihovTec.  hoc  ell  , 
Enimvero  tuEginaa  drachma  major  Attica  y  habebat  enim 
decem  obolos  quam  Athenienfes  drachmam  magnam  voca¬ 
bant  ,  odio  zAigin diorum ,  *y£gineam  drachmam  appellare 
nolentes.  Cum  igitur  drachma  Attica  fex  obolos  va¬ 
leret  ,  ut  habet  Pollux  ibidem  ;  quatuorque  Atticae 
drachmae  viginti  quatuor  obolos  haberent  ;  fieri  po¬ 
tuit,  ut,  quia  in  hebraico  textu  pro  obolo  liat  di- 
dio  ,  quae  non  poterat  exprimi  nili  per  obolum  ; 
propterea  ,  ubi  textus  hebraicus  habebat  viginti 
gera  ,  interpretes  viginti  obolos  dixerint  :  &  ficlus  , 
qui  viginti  valebat  obolos,  poni abahquibus  potuerit 
pro  tetradrachma  Attica :  cum  vere  valeret  didrach¬ 
mum  ./Eginasum  ;  atque  ideo  Graeca  exemplaria  in 
facris  litteris,  pro  ficlo,  ubiquedixere  didrachmum. 
live  forte  verius  drachma  Attica  minus  valebat,  Hie- 
rofolymis  ,  quam  valeret  apud  Athenienfes ;  nam 
apud  hos  fex  obolis  aellimabatur  ,  cum  tamen 
Hierofolymis  quinque  tantum  obolis  valeret,  ratio 
autem  ell  manifelta  ,  quia  ficlus  ut  habet  Jofephus  , 
valebat  tetradrachmam  Atticam  ,  idell  quatuor  Atti¬ 
cas  drachmas  &  tamen  ficlus  viginti  obolos  non 
excedebat  :  quamobrem  lingulis  drachmis  quinque 
oboli  refpondebant. 

Jam  facile  explicatur  ficli  pondus:  quod  nimirum  fi 
de  argenteo  ficlo  fit  lermo  ,  femunciam  argenti  tan¬ 
tum  ficlus  pendat  j  &  non  ultra,  evidentique  argu¬ 
mento  ,  ut  puto ,  ollenditur  :  nam  idem  erat  ilater 
apud  Graecos  ,  quod  ficlus  Hebraeis.  Eademque  efi , 
&  Hebraici  ,  &  Graa  nominis  origo  ,  inquit  Maldo- 
nat.  in  Evang.  in  cap.  1 7.  Matth.  nu.  27.  utrumque 
emm  pondus  figni fic  at.  itaque  idem  erat  fi  at  er ,  &  tetra- 

drach- 


316 


Myrothecivm  II. 


drachmum  ,  id  efi  diu  drachma  :  propterea  jubet  Chri- 
fius  pro  fe  ,  &  pro  Petro  fiaterem  dari  ,  quia  unufquif 
que  didrachmnm  ,  td  efi  dimidium  ficli  pendere  debebat, 
hxc  ibi  Maldonatus  :  &  plura  alia  apud  iplum  de  li¬ 
cio  ,  8c  ftatere  ,  quotum  pondus  femunciam  fuifle  , 
quatuor  nimirum  drachmas  Atticas ,  perfpicue  often- 
ditur.  Et  quia  ubique  ,  ut  vidimus  ,  liclus  viginti 
obolos  habere  dicitur  ,  &  fere  didrachmum  JE ginae- 
um  pendebat  ;  live  de  licio  per  refpedtum  ad  San¬ 
ctuarium  fermo  fit ;  live  ad  negotiationes  laicalesre- 
fpiciatur  ;  confequens  erit  quemcunque  licium  fe- 
nrunciam  argenti  apud  Ifraelitas  habuifle. 

Satisfaciendum  elt  his  ,  qui  diftindtionem  licii 
prophani  a  fandto  excogitarunt ,  locis  quidem  facris 
fulti  ,  in  quibus  dicitur  licium  folvendum  juxta 
menfuram  SanCtuarii  ;  quae  loca  jam  in  principio 
hujus  capitis  attulimus  :  led  facili  negotio  folvitur 
difficultas  ex  his  quae  jam  cap.  4.  diximus,  nimirum 
quod  numifmata  non  folum  numerabantur,  led  etiam 
appendebantur  ;  ne  quid  fraudis  aut  doli  mali  in  pe¬ 
cunia  ,  &  in  negotiationibus  committeretur,  quia 
vero  Deus  Ifraeliticam  Rempublicam  conftituerat , 
legibufque  firmaverat  ;  etiam  numifmatum  pondus 
conftituerat ,  quod  pondus  in  SanCluario  fervari  vo¬ 
lebat  ,  &  ad  illius  meniuVam  in  quacunque  negotia¬ 
tione  julta  ,  pecuniarum  folutionem  fieri  ,  non  lo- 
lum  numifmata  numerando  ,  fed  etiam  appendendo 
jubebat,  propterea  facra  oracula  habent  ad  menfu¬ 
ram  ,  ad  pondus ,  St  ad  normam  ficli  ,  quas  in  San¬ 
ctuario  fervabatur  ,  liciorum  folutiones  fieri  de¬ 
bui  fle. 

Hinc  jam  pretium  unguenti  confecrationis  ,  ejufi 
demque  praeftantia  fubodorari  poteft.  Mille  &  quin¬ 
gentis  liciis  emebantur  aromata  ex  Dei  praeferipto  : 
hi  vero  attingebant  fummam  quinquaginta  unciarum 
argenti  fupra  feptingentas  ;  fi  de  ficlo  argenteo  facra 
oracula  ,  in  illa  aromatum  asftimatione  ,  loquuta  vo¬ 
lumus  ,  totum  itaque  pondus  argenti  expendendi  in 
aromatibus  pro  compofitione  unguenti  ,  feptuaginta 
quinque  librarum  argenti  fummam  attinget  :  quam 
fummam  ,  fi  ad  noitras  moneta;  genus  revocare  vo¬ 
luerimus  ;  ut  unicuique  libras  argenti  ,  decem  fcuta 
affignemus  ;  pretium  hujus  unguenti  erit  feptingen- 
torum  ,  &  quinquaginta  fcutorum.  Quamobrem 
cum  in  compofitione  hujus  unguenti  ad  unicam  toti¬ 
us  compofiti  partem  ,  bullitione  minuendum  foret  ; 
ut  jam  diximus  ;  &  ad  fummum  undecim  libra;  illi¬ 
us  unguenti  inde  extrahi  pollent  ;  unaquaeque  libra 
unguenti  circa  feptuaginta  fcuta  monetae  Romanas 
jeftimabitur.  Quo  quidem  pretio  praeftantia  hujus 
unguenti  aperitur  :  comparatione  cum  primis  ungu¬ 
enti  nardini  in  obfequium  Chrilli  fufi  in  convivio  a 
muliere  illa  ,  qua:  Dominum  unxit;  cujus  unguenti 
libra  trecentorum  denariorum  lummatantum  ad  mini¬ 
mum  asftimabatur  ,quae  trecentorum  denariorum  lum- 
ma  triginta  ,  aut  parum  fupra  hujus  noftras  monetre 
fcuta  attingere  poterit  ;  ut  Myrothec.  4.  probabi¬ 
mus  :  Se  nihilominus  adeo  Difcipulorum  quorun- 
dam  animum  perturbavit  i  ut  quidam  illorum  fcan- 
dalizarentur ,  non  folum  de  muliere  ,  illorum  judi¬ 
cio,  nimis  prodiga  in  profulione  unguenti;  fed  etiam 
de  Chrifto  Domino  ,  in  profulione  permittenda  mi¬ 
nus  pio  :  quamobrem  hac  de  caufa  quorundam  Dif¬ 
cipulorum  animum  adeo  a  Chrifto  alienavit  ;  ut 
quamvis  innumerabilia  vidiflent  ab  illo  patrata  mira¬ 
cula  ,  nihilominus  de  illo  deferendo  cogitaverint. 
Quanto  prasftantius  hoc  asftimandum  erit  ,  quod 
quamplunmis  de  rationibus  nardinum  unguentum 
excedit ,  ac  fuperat  ?  excedit  profeSto  in  dignitate 
ab  au&ore  petita;  excedit  praeftantia  &  excellentia  ab 
aromatibus  accepta  ,  &  tandem  excedit  etiam  pre¬ 
tio.  quae  omnia  expifeanda  fufeepimus  ;  ut  inde  ani¬ 
mum  noftrum  ,  8c  fufione  illius ,  in  confecratione 


B 


C 


D 


E 


31? 

Sacerdotum  ,  Se  vaforum  ,  atque  utenfilium  qua:  in 
Dei  cultum  facrabantur  :  nequaquam  a  fummi  Dei 
cultu  alienare  mentem  aliquo  modo  noftram  valeat; 
fed  potius  in  Dei  majellate  laudanda  in  dies  ipfi  pro¬ 
ficiamus,  atque  excitemur. 


CAP.  VI. 

Sacri  thymiamatis  pneftantia  monftratur. 

Ad  locum  Exodi  $0.  Sume  tibi  aromata  ,  fiaElen,  & 
onycha,  galbanum  boni  odoris ,  cf  thus  lucidijjimum : 
aqualis  ponderis  erunt  omnia  :  faciefque  thymiama 
compojilum  opere  unguentarii  ,  mixtum  diligenter , 
&  purum  ,  c T  fanUificatione  digni/Jimum.  Cumque  in 
tenuijjlmum  pulverem  umverfa  contuderis  ,  pones  ex 
eo  coram  tabernaculo  tejlimonn  ,  in  quo  loco  appare¬ 
bo  tibi,  Sc  ad  alia  loca. 

Uplici  compofitione  odorati  ,  coli  voluit 
Deus  X  filiis  Ifrael  in  tabernaculo,  de  quibus 
Scriptura  meminit  cap.  30.  Exodi  ,  oleo  ni¬ 
mirum  ,  live  unguento  fuaviflimo,  atque  fragrantiffi- 
mo  ;  nec  non  etiam  fuffitu  ,  nihil  minus  odorifero  , 
fragranti  ,  atque  fuavi  :  de  utroque  egit  in  eodem 
capitulo  :  pro  utrifque  aromatiferae  artis  regulas  prae- 
fcripfit  :  utriufque  audior  ipfe  haberi  voluit.  Oleo 
coli  voluit  in  confecratione  tabernaculi ,  altarium, & 
omnium  valorum  ,  qua:  in  facrificiis  ,  ufu  venire 
potuiflent  ;  nec  non  etiam  in  confecratione  Sacer¬ 
dotum  ,  qui  miniftraturi  fuiflent  thymiama ,  cum  Sa¬ 
cerdotes  oracula  adirent.  Tam  olei ,  qu^m  inccnli 
aromata  praeftantiffima  fuere,  unguento  colebatur 
Deus ,  St  linitura  vaforum  :  thymiamate  colebatur 
fuffumigio. 

Nomina  attendantur  facri  hujus  fuffitus  ,  de  quo 
agitur  a  nobis ;  ut  prteftantia  aromatum  in  oleo  la¬ 
tius  micet.  Thymiama  dixerunt  illum  Latini ,  Gra:- 
co  retento  vocabulo  ,  quo  SopUpat,  genus  hoc  luf- 
fumigii  Graeci  ipfi  appellarunt.  nl,t3R  ketoreth  he^ 
braice  dicitur  in  facris  textibus,  notanda  vero  eft 
phralis  Septuaginta  Interpretum  in  compofitione  hu¬ 
jus  fuffitus  :  qui  poftquam  aromatum  quantitatem  , 
ac  qualitatem  praefcriplerunt  ,  lacer  illorum  textus 
fubintulit  :  Jt,  7roi^inunv  doro  IXvplapoc  /tuov  'fyov, 
hoc  eft  ,  Facient  illud  ,  id  eft  ,  illud  aromatum  jam 
didlorum  pondus  ,  thymiama  aromatarium  opus.  Di¬ 
citur  autem  thymiama  W  £  9 -vpadu ,  vel  &n> 
quod  ut  Eullathius  pluribus  in  locis  oftendit ,  duo 
fignificat  :  idem  nimirum  quod  Stvpidv  ,  id  eft,  fuf- 
fire ,  luftumigare,  St  odores  incendere :  atque  etiam 
fignificat  immolare  ,  five  occidere  ,  St  facrificare. 
quin  etiam  facrificium  S-vo-Uv  ditium  volunt  t5 
Svpudnus.  quod  mortalium  primi  ,  ex  combuftis  ar¬ 
boribus  ,  five  plantis  ,  earumque  partibus  ,  St  fru- 
dlibus , luffitum  Deo  impenderent;  ut  veteres  Gram¬ 
matici  tradiderunt  cum  Porphyrio  lib.  z.  de  facrifici- 
1S  ,  dicente  :  c/,t  3  ^upidtrioig  t?  Xotj  yyjf,  ^vpiocry,- 

&CC  T6  CUOCXSv  ,  T 0  Svtjv  ,  Kj  SvclolS'  d  Slj  tof  T Iw 

7r\Yip.p.i\{ot,v  cM.(iodvovroc  ,  ir.  dpfiw?  , 

rv,v  Sfb.  r  £uiuv  Xoriirxv  S-vcluv.  ro- 

cSrov  jj  Tot?  'nccKcuotg  $  ro  18 @r  tpiiAiv  ,  u<t 

x  duXiTrovroov  ro  dg%cuov  ,  ize<jcrix.yc.\iruv  3  gTspov  ,  d 
fyicojXivoii  ,  dfco/xoir»  rd  vuv 

hoc  eft  ,  Ex  fujfumigatione  illorum  ,  qua  ex  terra  (  fup- 
ple  funt)  thymiateria  appellarunt  ,  &  facrificare  ,  & 
facrum  facere.  Illud  autem  efi  antiquis  ,  facrificare  de 
more  futurum  ,  fient  reliquis  veterum.  &  infra  :  ro  j 

7tOChaiCV  ffe.  TrOTTMWV  ,  ttj  T’  KXf7tUV  I )v’  ClflsV  ,  Kj  §V<rloiA  , 
Kj  ,  Kj  9"v>)A okxASvt 0  ,  dv ro  ro  Bfiv  J  9-v- 

tuidv  ^  J  7 retg’  rpidy  A tyopoivu  0  yi  rp-Zi 


318 


Sacrorvm  EljEochri smathn. 


H9 


vvv  S-vJv  sp^v  sAeyov.  vide  hunc  locum  apud 

Stuch.  pag.  139.  Et  ideo  proprium  fuit  veteribus 
verbo  0v»  uti  ;  pro  incendere  odores  facrificiorum 
de  caufa  potius,  quam  pro  mactare  vidtimas;  ut  ni¬ 
hil  defiderari  poffit.  his  fu fFr agatur  is ,  qui  fcripfit, 
eu  to  iiqxgytjcrai  gwuv  ,  (jv<r<y  r 0  3'UjUi«ar«c 
x»  jo  t*  ^vpudp>otroe.  hoc  eft  ,  verbum  cipd^ou, 
flgnificat  facrificare  animal ;  3w«t  autem  idem  quod 
fujfumigare :  fujfumigantur  enim  fujfumigia.  itaque  thy¬ 
miamata  idem  funtquodfuftumigia.  neque  aliud  Deus 
praecepit  Moyfi ,  nili  ut  aromata  a  fe  conftituta, 
praeparari  juberet,  juxta  rationem  aromatiferas  artis, 
in  componendis  fuffumigiis. 

Illud  ipfum  vis  hebraicae  didtionis  n"!'DR  qetoret  ape¬ 
rit;  quas  fuffumigavit  interpretatur,  adolevit  odores, 
incendit,  illa  autem  vox  cognationem  habere  vide¬ 
tur  cum  voce  qatar  ,  quae  interpretatur,  attra- 
blus  fuit ,  nidor  nimirum  ex  fumo,  nam  vocem  n9pr 
qatar  lignificare  fumum  ,  &luffumigationem  ,  plane 
colligitur  ex  illo  Cantic.  3.  1?  mit-p 

runjn  no  hoc  ell,  Qua  eft  ifia  afcendens  de 

deferto  ficut  virgula  fumi ,  fujfumigata  myrrha ,  &  in- 
cenfo.  6t  ubi  nos  legimus  hebraice  ‘""'"'PR?  mequtereth, 
quod  Latine  fonat  fujfumigata ,  Graece  legitur  r&v- 
Ex  quibus  plane  liquet,  thymiama nilaliud 
elle  ,  quam  fuffumigium  :  fic  plane  didtum ,  quod 
illius  ulus  in  facris  tantum  adhiberetur}  nequaquam 
vero  ad  prophanos  ufus.  quapropter  lex  lata  fuit  a 
Deo,  ne  quis  hac  fuffumigatione  uteretur :  nec  urere 
compolitionem  hujufmodi  licitum  alicui ,  vel  alicu¬ 
bi  Deus  voluit ,  praeterquam  in  facro  Dei  taberna¬ 
culo. 

Deum  odoribus ,  aromatibusque  deledlari ,  com¬ 
munis  antiquorum  fenfus,  totaque  lpfa antiquitas exifti- 
mavit.  quapropter  inter  praecipuos  religionis  adtus , 
fuaviora  quaeque  aromata  fuper  ignem  injicere,  gra¬ 
tum  Deo  putarunt :  adeo  ut  hinc  adorare  videatur 
dedudtum,  quafi  odorari;  nimirum  odoribus  numen 
libi  propitiare,  nam  etli  adorandi  ,  adorationisque 
nomen,  ut  plerique  Grammaticorum  non  male  len- 
tiunt ,  ab  ore  videatur  didtum;  tamen  nonalienum, 
led  plane  vero  fimil.ius  videtur  adorationem ,  quali 
odorationem  didfcam  fuifle:  odores  autem  ingratiam 
numinis  combulli ,  reverentiam  ,  honoremque  illi 
habitum  ollendunt  ab  his ,  qui  eorum  caufa  odores 
incendunt,  maximam  quidem  adorationis  partem, 
in  odorum  fuffumigationibus  veteres  pofuerunt.  hinc 
etiam  verbum  adoleo ,  ufurpari  folitum  fuit  in  facris. 
quamobrem  Virgilius  dicebat : 


B 


C 


Verbenasque  adole  pingues ,  &  mafcula  thura. 


&  lib.  1.  Aeneid.  eodem  adolendi  verbo  in  facris 
ufus ,  dicebat. 


E 


Quinquaginta  intus  famula  ,  quibus  ordine  Ionio 
Cura  penum  ftruere ,  &  flammis  adolere  Penates. 


Verbum  in  facris  fane,  vel  ab  olei  libaminibus 
ufurpatum,  ut  Myrothecio  primo  dicebamus;  vel 
etiam  a  praepolitione  ad  ,  &  verbo  oleo  ,  quod  ell 
olfacere  dedudtum:  quali  adolere  aliquid ,  lit  idem 
quod  Deum  invitare,  ut  olfaciat,  quod  bene  olet. 

Nec  mirum  elle  debet.  Gentiles,  odoribus,  fuf- 
fimentisque  in  fuis  facris  ufos  fuifle:  iisque  res  quas¬ 
vis  purificandi  ,  Deosque  luos  propitiandi,  omni¬ 
modam  fere  vim  tribuilfe :  cum  odores,  fi  vis  illo¬ 
rum  ,  atque  natura  in  genere  fpe&etur ;  vel  ipfa  ra¬ 
tione,  experientiaque  telle  locupletiffima ,  maxime 
tenues  fint,  fubtiles,  ignis,  ac  lpiritus  naturam  ha¬ 
bentes;  ut  definit  etiam  Plutar.  in  comment.  de  EI 
foribus  templi  Delphici  infcripto,  dicens:  JWv 

tt  A aiitdv ,  o<rp.v}  [dfa  »jv  v\  o<r<p^<uq  «A^<y/ ,  dvoe^opoloetriq 
oveot  ,  Jtj  favup-iVY}  B-iqf&oTtj&i ,  7TU£uJie  iq-tv.  hoc  eft, 
Ex  reliquis  autem  duobus  efl  odor .  idefl  ex  qualitatibus 


F 


aeris  olfaclus  arripiens  fujfumigata  exiflens.  cum  fit  ex¬ 
halatio  a  calore  elicita,  quamobrem  odores  cum  celer¬ 
rime  furfum  ferantur,  longe,  lateque  diffundan¬ 
tur;  hominum,  animaliumque  cerebrum  penetran¬ 
di,  varieque  afficiendi,  vel  laedendi,  vel  recreandi, 
five  reficiendi,  maximam  vim  habeant:  ac  propte- 
rea  fummam  habere  proportionem  videantur  cum 
fubftantia  fpirituali;  &  ex  confequenti  Deo  ,  qui 
lpiritus  eft,  non  folum  quammaxime  odores  conve¬ 
nire,  prae  omnibus  facrificiis  a  veteribus  cenfebatur; 
fed  velocius ,  quam  reliqua  facrificia  ad  Deum  pene¬ 
trare  aromata  combufta  credebantur.  Qua  ratione 
fanctus  Dei  Propheta  dixit  in  Pfalmo  :  Dirigatur  ora¬ 
tio  mea ,  ficut  mcenfum  in  confpettu  tuo.  non  enim  ora¬ 
tionem  comparandam  duxit  holocauftis-,  aut  quibus¬ 
vis  aliis  facrificiorum  generibus,  quorum  nidore  ma¬ 
xime  Deum  deledtari,  facramanifeftant oracula;  fed 
potius  fuffitu  aromatico,  quod  fubtilioris  fubftantias 
de  caufa  ,  velocius  ccelum  penetrare,  gratiusque na¬ 
ribus  illius  fore  cenfebatur.  in  Apocalypfi  fimiliter 
Sandtorum  orationes  ,  non  holocauftis,  aut  vidlimis 
comparantur,  fed  thymiamatibus,  facroque  fuffitui a 
Deo  Moyfi  prasferipto.  fic  enim  dixit  Angelus  ad 
Joannem. 

Antiquiores  Deum  coluifle  fimplicioribus  herbis, 
ac  plantis  fcnbit  Prophyr.  lib.  2.  de  non  necandis 
animalibus,  pollmodum  fuffitus  haberi  ceperunt  ex 
myrrha,  cofto,  croco,  cinnamomo,  &  aliis  hujuf¬ 
modi  odoribus  pretiofis,  tranfmarinis,  &  longinquis 
ex  regionibus  advedtis.  in  hac  fententia  Ovid.  lib.  1. 
Faftor.  ita  cecinit: 

Ara  dabat  fumos  herbis  contenta  fabinis  ,■ 

Et  non  exiguo  laurus  adufla  fono. 

Ex  quibus  perfpicuum  eft  laurum  facram  fuifle 
antiquitus,  quod  etiam  Plutar.  teftatur  in  opufc.de 
Delphico  EI ,  in  quo  laurum  Diis  ad  ufum  lufFumi- 
gationum  fuifle  feribit.  Sabinam  facram  cenfuit  ad 
eundem  ufum  fuffumigationum  Propertius  ,  6c  ei¬ 
dem  crepitum  laurinum  adferibit,  dicens: 

Flore  ficella  tego ,  Verbenis  compita  velo , 

Et  crepat  ad  veteres  herba  fabina  focos. 

Cumque  lauro  Ovidius  adjunxerit  fabinam  her¬ 
bam ,  &  hanc  verbenam  pinguem  dixerit  Virgilius; 
laurum  facram,  quam  regiam  dicunt ,  intelligendam 
reor  a  pinguedine  foliorum  ,  quam  nomine  etiam 
verbenas  figmficari ,  arbitrantur  nonnulli.  Verbenas 
cremandas  ufum  in  Aris  ,  numinum  propitiandorum 
de  caufa,  Virgilius  offendit,  dicens: 

Verbenasque  adole  pingues ,  &  mafcula  thura. 

Sulphure  ,  tasdisque  luftratos  veteres ,  eorum- 
dem  plurima  monumenta  teftantur.  Ficus  quoque 
pro  thure  olim  in  facris  adoleri  folitas ,  manifeftant 
illa  Juliani  Imperatoris  verba  in  epiftola  ad  Serapio¬ 
nem  quas  ficuum  pariter  ,  atque  centenarii  numeri 
egregiam  laudationem  continent.  Verba  ejus  hasc 

funt :  Kce^iX7r£^  dvrdfkv\q  rivo ?  dAi^rnuq  It^fl-q  rouq  t2 
f 3gup,ccru)v  ddixlxiq  '5&A7r']vayc/u%oov.  dj  juijv  ori  OjeoTq  to 
cvxov  dvcexfl)  ,  ^  iq\v  di r«<r*ie  ipe^dpuov ,  x,  ori 

ncevro?  AtfiavunS  xqetrrov  i?  B-upedpitxroq  cxdoatrloiv  iqt v, 
ovx  tp.o f  Idioq  ovroq  0  Aoyoq  ,  dTA  oqiq  r vjv  y^Qe-lcev  dv rS  tpiot- 
&6V,  oifev  dq  eivJpoff  <ro<pov ,  ^  !i^o(pdvm  Aoyoq  iri.  hoc 
eft.  Tamquam  hoc  unum  (iupple  ficus)  pro  omnibus 
facrum  remedium  adverfus  ciborum  injurias  exhibeatur . 
Enimvero  Diis  eam  confecrari,  ommbusque  aris  adhibe¬ 
ri,  (V  quovis  thure  ad  odores  aptiorem  ejfe  ;  non  mea  efl 
oratio ,  fed  quifquis  ufum  ejus  didicit  ;  a  fapiente  aiiquo 
homine  ,  facrorumque  antiflite  pnanaffe  intelligat.  fic 
etiam  alia  plura  fuftumigia  a  Scriptoribus  re- 
cenfentur,  quibus  plantarum  ufus  in  Aris,  Diis  gra¬ 
tus  ollenditur. 


Verum 


320 


Myrothecivm.  II. 


321 


Verum  gummas  arborum  commifcere  /blitosve-iA  tate  odorata  in  condimenta  ingrediebantur  ;  Sc 
teres ;  hafque  cremare  in  aris,  multipliciter  conflat  ?vyyoir<x,  fortafle  grasce  appellabantur :  quasabhedyf- 
apud  veteres;  quin  etiam  pro  varietate  temporum , 
varia  etiam  aromata  adhibuifle  illos 4  teftis  eft  Plutar. 
lib.  de  Ifid.  &  Ofyr.  de  Aegyptiis  agens,  ubi  quid 
meridie  in  aris  ipforum  cremetur,  aperit,  at  memi¬ 
nit  cujufdam  aromatica:  mifturas,  quae  Kyphi  dice¬ 
batur.  de  qua  fic  loquitut :  ro  tTe  w<pi ,  ylyy.ee  ytyy  w~ 


OIVOV  : 


“) 


,  Kj  d<t7TOlAccBoV 


xadSisc»  jwvwv  cvruStyAvm  i<j\  ,  yiAnog 
jcTof,  XjKVirigOV,  pjJTlVtJf  TJ  Kj  <ty,V(>VY)S 
Xj  ffifftKiUi  ,  iri  Ti  %ohiS  T£  Kj  OCCCpOtiATiS  ,  Jt)  BgVX  ,  X) 
Aooird&ov  ,  'Ctfiis  Je  rovroig ,  «^k&jBI^oov  dyQoiv  (wv  ryv 
pul^ovoc ,  t  3  eAfl4TTOv«>t«Aovi<rj)  itj  xoct>£ocy,eoy,ov ,  xot,- 
^  Q  ovxoVw?  ,  alAol  ^otyyd,TO)V 

,  CTfltV  TOSVTtf  fjuyvvufiv  ,  UVOLyiVliXrKO- 
hoc  eft,  Kyphi  autem  miftura  quidem  fexdecim 


Aotycov.  evvrlBivj) 
itguv  r oTs  [tvqi^oTs 
fiivuv. 


vim . 


e  e  Iu . 


uva 

ad- 


rumicis , 


eft  rerum  in  unum  compofitarum  :  mellis 
pajfie  ,  cyperi  ,  r  eft  na ,  myrrha ,  afpalathi , 
huc  &  junci  odorati  ,  bituminis  ,  folii  ficulni , 
ad  hac  &  ulva  Juniperi  utriufque ,  (duas  enim  nomi¬ 
nat,  majorem,  ac  minorem)  cardamomi ,  &  calami, 
commifeentes  autem  (fupple  has  lpecies)  non  temere  fe 
habent ,  fed  littera  facra  feplaftaris ,  d#/»  ifthac  mifcent , 
recitantur.  Ex  quo  Plutarchi  teftimonio  liquet  aper¬ 
te,  quanta  ALgyptii  religione  tenerentur  in  cultura, 
&  compofitione  fuffitus ,  quo  numen  propitiari  falfo 
arbitrabantur. 

Grtecos  pariter  fuffumigationibus  ufos  fuifle  in 
cultum  Deorum  plufima  veterum  teflimonia  paflim 
probant,  inter  quae  primam  obtinet  fedem  ,  iocus 
Sophocl.  in  Elecftr.  apud  quem  Clitemncftra  violati 
conjugii  ,  interfedtique  viri  poenas  datura,  fomniis 
agitatur ;  quas  ut  expiet,  Deosque  propitios  fibi red¬ 
dat  ,  fnffumigationibus  facris  adit  Phoebum  ;  fuf¬ 
fumigationibus  inquam  ex  variis  pulveribus  com- 
pofitis.  ita  Sophocl.  in  Ele&r.  verf.  637.  his  car¬ 
minibus  : 


B 


tTTCC fpg  <5V)  (TU  BvyClB’  r  7rctpbCCC  [0,01 

irdyxco^lt  cbicOY.ri  rui  Pontos  AvTyj^ng 
& yolg  dvotcyco  6  ftdrojv  d  yvv 

Appellat  autem  haec  fuffumigia  ,  thymiamata: 
tum  quod  facra  forent  ;  tum  quod  ex  multiplici  ar¬ 
borum  gummi  ,  flve  femine  componerentur:  quas 
quidem  gummas  xot^trig  Poeta  dixit;  quia  inter  fru- 
tfcus  illarum  arborum  recenfentur,  &ob commixtio¬ 
nem  feminum ,  eamdem  fuftumigationem  ndyxctynov 
dixit  Poeta,  ubi  Interpres  ait:  in)  noto  oa-oo&utBvov 
Toi?  BioTg'  ideft,  illo  vocabulo  ufus  eft  Poeta,  quod 
omnia  femina  facrif  carent  diis,  eft  autem  advertendum 
illo  vocabulo  fignificari  femina,  non  omnia,  fed  illa 
ex  quibus  panis  non  conficitur.  &  ideo  illo  vocabulo 
ufus  eft  Poeta  in  allegatis  carminibus :  qute  fic  inter¬ 
pretantur. 

Sollicite  tu  thymiamata  mihi  effer 
Omnium  frugum ,  ut  Phoebo  preces  , 

Qua  me  de  his  terroribus  liberent ,  effundam. 

Vere  tamen  propitiari  voluit  Deus  Opt.  Max. 
compofitione  a  fe  inftituta  cap.  30.  Exodi ,  de  qua 
fic  Moyfen  alloquitur:  Sume  tibi  aromata ,  fiaclen, 
Cr  onycha ,  galbanum  boni  odoris ,  &  thus  lucidiffmum, 
aqualis  ponderis  erunt  omnia.  Faciesque  thymiama  com- 
pofitum  opere  unguentarii,  mixtum  diligenter ,  &  purum , 
Cr  fanbhficatione  digniffimum.  cumque  in  tenuiffmum 
pulverem  univerfa  contuderis ,  pones  ex  eo  coram  taber¬ 
naculo  teftimonii,  in  quo  loco  apparebo  tibi ,  Santtum 
SanSlorum  erit  vobis  thymiama.  Cujus  fuffitus  pras- 
ftantiam ,  paucis  his  verbis  varie  ,  ac  multipliciter 
aperuit  Deus ;  argumento  fumpto  a  generali  vocabu¬ 
lo  aromatum,  quibus  illum  componi,  ac  praeparari 
juflit.  °'9?  etenim  illa  aromata  dicebantur;  quorum 
corpora  vel  integra,  &  pulverizara,  cum  fua  quali- 


matibus  eo  fecernebantur ,  quod  haec  ^vppioiToi  foli- 
diora  efient;  (interpretatur  enim  vox  illa  ipilfaraen- 
tum,  ut  videre  poteris  in  Didtionario  fub  voceyutp») 
Plinio  tefte  loco  fupra  citato ,  ftimmata  erant 
odorifera  quaedam  fpiflamenta :  qua:  fi  quando  liqua¬ 
bilibus  humoribus  commifcebantur  ;  ea  tantum  de 
caufa  addebantur,  ut  facilius  aromata  commifceren- 
tur;  &  in  unum  corpus  redigerentur ,  lolidioraque 
fierent.  Cum  igitur  fuffitum  thymiamatis  parari  Deus 
Moyfi  praecepit,  ea  aromatum  genera  in  compofi¬ 
tione  illius  adhiberi  voluit,  quae  famim  hebraice 
appellabantur,  quia  condimentum  illud  thymiama¬ 
tis  ,  ejus  foliditatis ,  ac  fpiflitudinis  fieri  volebat 
Deus,  qute  pulverizationi ,  combuftioni,  atque  luf- 
fumigationi  aptaretur,  cujus  fuftumigii  caufa,  thy¬ 
miamata,  a  Graeca  voce  Bvpud w,  quod  eft  vaporare, 
a  Deo  inftituebatur.  QvfoUny.ee  a  Septuaginta  Inter¬ 
pretibus  haec  compofitio  dicitur  his  verbis:  >1  itoiftov- 

C IV  oivr 0  BvjOttOfOOC  [OV()ift KGV  ,  igyOV  [OVgiflKQV  evvBi- 

aug ,  xoiTci  ep  yov  dyiov.  hoc  eft,  Et  facient  illud fuffi¬ 
tum  odoratum  ,  opere  compofitionts  unguentarii  juxta 
opus  fanblum. 

INec  lolum  aromatum  generali  vocabulo  ,  hujus 
compofitioms  dignitatem  Deus  expreftitj  fed  etiam 
fingulorum  aromatum  excellentiam  eodem  micare 
voluit;  llaftes  nimirum,  galbani,  quae  inter  aroma¬ 
ta  primam  fedem  obtinent,  ne  vero  deciperentur  ar¬ 
tifices  in  eo  componendo,  addidit  id,  quo  aroma¬ 
tum  magis ,  ac  magis  praeftantia  aperiretur,  ftadten 
primo  pofuit  ;  ut  dignitatem  fuffitus  explicaret; 
quam  fic.  didtam  puto  in  noftro  exemplari  pro  myr- 
rha  prseftantiffima,  cujus  ufum  extitiffe  in  fuftumi- 
gationibus  numinum  ,  antiquorum  monumenta  tra¬ 
dunt.  ftat  pro  ea  Euripid.  in  Troad-  in  quaTragoe- 
dia  Chorus  Trojanarum  mulierum,  de  Jove  conque¬ 
ritur,  dicens: 


D 


E 


N«ov 

9/ 


Kj  BvoiVTOC  /3  CilfOOV 
GsfjvJoKcis  KyouoTc 
io  ,  stj  7tiAmcov  Qhoyot. 
cryvgvqf  tctBzgjag  rs  xc «tcvovi 

hoc  eft , 

'Templum  &  odoriferam  aram 
Prodidifh  G racis , 

O  Jupiter ,  &  facrificiorum  flammam. 

Et  myrrha  at  here  a  fumum. 

Sumi  quoque  debere  galbanum  boni  odoris  jubet 
Deus,  ac  ne  in  thure  pariter  aliqua  fraus  committe¬ 
retur  ,  notam  perfefti  thuris  adjecit  ,  dicens:  Et 
thus  lucidifimum.  utque  compofitum  hoc,  illum  ex- 
piraret  odorem,  quem  ipfe  expetebat;  fingulorum 
aromatum  quantitatem ,  ac  pondus  praefcripfit,  dicens : 
Aequalis  ponderis  erunt  omnia,  quid  plura?  Hujus  fiiffi- 
tus  artifex  voluit  ipfe  fieri;  regulasque  contufionis 
praelcribere  ,  dicens :  Faciefque  thymiama  compofitum 
opere  vnguentarii ,  mixtum  diligenter,  adhuc  adjecit, 
&  purum,  nec  his  contentus  addidit.-  cumque  in  te - 
nuiffmum  pulverem  omnia  contuderis.  &c.  &  reliqua  om¬ 
nia  ac  fingula  tanta  diligentia  expreflit ;  ut  me  lateat, 
an  medici  ,  qui  curandis  corporibus  medicamenta 
inftituunt ,  folertiores  ,  aut  asque  diligentes  repe- 
riantur  ,  in  medicamentorum  compofitionibus  ;  ac 
Deus  fe  praeftitit  in  compofitione  facri  hujus  fuf¬ 
fitus. 

Tantique  Deus  fecit  hanc  fuffitus  compofitionem  ; 
ut  poenam  graviflimam  indiderit  in  eum  ,  qui  tale  ,  vel 
fimile  compofitum ,  proprio  ufui  aptaret.  Santta  Sancto¬ 
rum  erit  vobis ;  talem  compofitionem  non  facietis  in  ufus  ve- 
flros ,  quia  fanSlum  eft  D  mino,  homo  quicunque  fecerit 
fimile ,  ut  odore  illius  perfruatur ,  penbit  de  populis  fuit. 
X  audiantur 


SACRORVM  EL^EOCHRISMATflN.  323 

dium  ,  tdefi  ducentos  quinquaginta  fictos  ,  calami 
jimiliter  ducentos  quinquaginta  ,  cafidt  autem  quin~ 
gentos  ficlos  in  pondere  Santtuarii,  olet  de  olivetis  mcn- 
furam  hin  ,  faciesque  unctionis  oleum  fandum ,  un¬ 
guentum  compofitum  opere  unguentarii ,  (fi  unges  ex  eo 
T abernaculum  teftimonii.  St  ad  alia. 


B 


322 

audiantur  Septuaginta  Interpretes  ,  ut  ex  utroque  A 
textu  proflantia  hujus  fuffitus  lucidior  fiat.  *y»o»  r 

dydov  U '«*  v/*»v  dw  fw&tfw  ruvrlw  ovyoin- 

p-jTg  oju.rv  iowroXs ,  dytuepu  U<m  vpcTv  .  Sandum 

Santtorum  dicitur,  hoc  efl  ,  inter  reliqua  quae  Deo 
confecrata  funt  ,  quorum  ufus  ,  aut  contatlus  non 
conceditur  ni  fi  folis  Sacerdotibus,  numerabitur.  Re- 
cenfetur  quoque  hujus  fuffitus  compofitio}  non  qui¬ 
dem  inter  ea,  quae  {impliciter  fancta  funt}  fed  inter 
ea  quo  procipua  fanStificatione  funt  confecrata.  nec 
fatis  exiflimaVit  facer  textus  dixiffie,  Sandum  Sando- 
rum  ent  vobis,  nifi  etiam  addidiflec.  dylourpcuM  vp~y 
hoc  efl  ,  purificatio  ,  five  luftratio  erit  vobis 
Domino,  quapropter  vetitum  fuit  ipfis  etiam  Sacer¬ 
dotibus  ingredi  Dei  templum  ,  aut  tabernaculum 
fine  hoc  facro  fuffitu.  prohibitioni  etiam  appofuit 
poenam,  qua  nulla  gravior,  dicens.  dncAd  f  k 
tKttvis  CM  rS  A uS  uvrS.  perdetur  anima  illius,  hoc  efl,, 
omnino  alienabitur ,  vel  ut  diciturhebraice  ni- 
chretha  eradicabitur  anima  illa  de  populo  fuo  :  perire 
namque  de  populo  luo,  St  eradicari,  non  tam  ex- 
tindtionem  tranigrefiori  comminatur;  quam  toti  illis 
profapio  ,  univerfoque  cognationi  exitium  indicit, 
cum  enim  jure  naturo  nil  magis  appetendum  fit 
homini  ,  quam  proprio  profapio  continuata  fuc- 
ceffio:  St  tunc  temporis  perpetuitas  nominis  quam 
maxime  expeteretur  ;  non  folum  nomini  ea  lege , 
fed  cognationi,  pofleritati,  tranigrefiori  ipfi  ruma 
indicitur,  quamobrem  fi  quis  Dei  timore  poftpofito 
talem  compofitionem  fibi  aliquando  paraflet;  poena 
capitis  a  Judicibus  feriri  debuit ;  Sthifineglexiffent, 
occultum  Dei  judicium  tranigrefiori  timendum  erat. 

Tanti  denique  hanc  aromatum  proflandam  fecit 
Deus  j  ut  in  fummo  indignationis  fuo  manifeftis  in¬ 
diciis  ,  dum  ejus  ira  grafiaretur  in  populum  hoc 
folo  facro  fuffitu,  placatum  fe  probuerit.  nam  in  fe- 
ditionem  vcrfus  fuerat  populus  Num.  16.  contra 
Moyfem ,  St  Aaron ;  tumultus  populi ,  in  Dei  mi- 
niftros  increverat:  quapropter  omnino  populum  de¬ 
lere  cum  decrevifiet  Deus ,  ab  omnimoda  illorum  D 
nece  fubflitit ,  thymiamatis  fuavitate  detentus,  fic 
enim  dicitur.  Dixit  Adoyfes  ad  Aaron :  tolle  thunbu- 
lum ,  &  hauflo  igne  de  altari ,  mitte  incenfum  defuper , 
pergens  cito  ad  populum  ,  ut  roges  pro  eis  ;  jam  enim 
egrejfa  efl  ira  d  Domino,  (fi  plaga  deflevit.  quod  cum 
feciflet,  &  cucurriffet  ad  mediam  multitudinem ,  quam 
jam  vaflabat  incendium ,  obtulit  thymiama ,  (fi  fians  in¬ 
termortuos ,  ac  viventes , pro  populo  deprecatus  efl ,  (fiplaga 
ceffavit.  hoc  ibi  facer  textus,  ut  oftendat  quantum  hoc 
fuffitu  deledtaretur  Deus,  nam  St  hoc  ipfo  etiam  Aaron 
a  morte  fecurus  reddebatur}  quoties  Dei  tabernacu¬ 
lum  ,  ac  Sandtum  Sandlorum  ingrederetur,  ita  cap. 

16.  Levit,  agitur  hic  de  die  expiationis}  in  quo  E 
Aaron  Sanctum  Sandlorum  numinis  propitiandi  de 
caufa  ingrediebatur,  ne  igitur  alicujus  irreverentio 
de  ratione,  in  illum  defoviret  Deus,  illi  ipfi  tales 
in  ingreflii  profcribuntur  regulo.  Afiumptoque 
thuribulo  ,  quod  de  prunis  altaris  impleverit ,  (fi  hau¬ 
riens  manu  compofitum  thymiama  in  incenfum ultra  ve- 
lum  intrabit  in  fandas  ut  pofitis  fuper  ignem  aromati¬ 
bus,  nebula  eorum,  (fi  vapor  operiat  oraculum ,  quod 
efl  fupra  teftimonium ,  &  non  moriatur.  Quamobrem 
perfpicuum  fit  ex  his  quam  gratum  fandtum  thymia¬ 
ma  eflet  Deo;  quamque  proflantiffima  aromata, 
quibus  illud  componi  jufierat. 


CAP.  VII. 

Dignitas  o:ci  Confecrationis ,  ab  excellentia 
aromatum  illud  componentium  aperitur. 

Ad  locum  Exodi  ^o.  Sume  tibi  aromata  prima  myr- 
rhs ,  o  elata  quingentos  ficlos ,  (fi  cinnamomi  me- 


TRibus  fane  argumentis  facra  aperuere  ora¬ 
cula  pro  flant  iam  unguenti,  quod  parari  Deus 
voluit ,  pro  confccrandis  Sacerdotibus,  atque 
utenfilibus  facris  :  quorum  duo  in  ipfo  ftatim  exor¬ 
dio  aperuit ;  alterum  denique  in  lingulis  aromatibus 
recenfendis.  primum  fumitur  a  didtione  0 '???  befa - 
mim ,  qua  aromata  pro  unguento  fandto  appellantur, 
fecundum  a  didtione  rofch  ,  qua  proflantiffima 
aromata  fumenda  mandantur.  St  tertium  denique  a 
Angularibus  adjunctis,  quibus  fingulorum aromatum 
qualitates  ,  ac  dignitates  exprimuntur,  quo  fortio¬ 
rem  habent  energiam  in  hebraico  exemplari ,  quod 
fic  legit  ,  dw  fjrng  nrmi 

n^nb?p]’hoceft.  Et  tu 

(fuppleMoyfes)  accipe  tibi  befamimpr ofiantiffima  ;  myr- 
rha  eleda  quingenariam  ,  (fi  cinnamomi  aromatici  me¬ 
dium  illius  quingenarii ,  (fi  calamum  aromaticum  ,  StC. 
Nam  quamvis  ejufdem  dignitatis,  ac  excellendo, 
tam  aromata  hujus  unguenti  ,  quam  thymiamatis 
videantur  ;  quia  in  vulgatis  exemplaribus  eadem  le¬ 
guntur  verba,  dum  compotito  unguenti ,  ac  thy¬ 
miamatis  a  Deo  Moyfi  profcribkur ,  fic  Sume  tibi 
aromata ;  quo  fimiliter,  cum  de  compofitione  facri 
thymiamatis  agitur,  leguntur  fic:  Sume  tibi  aroma¬ 
ta:  in  hebraicis  tamen  codicibus,  aliqua  vocum  diftin- 
dtione,  altera  compofitio  ab  altera  diftinguitur.  nam 
cum  ,  aromata  pro  facri  thymiamatis  conpofitione  a 
Deo  profcribuntur,  hebraice  legitur  D'1??  ^  np_  qach, 
lecha  famim:  hoc  efl.  Sume  tibi  famim.  illo  nimirum 
fpecies  aromatico  ,  quo  hoc  nomine ,  juxta  illius 
feculi  conflituta,  lingua  fandta  appellabantur,  de  aro¬ 
matibus  vero  accipiendis  pro  compofitione  facri  olei 
Confecrationis,  in  hebraico  codice  legitur 
qach  lecha  befamim.  Sume  tibi  befamim :  illo  igi¬ 
tur  fpecies  aromatico  aflumendo  procipiuntur ,  quo 
ifto  nomine  befamim  tunc  dicebantur,  exemplaria 
quoque  Groca,  nonnullam  in  his  vocibus  diftindtio- 
nem  cognoverunt.  Aquila  enim  legit ,  %  <rv  Aufie 
dyup.oi.ru, ,  cum  de  unguento  agitur,  ubi  vero  de  fuf- 
fitu  efl  fermo,  dicitur,  %  <rv  Aolfis  yfvo-puru.  alii  e 
contrario  dixere,  cum  fermo  efl  de  oleo,  ^  <rv  Aufie 
YiSvepuru.  cum  vero  de  fuffitu,  «,  <n)  Aufit  dquparu 
dicunt,  alia  denique  exemplaria  utrobique  didtionem 
n£v<rpuru  retinent.  Et  licet  utrobique  aromatum  vo¬ 
cabulo  ufus  nofter  interpres,  pari  modo  tranflulerit : 
nihilominus  defedtu  Latinarum  vocum  id  fecilfe, 
nemini,  qui  proprietatem  linguo  fandto  cognoverit, 
dubitandi  locus  relinquitur.  Quamobrem  aliquod  ge¬ 
nus  didtionis,  St  diverfitatis ,  inter  fuffitum  aroma¬ 
tibus  conditum,  atque  aromatibus  pro  oleo  Confecra¬ 
tionis,  fateri  admittereque  cogimur. 

Diverfitatem  hanc  aromatum  ,  pro  diverfitate 
compofitionum ,  facer  ipfe  textus ,  juxta  hebraicum 
exemplar  infinuafle  videtur:  quia  cum  de  compofi¬ 
tione  facri  olei  loquitur ,  aromatibus  quoddam  epi¬ 
theton  attribuit,  dicendo:  Sume  tibi  aromata  prima: 
nullum  vero  epitheton ,  aut  adjundtum  in  pofleriori 
fuffitus  condimento  additur}  fed  fimpliciter  legitur: 
Sume  tibi  aromata.  Quamobrem  St  interpretes  hanc 
diverfitatem  attendentes,  de  priori  genere  aromatum 
dixerunt  aliqui.  Sume  tibi  aromata  proflantiffima.  alii 
dixerunt:  Sume  tibi  aromata  procipua ;  atque  alii  ali¬ 
ter  ;  quibus  prtedidtorum  aromatum  pireftantiam  , 
excellentiamque  quodammodo  fignificarent ,  ficuti 
ex  hebraico  codice  infra  probabimus.  At  cum  lo¬ 
quuntur  de  aromatibus  pofterioris  generis  pro  facro 
thymiamate  parandis,  nihil  addiderunt :  uc  hoc  pa¬ 
tio  j 


F 


314  MyROTHECIVmII.  3z5 


£to,  quantum  hasc  ab  illis  diverfa,  de  quodammodo 
viliora  forent ,  optimo  argumento  infinuarent.  Sed 
exemplaria  quoque  Graea,  quamvis  tam  hasc  pro 
fuffitu  quam  illa  pro  oleo  >J<LVj uurot,  dixerint;  nihilo¬ 
minus  defeendentes  ad  lingularia  aromata,  haec  ipla 
diftinguunt.  Nam  in  olei  compolitione  lic  loquuntur. 

<rv  A<*|3e  Yi^vtrpoCToi,  oiv^rog  ixA sim;?,  ldelt  ^dftu 

accipe  florem  myrrh&elebU.  at  vero  in  compolitione  fuf- 
fitUS  dixerunt.  A«/3e  accorip  r,bv<rp,ciToc  ,$oc/.tIuu  ^dec.  ld- 
elt  ,fume  tibupji  hedyfmata,  (lablen  ,6ec.  itaque  in  com¬ 
politione  unguenti,  flores  myrrhas,  accipi  jubetur; 
in  compolitione  fufiitus  illa  myrrha,qux  appellabatur 
ftadte  ,  fumenda  mandatur. 

Cogimur  ergo ,  ut  praftantiam  ,  de  excellentiam 
lacri  olei  confecrationis  ex  aromatibus  perlpicere  va¬ 
leamus,  &  aromatum  diverlitatemintelligamus;  ha¬ 
rum  vocum  °’?^?  befamim ,  de  Q,?5  famim  diferimen, 
atque  diverfitatem  ,  pro  viribus  invelligare.  Enim- 
vero  Sandtes  Pagninus  ,  &  Arias  Montanus  in  fa- 
cris  Litteris,  ac  peritia  linguas  San£be  eruditiflimi 
viri,  in  iis  quas  ediderunt  tranflationibus  ,  atque 
etiam  in  didlionariis  ,  nullum  diferimen  inter  illa 
duo  vocabula  agnofeere  videntur  ;  fed  tam  uno  , 1 
quam  altero  eadem  lignificari  arbitrantur.  Alii  aliter 
fentiunt ;  inter  quos  Mare.  Marin.  Vir  peritia  lin¬ 
gua;  Sanfila;  notiffimus,  ac  lingularis,  inter  illa  hoc 
excogitavit  diferimen,  ut  °’?^?  befamim  fit  nomen 
geneticum  ad  omnia  aromatum  genera,  at  vero 
D’??  famim  fit  nomen  lingularis  unguenti:  quali  ve¬ 
lit  hoc  poftremum  nomen  ,  alicujus  particularis  | 
compolitionis  fu  i  fle  ,  ex  aromatibus,  quae  fuperiori 
vocabulo  fignificantur  conflatae,  ut  in  Didtionario  in 
hac  voce  °’?^?  befimim  adhuc  apertius  videri  potelt. 
Verum  huic  dodlrinas  ipfemet  textus  facer  repugnat, 
qui  cum  de  unguento  conficiendo  agit,  non  illa  aro¬ 
mata  fumenda  tradit,  quas  fub  nomine0’1??  fvmm  ve¬ 
niunt  ;  fed  ea,  quas  befamim  appellantur:  at 

in  pofteriori  compolitione,  in  qua  non  de  unguen¬ 
to,  fed  de  aromatibus  comburendis,  de  fuffitu  fer- 
mo  erat;  non  b  e famim  ,  fed0’??  famim,  acci¬ 

pienda  mandantur. 

Sunt  alii  ob  fummam  eruditionem  ,  &  linguas 
Sancite  peritiam  non  contemnendi  audtores;  notas 
vero  viliflimas,  ac  nomine  indigni,  ob  hasrefim,  in 
quam  turpiter  lapfi  funt;  qui  inter  hasc  duo  vocabu¬ 
la,  illud  diferimen  excogitarunt,  ut  °’?i??  befimim ,  j 
odorem  pretiofum ,  live  rem  aliquam  odoriferam  in 
hortis  fuccrelcentem  fignificet;  quas  etiam  ad  cibos: 
condiendos,  de  ad  praltandum  odorem  medicamen¬ 
tis,  atque  medicatis  potionibus  fit  perquam  jocunda: 
ita  tamen,  ut  etiam  per  fe  fimpliciter ,  &  cum  aliis 
rebus  ejus  odor  ,  gratus ,  de  falubris  fit.  Didlio  ve-' 
ro  °’??  famim  folum  de  illis  odoratis  aromatibus  di¬ 
catur  ;  quas  vel  ad  fuflumigationes ,  vel  ad  unguen¬ 
ta  pro  ungendis  corporibus ,  ufui  elle  poterant.  Ve¬ 
rum  adeo  obfcure  ,  atque  confufe  ,  loquuntur  ,  ut 
vix  quid  libi  velint  explicent  ;  antiquitatis  velo,  ut 
puto  ,  aromatumve  imperitia  opprefli. 

Verum  enimvero  ,  diferimen  hoc  ,  ab  his  au£lo- 
ribus  aflignatum  ,  commentitium  elle  ,  facro  textu 
convincitur.  Duo  enim  illi  affirmarunt,  primo  quod' 
Bcfamim  in  hortis  colerentur  ;  alterum  quod  exte¬ 
riori  tantum  linitura  ,  illorum  aromatum  pinguedi¬ 
nes  defervirent.  Utrumque  falfo  :  quia  dum  de  fa- 
cri  olei  nollri  ,  &  unguenti  compolitione  ,  ad  facra 
utenfilia  ,  Sacerdotefque  forinfecus  liniendos  ,  con- 
fecrandofque  agitur  >  aromata  illa  °'?^?  befimim  ap¬ 
pellantur  ,  ut  vidimus  :  fub  qua  voce  ,  cinnamo-i 
mum  ,  calamus  aromaticus  ,  &  cafia  recenfentur 
quotum  neuter  ,  ut  llatirn  videbimus  ,  hominum 
cultura  foecunde  fuccrefcebat.  Praterea  in  pofte¬ 
riori  magis  adhuc  falluntur  :  nam  fi  aromata  ,  quas 
vocabulo  illo  fignificantur  ,  ad  externam  corporum  ' 


A 'linituram  nequaquam  accommodata  forent  :  ut  quid 
Deus ,  lub  interminatione  graviffimas punitionis,  un¬ 
guentum  ex  illis  ad  corpus  ungendum  fieri  omnibus 
prohibuifiet  ?  ficuti  exprefle  habetur  in  facro  textu : 
Caro  hominis  non  ungetur  ex  eo  ,  inquit  Deus ,  &  jux¬ 
ta  compoftionem  ejus  non  factetis  aliud  :  cjuia  fantlifica- 
tum  eft  ,  &  fanttum  erit  vobis,  homo  ejuicunque  tale 
compofuent  ,  (jr  dederit  ex  eo  alieno  ,  exterminabit ur 
de  populo  fuo.  Loquitur  textus  lacer  de  unguento 
quod  his  aromatibus  conficiebatur  ;  quas  nomine 
k'???  Befamim  appellabantur,  affirmare  igitur  aro¬ 
mata  ,  quas  vocabulo  illo  comprehenduntur  ad  cor¬ 
pus  ungendum  elle  inepta;  fallum  efle  conftat :  quia 
Bl  alias  fruftra  praeceptum  de  non  utendo  eo  unguento 
a  Deo  latum  fuillet. 

Jpfe  igitur  in  diverfitate  vocum  ,  rei  etiam  diver- 
fitatem  agnofeendam  efle  fateor,  in  hac  autem  di¬ 
verfitate  affignanda  ejus  fum  opinionis  ,  ut  illa  aro¬ 
mata  quas  Befamim  appellantur  ,  quamvis  in 

cibos ,  medicamentaque  venire  polle  non  negem ;  ni¬ 
hilominus  hasc  aromata  liquidiora  fuifle  arbitrer,  ita 
tamen  ,  ut  quando  cibis  ,  aut  medicamentis  aromata 
hasc  commifcebantur  ,  nullam  folidam  compofitio- 
nem  ,  aut  fpiflamentum  aliquod  facerent  ,  potui  , 
aut  fluxibilitati  minus  accommodatum  ;  fed  luavita- 
tem  ,  odoremque  ,  ac  gratiam  tantum  ,  his  conci¬ 
liarent  quibus  admifeerentur  :  qua  propter  parum  ex 
his  oleo  ,  five  alicui  cuicunque  liquori  adjungeretur. 
Eaque  ratione  ,  ac  methodo  illa  aromata  ,  his  com¬ 
mifcebantur  ;  quatenus  humore  liquido  excolato  , 
oleum  odoratum  exprimeretur  ;  five  quodvis  aliud 
genus  condimenti  odorati  ,  liquidas  ,  fluxibilifque 
iubftantias ;  pro  qualitate  odoris,  de  aromatum  ,  qux 
in  illud  condimentum  ingrediebantur. 

Ducor  audloritate  Septuaginta  ,  qui  didlionem  il¬ 
lam  Hebraicam  °'??’?  Befamim  per  hanc 
tranftulerunt  :  qua  quidem  voce  ,  aromata  illa' ,  de 
unguenta  fignificantur  ,  quibus  odor  cibis  ,  condi¬ 
mentis  ,  vel  etiam  unguentis  conciliatur,  ut  videri 
D  poteft  in  Thefaur.  lingux  Graecas  littera  E  ,  tom.  i. 
coi.  1433.  de  in  Didtionario  Scapulae  fub  didlione 
rbvs ,  &  colligitur  ex  Galen.  lib.  3.dealim.  de  A- 
then.  lib.  2.&C4.  quamobrem  tefte  Plin.  lib.  13.  cap. 
1.  hedyfmata  appellabantur  ,  nonnulla  unguenta, 
quas  ex  luccis  aromatum  ,  oleo  admixtis  conficieban¬ 
tur  :  quod  etiam  Myrothecio  primo  ,  in  cap.  2.  di¬ 
ximus  ,  dc  cap.  2.2,.  latius  aperuimus.  Ea  igitur  aro¬ 
mata  Befamim  merito  appellata  fuere  ;  quas 

commixta  oleo  alterive  liquori  ,  eidem  fragrantiam 
conciliabant  ;  ac  propterea  ea  tantum  comprehendi 
illa  voce  cenluimus  ;  quas  vel  liquida  ,  vel  ad  liqui¬ 
dum  aliquod  condimentum  conficiendum  ,  ufium 
habebant. 

Quamvis  igitur  aromata  ,  quas  ad  fanftum  Dei 
thymiama  praeparandum  fumebantur  ;  praftantifli- 
ma  ,  pretiolaque  forent  :  quia  tamen  unumquodque 
aroma  ,  natura  fua  odoriferum  ,  dum  comburitur  , 
exolefeit  vi  ipfius  ignis  expellentis  ,  humidumqtie 
confumentis ,  in  quo  odor  relidet.  Nequaquam  pro¬ 
pterea  adeo  praftantiffima  aromata  ad  thymiama  re¬ 
quirebantur  ;  quin  multo  praftantiora  ad  unguenta, 
de  olea  odorata  paranda  opus  effient.  Ut  enim  liqui¬ 
da  fuavem  aliquem  odorem  ex  commixtione  ,  de  in- 
fufione  aromatum  admittant,  atque  conlervent;  pra- 
ftantiflima  ,  ac  perfecliflima  quasque  aromata  ,  ne- 
ceflario  pollulant  ;  eaque  humidi  odorati  copia  pol¬ 
leant  ,  necefle  eft  ;  cujus  fuperabundantia  ,  luavi- 
tatem  ,  liquido  humori  communicare  valeant,  quem¬ 
admodum  norunt  hi  ,  qui  rem  pigmentariam  tra- 
dlant.  Nam  expulfione  humidi  odorati  fuffumigia 
olent  :  at  vero  in  humidorum  commixtione  &  com¬ 
politione  unguenti  ,  humidi  odorati  complexione  , 
lodor  eidem  conciliatur.  Quamobrem  aromata,  qux- 
X  2  °’?iR 


326 


Sacrorvm  El^eochrismaton. 


d*duj3  Befamim  in  facra  Scriptura  appellantur  cap,  50. 
Exodi  ,  &  pro  oleo  undtionis  Sacerdotalis  compo¬ 
nendo  ,  Moyfi  lumenda  mandantur  ,  multo  pretio- 
liora  fuifle  neceflario  oportebat ;  quam,  quxincom- 
pofitionefuffimentifandliadumebantur.  ut  igitur  aro¬ 
matum  ,  ad  unguentum ,  praedantia  pateret :  dicitur 
in  textu  ,  Tumenda  fore  aromata  prima  ;  id  ed  prx- 
flantiffima ,  Sc  praecipua. 

Hanc  aromatum  excellentiam  ,  in  didtione  illa 
nv?t5|3  Befamim  facra  oracula  praeclare  aperuerunt :  ut 
tamen  magis  adhuc  exprimeretur  ;  in  hebraico  tex¬ 
tu  ,  didtio  illa  rohs  legitur  ;  dicendo  rlVnP- 
qach  lecha  Befamim  rohs.  circa  quam  poltre- 
mam  vocem,  difficultas  aliqua  inter  Interpretes  exo¬ 
ritur  :  an  debeat  nimirum  didlioni  antecedenti 
Befamim  conjungi,  vel  didtioni  fubfequenti  “"P  mor , 
cum  lic  dicatur  in  textu  "*?  D’?F?  Befamim  rohs 

mor.  podremam  hanc  lectionem  vulgatum  interpre¬ 
tem  tenuifle  videtur  ,  dicendo  ,  Same  tibi  aromata 
prima  myrrha  &  electa,  &c.  cui  didtioni  fubfcnbunt, 
qui  circumferuntur  Codices  ,  fub  nomine  Septua¬ 
ginta  Interpretum  ,  tam  in  Vaticano  ,  quam  in  Ba- 
fil.  codice  ,  &  in  quocumque  alio  ,  fic  legentes  : 

<ru  A oi[it  yi^vcfj-oCToe  «vO©-1  <rp.vqvYis  cacAearij?  ,  id  eft  ,  Et 
ta  fame  fuavitates  florem  myrrha  eleEla.  itaque  quod  no- 
lter  Interpres  dixit  prima  ,  illi  florem  dixerunt  ,  he- 
braicam  vocem  rohs  fubfequenti  didlioni  myr- 
rhx  adjungentes,  fecus  alii  fenfcrunt  ,  fignificatum- 
que  illius  vocabuli  rohs  antecedenti  adjunxerunt : 
quamobrem  quidam  dixerunt,  Same  tibi  aromata pra- 
apaa  ,  alii  aromata  capitis  ,  ut  Anas  Mone.  &  Mare. 
Marinus,  alii  dixerunt  odoramenta  praftantijfima.  ita 
Vatablus.  alii  aroma  pretiofam.  qui  omnes  didtionem 
rofjs ,  &  lignificatum  illius  ,  antecedenti  didtio¬ 
ni  D’?^  Befamim  copularunt. 

Si  vero  mihi  quoque  ,  cum  peritiffimis  viris,  bal¬ 
butire  liceret  i  atque  in  Domini  gazophylacium  , 
minutum  unum  projiciendi  facultas  daretur:  his  ipfis 
poflremo  recenfitis  feriptoribus  adfentirem  ;  &  vo¬ 
cem  rohs  ,  cum  fit  in  flatu  abfoluto  ,  non  fe- 
quenti  didtioni  myrrha  ,  fed  antecedenti  aromata  , 
jungendam  efle  dicerem  ;  legendumque  fic  ,  Same 
ubi  aromata  prima  myrrha  ,  C Tc.  Et  ad  id  ea  ratione 
moveor  ;  quia  ,  fi  hoc  pofleriori  modo ,  verba  illa 
effent  conjungenda;  fruftra  quodammodo  didtio  illa 
cleSla  ,  adjungeretur  myrrha  ,  dicendo  ,  prima  myr¬ 
rha  ,  &  eletta  :  quia  reliquorum  aromatum  qualita¬ 
tem  ,  ac  praedandam ,  unico  adjedtivo  ,  atque  epi¬ 
theto  ,  facra  Scriptura  explicavit,  fic  enim  ibi  de  aliis 
aromatibus  legitur  :  Cinnamomi  aromatici  ,  calami 
aromatici  ,  oleam  oliva  s  fupple  ,  Same  tibi  ,  &c. 
quid  igitur  opus  erat  duo  praenomina,  &  epitheta  af¬ 
ferre  ;  cum  de  praedantia  myrrhx  agebatur ,  dicen¬ 
do  ,  Same  tibi  aromata  prima  myrrha  &  eleSla  ?  cum 
fatis  qualitas  aromatis  lumendi  pro  hoc  unguento  de¬ 
clararetur,  dicendo;  vel  prima  myrrha ,  hoc  ed  pre- 
tiofe  myrrhx,  vel  dicendo  myrrha  elebla,  quod  idem 
omnino  fignificat.  Nec  enim  tot  fpecies  myrrhx  da¬ 
bantur  ,  ut  alia  myrrha  prima  ,  alia  myrrha  eledta 
fuiffet.  idem  enim  prorfus  lunt ;  ac  proinde  ex  illis 
duobus  adjedtivis  ,  pofitis  ad  myrrhx  prxdantiam 
declarandam  ,  alterum  fuperfuiflet.  Prxterea  huic 
interpretationi  addipulatur  accentus  hebraicus  ,  qui 
a  Grammaticis  dicitur  Manach  ,  &  in  didto  loco  fub 
illa  dictione  Befamim  ,  quae  aromata  interpre¬ 

tatur  ,  collocatur  :  ille  autem  accentus  ,  non  ed  de 
numero  illorum  ,  qui  apud  Grammaticos  linguae  fan- 
dtx  ,  Regii  dicuntur ;  fed  cum  fit  de  numero  mini- 
ftrorum  ,  orationem  ulterius  ad  fequentem  didtionem 
protrahendam  indicat  ;  nequaquam  vero  ibi  fiden¬ 
dum  :  quia  illi  accentui  manach  ,  commata  Latino¬ 
rum  refpondere  nequeunt;  quoufque  accentum  Re¬ 
gium  oratio  attingat  ,  qui  in  didtione  ^  rohs  habe- 


B 


327 

tur  ;  qux  fignificat  prima  ,  feu  pracipaa  ,  lingulari 
pofito  pro  plurali  ,  juxta  phrafim  lingux  fandtx  ;  & 
in  parte  extrema  illius  didtionis  t5'x"1  rohs ,  in  finidro 
cornu  litterx  ^  accentus  fegolta  adell.  fic  enim  le. 

gitur  cum  igitur  accentus  ille  fegolta,  fim- 

plici  Latinorum  commati  refpondeat ;  nifi  quis  coe- 
cutire  velit  in  hebraico  exemplari  ,  aperte  intelliget, 
neceffe  efie  Latinum  comma  ,  nequaquam  in  dicti¬ 
one  aromata  collocandum  ,  neque  ibi  fidendum,  fed 
ulterius  orationem  protrahendam ,  ut  pod  didtionem 
prima  ,  comma  Latinum  collocetur  ;  Sc  juxta  He¬ 
braicam  pundtuationem  legendum  erit  ,  Same  tibi 
aromata  prima  ,  myrrha  eleEla  ,  &C. 

Stat  quoque  virgula  Mackaph  ,  pro  hoc  interpre¬ 
tandi  genere,  nam  dum  in  eo  facro  textu  reliqua 
enumerantur  aromata,  inter  illud  aroma  quod  recen- 
fetur  ,  &  adjundtum  ,  quo  illius  excellentia  expri¬ 
mitur  ;  mackaph  inter  didtionem  ,  &  didtionem  in¬ 
terponitur.  hoc  padto  qinmon  bofem  ,  id 

ed  ,  cinnamomam  aromaticam  cycne  bofem  ,  id 

ell  ,  calamam  aromaticam,  cumque  juxta  regulas 
grammaticales  hebraici  idiomatis  ,  virgula  mackaph 
didtionem  fequentem  antecedenti  conjungat  ;  &  in¬ 
ter  didtionem  myrrha  ,  &  didtionem  electa  ,  virgula 
mackaph  adfit  ,  fic  mor  deror ,  id  ed ,  myrrha 

eletta  ,•  perfpicuum  ed  didlionem  elettam  ,  adjungi 
myrrha  ,  ad  illius  prxdantiam  aperiendam  ;  6c  le- 
quentem  didlionem  priori  adjungi  ,  tamquam  epi¬ 
theton  illius  :  nequaquam  vero  didtionem  prima,  cum 
didlione  myrrha  \  cum  accentus  ille  mackaph  non  ad¬ 
fit  ;  fed  divifim  illa  legantur  fic  rohs  mor  , 

id  ed  ,  myrrha  elebla  i  ut  liquido  condet  ,  didtio¬ 
nem  prima  ,  juxta  hebraicam  phrafim  ,  antecedenti 
jungendam  ,  non  vero  fubfequenti  ac  propterea 
conjundtionem  ,  &  ,  pod  vocem  myrrha  ,  qux  ha¬ 
betur  in  nodra  vulgata  editione  ,  non  haberi  in  he¬ 
braico  exemplari;  ficuti  etiam  neque  Septuaginta  In¬ 
terpretes  eam  retinuerunt;  qui  dixerunt, 
vyj;  cuAiKTnc  ,  id  ed  ,  florem  myrrha  elebla,  nulla  prx- 
pofita  copulativa  ,  didtioni  eletta.  Igitur  juxta  he¬ 
braicam  phrafim  legendum  erit  ,  Same  tibi  aromata 
prima  ,  myrrha  elells,  ,  &c.  ut  ex  illa  didtione  prima , 
expifeari  pofiemus,  quam  prxdantiffima  aromata  Tu¬ 
menda  forent  ,  pro  facro  Confecrationis  oleo ,  ad  fa- 
crorum  utenfilium  ,  tabernaculi  ,  facerdotumque 
findlificarionem  ,  &  ad  didindtionem  eorum  ,  qux 
pro  thymiamate  allumebantur. 

Nec  propterea  aliqua  temeritatis  nota  ,  me  inure¬ 
re  velint ,  qui  forte  putarent  ,  me  vulgatum  inter¬ 
pretem  in  his  reprehendere  voluide.  abfit  hoc  a  viro 
Catholico,  vulgatum  interpretem  fumme  veneror, 
£  ingenue  fateor  neminem  fimplicioribus,  fimulque 
tenacioribus  verbis ,  quam  illum,  facram  Scripturam 
fuifie  interpretatum  :  fed  quia  hxc  nodra  difficultas, 
non  ed  de  numero  illarum  ;  qux  ad  dogmata  fidei 
pertinent:  poflumus  falva  confcientia  ,  in  aliqua  di¬ 
dtione  recedere  a  vulgato  interprete  ,  ut  diximus  in 
1.  tom.  quxdion.  theolog.  difp.  22.  cap.  1.  cum  ex 
nodra  hac  interpretatione  nihil  omnino  interpreti  de¬ 
trahatur  ,  prxdidtique  loci  fenfus  ,  clarius  explice¬ 
tur.  habemus  etiam  Sanclem  Pagn.  Ariam  Mont. 
Vatab.  Ifid.  Clar.  Mare.  Marin.  8c  alios  plures  lin- 
gux  fandtx  eruditiffimos  viros  ;  qui  hanc  tueantur 
interpretationem  :  nodra  autem  difputatio  ,  tantum 
de  vocibus  eft  ,  qux  fenfum  in  fubdantialibus  ,  nec 
immutant ,  nec  invertunt. 

Nam  fortafie  antiquitus ,  quando  accentus  in  fa¬ 
cro  textu  hebraice  lcripto  ,  non  aderant ;  illa  etiam 
ledtio  ,  quam  habet  vulgatus  interpres  haberi  po¬ 
tuit  ,  in  aliquibus  exemplaribus  grxeis  ,  vel  hebrai- 
cis  :  quamobrem  nil  mirum  ,  quod  vulgatus  Inter¬ 
pres  ,  fenfum  potius  ,  quam  verba  attendens  ,  eam 
lamplexus  fit  interpretationem.  Fieri  etiam  potuit, 

ut 


D 


F 


328  MyROTHECIVM.  II.  329 


ut  ipfe  trandulerit  :  Sume  tibi  aromata  prima,  incu¬ 
ria  vero  librariorum  ,  ac  temporum  injuria  ,  tranfi- 
tus  facile  fieri  potuit ,  ab  a  ,  in  ae  ,  diphthongum, 
&  pro  didtione  prima  ,  leftum  fuerit  primae  ,  quae 
optime  fequenti  diftioni  myrrhae  conne&ebatur.  tan¬ 
dem  ut  melius  fententia  cohaereret  fequenti  didlioni 
eletta  ,  additam  fuifie  convindtionem  ,  Et  ,  atque  , 
ita  pro  antiquiori  ledlione  :  Sume  tibi  aromata  prima , 
myrrha  eleUa  ,  &c.  irrepferit  :  Sume  tibi  aromata  , 
prima  myrrha  ,  &  eletta  ,  prout  nunc  habetur  invul¬ 
gatis  codicibus.  Quae  omnia  falvo  omni  meliori  ju¬ 
dicio  fandae  Matris  Ecclefiae  ,  &  piorum  hominum* 
a  me  di&a  funto.  nobis  autem  fufficiat  ,  olei  confe- 
crationis  praedandam  ,  ex  his  aperuifle.  Cum  enim 
omnimoda  excellentia  ,  atque  unguenti  cujufcunque 
perfectio  ab  aromatibus ,  quibus  condiuntur  prove¬ 
niat  *  ex  his  omnibus  aperte  cognofcitur,  quam  fue¬ 
rit  praedant  ifllmum  ,  quam  digniffimum  ,  quamque 
excellentilfimum  hoc  Sacerdotale  oleum.  Et  quia 
illa  externa  unctio  ,  fignum  erat  gratiae  ,  quae  ab  ip- 
fo  Spiritu  fando  in  animam  Sacerdotis  conferebatur  * 
non  immerito  inde  expifcabitur  *  qualis  ,  &  quanta 
fuerit  dignitas ,  ac  praedantia  fummi  Antiditis ,  alio¬ 
rumque  Sacerdotum  in  lege  Moyfi  a  Deo  lata. 


A 


B 


GAP.  VIII. 

Explicatur  praedantia  myrrhae  ,  quae  com  po¬ 
litionem  olei  Confecrauonis  ingrediebatur. 

Ad  locum  Exodi  50.  Sume  tibi  aromata  prima  myr¬ 
rha  ,  &  eletta. 


OLei  Sacerdotalis  praedantia  ,  atque  dignitas 
ex  generali  aromatum  vocabulo  in  univerfum 
fatis  probata  :  de  fingulis  figillatim  fpeciebus 
aromaticis  quae  hujus  facri  unguenti  compoiitionem 
ingrediebantur  *  nobis  futurus  eft  fermo  :  non  alio  , 
quam  eo  quo  in  facro  textu  recenfetur  ordine  *  ut  ex 
eorum  aromatum  excellentia ,  facri  hujus  unguenti 
Confecrationis ,  cujus  ipie  fummus  omnium  artifex 
audor  fieri  voluit ,  dignitas  atque  praedantia  magis 
elucefcat.  primam  autem  fedem  in  hac  unguenti 
compofitione  myrrha  obtinuit  *  ut  dicitur  cap.  30. 
Exodi  :  nec  quodcumque  genus  myrrhae  ,  fed  myr¬ 
rha  eleda  appellatur  ,  ut  habet  vulgatus  Interpres  , 
quae  oiv 0(^  ,  ided  ,  fios  myrrha  dicitur  ,  tam 

in  codice  Vaticano  ,  quam  Bafileenfi  apud  Septua¬ 
ginta.  Verum  quod  florem  dixere  Septuaginta  ,  Sc 
vulgatus  dixit  eleda  :  hebraicus  textus  mor 

deror  dixit  *  in  quo  cum  didio  '1"l1  deror  fignificet 
libertatem  ;  vocabuli  hujus  energia  ,  in  caufa  fuit , 
ut  varie  Dodores  illam  vocem  fint  interpretati,  nam 
Pagnin.  Arias  Montan.  &  Vatabl.  myrrham  [ponte 
fluentem  illam  appellaverunt  *  five  myrrham  liberam  , 
prout  idem  Vatabl.  in  adnot.  habet.  Rabbi  David 
de  Pomis  myrrham  optimam  ,  five  exyuifttam  dixit  * 
quidam  dixerunt,  myrrham  puriffimam  ,  alii  denique 
myrrham  libertatis.  Omnes  etenim  illius  vocabuli 
deror  ,  atque  energias  illius  fignificationis  ratio¬ 
nem  habuerunt  *  juxta  quam  figmficationem  ,  qua¬ 
litatem  myrrhae,  quaeprimo  fefe  objicit,  in  unguen¬ 
ti  hujus  compofitione  ,  explicare  nos  quoque  cum 
reliquis  tentabimus. 

Ut  igitur  germana  illius  vocabuli  fignificatio, vis¬ 
que  appareat  *  naturam ,  proprietates  ,  &  varia  ge¬ 
nera  myrrhas  obfervare  oportet.  Ed  enim  myrrha 
arbufcula ,  quas  in  Arabia  nafcitur  ,  ut  habet  Dio- 
fcor.  lib.  1.  cap.  67.  vel  78.  ut  habetur  in  Gr^co 
exemplari.  Sunt  enim  capita  librorum  Diofcoridis 
varie  ,  ad  varietatem  codicum  difpofita.  de  illa  ita 


E 


Diofcondcs  :  (rfxftvoc  Socx^oov  i?i  Jevdptf  flfjopiivu  ov 

(iioe  ,  ofxoiov  tv,  oilyvnl  locxvi  cizcivOy'  x  ipx07rloptivx  ,  Sorof- 
ffi  r 0  £ougvov,eis  G&reqs upcivoc?  ^idc^o\x;  ,  ro  §  cJAi  tu  <;i- 
'n&aitYiyvvf.  hoc  ed  ,  ARyrrha  eft  lacryma  arbo¬ 
ris  ,  qua  in  Arabia  gignitur ,  ftmilis  fpma  Aegyptia,  cu¬ 
ius  ex  vulnere  defluit  lacryma  m  fubjeblas  tegetes,  quod 
autem  circum  caudicem  concrefcit  ,  £rc.  Hoc  pariter 
de  myrrha  habet  Plinius  lib.  11.  cap.  17.  qui  hanc 
arbulculam  ad  quinque  cubitos  confingere  dixit,  quia 
vero  multis  in  locis  Arabiae  ,  ac  etiam  alibi,  myrrha 
gignitur  pro  diverfitate  regionum  ,  diverfa  etiam  for- 
titur  nomina,  quamobrem  habetur  myrrha  Indica  , 
Troglodytica,Caucalis ,  8c  Ergafima  ,  quarum  om¬ 
nium  podremam  ac  deterrimam  ede  ,  Diofcor.  fcri- 
ptorefque  reliqui  tradunt,  meminit  etiam  myrrhae 
Boedcae  Diofcorides  lib.  i.cap.  79.  &  Achaicas  Co¬ 
lumella  ,  dicens  : 

Et  melior  ftatte  ponatur  Achaica  myrrha. 

Quod  quidem  genus  myrrhas  ,  improprie  fic  ap¬ 
pellatum  fuifie  ,  non  dubito,  numquam  enim  in  re¬ 
gione  Achaia  myrrham  nafci  comperitur  :  fortafie 
vero  fic  appellatur  a  Columella  *,  quod  ex  Achaia 
tunc  temporis  Romam  afferretur.  Alia  etiam  plura 
genera  myrrhae  Plin.  &  alii  recenfuerunt.  ejus  nimi¬ 
rum  generis  quod  myrrhis  dicitur,  five  myrrhica  La¬ 
tinis  ,  &  pippsi  Grascis  ,  de  qua  late  in  hiflor.  plan- 
tar.  Dalemcampii  ,  five  Ruelii  lib.  6.  cap.  32.  al¬ 
terius  etiam  Diofcorides  meminit  ,  quas  Animae  , 
feu  myrrha  Aminnea  ,  feu  Minea  a  regione  diceba¬ 
tur*  de  qua  in  eadem  hidoria  lib.  18.  cap.  27.  quam 
improbat  Diofcorides  ,  dicens  :  ^  (  dpdvn»  'j  x^ax- 
piVYi  Svro$Mip,os.  quae  myrrhae  genera  cum  nodro  in- 
dituto  minime  deferviant  ,  penes  Plin.  &  audtores 
citatos  ,  quae  ad  illorum  naturam  fpedtant  ,  videri 
poliunt,  nobis  de  illa  tantum  ,  quae  c-pcv^n  Grascis 
dicitur  ,  loquendum  erit. 

Non  defuere  igitur  inter  veteres  ,  qui  myrrham 
de  qua  loquimur,  Deo  minime  deberi  arbitrarentur  : 
quin  etiam  nelcio  quo  argumento  a  facris  fortafie  il¬ 
lam  quoque  arcerent,  hoc  de  Sabaeis  Alex,  ab  Alex, 
lib.  4.  cap.  17.  refert*  quod  nimirum  cum  omnia 
aromatum  genera  Diis  Sabasi  accumularent  *  myr¬ 
rhae  tamen  nihil  impertirentur,  ejuafi  numinibus  ipfts , 
fubirati  ejfent  ,  inquit  ille  ,  quod  folam  myrrham  ex 
omnibus  odoribus  ,  apud  ipfos  gigni  non  fiviftent.  con¬ 
trario  fane  argumento  a  Plin.  qui  lib.  12.  cap.  17. 
propterea  non  dari  myrrhae  portiones  Deo  in  Arabia, 
tradit  *  quod  etiam  apud  alios  myrrha  nafcatur.  Ve- 
jrum  reclamant  communiter  Scriptores  veteres , 
jAlexandrumque  erroris  arguunt,  nam  Sabaeos  quo- 
jque,  myrrhae  germine  gaudere  communiter  tradunt, 

Plin.  cap.  16.  auditor  ed  ,  cum  meminit  myrrhae 
fembracenae  fic  dictae  a  Civitate  Sembracena  Regni 
Sabaeorum  mari  proxima,  quapropter  quo  funda¬ 
mento  ,  minime  apud  Sabaeos  myrrham  progermi¬ 
nari  ,  afleruerit  eruditiflimus  Alexander  ab  Alexand. 
non  video  ,  ni  mendum  aliquod  in  codicibus  conti¬ 
gerit.  Verum  admittere  fi  velimus*  id  quod  Alexan¬ 
der  fcripfit  *  propterea  Sabasos  diis  myrrham  non 
obtulifie  fatebimur  ,  vel  quod  de  propriis  tantum 
terrae  frudtibus  *  nequaquam  vero  de  peregrinis  , 
Deo  munera  deberi  exidimarent ;  vel  quod  tanti  fa¬ 
cerent  myrrham  ,  ut  foli  vero  Deo  nafeituro  fervan- 
dam  ,  &  nequaquam  falfis  diis  offerendam  cenfue- 
rint.  Ideoque  nato  Domino  ,  advenientes  Sabaei  , 
aurum  ,  thus ,  &  myrrham  Servatori  nodro  obtule¬ 
runt  ,  ut  feribit  Matthaeus  Evangelida.  de  quibus 
Ecclefia  in  hymno  officii  dixit  : 

Regem ,  Deumyue  annuntiant 
1‘hefaurus  ,  &  fragrans  odor 
T haris  Sabai ,  ac  myrrheus 
Pulvis  fepulchrum  pradocet. 

X  3  Quan. 


Sacrorvm  El/eochrismathn. 


330 

Quanra  vero  fuerit  in  opinione;  quantique  pretii, 
arbulcula  hasc  odorata  myrrhas  ,  liquorque  ex  ipfaj 
fluens,  apud  omnes  nationes  atque  gentes  ,  plurima} 
antiquitatis  monumenta  teftantur.  nam  Cappadoces , 
ex  myrrhinis  virgis,  vaticinia  fumerc  conlueverunts 
fx  credimus  Alexand.  ab  Alex.  lib.  3.  gen.  dier.  cap.  I 
15.  quafi  aliquod  divinitatis  fpecimen,  planta  haec 
jn  fe  haberet,  quapropter  Mart.  lib.  1.  epigr.  Caelari; 
Domitiano  attentaturus,  cui  in  fpedtaculis  Domino, 
&  Deo  feliciter  acclamatum  fuerat;  cum  his  vocibus 
acclamationibufque  fummopere  Domitianum  de¬ 
legatum  cognoviflet  ,  ut  nihil  attentationi  deettets 
Domitiano,  veluti  Deo  odoratorum  aromatum  mu¬ 
nera,  undequaque  ab  extremis  orbis  ufque  regioni¬ 
bus  oblata  fuilfe,  innuit  dicens: 

Feftinavit  Arabs ,  feflinavere  Saba  i , 

Et  Cilices  nimbis  hic  maduere  fuis. 

Meminit  vero  Arabum,  atque  Sabaeorum ,  Mar¬ 
tialis*,  non  tam  dirtantiae  regionum  ratione  habita, 
ex  quibus  ad  illa  vilenda  fpcdtacula  homines  Romam 
confluxerant;  quam  ut  attentationis  gratia  thurisSa- 
basi,  myrrhas  Arabicae,  &C  Croci  Cilicum  fiiffumi- 
gationem  ,  Domitiano  veluti  Deo  oblatam  probaret, 
quamobrem  gentium,  ac  locorum  meminit  Poeca, 
pro  aromatibus,  quae  apud  illas  gemes  nafcuntur. 

Non  erit  nobis  modo  difputandurn  ,  quibulnam 
in  locis  myrrhas  arbores  gignantur,  aut  nafcantur; 
an  nimirum  in  locis  frigidioribus ,  an  vero  calidioribus: 
verane  anfalfificataad  nos  advehatur  myrrha;  cujus  co¬ 
loris,  faporis,  ac  qualitatis  ea  optima  myrrha  conqui¬ 
renda  fuerit;  de  quibus  omnibus  Diofcor.  lib.  1. cap. 
78.  Plin.  lib.  12.  cap.  15.  &  hiftor.  piant. lib.  18.  cap. 
4.  &  cum  his,  alii  plures.  nobis  lufficiat  obfervalle 
arbores,  ex  quibus  legebatur  myrrha  bini  fuifle  ge¬ 
neris,  fati  vas  nimirum,  atque  filveftres:  &  ut  Plin. 
Diofcor.  locis  jam  citatis,  &  Ruell.  lib.  1.  de  nat. 
ftirp.  loco  citato  tradunt ;  multo  meliorem ,  atque 
longe  prasftantiorem  myrrham ,  fativas  arbores  pras- 
flare,  quam  fylveftres.  amant  enim  hae  arbufculas 
pingue  folum  ,  Sc  raftris,  &  ablaqueationibus  coli 
tefte  Plinio,  quo  cultu,  abundantiorem,  copiofio- 
remque  myrrhas  quantitatem  gignunt. 

Legitur  vero  myrrha,  ex  arboribus  fui  nominis, 
lacryma  erumpente  ,  quas  ab  arbore  ejus  nominis 
myrrha  appellatur,  optima  vero  illa  eft,  quas  in  Ara¬ 
bia  gignitur:  regio  profecto  odoribus  fecundiflima. 
unde  Strabo  aromatiferam  illam  appellat.  Herodot. 
in  Thalia  :  Arabia  plena  eft  odorum  ,  inquit ,  &  aro - 
mata  gignit  pretioftjftma.  quas  quidem  aromata,  quafi 
enumerans  Diodor.  tradit  in  Arabia  nafei  cafiam , 
myrrham  ,  thus  ,  coitum  ,  cinnamomumque.  ad 
hanc  hujus  Provincias  fertilitatem ,  atque  gignendi 
aromata  foecunditatem  ,  refpiciens  Proper.  lib.  3. 
Eleg.  in  ea  quam  adverfus  avaritiam  fcripflt  ,  ubi 
aromatum  luxum  infectatur,  quibus  mulierum  pudi¬ 
citia  proftituebatur,  ait : 

Cinnamon ,  &  multi  paftor  odoris  Arabs. 

Quamvis  igitur  cortice  incilo  myrrhas  lacryma, 
ex  arboribus  ejus  nominis  legatur;  ut  tradit  Dio- 
fcorides  in  principio  hujus  capituli  relati ,  ferunt  ta¬ 
men  pras  pinguedine  foli  ,  in  quo  arbufcula  hasc 
plantata  fuerit,  aliquando  etiam  cortice  non  incilo , 
myrrham  exfudare  ,  auCtore  Plinio  lib.  12.  cap.  15. 
quam  quidem  lacrymam  ,  ex  arboribus  iplis,  non 
expedtata  incilione,  fponte  fluentem  ftadten,  ideft, 
myrrham  ftillatitiam  appellari  Plin.  dixit;  a  verbo, 
ut  puto,  Graeco  sdftv ,  quod  eft  ftillo,  fic  appella¬ 
tam.  Eft  autem  ftacte  duplicis  adhuc  genens;  ali¬ 
quando  enim  arboribus  jam  incifts,  &  myrrha  jam 
colledta  ,  expreflione  ejufdem  myrrhas  ,  pinguedo 
extrahitur 


B 


C 


D 


E 


F 


331 

myrrhas  pinguedinem  appellari ,  audtor  eft  Diofcor. 
lib.  1.  cap.  79.  Marcel.  Virgil.  ejus  interpres,  & 
etiam  cap  75*.  non  alia  profedto  de  ratione,  nili  quia 
ob  pinguedinem  illius  extrahitur,  fic  enim  de  ftadte 
Diofcorides  cap.  74.  yaiitT»}  S\  aoiAet^)  ns^oa-^drov  crpiv- 
qvyjs  ro  Xixotftv  ,  x.iKO[AfAi\iv]i;  [Aid’  hSotros  oXlyov  ,  fesra- 
ftAiU.jU.fe  T £  Si  iVO)Si]i  T£  A l&v ,  )lj  7roAvrgA>j?  fe. 

hoc  eft ,  StaEle  dicitur  pinguedo  recentis  myrrha  fuftt 
cum  exigua  aqua,  &  organo  expreftd  ;  ea  efl ,  perquam 
odorata  ,  ac  pretiofa.  Hanc  copiose  exprimi  ex  myr¬ 
rha,  quas  pediaftmos  appellabatur ,  ex  Diofcoride  ibi¬ 
dem  cap.  78.  habetur,  fed  accidit  aliquando  ex  uber¬ 
tate  foli  ,  tantam  ipfius  myrrhas  pinguedinem  efle, 
ut  non  expedtata  ipliulmetgummi expreflione,  fpon¬ 
te  ex  ipfa  arbore  myrrha  fluat ,  atque  exfudet  li¬ 
quor,  qui  etiam  verius  ftadte  appellatur  ,  audtore 
Plinio:  Sudant  autem  (inquit,  fupple  arbores)  ftonte 
priusquam  incidantur ,  ftaciem  diblam ,  cui  nulla  pra- 
fertur.  hoc  autem  genus  myrrhas  ex  fe  copiofam 
exfudantem  ftadtem ,  gabiream  myrrham  appellari 
Diofcor.  cap.  78.  tradit,  eft  etiam  aliud  genus  ftac- 
tes ,  quod  ita  vulgo  appellatur,  &  nil  aliud  efle 
pras  ter  ftyracem  liquidam  ,  optime  probat  Ruell. 
lib.  1.  de  natur,  ftirp.  cap.  98.  fed  quia  ad  rem  no- 
llram  nihil  conducit,  aliis  de  illo  difputandurn  re¬ 
linquimus. 

Verum,  ut  ad  facra  nos  transferamus,  &  perfe- 
dtiflimum  genus  myrrhas  a  nobis  perquiratur;  quod 
myrrham  eleblam  dixit  nofter  interpres ,  in  facris  ora¬ 
culis  cap.  30.  Exodi ,  veras  myrrhae  varia  genera  re- 
cenfeamus;  quas  quamvis  diverfo  referantur  ordine 
a  Diofcoride,  atque  a  Plinio ,  nos  reliquis  omnibus 
prastermiflis  myrrhas  generibus  ,  de  Troglodytica 
tantum  agemus ,  de  qua  Diofcorides  ,  cum  varia 
myrrhas  genera  recenfuiflet,  ait:  jvpwrfei  3  jj  t^w- 
'yXoSvnx.sj  >cuA&|ufe ,  Sem  t?  d\JT*jv  %u>qia<;.  hoC 

eft ,  Pracellit  autem  ( fupple  omnibus  myrrhas  gene¬ 
ribus  )  qua  Troglodytica  appellatur  ,  a  regione  in  qua 
gignitur. 

Myrrhas  vero  Troglodyticre  pretiofioris ,  plura 
funt  ad  rem  noftram  genera;  aliud  quod  corticis  in- 
cifionem  expedtabit ,  aliud  quod  nulla  expedtata 
corticis  incifione,  lacrymam  diftillat;  quas  ftadte 
appellatur,  ut  diximus,  ut  idem  fit,  facrorum  ora¬ 
culorum  ,  myrrha  fponte  fluens ,  ac  ftadte  ,  quam 
asgineta ,  myrrham  ftillatitiam  appellavit. 

Aliud  genus  ftactes,  ex  myrrha  Troglodytica,  li¬ 
quor  ille  dicetur;  qui  ex  pinguedine  myrrhas  per  ex- 
prefiionem,  ut  vidimus,  extrahitur,  nec  aliam  ftac- 
tem  Marcel.  Virgil.  interpres  Diofcor.  tam  ibi, 
quam  cap.75.  agnovit.  Etenim  quas  fponte  ex  fe  ab 
arboribus  fudat ;  an  dicenda  fit  ftacte  ,  necne ,  in 
dubium  ille  revocat;  nos  Medicis  ifta  difeutienda 
relinquimus,  hanc  iplam  appellari  Styracem  ,  apud 
Serapionem  docet  Matthiol.  in  Diofcor.  Ruell.  vero 
loco  jam  citato,  pinguiffimum  myrrhas  florem,  fta- 
ftem  iftam  expreflam  appellat:  imo  etiam  exaudto- 
ritate  Hieronymi,  fic  appellari  Marcell.  Virgil.  af¬ 
firmat. 

Tertium  denique  ftactes  genus  illud  eft;  quod  ob 
fummam  myrrhae  pinguedinem,  ex  ipfamet myrrha, 
lacryma  jam  colledta,  nulla  expedtata  machinarum 
incifione ,  fponte  non  ab  arbore ,  fed  ex  ipfamet  pin¬ 
guedine  myrrhas  fluit ,  atque  exfudat.  qua  ratione 
intelligendum  arbitror,  locum  ex  Theoph.  lib.  9. 
cap.  4-  cum  ait:  t5  3  cfAuqvyis  n  t>1,  n'  3  irx otfti 

j  ideft,  in  myrrha  autem  alia  ftatte ,  alia  plafte.  figm- 
ficat autem  plafte,  artificium  humanum :  itautfenfus 
fit,  mejudice,  ex  generibus  myrrhae,  aliud  ftillantium, 
aliud  fadtitium  fore,  perfpicuum  vero  eft  myrrham  , 
humano  artificio ,  nequaquam  fieri  pofle  ;  fed  naturali¬ 


ter  ex  arboribus  incilis ,  vel  non  incifis  exfudare.  Sc 
quas  ftadte  appellatur,  nam  ftadtem,)  .quamvis  Marcell.  Diofcoridis  interpres  in  cap.  illo 

78.  & 


M  Y  R  O  T  H  E 


78.  Sc  74-  multum  laboret  in  his  vocabulis:  ego  ta-fA 
mcn  plaften  dici  exiftimo  ,  ftadtem  ,  live  myrrhas 
florem ,  expreffione  habitum,  fimpliciter  vero  ftac- 
florem  myrrhas  appellari ,  qui  fponte  fluit ,  at- 


tem 


que  cxfudat  j  flve  ex  arboribus  nondum  incifis 
flve  ex  lacryma  colledta  ,  nondum  tamen  exprefla. 

Odoratiflimum  quidem  ,  atque  prasftantiffimum 
liquorem  efle  hoc  genus  myrrhae ,  flve  ftadtes , 
probant  fcriptores  adeoque  celebrant  ,  ut  ex 
le  ,  fine  alterius  rei  admixtione  ,  Diofcorides  lo¬ 
co  citato  cap.  74.  unguentum  facere  fcribat  rquam- 
obrem  unguento  eam  conjunxit  Lucret,  lib.  2. 
dicens : 

Aut  amaricini  blandum  ,  flallaque  liquorem. 

Et  quamvis  liquoris  nomine,  ftadte  exprefla,  in 
hoc  Poeta:  loco  redte  accipi  poflet  3  nihilominus 
magis  ad  rem  videbitur }  liquoris  nomine  &  ftadtes , 
myrrhae  florem  pretiofiflimum  intelligere  ,  qui  ex 
ipfa  arbore  non  incifa,  ob  illius  pinguedinem  fluit, 
atque  unguentum  exfudat  odoratiflimum.  quam- 
obrem  Ovidius  quoque  lib.  1.  de  arte  amandi, verf. 
285.  myrrham  ex  feipfa  unguentum  facere,  dixit : 

Myrrha  patrem ,  fed  non  ut  filia  debet ,  amavit : 

Et  nunc  obducto  cortice  prejja  latet. 

Illius  lacrymis ,  quas  arbore  fundit  odora  , 

Ungimur ,  &  domina  nomina  gutta  tenet . 

Praeftantiam  vero  ,  dignitatemque  myrrhae ,  fla- 
diesque,  Plin.  &  Diofcor.  locis  citatis  perfpicue  do¬ 
cent.  nam  odoris  hujus  excellentiam,  ut  aliquo  mo¬ 
do  Diofcor.  iniinuet ,  ex  myrrha  fieri  paftillos  pin¬ 
gues  ,  Sc  odoratos  dixit,  paulo  quoque  infra  ,  de 
cujufdam  arboris  radicibus  cum  ageret;  prasftantio- 
res  exteris  fore  illas  radices  docet;  quae  vulgo  dice¬ 
bantur  myrrha  Baeotica  ,  quod  odore  ,  fuavitatem 
myrrhae  prae  fe  ferrent,  ftadtes  vero ,  flve  myrrhae 
fluentis,  ex  arbore  non  incifa,  tantam  fore  excel¬ 
lentiam  ,  tradit  Plin.  cap.  iy.  ut  nulla  myrrha  ei 
praeferatur,  quod  etiam  confirmat  Matthiol.  Gafp&r. 
Bauhin.  in  addit,  ad  Matthiol,  at  ubi  omnium  do- 
dlinrum  virorum  ,  aliorumve  plurimorum  deeflet 
audloritas;  fatis  myrrhae,  ftadlefque  prxftantia ,  te 
llimonio  facri  textus  Exodi  cap.  30.  comprobata  fo¬ 
ret.  nam  cum  Deus  Moyfi,  lumenda  aromata  pri 
ma,  hoc  eft,  excellentiffima  juffiflet,  inter  hxc  ex¬ 
cellentiffima  aromata ,  primam  fedem  myrrhae  prae 
ftat.  Nec  contemnendum  erit  in  myrrhae  praedan¬ 
tia,  quod  nato  Domino,  pretiofiflima  quaeque  fuae 
Provinciae  oblaturi  Sabaei,  una  cum  auro,  8c  thure  , 
myrrham  quoque  attulerint ,  inter  praeflantiora  aro¬ 
mata,  aequalis  apud  illos  cum  auro  dignitatis. 

Myrrha:  excellentia  etiam  ex  pretio  non  minimo, 
me  judice,  argumento  prodat:  de  quo  Plin.  lib.  12. 
cap.  16.  agit  in  haec  verba  :  Pretia  etc  occafione  emen 
tium  varia.  Statia  a  XIII.  ad  quadraginta.  Sativa 
fummum  X.  X I.  Erythraa  ,  ad  fexdecim.  Hanc 
volunt  Arabicam  intelligi.  Troglodytica  nucleo  fede- 
cim  ;  ejus  vero  quam  odorariam  vocant ,  quatuordecim. 
haec  funt  verba  Plinii  ,  me  judice,  fatis,  vel  ex  cor¬ 
rupto  codice  ,  vel  alia  de  ratione  obfcura.  nam  myr¬ 
rha  Erythraea  quaenam  eflet ,  fatis  in  dubium  revo¬ 
cari  poflet;  quod  in  fuperiori  capitulo  iy.  ubi  de 
myrrha  egerat  ,  nihil  Erythraeae  meminerit.  Ara¬ 
bica  enim  myrrha  quxcumque ,  Erythraea  dici  po¬ 
tuit  ;  quod  a  mari  Erythraeo  tranfveheretur  3  ad 
differentiam  reliquarum  ,  quae  in  aliis  regionibus  na- 
fcebantur  :  dc  ideo  fubdit,  hanc  volunt  Arabicam  in- 
telligi.  Sed  quid  fibi  velit  nucleus  Troglodyticx  , 
non  video  3  nili  forte  legendum  eflet  ,  Troglodytica 
pretium  ad  fedecim.  Verum  cum  ftadtem  pretioliffi- 
mam  fore  ,  prae  exteris  aliis  omnibus  myrrhae  gene¬ 
ribus  ,  dixerit  Plinius ;  non  video  qua  ratione  liare 


c  1  v  m.  II.  333 

poflit ,  ut  adeo  viliflimo  vendi  poflet  pretio  ,  ut  fe- 


B 


D 


nanum  tantum  numerum  aliquando  ftadte  attinge¬ 
ret.  de  quo  etiam  genere  monetas  intelligendus  Iit 
Plinius;  non  minimam  apud  me  difficultatem  habet. 
Verum  ex  proxime  luperioribus  cap.  12.  Sc  14.  in 
quibus  de  thure,  Sc  coito  ,  Sc  illorum  pretio  eft  fer- 
mo  ,  cum  expreffione  monetas  ;  monetam  quoque 
in  pretio  myrrhas  expifeandam  puto,  nam  cap.  12. 
ubi  de  fpica  nardi  fermo  ell ,  deque  folio  ,  fic  legi¬ 
tur.  Pretium  fpica  m  libras  X.  C.  Folii  divtfere  anno¬ 
nam  :  ab  amplitudine  hadrofpharum  vocatur  majoribus 
foliis  X.  L.  Scc.  quae  fic  interpretanda  reor  ;  ut  pre¬ 
tium  fpicae  nardi  centum  denarii  eflent :  hadroljffixri 
autem  libra  denarii  quinquaginta  pretium  eflet.  capite 
vero  14.  ubi  de  thure  agitur,  fic  dicitur  :  famqua- 
cumque  iter  efl ,  aliubi  pro  aqua  ,  aliubi  pro  pabulo  ,  aut 
pro  manfionibus  ,  variisque  portoriis  pendunt  s  ut  fump - 
tus  in  fngulos  camelos  denarium  D  C  L  X X X  VIII.  ite - 
rumque  imperii  noftri  publicanis  penditur.  Itaque  opti¬ 
mi  thuris  libra  X.  VI.  pretium  habet  i  fecunda  X,  V.  ter¬ 
tia  X.  III.  quamobrem  denarios  hic  intellexifle  puto 
Plinium;  tum  quia  in  eo  genere  monetas  camelorum 
fumptus  recenfuerat ;  tum  quia  cap.  12.  ejufdem  mo¬ 
netas  pretium  conftituerat  in  nardo,  cumque  audior 
eamdem  phrafim  teneat  ,  cum  de  pretio  myrrhas 
fermonem  habet,  de  denario  fimiliter  Plinium  intel- 
ligemus  loquutum.  Et  quia  denarius  denos  valebat 
afles  ,  ftadtes  fummum  pretium  erit  quinquaginta 
denariorum  ,  hoc  eft  quingentos  asreos  afles  vale¬ 
bit. 

Ad  lacra  jam  oracula  nos  transferamus.  Sume  ti¬ 
bi  ,  inquit  Deus  Moyfi  Exodi  3°-  aromata  prima 
myrrha  ,  &  e  leda  quingentos  ficlos.  Erat  autem  fi¬ 
dus  San6luarii,ut  vidimus  fecundum  aliquos  ,  du¬ 
plo  majus  licio  prophano  ;  quamobrem  fi  denarius 
Plinii ,  idem  cum  licio  Sandtuarii  eflet ;  mille  ficlis 
prophanis  ,  fumma  quingentorum  fidorum  Sandtua- 
ni  ,  Sc  viginti  libras  ftadtes  refponderent.  Verum 
pondus  hoc  ftadtes  ,  unico  olei  hin  ,  hoc  eft  duode¬ 
cim  libris  vix  madefieri  poflet  ,  nec  enim  aliquo 
tempore  hoc  aromate  caruit  orbis  ,  nam  Ludovicus 
Dominicus  in  aanotationibus  marginalibus  ad  fuum 
Plinium  ,  quem  tranftulit  in  linguam  Italam  ,  tefta* 
tur  lib.  12.  cap.  15.  maximam  myrrhae  copiam  ,  ad 
hasc  ufque  tempora  ,  ad  urbem  ALthiopias  Camaram 
deferri  ;  quamvis  ad  auri  pondus ,  myrrhas  pondus  , 
venundari  affirmet.  Ut  vero  quod  fentio  breviter 
aperiam  ,  diffinitionem  illam  licii  Sandtuarii  ,  Sc 
prophani ,  ut  lupra  probavimus  ,  non  admittimus ; 
&  facrum  textum  ,  nulla  ratione  intelligendum  exi¬ 
ftimo  ,  de  licio  aureo  ,  fed  de  licio  communi  asreo  : 
quia  quoties  de  argenteo  ,  vel  aureo  ,  textus  loqui¬ 
tur  ;  toties  id  expreflum  voluit  Deus,  cumque  in 
cap.  30.  Exodi  ,  cum  fermo  eft  de  compofitione 
hac  facri  unguenti ,  nihil  appareat  aurei ,  vel  argen¬ 
tei  ;  de  asreo  ,  Sc  communi  licio  facra  oracula  intel- 
ligenda  reor  :  quia  etiam  parum  fupra  de  licio  San¬ 
dtuarii  ,  qui  valorem  habebat  viginti  obolorum  ,  lo- 
quutus  fuerat.  Idem  vero  fuifle  licium  aereum  He¬ 
braeorum  cum  afle  Latinorum  ,  a  vocis  fignificatio- 
ne  ,  non  obfcure  colligitur,  tam  enim  as  ,  quam  fi- 
cel ,  libram  fignificat  ,  ut  probavimus,  erit  igitur 
quingentorum  liciorum  numerus  ,  asqualis  quingen¬ 
tis  affibus;  attingetque  fummam  quinquaginta  dena¬ 
riorum  ,  quo  pretio  ftadtes  libra  media,  Plinio  ,  ut 
vidimus  ,  valebat,  atque  ita  dimidia  ftadtes  ,  live 
myrrha:  prasftantiffimas  libra  ,  una  cum  aliis  aroma¬ 
tibus  ,  compofitionem  hanc  facri  unguenti  ingre¬ 
dietur. 

His  illuftrantur  magis  adhuc  (aera  oracula  ,  atque 
perfpicuum  fit ,  quodnam  myrrhas  genus  in  hac  fa¬ 
cri  olei  compofitione  Deus  adhiberi  voluerit  :  nam 
cum  plura  genera  myrrhae  habeantur  apud  planta¬ 
rum 


334 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATfiN. 


335 


rum  fcriptores 


B 


C 


&  in  his  aliud  ,  alio  praeftantius , 
nobis  videndum  eft  i  quodnam  ex  his  omnibus  myr- 
rhx  generibus  ,  ad  hoc  facrum  unguentum  ,  & 
oleum  facerdotale  componendum,  ex  Dei  prasfcrip- 
to  adhibendum  fuiffet.  ex  illis  etenim  verbis  Exodi 
op.  Sume  tibi  aromata  prima ,  praecipua  ,  ideffc  ,  pras- 
llantiflima  ,  profe&o  ab  hoc  facro  unguento  ,  myr- 
rha  Erga  (ima  ,  Caucalis  ,  Indica  ,  St  cujufcumque 
alterius  regionis ,  aut  gentis  ,  tanquam  imperfedta 
excludenda  fuit,  quia  vero  casteris  perfe&ior  erat , 
myrrham  quae  ex  Arabia  Troglodytica  ,  regione 
fEthiopia:  fub  fEgypto  ,  in  linum  fiEgyptium  ,  St 
mare  Rubrum  vergente  adferebaturj  fblam  hanc  ad 
facrum  hoc  unguentum  parandum  ,  ex  Dei  praefcri- 
pto  accommodatam  extitilfe  condat  ;  quia  haec  fola 
inter  prima.  St  prteftantiflima  aromata  referri  poterat. 

.Verum  quia  auri  litis  mortalium  peSlora  vexat.  St 
ad  facinus  quodcumque  ftimulat  :  hasc  eadem  litis 
homines  docuit ,  qua  ratione  aromata  pura,  impuris 
admixtionibus  fordidarent.  adulterari  autem  myr¬ 
rham  docet  Diofcor.  ac  Plinius  locis  citatis,  tum  ad¬ 
mixtione  myrrhas reliquorum  generum,  minus  perfe¬ 
ctorum;  tum  myrrhas  madefaCtione  in  aqua  glebis  len- 
tifci,St  gurami;  una  cum  fucco  cucumeris  amaritudinis 
gratia.  Quem  fortafle  paternum  inceftum,  fub  fabula 
Cynirae  patris  ,  Myrrharque  ejus  filia:  paterno  amore 
captae,  Ovid.lib.  i  o.  Metamor.  cecinit :  ut  mercatorum 
in  adulteranda  myrrha  ftudium  aperiret,  quamobrem 
ad  componendum  facrum  unguentum  ,  fumendam 
myrrham  liberam  ,  ideo  diCtum  putarunt  Vatabl.  St 
David  de  Pomis ,  ut  myrrha  adulterata  ab  hactrom- 
pofitione  excluderetur;  qua  nequaquam  ,  ut  ipfi  di¬ 
cunt,  myrrha  libera  dici  debet.  Sed  quamvis  adul* 
teratam  myrrham  ,  omnino  ab  hac  compofitione  ex¬ 
cludendam  fore  certilfimum  fit :  dicendi  tamen  phra- 
fis  illorum  Scriptorum  ,  me  judice,  non  fatisfacit ; 
jam  enim  locus  relinqueretur  ,  cuicumque  generi 
myrrhas  non  adulterata:,  facrum  hoc  unguentum  in¬ 
grediendi  ;  quod  ex  facris  oraculis  minime  licuifle 
confiat,  fumenda  namque  dicuntur  aromata  praeci-  D 
pua  ,  ac  praeftantifllma.  quamobrem  non  omni  ge¬ 
neri  myrrha:,  licet  non  adulteratas,  locus  erit  in  hac 
.facri  unguenti  compofitione  ,  fed  tantum  inter  fin- 
cera  ,  reliquis  omnibus  praeftantius  myrrhas  genus , 
fas  erit  in  hanc  compofitionem  ingredi  ;  nimirum, 
qua:  ex  Arabia  Troglodytica  vehebatur. 

Adhuc  tamen  ex  arbufculis,  quas  myrrham  in  Ara¬ 
bia  Troglodytica  gignunt  ;  cum  alias  aliis  prteftan- 
tiores  ,  atque  digniores  fint  :  quod  alias  campeftres , 
alias  fativas  exiftant  ,  ut  diximus  i  etiam  inquirere 
cogimur  ,  ex  quanam  illarum  arborum  fpecie  ,  ex 
Dei  mandato  noftra  eflet  legenda  myrrha.  nam  ex 
prioribus  myrrha  Pediafima  ,  juxta  Diofc.  collige¬ 
batur  ,*  pinguis  ,  &  odorata  a  mblov  ,  ideft  vallis  , 
feu  planities  diCta  ,  ut  hasc  diftingueretur  a  monta¬ 
na  ,  multo  minus  perfeCta  ;  Sc  a  Gabirea,  quas  col¬ 
ligebatur  ex  fativis  arboribus  ,  reliquis  omnibus 
myrrhas  generibus  prasftantior  ,  dignior  ,  &  pin¬ 
guior  ,  auCtore  Diofcor.  qui  de  hac  re  ita  fcripfit : 

>j  $  yx@igi<x  AiTrcqwra-nj  ,  ov  ivy&oii  ,  iij  AnrccpHg  to- 
7T0J?  fyjVUJJLiVq  ,  $  Kj  Tt OJAlJV  dvlvjtTl  Tv)v  fXKTqv'  ZTf00rdj{  Q 
jj  KatAXjWsvjj  ,  Stic  fovwetis  dvr yjv  ydgXf  , 

\ssrcyAu^og  ,  h,  &<ra  ,  £fj-vyy\ ?'  hoc  eft  ,  Qua 

enim  Gabirea  ( fupple  dicitur)  pinguior  eft  ,  c T  in  op¬ 
timo  &  pingui  ftolo  nafcens  ,  qua  etiam  copiofam  ftaElcm 
ftillat  :  prae  edit  autem  qua  Troglodytica  dicitur  a  regio¬ 
ne  ,  qua  illam  gignit  ,  &  e[l  fplendens  ,  fubviridis  ,  ac 
mordens.  Quam  unam  ,  reliquis  dimiflis,  folam  ac¬ 
commodatam  ,  ad  facrum  hoc  unguentum  paran¬ 
dum  ,  ex  Dei  praderipto  ,  credendum  eft.  cum  hasc 
fola  inter  praecipua  ,  &  praeftantiflima  unguenta  ,  fi- 
ve  mavis  aromata  ,  referenda  fit.  I 

Cum  igitur  ex  genere  myrrha:  Gabirea; ,  casterisj 


illa  prasftantior  eflet  ;  quas  ob  pinguedinem  foli ,  & 
humoris  copiam  ,  fponte  ex  ipfa  arbore  non  incifa  , 
fluebat  %  quam  ftaCtem  ,  id  eft  ,  flillatitiam  myr¬ 
rham  ,  jam  fupra  appellari  docuimus  ;  casterifque 
praeftantiorem ,  atque  odoratiorem  ex  Plin.  &  Diofc» 
jam  monftraverimus  :quamvis  aliud  genus  ftadtes  ef- 
fet  ,  ut  vidimus  ,  quod  per  exprtflionem  legebatur 
ex  myrrha  ;  aliud  quod  ex  myrrha  jam  parata  ,  ob 
illius  pinguedinem  ,  fponte  exfudabat  j  nihilominus 
a  compofitione  facri  hujus  unguenti  ,  illud  genus 
ftaCtes  excludendum  videtur  ,  quod  per  expreflio- 
nem  a  myrrha  colligebatur  ;  illudque  folum  accom¬ 
modatum  ,  quod  ex  ipfa  myrrhas  lachryma  ,  jam 
leCta  habebatur  ,  fponte  fluens.  Si  quis  vero  u  ter¬ 
tio  hoc  ftadles  genere  abnueret  :  pro  eo  nequaquam 
nobis  decertandum  erit.  In  dubium  tamenrevocari 
nequit  ,  illam  tantum  accipiendam  fuifie  }  quas  ab 
arbore  non  incifa  ,  fponte  fluebat,  quia  hoc  folum 
genus  ftaCtes  fignificatur  illa  voce  deror  ,  ut 
jam  vidimus  ,  a  principio  capituli  ,  ex  au&oritatc 
Vatabli  ,  &  aliorum  ,  qui  illa  verba  interpretantur 
myrrham  fponte  fluentem  :  nimirum,  qute  nulla  ex- 
pedfata  ,  corticis  incifione  ,  ex  fe  fluit.  &  quamvis 
Marcel.  Virg.  interpres  Diofcor.  lib.  i .  cap.  75.  plu¬ 
rimum  laboret  adverfus  Plin.  in  probando  nequa¬ 
quam  dari  hoc  genus  fta&es  ,  five  myrrha  libere 
fluentis  ,  ex  arbufculis  non  incifis  ,  fultus  au&orita- 
te  tum  Diofcor.  tum  Theoph.  lib.  9.  cap.  4.  nos  ta¬ 
men  nihil  dodtrina  Plinii  apud  Diofcor.  competi¬ 
mus  in  verbis  a  Marcello  relatis  ,  qua  myrrham  flu¬ 
entem  ,  cortice  non  incifo  ,  refpuat.  nam  cum  Dio- 
fcorides  ait ,  In  myrrha  generibus  ,  quadam  voca¬ 
tur  pediafimos  ,  id  eft  ,  campeftris  ,  pinguis  ,  &• 
qua  exprefla  fta&em  dat  ;  quadam  vero  Gabirea 
omnium  pinguiflima  ,  pingui  &  feraci  folo  prove¬ 
niens  ,  qua  copiofam  ftaCtem  etiam  reddit;  non  ape¬ 
ruit  Diofcor.  utrum  per  expreflionem  ,  ftaCte  ha¬ 
beatur  ,  ex  myrrha  quoque  Gabirea  ,  an  vero  nulla 
adhibita  expreffione.  hoc  poftremum  magis  mihi  ar¬ 
ridet  ,  &  quidem  locum  ex  Theoph.  jam  fupra  cita¬ 
to  ,  nifi  in  fenfu  qupm  diximus  accipiatur  ;  faltem 
negari  non  poteft  ,  in  hoc  pofteriori  fenfu  accipi  de¬ 
bere  ,  cum  ait  t?  3  v  tax-Tri  ,  h  3  ttaxsk  , 

quibus  quidem  verbis  ml  aliud  voluit  Theophraftus, 
nifi  dari  duas  fpecies  myrrhas  prasftantioris  ,  aliam 
ftadten  ,  id  eft  flillatitiam  fine  artificio  aliquo,  aliam 
plaftem  ,  id  eft  artificio  ledtam  ,  ex  arbufculis.  qua¬ 
propter  ex  teftimonio  ,  &  audloritate  tam  Plinii  , 
quam  Theophrafti  ,  genus  myrrhas  fponte  fluentis  , 
quod  ftacte  dicatur  ,  negandum  non  videtur. 

Verum  quicquid  ifti  ientiant ,  parum  noftra  i n- 
tereft,-  dummodoadfit  audtoritas  facrorum  codiaim; 
qui  praeclare  contra  Marcellum  Virgil.  myrrham  ftil- 
latitiam  indicarunt,  in  didtione  illa  deror  qua  li¬ 
bertatem  fignificari  ,  in  facris  Litteris  ,  auftores 
Diftionariorum  Linguic  fanftas  ,  optime  probant : 
apertiufque  adhuc  patebit  ,  confiderata  etymologia 
illius  vocabuli  “lh7  deror  ,  quam  ex  his  duabus  di- 
dlionibus  dir ,  &  ^'"l  rir  fumendam  ,  proculdu- 
bio  arbitror  ;  quarum  prior  nimirum  n’'t.  dir  figni- 
ficat  torrefacere  ,  torridum  reddere  aliquid  vi  caloris  $ 
pofterior  vero  nimirum  ^  rir  ,  irrorationem  ,  fah- 
vam  ,  vel  aliquid  ,  quod  guttatim  fluat  ,  fignificat. 
Ex  illis  vero  duabus  diflionibus  juxta  regulas  gram¬ 
maticales  pofie  fieri  illam  didtionem  deror  pro¬ 
batur  optime  ;  nam  a  didtione  yl.dir  cogeris  aufer¬ 
re  chirech  gadof  fi  protrahenda  fuerit  ,  vel  compo¬ 
nenda  j  &  tunc  mutatur  in  fceva  ,  &  loco  diftio- 
nis  'l’1  refultat  tibi  ‘1“!  der  ;  in  pofteriori  autem  di- 
6lione  n’"l  rir  protrado  jod  in  vau>  litteram  eidem  af¬ 
finitate  conjundlam;  quia  ut  norunt  Lingute  fandtae 
periti  ,  jod  ,  non  eft  aliud  ,  quam  ,  vau  obtrunca¬ 
tum  ;  vatt ,  nil  aliud  eft  ,  nifi ,  jod  protradfum  : 

igi- 


3  36  MyROTHECIVM.  II.  337 


res: 


igitur  fi  protrahatur  in  vaucholem  ;  pro  dictione 
nr  habebis  ‘lln  ror ,  Sc  duplicata  littera  media  1 
exfurget  fimplex  in  conjundtione  illorum  vocabulo- 
&  pro  ‘VTT?  derrir  fiet  deror.  Sc  nihil  aliud 


rum 


A 


fignificabit  ,  nifi  fluorem  fponte  fluentem  ,  vi  caloris 
torrefattum  ,  &  conftnElum.  quibus  quidem  diftin- 
dtionibus  ab  ovo  petitis ,  perfpicuum  remanet  "inT~l7 
mor  deror ,  nil  aliud  fignificare,  nifi  myrrham  ,  quae 
fponte  ,  &  libere  ex  arbufcula  fluit  ;  &  vi  caloris 
conftringitur.  hanc  autem  myrrham  idem  efle  cum 
fta6le,  quam  pofuit  Plinius ,  £c  Theophraftus,  quam 
etiam  pretiofiffimam  efle  alferuerunt ,  nemo  erit  jam 
qui  non  videat. 

Perfpicuum  igitur  ,  atque  indubitatum  jam  re-  ^ 
manet  apud  omnes ;  quaenam  fit  haec  myrrha  eledta, 
quam  dixit  nofter  vulgatus  interpres  fumendam  fore 
ad  facrum  hoc  oleum  parandum  3  &  hebraicus  tex¬ 
tus  mor  deror  appellavit,  ftadtem  nimirum 

fuifle ,  quae  in  Arabia  Troglodytica  gignebatur,  non 
quidem  quod  exprimebatur  ex  myrrha  3  fed  vel  quod 
myrrha  jam  ledta  ex  fe  fluebat  ,  vel  fi  non  placet  , 
ftadte  illa  erit ,  qua:  ex  ipfamet  arbufcula  non  incifa 
fponte  deftillabat  3  libereque  exfudabat  ;  &  vi  folis 
in  ipfomet  arbufculae  cortice  conflringebatur.  quae 
quidem  tantae  femper  fuit  excellentiae  ,  atque  prx- 
llantix  ,  ut  non  folum  commendata  ab  omnibus 

y  1 

Scriptoribus  fuerit  3  fed  hic  etiam  cap.  30.  Exod.  a  (3 
Deo  inter  aromata  pretiofiffima  referatur  3  atque  in 
compofitione  facri  unguenti  facerdotalis,  primam  in¬ 
ter  reliqua  aromata  occupaverit  fedem. 


CAP  IX. 

Praedantia  cinnamomi  in  oleo  Sacerdotali  com¬ 
ponendo  monftratur. 

Ad  locum  Exodi  50.  Sume  tibi  aromata  prima  myr¬ 
rha  ,  &  eleda  quingentos  ficlos  ,  &  cinnamomi  me-  -p 
dium  :  idefl  ducentos  quinquaginta  ficlos. 

ALterum  explicandum  jam  aggredimur  aro¬ 
ma;  quod  pro  facro  Sacerdotali  oleo  parando, 
Deus  ipfe  ,  Moyfi  aflumendum  mandabat ,  in 
illo  cap.  30.  Exodi  ,  dicens  ad  Moyfem  :  Sume 
tibi  aromata  prima  myrrha  ,  &  eleda  quingentos  ficlos 
&  cinnamomi  medium  i  id  efl  ducentos  quinquaginta  fic¬ 
los. Cum  igitur  quid  myrrha  eleda  nomine  fignificaretur, 
in  prxcedenti  capitulo  pro  viribus  declaraverimus  ; 
cui  Deus  primam  fedem  ,  in  compofitione  unguenti 
prxlcriplerat :  ordo  ipfe  poflulat  ;  ut  etiam  de  cin 
namomo  agamus  ;  &  quodnam  fit  ,  ac  quale  genus  g 
cinnamomi  a  Deo  requifitum  fuerit  ,  ad  facrum 
oleum  componendum  ,  explicemus.  Quamvis  ve¬ 
ro  in  noftro  vulgato  codice  ,  ad  ejus  excellen¬ 
tiam  infinuandam  ,  nullum  apponatur  epithe¬ 
ton  ,  tamen  fine  eo  neque  Septuaginta  Interpre¬ 
tes  illud  nominaverunt ,  legentes  cinnamomum  bene 
olens ,  ut  habetur  in  Codice  Vaticano  ,  vel  cinnamo¬ 
mum  odoriferum  ,  ut  habet  codex  Bafilienfis ;  neque 
in  Hebraeo  fine  epitheto  ponitur  ,  fed  cum  adjundlo 
Dv  •?  I71F-  chinmon  befem.  idefl;  ,  cinnamomum  aroma¬ 
ticum  :  ad  declarandum  ,  fortiufque  exprimendum , 
quonam  aromate  Deus  ,  hoc  facrofandlx  undtionis 
oleum  fieri  vellet. 

Sunt ,  qui  cinnamomum  ,  illum  arboris  odoratae 
corticem  falfo  fore  putent ;  qui  vulgo  camella  dici¬ 
tur  ,  apud  Italos  aromatarios  :  fed  horum  falfum 
commentum  ,  falfamque  opinionem,  quxeratRuel. 
lib.  1.  de  nat.  ftirp.  cap.  zy.  &  in  qua  paflim  facra- 
rum  Scripturarum  expofitores  impingunt  3  rationi¬ 
bus  evidentiflimis ,  fimulque  firmiflimis  praeclare  re¬ 


jicit,  ille  numquam  fiitis  laudatus  in  re  herbaria  An- 
dr.  Matthiol.  in  1.  lib.  Diofcor.  ubi  de  hac  planta 
agitur.  Scriptores  etiam  non  pauci  falluntur  ,  non 
diflinguentes  inter  amomum  ,  Sc  cinnamomum  ; 
quo  errore  tenentur  illi  potilfimum ,  qui  politioribus 
litteris  incumbentes ,  in  explicandis  Poetarum  locis 
laborant,  diftingui  namque  cinnamomum  ,  ab  amo¬ 
mo  Diofcorides  ipfe  aperuit  :  feorfum  de  uno  ,  at¬ 
que  altero  capitulis  inftitutis  ;  cinnamomum  fiyw- 

3  3  Tthf  TTOKVTiXloi  pifiois  ,  itj  aoodoAx  65-1  7roAu^ptJ- 
?ov.  hoc  eft  ,  Ahfcetur  autem  pretiofijjimis  quoque  un¬ 
guentis  i  &  in  fumma  magni  efl  ad  omnia  ufus.  quod 
nequaquam  de  amomo  dixerat;  nec  dici  potuit,  prx- 
ter  alia  multa,  in  quibus  differunt;  quae  apud  illum 
redlius  videri  poterunt.  Eft  enim  cinnamomum  , 
ut  docet  Matthiol.  planta,  quae  nullum  ex  fe  proger¬ 
minat  truncum  ,  fed  ab  una  &  eadem  radice  fex  aut 
feptem  ramos  edit  ;  plures  etiam  ,  aut  pauciores , 
pro  foli ,  radicifque  fcecunditate  ,  fimilis  Veratro; 
quod  vulgo  Elleborum  appellatur ;  quorum  ramufeu- 
lorum  altiores  ad  dimidium  Romani  pedis  ,  nequa¬ 
quam  elevari  ,  ille  ipfe  Matthiol.  ibidem  audior  eft; 
ac  etiam  ex  Diofcor.  probare  conatur,  quamvis  in 
hoc  longe  a  Plinio  abfit ,  qui  cinnamomum  bicubi¬ 
talem  altitudinem  attingere  tradat.  Sed  quicquid  fit 
de  hoc  ,  quod  parum  noftro  negotio  defervit  ,  Cin¬ 
namomum  in  Arabia  Troglodytica  gigni ,  teftis  eft 
Diofcor.  &  Plin.  lib.  iz.  cap.  19.  Arift.  Jul.  Solin. 
&  alii ,  qui  ab  Andraea  Matthiolo  citantur  ,  ibique 
videri  poflunt.  Frequens  fuit  apud  veteres  cinna¬ 
momi  in  unguentis  mentio,  atque  exiftimatio;  quam- 
obrem  paflim  illius  meminit  Martialis  lib.  3.  num.63. 
ubi  Cecilium  irridet  j  qui  balfama  fragraret. 

Balfama  qui  femper ,  cinnama  femper  olet. 

Lib.  vero  4.  num.  13.  ubi  nuptias  Pudentis  ,  ac 
Claudiae  celebrat  ;  prxftantiam  cinnamomi  ,  a  rari¬ 
tate  demonftrat  ,  dicens  : 

Tam  bene  rara  fuo  mifcentur  cinnama  nardo. 

Ejufdem  etiam  ufum  fuifle  in  funeribus,  offendit 
lib.  11.  numero  yy.  unguentorum  ,  aromatumque 
furta  reprehendens  in  Zoilum,  qui  haec  patrare  non 
verebatur ,  ubi  de  cinnamomo  fic  ait  : 

Et  qua  de  Stygio  rapuifli  cinnama  ledo. 

De  quo  etiam  plura  alia  veterum  Scriptorum  mo¬ 
numenta  ,  paflim  reperiuntur  ;  quibus  ufus  ,  prae¬ 
dantia  ,  &  dignitas  cinnamomi  commendatur,  cum 
primis  autem  ex  lacris  oraculis  ,  apud  quae  non  fo¬ 
lum  in  compofitione  unguenti  ,  inter  praeftantiflima 
quaeque  aromata  hoc  unum  habetur  in  numero  ;  fed 
etiam  in  apparatu  feplafiarum  ,  primam  occupat  fe¬ 
dem.  fic  enim  dicitur  Eccle.  Z4.  In  plateis  ficut  cin¬ 
namomum  &  balfamum  aromatizans  odorem  dedi.  Ex 
remotiffima  vero  regione  ,  barbarieque  gentis  ,  (  de 
qua  Plinius  lib.  y.  cap.  8.  inquit  :  Troglodyta  fpecus 
excavant.  Hac  illis  domus  ;  vidus  ferpentium  carnes  > 
ftridorque ,  non  vox :  adeo  fermonis  commercio  carent  i 
non  obfcure  habendi  hoc  aroma  difficultatem  cogno- 
fcere  poflumus  :  ac  propterea  quam  fuerit  femper  , 
Sc  ubique  gentium  digniffimum  ,  atque  pretiofiffi- 
mum.  Quanta  denique  in  aeftimatione  ,  ac  pretio 
fuerit ,  inde  haurias  ,  licet ,  amice  Ledlor  ,  quod 
hominibus  fibulas  excogitandi  cinnamon  materiam 
prxftitit.  nam  audtore  Plinio  loco  jam  citato  ,  fabu¬ 
lati  lunt  veteres ,  Herodoto  principe,  cinnamomum 
in  ea  gigni  regione  ,  ubi  Liber  pater  ,  nimirum 
Bacchus  ,  educatus  fuerat.  Reperiri  vero  cinnamo¬ 
mum  in  eadem  ,  non  alibi  ,  quam  in  nido  uniae  in 
orbe  avis  Phoenicis.  Colligi  autem  ab  his,  qui  illud 
quaerunt ,  fponte  decidens  ,  pondere  nimirum  prae¬ 
dae  in  nidum  allatae  a  Angulari  volucri :  fic  enim  diflo- 
Y  luto 


3  3  S 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATHN 


339 


luto  nido,  cinnamomi  ramufculos,  qui  in  terra  fpar- 
guntur  ,  facile  colligi  tradunt  ab  his  ,  qui  cinnama 
quterunt  :  vel  denique  plumbatis  fagittis  nidum  in¬ 
colat  petentes  ,  cinnamomum  habere  putantur:  quo 
refpexifle  puto  Virgilium  lib.  z.  Georg.  di¬ 
cens  : 

Aut  quos  Oceano  proprior  gerit  India,  lucos , 

Extremi  Jinus  orbis ,  ubi  aera  vincere  fummum 
Arboris  haud  ulla  jablu  potuere  fagitta , 

Et  gens  illa  quidem  fumptis  non  tarda  pharetris. 

Quamobrem  Martialis  quoque  lib.  6.  num.  yj.  his 
ipfas  refpiciens  fabulas  in Corracinum,  ait: 

Quod  femper  Cafiaque ,  Cinnamoque , 

Et  nido  niger  alitis  fuperba  , 

Flagras  plumbea  Nicerotiana. 

Nidum  alitis  fuperbas  ,  dixit  Phoenicis  nidum. 
His  etiam  commentis  Arift.  fummum  Philofophum 
lib.  9.  de  hili,  animal,  cap.  13.  aures  praeftitifle con¬ 
flat.  ait  enim  :  <p swl  J,  k,  t 0  xivvdptupcov  opvzov  etvai ,  oi 

T  TQ7TC0V  CAUrtVOOV  ,  Kj  T 0  XCiAOVftiVOV  XIVV  OifCCd/XOV 
TToOgV  tStO  T 0  OgVtOV  ,  Jtj  rSjV 
V£0TT<jLf  d  Uvj/>jA0V  dsVcfpSi  , 

TQVS  iy^ufilov;  [xoAvfifov  <sst 9*  ro^  aisoTc 
twvt as,  ro\djovT»i  xoct ,  Xj  ovrea  <rw<x,y{v  ca t  tS 
q0(>vt2  t o  mvvdpt,uy,ov.  hoc  eft,  Dicunt  autem  &  cin¬ 
namomum  avem  e[fe  ,  qui  funt  ex  illo  loco  ,  idelt 
ex  Arabia,  &  appellatum  cinnamomum  deferre  hanc 
avem ,  &  nidum  ex  eo  facere,  nidificat  autem  excel- 
fis  arboribus  ,  &  ramis  arborum  ,  fed  incola  fagittis 
plumbatis  nidum  petunt  s  atque  ita  colligunt  ex  congerie 
illa  cinnamomum. 

Stat  etiam  pro  his  audloribus ,  atque  commentis 
cinnamomi  etymologia  ,  fi  vocabulum  hebraicum 
qinmon  attendatur ,  quo  cinnamon  in  divinis 
oraculis  fignificatur.  nam  in  negotio  nidi  fundamen¬ 
tum  ,  atque  etymon  habere  videtur,  quodammodo 
enim  derivata  videtur  vox  illa,  ab  hac  voce  Q,?p  qin- 
nim ,  quae  nidos  fignificat.  quamobrem  faltem  fimi- 
litudinem  quammaximam  habere  videtur  haec  vox , 
cum  illa  j  ac  propterea  idem  valere  qinmon  ,  at¬ 
que  l?-*3’-1?  qmnim  man  ,  idefb  ,  nidorum  dfinbutio- 
nem:  feu  nidulorum  dijfebtionem  &  dijfolutionem.  Quam- 


B 


VSOTTlOiV  dv tS  -KQiei&b- 
Xj  CV  r oTc  6iX,^0~CTbivbfiO)V‘ 


c 


D 


VIS 


igitur  mihi  nequaquam  improbabile  videatur, 


avem  aliquam  fortafle  reperiri  potuifle  in  illis  regio¬ 
nibus  ,  quae  ex  his  furculis  nidum  conftrueret;  at¬ 
que  etiam  nidos  illos  fagittis  peti  ab  incolis  confue- 
vifle,  ut  cinnamomi  ramufculos  decidentes  collige¬ 
rent  ;  tamen  aliter  haberi  non  pofle  cinnamomum  , 
nec  alibi  quam  in  nidis  illis  reperiri  potuifle,  omnino 
falfum  arbitror,  his  nihilominus  fabulis,  commentis, 
laboribus,  ac  (ludio  incolarum,  in  cinnamomo  col¬ 
ligendo,  ejufdem  cinnamomi  non  inepte  dignitas, 
atque  excellentia  praeclare  fubodoratur. 

Nec  minoris  argumenti  eft,  ad  fuadendam  prae- 
ftantiam  cinnamomi ,  ac  pretiofitatem  ejus ,  etiam 
fupra  aurum ;  id  quod  affirmat  Plin.  loco  citato,  ni¬ 
mirum  Vefpafianum  Auguflum  ,  in  templo  Jovis 
Capitolini}  ac  etiam  in  templo  Pacis,  coronas  inter 
rafiles  ,  ex  cinnamomo  auro  contextas  ,  primum 
omnium  Imperatorum  obtulifle,  &  templis  Deorum 
intulifle:  quafi  digniflima  ,  ac  praeflantiflima  mune¬ 
ra:  ut  in  hac  unare,  prodigaque,  cum  Diis  libe- 
ralitate  ,  reliquos  omnes  Imperatores  ,  qui  mira, 
inaeitimabiliaque  auri,  Sc  argenti  munera,  in  tem¬ 
pla  Deorum  pietatis  ergo  ,  vel  mavis  impietatis , 
intulerant;  ipfe  unus  longe  omnes  fuperafle  cenfere- 
tur.  In  templo  quoque  Augufti ,  quod  Augufla 
conjux  viro  erexerat  ;  cinnamomi  radicem  magni 
ponderis,  aurem  patera:  i mpofitam,  fe  vidifle,  auc¬ 
tor  eft  idem  Plinius  quinimmo  quafi  aliquid  divini¬ 
tatis  cinnamomum  in  fe  haberet,  Apul.  lib.  y.  Me- 


tamor.  Cupidinem  Pfyches  amore  depereuntem  in¬ 
ducit,  Sccumeacongredientem,  cinnameo  unguen¬ 
to  perfufum  feribit.  Perfpicue  id  conflat  ,  dum 
Plyche  Cupidinem  precatur,  ut  forores  fibi  aliquan¬ 
do  videre  permittat ,  dicens :  Tu  modo  Zephyro  nof- 
tro  ,  rurfum  pracipe  fungatur  obfequio  ,•  &  in  vicem  de¬ 
negata  facrofancla  Imaginis  tua ,  redde  faltem  confpeblum 
fororum  s  per  fios  cinnameos ,  &  undique  pendulos  cri¬ 
nes  tuos ,  &c.  Quamvis  enim  non  me  lateat  capillos 
hos  dici  cinnameos ,  a-prasftantia  unguenti  cinna¬ 
momi  ,  quo  capilli  unfti  cognofcuntur }  tamen , 
dum  cinnamomini  unguenti  ufum  Diis  concedit; 
prseftantia  ,  ac  dignitas  hujus  aromatis  non  minima 
indigitatur. 

Arabes  quoque  Troglodytas,  tefle  Plinio,  in  eo 
legendo  ,  adeo  religione  tenebantur;  ut  de  licentia 
folummodo  Dei ,  quem  Aflabinum  appellabant ;  &c 
hac  quadraginta  quatuor  boum  ,  arietum,  capra¬ 
rumque  extis  obtenta  ,  cinnamomum  colligere  at¬ 
tentarent  :  non  quidem  afpiciente  Sole ;  quod  cinna¬ 
momum  colligere  in  illius  confpedtu ,  nefas  arbitra¬ 
rentur  ;  fed  in  crepufculo  matutino  ,  aut  vefpertino, 
cinnamomum  colligere  curabant,  cumque  Deorum 
proprium  munus  ,  cinnamomum  adjudicarent  ;  eo 
jam  colledto,  facerdotali  folummodo  virga,  ab  ip- 
lomet  Dei ,  Sc  facrorum  Antiflite  partiebatur  ;  cujus 
altera  pars  Deo  cedebat.  Ferunt  etiam  aliqui,  tri¬ 
pliciter  confuevifle  cinnamomum  ab  his  partiri,  qua¬ 
rum  altera  pars  Soli  facra,  illico  prodigiofo  confla¬ 
grante  igne  infumebatur  ;  quandoquidem  asque 
partitum  fuiflet  :  partibus  vero  non  asque’ digeltis, 
lecus  contingebat;  quafi  tantas  dignitatis  ac  prxftan- 
tias  cinnamomum  foret,  ut  Deorum  proprium  eflet 
illius  ufus,  hominibus  vero  non,  nifi  Deorum  mu¬ 
nere  conceflum. 

Ut  vero  hebraicis  vocibus  ,  atque  didlioni- 
bus ,  ex  etymologia  petita  fignificatione ,  ludatur 
etiam  vocabulo  hebraico  ,  aliquid  enim  tale 
l'u  bindicari  videtur  P?p.  qmmon.  nam  fi  etymon 
attendatur  ex  dictione  qinian ,  quae  interpretatur 
acqufitio  ;  &  didlione  1?  man ,  quas  fignificat  rem  ig¬ 
notam  ;  quafi  rem  aliquam  e  coelo  hominibus  conccf- 
fam,  cinnamomum  affirmare  pofliimus:  :quafi  idem  fit 
I9?p.  qmmon  ,  atque  acqufitio  ,  fi  ve  opes,  idem  enim 
fibi  vult  acqufitio,  atque  opes,  juxta  phrafim  linguas 
fandtx.  in  etymologia  igitur  illius  vocabuli  agno- 
fcuntur  divitia:  fignificatce ,  opes  inquam  e  coelo  al¬ 
latae  ,  divinitus  hominibus  concefias,  Sc  prae  illarum 
prasftantia  ignota  ,  atque  inexplicabiles. 

Minime  igitur  mirum  efle  debet;  quod  tanti  asfli- 
maretur  cinnamomum ;  ut  quamvis  reliqua  aromata 
illorum  eflent,  qui  illa  legi  flent }  aut  jus  in  locis, 
in  quibus  nafcebantur  habuiflent  ;  cinnamomi  ta¬ 
men  omne  jus  ad  Regem  regionis,  quam  Gebaniti- 
cam  appellatam  tradunt,  pertinuifle  affirment,  quam¬ 
obrem  non  poterit  non  efle  rarum  ,  fimulque  pras- 
flantiffimum  genus  illud  aromatis,  cujus  ufus  Diis 
folummodo  ,  ac  Regibus  concedebatur,  quodque  a- 
deo  rarum  fuit,  ut  Galen.  lib.  i.  de  antidot.  affir¬ 
met,  cinnamomum  adeo  rarum  efle;  ut  optimum 
nemo  facile  confequi  poflit  ;  nifi  repofitum  apud 
Imperatores  illud  intueatur,  quamobrem  cum  a  tem¬ 
pore  ufque  Galeni,  apud  Imperatores  tantum  verum 
[cinnamomum  haberetur;  non  erit  a  vero  alienum , 
quod  Matthiol.  fufpicatur;  verum  nimirum  cinna¬ 
momum  hac  noftra  astate  apud  neminem  reperiri. 
quamvis  vero  decipi  Galenus  eos  affirmet;  qui  cin¬ 
namomum  inter  illas  plantas  connumerandum  cen- 
fuerunt ,  quas  aetatem  non  fentiunt ,  neque  vetera- 
fcunt ;  ipfe  tamen  fatetur  nihilominus,  cinnamomi 
praeflantiam  tantam  efle  ,  ut  illius  odoris  fuavitas, 
atque  fragrantia  fere  inexplicabilis  fit,  adeo  ut  pne 
casteris  omnibus  plantis,  fuaviffimam  quandam  fra¬ 
grantiam 


F 


B 


340  Myro  t  h 

grantiam  fpiret;  atque  deterrimum  cinnamomum, 
perfedtiffimam  cafiam  ,  quam  vulgo  canellam  nomi¬ 
nant,  longe  fuperare  atque  excedare. 

Pretio  etiam  ,  argumento  nequaquam  minimo,  cin¬ 
namomi  dignitas  aperitur,  de  quo  ita  Plin.  Pretium 
efi  in  libras  xx.  deinde  parum  infra  ait :  Pretia  quon¬ 
dam  fuere  in  libras  denarium  mille ,  auctum  id  ad  di¬ 
midium  efi:  incenfis  ut  ferunt  fylvis  ira  Barbarorum. 
&c.  Audum  igitur  fuifle  ad  fummam  mille  quin¬ 
gentorum  denariorum;  luaque  cerate  venditum  libris 
argenti  viginti ;  videtur  colligi  ex  verbis  prioribus : 
ut  non  folum  pretium  audtum  fuerit  parte  dimidia, 
fed  duplo  majore,  ex  quibus  Plinii  verbis,  obiter ad- 
notabimus ,  non  obfcure  colligi,  centum  denarios, 
libram  unam  argenti ,  eo  quoque  feculo  habuiffie. 
nam  fi  audtum  fuit  pretium  cinnamomi  ad  bis  mil¬ 
le  denarios;  tantum  igitur  bis  mille  denarii  erunt , 
atque  argenti  librae  viginti.  quamobrem  dixerat  fu- 
pra  ,  pretium  efi  m  libras  xx.  centum  ergo  denarii 
tantumdem  habebunt  valoris,  ac  habet  argenti  li¬ 
bra. 

Cum  igitur  ducenti,  &  quinquaginta  ficli ,  etiam 
argentei ;  fi  dixerimus  fidum  tantundem  valere  , 
quantum  denarius  Romanus  ,  duas  argenti  libras 
cum  dimidia,  nobis  praedarent;  ad  quam  fummam, 
vendi  cinnamomum  ,  pro  componendo  unguento 
fando,  Deus  ipfe  mandaverat:  eo  pretio  folum  ha¬ 
bebimus  unam  cinnamomi  unciam.  Si  autem  de 
ficlo  aereo  facrum  textum  loqui  velimus;  &  idem  fi¬ 
dum  Hebraeis  ,  quod  as  Romanis  ,  dixerimus;  du¬ 
centi  &  quinquaginta  fidi,  dabunt  viginti  quinque 
denarios  argenteos,  qui  quartam  partem  unius  cin¬ 
namomi  drachmae  vix  dabunt:  fi  ad  Plinii  pretium 
pofitum  ratio  habeatur.  Quod  etiam  cinnamomi 
pretium  ita  relpexit  forlitan  nomen  illud  hebraicum 

qinmon ,  quafi  i-:P-  qhinian  maneh  j  ideft,  ac- 
quifitio  Mna  ,  quce  pondus  erat  auri ,  vel  argenti 
maximum,  aut  quafi  n$p,  qanah  mane ,  hoc  eft, 
aequi (ivit  Mercurium  ,  qui  erat  Deus  Mercatorum: 
quafi  hoc  nomine  fignificetur ,  quod  qui  mercaturam  D 
exercebat  in  cinnamomo;  tam  propitio  Deo  illam 
peragebat,  ut  Deum  ipfum,  qui  mercaturam  fortu¬ 
nabat,  fibi  emifle  videretur,  aut  ’!?■  qhaneh  meni , 
hoc  eft,  canna  Mercurii:  quafi  cinnamomi  vocabu¬ 
lo  ,  aroma  divinum  fignificaretur.  quibus  equidem 
etymologicis  fignificationibus ,  pretiofitas,  dignitas, 
atque  excellentia  hujus  aromatis  non  quidem  obfcure, 
fed  fatis  claro  argumento  colligitur. 

Cinnamomi  quinque  genera  nobis  Diofcor.  cog- 
nofcenda  praeftitit;  cinnamomique  diverfitatem  a  re¬ 
gionum  diverfitate haberi fcribit,  dicens:  y.mxfjuljxoo 
i?)  ttA eiovxelSy]  ,  ovofxxfijs^ox  i tt)  •fcuy.ois.  hoc  eft ,  Cinna¬ 
momi  funt plures fpecies ,  fic  appellata  aregiombus.  Ex  his 
vero  aliud  erat,  quod  odore  fuo  nares  offendit;  &tan- 
cjuam  imperfectiffimum  evitandum  docet :  aliud  candi¬ 
dum,  fungofum,  afpedtu  tumens;  quem  non  multi 
faciendum  Diolcorides  affirmat. aliud  Mofylico  cinna¬ 
momo  fimile,  nigrum,  frequentibus  nodulis,  atque 
geniculis  non  incifum  ,  affert  idem  Audior,  &  qui¬ 
dem  odoratiffimum ,  Se  optimum;  aliud  etiam  mon¬ 
tanum  ,  non  adeo  perfedlum ;  aliud  denique  per- 
fedliffimi  cinnamomi  genus  illud  efle  fcribit,  quod 
Mofylicum  appellant ,  de  quo  ita  Diofcorides :  Sfa- 

S\  TO  p.0<TV\QV  ,  SjS.  TO  Cei 'l£<jv  TTOfWS  tfAtyifjjctV  q Jfj? 

t lu>  jW0(ruA(T«v  y.akxp.ww  xxdxv.  hoc  e lt  ,  Profertur 
autem  Mofylicum  ,  eo  quod  referat  fpeciem  illius  cafio  , 
qua  Mofylitica  dicitur.  Mofyliticum  autem  cinnamo¬ 
mum,  dicebatur  a  portu,  &  promontorio Mofyleo, 
•/Ethiopice  emporio  celeberrimo  ,  quo  Mercatores 
conveniebant,  cinnamomi  emendi  gratia ;  non  quod 
Mofyli  nafceretur  ,  ut  tradit  Matthiol.  fed  quod  eo  a 
Troglodytis ,  qui  illud  collegerant ,  negotiationis 
gratia  veheretur.  Hoc  autem  cinnamomum  Mofyli- 


e  c  1  v  m.  II. 


i4I 


A  ticum  ,  odoratiffimum  ,  perfedliffimum  ,  atque  di- 
jgniffimum  fuilfe  ,  auctor  clt  Diofcor.  quod  autem 
|  Mofyli  non  nalceretur  cinnamomum;  probat  Mar- 
cel.  Virgil.  ex  audlontate  Plinii  lib.  6.  cap.  2,9.  hujus 
etiam  cinnamomi  fex  fpecies,  Sc  differentias  habes 
apud  rheophr.  lib.  9.  cap.  y.  hiltor.  piant,  cujus 
quidem  cinnamomi  differentias  a  vicinitate,  feu  di- 
(lantia  fummitatis  ramufculorum  a  radice  fumebant. 
itaque  optimum  illud  creditur,  quod  in  fummo  ver¬ 
tice  caulis  praefcinditur  :  ut  fcribit  Matthiol.  illud 
vero  deterrimum  ex  illo  cinnamomo  Mofylitico, 
quod  radici  propinquius  refidet.  ratio  etiam  pro  hoc 
dicendi  genere,  flare  apparet  :  quia  tota  cinnamomi 


E 


F 


perfectio,  in  vigore  corticis,  &  floris  polita  erat; 
cum  igitur  ibi  vigor,  copiofior,  recentiorque  habe¬ 
atur  :  idcirco  a  lummitate  ramufculorum  perfedtio 
illius  fumitur.  Quamobrem  non  tantum  fex  fpecies, 
fed  plures,  vel  pauciores  pro  lubitu  haberi  poterunt, 
dummodo  omnium  perfediffimum  fit,  quodinfum- 
m itate  caulis  praefcinditur.  illius  vero  praeftantite 
figna  hujufinodi  ,  tradit  Diofcorides,  ut  in  cinna¬ 
momo  nimirum  fylofylitico  recentior  fumatur,  dicit 
enim  fic:  ^  tovtov  to  zsrposQxTov  ,  rtj  yf^bx  jxtkxv ,  tz- 
ce  tu  oivuSf  A^ttIov  Sz  tqTs  pxfSSlois ,  iLj  A Hov , 
<ro\iyf(U  XZK&IXjXZVOV  ,  CTCpoSfX  dodSz f.  hoc  efi. 
Et  hujus  quidem  recens  ,  nigro  cortice ,  ex  vinofo  in  ci~ 
neritium  vergens ,  leve ,  tenuibus  ramulis ,  &  frequen¬ 
tibus  nodis  cinElum ,  fuaviter  olens.  &  infra  ait:  Stto- 
kzyov  Sz  to  A6uj tov  ,  iij  to  fx^xSzc ,  ij  to  ^vascicxpcpov. 
Kj  keiov  i  Kj  T 0  |uA uSzg  Si  yj  t luu  pl^xv  u;  x%(>etov  ttx pat¬ 
ri?.  hoc  elt  ,  Deligito  autem  album ,  £r  fcabrum  ,  & 
rugofum.  leve  autem  &  lignofum  circa  radicem ,  v  eluti 
inutile  rejicito,  quae  ne  contraria  fint  prioribus,  le¬ 
genda  erunt  flC,  'Nnk zyov  (xrj  kdjy.ov.  hoc  eft,  De¬ 
ligito  autem  non  album  ,  &c.  alias  in  verbis  ipfis  con¬ 
tradictio  eflet:  nam  a  nigredine  corticis  paffim  cin¬ 
namomum  commendatur;  ut  etiam  Martial.  lib.  6. 
nu.  yy.  in  Coracinum  dixerit: 

Ouod  femper  cafiaque ,  cinnamoque , 

Et  nido  niger  alitis  fuperba 

Fragras  plumbea  Nicerotiana , 

Rides  nos  Coracine ■,  nil  olentes. 

Perfpicue,  &  aperte  jam  conflat ,  quonam  gene¬ 
re  cinnamomi,  voluerit  Deus,  oleum  hoc  fanclum 
facerdotale  fibi  parari,  cum  enim  non  fatis  intentum 
Deum  aperuifle  videretur,  dicendo,  fumenda  fore 
'aromata  prteftantiffima  ,  five  aromata  capitis,  ut  jam 
oftendimus,  ex  aliorum  tranflationibus :  hoc  eft,  fu¬ 
menda  fuifle  in  compofitione  hujus  unguenti ,  ex 
aromatibus ,  qure  prmftantiora  effient ;  de  cinnamomo 
figillatim  verba  faciens,  fu  mendum  efle  dixit  cinna¬ 
momum  aromaticum,  five  bene  olens  IPff  qm- 
monbefem ,  ut  dixit hebraicus  textus,  quibus profe 616, 
non  aliud  cinnamomum  ,  quam  Mofyliticum  ,  ni¬ 
grum,  &  vinofum  cinerefcens,  nodulis  ac  geniculis 
frequenter  interfedlum ,  acre,  &  quod  guftum  ero¬ 
dat  ,  odoratiffimum  ,  &  denique  prxcifum  in  fum- 
mis  ramufculis ,  recenter  ex  Arabica  Troglodytica 
allatum,  fumendum  Deus  voluit;  illudque  prxftan- 
tiflimum ,  atque digniffimum  cinnamomum  fore,  quod 
juxta  prxfcriptum  Domini,  ad  facrum  oleum  facer¬ 
dotale  componendum  ,  quaerendum  erat. 


CAP.  X. 

Calami  aromatici  pro  oleo  Sacerdotali  dignitas 
explicacur. 

Ad  locum  Exodi  50.  Sume  tibi  aromata  prima  myr- 
rha  .  &  electa  quingentos ficlos  ,  cr  cinnamomi  me- 
Y  Z  dium 


342  SACRORVM  Ei.  jEOCHRISMATfiN. 

dium  :  id  efi  ducentos  quinquaginta  fidos  i  calami\A 
fimiliter  ducentos  quinquaginta. 


343 


B 


TErtio,  Deijuflli  ,  in  compofitione  confe- 
crationis  olei  ,  ingrediebatur  aroma  ,  quod  fa- 
cri  codices  calamum  dixerunt,  fic  enim  ha¬ 
bet  textus  :  Sume  tibi  aromata  prima  myrrha  ,  & 
eleSla  quingentos  fclos  :  &  cinnamomi  medium  i  id  efi 
ducentos  quinquaginta  ficlos  ,  calami  fimiliter  ducentos 
quinquaginta,  quamvis  vero  in  noflrae  vulgata;  edi¬ 
tionis  textu,  fineadjunAo,  aut  epitheto,  calamum 
fumendum  dicatur  ;  non  tamen  ita  ,  neque  apud 
Septuaginta  Interpretes  ,  qui  calamum  bene  olen¬ 
tem  fumi  voluere,  ut  habetur  in  exemplari  Vatica¬ 
no  ;  five  calamum  odoriferum  ;  ut  habetur  in  codi¬ 
ce  Bafilienfi;  nec  fimiliter  in  hebrseo  exemplari  pro¬ 
flantia  hujus  aromatis  fine  adjunAo  explicatur  ,  in 
quo  per  hoc  verba  C'“y:r-R  qene  bofim.  hoc  efl  ,  ca¬ 
lamum  aromaticum  ,  quinam  fumendus  fit  calamus 
aperitur,  &  adjunAo  praeclare  nobis  declaratur  j  quo¬ 
nam  genere  calami  fibi  unguenta  ,  in  confecratione 
tabernaculi  ,  Sacerdotum  ,  atque  utenfilium  parari 
vellet  Deus,  alias  enim  fatis  in  ambiguo  res  ipfafuif- 
fet  i  lifque  fub  Judice  penderet  ,  fi  verba  nuda  edi¬ 
tionis  vulgato  ,  attendenda  forent,  nam  etiam  vox 
illa  hebraica  qene  ,  quemadmodum  etiam  latina 
calamus  ,  ad  omnes  fpecies  arundinum  ,  A  calamo¬ 
rum  extenditur. 

Hebraicam  diAionem  qene  a  voce  nifi  qanah 
certum  efi;  derivari  ,  quo  interpretatur  acquifivit. 
quamobrem  calamum  qeneh  appellatum  ,  non¬ 
nulli  hebraizantes  arbitrantur;  quod  antiquitus  arun¬ 
dinum  ,  A  calamorum  negotiatione  ,  plurimas  di 
vitias  mercatores  acquirerent,  verum  id  fit  necne  , 
viderint  alii  :  fomniis  namque  Rabbinorum  ,  nobis 
non  efi;  inhorendum.  Calamorum  nihilominus  ufum 
adeo  multiplicem  extitifie  certum  eft  ;  ut  etiam  di 
vitias  plurimas  ex  ipforum  negotiatione  parari  potuif- 
fe  a  nonnullis  improbabile  omnino  non  fit.  nam  tefle 
Plin.  lib.  16.  antiquitus  quando  jaculatores  ,  in  bel¬ 
lo  primariam  militio  fedem  retinebant  ;  fagitto  ab 
eis  calamis  parabantur  :  Calamis  (  inquit  )  populi 
Orientis  bella  conficiunt,  quodque  P)it)ius  ,  in  univer- 
fum  loquutus  ,  populos  Orientis  dixit  ;  diftinAius 
adhuc  tradidit  Alex,  ab  Alex.  lib.  6.  gen.  dier.  cap. 
zz.  dicens  Jfthiopum  ,  Arabum  ,  Indorum  ,  Scy- 
tharum  ,  Sarmatum  ,  BaArianorum  ,  &  TLgyp- 
tiorum  calamis ,  fagittarum  loco  uti  ,  fuifle  confue- 
tudinem.  quamobrem  apud  Virg.  Ecl.  3.  Menalca  _ 
Dametas  objicit,  quod  una  cum  arcu  ,  calamos  quo¬ 
que  injuriofe  Daphnidis  fregiflet ,  dicens  : 

ylut  hic  ad  veteres  fagos  ,  cum  Daphnidis  arcum 
Fregifti  ,  &  calamos. 

Ex  calamis  etiam  inftrumenta  ,  ad  canendum,  in- 
flandumque  accommodata  fiebant,  quae  Syringes  a 
Nympha  hujus  nominis  ,  diAa  fuifle  conflat :  cu¬ 
jus  inllrumenti  mufici  inventorem  ,  Pana  Deum  ru- 
flicorum  fuilfe  Poetx  confinxerunt,  quod  hujus  in- 
flrumenti  ,  ut  puto  ,  ufus  penes  ruilicos  cum  primis 
in  pretio  haberetur  ;  quamobrem  apud  Virg.  Eclog. 
f.  Mopfus  a  Menalca  invitatur  ad  calamos  inflan¬ 
dum  ,  cui  calamos'  inflanti  ,  carminibus  fe  refpon- 
lurum  perhibet  ,  dicens  : 

Cur  non  ,  ACopfi ,  boni  quoniam  convenimus  ambo. 

Tu  calamos  inflare  leves  ,  ego  dicere  verfus ,  &c. 

A  qua  quidem  ,  calami  fignificatione  ,  Grxci  fe¬ 
cerunt  verbum  pro  fifiula  cano  ,  quo  ufus 

ell  Athen.  lib.  16.  &  aln  interpretati  funt  fifiula  car¬ 
men  dfperdo  Erat  Sc  calamus  pifcatorius  ad  quem, 
pendulo  filo  appofita  eica  ,  pifces  prenduntur,  de 
quo  Mart.  dixit : 


Galbula  decipitur  calamis  ,  &  retibus  ales » 

Et  ab  hoc  genere  pifcationis  Graeci  dixerunt  kx- 
a xpuvo)  arundine  pifcor.  inllrumenta  quoque  ,  qui- 
aus  ad  feribendum  utimur  ,  calami  diAi  funt  ;  quia 
arundineis  jam  olim  ,  in  feribendi  exordio  litteras 
efformare  coeptum  fuit,  quorum  calamorum  optimi 
gignebantur  in  Gnido  infula  Veneri  facra.  quam¬ 
obrem  emanavit  proverbium  ,  Gnidii  calami  ;  dete¬ 
riores  vero  habebantur  calami  arundinei  ,  qui  ad  la¬ 
cum  Anetum  in  Afia,  ad“fcribendum  accommodati  , 
gignebantur,  reliquis  vero  praeferebantur  iEgyptii 
calami;  propter  quamdam  cognationem ;  quam  cum 
ipfo  papyro  habere  affirmabant  ,  de  quo  Mart.  in 
diflich.  dixit  : 

Dat  chartis  calamos  habiles Memphitica  tellus: 
Texantur  reliqua  teda  palude  tibi. 

Nam  calamis  etiam,  ad  feribendum  minus  accom¬ 
modatis  apud  gentes  Septentrionales  mos  fuit,  (quod 
hodieque  etiam  in  Italia  durat )  teAa  tegere  :  fed 
praeter  haec  qui  plura  de  calamis  cognofcere  defide- 
rat  ;  quotque  fpecies  plantarum  ,  &  aromatum  ca¬ 
lami  nomine  veniant,  Plin.  Theophr.  Diofcor.  Mat- 
thiol.  A  alios  adeat;  ex  quibus,  non obfcure  cogno- 
fcere  illa  poterit,  quamobrem  non  omnino  a  fcopo 
fagittam  projecifle  videtur  ille  ,  qui  verbum  qa~ 
nach  derivatum  dixit  ab  acquirendi  fignificatione  : 
quafi  calamorum  ,  praefer tim  odoratorum  ,  negotia¬ 
tione  plurimas  acquirerentur  divitiae.  Verum  de  ca¬ 
lamorum  negotiatione  ,  obiter  his  diAis,  facra  peta¬ 
mus  oracula ,  quorum  interpretes  in  interpretatione 
illorum  verborum  Dl?-3  n.lp,  qeneh  bofiem,  minime  con¬ 
veniunt.  aliqui  enim  calamum  aromaticum  ,  alii  de¬ 
nique  calamum  odoriferum  dixerunt,  quapropter  maxi¬ 
mi  nobis  negotii  funt  verba  illa  ;  ut  inter  multorum 
jurgia  ,  certo  affirmare  valeamus  ,  de  quo  calamo 
facer  textus  intelligatur.  namdiAio  bofim,  quas¬ 
cunque  aromata  odorata  fignificare  cum  poffit ;  ambi¬ 
gitur  non  immerito  ,  de  quo  calamo  ,  facra  fint  in- 
D  telligenda  oracula.  Diofcor.  lib.  1.  cap.  17.  calamum 
odoratum  in  India  nafci  teflatur.  quidam  dicunt  , 
calamum  aromaticum  in  Arabia  gigni;  alii  calamum, 
odoris  fragrantiam  fpirantem,  Erythraeum  appellant  > 
ut  Dionyf.  de  fitu  orbis,  fed  quia  apud  Gafp.  Bau- 
hin.  in  adnot.  ad  Matthi.  qui  commentat  Diofcor. 
cum  de  calamo  odorato  agit  ,  idem  prorfus  a  Theo¬ 
phr.  Galen.  &  aliis  calamum  aromaticum  appellari 
tradit  ;  quod  a  Plinio  ,  &  Diofc.  calamus  odoratus 
appellatus  fuit  ;  in  interpretandis  facris  oraculis  ,  la¬ 
bor  nofter  levari  coepit  ,  &  aditus  aperiri  ,  ut  illud 
idem  aromatis  genus ,  utroque  nomine  fignificari  in- 
telligercmus.  nam  £c  Grxca  exemplaria  quoque  , 
E  hoc  loco  habent ,  ymk dyx  AjuSus  ,  hoc  eft,  calami 
boni  odoris,  quamvis  vero  Diofcor.  lib.  1.  cap.  17. 
hoc  idem  aroma  fimplici  nomine  y.dka,y<@r  appellet : 
6c  in  principio  capituli  xdk xy(§r  d^wyx rixo?  illud 
idem  nominet ;  de  eodem  illo  nihilominus  intelli- 
gendus  erit  facer  textus ;  cum  nullus  detur  calamus 
aromaticus  ,  diflinAus  ab  odorato,  aut  odoratus  di- 
ilinAus  ab  aromatico  ,  apud  illos ,  qui  plantarum 
hiftoriam  fcripferunt.  &  de  hoc  ait  Diofcor.  ylyvvreu 
3  ,  Xj  yxkdyyxci ,  Xj  Svyiccyuin  7rpo?  djuSlxv.  hoc  efi, 
Mifietur  autem  malagmatibus  ,  &  thymiamatibus  odo¬ 
ris  gratia.  qua  de  caufa  in  oleo  nollro  Confecrationis 
fedem  habuifle  ,  perfpicuum  efi. 

Arbitrabantur  nonnulli  calamum  odoratum  ,  five 
F  aromaticum  ,  radicem  effis  illius  plantx  ,  quam  ui- 
dem  ,  five  acorum  vocant  ;  quasque  minuta  in  fru- 
llula  concifa  ,  in  odoratos  pulveres  refolvitur  i  ex 
quibus  etiam  pulveribus  odoratis  ,  odorati  pulvini  a 
feminis  religiofis  ,  llomachi  gratia  ,  maxime  his  mo¬ 
liris  in  regionibus  parari  folent;  quibus  &  vellimen- 


tis  ,  &  linteis  in  arcis  fervatis  odor  conciliatur ,  Sc 

fri- 


3+4 


MyROTHECIVM.  II.  345 


frigidi  flomachi  calor  excitatur,  ita  fcriptum  reliquit 
de"  iridis  qualitatibus  ,  Sc  illius  natura  ,  ex  illorum 
fententia  ,  qui  decipiuntur  ,  Ruel.  lib  i.  cap.  34. 

Matthiolus  ,  quorum  tamen  commentum  falfum 
efle  ,  &  vanum  ■,  rationibus  optimis  ,  atque  argu¬ 
mentis  Andrxx  Matthioli  ,  ubi  cum  Diolcoride  de 
calamo  aromatico  agit ,  praeclare  demonftrat. 

Variis ,  ac  pluribus  in  locis  calamum  aromaticum 
gigni  ,  ex  probatiffimis  audtoribus  ,  idem  Diofcori- 
des  optime  probat,  cui  fuffragantur  Plin.  Ruel.  & 
alii,  eil  enim  locus  in  Syria  ,  ubi  calamus  aromati¬ 
cus  gignitur  :  non  quidem  in  valle  ,  quae  Aulones 
didta  fuit ,  prope  Antilibanum  montem  ,  lacum 
Gennefaretidem  ,  ut  falfo  exillimavit  Strabo  ,  tede 
Ruel.  loco  citato  ,  &  Plin.  fed  in  quadam  Syris; 
vallicula  ,  qux  inter  Libanum  montem  ,  &  alium 
quendam  collem  jacet  ,  audtore  Theophr.  lib.  9. 
cap.  y.  &  Plin.  lib.  \z.  cap.  22.  gignitur.  Edenim, 
ut  tradunt  illi  ,  in  prxdidto  loco  ,  lacus  quidam  mi¬ 
nimus  ,  cujus  aquae  in  aeftate  ficcantur  ;  &  licet  ca¬ 
lami  ,  atque  junci  ,  aquofa  paluftria  ament  ,  hunc 
tamen  calamum  aromaticum  Syriacum  ,  exficcatis 
paluftribusprofllire  tedatur  Plinius  lib.  12.  cap. zz. 
&  Ruell.  lib.  1.  cap.  54.  ejus  enim  eft  loci  illius  pro¬ 
prietas,  &  aquarum  illarum  natura,  ut  jam  exfic¬ 
catis  aquis  ab  humore  in  fubterranea  imbibito  ,  ca¬ 
lami  odorati  progerminent;  terraque  humeftata odo¬ 
rati  junci  materiam  fubminiftret.  gigni  vero  in  India 
quoque  ,  veluti  in  naturali  lolo  ,  calamum  odora¬ 
tum  Diofcor.  &  Plin.  affirmant,  fed  prxfcrtim  nafci 
optimum  apud  Arabes  omnes  fatentur.  Quapropter 
Plutar.  in  libello  ,  quod  bruta  ratione  utantur  ,  cala¬ 
mum  hunc  odoratum  ,  Arabicum  appellat;  &  Dio- 
nyf.  de  litu  orbis  ,  calamum  Erythraeum  appella¬ 
vit  ,  quod  ab  Arabibus  ,  ut  puto  ,  ad  mare  Ery- 
thrxum  vedtus,  ad  nos  inde  afportaretur.  Eli  aliud 
genus  calami  odorati  ,  quod  nafci  apud  Maeotidem 
paludem  audior  ell  Ruellius  ubi  fupra  ,  Sc  hoc  ex 
aliorum  auctoritate  ;  verum  reliquis  omnibus  imper- 
fedtius  elfe  ,  ex  eo  ,  maxime  colligi  poteft;  quod 
radicibus  fubalbidis  ,  fore  afferat  ;  calamum  vero 
odoratum  album  deterrimum  fore  Plin.  lib.  12.  cap. 
22.  affirmat.  Genera  igitur  odoratorum  calamorum 
pro  regionum  diverfitate  diflinguentes  ,  quatuor  ha¬ 
bebimus  calamorum  genera  ,  nimirum  Mxoticum 
omnium  imperfedtiffimum  ,  Syriacum  ,  Indicum  , 
&  Arabicum  reliquis  omnibus  perfectiorem  ,  ut  om¬ 
nes  audtores  communi  fententia  ,  ex  audtoritate  Pli- 
I  nii  fatentur. 

Prxftantiffimum  ,  &  digniffimum  ,  atque  odora- 
tiffimum  fore  ,  hoc  genus  aromatis ;  fuavemque  fpi- 
rare  fragrantiam  ,  audtores  ipfimet  fatentur  omnes ; 
&  quam  accommodatum  ad  unguenta  fuerit ,  inde 
maxime  fubodoratur  ,  quod  ab  Hippocrate  appella¬ 
tur  jc«a«wo?  pup evj/otoV  ,  id  eft  :  calamus  unguentari¬ 
us.  Optimi  calami  odorati  figna  ex  colore  hauriun- 
tur  :  qui  fulvus  erit,  juxta  Diofcor.  prxftantiam  ob¬ 
tinebit.  es 'i  ,  inquit  ,  ocvtS  0'  jcippo?  Trvxvoyo- 

v<ZT&  ,  ^  «f  Tto/kovg  S-g<pvou%u&  ,  yipiuv 

,  t luu  cb&yyct,  v?sroA<5L/COS  ,  bv  3  rr, 

<r</  yhl<ry/(>&.  hoc  eft.  Optimus  autem  efi  gilvus ,  geni¬ 
culatus  ,  0“  qui  in  multas  ajfulai  frangitur  ,  plenus  ara¬ 
neorum  ,  fiftula  albicans  ,•  &  qui  in  mandendo  ,  len- 
t  tus  efi.  Plinius  tamen  dixit  qui  niger  fit.  Verum 
nos  quod  ad  colorem  calami  odorati  ,  hos  audtores  , 
ita  accipiamus  }  ut  rufum  ,  nigrefcentem  voluerit 
colorem  calami  odorati  Diofcorides  :  nigrum  rube- 
fcentem  ,  Sc  ad  rufum  tendentem  ,  voluerit  Plini¬ 
us.  Bonitatem  etiam  ,  ac  perfedtionem  illius  expi- 
fcandam  ,  ex  odore  affirmat  Plin.  ut  de  longe  nimi¬ 
rum  nares  feriat  ,  fuoque  odore  invitet,  ex  tactu  , 
ut  fit  mollis;  ex  flatura,  brevior  &  craffior ;  qui  cum 
frangitur  lentefcat ,  &  nequaquam  in  frultula  con-, 


B 


C 


D 


E 


F 


cidatur  ,  fed  in  affulas  plurimas  fecetur.  in  interiora 
plurimo  araneo  confperlus  j  quem  quidem  araneum, 
calami  odorati  florem  audtores  appellant  ;  quod  ni¬ 
mirum  illius  copia  ,  odoris  prae  flantia  vigeat. 

Calami  aromatici  ,  ex  pretio  ,  praeflantia  expif- 
cetur  ;  de  quo  agit  Plin.  &  in  exemplari ,  lingua 
Itala  tranflato  ,  opera  Ludovici  Dominici ,  pretium 
illius  fuiffe  dicitur  ,  ab  undecim  ad  quindecim  ;  at 
in  Latino  exemplari  ita  de  pretio  Plinius  :  Calamo 
pretium  in  libras  XI.  junco  XV.  quae  fi  de  denariis  ac¬ 
cipiantur  ;  &  ex  confequenti  de  ficlis  argenteis ; 
quemadmodum  ex  proximis  capitulis  ,  ubi  adtum 
fuit  de  pretio  cinnamomi  ,  fufpicari  pofles ;  omnino 
pretium  hoc  ftare  non  poteft  cum  facro  textu  Exodi 
30.  nam  ducentis  quinquaginta  ficlis  ,  calamos  aro¬ 
maticos  emi  jubet  Deus  j  profecto  plures  quam  du¬ 
centae  librae  calami  aromatici ,  ad  facrum  hoc  oleum 
praeparandum  ,  aflumi  debuiflent.  hanc  autem  aro¬ 
matici  calami  dofin,  nulla  ratione  unica  menfuraolei, 
per  Hin  fignificata  madefieri  potuiffe  ,  nemo  non 
videt.  Ut  vero  veritas  fubodorari  poffit  ,  Plinium 
loquutum  putamus  de  calamo  aromatico  ,  five  junco 
Syriaco  ,  nulla  facta  diftindtione  aromatici  calami  , 
ab  odorato  junco,  at  Deus  ipfe  loquitur  de  calamo 
aromatico  ,  Indico  ,  aut  Arabico,  quamvis  vero  Pli¬ 
nius  Syriacum  praeftantiorem  efle  tradat  calamo  In¬ 
dico  ,  Arabico  ,  nihilominus  Theophraftus  ,  & 
Diofcorid.  lolius  Indici  ,  &  Arabici  calami  odorati 
meminerunt.  Si  vero  denario  argenti  libra  refpon- 
derit  ,  ut  voluilfe  Baron.  tom.  1.  Annal.  conflat  , 
£c  Plinius  quoque  de  denario  ibi  accipiendus  effet ; 
undecim  denariis  cuilibet  librae  calami  aromatici  ad- 
fcnptis ,  ducenti  quinquaginta  ficli  ,  quinque  fupra 
viginti  libras  argenti  nobis  praedarent  :  qua  pecuni¬ 
arum  fumma  vix  duas  tantum  haberemus  calami  aro¬ 
matici  libras  in  compofitione  facri  hujus  unguenti. 
Verius  tamen  arbitror  ,  cum  de  pretio  agitur  ,  Pli¬ 
nium  intelligendum  de  pretio  quindecim  librarum 
argenti  pro  lingula  libra  calami  odorati,  ficque duo¬ 
decim  fcuti  cum  dimidio  ,  unciam  unam  haberent 
aromatici  calami,  at  ducentis  quinquaginta  ficlis sere- 
is  ,  qui  duos  fcutos  cum  dimidio  attingerent  ,  dux 
circiter  drachmx  calami  aromatici  ,  ad  facrum  un¬ 
guentum  componendum  haberentur.  Sed  nihil  cer¬ 
ti  in  hac  re  Aatuere  poflumus ;  alibi  fortafle  ,  &  ab 
aliis  clarius  difcutietur  :  fatis  tamen  hujus  aromatis 
prxflantia  Sc  excellentia  ,  ex  didtis  ,  &  communi 
omnium  confenfu  ,  aperta  ,  &  probata  manet,  cum 
primis  in  componendis  unguentis ,  ut  ex  Diofcoride 
lupra  jam  oflendimus. 

Poflumus  jam  certo  certius  expifcari  genus  calami 
odorati  ,  quod  adhiberi  ,  atque  adjungi  voluit  Deus 
reliquis  aromatibus  in  compofitione  unguenti  Con- 
fecrationis.  quod  noflra  cum  primis  intered  :  flgnifi- 
catur  enim  his  verbis.  qeneh  bofem  in  facris 

oraculis  ,  id  eft  ,  Calamus  fuave  olens,  quamobrem 
Deum  ,  accipiendum  juflifle  conflat  calamum  aro¬ 
maticum  ,  perfectiflimum  ,  craflum  ,  breviffimum  , 
araneo  plenum  ,  ex  India  ,  vel  Arabia  Troglodytica 
petitum  ,  quem  Erythrxum  appellafle  Dionyfium 
jam  diximus  ;  quique  odore  fuo  a  longe  nares  attra¬ 
heret  ;  tantamque  fuavitatem  fpiraret;  ut  prxter  re¬ 
liqua  quxcumque  genera  calami  aromatici  excelleret, 
deque  hoc  genere  calami  aromatici ,  intelligendum 
fore  cap.  30.  Exodi  ,  ubi  Deus  Opt.  Max.  ungu¬ 
enti  componendi  normam  ,  &  regulam  prxfcrip- 
flr. 


CAP.  XI. 

An  Cafia  compofitionem  olei  Confecrationis 
ingrederetur  ? 

Y  3 


Ad 


346 


SACRORVM  ELjROCHRI  SMATflN. 


347 


Ad  locum  Exodi  30.  Sumettbi  aromata  prima  myr- 
rh<c  ,  &  eleSla  quingentos Jiclos  ,  &  cinnamomi  me¬ 
dium  ,  id  efl  ,  ducentos  quinquaginta  Jiclos  ,  calami 
fimiliter  ducentos  quinquaginta ,  cafia  autem  quingen¬ 
tos  Jiclos.  1 

Uarto  ,  fieri  confecrationis  olei  compofi- 
tionem  ,  cum  reliquis  aromatibus ,  aliudaro- 
_ma  ingrediebatur;  quod,  juxta  vulgati  inter¬ 
pretis  fenfum  ,  cajia  dicitur.  Exoj.  30.  Sume  tibi 
aromata  (inquit)  prima  myrrha  ,  &  eleBa  quingentos 
Jiclos  3  &  cinnamomi  medium  ,  id  ejl  :  ducentos  quin¬ 
quaginta  ficlos  3  calami  Jimiliter  ducentos  quinquaginta  ,• 
cajia  autem  ducentos  Jiclos.  at  hoc  aroma  quod  nofter 
interpres  cafiam  appellavit  ,  hebraice  dicitur  n7f Iqi- 
dah  :  ob  cujus  vocis  obfcuritatem  ,  interpretes  varie 
vexati  ,  in  diverfiis  ivere  fententias.  In  ipfa  igitur 
lacri  olei  compofitione  ,  noftraeque  undionis  verti¬ 
bulo  ,  varietas  interpretum  ,  rei  difficultatem  de- 
monftrat;  nortramque  imbecillitatem  non  parum  tur¬ 
bat  ;  ut  vix  certo  divinare  poffimus  ,  quid  ftatuen- 
dum  fit.  nam  aliqui  una  cum  nortro  vulgato  inter¬ 
prete  ,  cafiam  dixerunt,  ita  Septuaginta  quoque  in¬ 
terpretes  ,  juxta  interpretationem  codicis  Bafilien- 
fis  3  quibus  etiam  confenfit  Paraphrafis  Chaldaea  , 
maximae  auctoritatis,  praefertim  apud  Rabbinos  , 
quam  Thargum  ipfi  appellant,  nam  vocem  illam  he- 
braicam  qidah  ,  per  hanc  aliam  qetji gna- 

tha  funt  interpretati  ,  quae  Cajiam  fimiliter  fignificat, 
fi  interpreti  illius  para*phrafis  credimus,  dictum  vero 
fuit  hoc  aroma  Cafia',  juxta  etymologicum  to 
Kcbras  ,  quali  noeptSirotv  SfJ  r>j?  djo<rp.lotc  roig  aiS-yjirfi. 

Satis  pervulgarem  plantam  cafiam  extitifie  ,  fe- 
culo  atque  aetate  Plinii ,  imo  etiam  ante  Virgilii,  ni¬ 
mirum  feculum,  eorumdem  audorum  monumenta 
teftantur.  nam  ad  ornandos  crines  ,  cafiae  ufus  in¬ 
troducitur  a  Virgilio  Eclog.  z.  quamobrem  di¬ 
xit  : 

Tum  cajia  ,  atque  aliis  intexens  fu  avibus  herbis  , 
Mollia  luteola  pingit  vaccinia  caltha. 

Quin  etiam  in  apium  negotio  ,  Sc  opere  ,  nihil 
magis  conducere  videtur  ,  ex  Virg.  noltri  dodrina, 
quam  Cafia.  Adeo  enim  frequens  ,  atque  commu¬ 
nis  fuit  ,  cafia;  odoratae  ufus  3  ut  fi  de  renovandis 
apibus  fermo  eft  lib.  4.  Georgic.  id  fine  cafia  ne- 
queatfien  apud  Virgilium;  qui  vitulo  prius  occifo  , 
ait  : 

Sic  pojitum  in  claufo  linquunt  ,  &  ramea  cofiis 
Subjiciunt  fragmenta ,  thymum ,  cajiafque  recentes. 

Apibus  vero  jam  genitis  ,  locus  aptus  providea¬ 
tur  ,  ut  in  dies  alvearia  incrementum  fufcipiant.  ve¬ 
rum  in  hoc  quoque  negotio  a  Cafia  recedendum  mi 
nime  erit  ,  de  hoc  autem  in  fecundo  Georg.  libro  , 
cum  de  apibus  ,  alveariifque  fibi  agendum  occur- 
rifiet  ;  deque  plantis  ,  quibus  delectantur  apes  , 
inquit : 

Vix  humiles  apibus  Cafas  ,  roremque  minijlrat. 

Cffii  cum  quis  fufpicari  pollet,  an  de  cafia  odorata 
Poeta  loquatur  ;  audiendus  erit  in  4.  Georg.  libro  , 


A 


B 


C 


D 


E 


&  alveariis  agens 


his  ver- 


de  hoc  eodem  negotio 
bis  : 

Hac  circum  Cafia  virides  ,  dr  olentia  late 

Serpylla ,  &  graviter  fpirantis  copia  thymbra  &c. 

Ubi  fane  de  Cafia  odorata  Virgilium  fuiffie  loquu- 
tum  ,  ex  atteftatione  Columellae  lib.  3.  de  re  ruft. 
cap.  S.  attendatur,  his  enim  in  laudem  Roma;  ver¬ 
bis  loquitur.  Judaam  ,  &  Hrabiam  pretiofis  odoribus 
tllufirem  haberi  (fupple  manifeftum  eft)  fed  nec  no- 
Jlram  Civitatem  ,  p  radi  Siis  egere  fiirpibm  (fupple  con- 


ftat )  quippe  cum  pluribus  m  locis  ,  jam  cafiam  fronden¬ 
tem  confipuimus.  de  cafia  Arabica  igitur  ,  quae  nulla 
alia  eft  ,  ab  odorata  loquitur  Columella  j  quam  cum 
Romae  quoque  haberi  affirmet  ,  profedo  Poetam 
quoque  de  hac  eadem  cafia  loquutum  fuifie  indubi¬ 
tatum  erit  ;  quod  dc  illo  genere  plantae  proculdubio 
Poeta  loquatur ,  qua;  Romae  tunc  habebatur  3  quam 
etiam  in  cibum  &  nutrimentum  apum  aptari  jubet 
dicens  : 

.....  pafcuntur  &  arbuta  pajfim  , 

E t  glaucas  f  ilices ,  cafiamque ,  cro cumque  rubentem. 

Cafia  igitur  odorata  ,  vulgaris  Romae  adeo  fuit , 
cum  Virg.  feriberet ;  ut  magis  adhuc  vulgarem  eam- 
dem  fuifie  apud  AEgyptios  credere  oporteat  3  cum 
primis  vero  ,  in  regionibus  illis  ad  mare  Erythrae¬ 
um  ,  ubi  Moyfes  a  Deo  ,  unguenti  fandi  compofi- 
tionem  didicit,  ut  fola  faltem  hujus  cafiae  vulgaritas, 
ab  eodem  praeftantiam ,  dignitatemque  arcere  videa¬ 
tur  ;  ne  videlicet  inter  aromata  prima  ,  quae  Deus 
lumenda  Moyfi  praecepit  ;  recenfenda  videatur. 

Remanet  igitur  dilcutiendus  communis  fere  fen- 
fus ,  noltri  vulgati  interpretis;  Sc  aliorum  cum  ipfo, 
qui  cafiam  interpretantur  hebraicam  vocem  n7p qidahj 
ne  omnino  a  communi  Interpretum  fenfu  receffifie 
videamur,  cujus  quidem  aromatis  plures  fpecies.  ab 
his  afferuntur  ,  qui  de  re  herbaria  fcripferunt.  nobis 
tamen  non  eft  fermo  habendus  de  eo  genere  ,  cujus 
ufus  eft  in  potionibus  ,  ac  medicamentis  :  nimirum 
de  ea,  quam  appellant  cafiam  fiftutam  ,  live  fihquam 
zHigyptiam  ,  catharticam  ,  aut  nigram  ;  neque  de  ea, 
quam  noltri  herbarii  cafiam  ligneam  maritimam  vo¬ 
cant  :  fed  quia  in  facro  confecrationis  oleo  verlamur, 
de  ea  tantum  cafia  ,  cujus  ufus  eft  in  unguentis  ,  at¬ 
que  fuffitibus  ;  quae  dicitur  aromatifera,  loquendum 
nobis  erit,  cujus  etiam  plura  genera  tradidit  Diofco- 
rides,  lib.  1.  cap.  iz.  quorum  primum,  propeodo- 
riferam  Arabiam  ,  feu  dfcoptoirotpbfov  ,  id  eft  aroma- 
tiferam  ,  gigni  tradidit.  Eft  autem  haec  cafia  odo¬ 
rata  ,  coloris  fulvefcentis  ,  &  pulcherrimi  ,  ita  ut 
corallium  quodammodo  aemuletur  ;  cujus  etiam  ra- 
mulculi  funt  perquam  angulti  ,  longi ,  craffi  ,  odo¬ 
rati  ,  Se  aromatici:  pofterius  vero  cafiae  genus,  quod 
fimiliter  ibidem  nafeitur  ,  multo  priore  pretiofius , 
atque  praeftantius  fore  affirmat,  fimiliter  craffium  pur¬ 
pureum  ,  &  nigricans ;  odorem  vero,  quam  fuavifix- 
mum  ,  rofifque  fimilem  Diofcorides  habere  tefta- 
tur. 

De  his  rebus  differens  Matthiol.  in  praedido  loco 
Diofcor.  optimis ,  firmiffimifque  rationibus  oftenditj 
cafiam  odoratam  ,  de  qua  ibi  fcripfit  Diofcor.  illud 
fore  genus  aromatis  ,  quod  vulgo  cannella  Italice  ap¬ 
pellatur  ;  cafiaque  odorata  nuncupatur,  cui  etiam 
lubferibit  Gafpar.  Bauhin.  Se  Lonicer.  in  hift.  piant, 
una  cum  aliis  relatis  a  Bauhino  in  adnot.  ad  Mat- 
thiolum.  Hujus  cafiae  odoratae  pleni  ramufculi  fru- 
ilulum  ,  a  Ferdinando  optimae  memoriae  Imperato¬ 
re  ,  fe  accepifie  Matthiolus  fcripfit;  experimentoque 
didicifie ,  interni  ligni  faporem  ,  nullum  efle  ,  qui 
cum  natura  fua  tenuiffimus  fit  ;  adeo  cortici  inhae¬ 
ret  ,  ut  ab  illo  nulla  ratione  ,  feparari  ,  aut  divelli 
poffit.  cumque  in  folo  cortice  ,  tota  hujus  aromatis 
praeftantia  pofita  fit  ;  ad  hunc  habendum  ,  audore 
Plinio  lib.  xz.  cap.  Z9.  tale  mendacium  commenti 
funt  veteres.  Surculos  duorum  cubitorum  a  trunco, 
qui  eft  lauro  fimilis  ,  praefeindunt  :  trunco  relido, 
ad  alios  progerminandum  furculos.  furculos  igitur  fic 
praecifos  ,  intra  recens  decorticati  animalis  corium 
Arabes  confuunt  ,  five  obvolvunt  }  ut  putrefeente 
corio  ,  vermes  progeniti  ,  una  cum  corio  ,  lignum 
quoque  intra  corticem  claufum  erodant  ;  atque  ita 
praeftantiffimus  cafiae  odoratae  cortex  habeatur,  quod 
idem  Plinius  pariter  lib.  iz. cap.  z?  ubi  de  cafia 

egit. 


34« 


Myrothecivm  II. 


349 


egit  ,  fcriptum  reliquit.  H  c  autem  commenta 
mendacia  ,  excogitarunt  veteres  negotiatores  apud 
Herodotum  ,  ut  aromatum  praedantia  ,  atque  preti¬ 
um  augeretur  ;  id  hodie  comprobantibus ,  qui  has 
ad  nos  advehunt  merces. 

Hoc  igitur  aroma  ,  fandam  hanc  unguenti  facri 
compofitionem  ingredi  debuifie,  ex  Dei  praefcripto, 
eo  affirmaverunt  plurimi  ;  quod  in  noftro  vulgato 
codice  Bibliorum  ,  &  in  aliquibus  aliis  tranflationi- 
bus  ,  abfque  aliqua  alia  declaratione  cafiam  lumen- 
dam  fore  legatur  ,  ut  jam  in  principio  hujus  capituli 
vidimus.  Plurima  tamen  ,  eaque  non  contemnenda 
argumenta  ,  nos  ab  hoc  aromate  alienarunt  ,  lllud- 
que  in  primis ,  quod  Scriptores  communiter  cafiam 
a  cinnamomo  ;  tantum  ratione  majoris ,  aut  minoris 
perfedionis  diftinguunt.  videantur  ,  &  conferantur 
Scriptores  ,  de  utroque  aromate  difputantes  ;  prae- 
fertim  Dalecampius  in  hiftor.  piant,  lib.  28.  cap. 
36.  quamobrem  cum  cinnamomum  ,  jam  fecundo 
loco  ,  in  hac  compofitione  fumi  juffillet  Deus  ;  non 
erat  cur  iterum  ,  fub  nomine  cafias  illud  idem  genus 
aromatis,  quarto  recenferetur  in  loco.  Addatur  etiam, 
quod  cum  quingentos  fidos  aromati  hujus  ,  ad  com- 
pofitionem  facri  noftri  unguenti  ,  fumi  velit  Deus  ; 
ut  una  cum  aliis  aromatibus  in  unico  olei  Hin  ,  fa- 
crum  hoc  unguentum  paretur  ;  incongruum  lane  vi¬ 
debatur  mandatum. 

Theophr.  lib.  9.  hiftor.  piant,  cap.  f.  &  Galen. 
lib.  1.  de  antidot.  ubi  tradit  cafiam  laepenumero  in 
cinnamomum  tranfmutari  ;  fe  vidiffe  ait  eximis  ca¬ 
fiae  ramulos  ,  omni  ex  parte  cinnamomum  referen¬ 
tes  ,  &  etiam  e  contra  le  cinnamomi  furculos  vidiffe 
affirmat  cafias  prorfus  perfimiles.  itaque  communi 
confenfu  Scriptorum  nullatenus  haec  duo  diftin- 
guuntur ,  nifi  majori ,  aut  minori  perfedione.  necifta 
cafia  apud  Arabes  ,  aut  iEthiopes  habetur  ;  ut  Lu- 
fitanorum  navigationibus  compertum  cft  ;  fed  in 
Zeilam  infula  nafcitur ;  quas  perfedtiffimum  dat  cin¬ 
namomum  ,  five  cafiam  ;  &  in  Jaoam  ,  ac  Malavar, 
quas  fatis  imperfectius  cinnamomum  dat  cafia  ,  five 
cinnamomo  Zeilami.  prius  igitur  cinnamomum  can- 
nellam  appellarunt  negotiatores  ,  qui  illam  Graecis 
apud  Alexandriam  vendebant  :  quafi  dicerent  Amo¬ 
mum  ex  China  delatum  ,  quia  Chinenfes  ad  Perfas 
illud  transferebant,  eam  Perfas  ,  Darchim  ,  cafiam 
appellarunt  ,  hoc  eft  lignum  Chinenle.  illud  vero 
genus  cafiae ,  five  canneilas,  quod  ex  Jaoa ,  Mala¬ 
var  adferebatur  ,  imperfedhufque  erat  ;  negotiato¬ 
res  Alexandrini  ,  appellarunt  vocabulo  Chinenfi  , 
Cais  manis  ;  quod  lingua  Malaia  ,  dulce  lignum  figni- 
ficat.  duo  diverfa  nomina  ,  eidem  rei ,  imponentes  , 
in  negotiando  cum  Grascis  ,  ut  pretium  augtrent. 
cum  tamen  fola  perfedtione  ,  aut  imperfectione  di- 
ftinguerentur  :  ut  aperte  .tradunt  Lufitani  ,  qui  eo 
navigant  ;  &  fufius  Penna ,  &  Garcias  probant  ,  ac 
Dalecampius  loco  jam  citato. 

Pretio  autem  quingentorum  fidorum  ;  five  ducen¬ 
torum  ,  &  quinquaginta  circiter  fcutorum  ,  praefen- 
tis  monetas ,  tanta  cafias  odoratas  quantitas  ,  haberi 
potuiflet ,  ut  ex  Plin.  loco  citato  liquet;  quanta qua- 
tuor  olei  Hin ,  ad  eam  cafiae  odoratas  quantitatem 
madefaciendam  nequaquam  fatis  fuiffent.  nam  noftro 
quoque  hoc  feculo  ,  cafiae  odoratae  ,  five  canneilas, 
ut  vulgo  appellatur  ;  fi  quingenti  ,  &  quinquaginta 
ficli  emerentur  ,  iliaque  in  minutos  pulveres  refol- 
veretur  ;  proculdubio  neque  duo  olei  metra  ( fic  ap¬ 
pellatur  menfura  olei  noftrarum  regionum )  totam 
illam  cafiae  odoratas  quantitatem  ,  imbibere  valerent, 
quamobrem  fi  quinquaginta  olei  libras  fingulo  metro 
refpondent ,  nec  fatis  fuiffent  :  multo  minus  credi¬ 
bile  eft  ,  unico  olei  hin  id  fieri  potuifle  ;  quodduo- 
decim  tantum  olei  libra.s  continebat. 

Videtur  etiam  huic  interpretationi  repugnare  vox 


B 


D 


ipfa  hebraica  n?p  qidab.  plantam  enim  germinantem, 
non  rede  ,  fed  quadam  fuiipfius  inclinatione  ,  ii  fu- 
periori  verticis  parte  fignificat.  ideoque  virgultum 
non  admodum  elevatum  fignificatum  diClione  n7' ^  qi¬ 
dab  ,  ex  phrafi  linguae  fandtas  conftat.  at  Cafiam  odo¬ 
ratam  ,  quae  Cannella  vulgo  appellatur  ,  arborem  , 
lauro  non  diflimiiem  ,  cognovimus  ex  Bauhino  in 
adnot.ad  Matthiolum,  in  commentariis  fupra  Diofcor. 
&  ex  aliis  Scriptoribus :  quapropter  Cafia  odorata,  de 
qua  in  noftra  compofitione  ,  juxta  facrum  oraculum, 
non  procera  arbor, fed  humile  virgultum  erat;  quod 
in  fummo  vertice  tantifper  inclinabatur  ;  quod  de 
jCafia  odorata  effet  affirmandum.  quando  vox  illa  n?p 
\qidah  eam  fignificaret.  quas  quam  ab  hujus  cafias  na- 
Jtura  ,  quas  cannella  dicitur  ,  aliena  fint ;  monumen- 
jta  illorum  ,  qui  de  re  herbaria  feribunt  ,  communi¬ 
ter  teftantur.  quamobrem  ii  compofitione  noftri  olei 
Confecrationis  ,  cafiam  odoratam  ,  quae  vulgo  can- 
«Edicitur;  fecludendam  liquido,  me  judice ,  con¬ 
ftat. 

Audiantur  igitur  alii  facrorum  oraculorum  inter¬ 
pretes  :  quorum  graviores  ex  Graecis  exemplaribus 
petendi  erunt,  fic  enim  Grasca  exemplaria  in  unguen¬ 
ti  compofitione  habent  :  nivrax <xri*?  cIkKxs 

dyU.  hoc  eft  ,  Et  iridis  quingentos  ficlos  faniili  ;  ita¬ 
que  iris  ,  juxta  hanc  interpretationem  ,  quarto  in¬ 
grediebatur,  facri  olei  compofitionem  :  quam  qui¬ 
dem  de  iride  interpretationem  ,  Septuaginta  quoque 
interpretes  ,  in  exemplari  Vaticano  retinuiffe  ,  per- 
fpicuum  eft.  Aroma  igitur  illud  ,  quod  cafiam  di¬ 
xit  vulgatus  interpres  ,  per  vocem  Iris  ab  his  decla¬ 
ratur  ,  quod  graece  fit  fpsa?  ,  &  per  iftam  vocem  , 
alteram  funt  interpretati  hebraicam  n?p  qidab.  quam 
tamen  interpretationem  ,  omnino  explodendam  pu¬ 
tamus.  nam  fi  de  communi  iride  ,  grasca  intelligan- 
tur  exemplaria  ;  quo  fundamento  hujufmodi  inter¬ 
pretatio  retinenda  fit  ,  non  video,  quamvis  enim  ra¬ 
dix  hujus  plantas  geniculata  ,  fruftratim  concifa,  & 
exficcata  ,  aliquem  ex  fe  ,  fatis  fuavem  edat  odo¬ 
rem  :  quin  &  pulverizata  adhuc  ,  teredinibufque  ex 
vetuftate  corrofa  ,  non  minorem  ,  imo  odoratiorem 
lervet  fragrantiam,  tefte  Diofcor.  lib.  1.  cap.  1.  di¬ 
cente:  7t0t\pa^fi^J0U  <j[  r S^dov/^ov^)  ,  dludiS 'ZQOU  JUZvIot 
rore  fifov?).  hoc  eft  ,  Inveterata  quidem  teredinibus  in- 
feflantur  ;  &  quidem  [naviores  tunc  fiunt .  Quamvis 
igitur ,  quamcumque  fuavitatem  ,  radicibus  his  iri¬ 
dis  concedamus  ;  attamen  neque  cum  myrrha  ,  ca¬ 
lamo  ,  aut  cinnamomo  conferenda  videtur  :  nec  pre- 
tiofum  aroma  hoc  affirmare  quis  audeat,  a  raritate 
namque  ,  &  odore  aromata  dignitatem  ,  acprasftan- 
tiam  fufeipere  conftat  :  iris  vero  commune  eft  aro¬ 
ma  ,  ut  ita  dicam  ,  omnibus  gentibus  ,  atque  natio¬ 
nibus,  ut  experientia  ipfa  probatur  :  &  MarcelVirg. 
'in  cap.  1.  lib.  1.  Diofcor.  praeclare  teftatur.  Nec 
folum  in  calidis  ,  temperatifque  regionibus  iridis  co¬ 
pia  habetur  ;  fed  meliores  adhuc  iridis  radices  ,  at¬ 
que  odoratiores  in  aquilonari  folo,  fub  frigido  coelo, 
reperiri  ex  au&oriiate  Theophrafti  ,  Celfi  ,  Colu¬ 
mellae  ,  &  Plinii  probat  Marcel.  Virgil.  Pretiofum 
igitur  aroma,  quis  illud  affirmet ,  quod  minima  pe¬ 
cuniarum  fumma  ,  fui  ipfius  copiam  maximam  facit? 
viliffimoque  venditur  pretio  ?  nam  Plin.  cum  egiffet 
de  prasftantiffimis  aromatibus  ,  pretiumque  etiam  il¬ 
lorum  nobis  fcriptum  adnotaffet;  tamen  lib.  21.  cap. 
7.  quamvis  odoratiffimam  ,  ut  re  vera  eft  ,  iridem 
dixerit ;  iridem  tamen  inter  aromata  recenfere  veri¬ 
tus  eft. 

Praeterquam  quod  ,  cum  omnia  hasc  aromata  ad 
facrum  hoc  unguentum  praeparandum  ,  unico  olei 
Hin,  perfundenda  forent  ,  atque  madefacienda 
folius  hujus  aromatis  ,  quod  iridem  ifti  dixerunt , 
fummam  quingentorum  fidorum  emendam  juflerit 
Deus  j  qui  fieri  pollet  ,  ut  unius  Hin  olei  menfura, 

illius 


Sacrorvm  El^e 


350 

illius  imbibitioni  fatis  efle  poflet  ?  nam  communi  un¬ 
guentariorum  judicio  ,  nec  quinquaginta  olei  menfu- 
nc  quingentis  iridis  ficlis  fuffeciflent. 

Alii  fuere  in  lingua  fanda  non  contemnendae  pe- 
qui  ad  Thefaurum  Sandtes  Pagnini  notas  ad- 


ritiae 


A 


diderunt,  quique  vocem  nlR  qidah  per  zingiber  con¬ 
verterunt:  &  zingiber  dixere ,  una  cum  alus  aroma¬ 
tibus  ,  facri  Conlecrationis  olei  compofitionem  ,  in¬ 
gredi  debuifle.  Verum  allatis  jam  argumentis  pari¬ 
ter  rejiciendum  arbitror  ,  quod  hi  ,  cum  aliquibus 
Rabbinis  de  zingibere  ademerunt,  aromaque  illud 
ea  voce  n?p  qidah  lignificari  cenluerunt.  nam  neque 
Diofcor.  lib.  z.  cap,  174.  ubi  de  zingibere  egit  >  ne¬ 
que  alii  Audores ,  quod  ego  noverim,  huic  aromati 
qualitatem  aliquam  odoratam  adfcripferunt  ;  quae  ali¬ 
quam  fuavem  fragrantiam  expiraret;  aut  aromati  di¬ 
gnitatem  conciliaret.  &  quamvis  ex  India,  &Tro- 
glodytica  Arabia  adferri,  veterum  monumenta  tra¬ 
diderint  ,  nihilominus  illis  iplis  in  regionibus ,  ejuf- 
dem  plantte  copia  ,  ejufdem  dignitatem  minuit  :nam 
quali  gramen  apud  eos  ubique  nafcitur;  ut  auftorelt 
Marcel.  Virgil.  lib.  z.  in  Diofc.  cap.  146.  quam- 
obrem  non  tantum  vulgaris  eft  planta,  verum  etiam 
abjedidimi  pretii  ,  nili  fortafle  zingiberis  nomine , 
hi  intelligant  pfeudocinnamomum  ,  aut  xylocinna¬ 
momum  *  quandam  cinnamomi  faciem  prae  fe  ferens, 
ita  de  his  fub  nomine  zingiberis  Dalecampi- 
us  lib.  18.  cap.  3 6.  in  hiftor.  piant.  Decepti  fortafle 
funt  illi  ,  quod  Galen.  lib.  1.  de  antidot.  eam  perfe- 
diflimam  caflam  dicat ,  quae  z,iz.ir  cognominatur  ;  a 
quo  Galeni  zjzjr ,  fuum  zingiber  illi  Audores  hau- 
ferunt. 

Cumque  ex  Dei  juflii  proeftantiflima  ,  necnon 
etiam  dignifllma  quaeque  aromata  fumenda  forent , 
ad  componendum  unguentum  Confecrationis ,  ut  ex 
jam  didis  argumento  fumpto  a  praeftantia  aroma¬ 
tum  ,  necnon  etiam  a  pretio  eorundem  ,  conflat  ; 
zingiber  vero  nullo  fuifle  in  loco  inter  ea ,  etiam  fi 
eo  nomine  ,  pfeudocinnamomum  ,  vel  xylocinna¬ 
momum  intelligeretur  ,  res  eft  manifefta  j  rejici¬ 
tur  etiam  haec  interpretatio  ,  eo  communi  argumen¬ 
to  ,  quod  folius  hujus  aromatis  ,  de  quo  nunc  nofter 
eft  fermo  $  quingentos  ficlos  fumi  debere  cum  man- 
daflet  Deus  j  ifto  pretio  ,  pecuniarumque  fumma  , 
tanta  zingiberis  quantitas  haberetur  :  ut  ad  compo¬ 
nendum  facrum  hoc  unguentum  ,  olei  quadringen¬ 
tae  librae  }  ne  dicam  duodecim  tantum  ad  menfuram 
Hin  ,  minime  fatis  fuiflent ;  quae  cum  ita  fint,pro- 
fedo  zingiber  locum  in  hac  compofitione  habere  ne¬ 
quibat. 


CAP.  XII. 


B 


D 


Coftum ,  nomine  Calice  fignificari  in  hac  com¬ 
pofitione  oftenditur. 


IN  interpretatione  hebraicae  vocis  n?R  qidah  tota 
hujus  loci  difficultas  pofita  eft.  quamobrem  in  tan¬ 
ta  interpretum  diverfitate  ,  rationabiliora  atten¬ 
dentes  ,  obfervandum  cenfuimus  ,  quod  nofter  vul¬ 
gatus  interpres  Caftam  ,  Rabbi  Sahadias  ,  Coftum 
interpretatus  eft.  quae  fane  interpretatio  ,  mihi  om¬ 
nium  imperitiffimo  ,  quammaxime  arridet.  Verum 
quaenam  planta  ,  hodie  veterum  coftus  dicenda  fit ; 
adeo  ambiguum  ,  ac  fubobfcurum  eft  ,  ut  nihil  cer¬ 
ti  de  eo  lcriptores  de  re  herbaria  habeant.  Garzias 
lib.  1.  arom.  Indic,  cap.  35*.  Coftus  ,  inquit  ,  Arabi - 
bus  dicitur  Coft ,  aut  Caft  ,*  m  Guzarate  Vplot ,  in  Ma¬ 
laca  ,  ubi  ejus  plurimus  eft  ufus  ,  Pachoa  ,  &  inde  ve¬ 
hitur  m  Cbinarum  regionem.  Defcribunt  autem  co¬ 
ftum  ,  qui  yiderunt  ,  fambuci  effigie  ,  arbuti , 


F 


OCHRISMATON.  351 

aut  azimbri  magnitudine  :  azimbri  Clufius  Junipe¬ 
rum  interpretatur.  haec  ex  Garzia  defcriptio  ,  plane 
oftendit  illum  fenfifle  ,  non  radicem  aliquam  ,  fed 
lignum  Coftum  fuifle.  Et  hoc  quidem  exprefle  do¬ 
cuit  lib.  i.  cap.  zz.  de  pipere  fcribens.  haec  vero 
Garziae  de  collo  fententia  ,  Plinio  refragatur  qui 
diferte  coftum  radicem  efle  dixit ;  Diofcorides  pari¬ 
ter,  dum  ait  :  Helenii  Comageni  radicibus ,  adulterari 
coftum  :  plane  indicat  coftum  non  ligni  ,  fed  radicis 
fpeciem  habere. 

Sunt  qui  Angelicam  ,  nigrum  coftum  ,  five  Indi¬ 
cum  faciant  ,  propter  odorem  fuavem  ,  Sc  infignes 
vires  :  fed  non  eft  peregrina  planta  ,  imo  Europae 
familiariffima  Angelica  :  parum  adftrictionis  habens, 
neque  exulcerans  linguam  ,  ut  de  cofto  Diofcorides 
voluit  :  quamobrem  alii  ,  Zedoariam  ,  legitimum 
coftum  efle  contendunt  ,  five  zingiber.  Eft  autem 
coftus  ,  inquit  Matthiol.  planta  ferula  ftmihs  ,  quam 
alii  zedoariam  dixerunt,  putat  colligi  ex  Diofcor.  lib. 
i.  cap.  17.  fed  nihil  ibi  Diofcorides  in  defcriptione 
colli  :  totus  verfatur  in  diftinguendo  genera,  &per- 
fedliores  colli  fpecies  j  fi  autem  de  zedoaria  Galeni, 
Matthiolum  inteliigere  velimus  j  Matthioli  coftus 
idem  erit, cum  ea  planta, quam  anthoram  communi¬ 
ter  appellant,  contra  venena  potiffimum,  maximarum- 
que  virium  antidotum,  ut  dodtiffime  probat  Mat¬ 
thiol.  in  cap.  73.  lib.  4.  Diofcor.  &  confirmatur  a 
Gafpar.  Bauhino  ibidem,  haec  autem  de  zedoaria ,  aut 
zingibere  Europaeis  ,  nulla  ratione  accipi  poflunt  : 
quod  hcec  minus  odora  ,  minus  aromatica  ,  minus- 
que  guftui  grata  fint ■,  fecus  ac  veteres  fcriptores  de 
cofto  tradiderunt. 

Verius  igitur  dixerunt  alii  ,  paucis  abhinc  annis 
radicem  ,  e  Syria  &  -fEgypto  Venetias  advehi  coep¬ 
tam  ,  zedoariae  ,  aut  zingiberis  effigie  ,  quam  Vale- 
randus  Doureus  materia  Medicae  peritiffimus  ,  ve¬ 
rum  coftum  efle  judicavit.  Quod  fi  non  eft  ,  in¬ 
quit  Penna  ,  quia  tamen  eximia  odoris  ,  laporifi. 
que  gratia  pollet  ,  parem  cum  cofto  laudem  mere¬ 
tur. 

Praedantia  vero  ,  &  dignitas  colli  ,  non  in  caule, 
fed  in  radice  jacet,  quapropter  coftum  ,  quatenus  ac¬ 
cipitur  pro  aromate  odorato  ,  nil  aliud  elt  ,  nili  ra¬ 
dix  odorata,  ut  praeclare  aufitores  jam  citati  tradunt, 
rationibufque  fuadent.  hebraica  autem  didlio  n7p  qi- 
dah  ,  quae  venit  a  radice  NR  qadad  ,  &  juxta  tra¬ 
dita  ab  aufloribus  Didtionariorum  ,  fignificat  genus 
arbulti  odoriferi ,  furfum  crefcentis  ,  quod  in  fum- 
mo  vertice  paululum  inciinatur  aut  etiam  plantam 
humilem;  nam  n7R  qadad  ,  eft  verticem  inclinare , 
humiUare  fe.  cumque  qualitates  fignificatae  per  he- 
braicam  didtionem  n7p.  qidah  ,  cofto  quam  optime 
competant  ;  ut  ex  illius  fimilitudine  ad  ferulam  , 
ferulae  figuram  ,  fatis  ex  didlis  apparet  ,  atque  per- 
fpicuum  fit ;  firmaturque  etiam  audloritate  Bauhini, 
dicentis  ,  Coftum  efte  plantam  non  magna  proceritatis  , 
neque  caulem  nimis  altum  emittere  ,  nec  etiam  nimis  er e- 
blum  ,  fed  tantifper  inclinatum.  Profecto  ex  verbis 
hujus  viri,  in  cognitione  herbarum  peritiffimi  ,quam 
haec  conformia  fint  didlioni  n7p  qidah  ,  nemo  non 
videbit. 

Quoniam  vero  ,  ut  diximus  ,  coftum  ab  aliis  ze¬ 
doaria  appellatum  fuit  ;  &  ex  audloritate  Gafpar. 
Bauhini  in  cap.  lyy.  lib.  z.  Diofcor.  ex  Callecuth 
Indorum  regno  ,  zedoaria  quaedam  ad  nos  aflertur; 
quae  planta  cum  graminacea  fit;profe£lo  idem  quod 
coftum  ,  illam  ipie  judicat.  Hac  de  ratione  ,  erro¬ 
re  fortafle  ducti  nonnulli  Rabbinorum  ,  didtionem 
illam  n7R  qidah  zingiber  ,  ut  vidimus  ,  funt  inter¬ 
pretati  :  quod  zedoariam ,  quae  colli  Syriaci  fpeciem 
retinebat  ;  apud  Indos  appellari  fylveftre  zingiber 
comperiflent.  Propterea  coftum  Syriacum  ,  &  Indi¬ 
cum  fimilitudinem  zingiberis  fervare  tellantur  Da- 

lem- 


35* 


M 


YROTHECIVM  II. 


353 


B 


lecampius  lib.  28.  cap.  42.  &  Matthias  de  Lobel  in  A 
obfervat.  &  icon.  &  radicibus  zingiberis  :  quibus 
etiam  fubfcribit  Clufius  ,  in  Garziam  herbarium 
Lugdunenfem  :  &  alii  ,  quos  refert  Bauhinus.  De 
hoc  fortafle  zingibere  ,  live  collo  polfet  interpre¬ 
tari  Virgi!.  lib.  1.  Georg.  cum  de  odorato  grami¬ 
ne  ait : 

Arborei  foetus  alibi  ,  atque  injuffa  virefeunt 

Gramina  ,  nonne  vides  croceos  ut  Tmolus  odores , 

India  mittit  ebur  ,  molles  fua  thura  Sab&i. 

Quia  vero  collum  Indicum  ,  Iridis  odorem  redo¬ 
let  ,  audore  Bauhino  ,  Clufio  in  Garziam  ,  &  Ta¬ 
berna  Montano  relatis  Bauhini  loco  citato  ;  hinc 
fortafle  *  in  nonnullis  exemplaribus  Septuaginta  In- 
terpr.  pro  collo  iridem  legimus ,  ex  quibus  liquido 
conflat  ;  quod  licet  vocem  illam  n7/?  qidah  ,  non¬ 
nulli  zingiber  interpretati  fint  s  alii  iridem  ,  alii  ve¬ 
ro  zedoariam  ,  vel  aliter  ;  omnes  tamen  non  aliud 
quam  collum  ,  illis  vocabulis  fignificare  fortafle  vo¬ 
luerunt  :  ut  interpretatus  eft  ille  Rabbi  Sahadias , 
qui  etiam  ,  vel  ut  fignificaret  limilitudinem  colli , 

&  zingiberis  j  vel  quali  dubitabundus  haefitaret ,  quid 
proprie  ea  voce  n?R  qidah  ,  lignificaretur  ;  dixit 
z.ingiber  ,  vel  coftum  ,  quali  diceret  illa  voce  fignifi- 
cari  collum  ,  quod  ab  aliis  zingiber  appellatur. 

Quod  vero  ufus  colli  eflet  apud  veteres  etiam  fal- 
fls  religionis  fellatores  j  illoque  uterentur  in  cultum 
fuorum  Idolorum  ,  ad  fuffumigationes  ,  audior  eft 
Ruel.  lib.  1.  de  nat.  llirp.  cap.  32.  &  colligitur  ex 
Propert.  lib.  4.  eleg.  in  eam  ,  quam  de  facrificio  in- 
fcripfit  j  ubi  agens  de  facrificio  ,  &  de  fuffumigatio- 
ne  ,  quae  ad  facra  adhibebatur  ,  deque  aromatibus 
ad  illorum  ufum  ,  ad  numina  propitiandum  ,  folius 
colli  meminit  dicens  : 

Cojium  molle  date  ,  &  blandi  mihi  thuris  honores. 

Nam  Diabolus  in  fua  falla  ,  ac  impia  religione  , 

Fub  pietatis  fpecie  ,  Dei  verum  cultum  ,  St  religio¬ 
nem  femper  aemulari  conatus  eft.  quamobrem  ipfe 
quoque  collum  fibi  in  fuffumigiis  adhiberi  voluit, 
quod  Deus  Optimus  Maximus  collum  in  unguento 
facro  ,  fibi  parari  jufliflet. 

Colli  varias ,  atque  diverfas  fpecieS  ,  confiderare 
oportet  :  ut  quaenam  illarum  praeftantiflima  eflet  ha¬ 
beamus  j  Deoque  pro  facro  unguento  parando, jux¬ 
ta  illius  mandatum  obtemperemus.  Plin.  lib.  12.  cap. 

12.  duo  colli  genera  prodidit  j  nigrum  Unum  ,  can¬ 
dicans  alterum,  officinae  communiter  Arabes  fecutae, 
dulcis  ,  &  amari  colli  meminere  ;  quas  diftindio  , 
qua  ratione  fit  intelligenda  ,  excufandaque  ,  videa¬ 
tur  Dalecampius  in  hiftor.  piant,  lib.  18.  cap.  42. 
Avicennas  tres  funt  colli  fpecies  lib.  2. cap.  161.  Ara¬ 
bicus  eft  j  inquit  ,  albus  ,  levis  ,  &  aromaticus.  Alter 
eft  Indus  ,  qui  eft  magis  levis.  Tertius  eft  amarus ,  & 
gravis  odoris  qui  nominatur  gariophilata.  Tria  autem 
colli  genera  etiam  Diofcor.  lib.  1.  cap.  17.  prodidit, 
cujus  antefignanus  ,'  qui  caeteras  colli  fpecies ,  ex¬ 
cellentia  ,  St  odore  praecellit ,  audore  cum  Diofcor. 
Matthiolo  ibi ,  &  Bauhino,  nec  non  St  Ruell.  lib. 

1.  de  nat.  llirp.  cap.  32.  eft  collus  arabicus  5  quem 
candicare  ,  levem  efle  ,  St  eximiam  odoris  fuavita- 
tem  habere  ferunt,  de  quo  fortafle  loquutus  eft  Ho- 
•  rat.  cum  illum  appellavit  Achaemenium  collum  ,  id 
eft  Perficum  ab  Achaemene  primo  Perlarum  Rege  , 
tefte  Aerone  St  Herod.  lib.  4.  a  quo  omnes  etiam 
Perfarum  Reges ,  ufque  ad  Darium  ,  originem  tra¬ 
xerunt  j  ut  Plut.  etiam  in  Alcib.  lib.  1.  fcripfit ,  di¬ 
cens :  o?  fi&iriA&to  A’%apt,iviss  tnyovoi.  quiaenim 

Arabia  Troglodytica  ,  dicebatur  illa  regio,  qus po¬ 
lita  eft  ,  inter  Perficum ,  Erythraeumque  finus  j  quas 
hodie  etiam  fub  ditione  Regis  Perlarum  degit  j  hac 
de  caufa ,  etiam  collum  allatum  ex  regione  ,  nimi- 


D 


E 


rum  ex  Atabia  Troglodytica,  coftum  Achaemenium 
didum  fuit  ;  quod  etiam  primum  inter  fpecies  colli 
obtinebat  locum.  Alteram  fedem  apud  Diofcor. ob¬ 
tinet  collus  Indicus  qui  plenus  ell  ,  niger  ,  St  le¬ 
vis  ,  ut  ferula  ( fic  enim  legi  debet  textus  Diofcor. 
juxta  corrediorem  ledionem  ,  St  hoc  ex  fententia 
Matthioli.)  Poliremus  denique  locus  ,  inter  colli 
fpecies  ,  alfignandus  videtur  Syriaco  collo  :  quem 
tradit  Diofcor.  gravem  efle  pondere  ,  colore  buxe¬ 
um  ,  St  odore  ferientem  ,  non  vero  fuavem.  Hujus 
plantas  meminit  etiam  Plin.  lib.  12  cap.  12.  fed  non 
videtur  agnovifle  coftum  Arabicum  ,  fed  tantum  In¬ 
dicum  :  ciim  folius  nigri  colli  meminerit  ;  quod 
etiam  obfervavit  Ruel.  lib.  1.  de  nat.  llirp.  cap.  32. 
fi  enim  cognoviflet  Arabicum  coftum  carreris  prae- 
ftantiorem  ;  utique  de  illo  aliquid  nobis  feriptum 
reliquiflet.  Garzias  inter  recentiores  ,  de  re  herba¬ 
ria  feriptores  lib.  1.  arom.  Ind.  cap.  35*.  unicum  co¬ 
lli  genus  dumtaxat  efle  tradit  :  aitque  le  perquififle 
a  negotiatoribus  Arabibus  ,  Perfis  ,  &  Tureis  ,  an 
alius  quifpiam  Collus  apud  eos  nafceretur  ,  &  id  eos 
negafle  :  idem  percundatum  fuifle  a  Nizamambu- 
chis  Medicis  }  fed  negafle  fe  alium  coftum  vidifie 
umquam  ,  quam  qui  ex  India  ad  eos  deferretur. 
Quod  autem  tam  diverfa  nomina  ,  &  generum  va¬ 
rietatem  ,  atque  colorum  fortitus  fit  collus  m  cau¬ 
fa  fuifle  putat  Garzias,  negotiatores,  qui  ex  variis  re¬ 
gionibus  oriundi  erant  :  cum  tamen  nafcatur  circa 
Guzarate  inter  Bengala  ,  Delii  ,  St  Cambaya  ,  in 
Mardon  ,  St  Chitor. 

Cum  igitur  tres  colli  diftincliones  nos  habere  con¬ 
flet  ;  non  folum  odore  ,  fed  etiam  calore  inter  ledi-, 
llinclas  :  candicantis  nimirum  ,  quem  Arabicum  di¬ 
xit  Diofcorides ;  nigricantis,  quem  Indicum  efle  vo¬ 
luit  ;  atque  etiam  buxeum  coftum  Syriacum  ille  ipfe 
tradiderit ;  St  hujus  poftremi  odorem  ,  acutum  ef- 
fe  ,  ita  ut  feriat  ,  ac  pungat  ,  ipfemet  teftatus  fit. 
cum  tamen  Indicum  ,  atque  Arabicum  ,  eximiam 
habere  odoris  fuavitatem  ,  atque  fragrantiam  }  ita 
ut  caput  ftatim  tentet  ;  iidem  Audores  ferant  :  hoc 
poftremum  cofli  genus  ad  nollrum  Confccrationis 
unguentum  componendum  ,  pras  ceteris  magis  ac¬ 
commodatum  erit.  Nam  ob  ejus  fuavitatem  ,  atoue 
pnrftantiam  ,  ufum  incalluifle  parandi  unguenta  ex 
collo  ^  non  minus  quam  ex  cafia  ,  myrrha  ,  St  aliis 
aromatibus,  Matthiol.  ex  audoricate  Diofcor.  affir¬ 
mat  ;  St  hoc  idem  Theoph.  lib.  9  hiftor.  piant,  cap. 
7.  confirmat.  Ad  h xc  vero  accommodatilfimum  il¬ 
lud  colli  genus  efle  prodidit ,  qui  candicat  ,  ob  fu- 
am  ,  qua  reliquas  fuperat  fpecies,  praeftantiam :  quod 
&  Plin.  lib.  12.  cap.  12.  prodidit  •>  afferens  coftum 
candicantem  ,  reliquis  pracftantiorem  efle  ,  prmfer- 
tim  fi  recens  fuerit  ,  ut  Diofcorides  dixit.  Quo 
vero  recentior  ,  eo  fuaviorem  ,  atque  fragrantio- 
rem  ,  nec  non  etiam  candidiorem  efle  omnes  faten¬ 
tur. 

Quanta  vero  hujus  radicis  pneftantia  ,  dignitaf- 
que  apud  veteres  fuerit ,  fatis  ,  me  judice  ,  ex  di¬ 
dis  liquet  i  St  verba  Plinii  ,  ubi  fub  nomine  Iridis 
coftum  appellat  ,  non  obfcure  hoc  indicant  ,  di¬ 
cens  :  Radix  ,  dr  folium  Indis  eft  maximo  in  pretio . 
adhuc  vero  magis  dignitatem  illius ,  ex  pretio  &  ra¬ 
ritate  ,  expifeari  poterimus,  nam  Matthiol.  in  lib.  y. 
Epiftol.  in  epilt.  ad  Balthaf.  Myropolam  Bononien. 
de  raritate  ejus  clarilfimum  habet  tellimonium  ;often- 
dens  quam  fit  difficile  repertu.  Licet  enim  hic  eru- 
diriflimus  vir  ,  de  re  herbaria  optime  meritus  ,  St 
numquam  ex  hominum  memoria  delendus  ,  duas 
colli  radices  ,  fe  habuifle  lcribat  ,  Arabici  unam  , 
Indici  alteram  :  inde  tamen  non  licet  argumentum 
fumere  ad  probandum  coftum  inter  aromata  rarifli- 
ma  ,  nequaquam  fore  enumerandum  :  imo  quanti 
illo  faciendum  fit ,  probatur  j  cum  etiam  Plin.  ubi 

de 


354  Sacrorvm  El^ochrismathn. 

de  coito  egit ,  folius  cofti  nigri  meminerit  *,  quam- 
vis  candicantem  coftum  agnoverit  ,  &  quovis  alio 
perfediorem  efle  afleruerit,  non  tamen  unde  affer¬ 
retur  ,  aut  cujus  cffet  qualitatis  retulit ,  quafi  de  re 
parum  libi  nota.  &  Dalencampius  loco  jam  citato 


355 


ait  :  Nec  mirum  efi  ,  fi  ejus  loco  utuntur  adulterino  , 
officina  procul  a  Lufitama  diffita  s  quoniam  exigua  ad¬ 
modum  quantitas  cofli  in  Lufitamam  defertur. 

Quod  fi  de  pretio  nofler  fit  fermo  ,  fexdecim  li¬ 
brarum  pretium  illius  fuiffe  ,  Plinium  audorem  ha¬ 
bemus  ,  loco  jam  laepe  citato  :  quod  quidem  preti¬ 
um  ,  fi  de  libris  argenteis  accipiatur  ,  juxta  ea,  quae 
jam  dida  funt  ,  &  nomine  ficli  argenteum  fcutum 
intelligeremus ,  centum  fexaginta  fcuti  unicam  tan¬ 
tum  libram  cofti  Indici  attingerent,  de  quo  ibiPlin. 
loquebatur  :  &  ficlorum  quingentorum  pretio  tres 
vix  librae  cofti  emerentur  :  fin  autem  velimus  fic- 
lum  argenteum  habere  valorem  quatuor  denariorum 
argenteorum  ,  quingenti  ficli  duo  millia  denari¬ 
orum  dabunt  ;  ficque  viginti  argenti  libris  habebi¬ 
tur  ,  &  hac  fumma  quindecim  cofti  unciae  haberen¬ 
tur.  Cum  autem  coftus  Arabicus  ,  multo  Indico 
praeftantior  ;  Sc  coftus  candidus  nigro  cofto  dignior 
effiet ,  de  quo  ibi  loquebatur  Plinius ,  digniori ,  at¬ 
que  majori  pretio  venditum  fuiffe  ,  credere  par  eft  j 
quod  lfraelitis  erat  ad  ulum  unguenti  Confecratio- 
nis.  Si  vero  de  ficlo  aereo  locus  Exodi  accipiatur  , 
quingenti  ficli  cerei  quinquaginta  fcutos  dabunt ,  di¬ 
midiam  nimirum  argenti  libram  :  cumque  juxta  Pli¬ 
nii  pretium  centum  triginta ,  &  parum  fupra  argenti 
fcuti  ,  unciam  cofti  praeli  arent  ,  praedida  ficlorum 
fumma  ,  vix  tres  drachmas  cofti  haberentur  ,  ad  fa- 
erum  hoc  Confecrationis  unguentum.  Quamobrem 
fi  ex  pretio  ,  dignitas  etiam  atque  praeftantia  ipfius 
aromatis  requirenda  fuerit ;  ut  jam  in  aliis  aromati¬ 
bus  explicandis  fecimus  :  cofti  etiam  odoratiflimi  , 
de  quo  nunc  loquimur  ,  excellentia  perfpicua  habe¬ 
bitur» 

Conftat  jam  manifefte  ,  coftum  illud  fuiffe  quar¬ 
tum  genus  prceftantiflimi  ,  digniflimique  aromatis ; 
quod  una  cum  myrrha  ,  cinnamomo,  calamoque 
aromatico  ex  Dei  prreferipto  affumendum  fuit  ;  ad 
facrofandum  oleum  ,  &  unguentum  conficiendum  , 
pro  confecrandis  Sacerdotibus ,  &  omnibus  utenfili- 
bus  ,  quae  ad  Dei  cultum  dicanda  fuerant.  Quia  ve¬ 
ro  plura  genera  cofti ,  alterum  altero  prceftantius  ex 
didis  jam  agnovimus ;  atque  ex  Dei  mandato  dig- 
niflima  ,  ac  pneftantiflima  quaeque  aromata  fumen- 
da  fuerunt  :  jure  coftus  Syriacus  ,  atque  coftus  Ara¬ 
bicus  ab  hac  unguenti  compofitione  arcentur  ;  ficut 
etiam  nigricans  ,  buxeus  ,  atque  fentefeens  coftus 
ab  ea  rejicitur  ,  quod  nomine  praecipuorum  aroma¬ 
tum  ,  illa  cofti  genera  ,  minime  comprehendantur, 
quamobrem  his  relidis  ,  proculdubio  coftum  dum¬ 
taxat  Indicum  fumendum  fuiffe  conftat  ,  huneque 
candicantem  ,  &  cum  candore  levitatem  retinentem, 
fuaviftimi  ,  atque  fragrantiflimi  odoris  ,  ut  non  pun¬ 
geret  ,  fed  caput  tantum  fua  fuavitate  tentaret.  In¬ 
veteratus  etiam  coftus ,  non  erat  ab  lfraelitis  admit¬ 
tendus  ;  fed  in  hac  facri  unguenti  compofitione  cofti 
recentis  tantum  ufus  fuiflet  :  ut  fuaviftimi  odoris  fpi- 
ritus  ,  in  illo  magis  ,  ac  magis  fervarentur  ;  atque 
ita  divinis  mandatis  Ifraelitae  ex  debito  obtemperan¬ 
tes  ,  ad  numinis  beneplacitum  ,  facrofandi  olei  Sa¬ 
cerdotalis  compofitionem  pararent. 


rh<e,  &  eleda  quingentos  ficlos  ,  &  cinnamomi  me¬ 
dium  ,  idefi  ,  ducentos  quinquaginta  ficlos  ,  calami 
fimiliter  ducentos  quinquaginta  ,  cajia  autem  quin¬ 
gentos  ficlos  in  pondere  Sanduani  ,  olei  de  olive¬ 
tis  menfuram  Hin  j  faciesque  undionis  oleum 
fandum. 


B 


D 


E 


C  A  P.  XIII. 

Olei  perfedio  ad  compofitionem  unguenti 
Confecrationis  monftratur. 

Ad  locum  Exodi  30.  Sume  tibi  aromata  primA  myr- 


U  JE  fpedant  ad  elucidationem  aromatum, 
quae  fandi  olei  compofitionem  ingredieban¬ 
tur,  pro  modulo  noftro,  jam  abfolvimus.  re¬ 
liquum  eft,  pro  munere,  de  oleo  quoque,  quo  po- 
tiffimum  haec  facra  undio  conficiebatur  ,  fermonem 
habere  ;  facra  atteftante  Scriptura  ,  praeter  illa  aro¬ 
mata.,  etiam  oleum  olivarum  neceflario  requifitum 
fuiffe  ad  hanc  fandi  unguenti  compofitionem.  Nec 
equidem  immerito,  nam  in  unguentis  parandis  ad 
delicias,  voluptatis  caufa,  in  quibus  aromatum  te¬ 
nacitas,  potius  odoris  gratia  quaerebatur,  quam  eo- 
rumdem  fluxus  ;  oleum  quammaxime  neceflarium 
efle  ,  audor  eft  Diolcor.  lib.  1.  cap.  29.  dicens: 

Je  tojStov,  iij  eis  tIou  r  pivgoov  XMTa><nuvyv.  hoc 
eft.  Idoneum  efi  tale ,  fupple  oleum,  ad  pr  <£p  aratio¬ 
nem  unguentorum.  Prae  caeteris  autem  generibus  oleo¬ 
rum,  Venafranum,  ad  unguenta  fumme  commen¬ 
dat  Plin.  lib.  15.  cap.  2.  d  hoc  quia  ob  fuam  excel¬ 
lentiam  ,  &  praeftantiam  ,  unguentis  ,  fuavitatem 
praefter,  &  odorem  augeat,  quin  etiam  Venafranum 
oleum ,  &  in  Venafrano  agro  Licianum  ,ab  unguen¬ 
tis  praeftantiam  accepifle  memorat,  dicens:  Princi¬ 
patum  in  hoc  quoque  bono  obtinuit  Italia  ,  toto  orbe , 
maxime  Venafrano  ,  ejufque  parte ,  qua  Licinianum 
fundit  oleum :  unde  &  Liciniana  gloria  pr&ctpua  oliva, 
Unguenta  hanc  palmam  dedere  ,  accommodato  ipfis  odo¬ 
re.  Poflumus  enim  exiftimare,  oleum  quodammo¬ 
do  neceflarium  ad  odorata  unguenta  paranda  :  quia 
ex  audoritate  Plinii  lib.  13.  cap.  2.  odores  multo 
melius  in  oleo,  quam  in  reliquis  liquoribus  fervan¬ 
tur.  quamobrem,  ut  in  compofitione  illa  unguenti, 
quam  ad  confecrandum  tabernaculum ,  Sacerdotes, 
&  utenfilia  divini  cultus  Deus  inftituit ,  oleo,  fuavifi- 
fima  aromata,  ac  praeftantiflima  imbibi  merito  vo¬ 
luit;  idcirco  cum  de  illius  compofitione  Deus  egit, 
Moyfi  praecepit ,  dicens  Exodi  30.  Sume  tibi  aroma¬ 
ta  prima  myrrha  ,  &  eletla  quingentos  ficlos ,  &  cinna¬ 
momi  medium  ,  idefi ,  ducentos  quinquaginta  ficlos ,  ca¬ 
lami  fimiliter  ducentos  quinquaginta ,  cajidt  autem  quin¬ 
gentos  ficlos  in  pondere  Sanduarii ,  olei  de  olivetis  men¬ 
furam  Hin  :  faciesque  undionis  oleum  fandum. 

Si  de  olivis  pertradare  voluerimus ,  jam  fatis  de 
illis,  illorumque  generibus  variis,  cap.  18.  lib.  1. 
egimus:  quibus  addere  poflumus,  quod  aliaeexbac- 
cis  ab  oleaftro  gignuntur  ;  aliae  ab  olea  ;  &  tefte 
Marcell.  Virgil.  in  cap.  128.  lib.  1.  Diofcor.  uni- 
verfae  Graeciae,  in  majori  quodam  honore  fuit  olea- 
fter,  quam  olea;  quamvis  hanc, Palladem  fapientiflimam 
Deam  ,  illum  vero  Herculem  fortifiimum  heroem ,  ad 
eam attulifle gentem  fabularentur*  ipfiufque  frondibus, 
primus  ipfe  coronam  acceperit,  audore  Plin.  lib.  16. 
cap.  4p  olea  dodrinarum  omnium  praeclariffima  erat 
nota;  oleafter  campum  apertum  Olympiacis,  atque  Cir- 
cenfibus  ludis  ,  monftrabat.  hujus  ramis  vidorum 
capita  coronabantur;  illa  pacis  fymbolum  fuis  Civi¬ 
bus  perpetuum  praeferebat.  Sed  tamen  tantum  va¬ 
let  in  humanis  pedoribus  ambitio,  honorisque  laus,’ 
ut  haec  corona  proferretur  pacis  fymbolo;  quamob¬ 
rem  certandi  quodam  ftudio,  incenfa  tota  Graecia, 
oleaftrum  magis  quam  oleam  amavit  :  plus  ex 
agrefti,  quam  ex  fativa  olea  commodi,  &  honoris 
fibi  fperans.  Sanitatis  ,  aut  curationis  innumerabi¬ 
lium  vitae  noftrae  malorum  ,  nulla  ratione  habita; 
ad  quos  medendos  in  tantutq,  oleum  juvat,  ut  ilii  non 
minus  vita ,  quam  beatior  vita  debeatur  .-  quod  mul¬ 
tis,  praeter  quotidianos  in  famtate  ufus,  morbis,  vi¬ 
tiis, 


I 


i 

] 


I 


3$6  MyR  0THEC1VM.  It  3$f 


tiis,  malis  intus,  forisque  remedio  fit.  Ab  his  tamen 
Athenienfes  excipiendi  videntur  ,  qui  vidores  non 
oleaftro,  fed  olea  coronabant.  Sicuti  etiam  Roma¬ 
na  Majeftas,  qua;  magnum  honorem  olea;  praebuit, 
equitum  turmas ,  idibus  Julii  ea  coronando  ,  item 
minoribus  triumphis  eadem  ovantes  adornando. 

Sed  oleaftro,  quo  coronabantur  Graeci,  tantum 
iidem  tribuere,  ut  voluerint  corruptibilem  illam  co¬ 
ronam  ,  poft  mortem  longioris  vitae  Olympiae  vido- 
ribus  monumento  fore,  nos  vero  longioris  vitae  coro¬ 
nam  expedantes  ,  etiam  in  facrarum  litterarum 
Olympia  decertabimus:  ut  ex  oleaftro  ,  Scolea,  pe¬ 
tito  oleoi,  quodnam  illorum  ex  Dei  praeferipto ,  ad 
facrum  unguentum  componendum  accommodatum 
eflet,  intelligamus.  Ex  utroque  genere  baccarum  , 
fylvcftrium  nimirum,  aciativarum,  oleum  exprimi¬ 
tur;  quod  nativum  &  commune  appellatur:  ea  ta¬ 
men  ratione  diftinguuntur  ,  quod  oleum  ex  olivis 
prioris  generis  ,  nimirum  ex  oleaftris  ledis  ,  quae 
nullo  cultu  ,  aut  humana  induftria  gignuntur  ; 
omnium  oleorum  fquallidiflimum  fore,  teftaturMat- 
thiol,  in  cap.  28.  lib.  1.  in  Diofcor.  amarum  quoque 
dixit  illud  Plin.  lib.  iy.  cap.  6.  oleum  vero,  quod 
exprimitur  ex  olivis  fativis,  pulchriorem  fervat  co¬ 
lorem  ,  perfedionem ,  tenuitatem,  ac  pinguedinem , 
fuaviorem  habet,  naturaque  fua  multo  perfectius  eft 
alio.  Duplici  etiam  methodo,  utrumque  genus  ifto- 
rum  oleorum,  cum  ex  baccis  exprimitur,  ut  inde 
oleum  extrahatur,  parari  folet;  videlicet,  vel  fale 
commifceri ,  vel  fine  eo  exprimi ,  ut  docet  Mat- 
thiolus.  Oleum  tamen  fimpliciter  praeparatum , 
multo  perfedtius  eft;  quam  quod  cum  fale  exprimi¬ 
tur.  Quibus  oleorum  generibus  jam  expreflis,  can- 
■  dorem  illis  communicari  pofle  aquae  ablutione, 
olearia  ars  docuit:  quamobrem  aliud  oleum  dicitur 
lotum  ,  aliud  vero  illotum  :  &  ablutio  aliquando 
non  ad  candorem  oleo  praeftandum;  fed  ad  tollen¬ 
dam  tantum  illi  mordicationem  adjungi  folet.  Simi¬ 
liter  etiam  haec  olei  ablutio,  vel  aqua  communi, 
veirofacea,  aut  alterius  ftillatitii  generis,  fieri  con- 
fuevit.  Quibus  ita  confideratis,  reliquum  eft  vide¬ 
re,  quodnam  illorum  perfedtius  exiftat ,  quod  enim 
candorem  fine  aliquo  artificio  habuerit ;  perfedtius 
utique  erit,  quam  quod  arte  candefcet.  oleum  vero 
candidum,  five  lucidum,  non  lucido  eft  perfedtius: 

inter  lota  olea,  lotum  fimplici  aqua,  rofacealoto, 
multo  eft  perfedtius ;  licet  hoc  odoratius  illo,  cum 
enim  odorem  liquidi  humoris  fecum  admixti  retineat, 
fieri  nequit  ;  quin  etiam  rofaceae  aquae  fubftantia, 
cui  odor  ille  eft  connaturalis ,  in  oleo  adhuc  ali¬ 
quo  modo  retineatur,  quamobrem  perfedtius  erit 
oleum  aqua  non  mixtum  ,  quam  aqua  rofacea  a- 
blutum. 

Agatur  nunc  de  generibus  oleorum  ,  qua;  ex  bac¬ 
cis  olivarum  fativarum  exprimuntur ;  quaeque  cultu¬ 
ra  ftudio  gignuntur,  nam  aliud  ex  baccis  oliva¬ 
rum  maturis,  &  nigris,  five  rubefeentibus,  aliud 
ex  baccis  immaturis  viriditate  praeftantibus,  pingui¬ 
bus,  plenis  pingui  fucco  exprimitur;  ex  qui¬ 
bus  illud  genus  olei  habetur,  quod  communi  voca¬ 
bulo  Omphacinum  appellatur,  nam  oleum  ex  diverfis 
praeparationum  generibus ,  diverfa  fortiri  nomina 
perfpicuum  eft.  Nam  oleum  omphacinum  a  com¬ 
muni  fecernitur  ;  quamvis  tam  commune  ,  quam 
omphacinum  oleum  ex  olivis  exprimatur;  alte¬ 
rum  altero  perfedtius  fit.  ideo  praeter  ea  quae  jam 
lib.  1.  de  variis  oleorum  ex  locis,  ubi  nafcufttur, 
generibus ,  diximus;  ut  negotium  iftud  de  compo- 
fitione  facri  Sacerdotalis  olei  elucidare  valeamus ;  de 
varia  etiam  olei  praeparatione  diligenter  agamus :  & 
varias  oleorum  differentias ,  radicitus ,  quantum  fie¬ 
ri  poteft  inquiramus  :  ut  cum  perfediflimum  cog¬ 
noverimus  3  eo  oleo  aromata  commifceantur;  atque 


[A! 


eodem  facrum  unguentum  componendum  ex  Dei 
mandato  cenfeatur.  Omphacinum  igitur  perfedtius 
eft  oleo,  quod  ex  baccis  jam  maturis,  &  nigrefeen- 
tibus  exprimitur:  utrumque  autem  hoc  genus  olei, 
nimirum  omphacinum  ,  non  omphacinum,  vel 
erit  recens  &  novum  ,  ut  mullum  ,  amurca  etiam 
adhuc  confperfum  ,  vel  tantifper  fedatum  ;  quod 
quidem  multo  perfedtius  erit  oleo  recenti  ,  cujus 
feces  nondum  ad  ima  defeenderint ,  fedadhuc,  cum 
ipfa  olei  fubftantia  circumvolvuntur.  Olei  igitur 
onjphacini  illud  perfedtius  erit,  quod  tantifper  an¬ 
tiquatum  fuerit ,  &  annum  non  excefferit.  quod 
idem  fentiendum  eft  de  oleo  non  omphacino  ,  ex 
baccis  olivarum  jam  maturis  expreflo.  tantifper  enim 
antiquatum  oleum ,  recens  profedto  puritate ,  atque 
dulcore  excedit. 

His  de  oleo  confideratis ,  videamus  quale  oleum  , 
hanc  fandti  unguenti  Confecrationis  compofitionem , 
cum  aromatibus ,  ex  Dei  praeferipto  ingredi  debuifi 
fet.  quamvis  enim  oleum  ,  una  cum  aromatibus, 
unguentorum  compofitionem  ingrediendo  quodam¬ 
modo  corrumperet  ;  quamobrem  Virgil.  lib.  5. 
Georg.  agens  de  {implicitate  vitae  rufticanae  ,  de- 
que  agricolarum  felicitate,  fimulque  etiam  urbanos 
abufus  in  veftibus  pretiofis ,  ac  ufu  unguentorum 
damnans,  inquit; 


Alba  nec  Affrio  fucatur  lana  veneno , 
Nec  Cafia  liquidi  corrumpitur  uf  u  olivi . 


D 


E 


Ea  vero  de  ratione  Commentatores  obfervaruntji 
didum  fuifle  a  Poeta,  corrumpi  oleum  Cafia:  quia 
oleum,  dum  eft  in  fua  fimplici  natura ,  plurimi  eft 
ufus  ad  varia  medicamenta  pro  varietate  morborum  ; 
quas  tamen  perfediones  omnes  ,  cum  unguentum 
componit  ,  &  aromatibus  jungitur  ,  eafdem  oleum 
perdere  perfpicuum  eft  :  nec  illius  ufus  tunc  alius 
erit ,  quam  ille  ,  ad  quem  unguentum  defervit. 
Erat  tamen  perneceffarius  ifte  olei  ufus  in  unguentis, 
quia  ubi  plurima  concurriffent  aromata  ,  fine  oleo 
haud  commifceri  poterant  ;  &  ideo  ad  hanc  fandi 
unguenti  compofitionem  ,  non  folum  aromata  dignifi- 
fima ,  fed  etiam  oleum  praeftantiftimum  ,  ex  Dei 
praeferipto  fumenda  praecipiuntur.  Quamobrem  non 
aliud  profedo,  quam  omphacinum,-  cum  iftud  ex¬ 
teris  perfedtius  fit.  illudque  nec  nimis  recens,  nec 
nimis  antiquatum  erit  accipiendum  ;  fed  cujus  jam 
quieviffent  feces,  quia  hoc  defecatum  dicebatur, 
non  illud.  Exprimendum  vero  hoc  oleum  ompha¬ 
cinum  erat,  cx  baccis  oliva:  fativae,  non  fylveftris: 
hoc  enim  fuiflet  imperfedius  illo.  &  quia  lotum, 
illotum  perfedione  excedit;  nifi  illotum  naturaliter 
ex  fe  adeo  clarum,  lucidumque  fuiflet,  ut  nulla  a- 
blutione  indigeret  ;  proculdubio  ad  parandum  hoc 
facrum  unguentum,  lotum  oleum  accipiendum fuif. 
fet ;  ubi  lotione  oleum  indiguiflet.  Lotum ,  inquam, 
nonrolacea,  aut  aquis  aliquo  aromate  praeparatis,  fed 
pura  aqua  abluendum  fuiflet  :  quia  haec  cum  non 
fit  levis  uti  ftillatitia  ,  oleoque  ratione  gravita¬ 
tis  opponatur  ,  eidem  commifceri  nequibat  ;  ac 
propterea  oleum  nobis  purum  ac  lucidum  ,  natura¬ 
lis  aqua  lotio  exhibebit,  hocque  oleo  puro ,  aroma¬ 
tibus  ex  Dei  praeferipto  commixto,  fandi  unguefrti 
compofitio  praeparabitur. 

Aliena  vero  a  facris  oraculis  docere  ne  Videamur; 
aut  quae  facris  Scripturis  comprobari  non  valeant; 
loca  fingula  unde  haec  claro  argumento  colligere 
poflumus  ,  expendantur :  primumque  fumatur  ex 
cap.  25.  Exodi ,  ubi  Deus  Moyfi  praecepit,  ut  filios 
Ifrael  primitias  Deo  offerre  jubeat ;  <k  explicans 
quaenam  rerum  genera  Deo  grata  forent,  quaeque 
tunc  fibi  offerri  vellet  j  olei  cum  reliquis  ad  lumi- 
naria  concinnanda  meminit,  de  quo  fpecialiter  agens 
cap.  ij.  inquit :  Pracipe  filiis  Ifrael,  ut  afferant  tibi 
Z  %  oleum 


358  SACRORVM  ElJEOCHRISMAT£1N.  359 


oleum  de  arboribus  olivarum ,  punjfimum ,  piloque  con- 
tufum  ,  ut  ardeat  lucerna.  Quem  quidem  Jocum 
jam  lib.  i.  cap.  18.  cum  de  oleo  candelabri  agere¬ 
mus,  pro  viribus  illuftravimus.  Quod  autem  idem 
omnino  oleum  ad  luminaria,  &  ad  unguentum  prae¬ 
parandum  adhiberi  debuiflet  cap.  gy.  Exodi  textus 
aperuit ;  ubi  de  his  quae  oblata  fuerant  a  Principi¬ 
bus  populi  ,  &  Patriarchis  tribuum  lfraeliticarum 
agitur.  Quas  quidem  obtulifle  oleum  ad  luminaria 
concinnanda,  &  ad  praeparandum  unguentum ,  fa- 
cer  ipfe  textus  prodidit,  dicens.  Principes  vero^ob- 
tulerunt  lapides  onychinos ,  &  gemmas  adfuperhumerale , 
&  rationale ,  aromataque ,  &  oleum  ad  luminaria  con¬ 
cinnanda  ,  &  ad  praparandum  unguentum.  Oleo  ergo 
cujus  ulus  erat  ad  luminaria  ,  eodem  omnino  ad 
componendum  unguentum  ,  uti  Ifraelitae  teneban¬ 
tur.  Ouamobrem  quae  ibi  a  nobis  dicta  fuere,  huc 
transferenda  erunt :  fatis  enim  in  loco  a  nobis  rela¬ 
to  ex  cap.  27.  Exodi  puritas,  ac  perfectio  olei, 
quod  huic  unguento  adhibendum  fuit ,  exprelfa  ha¬ 
bentur.  Licet  enim  nihil  de  oleo  hujus,  vel  illius 
generis  cap.  go.  Exodi,  in  quo  de  compofitione  hu¬ 
jus  fieri  unguenti  agitur  ,  tacite  tamen  hoc  indi- 
gitatur  i  ubi  de  puritate  olei  ad  facras  lucernas  ler- 
mo  eft. 


A 


CAP.  XIV. 


c 


Myftica  compofitio  aromatum ,  quibus  facrum 
oleum  Confecrationis  parabatur. 


Ad  locum  Exodi  30.  Sume  tibi  aromata  prima  myr- 
rha ,  &  eleda  quingentos  ficlos ,  &  cinnamomi  me¬ 
dium  ,  idefi  ,  ducentos  quinquaginta  ficlos ,  calami 
fimiliter  ducentos  quinquaginta  ,  cafia  autem  quin¬ 
gentos  ficlos  in  pondere  S and u ani  ,  olei  de  olive¬ 
tis  menfuram  Hin  i  faciesque  unchonis  oleum  [anc¬ 
tum  ,  unguentum  compofitum  opere  unguentarii.  &  L) 
ad  alia. 


EST  do£trina  fanctiffimi  Patris  mei  Auguftini 
lib.  3.  de  do6tr.  Chrilt.  cap.  9.  inter  ligna, 
quae  ultra  feipla,  alterius  etiam  rei  notitiam  in 
animis  noftris  gignunt  i  praeter  illa  ,  quae  ab 
hominibus,  &  etiam  a  natura  conftituta  funt:  pari¬ 
ter  alia  quaedam  figna  efle,  divinitus  quidem  inftitu- 
ta  ,  quae  praeter  fpeciem  ,  quam  fenlibus  ingerunt, 
reique  notitiam  ,  quam  ex  fua  natura  praeftant,  alte¬ 
rius  quoque  fupernaturalis  doni  cognitionem  tra¬ 
dunt:  haec  vero  figna,  non  folum  nobis  Chriftianae 
Religionis  fcctatonbus  per  Dei  filium,  e  coelo  funt 
allata;  fed  etiam  populo  Ifraelitico  per  Moyfis  mi- 
nifterium  ,  divina  bonitate  tradita  fuere.  Ea  vero  vis 
eft,  atque  conditio  lignorum,  quae  a  Deo  immedia¬ 
te  funt  inftituta;  ut  non  folum  fignificcnt,  fed  etiam 
efficiant  quod  fignificant.  Quamvis  igitur  apud 
Theologos  fub  judice  lis  fit,  an  facramenta  veteris 
legis  efficerent  gratiam  ,  necne ;  ut  videre  eft  apud 
D.  Thom.  illiusque  commentatores  3.  par.  quaeft. 
62.  fanior  tamen  lententia  eft ,  me  judice,  quae  fa¬ 
cramenta  veteris  legis  contuliffe  gratiam  ex  opere 
operato  negat  ;  ut  eft  apud  Suarez  g.  par.  tomo  3. 
difp.  10.  fe£t.  1.  &  2.  Cujus  negationis  ratio  eft 
in  promptu;  quia  nimirum  illa  facramenta ,  gratiam 
non  continebant :  cum  nondum  elfet  folutum  pre¬ 
tium  noltrae  Redemptionis  j  per  quod  Deus  gratiae 
debitor  conftituitur.  in  Circumcifione  ,  &  in  aliis 
facramentis,  faltem  gratia,  per  fidem  venturi  Mef- 
flae  alicui  conceffa  augebatur ,  ut  Suarez  ibidem  fe£t. 
3.  concedit:  atque  propterea  faltem ,  modo  quodam 
improprio  ,  affirmare  pofliimus  facramenta  illa  vete- 


E 


F 


ris  legis,  habuiffe  vim  effectivam  gratiae;  quia  per 
fidem  Chrilti  venturi,  illis  gratia  concedebatur: 
quamobrem  de  circumcifione  feribens  Paul.adRom. 
4.  qua:  data  fuit  Abrahae  inquit  :  Etfignum  accepit 
circumcifionis ,  fignaculum  jufiitu  fidei,  nimirum  julti- 
ficationis.  ut  agnofeerent  homines  ,  inquit  Augullinus 
lib.  2.  de  nupt.  &  concupifc.  cap.  12.  ex  figno  hocy 
fe  juftifican ,  fide  Chrifii  venturi ,  non  operibus.  Quod 
idem  de  reliquis  facramentis  veteris  legis  dicendum 
erit  ex  do£trina  S.  Bgnavent.  in  4.  dift.  1.  art.  1. 
quaeft.  7.  Sandta  igitur  haec  Sacerdotalis  undrio  ex 
meritis  Chrilti  venturi ,  Sacerdotibus  digne  illam  in 
veteri  lege  fulcipientibus ,  gratiam  vel  contuliffe, 
vel  faltem  eamdem  auxifle  ,  credendum  erit,  nam 
facer  quoque  textus  ,  in  illo  capite  ,  non  obfcure 
id  aperuit  cum  ait  Exodi  go.  Aaron  &  filios  ejus  un¬ 
ges  ,  fanthficabisque  eos ,  ut  facer  dot  10  fungantur  mihi . 
Eft  enim  landtificare,  gratum  aliquem  reddere  fum- 
mo,  &  omnipotenti  Deo. 

Nec  te  deterreat  ,  precor,  amice ledor;  quodu- 
no  ,  &  eodem  oleo  fando,  utenfilia  etiam  taberna¬ 
culi  confecranda  effent ;  quae  proculdubio  ,  fandi- 
tatis ,  ac  gratiae  omnino  expertia  funt ;  nec  aliqua 
ratione  fandificationis  gratiae  capacia  fieri  poliunt. 
Etenim  oleo  lando  ea  liniebantur,  non  quidem  ut 
gratiam  ,  five  fanditatem  reciperent;  fed  ut  homi¬ 
nes  admonerentur  in  illorum  undione  ;  ex  ufu 
illorum  Deum  placari,  &  gratiam  recipi  ab  his,  qui 
digne  illis  utenfilibus  uterentur,  quamobrem  in 
eodem  capitulo  ,  cum  de  utenfilibus  facris  egifler 
Deus  ,  ftatim  fubintulit  ,  qui  tetigerit  ea  fandifi- 
cabitur. 

Verum  in  praeparatione  unguenti  confecrationis, 
nihil  de  ponderibus ,  &  menfuris  illorum  tradidit 
Deus;  fed  folius  olei  menfuram  aperuit;  de  qua  nul¬ 
lus  ambigendi  locus  relinquitur.  Cum  igiturreliquo- 
rum  aromatum  pondera,  &  menfura,  in  compo- 
fitione  facri  hujus  unguenti  perquirenda ,  inveftigan- 
daque  nobis  ex  munere  fint,  juxta  regulas  unguen¬ 
tariae  artis  procedendum  erit:  quae  in  componendis 
medicamentis ,  eam  fervat  methodum  ,  ut  bafim 
prout  finis  intenti  exigentia  pofeit,  primum  confti- 
tuat ;  dehinc  alia  adhibeat  aromata,  quae  bafim  ad 
finem  intentum,  adjuvare  valeant;  vel  etiam  aroma¬ 
tis,  quod  pro  bafi  conftitutum  fuit,  vires  corrigere, 
ac  moderari  polfint ,  fi  finis  intentus  quoquo  modo 
impediretur,  denique  alia  etiam  aromatibus  adjungi 
confueverunt,  quas  ratione  fubtilioris  naturae,  vir¬ 
tutes  medicamentorum  in  fe  recipiendo  ,  illas 
pro  voto  artificis  temperarent ,  corrigerent ,  atque 
dirigerent  :  cujus  excipientis  locus ,  in  hac  noftra 
facri  unguenti  compofitione ,  oleo  committitur;  cu¬ 
jus  quantitatem  ad  unius  Hin  menfuram,  Deus  un¬ 
guenti  artifex  ftatuit. 

Eft  autem  Hin  ,  menfura  quaedam  liquidorum  , 
antiqua  in  facris  litteris,  quae  duodecim  loghim  con¬ 
tinebat  ;  fed  quaenam  menfura  elfet  logh  ;  quam  li¬ 
quidi  humoris  quantitatem  contineret;  apud  aucto¬ 
res  non  fatis  pro  comperto  habetur,  nam  ian&us 
Hieronymus,  non  folum  poenitentiae ,  fed  etiam  fa- 
rarum  litterarum  fplendidiflimum  Ecclefiac  lumen; 
quoties  in  facris  Litteris  in  hebraico  textu  ^  logh 
legitur;  toties  ipfe  fextarium  interpretatur.  At  fex- 
tarius  juxta  do<5trinam  Fratris  Ferdinandi  dc  Efca- 
lante  lib.  7.  clypei  eo ncion.  cap.  25.  viginti  uncias 
menfurales  continebat;  quae  decem  ,  &  o£to  uncia¬ 
rum  pondus  attingunt:  quae  quidem  decem,  &  o6to 
unciae,  Hifpanicam  libram  habent,  quamobrem  fex- 
tarius  Hieronymi,  idem  erit  cum  Hilpanico  quarti- 
glio  ;  quam  menfuram  ,  olei  libram  continere  certiff- 
fimum  eft.  quae  do&rina  cum  communi  Doftorum 
fententia  ftat ,  quae  idem  in  liquidis  ^  logh  putat, 
atque  libram.  Et  licet  alii  fint ,  qui  fubtilius  com- 

menfu- 


360  M  Y  R  O  T  H 

menfurantes logh  tantam  liquidi  humoris  quanti¬ 
tatem  continere  dicant;  quanta  lex  ovorum  cortici¬ 
bus  contineretur ,  parum  noltra  interell.  nam  cum 
unico  ovi  cortici  duae  liquidorum  uncis  tribuantur  3 
fex  ovorum  corticibus,  unicam  Italicam  libram  olei 
contineri  certiffime  conflat,  quamobrem  unicus  hin , 
qui  duodecim  continet  logh  >  duodecim  olei  libras 
continebit,  qua  olei  quantitate  ,  imbibenda  ,  com- 
mifcendaque  erant  ,  ex  Dei  praefcripto  ,  aromata 
omnia  ad  componendum  facrum  Confecrationis 
oleum.  Aromata  autem  in  difficultate  funt  maxima  , 
cum  nihil  in  facro  textu,  de  eorum  ponderibus,  & 
menfuris  egerit  Deus:  fed  tantum  pecuniae,  ac  pre¬ 
tii  meminerit,  quo  emenda  fuerant  ;  incertum  vero 
fit  ejus  statis  aromatum  pretium  3  quamobrem,  divi¬ 
nandum  erit,  ut  ita  loquar,  in  aromatum  pondere 
inveftigando :  in  compofitione  hujus  unguenti.  Sume 
tibi ,  inquit  Deus,  mjrrha  eletla  quingentos  ficlos,  quas 
de  myrrha  elediffima  Itade  appellata  ,  intelligenda 
fore ,  jam  docuimus,  de  cujus  pretio  ex  Plin.  lib. 
12.  cap.  1  5.  ibidem  diximus. 

Cum  autem  in  medicamentis  compofitis  ,  illud 
bafis,  &  fundamenti  nomen  fortiatur ,  quod  primo, 
per  fe  finem  intentum  ab  artifice  componente  ref- 
picit;  in  facra  hujus  unguenti  compofitione ,  bafis, 
&  fundamentum  ut  aperiatur;  finem  tam  internum, 
quam  externum  a  Deo  Opt.  Max.  intentum,  inve- 
ltigare  cogimur,  etenim  fi  finem  primarium,  facrs 
hujus  undionis  quaeramus;  Sacerdotumque  fanctifi- 
cationem,  per  infufionem  gratis,  vel  ejufdem quo¬ 
que  augmentum  dixerimus, a  fcopo,  me  judice, non 
aberrabimus:  nam  facer  textus  fatis  id  aperuit,  tum 
dicendo:  unges  Aaron  ,  &  filios  ejus ,  fanclificabifque 
cos:  tum  in  illis  aliis  verbis,  faetefque  undionis  oleum 
Cantium.  Cum  igitur  illorum  fandificationem  medi¬ 
taretur  Deus,  odoratam  quoque  compofitionem  me¬ 
ditatum  fuiffe ,  textus  ipfe  aperuit  fubinferens :  un¬ 
guentum  (fupple  facies)  compojitum  opere  unguentarii. 
Ne  obiter,  qusfo  amice  ledor,  vocabulum  unguen¬ 
tum  percurratur  ,  fed  qusratur  quid  fit.  e(l  autem 
unguentum  unguinofum  odoramentum ,  ut  ait  Fernel. 
vir  dodiffimus  lib.  4.  method  meden.  cap.  19.  ideo 
enim  aromata  odorata  oleo  commifcentur ;  utoleum 
vim  odoratam  excipiat,  nam  hsc  audore  Fernel. 
ibid.  cap.  7.  non  modo  obledant;  fed  &  corrobo¬ 
rant  ,  &  corporis  fpiritus  vehementer  reficiunt; 
animumque  exhilarant,  ut  fpiritus  igitur  Sacerdotum 
reficeretur  etiam  ad  res  fupernaturales ,  exhilarare- 
turque  ad  ferviendum  Deo  in  Istitia;  hincodoratio- 
ra  ,  &  digniora  aromata,  quale  ell  ftades ,  pro  fa- 
cri  hujus  unguenti  compofitione,  fumenda  prscepit 
Deus. 

Verum  ad  gratis  infufionem,  vel  augmentum  re¬ 
vertamur  3  quam  primo  ,  &  per  fe  a  Deo  intentam 
luilfe  diximus  ;  qusque  fine  fide,  omnino  negatu^ 
juxta  dodnnam  Apoftoli  ,  Sine  fide  impofiibile  efl pla¬ 
cere  Deo.  quia  vero  tanta  fidei  claritate  Summi  Sacer¬ 
dotis  animus ,  aliorumque  etiam  minorum  Sacerdo¬ 
tum  mentes  illuftrari  debuere  ,  ut  quodammodo  An¬ 
gelos  squarent  ,  juxta  illud  Malach.  2.  dicentis : 
Labia  Sacerdotis  cuft  odient  fcientiam  ,  &  legem  ex  ore 
ejus  requirent  ,  quia  Angelus  Domini  exercituum  ejl  j 
idcirco  myrrha  pretiofiffima  &  digniffima ,  bafis  , 
ac  fundamentum  hujus  unguenti  Confecrationis  te¬ 
nere  debuit  ;  qus  fuo  odore  cerebrum  recreat  ,  fu- 
pervacuos  humores  abllergit  ,  8c  abforbet ;  audore 
Fernel.  lib.  y.  cap.  19.  cumque  ,  ut  idem  audor  tra¬ 
dit  lib.  19.  cap.  12.  cum  amaritudine  fumma  ,  te¬ 
nuis  fit  fubftantis  ,  potentiffime  extergit ,  albugines 
tollit  ,  caliginem  dilcutit  ,  Sc  Icabritiem  levigat, 
qus  quidem  fiades  conditiones  ,  quam  fint  accom- 
modats  ad  lignificandam  claritatem  fidei  ,  requifi- 
tam  in  Summo  Sacerdote  ,  aliis  facrorum  mini- 


e  c  I  v  m  II. 


361 


I  «b 


C 


ftris ,  nemo  non  videt,  taliter  equidem  ab  omni  lea- 
britie  Sacerdotis  mens  aliena  ,  tanto  etiam  lumine  il- 
luftrata  efle  debet  3  tamque  ab  omni  velamine  ,  aut 
caligine  munda;  ut  fi  quando  dubitatio  aliqua  in  po¬ 
pulis  oriretur  de  dodrina  fidei  ,  pietatis,  ac  religio¬ 
nis  ,  Sacerdotem  Summum  confidendum  juflerit 
Deus.  J 

Verum  quia  charitate  Sacerdos  fervere  debet ,  ut 
muneris  lui  munia  profequi  valeat  3  propterea  cinna¬ 
momum  Deus  myrrhs  addi  juffit.  nam  myrrha  li¬ 
cet  in  ordine  calidorum  fit  ex  Diofcor.  lib.  1.  cap. 
/y%  tamen  eam  non  habet  caloris  copiam  ,  ut  ferve— 
B  at  ,  mfi  aliquo  alio  aromate  juvetur,  inepte  igitur 
latis  Sacerdos  legis ,  &  dodrins  notitiam  aliis  prs- 
llare  poterit  ;  nili  a  fordibus  quoque  cordis  ,  ven¬ 
triculo  purgato  ,  charitatifque  calore  roborato  ;  pri¬ 
mus  iple  legis, £v  pietatis  dodrinam  concoxerit.  Fit 
enim  cinnamomum  calidum  in  tertio  ordine  calido¬ 
rum  ,  &  ex  dodrina  Fernel.  lib.  y.  cap.  21.  putre¬ 
dinem  exforbet,  ad  venena  ell  utile,  excalefacit , 
adflringit ,  roborat  ventriculum  ,  &  concodionem 
juvat,  quamobrem  quam  iltud  aroma  accommoda¬ 
tum  fit  ad  iignificandum  conditiones  requifitas  ,  ad 
Sacci  dotis  munia  ,  res  lpfa  declarat.  Purgare  enim 
illi  expedit  cordis  ventriculum  ,  charitate  ,  divins- 
que  diledionis  ardore  corroborari  3  ut  pietatis  dodri¬ 
nam  libi  divinitus  communicatam  concoquere  valear; 
d  reliquis  quoque  membris  ejufdem  corporis  ,  cu¬ 
jus  ipfe  e  It  caput  ,  communicare  queat  :  ut  fidei  cla- 
litas  per  myrrham  eidem  communicata  ,  cinnamomi 
efficacia  ,  ac  virtute  ferveat. 

Doctrina  autem  lana  ,  in  ventriculo  facerdotalfs 
cordis  minime  concoqueretur  ;  ni  hydrops  ille  vitio¬ 
rum  ,  fuperbis  nimirum  ac  temulentia:,  omnino 
naretur  3  fitifque  rerum  humanarum  ,  honorum  at¬ 
que  dignitatum  inextinguibilis  tolleretur  :  propterea 
aliud  quoque  aroma  ,  quo  illa  fanarentur  adhibere 
necelfe  luit ;  ut  priora  aromata  ,  myrrha  nimirum 
&  cinnamomum  alterius  viribus  juvarentur  :  idcir¬ 
co  calamum  aromaticum  adjungi  Deus  prscepit.  Ea 
enim  eft  calami  aromatici  vis ,  audore  Fernel.  lib.c. 
cap.  24.  ut  leviter  adlliingat  ventriculum  ,  he- 
pai  excalfaciat  ,  atque  roboret ,  hydropemque  fanet, 
divinx  namque  gratis  virtute  ,  confuetudo  peccandi 
ncceflario  fuit  tollenda  ;  qus  eft  hydrops ,  fidei  lu¬ 
men  obnubilans  3  &  cor  ,  tum  a  receptione  ,  tum 
a  concodione  ejufdem  maximopere  impedit :  voluit 
vero  Deus  effedus  hos  divins  gratis  ,  in  Sacerdote 
fignifican  ,  calamo  aromatico  ,  qui  unguentum  hoc 
ingrediebatur. 

Nec  mirum  videri  debet,  Deum  coitum  ,  prs- 
didis  jam  aromatibus  adjunxifle.  non  enim  Sacerdo¬ 
ti  fufficit  3  intelledum  lumine  fidei  illullratum  ha¬ 
bere  ;  ad  cognofcendum  ,  &  penetrandum  divins 
legis  arcana  :  ficuti  nec  etiam  faris  elt  llomachum 
calore  roboratum  ,  ad  legis  divins  dodrinam  ,  & 
pietatis  fcientiam  concoquendam  habere  ;  cor  volun¬ 
tatemque  ardenti  charitate  inflammatam  fervarej  ete- 
nim  adhuc  in  Sacerdote  remanet  defiderandum  ;  ut 
cceleltis  dodrina  ,  divinarum  rerum  foetus  ,  pio- 
rumque  operum  ,  ex  concepta  Dei  ,  &  proximi  di¬ 
lectione  ,  partus  edat  :  quos  edere  minime  poterit , 
mfi  conceperit  ;  ut  autem  tam  conceptum ,  quam 
partum  illum  fibi  gratum  infinuaret  Deus  ;  prsdi- 
dis  aromatibus  coitum  adjungi  juffit.  collus  enim 
audore  Fernel.  lib.  p.  cap.  V  impurum  uterum™! 
purgat  ,  tum  potu  ,  tum  iuffitu  ,  £c  ad  concipien¬ 
dum  maxime  juvat.  Volebat  igitur  bonus  Deus, 
faci  a  hac  undione  ,  Sacerdotis  intelledum  fide  illu¬ 
minatum  ,  fignificare  3  charitate  &  gratia  inflam¬ 
mare  ,  atque  landificare  :  &  demum  ad  pia  opera 
edenda  potiihmum  prsparare  ;  volebat  demum  Sa¬ 
cerdotum  munera  aperire  ;  prsftantiffim  iique  illis 
^  3  aro- 


D 


SACRORVM  EiiEOCHRISMATnN. 

quales  virtutes  in  ipfis  ,  ipfe  defidera-  A 


362 

aromatibus 
ret  infinuare. 

Miraberis  fortafle  Ledor  ,  maximam  horum  aro¬ 
matum  calliditatem  ,  quodque  quatuor  communes 
medicamentorum  gradus  caloris  ,  excedeie  videatui; 
quamobrem  regulas  ex  praefcripto  artis  unguentaria, 
tranfgreflam  efle  hanc  compofitionem  videatur.  Sa¬ 
cerdotum  dignitas  intueatur  quaefo  qualis  ,  ac  quan¬ 
ta  debeat  efle.  de  rebus  Fidei  cognitio  in  Sacerdoti¬ 
bus  contempletur,  de  his  enim  dicebat  Petrus  ,  Pa¬ 
rati  efie  debemus  ,  rationem  reddere  ejus  ,  qua  in  nobis 
eft  fidei ,  &  fpei.  conflderetur  quanta  in  Deum  ,  & 
proximum  charitate  fervere  ,  Sacerdotis  pedtus  de¬ 
beat.  quamobrem  Paul,  ad  Timoth.  in  cap.  6.  dice¬ 
bat  ,  fetiare  jufiitiam  ,  pietatem  ,  fidem  ,  chantatem  , 
patientiam  ,  manfuetudmem  ,  &c.  perpendatque  Le- 
dtorquos  pietatis  foetus  Sacerdos  edere  debeat.  Paul, 
enim  ad  Titum  cap.  2.  de  hoc  dicebat  :  In  omnibus 
te  ipfum  prabe  exemplum  bonorum  operum  ,  in  dottrwa, 
in  integritate  ,  in  gravitate  ,  verbum  fanum  ,  &  irre- 
prehenfibile  :  ut  is  qui  ex  adverfo  efi  vereatur ,  nihil  ha¬ 
bens  malum  dicere  de  nobis.  Haec  omnia  fi  mente  re¬ 
volvantur  ,  amice  ledtor  ,  animoque  a  nobis  Sacer¬ 
dotibus  agitentur  ;  fummam  calliditatem  ,  excellen¬ 
tiamque  facri  hujus  unguenti  nequaquam  admirabi¬ 
mur  ;  quin  potius  aperte  cognofcemus  ,  quid  Deus 
in  his  aromatibus  fignificare  voluerit ;  &  divini  pla¬ 
citi  intentum  aflequemur.  Sacerdotem  nimirum  te¬ 
neri  ,  in  omnibus  perfectionibus  ,  atque  virtutibus  , 
communem  ,  vulgaremque  terminum  tranfcendere , 
communefque  fandtitatis  limites  excedere  ,  ni  mu¬ 
neri  lacerdotali  deefle  velit  :  juxta  dodtrinam  Augu- 
ltini  in  regula  ,  quanto  quis  in  loco  fupenori  ,  tanto  m 
periculo  majori  ver  fatur.  Dilcant  Sacerdotes  timere  , 
&  certo  fciant  fe  acrius  a  Deo  puniendos  ,  fi  pecca¬ 
verint.  id  enim  ftatim  poli  undtionem  ,  filiorum 
Aaron  ,  Nabal  ,  &  Abiu  Deus  aperuit  ,  cum  enim 
proprio  incumberent  minifteno  ,  parumque  defecif- 
fent ;  illico  egrefliis  ignis  a  Domino,  eofdem  repen¬ 
tina  morte  muldlavit.  Cur  vero  adeo  in  amicos  fae- 
vierit  Deus  ,  teftatus  eft:  ,  dicens  :  SanEhficabor  in 
his  ,  qui  appropinquant  mihi,  utinam  aliorum  ruina 
edodti ,  noltrae  faiuti  confulamus. 


363 


B 


D 


CAP.  XV. 

Compofitio  facri  Confecrationis  olei  do¬ 
cetur. 

Ad  locum  Exodi  30.  Sume  tibi  aromata  prima  myrrha. 
&  elebhz  quingentos  ficlos  ,  &  cinnamomi  medium  , 
id  efi  ,  ducentos  quinquaginta  ficlos  ,  ealami  fimiliter 
ducentos  quinquaginta  ,  cafia  autem  quingentos  ficlos 
in  pondere  Sanduani ,  olei  de  olivetis  menfuram  Hin i 
faciesque  unblionis  oleum  fandum  ,  unguentum  com- 
pofitum  opere  unguentarii. 

POndera  aromatum  ,  quae  facrum  Confecra¬ 
tionis  oleum  ingrediuntur  ,  nihil  expendere 
profuiflet ,  nifi  ad  artem  unguentariam  ,  htec 
ipfa  redigerentur,  fic  enim  omnibus  numeris  com¬ 
pleta  ,  ablolutaque  divinae  undtionis,  noftrique Con¬ 
fecrationis  olei  cognitio  praeftabitur.  hanc  ipfemet 
hujus  Compofitioms  Artifex  fummus ,  in  facro  tex¬ 
tu  breviflimis  verbis  praeclare  infinuavit  ,  loco  jam 
faepe  citato  ,  dicens  :  Faciesque  undionis  oleum  fan¬ 
dum  ,  unguentum  compofitum  opere  unguentarii.  Ex 
quibus  perfpicuum  eft  ,  quid  ,  &  qua  etiam  arte  , 
facrum  hoc  oleum  componendum  eflet.  quamobrem 
ex  regulis  aromatanae  ,  five  unguentariae  artis  ,  fa¬ 
cri  hujus  unguenti  componendi  methodum  expifeari 
lentabimus. 


E 


F 


Verum  ne  aliquid  intaCtum  relinquatur  ;  quod  ad 
hujus  facri  olei  exaCtam  cognitionem  ,  quoquomo- 
do  nos  conducere  poflit  \  cum  duo  habeantur  voca¬ 
bula  in  hebraico  exemplari  ,  quibus  componendum 
aperitur  l?5?  fcemen  ,  nimirum  &  illud  aliud  np^  ro- 
qach  ;  &  priori  fignificetur  oleum  ,  pofteriori  vero 
compofitio  odorata  ;  perfpicuum  ex  his  eft  ,  com¬ 
ponendum  ex  his  odoratum  quemdam  liquorem  , 
non  quidem  infpiflatum,  fed  fluentum  ad  inftarolei; 
quem  unguentum  appellavit  lacer  nofter  Interpres, 
quamobrem  ut  rei  notitia  habeatur  ,  unguenti  voca¬ 
bulum  ,  quali  ab  ovo  eruendum  erit.  Unguento¬ 
rum  itaque  fignificatio  fi  hac  noftra  ex  retate  atten¬ 
datur  ;  medicamenta  ex  variis  aromatibus  ,  herbis  , 
prsefertimque  oleis  condita  appellari  confuevifle ,  cer- 
tiflime  conftat.  quas  unguenta  a  Medicis  ,  ac  Chi¬ 
rurgis  ad  medendum  humana  corpora  inftituta  ;  di- 
verlitatem  nominum  fortiuntur  ,  a  diverfitate  ,  ac 
varia  vulnerum  ,  atque  infirmitatum  natura  ;  quae 
unguentis  ipfis  tollenda  ,  atque  medenda  erunt, 
quamvis  fi  rebus  nomina  refpondere  debeant  ;  haec 
medicamenta  ,  ut  praeclare  Gafpar.  Bauhin.  in  cap. 
41.  lib.  1.  Diofcorid.  obfervavit  ;  potius  myrrho- 
copa  ,  quam  unguenta  dicenda  fuiflent. 

Antiquitus  autem  ,  ut  teftis  eft  Diofcor.  loco  ci¬ 
tato  ,  Galen.  lib.  6.  fimplic.  medicam.  &  Mat- 
thiol.  in  cap.  41.  lib.  1.  Diolc.  unguenti  vocabulo  , 
olea  aromatibus  condita  appellabantur  ,  quibus  cor¬ 
pora  irrigabantur  ;  ut  eorum  odore  vires  animales 
recrearentur  ,  ficuti  etiam  nos  in  primo  noftro  My- 
rothecio  diximus.  Licet  verius  rigorofo  vocabulo  , 
quae  ex  folis  aromatum  luccis  condiebantur  compofi- 
ta  ;  unguenta  proprie  ,  rigoroseque  appellarentur  ; 
quas  nimirum  ex  arborum  fruCtibus,  aut  diverfarum 
herbarum  feminibus  ,  aut  ftirpium  relinis  ,  aut  alia 
re  hujusmodi  in  oleaginofum  liquorem  extraheban¬ 
tur  ;  vel  aromatibus,  odoris  gratia  ,  condiebantur: 
in  qua  fignificatione,  etiam  juxta  vetus  unguentariae 
artis  inftitutum  ,  nos  quoque  de  oleo  facro  Confe¬ 
crationis  loquimur  in  praefens,  unguentumque  illud, 
oleum  dicimus  ;  in  quo  odoris  gratia  aromata  imbi- 
bita  fuerint,  in  quo  pariter  fenfu  intelligendus  eft 
textus  facer  j  quoties  unguenti  nomine  ,  de  facro- 
1'anCta  hac  compofitione  ,  ad  facerdotalem  un&io- 
nem  ,  facrorumque  utenfilium  conlecrationem  me¬ 
minerit. 

Methodus  hujus  compofitionis  ,  ex  unguentaria 
arte  ,  juxta  illius  regulas  ,  aromatibus  primo  prae¬ 
paratis  ,  petenda  erit,  quamobrem  cum  ftacte  ,  feu 
myrrha  primo  lefe  offerat ,  tamquam  bafis  ,  funda¬ 
mentumque  facrae  hujus  compofitionis  ;  dubitandi 
locum  praeftabit ,  olei  myrrhae  diverfa  apparandi  me¬ 
thodus.  ficcatis  namque  gallinarum  ovis  ,  &  eo  uf- 
que  jam  decoCtis  ,  quoufque  duritiem  contrahant;  fi 
mox  per  medium  fcifla  ,  vitellisque  extraCtis  ,  loca 
media  Se  vacua  ,  ftaCte  ,  feu  myrrha  pulverizata  re¬ 
pleantur  }  fta&e  ipfa ,  feu  myrrha  in  oleum  lique- 
fcit  j  qui  liquor  myrrhae  oleum  dici  confuevit.  Li- 
quefeet  vero  myrrha  ,  ovis  ipfis  humido  in  loco  fer¬ 
vatis.  Eft  &  alia  hujus  olei  parandi  methodus  ; 
myrrha  nimirum  ,  five  ftaCte  pulverizata  ,  atque  in 
oleum  infufa  ad  malagma  conlpiffandum.  exhocenim 
malagmate,  fi  humor  exprimatur;  oleum  quod  myr¬ 
rhae  ,  five  ftadtes  dici  ab  aliquibus  confuevit ;  pro- 
culdubio  exfudabit.  Olea  enim  quae  aromatibus  , 
herbis  ,  aut  aliis  rebus  componuntur  :  vel  exprefli- 
one  ,  vel  ignis  concodlione  parantur  ;  aut  folius  So¬ 
lis  calore  extrahuntur  >  quae  quidem  olea  ,  infolata 
appellari  mos  fuit,  parantur  autem  haec  olea  infolata 
florum,  aut  germinum,  furculorum,  radicum, aro¬ 
matum  ,  &  aliorum  hujus  generis  infufione  in  ole¬ 
um  ,  qiiod  per  aliquod  temporis  Ipatium  ,  in  Sole 
dtmifliim  fuerit,  Myrrha:  quoque  oleum  aliquando 

hac 


3  64  MyROTHECIVM.  II.  36$ 


hac  ratione  parari,  audior  eft  Diofcor.  lib.  i.  cap. 
51.  in  compofitione  olei  Sufini  ,  &  cap.  fi.  cum 
de  oleoNarciffino  ageret,  &  cap.  61.  fcribens  corn- 
politionem  olei  Mendefini.  Aliquando  myrrha  pul- 
verizata  ,  vino  imbibenda  fuit  ,  ad  parandum  ole¬ 
um  j  quemadmodum  in  compofitione  olei  Cyprini 
contingit,  ut  ex  eodem  cap.  54.  &  yy.  confiat  de 
oleo  Irino  agente.  Adhibebatur  vero  vinum  ad  vafa 
illinienda,  in  quibus  unguenta  concoquebantur  ,  £c 
illa  olea  ebulliebant.  Mei  quoque  ex  praefcripto  ar¬ 
tis  addebatur  j  ut  ab  aromatum  pulveribus  commix¬ 
tis  ,  atque  in  offulas  divifis  ,  oleum  extraheretur,  id 
accepimus  loco  cit.  cap.  65.  cum  de  oleo  cinnamo¬ 
mino  agitur.  &  cap.  yy.  ubi  de  oleo  amaracino  fer- 
mo  eft.  Cum  igitur  multipliciter  ,  oleum  myrrhas 
parari  pollet  ,  inquirendum  fub  judice  remanet  , 
quaenam  fervaretur  methodus  in  hac  facri  unguenti 
compofitione.  Dicimus  igitur  ,  ut  compofitionis 
methodus  ,  quantum  fieri  poteft  ,  perfpicua  fiat , 
omnifque  ambiguitas  evanefcat ,  oleum  myrrhaejam 
in  albuminibus  ovorum  liquefadtae  ,  ab  hac  facri  un¬ 
guenti  compofitione  omnino  arcendum.  Nam  divi¬ 
no  praecepto  ftatuitur  ,  myrrham  ad  facri  unguenti 
compofitionem  ,  accipi  debere  ,  non  oleum  myr- 
rhae  ;  quale  illa  liquefadtio  communiter  appellari  fo- 
let.  Nec  etiam  arbitror  myrrham  fuifle  pulverizan- 
dam  ,  atque  meile  redigendam  in  offulas ,  ut  his  in ; 
oleum  injedlis  ,  oleum  fic  aromatizatum  extrahere¬ 
tur.  nam  mei  a  facris  a  Deo  praefcriptis  ,  omnino 
prohibebatur,  quod  etiam  de  vino  afferendum  cen- 
feo  j  quod  vinum  non  necefiario  ,  horum  unguen¬ 
torum  compofitionem  ingrederetur.  Nam  fi  Deus, 
mei ,  aut  vinum  ,  ad  hujus  unguenti  compofitionem 
adhiberi  voluifiet  ;  utique  quemadmodum  olei ,  & 
aliorum  ,  quae  hanc  facri  unguenti  compofitionem 
ingrediuntur  ,  illa  quoque  expreflilfet.  nam  ,  me  ju¬ 
dice  ,  fatis  nequaquam  fuiffet  dicere  ,  unguentum 
iftud  arte  unguentarii  componendum  fore ;  fic  enim 
libertati  artificis  relinquebatur  ,  vino  ,  meile ,  oleo¬ 
que  uti,  aut  non  uti  :  quia  ut  diximus,  nec  vinum, 
nec  mei  omnino  ,  nec  oleum  olivarum  necefiario  re¬ 
quirebantur.  potuiflet  enim  oleo  ,  ex  myrrha  prius 
extradlo  ,  huic  addere  reliqua  aromata.  Cum  igi¬ 
tur  fblius  olei  Deus  meminerit  ,  non  mellis  ,  nec 
vini  :  &  haec  ad  regulas  unguentariae  artis,  penden¬ 
da  forent  }  profedlo  excludenda  ab  hac  facri  ungu¬ 
enti  compofitione  mei  ,  vinumque  omnino  fuerunt. 
Solius  igitur  myrrhae  praeftantiffimas  ,  feu  ftadtes  in 
oleo  pulverizatae  ufus  relinquitur  j  ut  oleum  extra- 
dtum  ,  una  cum  aliis  aromatibus  imbiberetur  ;  at¬ 
que  his  ea  ratione  pulverizatis  ,  facrum  unguentum 
componeretur.  Ufus  cinnamomi  inquiratur  ,  quod 
in  ramufculis  haberi ,  jam  fupra  offendimus  ,  cap.  9. 
ramufculorum  vero  ufus ,  in  arte  unguentaria  ,  du¬ 
plex  eft  methodus  ,  nimirum  pulverizatione,  Sctun- 
fione.  Quod  fi  tunfione  aromaticorum  ramufculo¬ 
rum  ufus  fuerit  ,  aqua  aliquantum  perfundebantur  , 
ut  Diofc.  lib.  i.cap.  42.  docet  j  ubi  rofacei  unguen¬ 
ti  compofitionem  aperit  j  deque  junco  odorato  ler- 
monem  habet.  Et  cap.  yy.  compofitionem  unguenti 
irini  docens ,  praeparationemque  ligni  balfami,quod 
rofacei  unguenti  compofitionem  ingrediebatur  j  etiam 
hoc  tundendum  tradit.  Cap.  quoque  yy.  agens  de  un¬ 
guento  Amaracino ,  junco  odorato  ,  &  calamo  aro¬ 
matico  infpiflando,  haec  quoque  ex  ejus  dictis  viden¬ 
tur  tundenda  :  nifi  fortafle  velit  hujufmodi  ligna pul- 
verizanda  fore  j  quod  etiam  alia  methodo  in  ramuf¬ 
culis  odoratis ,  veteres  unguentarii  utebantur  :  praz- 
fertim  cum  Diofcor.  in  hoc  poftremo  loco  doceat  , 
hujufmodi  tunfiones,  eatenus  in  mortario  fieri  debe¬ 
re  ,  quatenus  ea  cribranda  fint.  quod  fieri  nequiret, 
ni  prius  pulverizata  tunfione  ,  vel  lima  illa  ipla  aro¬ 
mata  fuiflent.  «quemadmodum  de  cinnamomo ,  in 


A 


C 


D 


componendo  oleo  Amaracino  cap.  yy.  lib.  1.  Diofc. 
docuit.  Cum  igitur  iftud  aroma  ,  quod  cum  aliis 
in  compofitione  noftri  Confecrationis  olei ,  ad  offas, 
folius  olei  minifterio  ,  conficiendas  fubigendum  fuif- 
fer  ,•  utique  etiam  pulverizandum  j  nam  alias  in  offu¬ 
las  redigi  minime  potuiflet ,  aut  oleo  imbibi. 

Calamus  odoratus  in  genere  cannarum ,  five  arun¬ 
dinum  reponitur  :  propterea  proculdubio  contun¬ 
dendus  ,  ac  frangendus  primo  ,  ficque  fractus  ,  at¬ 
que  contufus  ,  ad  oleum  infpifiandum  ,  eodem  im¬ 
bibendus  fuit.  quemadmodum  Diofcor  cap.  42.  pri¬ 
mi  libri  in  compofitione  olei  rofacei  ,  &  cap.  4 6.  in 
compofitione  olei  telini  docuit,  aliquando  vero,  non 
ftatim  ac  confractus  fuiffet  calamus  oleo  immifeeba- 
tur  ;  fed  antequam  oleo  commifceretur  >  vino  imbi¬ 
bebatur  ,  ut  idem  docet  cap  yi.  agens  de  oleo  Su- 
|fino  ;  &  cap.  yz.  agens  de  oleo  Narciflino  &  cap. 
y 6.  agens  de  oleo  Glaucino.  Sed  quia  ,  ut  jam  di¬ 
ximus,  vinum  ab  hac  unguenti  fancti  compofitione, 
alienum  arbitramur  :  hinc  folius  fradtionis  ,  contu- 
fionifque  calami  aromatici  ulum  ,  in  hac  compofi¬ 
tione  unguenti  admittimus.  quo  fradlo  ,  atque  con- 
tufo  ,  oleo  ipfum  ftatim  imbibendum  arbitror  3  Sc  eo 
infolato  ,  vel  co£to  ,  inde  ab  oleo ,  calamum  odora¬ 
tum  extrahendum  fuifle  cenfeo  j  ut  in  oleo  illo  ca¬ 
lami  aromatici  virtute  relicta  ,  poftmodum  eodem  in 
oleo,  reliqua  aromata  perfunderentur.  Coftum  fi- 
militer  ,  cujus  virtus  in  radice  polita  erat  ,  in  pul¬ 
verem  redigendum  ,  ac  denique  in  offulas  divifum  , 
ex  praefcripto  artis  ,  ad  hujufmodi  unguenta  compo¬ 
nenda  parari  folitum  Diofcor.  cap.  y 6.  audior  eft  : 
Ide  unguento  Glaucino  agens  ,  in  quod  coftum  in¬ 
grediebatur  :  &  cap.  yy'.  agens  de  unguento  Ama¬ 
racino  ,  in  cujus  fimiliter  compofitione  ,  coftum  lo¬ 
cum  habebat,  ratione  tamen  mterdidli  a  Deo  vini , 
&  mellis  ,  a  compofitione  quam  prae  manibus  habe¬ 
mus  ;  potius  cofti  offulte  rejiciendae  erunt  :  nec  co¬ 
ftum  nifi  pulverizatum,  &  oleo  imbibitum  una  cum 
aliis  aromatibus  fimiliter  pulverizatis  ,  compofitio¬ 
nem  hanc  ingredi  potuifle  ,  arbitramur  :  ut  fandlum 
hoc  oleum  Confecrationis  rite  perficeretur. 

Cujus  autem  artis  efiet  hoc  oleum  parare  ,  Deus 
declaravit  ,  dicens,  opere  unguentarii  parari  debere, 
non  quidem  illius  unguentarii  ,  qui  medicamenta  ad 
curandum  vulnera  parat  j  fed  ejus,  qui  aromata  odo¬ 
ris  de  caufa  commifcet  ,  oleaque  odorata  conficit, 
praeclare  hoc  expreflit  textus  hebraicus  his  verbis 
Dj?."1  nnpjyo  npft  roqach  ,  mirqachat  ,  magna- 

feh  roqeach  ,  fcemen.  id  eft  ,  ( fupple  &  facies  illud 
oleum  )  figmentum  pigmentationis  opere  ( id  eft  arte  ) 
pigmentantis  oleum,  vox  enim  hebrasa  ^p-1?  mirqa- 
chat  proprie  fignificat  pigmentationem  naribus  gra¬ 
tam  ,  &  odoratam,  quas  ars  antiquitus  dicebatur 
Myropolica  ;  &  hujus  artis  magifter  Myropola^  cu¬ 
jus  artis  illa  erat  pars  praecipua  ;  ut  odores  compo¬ 
neret  ,  &  unguenta  ad  corpora  recreanda  pnepara- 
ret  :  ut  ex  Plaut.  in  Caff.  liquido  conflat  ,  dum 
ait  : 


Myropolas  follicito  omnes  ,  ubicunque  unguentum 
lepidum. 


Quamobrem  myropolium  ,  unguentaria  taberna 
dicebatur.  Myropolica  itaque  arte  ,  ejusve  regulis, 
ac  prasceptis  ,  hoc  facrum  ,  praeftantiflimum  ,  6c 
odoratiflimum  unguentum  componendum  fuifle, ver- 
F 1  ba  ipfius  facri  textus  indicant. 

Sacrae  igitur  hujus  compolitionis  olei  methodus 
haec  erit ;  ut  fumpto  unico  olei  omphacini  Hin ,  quae 
menfura  olei  libras  duodecim  capiebat  ;  ejus  quidem 
puritatis,  atque  perfedtionis ,  ut  nulla  indigeat  lo¬ 
tione:  prius  aliquantulum  oleum  aromatibus,  ex  re¬ 
gulis  artis  infpiflari  oportebat  ;  ut  paulatim  odores, 
&  aromatum  vim  admitteret  :  propterea  in  id  oleum 

ca- 


3<Jd  SACRORVM  EtiEOCHRISMATHN.  3<$y 


calami  odorati  diligenter  fra&i  ,  &  contufi  primum 
duae  drachmae  immittendae  erunt  ;  fpatioque  aliquo¬ 
rum  dierum  in  oleo  relidto  calamo  ,  donec  in  oleo 
omnino  maceraretur  ;  interim  tamen  laepius  interdiu 
fpathula  aliqua  oleum  cum  calamo  commifcendo,  ut 
tota  fubftantia  ,  &:  virtus  odorata  calami  aromatici  , 
eidem  oleo  communicaretur.  Quibus  rite  peractis, 
ut  totum  hoc  malagma  olei  ,  &  calami  aromatici 
infpiflaretur ,  in  balneo  maris  tantifper  malagma  con¬ 
coquendum  fuit  ,  quoufque  aliquam  modicam  craf- 
fitudinem  oleum  contraheret ;  dein  oleo  colato ,  tota 
ejus  malagmatis  j  oleique  fubftantia  in  vafe  recepta, 
eidem  reliqua  aromata  pulverizata,  diligenterque  cri¬ 
brata  ,  figillatim  commifcenda  erant  :  nimirum  fta- 
£tes  praeftantiffimae  libra  dimidia,  cinnamomi  drach¬ 
mae  unius  quarta  pars  ,  colti  vero  drachmae  tres  fu- i 
merentur  :  oleum  vero  quod  admittere  debuit  odo*- 
res  ,  &  juxta  regulas  artis  in  hac  facri  unguenti 
compofitione  excipiens  appellatur  ,  triplam  ad  mini-; 
rnum  proportionem  ad  totum  compolitum  haberet, 
quod  alii  diligentiores  juxta  regulas  artis  pigmcnta- 
riae  ,  redlius  confiderare  poterunt  ,  horum  aro¬ 
matibus  dotes  praefcribere  :  quibus  in  omnibus  me 


'A 


remitto. 

His  igitur  aromatibus  oleo  infulis ,  malagma  di¬ 
mittendum  fuille  arbitror,  per  aliquod  temporis  fpa- 
tium  ,  vafe  quamdiligentiffime  claufo ,  interim  in¬ 
terdiu  ftepius  aliqua  lpathula  ,  aromata  ,  &:  oleum 
commifcendo  ,  movendo  ,  atque  pertentando  ,  ut 
aromata  illaemollefcant  ;  oleumque,  illorum  aroma-1 
tum  virtutem  ,  St  qualitatem  odoratam  ebibat  :  tan¬ 
dem  malagma  j  illudque  infpiflamentum  iterum  con¬ 
coquendo  „  non  ad  carbonum  ignem  ,  quia  eft  nimis 
efficax  ,  &  virtus  odorata  illorum  aromatum  forfi- 
tan  evanefeeret  ;  fed  in  balneo  maris ,  quoufque  be¬ 
ne,  &  optime  oleum  aromatizetur,  &  omnem  illo¬ 
rum  aromatum  fubltantiam  ,  ac  virtutem  excipiat, 
hanc  ut  ebiberit,  coletur  oleum  ,  &  torculari  ,  vel 
aliquo  alio  inftrumento  ,  una  cum  oleo  tota  illorum 
aromatum  fublfantia  exprefla  ,  oleum ,  &  unguen¬ 
tum  fanebum  habebitur  ,  ut  puto  ,  quod  Deus  fieri 
Moyli  praecepit  ;  quo  Sacerdotes  confecrareiitur ,  & 
reliqua  quoque  utenfilia  ,  divino  cultui  manciparen¬ 
tur.  Quae  quidem  compofitio  unguenti ,  quantum 
laboris  nobis  fuerit  ;  illud  fit  argumentum  ,  quod 
Medici  ,  Aromatarii  ,  Unguentariique  munera  a 
nobis  alieniffima  obeunda  fuerunt  :  &  de  unguento 
egimus  ,  de  quo  nemo  alius  adhuc  egit ;  nulloque 
duce  ,  invia  perambulavimus  facrae  Scripturae  loca, 
quae  a  nobis  dicta  ,  fi  Ledtori  benevolo  probari 
comperiemus  ,  nobis  quoque  probata  erunt  ,  fi  quis 
vero  rationabiliora  ingeniose  excogitaverit  ,  nobis 
probata  certo  teneat* 


C 


E 


GAP  XVI. 


Quanta  religione,  facrum Confecrationis oleum 
colendum  juflerit  Deus. 


Ad  loca  Exodi  go.  Filiis  quoque  Ifrael  dices  hoc 
oleum  unitionis  finitum  erit  mihi ,  in  generationes 
■veftras  ,  caro  hominis  non  ungetur  ex  eo ,  <jr  juxta 
Compojitionem  ejus  non  facietis  aliud  ,•  quia  Janchf  ca¬ 
tum  e(l ,  &  [antium  erit  vobis,  homo  quicunque  tale 
compofuent ,  (jr  dederit  ex  eo  alieno ,  exterminabitur 
de  populo  fuo.  Exod.  19.  / Fac  dices  domni  Jacob  , 
&  annunciabis  filus  Ifrael ,  Scc. 


F 


Lf  Tinam  excellentiam  ,  dignitatemque  facri 
i  confecrationis  olei  i  quam  ex  aromatum  prae- 
*  ftantia  expifeari  lentavimus ,  afiecuti  funus. 


quod  tamen  ubi  ex  voto  minime  contigerit ,  faltem 
noftri  ingenioli  terminum  ,  ea  in  re  declaranda,  afle- 
cutos  efle  ,  fateri  minime  verebimur:  dabit  Deus, 
ut  alii  perfpicaciori  lumine  donati ,  in  his  elucidan¬ 
dis,  fagittam  ulterius  a  me  jaciant,  fcopumque  for¬ 
tius  attingant.  Nunc  noftri  eft  muneris  ejuf- 
dem  landti  olei  dignitatem  ex  religione  auaere- 
re  ,•  qua  illud  revereri  juflerat  Deus  cap.  30. 
Exodi  ,  qui  cum  ibidem  ejus  compofitionem  m- 
ftituiftet,  de  religionq,  qua  ab  hominibus  fandtum 
hoc  oleum  venerari  cupiebat  ,  agens  ;  fic  Moy- 
fem  alloquitur  :  Filiis  quoque  Ifrael  dices,  hoc 
oleum  unitionis  fa nilum  erit  mihi  in  generationes  veftras: 
caro  hominis  non  ungetur  ex  eo ,  & juxta  compojitionem  ejus 
non  facietis  aliud  i  quia  fanil/ftcatum  eft  s  Qr /anitum  erit 
vobis,  homo  quicumque  tale  compofuent ,  &  dederit  ex 
eo  alieno ,  exterminabitur  de  populo  fuo.  Loci  hujus  ex¬ 
plicatione,  facri  olei  reverentia  confideranda  occur¬ 
rit  ,  cum  primis  vero  id  pendet  ex  fupra  pofitis  ver¬ 
bis  ,  quatiendo  an  verba  illa  ,  vim  praecepti  te¬ 
neant  j  &  divini  praecepti  tranfgrefior  cenfendus 
fuiffiet,  quicunque  unguentum  huic  fimile  confecif- 
fet  ;  vel  eo  ufus  tuiflet;  five  extraneis  tale  unguen¬ 
tum  praeftitiflet.  haec  enim  tria  allato  a  nobis  jam 
loco  compledtuntur. 

Exiltimare  fortafle  aliqui  potuiflent ;  verba  illa, 
praecepti  vim  nequaquam  habere;  cum  non  pronun- 
cientur  per  verbum  imperandi™?  tftvah ,  quodproprid 
pracipere  ,  feu  mandare  interpretatur:  &  eft  perionas 
audloritatem ,  ac  poteftatem  habentis.  Cum  igitur 
locus  allatus,  decretqmque  jam  politum,  de  cultu 
facri  confecrationis  olei  ,  per  verbum  dibbc-r, 
quod  alicui  loqui,  cum  aliquo  fermonem  habere  i  ali¬ 
quid  alicui  dicere ,  vere  &  proprie  fignificat;  vide¬ 
bantur  loca  allata  ,  a  vi  praecepti  aliena  elfe.  fic  enim 
hebraicus  textus  habet  vehel  bene  If¬ 

rael  tedabber .  hoc  eft :  &  ad  filios  Ifrael  loqueris,  in- 
telligentiam  vero  hujus  loci ,  maxime  dubiam  fa¬ 
cit  illud  verbum  loquor,  nam  fi  concedere  velimus, 
quod  quicquid  in  Scripturis  facris  per  verbum ,  lo¬ 
quor  ,  loqueris ,  exprimitur,-  vim  praecepti  habeat; 
plurima,  eaque  innumerabilia  in  Scripturis  facris, 
praecepta  affignanda  forent;  quae  omnino,  vi  prae¬ 
cepti  carere,  communis  Ecclefiae,  Interpretumque 
fenfus  monftravit.  Quin  ipfamet  divina  oracula  id 
commonftrant.  quoties  enim  Moyfes ,  aliquid  ad  po¬ 
pulum ,  Dei  nomine,  afferebat;  toties  hac  dicendi 
phrafi  ,  illum  locutum  ,  facra  oracula  teftantur, 
quod  cum  faepe,  atque  fiepiffime  legere  contingat; 
praecipiendi  modus ,  ac  praeceptorum  finis  ,  nullus 
profedo  pro  his  eflet. 

Etiam  ftant  pro  hac  fententia,  qua:  cap.  19.  Exo¬ 
di  habentur,  cum  Deus  Moyfem  alloquitur  dicendo 
ei.  hac  dices  domui  Jacob  ,  &  annuntiabis  filiis  Ifrael. 
quibus  ftatim  adjunguntur  praecepta  plurima,  mora¬ 
lia  ,  caeremonialia,  atque  judicialia;  Ifraelitico  po¬ 
pulo  tradita,  ante  initum  cum  Deo  foedus,  ad  quae 
tamen  certum  eft ,  illum  populum  ,  ante  initum 
foedus,  obligatum  nequaquam  extitifle;  nifi  tantum 
naturali  jure  :  quia  nondum  foedus ,  pa&umque  po¬ 
pulus  ille  cum  Deo  inierat;  cujus  vigore  ad  illorum 
praeceptorum  obfervantiam  ,  fe  obligabat,  quemad¬ 
modum  poftea  fecifte  legimus  cap.  24.  Exodi,  igitur 
vocabula  illa  dicere ,  &  loqui ,  quae  fimiliter  in  citato 
loco  cap.  19.  habentur;  vim  praecepti  nequaquam 
habebunt;  nec  legis  obligationem  inducent:  alias  di¬ 
cendum  eflet,  populum  ad  obfervantiam  illarum  le¬ 
gum,  atque  praeceptorum,  ligatum  extitifle,  ante¬ 
quam  fe  foedere  vinxiflet.  quamobrem  illa  foederis, 
atque  pacilcendi  caeremonia  quam  ibi  fervatam  legi¬ 
mus,  fruftratoria  omnino  extitiflet. 

Satis  quidem  fpeciose,  rationibus  his  fuafibile  vi¬ 
debatur  ,  cultum  facri  olei ,  praecepto  minime  vinci¬ 
ri. 


3<J8 


MyrothecIvm  II. 


369 


ri.  nemo  tamen  his  moveatur;  facillimum  namque 
erit  ,  perplexum  fortafle  ledoris  animum,  ab  his 
involucris  liberare,  &  praedidis  rationibus  facere  la¬ 
tis.  etenim  ad  priora  capita  ,  quae  illi  verbo  loqueris 
innituntur,  &  hebraice  habetur  verbum  dibher ; 
affirmare  nequaquam  veremur  ;  vi  illorum  verbo¬ 
rum,  praecipi  populo,  ne  facro  illo  unguento  uta¬ 
tur  i  neve  unguentum  aliud  ,  illi  omnino  fimi- 
le  ,  ad  humanos  ufus  parare  audeat,  ea  propter 
didionem  illam  loqueris  in  textu  politam ,  confen- 
taneam  hebraico  vocabulo  "'■T!  dtbber  ,  vim  prae¬ 
cepti,  tum  refpedu  Moyfis,  qui  divino  nomine  illa 
ad  populum  lfraeliticum  referre  cogebatur ,  tum 
refpedu  populi ,  cui  illa  mandabantur ,  reipfa  habere 
indubitatum  erit. 

Nam  quamvis  illa,  illique  limiles  didiones,  cum 
ab  aliquo  ,  penes  quem  nulla  fit  audoritas,  aut  po- 
tellas ,  pronunciancur  ;  vel  etiam  fi  dignitatis  ali- 
cujus  exiftat;  fermo  tamen  ejus ,  ad  inferiores  ,  fibi 
fubditos  minime  dirigitur  >  led  vel  ad  aequales ,  aut 
ad  fibi  luperiores  ,  tunc  praecepti  vim  nullam  reti¬ 
neant  ;  nihilominus  quando  oratio  ,  feu  fermo  ,  a 
perfona  aliquo  genere  auctoritatis,  poteltatifque  prre- 
fulgida  proficitur;  ut  a  Rege,  Principe,  vel  deni¬ 
que  ab  iplo  fummo  Deo,  Regum  omnium  Rege 
fummo  ,  vocabula  utique  illa,  vim  legis,  ac  prae¬ 
cepti  habebunt  ;  &  fignificationem  coadivam  reti¬ 
neant  neceflb  eft.  cum  primis  fi  vocabula  illa ,  lo¬ 
quenda  aut  dicendi ,  in  originali  textu  hebraico ,  in 
conjugatione,  quam  dicunt,  Daghejfatam ,  habean¬ 
tur:  per  eam  enim  conjugationem,  vis  quaedam, 
atque  energia  in  ipfa  hebraicae  linguae  phrafi  expri¬ 
mitur;  quae  praecipiendi  vim,  praeceptorumque  effi¬ 
caciam  juvant.  Magis  adhuc  praedida  vocabula  im¬ 
perandi  fignificationem  retinebunt ;  fi  alia  vocabula 
fubfequantur  ,  prohibitionis  fignificationem  haben¬ 
tia  ,  ut  non  facies  ,  aut  non  dices  hoc  ,  vel  illud  ,  £c 
hujus  generis  alia  :  quemadmodum  videre  licet  cap. 
2,0.  Exodi,  cujus  in  initio  eft  vocabulum  "I3T1  vai 
daber .  ideft  ,  Et  loquutus  eft.  cui  in  initio  capituli 
fubinferuntur  plurima  praecepta  per  verba  prohibi- 
tiva ,  dicendo  'Tl?!  ^  loh  ihieh ,  non  erit  tibi ,  &c. 
loh  tagnafceh ,  non  facies.  dQP-Xf  ^  log  thiftachaveh , 
non  adorabis.  6c  reliqua  alia  plurima  prohibitiva;  quae 
per  totum  illud  capitulum  leguntur  ,  adjunda  illi 
exordio  :  &  loquutus  eft:.&c  alibi  etiam  faspe  in  li¬ 
bris  Exodi,  Levitici,  Numerorum,  atque  Deute¬ 
ronomii  ;  ficuti  etiam  in  loco  a  nobis  allato  ,  in  quo 
illi  exordio  ,  filiis  quoque  Ifrael  dices ,  adjunguntur, 
caro  hominis  non  ungetur  ex  eo  ,  non  facietis  aliud ,  & 
alia  verba  prohibitiva,  adjunda  etiam  poena.  Qua¬ 
propter  argumento  non  minimo,  quando  vocabula 
illa ,  &  loquutus  eft ,  atque  fimilia  vim  praecepti  reti¬ 
neant,  perfpicuum  eft;  quaeque  de  jure  praecepti  in  cul¬ 
tu  facri  unguenti,  adeo  certiffimo fundamento  inniti 
intelliguntur  ;  ut  fi  rede  confiderentur  ;  plurimo¬ 
rum  in  divinis  oraculis  locorum  fenfus,  alias  perob- 
fcurus  ,  lucidiffimus  fiat  ,  illorumque  intelligentia 
plurimum  juvetur. 

Nec  magis  nos  turbant,  quae  ex  cap.  19.  Exodi, 
in  initio  hujus  capituli  allata  funt.  nam  vulgati  In¬ 
terpretis  vis  in  dictionibus  pofita,  ubi  non  apparet 
diverfitas  fenfus ,  aut  haec  fufpicari  poteft ,  ex  he- 
braicis  textibus  petenda  erit,  quamobrem  cum  in 
textu  allato  pro  contraria  lententia  ,  non  habeatur 
verbum  n?"l  dibber  ,  quod  interpretatur  locutus  eft ; 
fed  verbum  hamar ,  quod  interpretatur  dixit,  vim 
>  coaCtivam  nequaquam  illud  habere  ,  quemadmodum 
alterum  verbum  dices ,  perfpicuum  erit.  Et  quam¬ 
vis  illa  praecepta  moralia ,  caeremonialia  ,  ac  judicia¬ 
lia,  quae  ibi  cap.  illo  19.  &  in  fequentibus  haben¬ 
tur  ,  populo  propofita  fuerint;  antequam  populus 
iple  cum  Deo  foedus  feriret ,  atque  cum  illo,  more 


A 


B 


D 


E 


F 


aliorum  Principum  Deus  benigniffime  pacifceretur  i 
his  tamen  ea  qua:  docuimus,  minime  concutiuntur  i 
fed  firmiffima  noftra  jam  pofita  doCtrina  manet,  ete- 
nimpopulus  ad  illorum  oblcrvantiam ,  jam  tacite  quo¬ 
dammodo  ad  lingula  illa  le  obligaverat;  £c  falterri 
animi  confenfu,  illa  omnia  le  obfervaturum  promi- 
lerat;  conlentiens  in  elcCtionem  Principis,  nempe  in 
Deum;  qui  illos  lignis,  &  portentis  ab  AEgypto  li¬ 
beraverat  ;  cujusque  in  arte  militari  peritiam  ex¬ 
pertus  fuerat  ;  illum  nimirum  in  Imperatorem 
eligendo  ,  &  cum  cledione  Principatus,  pariter  in 
omnibus  juribus,  quae  funt  Principum  ,  confenticn- 
do.  Cum  igitur  inter  Imperatoris ,  ac  Prineipisjura 
condere  leges  primam  occupet  fedem  ,  in  hoc  quo¬ 
que  confenfifle  videntur. 

Ifta  vero  pro  libito,  aut  ex  proprio  marte  nequa¬ 
quam  confingimus  ;  fed  ex  factorum  oraculorum 
medullis  eruimus.  Cum  enim  Moyfes  verba  Dei, 
nondum  in  Principem  ,  ac  Imperatorem  eledum, 
ad  populum  retuliflet;  Moyfi  refpondit ,  aflenfitque 
populus,  le  omnia  fadurum  promittens,  quaecum¬ 
que  illi  Deus  mandaflet.  fic  enim  legimus  Exodi. 
19.  Venit  Moyfes ,  &  convocatis  majoribus  natu  populi , 
expofuit  omnes  fermones  ,  quos  mandaverat  Dominus. 
Populum  vero  ad  omnia  illa  prxeepta  obfervanda 
animo  confenfifle,  tacite  fe  obi igafie  ,  antequam 
foedus  de  obfervantia  legis  cum  Deo  iniret;  ex  his 
quae  fubinferuntur  liquido  confiat.  Refponditque  om¬ 
nis  populus  ftmul  -yCunffa  qua  locutus  eft  Dominus ,  facie¬ 
mus  :  inquit  textus,  cumque  poftea  in  fequenti  ca¬ 
pitulo  verbum  dibber  ponatur  :  cum  dicitur 
vatdabber  ,  quod  interpretatur  ,  &  locu¬ 

tus*  eft  ;  atque  poftmodum  plurima  ex  Dei  prx- 
feripto  prtecipiantur :  legis  haec  ac  praxepti  vim  ha¬ 
bere,  ambigendum  minime  erit. 

Sed  ne  fruftra  nos  daghcflatx  conjugationis  me- 
minifle  videamur  ,  attendere  licebit  in  fupra  pofito 
textu  cap.  30.  Exodi,  quem  in  prxfenti  capitulo 
difeutiendum  accipimus:  verbum  illud  loqueris,  in 
conjugatione  dagheflata  ,  in  textu  hebraico  haberi 
fic  tedabber.  quae  quidem  vox  eft  futuri  tempo¬ 
ris,  habet  tamen  vim  imperativam  ,  juxta  phrafim 
linguas  fandae ,  audoritatesque  Magiilrorum  ,  qui 
de  rc  Grammatica  fandas  lingua:  fermonem  habue¬ 
runt  :  atque  propterea  poft  verbum  loqueris ,  quod 
noftra  vulgata  editio,  dices,  eft  Interpretata,  pluri¬ 
ma:  alias  particulte  prohibitivas  ftatim  fubinferuntur. 
nimirum  1?”.  ^  loh  ufach ,  ideft,  non  effundetur ,  fci- 
licet  unguentum  hoc  to  i0p  tagnasu ,  ideft  ,  non 
facietis,  aliud,  nempe  unguentum  huic  fimile.  &  in- 
fuper  Deus  iple  eft,  qui  loquitur,  cjufque  fermo  ad 
inferiores  dirigitur  :  nimirum  ad  Moyfem  ,  &  ad 
populum  lfraeliticum.  Ex  quibus  omnibus  clariori  ad- 
huclumine,  d  firmiori  adhuc  fundamento,  vimlegis, 
atque  praecepti  tenere  verba  illa  affirmandum  erit. 

Nam  ut  praeclare  adnotarunt  Alphon.  de  Caftr. 
lib.  1,  de  lege  pcen.  cap.  4.  docum.4.  joan.  Med. 
C.  de  Jejunio,  quaeft.  7.  &  una  cum  his  Dodori- 
bus  etiam  Gabr.  Vaz.  1.  z.  difp.  118.  cap.  3.  num. 
21.  verba  hujufmodi  ,  debent ,  tenentur ,  non  licet, 
non  poteft,  &  alia  hujus  generis,  verbo  praecipiendi 
xquipollent  :  &  legis,  atque  praecepti,  his,  quae 
mandantur  vim  prxftant.  cumque  in  fupradido  tex¬ 
tu  fimilia  verba  adfint:  ut  cum  dicitur,  non  effunde¬ 
tur  unguentum  hoc  ;  non  facietis  unguentum  aliud 
illi  fimile:  proculdubio  in  prasdido  textu  cap.  30. 
Exodi  in  verbis  illis;  vim  legis  apparere  certiflime 
tenendum  erit;  &  verba  illa,  divino  jure,  vim  co- 
adivam  habere  ,  jure  optimo  nemini  dubitandum 
relinquitur. 

Verum  ne  frultratorius  nofter  labor  fit  : .  atque 
praeter  jam  dida  ,  aliis  adhuc  firmis  fundamentis, 
eadem  comprobare  Ut  ftudeamits :  pro  majori  illo- 
A  a  rum 


37° 


SACRORVM  ELjEOCHRISMATfiN 


rum  firmitate  addatur ;  quod  quoties  in  aliqua  lege, 
ftatuto  ,  atque  decreto  poena  apponitur  ;  toties  illud 
decretum  ,  ac  ftatutum  vim  legis  ,  atque  praecepti 
obtinere  innuitur  ,  fubditofque  obligatos  ad  illius 
observantiam  fore  fignificatur.  Licet  enim  inter  Do- 
ftores  Theologos  controverfia  fit  ;  de  illis  decretis  , 
atque  ftatutis  ,  in  quibus  tranfgrcflbres  poena  affici¬ 
untur  i  an  ad  culpam  tantum  obligent  ■,  an  vero  fi- 
mul ,  ac  femel  culpae  ,  ac  poenae  tranfgreflores  fub- 
jiciantur  :  nemo  tamen  eft  ,  qui  hujufinodi  decretis, 
atque  ftatutis  ,  fubditos  obligari  neget  ;  iliaque  ipfa 
vim  legis  ,  atque  praecepti  tenere  ,  dubio  procul  ne¬ 
mo  non  affierit.  Quia  ergo  in  prasdidto  textu  ex 
cap.  30.  Exodi  ,  tranfgrellores  illius  ,  poena  affici¬ 
untur  ;  cum  ibi  dicatur  ,  hominem  illum  de  medio 
populi  fui  excidendum  fore  ,  fi  hoc  facro  unguento 
utatur  ;  vel  tale  unguentum  compofuerit  >  vel  de 
illo  fuper  hominem  non  facerdotem  effundat  ;  vel 
denique  aliquem  alienum  a  gente  Judaeorum  ,  five 
Ifraelitarum  ,  eo  perfuderit  ;  utique  ex  his  verbis 
evidenti  argumento  probatur  ,  illud  Dei  ftatutum  , 
de  cultu  huic  facro  Sacerdotali  oleo  exhibendo,  vim 
legis  ,  ac  praecepti  tenere  ,  ad  fui  obfervantiam 
homines  obligare. 


GAP.  XVII. 

Lex  de  cultu  Sacerdotali  oleo  praedando 
Levitas  ,  quam  Aaronitas  ligabat. 


tam 


Ad  loca  Numer.  18.  Dixitque  Dominus  ad  Aaron  , 
in  terra  eorum  nihil  poffidcbitts  ,  nec  habebitis  par¬ 
tem  inter  eos.  Ego  pars  ,  eft  hareditas  tua  in  medio 
filiorum  Ifrael.  ibidem  cap.  1 .  Tollite  fummam  uni- 
'verfe  congregationis  filiorum  'Ifrael ,  per  cognationes  & 
domos  fiuas  ,  eft .  nomina  fingulorum  quicquid  fexus  efi 
maficulini.  infra.  Loquutus  efi  Dominus  ,  dicens 
Enbum  Levi  noli  numerare  ,  neque  pones  fummam 
eorum  cum  filiis  Ifrael.  &  ad  alia. 


B 


D 


A 


C  tu  rus  Deus  de  cultu  ,  £c  obfervantia  hu¬ 
jus  facri  olei  Sacerdotalis  cap.  illo  30.  Exodi 
'Moyfem  alloquitur  ;  in  hac  verborum  forma. 
Hac  dices  filus  Ifrael.  quamobrem  non  incongrue  exi- 
ftitnare  quis  poffet  ,  Levitas  ,  ac  Sacerdotes  ,  qui¬ 
que  de  profapia  Aaron  erant ,  nequaquam  vi  hujus 
praecepti  obligari ,  neque  ad  illius  obfervantiam  ad 
ilringi  ;  ac  proinde  ablque  praecepti  tranfgreffione  , 
Sacerdotibus  ,  Levitifque  pro  libito  licuifle  ,  facro 
hoc  facerdotali  unguento  uti,  illud  componere , aliud 
illi  omnino  fimile  parare  ;  St  denique  etiam  de  illo, 
alienigenis  ,  atque  extraneis  ,  fine  tranfgreffionis 
nota  ,  dare  :  quae  omnia  prohibita  fuiffe  jam  capite 
praecedenti  oftendimus.  Id  vero  ea  ratione  quis  fibi 
perfuadere  poffet  :  quia  praeceptum  hoc  ,  folum  ad 
filios  Ifrael  dire&um  videbatur  ;  ut  ex  verbis  ipfius 
textus  probatum  conftat.  at  Sacerdotes  ,  atque  Le 
vitae  ,  nomine  Ifraelitarum  comprehendi  nequaquam 
cenfentur  ,  in  facris  Litteris  j  atque  propterea  ,  ne¬ 
que  ad  obfervantiam  hujus  praecepti  alligati  exiftunt: 
cum  praeceptum  illud  ,  fieri  ad  filios  Ifrael  tantum 
jubeat  Dominus ,  dicens  :  Hac  dices  filus  Ifrael. 

Quod  autem  Sacerdotes  ,  nomine  filiorum  Ifrae 
minime  comprehendantur  ;  fatis  aperte  Propheta  in 
Plalmo  113.  fignificafle  videtur,  nam  cum  in  lau¬ 
dem  filiorum  Iirael  ccciniffet  i  Domus  Ifrael fperavit 
in  Domino  ,  adjutor  eorum  eft  proteblor  eorum  eft  j  tan 
quam  de  gente  ,  8e  familia  a  domo  Ifraelitica  diver- 
ja  ,  nec  nomine  filiorum  Ifrael  comprehenfa,  fubin- 
tulit  ftatim  ;  Domus  Aaron  fperavit  m  Domino  ,  adju¬ 
tor  eorum  ,  &  proteblor  eoyu  n  eft .  St  licet  haec  locaac 


371 

firmandum  intentum  ,  firmiffima  cenferi  pollent ; 
verumtamen  veritatis  elucidandae  de  caufa  ,  addatur 
locus  ex  cap.  2,9.  Exodi  ,  ubi  cum  Deus  ageret  de 
victimarum  membris ,  quae  ex  lacrificiis  Deo  a  filiis 
Ifrael  offerendis  ad  Sacerdotes  pertinebant  :  Santti- 
ficabifque  ,  inquit  ,  &  petlufculum  confecratum  ,  & 
armum  quem  de  ariete  feparafti ,  quo  initiatus  eft  Aaron , 
eft  filii  ejus  ,  cedentque  m  partem  Aaron  eft  filiorum  ejus 
jure  perpetuo  a  filiis  Ifrael.  Quibus  plane  poftr  em  is 
verbis  Sacerdotes ,  nomine  filiorum  Ifrael ,  non  com¬ 
prehendi  declaratur.  Quod  eo  nomine  ,  in  addu- 
£tis  facrae  Scripturae  locis  fi  non  comprehenduntur  j 
certe  nec  cap.  30.  Exodi ,  ubi  de  unguento  agitur 
eo  nomine  comprehendentur  :  quia  praeceptum  hoc, 
ad  filios  Ifrael  dirigitur.  Cumque  juxta  commune 
juris  prudentum  axioma,  poenas fint  ltriSte  interpre¬ 
tandae  ,  atque  intelligendm  \  praeceptum  hoc  de  non 
componendo  facro  unguento  ,  quod  ad  filios  Ifrael 
dirigitur  ,  ftribte  erit  accipiendum  ,  Sc  ad  filios  tan¬ 
tum  Ifrael  reftringendum  :  non  vero  ampliandum 
ad  Sacerdotes  ,  aut  Levitas  ;  qui  ut  vidimus  ,  ne¬ 
quaquam  nomine  filiorum  Ifrael  comprehendeban¬ 
tur. 

Nam  etiam  ab  haereditate  filiorum  Ifrael  ,  Aaro- 
nitae  exclufi  fuerunt ;  ut  habetur  cap.  18.  Num.ubi 
legitur  :  Dixitque  Dominus  ad  Aaron  ,  in  terra  eorum 
nihil  pofftdebitis  i  nec  habebitis  partem  inter  eos  :  ego 
pars  ,  eft  hareditas  tua  ,  in  medio  filiorum  Ifrael.  quo- 
in  loco  inconfiderate  non  funt  praetereunda  verba  il¬ 
la  ,  in  terra  eorum,  quali  dixerit  Deus  ad  Aaronem  , 
in  regione  non  tua  ,  fed  aliorum  ,  Sc  ideo  Aaron  , 
nihil  tibi  ,  tuifque  pofteris  erit  ibi  poffidendum  ; 
nulla  tibi  haereditas  habenda  erit,  in  regionibus, quae 
jure  haereditario  ad  illos  pertinebunt,  quod  fi  ab  hasre- 
ditate  etiam  filiorum  Ifrael  Aaronitas  ,  atque  Levitae 
excluduntur  ,  profebto  cum  illis  non  comprehen¬ 
duntur. 

Sacerdotes  non  comprehendi  nomine  filiorum  If¬ 
rael  ,  jam  probavimus ;  quid  de  Leviris  fit  fentien- 
dum  videre  oportet,  quamvis  enim  tam  Aaronitas  , 
quam  Levitas  ab  eodem  Patriarcha  Levi  originem 
duxerint  \  folum  tamen  qui  per  Aaronem  originem 
trahebant  ,  lacerdotii  haeredes  erant  ,  &  hac  digni¬ 
tate  a  Levitis  reliquis  diftin&i  cenfebantur.  a  coetu 
igitur  ,  &  nomine  filiorum  Ifrael ,  ipfos  etiam  Levi¬ 
tas  excludi ,  probatum  ex  eo  conftat  j  quod  haeredi- 
tatem  una  cum  reliquis  filiorum  Ifrael  minime  acce¬ 
perint.  illi  enim  tantum  ,  jure  merito  ,  nomine  fi¬ 
liorum  Ifrael  appellandi  videntur  \  qui  inter  duode¬ 
cim  tribus  recenfentur  ;  quique  ea  in  regione  has- 
reditatem  acceperunt  ,  quas  fandtiffimo  viro  Jacob 
Patriarchas  ,  a  Deo  pronfifla  fuit  ;  qui  poft  luiftam 
cum  Angelo  habitam  ,  Ifraelis  nomen  fortitus  eft. 
quamobrem  nen’  tantum  illos ,  qui  ex  femore  Jacob 
defeenderunt  ;  fed  potius  illos  ,  qui  in  regione  pro¬ 
mifla  hasreditatem  fortiti  funt  ,  nomine  filiorum  If¬ 
rael  appellandos  efle  ,  rationi  fundatae  in  facris  ora¬ 
culis  confentit. 

Nam  cum  aliquando  ex  Dei  mandato  populus  Ifi 
raeliticus  per  manum  Moyfis  numeraretur;  quierant 
de  Levitica  tribu  ,  ab  eo  numero  exclufi  funt  :  Deo 
ad  Moyfem  ,  &  Aaron  cap.  1.  Num.  dicente  :  Tol¬ 
lite  fummam  univerfe  congregationis  filiorum  Ifrael  per 
cognationes  eft  domos  fuas  i  Cft  nomina  fingulorum ,  qutc- 
quid  fexus  eft  maficulini  ,  &c.  Moyfe  vero  Sc  Aaron 
jufla  explentibus  ,  numerati  fuerunt  Rubenitae,  filii 
Simeon  ,  filii  Juda  ,  filii  Iflachar  ,  filii  Zabulon  , 
filii  Ephraim  ,  filii  Manafle  ,  quorum  poftremi  Jo- 
lephi  fuerunt,  &  ab  ipfo  Jacobo  inter  proprios  filios 
adoptati  ;  &  ideo  folum  ratione  adoptionis  ,  inter 
filios  Ifrael  numerabantur  :  filii  quoque  Benjamin , 
filii  Dan  ,  filii  Afer  ,  filii  Gad  ,  filii  Nephtalim  re- 
cenfiti  funt  :  quibus  tribuum  Ifraeliticarum  ,  duo¬ 
dena- 


\ 


I 


372  MyROTHECIVM.  II.  373 


denarius  numerus  complebatur.  Sub  finem  tandem 
ejufdem  capituli ,  quali  Levitm  de  numero  filiorum 
Ifrael  non  eflent  ,  fubditur  :  Levit a  autem  m  tribu 
familiarum  fuarum  non  funt  numerati  cum  eis.  Zc  illico 
lilbinfertur  ,  Locutus  efi  Dominus  ad  Moyfem  dicens  : 
tribum  Levi  noli  numerare  ,  neque  pones  fummam  eo¬ 
rum  cum  filus  Ifrael.  Non  igitur  tribus  Levitica  in¬ 
ter  filios  Ifrael  reponenda  videtur  ,  neque  nomine 
filiorum  Ifrael  accipienda;  cum  neque  filiis  Ifrael  an¬ 
numeretur  ,  neque  inter  duodecim  tribus  Ifraeliti- 
cas  locum  habuerit. 

Veriori  tamen  ,  ac  firmiori  doctrinas  infiftendo  , 
dicendum  videtur  ;  neminem  ex  defeendentibus  de 
femore  Jacob  ,  five  Sacerdotes  ,  five  Levitae  fue¬ 
rint  ,  ab  obfervantia  hujus  praecepti  immunem  fuif- 
fe  ,  aut  aliquo  jure  ab  ejus  obligatione  folutum  iri. 
Ea  propter  ipfos  etiam  Levitas ,  &  ipfos  etiam  Aa~ 
ronitas  ,  nomine  filiorum  Ifrael  ,  in  praedicto  loco 
cap.  30.  Exodi  comprehendi  dicimus,  ut  praeclare 
etiam  Abulen.  quasll.  1 3.  in  cap.  30.  Exodi  docet : 
Zc  hac  ratione  probare  nititur.  Quoties  laicus  aliquid 
agendo  peccat  ,  Sacerdos  idem  agendo  ,  8c  commit¬ 
tendo  proculdubio  peccabit ;  imo  eo  gravius  adhuc, 
quo  majori  fanctitate  ,  &  religione  ,  prsdertim  in 
obfervantia  divinorum  praeceptorum  pollere  debet  , 
fed  laici  tale  unguentum  ,  contra  Dei  mandatum 
componentes  ,  proprium  corpus  tali  unguento  un¬ 
gentes  ,  de  eodem  alienis  dantes ,  graviflime  peccaf- 
fent  :  ergo  etiam  Sacerdotes  ,  &  Levitas  eadem  fa¬ 
ciendo  peccaflent  :  imo  etiam  eo  gravius ,  quo  ipfi  , 
ut  vidimus  ,  majori  obfervantia  in  divinis  decretis 
ligabantur  :  ergo  Sc  ad  illos  prreceptum  illud  exten¬ 
debatur.  quo  unico  fundamento  ,  tota  Abulenfis 
doCtrina  innititur  ,  quam  prolixius  apud  eumdemex- 
tenfam  videre  poterit  LeCtor. 

Sed  licet  a  fententia  dodiflimi  Abulenfis  nequa¬ 
quam  diflentiam  ,  me  tamen  judice  ,  frivola  ,  nul- 
liufque  omnino  roboris  ,  quas  ab  ipfo  allata  funt  ar¬ 
gumenta  videri  debent  cuicumque  aequa  ingenii  lan¬ 
ce  illa  fundamenta  ,  illiufque  Dodoris  rationes  con- 
fiderare  volenti.  Nam  peccatorum  gravitas  ,  &  ra¬ 
tio  ipfa  criminum  ,  ex  ipfa  vi  legis ,  ac  praecepti  at¬ 
tenditur  :  quamobrem  fi  quid  laico  lege  vetitum  fue¬ 
rit  ,  non  vero  Sacerdoti  ;  contra  latam  legem  ali¬ 
quid  faciendo  ,  laicus ,  non  vero  Sacerdos  peccabit, 
ut  fiicrum  facere.  Sacramenta  m  inudare  ,  facra  con- 
tredare  ,  laico  vetita  funt  ,  non  Sacerdoti ;  quam¬ 
obrem  laicus,  non  autem  Sacerdos  illa  agendo  pec¬ 
cabit.  ficut  etiam  in  veteri  Teftamenro  ,  panes  pro- 
politionis  manducare ,  laicis ,  non  Aaronitis  vetitum 
erat ;  Zc  ideo  non  illi  ,  fed  illi  ,  de  panibus  illis  ve- 
fcendo  ,  peccabant,  contra  vero  ,  reperiuntur  alia 
Sacerdotibus  ,  non  vero  laicis  prohibita,  ut  in  Ec- 
clefia  Latina  uxorem  ducere  Sacerdotibus  ,  non  ve¬ 
ro  laicis  vetitum  efi;  :  quamobrem  illi  uxorem  du¬ 
cendo  minime  peccant;  utique  vero  illi  ,  qui  facris 
initiati  fuerint,  non  ergo  bene  argumentatur  Abu¬ 
lenfis  ;  laici  peccabant  ,  hoc  unguentum  facras  Sa¬ 
cerdotalis  undionis  componendo  ,  eodem  utendo  , 
de  eodem  alienis  dando,  igitur  multo  gravius  Sacer¬ 
dotes  ,  Levitasque  peccaflent.  nec  bonae  confequen- 
tiae  regulas  tenet ;  dum  deducit  ad  obfervantiam  il¬ 
lius  praecepti ,  iftos  quoque  teneri  ,  eoque  praecep¬ 
to  alligari,  probandum  fuerat  ex  verbis  ipfius  prae¬ 
cepti  ,  tam  Sacerdotes  ,  quam  Levitas  alligari ,  Zz 
ad  utrofque  verba  divinae  legis  extendi. 

Validiora  igitur  fundamenta  in  vi  verborum  legis 
ftabilita  excogitare  cogimur  ,  ad  praedidam  dodri- 
nam  comprobandam  ;  non  pro  libito  ,  aut  ex  capite 
facra  interpretando  ,  fed  facrorum  textuum  diligen- 
tiflima  difcuflione.  Nam  praeceptum  hoc  de  non 
componendo  tale  genus  unguenti  ,  de  non  utendo 
eo  ,  deque  noa  dando  de  eodem  alienis ,  ad  filios 


B 


C 


D 


[Ifrael  ,  ut  vidimus  ,  dirigebatur  :  Deo  ad  Moyfen 
fic  dicente  :  H<ec  dices filus  Ifrael.  quod  equidem  prae¬ 
ceptum  ,  antequam  Levitae  a  reliquis  Ilraeliticis  tri¬ 
bubus  fepararentur  ,  a  Deo  latum  fuit,  nam  Levitas 
a  reliquis  tribubus  Ifraeliticis  ,  poli  eredionem  ta¬ 
bernaculi  ,  illiufque  confecrationem  ,  in  Dei  obfe- 
quium  feparati  fuerunt,  tabernaculum  vero  confe- 
crari  ceptum  elt  menfe  primo  ,  prima  die  menlis  an¬ 
ni  fecundi  ab  exitu  filiorum  Ifrael  de  fEgypto  ,  ut 
dicitur  cap.  40.  Exodi  :  at  Levitae  cum  omni  profa- 
pia  Sacerdotum  menfe  fecundo  ejufdem  anni  ,  a  re¬ 
liquis  tribubus  in  tabernaculi,  ac  Dei  obfequiutn  de¬ 
limati  fuerunt,  fic  enim  legimus  cap.  1.  Num.  L- 
quutus  efi  Dominus  ad  Moyfem  m  deferto  Sinat  in  taber¬ 
naculo  foederis,  hoc  autem  contigit  prima  die  menfis 
fecundi ,  anno  altero  egreflionis  illorum  ex  iEgyp- 
to  ,  dicente  Deo,  Dolhte  fummam  filiorum  Ifrael,  6CC. 
Verum  praeceptum  illud  ,  de  reverentia  huic  liicro 
Sacerdotali  oleo  proelianda  ,  quo  omnibus  filiis  Ifra¬ 
el  illius  ulus  vetabatur;  Moyfi,  Zz  filiis  Ifrael  latum 
luit ,  in  monte  Dei  Oreb  ;  quando  Dominus  Moyfi 
tabernaculi  architeduram  monltravit  ;  atque  ritus 
Confecrationis  illius  eumdem  docuit ,  multo  ante¬ 
quam  Levuae  a  filiis  Ifrael  fepararentur  ;  priufquam 
Sacerdotes  a  reliquo  populo  dillinguerentur  ,  Zc  fa¬ 
cris  initiarentur  :  atque  una  cum  Levitis  tabernacu¬ 
lo  manciparentur.  Cum  igitur  eo  praefertim  tem¬ 
pore  ,  nomine  filiorum  Ifrael  ,  omnes  illi  ,  qui  de 
femore  Jacob  egrefii  funt  ,  d  ab  eodem  adoptati 
fuerant  ,  intelligendi  neceflario  venifient  ;  &  tam 
Sacerdotes  Aaronitas ,  quam  omnes  Levitae  de  femo¬ 
re  Jacob  egrefii  eflent,  nec  adhuc  a  reliquis  feparati 
fuiflent  ;  ipfos  quoque  nomine  filiorum  Ifrael  com¬ 
prehendi  liquido  confiat ;  Zz  ad  illos  etiam  extendi 
hoc  praeceptum  perfpicuum  efi  ;  Zz  nil  minus,  quam 
alite  tribus  lfraeliticae  ,  .Levidcam  quoque  tnbum 
ad  obfervantiam  praecepti  alligatam  extitifle. 

Nec  allata  in  principio  capituli  argumenta,  quem¬ 
quam  movere  debent,  nam  quamvis  Levitae  aliqua 
ratione  agros  ,  ac  praedia  colenda  in  terra  promiflio- 
nis  ,  forte  fibi  in  haered itate  afiignata  ,  nequaquam 
fufeeperint  :  nihilominus  abfolute  affirmare  illos  in 
terra  promiflionis  ,  cum  filiis  Ifrael  hereditatem 
non  accepiffe  ,  falfum  omnino  efi.  acceperunt  enim 
urbes  ,  oppida  ,  atque  caftella,  ubi  habitarent,  nam 
Levitis  ,  ac  Sacerdotibus  a  Deo  decreta;  fuerunt  de¬ 
cima;  omnium  fruCtuum  ,  tam  in  jumentis ,  quam 
in  proventibus  terra;  ,  quibus  alerentur,  quod  equi¬ 
dem  fecit  Deus  ;  quia  illos  cultura;  agrorum  ope- 
ram  navare  non  decebat,  qui  divino  cultui  mancipati 
fuiflent  :  Zz  ideo  eo  labore  exempti  ,  fruCtus  ,  ac 
proventus  regionis ,  Zz  terree  receperunt.  Quamobrem 
1  florum  hasreditas  ,  fi  loqui  velimus  cum  jurispru- 
dentibus ,  potius  veniet  fub  jure  legati  ,  quam  he¬ 
reditatis  ;  cum  fit  genus  quoddam  donationis  ,  a  te- 
ftatore  nempe  Deoipfo,  Levitis  prrefcriptai ;  a  reli¬ 
quis  tribubus  ,  tanquam  ab  infiitutis  haeredibus,  eif- 
dem  pradlanda;  poli  aditam  heereditatem.  infi.  de  le¬ 
gat.  §.  i  &  jf.  de  leg.  fec.  I.  legatum  ,  /.  quoties  ,  C.de 
hared.inflit.  non  enim  ipfi  Levitas  fuo  jure,  aut  pro¬ 
pria  auctoritate  ,  poterant  accipere  decimas  proven¬ 
tuum  ,  aut  propria  auCtoritate  urbes  ,  atque  oppida 
fibi  eligere  ,  in  quibus  habitarent ;  fed  a  reliquis  tri¬ 
bubus  tamquam  divina;  difpofitionis  legitimis  hsere- 
dibus  ,  urbes  ,  Zz  oppida  ,  Zz  decimas  expeCtare  te¬ 
nebantur  :  quemadmodum  habetur  cap.  35%  Num. 
Deo  Moyfem  alloquente  in  campeflribus  Moab  per 
ha:c  verba  :  Pracipe  filiis  Ifrael  ,  ut  dent  Levitis  de 
pojjejfiombui  fitis  urbes  ad  habitandum  ,  &  fuburbana 
eorum  per  circuitum.  Sed  ab  his  cavillationibus  juris- 
prudentum  ,  quorum  opera  ,  plurima;  indies  inter 
homines  fuboriuntur  lites  ,  recedamus  ;  nos  qui  fa¬ 
cra  pertra&amus  ;  facra  inquam  illius  astatis ,  quas 
A  a  z  juris 


SACRORVM  El^OCHRISMATCIN 


374 

juris  prudentum  tantam  peritiam  non  cognoverunt  j  A 
rvec  tot  jurgiis  ,  atque  inextricabilibus  litibus  oppri- 
m  cbantur.  Quamobrem  licet  phrafi  facrarum  Scrip¬ 
tu  rarum,  Levitas  haereditatem  inter  filios  Ifrael  fufci- 
pere  non  debere  ,  legatur  :  nomine  tamen  heredi¬ 
tatis  ,  agrorum  pofleffio  tantum  ,  &  praediorum  co¬ 
lendorum  ratio  accipitur  :  non  vero  quod  Levitas  ; 
debitas  partes,  &  portiones  ,  jura,  atque  loca  pro¬ 
pria  ad  inhabitandum  non  fufceperint.  que  quidem 
fucceffio,  etiam  nomine  hereditatis  venit  intelligen- 
,  da  apud  Jurisprud.  indit,  de  fidei  commiffi  hered. 

'  §.  reftituta  ,  &  §.  fed  quia,  multo  igitur  rationabilius 
vocabulo  hereditatis  ea  fignificabuntur  iri  facris  ora¬ 
culis  ,  fando  Spiritu  didatis.  &  quamvis  adire  here-  B 
ditatem  fit  de  intrinfeca  ratione  heredis ,  quatenus 
heres  eft  ;  nemo  tamen  rede  dicere  poterit ,  id  ne- 
ceflario  requiri  ad  rationem  filii  ,  nam  &  hi  quoque 
exheredari  poflunt.  glof.  in  §.  fi  tutor  ,  infiit.  de  in- 
offic.  tefiam.  nec  propterea  nomine  filiorum  privari 
poflunt ;  quia  hoc  a  natura  acceperunt ;  illud  a  libe¬ 
ra  voluntate  alterius  habetur,  quamobrem  fi  Sacer¬ 
dotes  ,  atque  Levite  hereditatis  filiorum  Ifrael  non 
fuiflent  participes;  nomine  tamen  filiorum  Ifrael  pri¬ 
vari  nequibant  ;  ac  propterea  verbis  illius  praecepti 
de  reverentia  preftanda  facro  oleo  comprehendeban¬ 
tur  >  &  ad  illius  obfervantiam  ,  ficut  &  reliqui  de 
populo  Ifraelitico  alligabantur. 


C  A  P.  XVIII. 

Praeceptum  de  reverentia  facro  Confecrationis 
oleo  praeftanda ,  Gentiles  quoque  alligafie 
videtur. 

Ad  loca  Exodi  3;o.  Filiis  quoque  Ifrael  dices \  hoc  oleum 
undionis  fandum  erit  mihi  ,  in  generationes  vefiras  , 
caro  hominis  non  ungetur  ex  eo  ^  &  juxta  compofitio - 
nem  ejus  non  facietis  aliud  quia  ftndificatum  efi  , 
Cr  fandum  erit  vobis,  homo  quicunque  tale  compofue- 
rit  ,  &  dederit  ex  eo  alieno  ,  &C.  Ad  Galat.  jf.  EV- 
fiificor  autem  rurfus  omni  homini  circumcidenti  fe  , 
quoniam  debitor  efi  umverfz  legis  facienda.  Exod.  1  2. 
Si  quis  peregrinorum  in  vefiram  voluerit  tranfire  colo¬ 
niam  ,  &  facere  Phafe  Domini  ,  circumcidetur  pri¬ 
us  omne  mafcuhnum  ejus  ,  &c.  8c  ad  alia  plura 
loca. 

AUgetur  quam  maxime  difficultas,  dereve- 
rentia  exhibenda  ,  facro  Confecrationis  oleo  , 
fi  ad  Gentiles  noftra  convertatur  oratio  :  an 
Grteci  nimirum  ,  Romani,  aut  alterius  cujulcunque 
nationis  ab  Ifraelitica  gente  ,  ad  obfervantiam  hujus 
praecepti  tenerentur,  tria  enim  unico  praecepto  com¬ 
prehenduntur  ;  primo  enim  Deus  ftatuit  decretum 
de  non  componendo  hoc  unguento  ;  de  non  utendo 
illo  fecundo  loco  ftatuitur  ;  denique  ultimo  de  noni 
dando  de  hoc  unguento  exteris,  nimirum  his  ,  qui 
de  populo  Ifraelitico  non  fuerint,  nam  fi  de  tota  ve¬ 
teri  lege,  populo  Ifraelitico  per  Moyfem  a  Deo  lata, 
loqui  velimus  ,  a  communi  Theologorum  fententia 
nobis  recedendum  non  erit,  eam  fere  omnes  habent 
cum  D.  Thom.  1.  2.  q.  98.  art.  f.  ubi  Theologi  com¬ 
muni  conlenfu  affirmant,  nullo  obligationis  vinculo, 
ad  obfervantiam  Mofaicae  legis  Gentiles  extitifle  li¬ 
gatos  ,  praefertim  ad  praecepta  caeremonialia  ,  &  ad  1 
reliqua  ,  qua;  naturae  praeceptis  ab  ipfo  Deo  addita' 
fuerunt  :  quamobrem  do£tiffimus  Abulenfis  quaeft. 
14.  in  cap.  50.  Exodi  argumentatur;  nec  etiam  obli¬ 
gatos  extitifle  Gentiles  ad  praeceptum  ,  de  non  com¬ 
ponendo  facrum  Confecrationis  unguentum  :  quod 
quidem  non  contemnenda  ratione  probari  polle  vide- 


D 


E 


37f 

tur.  nam  hoc  praeceptum  ,  folum  ad  filios  Ifrael  di¬ 
rigebatur  ,  Deo  ad  Moyfem  dicente  :  Filus  quoque 
Ifrael  dices  :  de  quorum  numero  cum  Gentiles  non 
effent ;  quod  neque  praeceptum  hoc  ad  illos  exten¬ 
deretur  ;  manifeftum  fieri  confiat  :  ac  proinde  ne¬ 
que  ad  illius  obfervantiam  alligatos  ,  dodtiffimus 
Abulenfis  feribit ,  atque  pro  viribus  defendere  cona¬ 
tur. 

Quod  fi  quis  contra  fententiam  Abulenfis  infurgar, 
contrariumque  docere  velit ,  &  Abulenfem  ea  ratio¬ 
ne  oppugnare  tentaverit ,  quod  Deus  Hebraeorum  , 
fummus  Deus  ,  &  omnium  hominum  fupremus  Do¬ 
minus  exiftat  :  ac  proinde  argumentari  is  velit  ,  le¬ 
ges  ejus  ab  omnibus  ex  debito  fervandas  fuifle.  Re- 
fpondet  Abulenfis  ,  nos  pofle  confiderare  Deum ,  8c 
ut  Deum  ;  &  etiam  ut  legiflatorem  lingularis  cujuf- 
dam  populi  j  nimirum  Hebraici  ,  in  monte  Synai 
leges  ferentem  ;  eaque  ratione  ut  quandam  particu¬ 
larem  Rempublicam  infiituentem,fuaque  illius  Rei- 
publicae  politia  fiabilientem.  Deus  igitur  li  contem¬ 
pletur  a  nobis,  inquit  ille  ,  fecundum  priorem  con- 
fiderationem ,  utique  ad  omnes  homines  eo  padto  re¬ 
ferri  ,  ille  concedit ,  ejufque  leges  ,  ea  ratione  latas 
ad  omnes  fe  extendere  :  at  nequaquam  ita  fentien- 
dum  erit  quando  ,  ut  Legillator  in  Synai  contempla¬ 
tur  ;  quo  padto  folum  ad  populum  Hebraeum  ,  ik 
non  ad  alias  nationes  revera  referri  Abulenfis  tradit  : 
in  quo  quidem  populo  Angularem  quandam  Rem¬ 
publicam  ,  a  reliquis  diftindtam  ordinabat  :  quod 
quidem  liquido  confiat  ex  cap.  19.  Exodi  ,  in  quo 
Deus  populum  alloquens :  Si  audieritis ,  inquit,  vo¬ 
cem  meam  ,  &  cuftodieritis  padum  meum  ;  eritis  mihi 
in  peculium  de  eundis  populis,  mea  efi  enim  omnis  ter¬ 
ra  ,  &  vos  eritis  mihi  m  regnum  Sacerdotale  ,  &  gens 
fanda,  cujus  textus  au&oritate  probatum  videtur  * 
Deum  ut  ordinatorem  cujufdam  particularis  Reipu- 
blicae  ,  nequaquam  ad  homines  omnes  referendum  : 
neque  omnes  homines  ad  obfervantiam  illarum  le¬ 
gum  ,  quas  illi  populo  ipfe  tradidit  ,  obligare  vo- 
luifle. 

Quod  fi  iterum  quis  infurrexerit  contra  Abulenfis 
dodtrinam  ,  dixeritque  Deum  Hebraeorum  ,  omni¬ 
um  hominum  Dominum  efle  ;  atque  ideo  ab  omni¬ 
bus  colendum  ;  nec  non  etiam  ftatuta  ,  legefque  il¬ 
lius  ab  omnibus  fervandas  fore.  Abulenfis  refte  con¬ 
cedet  ,  Deum  ab  omnibus  mortalibus  pro  viribus 
colendum  efie  ,  ac  venerandum  fuifle  ;  non  tamen 
hoc  genere  fpecialis  cultus  ,  aut  his  ritibus ,  quibus 
Rempublicam  Ifraeliticam  infiruebat  j  ac  propterea 
minime  omnes  homines  fuis  tunc  latis  legibus  obli- 
gafle  ;  nec  ipliim  Ilfaeliticum  populum  quoufque 
foedus  aliquod,  five  padtum  a  populo  cum  DeoOpt. 
Max.  initum  fuiflet.  quamobrem  Deus  ,  ut  Judaeos 
ad  obfervantiam  legis  obligaret  ,  quam  per  manum 
Moyfis  tradidit ;  eorumdem  confenfum  quxfivit;  ut 
habetur  Exodi  cap.  19.  quo  habito  confenfu,  &non 
ante  ;  mandata  ac  ftatuta  nonnulla  ;  &  leges  etiam 
aliquas  populo  illi  dare  exorfus  eft  ,  ut  ex  cap.  20. 
21.  22.  &  23.  omnibus  apertiffimum  efi.  in  quibus 
etiam  capitulis  attendere  incongruum  non  erit;  quod 
quamvis  Hebraeorum  confenfum  habuiflet  ;  tamen 
ad  obfervantiam  legis  a  fe  traditae  ,  Hebraeos  obliga¬ 
re  noluit  ,•  quoufque  ma&atis  vidtimis ,  earumdem 
fanguine  afperfo  populo  ,  foedus  cum  eodem  per- 
cufliflet,  ut  Ccribitur  cap.  24.  Exodi.  &  Paulus  me¬ 
minit  cap.  9.  epiftolae  ad  Hebraeos,  ea  enim  fervata, 
afperfioms  fanguinis  caeremonia  ,  eoque  fanguine  , 
omnes  quodammodo  commaculabantur  ;  inter  ma- 
ftatas  vidtimas  ,  iidem  quodammodo  tranfifle  cenfe- 
bantur  ;  ut  ritus  feriendorum  foederum  ,  ejus  aeta¬ 
tis  ,  ut  infra  probabitur  ,  fervati  cenferentur. 

Haec  didta  funt  pro  fententia  Abulenfis  ,  cui  qui¬ 
dem  licet  ,  quantum  ad  obfervantiam  totius  legis 

Mo- 


376  MyROTHECIVM.  II.  377 


Mofaicae  abfolute  attinet  ,  libenter  fubfcribam  ;  nec 
a  communi  Theologorum  dodtrina  ,  mihi  receden¬ 
dum  putem,  verumtamen  in  hac  noftra  difficultate 
diftinguendum  arbitror,  non  enim  eo  dirigitur  no¬ 
fter  fermo  ,  ut  de  omnibus  Gentilibus  in  communi 
noftra  procedat  difficultas ;  fed  folum  de  illis  nos  lo¬ 
quimur  ,  qui  unius  Dei  veri  notitiam  habentes, De¬ 
um  etiam  Hebraeorum  ,  verum  effie  Deum  cognovif- 
fent  ;  vel  faltem  id  probabiliter  fufpicari  potuiffient. 
ut  de  Platone  credere  a  veritate  alienum  non  erit ; 
cum  plurimi  iique  graviffimi  Dodtores  ,  eum  facras 
Hebraeorum  litteras  didicifie  referant,  deque  Her- 
mete  Trifmegifto  ex  Dialogo  ipfius  ,  qui  Afclepius 
inlcribitur ,  apertiffime  conftat  :  ut  videre  eft  apud 
Apuleium  ejus  Dialogi  interpretem.  Plurimos  nam¬ 
que  apud  Romanos  etiam  extitifle  ,  qui  Mofaicam 
legem  ,  &  Numen  ab  eodem  praedicatum  colerent. 
Juvenalis  Romanus  Poeta  id  aperuit  Satyra  14.  di¬ 
cens  : 

Quidam  fortiti  metuentem  Sabbata  patrem  , 

Nil  prstter  nubes  ,  &  coeli  numen  adorant : 

Nec  dtfiare  putant  humana  carne  fuillam  , 

Qua  pater  abfiwuit ,  mox  &  praputia  ponunt. 
Romanas  autem  fo/iti  contemnere  leges , 

Judaicum  edifcunt ,  &  fervant ,  ac  metuunt  jus , 
Tradidit  arcano  quodcumque  volumine  AFofes. 

Non  monftrare  vias ,  eadem  nifi  facra  colenti : 
Otufitum  ad  fontem  folos  deducere  verpos. 

Et  ne  quis  arbitraretur  ,  Juvenalem  loquutum  de 
Judaeis  ,  non  vero  de  Romanis ;  contrarium  fuadent 
illa  Poetae  verba  ,  Judaicum  edifcunt  ;  quibus  qui¬ 
dem  patet  non  de  iis ,  qui  Judaei  nafcebantur  ,  fed 
de  iis,  qui  a  Romanis  Idololatriis  ,  ad  veri  numinis 
cognitionem  tranfibant ;  de  quibus  etiam  loquutum 
arbitror  Martialem  lib.  7.  num.  8.  1.  cum  deMeno- 
philo  ait  : 

Menophili  penem  tam  grandis  fibula  vefiit , 

'Ut  fit  comoedis  omnibus  una  fatis. 

Hunc  ego  credideram  (nam  fiepe  lavamur  in  uno) 
Sollicitum  voci  parcere  ,  Flacce  ,  fiuz  ; 

Tum  ludit  media  populo  fpettante  pakfira  , 

Delapfa  e  fi  mtfero  fibula  :  verpus  erat. 

Quae  de  Gentili  Romano  didta  a  Poeta  ,  ipfa  me 
judice  ,  palaeftra  fuadet  :  nec  enim  aliquando  in  pa- 
laeftram  Romae  defcendiife  Judaeos  legimus,  quam- 
obrem  Romanos  etiam  nonnullos  ,  veri  Numinis 
cognitionem  habuifle  ,  certo  cognofci  poteft.  Si 
vero  nofter  ftt  fermo  de  illis ,  qui  nullam  Dei  veri 
notitiam  habuerunt  ;  nullo  etiam  legis  Mofaicae  vin¬ 
culo  ,  eos  alligari  indubitata  res  erit.  Neque  nofter 
fermo  in  praefentiarum  eft  de  omnibus  legis  Mofaicae 
praeceptis  ,  etiam  per  refpedtum  ad  illos  Gentiles , 
qui  veri  Dei  notitiam  habuiflent ;  fed  folummodo  de 
lingulari  praecepto,  nimirum  de  reverentia  exhiben¬ 
da  iacro  Confecrationis  oleo  :  quod  ut  jam  in  fupe- 
rioribus  vidimus  \  lege  lata  ab  ipfo  fummo  Deo ,  fub 
interminatione  poenae  graviffimae  in  tranlgreflores  , 
in  monte  Synai  latum  fuit  ;  tria  unica  lege  compre¬ 
hendens  praecepta. 

Ut  vero  certa  ab  incertis  ,  &  dubia  ab  indubitatis 
I  feparentur;  nec  non  etiam  clara  ab  obfcuris  vindicen¬ 
tur  :  tanquam  certum  ,  &  indubitatum  ,  primo  de¬ 
cernatur.  Gentiles  etiam  non  circumcifos  ,  qui  fal¬ 
tem  probabiliter  fufpicari  potuiflent,  Deum  Hebrae¬ 
orum  ,  verum  efle  Deum  ,  utique  ad  obfervantiam 
plurimorum  praeceptorum  ,  quae  in  lege  veteri  con¬ 
tinebantur  ,  obligatos  extitifle.  £c  hoc  non  inepte  , 
fed  fatis  accommodate  probatum  remanet ,  ex  veteri 
illo,  totoque  orbe  celeberrimo  Sapientum  axiomate, 
fecere  Deum .  quo  fignificabatur  }  Deo  in  omnibus 
obediendum  ,  ac  eundum  quocunque  vocaret.  Hac 


B 


igitur  ftante  do£trina  ,  utique  Gentiles  qui  Deum 
Hebraeorum  ,  verum  efle  Deum  cognoviflent  ,  il¬ 
lum  fequi  tenebantur,  at  fequi  aliquem  ,  ut  Deum  , 
&  Dominum  ,  ut  Regem  ,  ut  Principem  ,  &  ut 
Ducem  ,  nil  aliud  eft  quam  eidem  obedire  ,  legem 
illius  fervare,  mandatis  atque  ftatutis  ejufdem  obtem¬ 
perare.  ea  propter  ex  Gentilibus  quoque  qui  Deum 
Hebraeorum,  verum  efle  Deum  cognoviflent  *  man¬ 
data  illius  cuftodire  ,  praecepta  ,  ac  leges  obfervare 
profe&o  tenebantur.  Naturalis  quoque  ratio  id  fua¬ 
det  :  naturali  etenim  lumine  ,  novit  homo  ,  ni  in- 
flpientem  efle  velit ,  Deo  obediendum  efle  ,  ac  pro 
viribus  etiam  colendum.  Quicunque  igitur  Deum  He¬ 
braeorum  verum  efle  Deum  cognoviflent,  vel  idran- 
quam  probabiliffimum  fufpicati  fuiflent;  utique  huic 
Deo  parendum  efle  ,  &  hunc  ipfum  colendum  fore 
noviflent.  jam  igitur  jure  naturae  ,  non  folum  hunc 
Deum  ,  &  non  alium  colere  homines  obligabantur  ; 
fed  hoc  etiam ,  vel  illo  libi  placito  cultu,  quamobrem 
qui  hoc  genus  cultus  Deum  fibi  elegifle,  alterum  re- 
probafle  cognoviflent  ;  ipfi  quoque  hoc  genere  cul¬ 
tus  ,  &  non  altero  ,  eumdem  colere  tenerentur  ; 
ac  proinde  ad  obfervantiam  Molaicae  legis  ,  faltem 
quoad  aliqua  praecepta  caeremonialia  ,  atque  mora¬ 
lia. 


C 


D 


E 


F 


Caeremonialium  praeceptorum  meminimus  :  quia 
praecepta  omnia  Mofaicae  legis  ,  trifariam  Do&ores 
facrarum  Litterarum  partiri  confueverunt :  nimirum 
in  praecepta  moralia  ,  caeremonialia  &  judicialia, 
quorum  poftremum  caput,  ad  totius  tantum  Reipu- 
blicae  gubernationem  ,  Civiumque  concordiam  fer- 
vandam  pertinuifle  conftat.  alterum  ad  ritus  ,  &  fa. 
crfficiorum  caeremonias  fpedtafle  manifeftum  eft  : 
quamobrem  caeremonialia  appellabantur,  priora  de¬ 
nique  moralia  appellata  fuere  ;  quia  ad  optimos  mo¬ 
res  quofeunque  docendos  refpiciebant  ;  &  ad  conle- 
quendum  ,  diuque  fervandum  Dei  ,  proximique 
amorem  ;  quae  naturae  jure  debentur.  Quicunque 
igitur  Gentilis  ,  Deum  Hebraeorum  ,  verum  efle 
Deum  cognoviflet,  &  populo  Hebraeo  haec,  haec 
moralia  praecepta  ,  quae  in  duabus  lapideis  tabulis  di¬ 
gito  Dei  infculpta  habebantur ,  Deum  quoque  tradi¬ 
di  fle  noviflet ;  quamvis  Gentilis  ifte  circumcifus  non 
fuiflet  ,  ad  obfervantiam  nihilominus  illorum  prae¬ 
ceptorum  cogebatur  :  ea  folum  de  ratione,  quod  illa 
praecepta  moralium  dignitatem  fortirentur  :  quo  no¬ 
mine  conclufiones  quaedam  ex  principiis  naturalibus 
illata:  fignificantur.  probatur  vero  haec  doctrina  au¬ 
ctoritate  Apoftol  i  cap.  2..  ad  Rom.  cum  ait  :  Gentes 
qua  legem  non  habent ,  naturaliter  qua  legis  fiunt  faciunt. 
Horum  autem  verborum  ejus  eftfenfus  :  quod  Gen¬ 
tiles  qui  legem  feriptam,  divino  magifterio  traditam 
non  acceperunt  ;  naturaliter  aute  legis  funt  faciunt, 
hoc  eft  ,  tenentur  facere  :  non  quod  viribus  naturae 
illam  fervare  valerent ,  cum  hoc  falfum  fit;  fed  quia 
illa  praecepta  funt  quodammodo  naturalia  •,  natura 
ipfa  inclinante ;  homines  non  expectatoexplicire  Dei 
magifterio  ,  praecepta  illa  ,  fecundum  datum  fibi  li¬ 
berum  arbitrium  exeeutioni  mandare  tenebantur.  Si 
vero  ex  Gentilibus  aliquis ,  nimirum  ex  Romanis  , 
Grtecis  ,  aut  alterius  nationis  ,  circumcifionis  li¬ 
gnum  accepiflet,  ad  obfervantiam  totius  Mofaicae  le¬ 
gis  &  praeceptorum,  quae  illi  regioni  confentanea fo¬ 
rent  ,  obligaremr.  nimirum  ad  praecepta  omnia  mo¬ 
ralia  ,  &  ad  caeremonialia  aliqua  ,  ad  quae  videlicet 
nec  diftantia  loci  ,  nec  regionis  ratio  impediretur  : 
nec  ab  aliquo  illorum  immunis  extitiflet.  quod  vero 
nos  tenuiffimi  ingenii  aflerimus  ;  fumptum  eft  ex 
doCtrina  Pauli  cap.  7.  adGalat.  cum  illorum  opinio¬ 
nem  ,  atque  errorem  rejicit  5  qui  Gentiles  Chrifti 
fidem  fufeipientes  ,  circumcidendos  fore  docebant, 
quorum  errorem  ea  ratione  Apoftolus redarguit,  quia 
fi  circumcidi  fideles  tenerentur  ,  ad  obfervantiam 
A  a  3  quo- 


378 


SACRORVM  ELJEOCHRISMATflN. 


379 


quoque  totius  Mofaicae  legis  obligati  exifterent:  quam-  A 
obrem  ait  :  tefiificor  autem  rurfus  omni  homini  cir¬ 
cumcidenti  fe  ,  quoniam  debitor,  efi  umverfie  legit  faci¬ 
enda.  quae  pariter  dodtrina  multo  antiquior  eft  Pau¬ 
lo.  habetur  enim  cap.  12.  Exodi  ,  cum  a  Deo  fan- 
ftiones ,  &  ritus  celebrationis  Pafchae  prasfcribuntur 
Gentilibus  ,  Pafch^m  juxta  ritum  Hebraeorum  ,  ce¬ 
lebrare  volentibus :  qua  quidem  de  re  ,  in  haec  ver¬ 
ba  loquitur  Deus  :  Si  quis  Peregrinorum  m  veftram 
voluerit  tranfire  coloniam ,  &  facere  Phafe  Domini ,  cir- 
cuncidetur  prius  omne  mafculinum  ejus  ,  &  tunc  ride  ce¬ 
lebrabitur  ,  eritque  ficut  indigena  terra.  Si  quis  autem 
circumcifus  non  fuerit  ,  non  vefcetur  ex  eo.  quod  &  plu-  B 
res  Gentilium  feciffe  ex  cap.  8.  libri  Efther  ,  non 
obfcure  colligitur  }  multos  enim  Gentilium  ad  le¬ 
gem  Mofaicam  fe  tranftuliffe,  ibi  legitur  his  verbis: 
Plures  alterius  gentis  &  feti  a  ,  eorum  religioni  adjun¬ 
gebantur.  quibus  quidem  ex  locis  ,  ad  obfervan- 
tiam  omnium  praeceptorum  Mofaicae  legis  teneri  ; 
ut  jam  diximus  perfpicuum  fit  ,  £c  probatum  ma¬ 
net. 

Dicatur  a  nobis  aliquid  de  praeceptis  judicialibus , 
quae  Hebraeorum  optimam  gubernationem  ,  Reipu- 
blicaeque  ftatum  refpiciunt  ;  de  quibus  proculdubio 
affirmandum  erit  ,  Gentiles  in  propriis  regionibus , 
ac  fub  principibus ,  alterius  gentis  ab  Iiraelitica ,  ad 
illorum  oblervationem  nullo  modo  obligatos  extitif-  C 
fe  :  quamvis  Deum  Hebraeorum ,  verum  effie  Deum 
cognoviffient.  Affertum  noftrum  ea  ratione,  &  op¬ 
tima  fufficientiffime  probatur quia  hujufmodi  leges, 

&  praecepta  lingularem  populorum  ,  ac  locorum  fla¬ 
tum  refpiciebant ,  fuaque  peculiari  politia  Ifraeliti- 
cam  Rempublicam  conftituebapt.  Sed  fub  ea  ratio¬ 
ne  Reipublicae  ,  Gentiles  qui  alterius  nationis  a  po 
pulo  Hebraeorum  ,  &  filiorum  Ifrael  erant  ,  non 
comprehendebantur  j  imo  altera  ab  altera  Repu- 
blica  diverfiffima  cum  fit  ,  proprias  quoque  leges 
atque  ftatuta  habuiffie  ,  veteres  hiftoriae ,  fk  Icrip- 
tores  probant,  cum  igitur  leges  alicujus  Reipublicae 
nemo  obfervare  teneatur  ,  nifi  ille  qui  de  illius  cor-  D 
pore  eft  ,  &  qui  fub  illa  adhaefit ,  vixerit  ,  quacum 
&  foedus  habere  dicitur  :  igitur  ad  obfervantiam  prae-  j 
ceptorum  judicialium  ,  quae  pro  re£ta  gubernatione 
Reipublicae  Hebraeorum  a  Deo  lata  fuerunt  ,  nullus 
Gentilis  extra  terram  protniffionis  obligabatur. 

Quamvis  vero  de  praeceptis  judicialibus  ita  fe  res 
habeat  ;  de  praeceptis  tamen  casremonialibus  certifli- 
me  tenendum  erit  ;  Gentiles  agnofcentes  Deum  If- 
raelitarum  ,  verum  efle  Deum ;  ad  obfervantiam  ali¬ 
quorum  praeceptorum  caeremonialium  interdum  obli¬ 
gari  :  ad  ea  nimirum  ,  quae  in  propria  regione  ,  ut 
diximus  ,  quam  inhabitabant  j  longe  a  Dei  taberna¬ 
culo  ,  five  templo  conftituti  ,  licite  ,  libereque  in  E 
Dei  honorem  ,  &  proximorum  falutem  obfervare 
poterant.  Exempli  gratia  orationibus  Deum  colere, 
mentem  fuam  ad  illum  elevare  ,  facrificia  Idolis  ,  ac 
fimulacris  non  offerre  ,  &  ad  alia,  fi  quando  vero 
facrificia  obtuliffent  ,  orationefque  fudiffent  ,  aut 
mentem  in  Deum  elevaflent  >  illam  ad  ipfum  Deum 
verum  ,  quem  cognoverant  ,  dirigere  tenebantur, 
quod  haec  vera  fint ,  &  ita  fe  gerere  Gentilis  tenere¬ 
tur  ,  ex  cap.  f.  lib.  4.  Reg.  praeclare  probatur,  ubi 
ille  Naaman  Syrus  ,  precibus,  &  mandato  Elifasi  a 
lepra  mundatus  ,  Prophetam  fic  alloquitur  :  Veie 
fcio  ,  quod  non  fit  alius  Deus  in  univerfia  terra ,  nifi  tan¬ 
tum  m  Ifrael.  ecce  ubi  Naaman  ,  fe  Deum  verum 
cognoviffe  fatetur  :  &  ftatim  Elifasum  alloquitur  , 
dicendo  :  Obfecro  concede  mihi ,  ut  tollam  onus  duo¬ 
rum  burdonum  de  terra  ,*  non  enim  faciet  ultra  fervus 
tuus  holocaufium  ,  aut  vitlimam  diis  alienis  ,  nifi  Do¬ 
mino.  nimirum  Deo  Hebraeorum.  Ex  quibus  qui¬ 
dem  fac  ree  Scripturas  verbis ,  aperto  tcftimonio  con¬ 
vincitur  i  nequaquam  Gentilem  obligatum  extitifle 


jure  alicujus  praecepti  ,  vi&imas  Deo  in  propria  re¬ 
gione  offerre  ,  longe  terrarum  fpatiis  a  Judaea  ,  & 
templo  Hierofolymitano  diffita  ;  fed  folum  obliga¬ 
tum  extitiffe  jure  praecepti ,  fua  facrificia  ,  fi  quan¬ 
do  illa  obtuliffet ,  Deo  vivo  ,  &  vero  dirigere  ,  eo 
modo  quo  poffet  ;  quocumque  in  loco  illa  obtuliffet. 
quas  profe£ib  de  orationibus  quoque  dicenda  erunt  , 
&  ex  eodem  facras  Scripturae  loco  convincuntur  5 
quamobrem  fubditur  :  Hoc  autem  folum  efi  ,  de  quo 
depreceris  Dominum  pro  firvo  tuo.  quando  ingredietur 
Dominus  meus  templum  Remmon  ,  ut  adoret ,  illom - 
nitente  fuper  manum  meam : fi  adoravero  m  templo  Rem- 
adorante  eo  in  eodem  loco  :  ut  ignofeat  mihi  Do¬ 
minus  fervo  tuo  pro  hac  re.  haec  funt  verba  textus ,  in 
quibus  ledtor  non  praetereat;  nequaquam  dixiffe  Na¬ 
aman,  fe  Idolum  illud  adorare  velle;  fed  fe  coadtum 
iri  ,  ad  fe  inclinandum  ,  8c  ad  faciendum  alia  cum 
Rege,  qui  brachio  illius  innitebatur  :  Naaman  ta¬ 
men  non  alio  ,  quam  ad  verum  Deum ,  fuam  inten¬ 
tionem  dirigere  velle  ,  profitetur  ;  quam  quidem  , 
Deo  precibus  Elifaei  gratam,  acceptamque  fieri  pre¬ 
catur  aperte.  Igitur  ex  his  facrarum  Litterarum  ftu- 
diofus  intelligat  ,  Gentiles  ,  qui  veri  Dei  aliquam 
cognitionem  habuiffent ,  ad  nonnulla  etiam  praecep¬ 
ta  caeremonialiaMofaicas  legis  alligatos  extitifle.  qui¬ 
bus  etiam  alia  fimilia  paffim  habemus  in  libris  Efdrae, 
&  Danielis. 

His  pro  modulo  noftro  de  lege  Mofaica  ,  in  ordi¬ 
ne  ad  Gentiles  pertradtatis  ,  ut  lolidiora  cflent ,  qua: 
nobis  dicenda  de  praecepto  reverentias  ,  facro  C011- 
fecrationis  oleo  exhibendas  ,  remanebant  >  ad  illud 
noftra  nunc  convertatur  oratio  ,  ut  inftituto  hujus  ca- 
pitis  refpondeamus ,  atque  ideo  pro  certo  ftatuatur; 
Gentiles  Deum  Hebraeorum  ,  verum  efle  Deum  a- 
gnofeentes  ,  rebus  facris,  a  Deo  inftitutis,  nimirum 
facras  arcas  ,  tabulis  lapideis  ,  in  quibus  digito  ipfius 
Dei,  facra  lex  infculpta  erat ,  candelabro,  unguen¬ 
to  ,  aliifque  ex  divina  inflitutione  ad  Dei  cultum 
confecratis  ,  reverentiam  exhibere  obligatos  extitif¬ 
fe  :  praefertim  ad  illa  casremonialia  praecepta  ,  quas 
fua  in  regione  ,  ut  diximus ,  libere  obfervare  fibili- 
cuiffet :  quamobrem  cum  nullum  afferri  poflit  impe¬ 
dimentum  j  quo  cogerentur ,  praecepti  de  reveren¬ 
tia  facn  Confecrationis  olei  tranfgreflores  exiftere  , 
hujus  etiam  praecepti  vi  ,  in  propria  regione  Genti¬ 
les  alligatos  extitifle  videtur  ;  quas  longiori  exami¬ 
ne  ,  atque  indagine  ,  in  fequentibus  examinabun¬ 
tur. 

Nequis  vero  moveatur  in  contrariam  fententiam, 
rationibus  jam  in  principio  capituli  allatis  ,  pro  fen- 
tentia  Abulenfis :  quae  fequenti  cap.  a  nobis  exami¬ 
nanda  erit,  veruntamen  ut  didta  a  nobis,  ac  dicenda 
firmiora  fint  ;  rationibus  pro  contraria  fententia  po¬ 
litis  latisfaciamus.  Dicimus  igitur  quod  quamvis  in 
illo  praecepto  fermo  ad  filios  Ifrael  dirigatur  ;  cum 
de  compofitione  unguenti ,  &  tabernaculi  confecra- 
tione  agitur  ;  id  ea  potiflimum  ratione  fit  ;  quia  fi¬ 
liis  Ifrael  primo  publicari  praeceptum  hoc  debuit , 
quos  Moyfcs  alloquebatur  :  propterea  enim  ait  Deus 
in  exordio  illius  praecepti  ,  hac  dices  filiis  Ifrael :  ve¬ 
rum  haec  verba  vim  praecepti  habent ,  folum  in  or¬ 
dine  ad  Moyfem  ,  cui  praecepti  publicatio  commit¬ 
tebatur  :  praeceptum  vero  de  reverentia  facri  un¬ 
guenti  nequaquam  in  illis  pofita  eft  ;  fed  in  lubfe- 
quentibus  verbis ,  praecepti  jus  inchoatur  ;  Caro  ho¬ 
minis  non  ungetur  ex  eo  ,  &c.  ad  omnes  igitur  homi¬ 
nes  cujufcumque  nationis  Deus  refpiciens  ,  praecep¬ 
tum  illud  ftatuit. 

Sunt  etiam  in  pnedidto  textu  illa  verba  obfervan- 
da  ,  quae  praecedentibus  fubfequuntur  ;  nimirum 


Homo  quicunque  tale  compofuent ,  &  dederit  de  eo  alie¬ 
no  ,  Scc.  quae  quidem  magis  adhuc  noftrum  inten¬ 
tum  probant ;  praefertim  fi  hebraicus  textus  ad  ver¬ 
bum 


380 


Myrothecivm  II. 


bum  reddatur  fic  :  Homo  qui  compofuerit  fient  illud. , 
(fi  qui-  dabit  de  illo  fuper  alienum  ,  &c.  quas  ut  fideli¬ 
ter  tranflata  intelligas ,  verba  ipfa  hebraica  apponen¬ 
da  :  T1^  npv  his  hafcer 

irqhach  camohu  vahafeer  iten  rmmnmennu  gal  zjtr. 
In  quibus  verbis  duae  claufulae,  duobus  diftindtx  re¬ 
lativis  non  erunt  praetereundas,  prior  illa  eft ,  Homo 
qui  compofuerit  ficut  illud,  polterior  eft  ,  Et  qui  dabit 
de  illo  fuper  alienum  ;  cujus  poftremae  claufulx  rela¬ 
tivum,  qui ,  certum  eft  referri  ad  hominem  Ifraeli- 
tam,  refpedtu  cujus,  reliqui  homines  dicuntur  alie¬ 
ni  in  facris  litteris  :  &  ita  alienus  hic  appellabitur 
Gentilis,  ut  diftinguatur  ab  alio  homine,  fignificato 
illo  relativo  ,  qui :  quamobrem  manifeftum  eft  ,  to¬ 
tam  hanc  pofteriorem  fententiam  ,  ad  virum  Ifraeli- 
tam  referri,  cum  neceflario  prior  fententia  ad  omnem 
prorfus  hominem  dirigeretur  ,  nimirum  cum  ait  : 
Homo  quicumque  compofuerit  ficut  illud  ,  &c.  ea  prop- 
pter  praeceptum  illud  ,  de  non  componendo  tale  un¬ 
guentum  ,  ad  omnes  homines  dirigi  ,  dubio  omni 
carebit. 

Illa  .etiam  ,  quae  contra  Abulenfem  objedta  fue¬ 
runt  i  fuo  remanent  in  robore  :  nec  illa,  quibus  ipfe 
praediftus  fatisfacere  nititur ,  aliquid  valent,  nam 
quamvis  Deus  lator  praeceptorum  judicialium  ,  in 
conftituenda  Ifraelitica  Republica  ,  novae  cujufdam 
politiae  inftitutor  fuerit  tamen  ut  audior  Sacramen¬ 
torum  ,  &  rituum  ,  atque  caeremoniarum  ,  quae  re¬ 
atum  ,  6 c  Deo  placitum  cultum  profpiciunt ,  omnes 
quofeumque  homines  refpicit  :  alias  non  licuiflet 
omnibus  ad  legem  Hebraeorum  tranlire  :  necfuiflent 
probandi ,  qui  ad  eos  tranfiflent ;  quia  leges  ab  illo 
latae  non  omnes  refpexiflent  :  cum  tamen  fecus  ex 
facris  conflet  oraculis :  quia  ut  Deus  &  Dominus 
omnium  ,  &  non  aliter  Sacramenta  inftituere  ,  tam 
in  nova ,  quam  in  veteri  lege  potuit,  in  his  enim 
tamquam  Supremus  Dominus,  omnium  effedtuum 
fuprema  caufa  ,  cognofci  ab  hominibus  contendebat, 
illo  autem  foedere  ,  &C  padlo  cum  filiis  Ifrael  inito  , 
ipfi  non  folum  ad  obfervantiam  moralium,  &caere- 
monialium  praeceptorum  omnium  obligabantur  ,  fed 
etiam  ad  judicialia  omnia  ,  8c  ad  quaecumque  illis 
Deus  mandare  voluiflet.  Quibus  equidem  omnibus , 
Gentiles  nequaquam  ligabantur,  perfpicuum  eft  igi¬ 
tur  ,  qua  ratione  Gentiles ,  ad  cultum  facri  hujus  o- 
lei  obligarentur. 


GAP.  XIX. 

Rationibus  probatur ,  Gentiles  ligari  praecepto, 
de  cultu  Olei  Confecrationis. 

Ad  loca  Numer.  4.  Nolite  perdere  populum  Cahath  de 
medio  Levitarum  ,  fed  hoc  facite  eis  ,  ut  vi  vant ,  (fi 
non  moriantur  ,  fi  tetigerint  SanCla  Saniorum.  Aa- 
ron  ,  (fi  filii  ejus  intrabunt  ,  ipfique  difponent  opera 
fingulorum  ,  fi  divident  quid  portare  quis  debeat  : 
alii  nulla  curiofitate  videant ,  qua  funt  in  Sanctuario 
prtufquam  involvantur ,  alioqum  morientur.  l.Reg. 
cap.  6.  Percujfit  autem  Dominus  de  viris  Bethfamiti- 
bus ,  eo  quod  vidifient  arcam  Domini.  &  ad  alia. 

/^\Uae  praefenti  capitulo  dicenda  veniunt ,  pr ae- 
cedentibus  adjunguntur  •,  quod  ea  ratione  fe- 
cimus  ,  ne  nimia  prolixitate  Ledlorem  bene¬ 
volum  taedio  afficeremus  :  quamobrem  per  partes  ea 
divifimus  ,  quae  unico  comprehendi  capitulo  pote¬ 
rant.  Redeamus  ergo  ad  noftrum  inftitutum  ,  no- 
ftraque  fententia  firmioribus  dodlrinis  innitatur.  Nec 
enim  defunt  loca  etiam  facrarum  Scripturarum  plu¬ 
rima  ,  quibus  ec  Gentiles  quoque  alligatos  extitifle  , 


381 

A|  ad  reverentiam  facro  oleo  exhibendam  probatur. 
Nam  ab  his  quoque  ,  quanta  cum  religione  divina 
myfteria  fuperftitiofa  ,  quaeque  Deo  facra  erant  , 
pertradtanda  forent ,  Apul.  lib.  11.  Metamor.  tefta- 
tur  j  propriam  ad  facra  myfteria  initiationem  referens. 
Quid  enim  fecum  adtum  fit,  nodte  illa  ,  quando  ad 
facrorum  augurationem  acceffit  ,  fcnbens  fic  habet  : 
Ouaras  forfitan  fatis  anxie  ,  fiudiose  LeClor ,  quid  dein¬ 
de  diclum  ,  quidve  faClum,  Dicerem  fi  dicere  liceret  , 
cognofceres  fi  liceret  audire,  fed  parem  noxam  contrahe¬ 
rent  aures  fi  lingua  ,  illius  temeraria  cunofitatis.  Cum 
igitur  prophanx  ,  ac  falfx  religionis  feclatores ,  fal- 
fa  dogmata  tanta  cum  religione  tegerent  ,  atque  ve¬ 
li  nerarentur ;  quanta  religione  venerati  fuiflent  fa¬ 
cra  verx  religionis  ,  ubi  ad  verum  Dei  cultum  ifta 
pertinere  cognoviflent  ?  fed  de  hoc  audiamus  Her- 
metem  Trifmegiftum  j  fic  quidem  appellatum  ,quod 
ter  maximus  cenferetur  ,  in  luo  Dialogo  Afclepius 
plurima  perdodle  de  vero  Deo  differens  ,  Afclepium 
lic  alloquitur  :  Vides  ergo ,  0  Afclepi  ,  in  quibus  con- 
ftituti  ,  qua  trademus  ,  aut  qua  audeamus  attingere. 
de  Deo  etenim  loquebatur  ,  &  ad  Deum  converfus 
fic  illum  exorat.  Sed ,  Deus  fumme,  tibi  gratias  ago  , 
qui  me  videnda  divinitatis  tua  illuminafii  lumine.  8c 
converfus  ad  Afclepium  ,  &  alios  ,  quos  alloqueba¬ 
tur  ,  fubit  :  Et  vos  0  Tati  ,  fi  Afclepi  ,  fi  Ammon 
intra  fecreta  peti  oris ,  divina  myfteria  filent  10  tegite  ,  fi 
taciturnitate  fervate.  Quibus  quidem  duobus  auclo- 
ribus,  quanta  religione  ,  atque  pietate  ,  facra  in  re¬ 
verentiam  illis  effient  ,  praeclare  habetur,  nec  in¬ 
commode  inde  argumentari  licet ,  fumma  religione 
veneratum  iri  facrum  Sacerdotale  oleum  ab  illo  ho¬ 
mine  ,  qui  Deum  Hebraeorum  ,  verum  efle  Deum 
cognoviffiet  j  quamvis  de  numero  filiorum  Ifrael  non 
fuiflet. 

Ex  facra  etiam  Scriptura  petitis  argumentis  ,  hoc 
idem  probemus ;  exordiumque  fumamus  ab  his ,  quae 
Dominus  Moyfi  ,  &  Aaron  praecepit  Num.  4.  jubet 
enim  ibi  Sacerdotes ,  vafa  Sandluarii  omnia  coope- 


D 


E 


rire  ,  fi  quando  caftra  alibi  metari  Ifrael  itas  compel¬ 
lerentur  ;  6c  tabernaculum  cum  omnibus  fuis  vafis 
hinc  inde  afportare  ,  itineris  caufa  cogerentur,  cun- 
£ta  enim  facra  vafa  ea  ratione  aulaeis  operiri  volebat; 
ne  aliquis  facra  illa  utenfilia  refpiceret;  quaeque  in 
Sandtuario  fervabantur ,  perferutan  auderet,  hoc  au¬ 
tem  fub  interminatione  mortis  praecipitur  in  haec 
verba  :  Nolite  perdere  populum  Cahath  (  meminit  hu¬ 
jus  familiae  ,  quia  ad  illam  pertinebat  vafa  Sandtuarii 
portare  ,  cum  iter  ageretur  a  populo  in  deferto)  de 
medio  Levitarum  :  Jed  hoc  facietis  ut  vivant  ,  fi  non 
moriantur  ,  fi  tetigerint  SanCta  SanClorum.  Aaron  ,  fi 
filii  ejus  intrabunt ,  ipfique  difponent  opera  fingulorum  , 
fi  divident  quid  portare  quis  debeat,  alii  nulla  curiofi¬ 


tate  videant  ,  qua  funt  m  SanCluario  priufquam  invol¬ 
vantur  ,  alioquin  morientur .  Hoc  prxeeptum  tantum 
dirigi  videbatur  ad  filios  Cahath ;  quia  ipfis  Sandtua- 
rii  utenfilia  ,  portandi  cura  commifla  fuerat  :  at  ni¬ 
hilominus  non  folum  ad  illos ,  fed  etiam  ad  alios  quof¬ 
eumque  de  populo  Ifrael  praeceptum  hoc  cultus  ex¬ 
tendebatur  :  nec  hoc  in  dubium  revocare  licet.  Ea 
propter  ,  Gentiles  etiam  ad  illius  obfervantiam  tene¬ 
ri  perfpicuum  eft  j  quemadmodum  cap.  6.  lib.  1. 
Reg.  ex  his  quae  Iftaelitis  Bethfamitibus  acciderunt , 
probari  optime  poteft.  de  quorum  cafu  fic  in  textu 
legitur  :  Percujfit  autem  Dominus  de  viris  Bethfamiti¬ 
bus  ,  eo  quod  vidijfent  arcam  Domini  :  fi  percujfit  de 
populo  feptuagwta  viros  ,  fi  quinquaginta  millia  plebis , 
fi  luxit  populus.  Similiter  percufti  fuerunt  Azotii, 
qui  erant  Gentiles  ,  ut  habetur  cap.  5.  ejufdem  libri, 
his  verbis  :  Aggravata  eft  autem  manus  Domini  fuper 
Az.otios  ,  fi  demolitus  eft  eos  ,*  fi  percujfit  in  fecretiori 
parte  natium  Az.otum ,  fi  fines  ejus.  Et  ebullierunt  vil- 
,  D  ,  fi  agri  in  medio  regionis  illius  ,  fi  nati  funt  mu¬ 


res 


Sacrorvm  El/EOCHRISMATHN. 


383 


res  ,  fi  fatfa  eft  confufio  mortis  magna  in  civitate. 

Nec  in  contrariam  fententiam  Lector  abeat  ,  ex 
his  qus  lib.  4.  R,eg.  &  apud  Danielem  leguntur,  de 
aiportatione  iacrorum  utenfilium  templi  Hierofoly- 
mitani,  juflu  Nabuchodonoforis  fadra  ,  ut.  in  Baby¬ 
lonem  afportarentur.  quae  licet  holliliter  afportata 
fuerint  :  quia  fumma  cum  religione  ,  cultu  ,  atque 
reverentia  utenfilia  haec  facra  ,  illo  Nabuchodonofo- 
rem  ea  afportalfe  par  elt  credere  ,  propterea  fine  ali¬ 
quo  divinae  irae  ,  ea  de  re  ,  judicio ,  ad  Babylonem 
ulque  dedudta  fuerunt,  nec  lacra  oracula  id  lubindi- 
care  ,  laltem  fubobfcuie  praetermilerunt.  tum  quia 
Nabuchodonoforem  illa  prophanafle ,  neque  ob  ir¬ 
reverentiam  a  Deo  punitum  aliquando  fcribitur;  tum 
denique  quia  id  ubi  fecit  Balthaflar  ,  illius  in  regno 
Babylonico  fuccefior  ,  lllico  coelitus  ,  manus  in  pa¬ 
rietem  convivii  milia  efi  ,  mortis  fententiam  in  il¬ 
lum  fcribens  ;  Sc  divinae  ultionis  in  ipfum  faevientis 
tefiimomum  manifefians.  ut  fcribitur  cap.  y.  Dan. 
his  verbis:  Pmcepit  ergo  jam  temulentiis  ,  luppleRex, 
ut  afferrentur  vafa  aurea  ,  &  argentea  ,  qua  afiortaverat 
Nabuchodonofor^vater  ejus  de  templo ,  quod  fuit  in  ferufa- 
lem ,  ut  biberent  in  eis  ipfe  ,  &  optimates  ejus  ,  uxorefque 
ejus ,  fi  concubina,  tunc  allata  funt  vafa  aurea  ,  &  ar¬ 
gentea  ,  qua  afportaverat  de  templo,  quodfucratinjeru- 
falem  ,  fi  biberunt  in  eis  Rex  ,  fi  optimates  ejus ,  ux¬ 
ores  fi  concubina  illius.  Bibebant  vinum ,  fi  laudabant 
Deos  fuos  aureos  ,  fi  argenteos ,  aereos  ligneofjue  ,  fi 
lapideos,  in  eadem  hor#  apparuerunt  digiti  cjuaft  manus 
hominis  fcnbentis  contra  candelabrum  ,  in  fuperficie  pa¬ 
rietis  aula  regia  ,•  fi  Ijex  afpiciebat  articulos  manus 
fcnbentis.  Quam  fcripturam  licet  nequiverint  legere 
fapientes  Babylonici;  legittamenDamel,agnovitque 
divinam  fententiam  mortis  in  Regem  in  illis  verbis  : 
Mane.  Thecel.  Phares.  quorum  verborum 
ea  erat  interpretatio  ;  quod  appenfus  Rex  ,  ob  fua 
crimina  in  ftatera  divinae  juftitiae  ,  atque  judicii  jam 
fuiflet,  minimequeibi  inventus  ejus  ponderis,  cujus 
tenebatur  efle  :  non  alia  profedfco  de  ratione ;  nifi 
quia  facra  Dei  utenfilia  ,  prophano  ufu  commacula¬ 
verat  ;  Sc  legem  de  reverentia  illis  exhibenda  trans- 
greflus  fuerat.  Quamobrem  de  illo  vindidtam  fume- 
re  non  diu  diftulit  Benedidtus  Deus }  fed  ea  ipfa  in 
nodle  ,  cujus  in  vefpera  ,  haec  Rex  commiferat  ;  Sc 
facra  vafa  prophanarc  aufus  fuerat  ,  eum  interfici 
permifit,  urbemque  Babylonicam  ab  hoftili  exercitu 
depopulari  ;  Sc  regnum  Babylonicum ,  fubPerfarum 
jugum  venire  decrevit, 

£x  his  facra;  Scripturae  locis ,  atque  hifioriis,  me 
judice  ,  claro  fatis  argumento  probatur  ,  Gentiles  ad 
reverentiam  ,  facro  Sacerdotali  oleo  exhibendam 
obligatos  fuifle.  nam  ex  illis  rationem  in  hanc  for¬ 
mam  habere  poflfumus:  (ut  etiam  Scholafiicis  Dolo¬ 
ribus  in  aliquo,  aliquando  morem  geramus.)  fi  Azo- 
tii,  Accaronirae ,  Sc  Balthaflar  Babylonis  Rex  ,  qui 
Gentiles  erant s  nullo  obligationis  vinculo,  ex  vigo¬ 
re  legis,  ad  reverentiam  debitam  ,  erga  Dei  Arcam 
placitandam  tenerentur  ;  nulliufque  praecepti  rigore 
vetarentur  inveftigare  ,  aut  ferutari ,  quid  in  arca 
fervaretur  ;  fimiliterque  Balthaflar  ,  Sc  ejus  Princi¬ 
pes  ,  atque  Regni  proceres  ,  nullo  praecepto  tene¬ 
rentur,  reverentiam  exhibere  facris  tabernaculi ,  Sc 
templi  utenfilibus  ;  nihil  certe  hi  peccaflent ;  nec 
illi  Accaronits  Dei  Sacram  Arcam  irreverenter  tra¬ 
ctando  ,  quando  illam  in  templo  Dagon  conftitue- 
runt;  neque  Azotii,  aut  Bethlamitae  curiofe  invefti- 
gando  ,  quaenam  in  Sacra  Dei  Arca  aflervarentur; 
neque  Balthaflar  Rex  Babylonis  lacra  vala  propha- 
nando  ;  igitur  non  pro  meritis ,  Sc  jufte  a  Deo  pu¬ 
nirentur.  Cum  igitur  ex  facris  Oraculis  liquido  con¬ 
fiet  ;  pro  jam  didis  ,  veluti  pro  capitalibus  crimini¬ 
bus  ,  Deum  de  illis  vindidam  fumpfifle  :  de  Acca- 
ronitis  nimirum  ,  quod  Sacram  Dei  Arcam  ,  prope 


A 


C 


E 


Idolum  Dagon  conftituiflent  ;  de  Bethfamitis  quod 
curiose  eamdem  Sacram  Dei  Arcam  introfpexilfent ; 
ut  optime  habet  Vatabl.  de  Babyloniis,  quod  facra 
Dei  vafa ,  ad  prophanos  ulus  adhibuiflent :  dicen¬ 
dum  efi  igitur  ,  atque  certiflime  tenendum  ,  ex  his 
lacrs  Scripturas  locis  ,  evidenti  quodammodo  argu¬ 
mento  colligi ;  prascepta  illa  Moyfi  ,  Sc  Ifraelitis  la¬ 
ta  ,  de  reverentia  rebus  facris  prsllanda  ,  de  non 
curiose  perferutando  ,  qusnam  in  Sacra  Dei  Arca 
aflervarentur ;  Gentiles  etiam  ad  illorum  obfervantiam 
obligalle  ;  ac  proinde  jure  prscepti,  etiam  ipfos  al- 
iigalfe  ,  cum  hasc  Gentilibus  in  culpam  ,  prsdiStis 
in  locis  dentur. 

Nunc  pari  ratione  contra  dodrinam  Abulenfis, 
atque  illorum  etiam  ,  qui  eam  fequuntur  ,  affirmate 
pronunciamus :  prasceptum  de  non  componendo  tale 
unguentum  ,  quale  componi  mandaverat  Deus ,  ad 
facrandum  Dei  Tabernaculum  ,  facra  illius  vafa,  nec 
non  etiam  Sacerdotes ,  quo  etiam  ufusfacri  illius  un¬ 
guenti  omnibus  prohibebatur  ,  praeterquam  Sacer¬ 
dotibus  tantum  ,  cum  initiaremur  ;  quo  prascepta 
fimiliter  unguentum  alienis  communicare  interdice¬ 
batur  j  non  folum  populum  Ifraeliticum  ,  fed  Gen¬ 
tiles  etiam  ligafle  :  non  quidem  omnes  ,  fed  illos 
tantum,  qui  Deum  Hebraeorum ,  verum  efle. Deum, 
vel  certo  cognoviflent  ;  vel  probabili  conjedura  id 
lufpicari  potuiflent.  Quemadmodum  de  Accaroni- 
tis  ,  de  Azotiis  ,  deque  Balthaflar  Babyloniae  Rege, 
ex  Sacris  Scripturis  perfpicuum  efi.  nam  cum  filii 
Ifrael  cap.  4.  lib  1.  Reg.  Arcam  Dei  in  caftra  addu- 
xiflent ,  ut  defenderent  feab  Accaronitis  ,  Azotijs  , 
&  reliquis  Philiftaeis  :  Ingemuerunt  Philifliim ,  inquit 
textus  ,  dicentes.  Veh  nobis  ,  non  enim  fuit  tanta  e- 
xultatio  heri  ,  fi  nudius  tertius  j  veh  nobis ,  ejuis  nos 
falvabit  de  manu  fubhmmm  Deorum  ifiorum  ?  hi  funt 
Dii  qui  percufs 'erunt  Aegyptum  omni  plaga  in  deferto.  Sc 
licet  fit  hic  Deorum  vocabulum  in  plurali ;  id  tamen 
nequaquam  ea  ratione  fadum  cft  ,  quod  Philifliim 
putarent  plures  Deos  adorari  a  filiis  Ifrael  ;  fed  quia 
in  Hebraeo  eft  nomen  D’:f7A  elohim ,  quod  eft  in  plu¬ 
rali  ;  licet  in  Sacris  Oraculis  femper  accipiatur  pro 
Deo  uno  ,  in  perfonarum  pluralitate.  Nam  cum 
Philifthaei  remitterent  quoque  Arcam  Dei  ;  ut  cer¬ 
tiores  fierent ,  omnem  infirmitatem  ,  a  Deo  illis  im- 
miflam,  ob  irreverentiam  ,  qua  Arcam  tra&averant; 
obfervaverunt  cap.  6.  ejufdem  libri  ,  an  ad  Bethfa- 
mitas  ferretur  Dei  Arca  :ficenim  Satraps  Philifthi- 
norum  illis  confuluerunt  :  Dimittite  eam  ut  vadat , 
fi  afpicietis  ,  fi  fi  quidem  per  viam  fimum  fluorum  af- 
cendent  contra  Bethfames  ,  ipfe  fecit  nobis  hoc  malum 
grande  ,  &  infra  ait  facer  textus  :  Ibant  autem  in  di- 
r ellum  vacca  per  viam  qua  ducit  Bethfames  ,  dr  itinere 
uno  gradiebantur ,  pergentes ,  fi  mugientes ,  fi  non  de¬ 
cimabant  neque  ad  dexteram  ,  neque  ad  finiflram.  Ha¬ 
buerunt  igitur  Philiflhiim  ,  unde  fufpicarentur,imb 
clare  cognofcerent,  Deum  Ifrael ,  verum  efle  Deum. 
Nec  Balthaflar  Rex  Babylonicus,  ab  ejus  cognitione 
fuit  alienus  ;  tum  quia  Danielem  cum  tota  Hebraeo¬ 
rum  captivitate  ,  apud  fe  habebat  ;  tum  etiam  quia 
Nabuchodonofor  illius  deceflor  faflus  eft  ,  Sc  publi¬ 
co  cdidlo  cavit ,  nequis  Dei  Ifrael  Numen  obtre¬ 
ctaret  :  quod  non  ellet  alius  Deus  ,  potentior  illo, 
fic  enim  legitur  cap.  3.  Daniel.  poftquam  tres  pueri, 
de  camino  ignis  liberati  fuiflent.  A  me  ergo  pofitum 
eft  hoc  decretum  ,  ut  omnis  populus  ,  tribus  ,  efi  lingua 
quacumque  loquuta  fuerit  blafphemiam  contra  Deum  Si • 
drach  ,  Mifach  ,  fi  Abdenago  ,  difpereat  ,  fi  domus 
ejus  vaftetur  ,  neque  enim  efi  alius  Deus  qui  poffit  ita 
falvare.  Cum  igitur  Gentiles  haberent  ,  unde  opti¬ 
mo  argumento  lufpicari  pollent  veram  Dei  Ifraelitici 
divinitatem  ,  praecipientis  cultum  Sacri  Confecratio- 
nis  olei;  utique  ad  legem  pro  illo  latam  tenebantur: 
eo  argumento  ,  quod  quae  a  Deo. praecepta  funt ,  in 

reve» 


384 


Myrothecivm.  II. 


cverentiam  rerum  Deo  ipfi  facrarum  ,  quofeumque 
etiam  Gentiles, ut  probavimus  obligabant,  at  facrum 
hoc  unguentum  in  numero  eorum  erat  ,  qux  Deus 
fui  juris  fecerat ,  fibique  facraverat  ;  Sc  maxime  re¬ 
vereri  jufierat  :  igitur  Gentiles  quoque  ad  illius  ob- 
fervantiam  tenebantur  ;  Sc  facrum  hoc  Sacerdotale 
oleum  ,  revereri  cogebantur,  ea  propter  nequibant 
licite  aliud  illi  fimile  componere  ,  eo  uti  ,  aut  alie¬ 
nis  de  eo  dare.  Probatur  intentum  ,  ex  textu, Deo 
ipfo  atteftante  ,  atque  dicente  :  Hoc  oleum  undionis , 
fandum  erit  mthi  in  generationes  vefiras.  Quae  vero 
fanda  Deo  dicuntur  ,  taliter  fanda  funt  ,  ut  nemini 
ea  violare  liceat  i  Sc  nefas  fit  eadem  non  revereri  j 
praefertim  cum  fub  mortis  interminatione  ,  reveren¬ 
da  praecipiantur  ;  ac  propterea  omnibus  verendum  , 
ne  fi  fecus  fecerint  ,  acriter  a  Deo  puniantur.  Quod 
vero  his  quae  Sanda  appellantur  j  reverentiam  prx- 
ftare  Gentiles ,  una  cum  Ifraelitis  cogerentur  ,  hoc 
argumento  fuaderi  poteft.  Nam  licet  omnibus  in 
templo  Hierofolymitano  adorationis  debitum  cultum 
etiam  Gentilibus  fummo  Deo  prxftare  concederetur; 
tamen  partem  illam  Templi  ,  quae  Sanda  dicebatur, 
nemini  adire  ,  nifi  Sacerdotibus  permittebatur  :  pari 
igitur  ratione  ,  facro  huic  Confecrationis  unguento  , 
jure  fanditatis  reverentia  praedanda  fuit,  quod  ex  fe 
Sandum  diceretur  :  quamobrem  omnibus  filiis  Ilra- 
el  Sandum  efie  debere  imperatur.  Etenim  rationem 
aflignans  facer  textus  ,  cur  homines  tale  unguentum 
componere  prohiberentur  ;  non  aliam  habet  ,  nifi 
hanc  unam  ,  Quia  fandificatum  efi  ,  &  fandum  erit 
vobis  s  vel  ut  habet  Hebraica  ledio  hodes  hu, 

fandum  ipfum.  fupple  efl  :  fed  qux  ex  fe  Sanda  di¬ 
cuntur  ,  nulli  nec  etiam  Gentilibus  violare  fas  erat  : 
igitur  ipfi  quoque  ad  fervandam  legem  latam  ,  de 
reverentia  exhibenda  huic  facro  unguento ,  teneban¬ 
tur. 

Et  denique  fit  hxc  ratio  noder  Achilles,  nam  Deus 
capitalem  poenam  in  tranfgrefiores  intulit;  talis  enim 
cenfebatur  poena  eradicationis  de  populo  fuo ;  Sc  haec 
poena  cuicumque  Ifraelitae  decernebatur  ,  qui  alicui 
alieno  homini ,  Sc  ex  Gentilium  nationibus ,  lacrum 
idud  unguentum  communicaflet :  igitur  jam  ex  prae¬ 
cepto  Dei  lacri  hujus  unguenti  ufus  Gentilibus  inter¬ 
dicebatur.  A  fortiori  igitur  ejufdem  unguenti  com- 
pofitionem  ,  Gentilibus  vetitam  fuiffe  ratio  podulat; 
vigore  ejufdem  praecepti  :  pendet  enim  ufus  uniuf- 
cujufque  unguenti  ab  illius  compofitione  ;  ea  pro¬ 
pter  his  quibus  ufus  prohibetur  ,  compofitionem 
etiam  vetitam  efie  quis  dubitabit  ?  quamobrem  lice¬ 
bit  concludere  ,  firmiffimeque  fentire  ,  praeceptum 
latum  Ifraelitis  de  non  componendo  facrum  illud  un¬ 
guentum  ,  deque  non  utendo  eo  ,  aut  aliis  dando  ; 
quibus  capitibus  cultus  illius  clauditur  ;  Sc  reveren¬ 
tia  illi  exhibenda  praecipitur  j  Gentiles  quoque  ad 
ejus  obfervantiam  obligare. 


38$ 


C  A  P.  XX. 

Tranfgrefiores  praecepti  ,  de  reverentia  oleo 
Confecrationis  praedanda  mortaliter  pec¬ 
cabant. 

Ad  loca  Exodi  30.  Caro  hominis  non  ungetur  ex  eo  , 
CT  juxta  cempojitionem  ejus  non  factetis  aliud  s  cjuia 
fandifi catum  efi  ,  &  fandum  erit  vobis.  Lucae  1  8. 
/'  ude  ,  vende  omnia  qua  habes  ,  Qr  da  pauperibus. 
Exodi  2.0.  Non  facies  tibi  fculptile  ,  neque  omnem 
Jimilitudinem  qua  efi  in  coelo  defuper.  Sc  ad  aha. 


U 


T  affatim  elucidentur  ,  qux  diximus  de  reve¬ 
rentia  ex  Dei  prxfcripto  facro  huic  Sacerdota¬ 
li  oleo  prxftanda  :  adhuc  explicandum  rema- 


A  net  ,  xquaque  lance  librandum  ,  utrum  ne  praecep¬ 
tum  iftud  de  facro  unguento  Confecrationis  non  com¬ 
ponendo  ,  Sc  de  non  utendo  illo  ,  quod  citato  jam 
faepe  loco  Exodi  30.  habetur;  tranfgrefiores,  foli- 
us  culpas  reos  faceret  ;  quamobrem  mortalis  tan¬ 
tummodo  peccati  labe  intra  confcientiam  reus  fieret, 
quicumque  contra  illud  praeceptum  aliud  fimile  oleum 
paraffet  ,  vel  eo  uteretur  ;  five  denique  ad  Gentiles, 
vel  ad  alienos, facrum  hoc  unguentum  tranfmififfet ; 
atque  ita  nulli  poenas  externae  fubjaceret  ;  neque 
tranfgrefiores  ab  his,  qui  Reipublicx  praeerant , poe¬ 
na  aliqua  afficiendi  forent  :  five  e  diverlb  fentiendum 
fit  ,  ut  nimirum  labe  mortalis  culpae  immunis  tranf- 
B  |  greflor  exiftens  ,  foli  externae  poenas  fubjaceret: 
cum  in  textu  dicatur  :  Animam,  hoc  praeceptum 
tranfgredientem  ,  excidendam  effe  de  medio  populi 
fuu  Poterit  denique  a  nobis  dubitari  ,  an  talis  ,  ac 
tanta  vis  obligatoria  praecepti  efiet  ,  ut  tranfgrefiores 
non  folum  mortalis  labe  commacularentur;  fed  fimul 
etiam  poenis  ex  lege  ftatutis  fubjicerentur.  Quia  vero 
de  obligatione  quam  hoc  praeceptum  inducit ,  tam 
refpedu  Ifraelitae  ,  quam  hominis  Gentilis,  in  prae¬ 
cedentibus  difleruimus  ;  idcirco  ,  Sc  de  utrifque 
etiam  in  praefenti ,  &  fequentibus  capitulis  ,  nofter 
erit  fermo. 

Quamobrem  ut  rede  intelligantur  illa  ;  qux  pro 
dilcuffione  illarum  difficultatum  dicenda  remanent ; 
non  erit  praeter  rem  oblervare  diferimen,  quod  in¬ 
ter  leges  ,  five  praecepta  (pro  eodem  enim  haecduo 
hic  accipiuntur,  nam  quod  Deo  placuit ,  legis  ha¬ 
bet  vigorem,  arg.  inftit.  de  jure  nat.  gent.  §.  fed  )  in¬ 
ter  leges  inquam  Se  praecepta  ,  quae  tantum  ad  cul¬ 
pam,  Sc  illa  quae  tantum  ad  poenam  obligant,  nam 
praeceptum  ,  five  lex  illa  ,  quae  tranfgrefiores  mor¬ 
talis  culpae  tantum  reos  facit  ;  ita  immediate  ,  Sc 
direde  ex  intentione  Legiflatoris  fubditos  omnes  li¬ 
gat  ;  ut  peccati  mortalis  labe  omnino  inquinentur 
quicumque  legem  trangreffi  fuerint.  Culpa  enim  eft 
deviatio  a  bono  ,  vel  aliquid  omittendo  ,  vel  malum 
D  committendo.  Bartol.  m  l.  quod  Nerva  ,  f.  depofui. 
quam  eamdem  definitionem  per  alia  verba  tradide¬ 
runt  Theologi  in  definitione  peccati  ,  dicentes  ; 
Peccatum  nihil  aliud  efie,  quam  deviationem  a  reda 
regula  rationis;  vel  ut  alii  dixerunt,  averfio  a  Crea¬ 
tore  ,  five  ab  incommutabili  bono  ;  Sc  converfio  ad 
creaturas  ,  five  commutabile  bonum  ;  hasc  enim 
omnia  in  idem  recidunt.  Et  quia  finis  legis  potiffi- 
mum  divina:  ,  nil  aliud  efb  ,  quam  femitam  quam¬ 
dam  complanare  ,  qua  homo  redo  tramite  ad  bo¬ 
num  ducatur  :  inde  fit  ,  ut  deviatio  quaecumque  a 
lege  ,  a  bono  quoque  fit  deviatio  :  in  qua  deviatio¬ 
ne  ,  ut  diximus  ,  formalis  ratio  culpae  confiftir.  ea 
propter ,  nemo  ab  illa  deviare  valet ,  quin  peccati 
labe  commaculetur. 

At  vero  lex  illa  ,  quae  folius  poenae  transgrefiores 
reos  facit  ,  potius  ad  magiftratus  dirigitur  atque 
ad  illos  ,  quibus  Reipublicx  cura  demandata  eft, 
quique  ex  munere  habent  ,  legum  ,  ac  praecepto¬ 
rum  obfervantiam  curare  ;  quam  ad  fubditos  ,  Sc 
inferiores.  Poenx  enim  rationem  habet  ,  hominem 
aliquo  legitimo  jure  privare  ,  five  in  patrimonio,  Sc 
jure  quaffito,  five  in  corpore  ,  cap.  difpendia  de  rc- 
feript.  m  fexto  :  cumque  neminem  privare  poffit 
alium  ,  legitimo  aliquo  jure  ,  nifi  Magiftratus ,  Sc 
qui  in  Republica  prxeft  ;  ea  ratione  liquido  conftar, 
poenam  ex  lege  irrogare  tranfgrefioribus  ,  munus 
illius  fore,  cui  invigilandum  pro  legum  cuftodia  fu¬ 
erit  :  quamobrem  le^em  ,  quae  habet  annexam  poe¬ 
nam  ,  ad  illos  proprie  dirigi  dicemus  ,  qui  exteris 
aliqua  ratione  prxlunt.  Exemplis  lpfiun  rem  jam 
fatis  clare  explicatam  firmemus.  Audire  facrum  in 
die  fefto  ,  quod  ab  Ecclefia  fub  reatu  mortalis  cul- 
px  pnecipitur  ,  ita  inferiores  ligat ,  ut  hujus  prx- 
B  b  cepti 


386  SACRORVM  ELiEOCHRlSMATOlN.  387 


cepti  per  omiffionem  tranfgreffor  ,  eo  ipfo  culpae 
obnoxius  fiat ,  Sc  in  die  feito  non  audito  facro,  mor¬ 
taliter  peccet  :  hos  autem  poena  aliqua  afficere,  tan¬ 
tum  ratione  alterius  fuperadditae  legis  ,  Praefides 
valent  ,  per  aliam  nimirum  legem  poenam  tranfgref- 
foiibus  indicentem.  At  vero  fi  princeps  exempli  gra¬ 
tia  juflerit  ;  ne  quis  fub  poena  ultimi  fupplicii  extra 
urbem  triticum  efferat  :  hujus  praecepti  ac  legis 
tranfgreffor ,  nequaquam  eo  ipfo  fe  occidere  tene¬ 
tur  ;  neque  eo  ipfo  folvere  pGenam  ,  quamvis  poena 
alterius  genens  fuiflet  ;  ut  praeclare  habet  Archid. 
cap.  felicis,  de  pcen.  in  fex .  Gemm.  in  cap.  pro  humana  , 

§.  facri.  Sc  facit  etiam  Bald.  in  l.  jubemus ,  §.  icono- 
mus ,  C.  de  fac.  fanbt.  Eccl.  Sc  Bartol.  m  L  Divus,  fed 
magiflratus ,  atque  ejus  qui  Reipublicae  proed  mu¬ 
nus  erit ,  iftius  legis  obfervantiam  curare  ;  ejufque 
tranfgreffores  ,  poena  ex  lege  flatuta  punire. 

Quibus  attente  confideratis ,  Sc  aequo  animo  libra¬ 
tis  ,  eo  unde  digredi  fumus  noftra  vertatur  oratio  ; 
nimirum  ad  praeceptum  ,  de  reverentia  Sacro  Con- 
fecrationis  oleo  praedanda  i  in  quo  quidem  prae¬ 
cepto,  certum  in  primis  erit,  omnes  Ifraelitas  vigore, 
ac  vi  praecepti  ,  ad  illius  obfervantiam  ,  fub  reatu 
mortalis  culpae  alligatos  extitifle.  Sc  ratio  ex  divinae 
legis  audloritate  fumitur  ;  quo  huic  praecepto,  cum 
imbibita  appareat  ,  noftram  hanc  doStrinam  eviden- 
tiffimam  facit.  Proceptum  enim  hoc  a  Deo  latum 
fuit  Ifraelitis  :  cumque  fub  reatu  mortalis  culpae  li¬ 
gent,  quae  a  Deo  praecipiuntur;  etiam  fi  praecipian¬ 
tur  ab  ipfo,  tamquam  ab  inflitutore  alicujus  lingula¬ 
ris  Reipublicae  j  quia  tamen  in  eadem  Republica , 
ut  Deus  colitur,  adoratur,  Sc  acceptatur;  fit  confe- 
quens ,  ut  mortalis  culpo  labe  commacularentur  in 
Republica  Ifraelitica  ,  qui  praeceptum  de  reverentia 
facro  Confecrationis  oleo  praedanda  tranfgrederentur. 
Fatemur  quidem  divinas  leges  non  femper  tranfgref- 
forem  mortali  culpa  ligare  ;  nimirum  fi  ratione  ali¬ 
cujus  circumftaijtio  vinculum  procepti  defecerit, (ut 
puta  materiae)  quod  folum  accidit  praeceptis  illis  , 
quo  refpiciunt  bonum  proximi ,  vel  imperfeSto  de¬ 
liberationis  ;  quod  in  exercitio  cujufcumque  praece¬ 
pti  aliquando  contingere  poted  :  quia  in  primo  mo¬ 
tu  voluntatis ,  five  fit  motus  primo  primus,  five  mo¬ 
tus  fecundo  primus,  culpa  mortalis  nequaquam  appa¬ 
rere  poted :  tamen  ubi  defierint  illae  conditiones ,  quae 
venire  nequeunt  in  praeceptum  ,  de  reverentia  facro 
Confecrationis  oleo  praedanda  ,  dicendum  erit  ,  Sc 
pro  certo  firmandum,  praeceptum  hoc,  Ifraelitas  om¬ 
nes  ad  fui  obfervantiam  ,  fub  poena  mortalis  culpae 
ligaffe. 

Magis  adhuc  eo  firmari  poted  nodra  do&rina  , 
quod  Ifraelito  ad  id  fe  obligaverunt,  cum  Moyfe 
Dei  verba  ad  populum  referente, ut  legimus  cap.  19 
Exodi ,  totus  fimul  populus  refpondit  :  Cunfta  qua 
locutus  efl  Dominus  ,  faciemus :  Sc  hoc  idem  iterum , 
atque  tertio  firmaverunt  :  utque  majori  vinculo  vin¬ 
cirentur  ,  cum  ipfo  Deo  in  monte  Synai  foedus  fe 
rierunt  ;  ut  legitur  in  eodem  lib.  cap.  24.  fed  illa 
ad  quo  oblervanda  aliquis  foedere  aliquo  fe  ligavit  , 
fub  reatu  mortalis  culpae  obfervare  tenetur  cap.  1.  de 
pati.  &  m  cap.juram.  22.  quaft.  f.  Bald.  in  l.  cum  quis, 
cap.  de  juram.  igitur  Ifraelitae  quoque  ad  obfervantiam 
hujus  praecepti ,  de  reverentia  facro  huic  Confecra¬ 
tionis  oleo  praedanda  ,  Sc  aliorum  divinorum  prae 
ceptorum  ,  caeremonialium  maxime,  fub  reatu  mor 
talis  culpa:  tenebantur.  His  etiam  addere  poffumus; 
quod  in  humanis  legibus  ,  quoties  aliqua  graviffima 
poena  apponitur,  maxime  fpiritualis  in  Ecclefiadicis 
landtionibus  ,  ut  excommunicationis  ,  fufpenfionis, 
Sc  hujus  generis  ,  toties  obligatio  fub  reatu  mortalis 
culpas  inducitur,  ut  communiter  Theologi  cum  D 
Thoma  1.2.  in  materia  de  legib.  tradunt.  Sc  plurimi 
juris  canonici  Do&ores  in  cap.  nullus.  11.  q.^.&cap.l 


B 


D 


E 


F 


1.  de  fenten,  excom.  in  fexto  confirmant,  igitur  a  for¬ 
tiori  in  divinis  legibus  hoc  locum  habebit,  cumque 
in  praecepto  hoc  de  reverentia,  facro  huic  Confecra¬ 
tionis  oleo  ,  praedanda  ,  poena  graviffima  tranfgref- 
fonbus  infligenda  apponatur;  Deo  dicente,  animam 
illam  ,  quas  hujus  praecepti  contemtrix  exiflet  ,  ex¬ 
cidendam  fore  de  populo  fuo  ;  ( de  cujus  poena:  in- 
telligentia  ,  fiatim  dicemus.)  ea  propter  omni  dubio 
procul  ,  praeceptum  idud  ,  ad  fuam  obfervantiam 
fub  reatu  mortalis  culpae  Ifi-aelitas  omnes  obligaffe  , 
indubitata  res  erit. 

Sed  major  adhuc  lis  ed  de  Gentilibus  ,  de  quibus 
in  praecedentibus  duobus  capitulis  locuti  fumus  ,  de 
illis  nimirum  ,  qui  Deum  Hebraeorum  ,  verum  effe 
Deum  cognoviflent ;  vel  hoc  probabiliter  fufpicaren- 
tur  ;  certoque  fcirent  Deum  legem  tuliffe  de  reve¬ 
rentia  lacro  Confecrationis  oleo  praedanda  :  an  ni¬ 
mirum  ipfi  quoque  ad  obfervantiam  hujus  praecepti, 
fub  reatu  mortalis  culpa;  tenerentur.  Abul.  quaefl.  iy. 
in  cap.  30.  Exo.  dat  pro  parte  negativa  ,  pro  certo 
affirmans,  quod  Gentiles  nullo  modo  peccarent, ne¬ 
que  aliquam  inobedienrias  maculam  contraherent  , 
praeceptum  illud  non  fervando  ,  Sc  fecus ,  atque  ibi 
habetur  faciendo.  Pro  fua  fententia  fic  ,  more  fcho- 
ladico  argumentatur.  Lex  non  obligat,  nifi  illos,  quos 
Legiflator  obligare  vult ;  fed  folam  gentem  Hebrae¬ 
am  ,  voluit  Deus  obligari  ,  Sc  non  alias  nationes  ad 
obfervantiam  hujus  praecepti  ;  ergo  reliquo  nationes 
non  obligabantur.  Igitur  faciendo  contra  illud  prae¬ 
ceptum  ,  nullo  modo  peccaflent  ;  quia  nullam  legis 
alicujus  ,  aut  procepti  tranfgreffionem  incurrerent. 
Minorem  propofitionem  fuae  argumentationis,  exeo 
probat  ,  quod  Deus  folum  cum  gente  Hebraea  foe¬ 
dera  iniit ;  Sc  illam  folum  fibi  in  populum  peculia¬ 
rem  elegit  :  ergo  illam  tantum  ad  obfervantiam  hu¬ 
jus  legis ,  Sc  non  alias  nationes  obligare  voluit.  Igi¬ 
tur  etiam  fi  aliquis  Gentilis  Deum  Hebroorum  ve¬ 
rum  ede  Deum  cognofceret;  Sc  praeceptum  hocedi- 
dille ,  de  reverentia  facro  Confecrationis  oleo  pro¬ 
flanda  :  fecus  tamen  faciendo  ,  ac  proceptum  poflu- 
lat  ,  nihil  peccaret.  Sc  affert  Abulenfis  inflandam  ; 
quia  quamvis  ego  fcirem  Chriflum  alicui  homini  , 
aliquid  procepiffe  ,  ad  illius  tamen  procepti  obfer¬ 
vantiam  ,  fub  poena  peccati  nequaquam  effem  obli¬ 
gatus.  quamvis  certo  apud  me  edet  Chriflum  verum 
Deum  ede.  utque  dodtrina  hoc  magis  roboretur  ;  e- 
xemplum  podumus  afferre ,  de  eo  quod  procepit  C  hri- 
ftus  juveni  illi  apud  Marcum  ,  Sc  Lucam  nimirum 
de  contemnendis  omnibus ,  Sc  illum  fequendo,cum 
ait  :  F~ade  ,  vende  omnia  qua  habes  &  da  pauperibus , 
&  veni  ,  fequere  me.  Ex  his  infert  Abulen.  quod  li¬ 
cet  Gentilis  fciret  Deum  Hebraeorum  verum  ede 
Deum  ;  Sc  illis  hoc  ,  Sc  hoc  procepra  tradidide  ; 
non  tamen  reSte  inde  colligitur  ,  Gentilem  vigore 
illius  procepti  obligatum  exiftere  ,  ad  ea  fervanda  , 
quo  illa  lege  five  procepto ,  mandabantur.  Quod  fi 
contra  Abulenfem  infurrexerit  quis  ,  argumentis  ex 
lege  Evangelica  petitis  ad  quam  omnes  tenentur:  re- 
fpondet  ille  diverfam  rationem  de  hac ,  atque  de  Mo- 
faica  haberi  :  quia  lex  Evangelica  lata  ed  a  Chriflo; 
ut  per  univerfum  orbem  prodicaretur  ,  Sc  obfervan- 
tia  illius  omnibus  injungeretur  ;  Chriflo  Apoftolis 
procipiente  ,  ut  illa  ubique  prodicarent  dicendo  : 
Euntes  in  mundum  univerfum  pr  a  dicat  e  Evangelium  om¬ 
ni  creatura,  quod  Mofaico  legi  nequaquam  accidit ; 
ac  propterea  pari  paffu,  in  hac, atque  in  illa  non  erit 
incedendum. 

Abulenfis  dodtrinam ,  tamquam  doStiffimi  viri  ora¬ 
cula  ,  alii  excipiant  ;  nobis  in  profenti  difficultate  , 
contraria  via  magis  fecure  incedendum  exidimamus; 
perfiftendo  in  his ,  quo  in  duobus  capitulis  proce¬ 
dentibus  docuimus.  Quapropter  juxta  ea,  quo  ibi  di¬ 
ximus  ,  ceriiffime  tenemus  ,  Gentilem  qui  Deum 

He- 


388 


MrROTHECIVM.  II. 


389 


Hebrxorum  ,  verum  efie  Deum  cognoviflet  >  hujuf- 
que  prxcepti  de  reverentia  prxllandaoleofacrxCon 
fecrationis  ,  tranfgreflor  exilleret  ,  illud  conficien¬ 
do  ,  aut  de  eodem  utens  ,  aut  aliis  etiam  ad  ufum 
porrigens,  peccati  mortalis  reus  fieret,  ut  autem  hxc 
noftra  fententia  firma  exiflat  ;  contrariis  omnino  ab 
Abulenfi  utamur  argumentis,  nam,  ut offendimus  ca¬ 
pitibus  praecedentibus  ,  hoc  praeceptum  etiam  ad 
Gentiles  extendebatur  ;  &  ad  ejus  obfervantiam  ipfi 
quoque  tenebantur  :  quicumque  igitur  ex  Gentili¬ 
bus  ,  (  quo  nomine  omnes  nationes  ab  Ifraelitis  com¬ 
prehendebantur  )  hoc  unguentum  compofuiflet ;  vel 
eo  ulus  fuiflet  ;  vel  alteri  de  illo  ad  ufium  dediflet ; 
hujus  prxcepti  tranfgreflor  cxifteret.  at  quaxumque 
tranfgreflio  divini  prxcepti  ,  quod  ut  a  Deo  recipi¬ 
tur  i  &  ad  quod  obfervandum  aliquis  obligatur  ,  efl 
mortale  peccatum,  igitur  Gentilis  tranfgreflor  exi- 
ftens  ,  dubio  procul  mortaliter  peccaflet. 

Magis  ifta  roborari  pofliint ,  ex  impugnatione  an¬ 
tecedentis  fententix,  iumpto  argumento  a  contrario, 
debilitatemque  illius  doctrinae  oftendendo.  quia  fi 
Gentiles  in  compofitione  hujus  unguenti  ,  ac  tranf- 
greflione  praecepti  ,  de  reverentia  prxftanda  facro 
unguento  ,  non  peccaflent  ;  nec  etiam  peccaflent 
Gentiles  idola,  atque  fimulacra  faciendo, eifque  cul¬ 
tum  exhibendo.  In  his  tamen  graviflime  illos  peccaf- 
le  ,  fatentur  omnes ,  faltem  occafionaliter  ( quod  di¬ 
ctum  accipe  ,  quia  de  hoc  prxcepto  ,  &  ejus  redla 
intelligentia  ,  quantum  ad  artem  ftatuariam  ,  Deo 
dante  ,  alibi  a  me  difputandum  erit)  igitur  etiam 
mortaliter  peccabant  tranfgreflores  hujus  praecepti , 
in  compofitione  ,  &  ufu  facri  unguenti.  Hujus  ve¬ 
ro  noftri  argumenti  afliimptum  inde  probamus, quia 
praeceptum  illud  de  non  fabricandis  idolis ,  atque  fi- 
mulacris  quarumcumque  rerum  ,  aui:  eis  cultum  ex¬ 
hibendo  ,  fpecialiter  populo  Hebraeo  datum  fuit,  fic 
enim  legimus  Exodi  20.  Non  facies  tibi  fculptile  :  in 
quibus  verbis  illud  pronomen  fecundae  perfonae , tibi, 
fatis  indicare  videtur  ,  Dei  fermonem  ad  folum  He¬ 
braeorum  populum  dirigi ,  &  ad  fingulos  Ifraelitas  i 
nequaquam  vero  ad  populos  alterius  nationis,  quam- 
obrem  fi  flandum  eflet  Abulenfis  regulis  ,  &  illo¬ 
rum  qui  illum  fequuntur  ,  dicendum  eflet  ;  licuifle 
Gentilibus  fimulacra  ,  atque  idola  facere.  Nam  il¬ 
lud  quoque  praeceptum  datur  per  multa  prohibentia, 
non  facies  tibi,  quemadmodum  etiam  praeceptum  de 
non  componendo  tale  unguentum  ,  in  quo  dicitur  , 
non  facietis.  &  parum  infra  fubditur,  fanttam  erit  vo¬ 
bis.  quae  verba  inconfiderate  non  funt  percurrenda. 
Propterea  fi  Gentiles  in  compofitione  hujus  facri  olei, 
praeceptique  tranfgreflione ,  nullius  culpae  rei  fierent; 
nec  etiam  in  tranfgreflione  praecepti  ,  quo  fimulacra 
confici  prohibebantur  ,  culpae  fierent  obnoxii.  Cum 
autem  ifia  dicere  falfiflimum  fit ,  profedlo  illa  quo¬ 
que  falfa  erunt  ;ex.quibus  abfurda  hujufmodi  fequun¬ 
tur.  quapropter  cum  pari  paflii  argumenta  hxc  in¬ 
cedant  ;  perfpicuum  erit  ,  in  compofitione  hujus  un¬ 
guenti  ,  utique  Gentiles  mortalis  peccati  labem  con- 
traxifie  ;  ficut  in  conflruendis  Idolis  ,  ac  fimulacris, 
tam  Gentiles  ,  quam  Hebrxi  ,  graviflimi  criminis 
fcelere  commaculabantur  :  licet  Ifraelitx  graviori 
fcelere  tenerentur  ,  idola  ,  ac  fimulacra  faciendo, 
quia  foedere  cum  Deo  inito  de  non  faciendis  fimula¬ 
cris  ,  in  monte  Synai  fe  obligaverant. 

Nec  quemquam  vel  audloritas ,  vel  didla  Abulen¬ 
fis  moveant,  nam  auctoritati  prxferenda  efl  veritas  , 
in  ratione  firma,  ejus  vero  diClis  fatisfacere  ,  facilli¬ 
mum  erit,  nam  in  prxcedentibus  capitibus ,  Deum 
voluifle  hoc  prxcepto  obligare  omnes  homines ,  cu- 
jufcumque  nationis  efient  ,  jam  monflravimus  cap. 
1 7.  nam  quamvis  cum  folo  populo  Hebrxo  foedera 
Deus  percuflerit  ,  paCtumque  inierit  ;  6c  foedera 
quoque  illa  ,  ad  inflitutionem  cujufdam  particularis 


politix  ordinarentur  :  attamen  fpecialis  hxc  Politia  , 
&:  Refpublica  non  prxceptis  cxremonialibus  ,  aut 
moralibus ,  fed  judicialibus  cum  primis  conflitueba- 
tur,  &  ordinabatur,  hxc  enim  funt  qux  primo  Rem- 
publicam  conflituunt  :  prxcepta  autem  moralia  com¬ 
munia  funt  omnibus  hominibus  :  ea  propter  Philo- 
fophi  docent  Ethicam  facultatem  ,  communem  efle 
omnibus  hominibus  ,  &  omnibus  Rebufpublicis  , 
quia  agit  de  moribus,  at  vero  Politica  ,  qux  agit  de 
refta  Reipublicx  gubernatione  pro  diverfitate  Re- 
rumpublicarum  ,  ipfa  quoque  variatur.  &  fit  inflan¬ 
tia  noftra  de  Ecclefia  Latina  ,  6e  Statutis  ,  ac  facris 
illius  ritibus  ,  ut  quid  de  prxceptis  cxremonialibus 
B  fentiendum  fit  ,  liquido  conflet,  nam  licet  fub  fuavi 
jugo  Ecclefix  Romanx  Itali  ,  Galli,  Hifpani, Ger¬ 
mani ,  aliaque  plures  Refpublicx  degant ;  quxeif- 
dem  exremoniis,  ac  cxremonialibus  prxceptis,  Deo 
debitum  cultum  exhibent :  diverfas  tamen  pro  diver¬ 
fitate  Rerumpublicarum  ,  Sc  Regnorum  lortiuntur 
leges  judiciales.  Redeuntes*  igitur  ad  rem  noftram  , 
&  ad  cxremonialia  qux  Dei  cultum  ex  Mofaicis  in- 
flitutis  refpiciebant.  cum  ante  adventum  Chrifli  non 
efient  vera  Sacramenta  ,  qux  gratiam  efficerent , 
quam  fignificabant  ;  dummodo  ritus  ordinarentur  , 
Sc-dirigerentur  ad  cultum  unius  Dei  ;  parum  refere¬ 
bat  ,  cujus  generis  efient  ;  quamobrem  ratione  fo- 
C  lummodo  divini  beneplaciti,  ad  hxc  potius  quam  ad 
alia  Ifraelitx  cogebantur,  his  aperte  conflat  nihil  fa¬ 
cere  ad  rem  ,  qux  de  inflitutione  lingularis  Reipu¬ 
blicx  attulit  Abulenfis ;  cum  prxeeptum  hoc  reve- 
rentix  prxftandx  facro  unguento  nequaquam  judi¬ 
ciale  fit  ,  fed  inter  cxremonialia  numerari  liquido 
conflet. 

Inflantia  verb  quam  adfert  Abulenfis ,  quod  homi¬ 
nes  univerfi  non  teneantur  obfervare,  qux  Deusprx- 
cepiflet  alicui  homini  in  fingulari  j&nospro  Abulen- 
fi  exemplum  de  Chrifto  jubente  juvenem  illum  relin¬ 
quere  omnia  fua ,  illius  rationem  firmavimus  :  cun- 
6la  hxc  ,  &  fexcenta  alia  fimilia  ,  nihil  omnino  va- 
D  lent ,  nec  faciunt  ad  rem.  Efl  enim  argumentum  a 
particulari  ad  univerfale,  a  prxcepto  lato  uni  homi¬ 
ni  ,  ad  obligationem  obfervantix  ad  alios  quofeum- 
que  ;  efl  argumentum  a  confiliis  ad  prxcepta.  Non 
enim  juffit  Chriflus  juvenem  illum  vendere  omnia  j 
fed  confilium  prxftitit,  ut  ad  perfedlionem  tenderet. 
In  quo  quidem  genere  argumentandi  ,  abfurda  funt , 
qux  inde  fequuntur.  Jam  enim  fxpe  diximus  hoc 
prxeeptum  de  non  componendo  facro  hoc  unguen¬ 
to  ,  &  reliquis  in  eo  contentis  ,  ad  omnes  homines 
dirigi  ;  nec  ad  Angularem  aliquem  hominem  latum 
fuifle  ;  fed  faltem  ad  univerfam  Hebrxorum  Rem- 
publicam  ex  Abulenfis  fententia  ,  &  illorum  qui  il- 
E  Ium  fequuntur  :  quamobrem  argumenta  illius  non 
xquo  pede  currunt,  jam  enim  oflendimus  ,  omnes 
iftud  prxeeptum  comprehendifle  homines  ;  atque 
idcirco  omnes  peccafle  ,  etiam  Gentiles  ,  in  tranf¬ 
greflione  illius ,  certiffime  tenendum  erit. 


CAP.  XXI. 

Animadverfionis ,  fk  commonitionis  pcena  in¬ 
dicitur,  in  tranfgreflione  cultus  facri  olei. 

Ad  loca  Exodi.  30.  Homo  cjuicumcjue  tale  compofuerit, 
&  dederit  de  eo  alieno ,  exterminabitur  de  populo  fuo. 
&  cap.  21.  Si  quis  aperuerit  ciflernam,  &  foderit , 
&  non  operuerit  eam ,  ceciderit <] ue  bos,  aut  afnus 
in  eam ,  reddet  Domino  pretium  jumentorum.  &  ad 
alia. 

MAxima  etenim  fuit  apud  omnes  homines, 
&  quafcumque  nationes  legum  audloritas; 
&  merito  quidem ,  quia  fine  legibus  Refi 
Bbi  .  pubh. 


39° 


Sacrorvm  El^ochrismaton. 


publicx  flare  nequeunt,  nec  una  Republica  altera 
melior  dicitur,  nifi  quas  perferioribus,  atque  fanc- 
tioribus  legibus  firmata  fuerit ;  atque  propterea  lex 
regina  rerum  omnium  merito  appellata  cit ;  ut  re¬ 
fert  Martian.  Juriconfultus  lib.  de  legibus  z.  ex  variis 
antiquis  audoribus,  prxfertim  ex  Chryfippo  Phi- 
lofo  pho  in  lib.  de  leg.  quorum  verba  hasc  funt. 
ob  OjUOJ  TtdvTUV  Id  (3<X<T(A£t)?,  9 'eiCtlV  T£  ,  >1)  «v9-£W7n'v&JV 
ny^oiyi^diruv.  £et  3  dv rov  t£  etvcy  ^  r  >c#Awv  , 

y  r  tuaygw ,  Kj  <xg%ovT#}  ry^y-ovoc,  Kj  yj  tovto  Jccivo- 

v«  T£  eivcXA  biKMWV  ,  frbtKUV  ,  Jtj  TCOV  <pV(T<f  TOAlTTHMV 
^WCOl/  ,  <3r£P5‘<XT<K0V'  Wy  7T0(^T£0V  ,  ^OT^atfTiJCOV  3  WV  ov 

7ro<^T£ov.  hoc  efl:  Lex  efl  omnium  divinarum ,  &  hu¬ 
manarum  rerum  regina .  Oportet  enim  eam  ejfe  prafidem 
&  bonis  &  malis,  principemque  ac  ducem ,  &  fecun¬ 
dum  hoc ,  regulam  juflorum ,  &  injufiorum  ,  &  eorum 
animantium ,  qua  natura  civilia  funt ;  praceptncem  qui¬ 
dem  faciendorum ,  prohibitricem  vero  non  faciendorum. 
Quapropter  tranfgreflores  legum  ,  Principi ,  at¬ 
que  Magiflratibus  inobedientes  punire  ,  ac  de  illis 
vindidam  fumere,  ne  dicam  utile,  imo  adeo perne- 
ceffarium  efl  Reipublicx ,  atque  humanas  rationi 
confonum;  ut  quamvis  natura;  ipfi  contrarium  vi¬ 
deatur,  quemquam  poenis  torquere,  aut  vi  cohibe¬ 
re,  ne  fua  libertate  quis  utatur;  in  qua  ab  ipfa  natu¬ 
ra  ,  ipfiusque  naturas  audore  creatus  efl.  inflit.  de 
jureperfon.  §.  1.  verumtamen  impudentiam  quorum¬ 
dam  ,  vi  redarguere ,  criminoforum  quoque  homi¬ 
num  effrenatam  licentiam,  ac  libertatem  poenarum 
freno,  intra  legum  fines,  ac  terminos,  juxta  legum 
prxfcripta  ab  his ,  qui  prasfunt  in  Republica  cohi¬ 
bere,  juris  gentium  fore,  nemo  merito  dubitare  po¬ 
terit.  Efl  enim  jus  gentium ,  quod  naturalis  ratio 
inter  omnes  gentes  conflituit }  &  apud  omnes  popu¬ 
los  peraeque  cufloditur  :  quemadmodum  dicitur  in- 
Jht.  de  jur.  nat.  gent.  &  civ.  §.  jus  autem ,  &  de  re¬ 
rum  divif  §. fingu  lorum,  enim  vero  fontes,  ac  legum 
tranfgreflores,  vi  cohibere,  atque  poenis  impofitis , 
hominum  quorumdam  audaciam  frenare,  femper, 
&  ubique  omnibus  nationibus,  ac  populis  commune 
fuit;  ut  fcite,  dodeque  difcurrendo  per  mores,  & 
genera  poenarum,  a  diverfarum  nationum  Rebufpu- 
blicis ,  in  fontes  praefcripta  Alexan.  ab  Alexan.  lib. 
3.  gen.  dier.  cap.  y.  demonflrat. 

Plato  audor  efl  in  Gorgia,  &  alii  plerique  non 
ignobiles  Philofophi  ,  puniendorum  criminum  du¬ 
plicem  caufam  afferri  poffie  :  unam ,  quam  dixerunt 
commonitionis,  qua  is  qui  peccaverat,  ne  de  exte¬ 
ro  tale  contraheret  crimen  commonebatur  ;  quam 
poenam  per  leges  inferri  mos  fuit,  cum  leviter  ali¬ 
quis  deliquiffet:  alteram  quam  animadverfionis  ap¬ 
pellarunt  ,  qux  viris  facinorofis  ,  magnoque  alicui 
crimini  obnoxiis  inferebatur  :  quique  propter  ali¬ 
quod  fummum  facinus,  poenas  fcelerum  tam  jure  , 
quam  lege  perfolvere  cogerentur.  Hoc  vero  poflre- 
mum  poenae  genus  ,  animadverfionis  didum  fuit, 
quia  non  propter  illum,  qui  poenam  folvere cogitur, 
impolita  fuit:  (nam  ille  qui  fato  fungitur ,  dolorum 
omnium  ,  atque  vitae  humanae  poenarum  finem  acci¬ 
pit.)  fed  reliquorum  qui  fuperfunt  gratia ,  ut  metu 
poenae  ,  reliqui  ab  eadem  noxa  deterreantur,  delic¬ 
tum  enim  quo  impunitius,  eo  effrenatius  committi¬ 
tur  :  propofita  enim  impunitatis  fpes ,  mortalium 
animos  criminibus  invitaret. 

Indicabant  hoc  optime  fafces  Romanorum  Confu- 
lum ,  fecuribus  alligati  j  oflendebant  enim  fuftibus, 
&  flagris  caedendos ,  qui  leviter  peccaffent ,  ut  in 
poflerum  corrigerentur  :  ultimo  vero  fupplicio  fe¬ 
curibus  feriendos  ,  qui  graviori  crimini  obnoxii 
fuilfent  ;  polleris  documento  futuros ,  ne  ipfi  quo¬ 
que  pari  crimine  vincirentur;  atque  eafdem  ultimi 
fupplicii  poenas  fubire  cogerentur,  hoc  idem  Plu- 
tarch,  in  quaefl.  Roman.  pulchre  confideravit ,  Sc 


391 

Ajadnotavit,  dicens :  T/  r  sqotrviyw  od  pdfifoi  <rvvJi- 

AtyivcUl  OT£5<r>j£Ttj|W£v&)v  ruv  ireAUiav  Qiqqvtou  •  Tron^ov 
ori  crvyfioAov  \<si  rS  yyj  b<Hv  <5St2%<l fov  eivou,  Kj  AiAv/xivyv 
T  lu)  cqyyv  tS  dtffcOVTOC ;  rj,  JfeTqifitjv ,  Jtj  y&A*i<nv  jp- 
7roiSv  rZj  oqyy  r 0  Av{v  dr^ty-oi  rdc  p«4/3«Touf ,  oioyAdmg  irrolri- 
<rt  ytroiyvuvou  Ttjc  koAcctscoc  ;  iird  3  t?  KXKiots  to 

p£y  idciyciv  151,  r 0  3  dvwttov ,  ad  p$)  fdflJot  vovBsTovm 
ro  p£r Svvdyw ov,  ai\  3  TtiAw.\q  'Lmy.oTirxGi  r 0  dvx- 
Sim  tov.  hoc  efl:  Ot  quid  Imperatorum  virga  colliga¬ 
ta  appenfis  fecuribus  feruntur?  utrum  Jjmbolum  ejl , 
non  oportere  proclivem  ejfe  Magflratus  iram  ,  dr  flu¬ 
tam  ?  an  folutio  fafcium  ,  qua  paulatim  fit ,  moram 
aliquam  injiciens  ira  ,  &  cunclationem  ,  identidem  effecit 
g  ut  mutata  fuerit  de  fupplicio  fententia  ?  nam  ex  malis 
aliquod  fanabile  efl ,  aliquod  mfanabile :  virgis  quidem 
corrigebatur  ,  quod  erat  fanabile  j  fecuribus  amputabatur 
quod  erat  immedicabile. 

Sic  igitur  in  divinis  legibus,  atque  flatutis  &  poe¬ 
nis,  qua;  ad  ulcifcendum  tranfgreflores  in  illos  de¬ 
cernebantur;  illae  in  quibus  ultimum  fupplicium 
tranfgrefioribus  decernebatur,  animadverfionis  dice¬ 
bantur,  ut  cum  dicitur  Exodi  21,  Qui  percujjcnt 
hominem  volens  occidere ,  morte  moriatur .  fic  pluries 

in  facris  oraculis  habetur ,  Occident  eum ,  vel  interficient 
eum ,  vel  lapidibus  obruent  eum ,  ac  fimiliter,  in  qui¬ 
bus  ultimi  fupplicii  poena  in  tranfgrefloremindicitur. 
Poena  animadverfionis  haec  dicitur,  quia  reliqui  ad¬ 
monentur  ;  ne  illis  criminibus  vinciantur:  8c  quia 
non  propter  illum  qui  poenam  pendit;  fed  ut  reli¬ 
qui  admoneantur  imponitur;  propterea  dicitur  ani¬ 
madverfionis.  Alia;  erant  poena;  aut  perfonales ,  aut 
pecuniaria;  ,  quae  dicuntur  commonitionis  ,  ra¬ 
tione  qua  diximus  :  ut  cum  dicitur  Exo.  z\. 
Si  quis  aperuerit  efl  emam  ,  &  foderit  ,  &  non 

operuerit  eam  ,  cecideritque  bos,  aut  afinus  in  eam, 
reddat  Dommus  pretium  jumentorum.  &  aliae  pariter 
poenae  ,  in  quibus  vel  pecuniaria  muldta  indicitur; 
vel  reus  poena  ultimi  fupplicii  non  opprimitur  j  etiam 
fi  fint  perfonales  ,  ut  oculum  pro  oculo  ,  dentem  pro 
p)  dente ,  fimiles. 

Denique  erat  aliud  genus  poenarum,  quarum 
exeeutionem,  ut  flatim  videbimus,  Deus  fibi  refer- 
vaverat;  in  quibus  genus  quoddam  ultimi  fupplicii 
tranfgreffori comminabatur,  & fimul etiam extindio- 
nem  prolis ,  atque  profapiae  in  familiis  Ifraeliticis. 
Erant  enim  veteres  cupidiffimi  prolis  habendx ,  quia 
ea  nomen  uniufcujufque  patrisfamilias  cu flodiebatur. 
quod  nou  femel  legitur  in  facris  Oraculis,  dum  ca¬ 
talogi  familiarum  recenfentur.  hinc  illud  Prophe¬ 
tae  in  Pfalrao  44.  in  epithalamio  dicentis  :  Pro  patri¬ 
bus  tuis  nati  funt  tibi  filii  ,  conftitues  eos  principes  fiuper 
omnem  terram.  Memores  erunt  nominis  tui.  Domine , 
£  in  omni  generatione ,  &  generatione.  Et  ideo  fummum 
malum  ,  atque  graviffimam  poenam  arbitrabantur, 
pofleritate ,  ac  fucceffione  privari,  qua  ratione  hoc 
genus  poena;  merito  inter  eas  enumeratur  ;  qux  ani¬ 
madverfionis  dicuntur,  &  eo  nomine  appellantur: 
ut  cum  dicitur  cap.  21.  Cuflodite  Sabbatum  meum, 
fanctum  efl  enim  vobis:  qui  polluerit  illud,  morte  morie¬ 
tur  :  qui  fecerit  in  eo  opus ,  peribit  anima  illius  de  medio 
populi  flui.  &  his  fimilia  paffim  habentur  in  Scriptu¬ 
ris  facris.  non  enim  fblum  ultimum  fupplicium  tranf- 
greffori  comminabatur ,  ut  reliqui  commonerentur 
ne  talia  perpetrarent  \  fed  etiam  quia  ad  numen  pro¬ 
pitiandum  ,  &  Deum  placandum  facrificia  erant  in- 
p  llituta,  hujufmodi  poena  potefl  etiam  dici  commo¬ 
nitionis,  quia  admonebatur  tranfgreffor,  netaliaam- 
plius  patrare  auderet. 

Statuta  igitur  a  Deo  in  hoc  prxeepto  poena  tam 
commonitionis  ,  quam  animadverfionis  quodammodo 
dici  potefl.  nam  fontis  corredionem  ea  procurabat  \ 
atque  etiam  culpa  vindicata,  reliqui  ne  talia  crimina 
committerent  ,  admonebantur.  Quia  vero  tranf- 


391  MyROTHECIVM.  II.  39? 


greflori  hujus  praecepti  verendum  remanebat,  nej i 
forte  immatura  morte  a  Deo  praeventus ,  de  populo 
Ifraelitico  excinderetur  ;  five  aliqua  alia  ratione  a‘ 
Deo  puniretur}  propterea  illi  erat  unde  pium,  mi- 
fericordemque  Deum  facrificiis  placare  niteretur, 
hac  enim  de  ratione  dicendum  eft,  Sacrificia  Deum 
inftituifle,  variis  peccatorum  generibus  accommoda¬ 
ta,  quibus  homines  expiarentur  ;  iratumque  numen 
pacatum  fibi  reddere  pollent:  quin  etiam  tam  lirae- 
litas,  quam  Gentiles,  qui  hujus  praecepti  transgref- 
fores  extitiflent;  quoties  in  fe  reverfi  divinam  indi¬ 
gnationem  veriti,  Sacrificiis  propriam  expiare  cul¬ 
pam  ,  St  Deum  placare  cu  radent ;  toties  imminens  j 
periculum,  vel  immaturae  mortis,  vel  aliud  ultionis  1 
genus  cavere  potuifle  credibile  eft. 

Nec  praetereundum  cenfui,  poenas  fontium  apud , 
Latinos  fupplicia  ,  quali  fupplicationes  appellatas 
fuiffie,  quia  laepius  Romani  Reges ,  homicidii  con- 
fcios,  arietis  damno  mulclabant j  ut  habet  Alex,  ab 
Alex.  lib.  3.  gen.  dier.  cap.  7.  quem  in  facrificiis  Deo- 
rum  expendere  confueverunt.  Quia  igitur  prifea  pau¬ 
pertas  ,  ex  noxiorum  bonis ,  lacra  Diis  exhibuifle 
fertur:  hinc  fortafle  faftum  elt ,  ut  muldlis  pecu¬ 
niariis  a  Romanis  certus  fuerit  praefinitus  modus; 
quem  tranfeendere  minime  fas  erat  ;  ut  ex  Livio 
Decad.  1.  in  lib.  4.  colligitur,  modus  vero  is  fu  it ,  ^ 
ut  maxima  illarum,  trium  millium,  St  vigint i  alli¬ 
um  numerum  non  excederet;  quia  ut  putofacrificio- 
rum  habita  ratione,  plus  triginta  bobus,  &  duabus 
ovibus  quempiam  muldtari  non  decebat,  illimaba¬ 
tur  autem  bos  centufiibus;  ovis  vero  decullibus;  St 
hrec  maxima  erat  poena }  minima  vero  ove  teneba¬ 
tur  una}  ut  omnia  poenarum  genera  Sacrorum  vi¬ 
derentur  rationem  habuille.  Quam  rationem  Deus 
quoque  fuis  in  legibus,  in  criminibus  occultis  refpe- 
xit }  quoties  ad  forum  fori  culpa  minime  dedudla 
fuiflet}  horum  enim  expiandorum  caufa  facrificia  infti- 
tuit,  ut  in  Levitico  legitur}  ubi  pro diverfitate cul¬ 
parum,  diverfa  quoque  facrificia  inftituuntur:  mi-  j 
nime  tamen  facnficiorum  rationem  habere  voluit, 
nifi  ad  placandum  numen  in  foro  confidentiae  ,  St 
delendam  maculam  culpae  ex  anima}  quoties  crimi¬ 
na  manifella  forent,  atque  ad  forum  judiciale  de- 
dudta :  quia  hoc  expedit  ad  commune  bonum  Rei- 
publicae,  quod  prae  oculis  Deum  habuille  confiat  in 
mllitutione  Ifraeliticae  ,  St  in  omnibus  praeceptis, 
quae  hac  de  caufa  judicialia  in  ftatutis  Mofaicis  ap¬ 
pellantur;  quia  in  illis  norma  Judicibus  ,  ac  Magi- 
ftratibus  lervanda  praeferibitur. 


CAP.  XXII. 

Pofteritate ,  ac  nomine  privabatur }  qui  a  cultu 
facri  olei  defeciffet. 

Ad  loca  Exodi  30-  Homo  qui  cumque  tale  compofue- 
fit  ,  &  dederit  ex  eo  alieno  ,  exterminabitur  de 
populo  fuo.  Genef.  1 7.  Mafculm  ,  cujus  praputu 
caro  circumcifa  non  fuerit  ,  delebitur  amma  illa  de 
populo  fuo.  illufirantur  loci  4.  Reg.  9.  Perdamque 
omnem  domum  Achab  ,  &  interficiam  de  Achab 
mingentem  ad  parietem.  St  Exodi  2.0.  Ego  fium 
Dominus  Dem  tum  fortis,  &  melotes,  vifitans  ini¬ 
quitatem  patrum  in  filios,  in  tertiam  &  quartam  ge¬ 
nerationem.  St  ad  alia  plura. 

* 

IN  explicatione  poenae  a  Deo  didite,  in  tranfgreflo- 
rem  cultus  facri  Confecrationis  olei  verlamur} 
in  illis  nimirum  verbis  Exodi  30.  Exterminabitur 
de  populo  fuo  ,  atque  fimilium  poenarum  ,  quas  in 
facris  Litteris  fiepilfime  comminatur  Deus,  adverfus 


contemptores  fuarum  legum,  an  nimirum  illa  dicen¬ 
di  phralis,  de  corporali  fit  intelligenda ;  an  vero  de 
aliquo  alio  genere  poenas  St  animadverfionis,  facra 
loquantur  oracula,  ita  enim  fiet ,  ut  poena  divino 
jure  ftatuta  in  eum  ,  qui  facrum  hoc  unguentum 
compoiuiflet  ,  vel  aliquo  modo  praeceptum  illud 
praevaricatus  fuiflet ,  fatis  explicetur,  fic  enim  ibi 
legimus:  Homo  quicumque  tale  compofuent ,  (j*  dederit 
ex  eo  alieno  ,  exterminabitur' de  populo  fuo. 

Ut  vero  maturius  illa  enucleentur;  non  erit  prae¬ 
ter  rem  ex  facris  Litteris  obfervare  diverfitatera 
dicendi  ,  St  phrafium  varietatem  in  poenis  in¬ 
dicendis  ,  quibus  alicujus  divinae  legis  praeva¬ 
ricatores  mulcbmtur.  Quaedam  enim  perfonales 
erant  ,  St  in  eamdemmet  tranfgrefloris  perfonam, 
tranfigrefiionem  vindicantes,  animadvertebant. quae¬ 
dam  aliae  pecuniariae  cum  effient;  tranfgrefiorem  ne¬ 
quaquam  feriebant ;  fed  illius  bona,  aut  jura,  aflio- 
;nes,  poflefliones  ,  St  alia  hujufmodi  ceftitnabilia  a 
poffieflore  alienabant,  quamobrem  in  poena  lata  Exodi 
30.  contra  eum  ,  qui  a  debito  nofin  facri  olei  cul- 
| tu  defeciffet,  ambigitur  an  perfonaliter ,  an  veroali- 
‘quo  jure  privandus  is  eflet  ;  qui  legem  hanc  con- 
Itempfiflet.  nam  in  horum  expolitione  non  modice 
plurimi  ,  iique  gravifllmi  Dodtores laborarunt. 

Ab  ipfo  igitur  Dodlorum  Ecclefia:  lumine  P.  Au- 
guftino  exordium  fumatfir.  is  enim  lib.  15.  de  Civit. 
Icap.  27.  quaerens  quomodo  in  praecepto  circumcifio- 
jnis,  quod  habetur  Genef.  17.  verba  illa  intelligenda 
i  fint :  De’ebitur  anima  illa  depopulo  fuo ,  &  ambigere¬ 
tur,  de  cujus  anima  loquatur  textus :  praefert  i  m  quia 
fi  velimus  Deum  loquutum  de  anima  pueruli ,  in- 
juftum  videatur  in  eum  faevire,  qui  nihil  peccavit; 
neque  cujus  culpa  omifla  fuit  circumcifio,  cum  arbi¬ 
trii  ,  aut  fe  circumcidendi  compos  non  fuerit,  potius 
igitur  praeceptum  ,  St  poena  tranlgreflori  indicia ,  ad 
parentes  referenda  fuerunt;  quorum  culpa  circum¬ 
cifio  infantium  praetermiffa  videbatur.  Cum  tamen 
I  Deus  ibi  dixerit:  Delebitur  anima  illa  de  populo  fuo. 

Sandtiflimus  P.  Auguftinus,  non  de  morte  corpo¬ 
rali  ,  fed  de  fpirituali  textum  inteiligit,  qure  con¬ 
tingit  animae  defectu  gratiae  ;  quam  infantes  tunc 
minime  confequebantur  fi  circumcifione  caruiflent. 
Quam  interpretationem  etiam  lib.  2.  contra  Pclag. 
St  Cceleft.  cap.  30.  complectitur,  quaerens  emm 
quid  peccaverit  puer  ille,  qui  circumcifus  non  fuit} 
cum  verba  illa  de  morte  corporali  intelligenda  vide¬ 
rentur  ;  neceflarioque  ex  lege  incircumcifus  inter¬ 
ficiendus  eflet  ,  refipondet :  Sed  redte  profebto  in¬ 
fans  ille  perditione  punitur  :  qua  pertinet  ipfe  ad 
maflam  perditionis.  St  qui  ex  Adam  natus  eit,  ju- 
Jfle  intelligitur  antiqui  debiti  obligatione  damnan- 
J  dus,  nifi  inde  fuerit  non  fecundum  debitum,  fed 
fecundum  gratiam  liberatus,  de  morte  itaque  fpiri¬ 
tuali,  locum  illum,  Auguftinus  interpretandum  ,  & 
non  de  corporali  cenfuit. 

Augufiini  Dodlorisfandliflimieam  interpretationem 
plurimis  rejicit  Perrer.  dilp.  6.  in  cap.  17.  Genef. 
nu.  5).  St  fequentibus.  St  in  illius  interpretationis 
confutatione  multa ,  me  judice,  non  fatis  firma Per- 
rerius  docet,  excufandum  autem  Augufiinum  ficri- 
bit  ;  quod  fequutus  Septuaginta  Interpretes  legit 
circumcidendum  mafculum  die  octavo;  quapropter 
locum  illum  de  infantibus  intellexit,  quem  de  adul- 
^  tis  intelligere  debuiflet;  ait  Perrerius.  quas  an  fint 
vera,  viderint  alii.  Senfus  enim  Patris  Augufiini, 
St  ejus  expolitio  veriflima  eft:  non  enim  negat  etiam 
de  corporali  poena  locum  illum  intelligendum  fore, 
nam  cum  fpiritualis  etiam  interpretatio  locorum  fa- 
cras  Scripturae  fit  de  mente  Spiritus  landli.  St  argu¬ 
mentum  faciat  penes  illos  ,  a  quibus  recipitur  ille 
fenfus  }  fandliflimique  Patris  negotium ,  cum  Pela¬ 
gio,  St  Coeleftio  eflet,  qui  illam  de  gratia  interpre- 
B  b  3  tationera 


394  SACRORVM  ELjEOCHRISMATON.  395 


tationem  non  refpuebant  >  proptcrea  ea  eft  ufus  in¬ 
terpretatione,  quae  erat  ad  gratias  argumentum ,  de 
qua  ejus  erat  fermo :  praeterquamquod  Auguftinus 
non  generice  loquitur  de  fenfu  poenae  illius ,  quoties 
in  tranlgreflores  indicitur  a  Deo ;  fed  tantum  verla- 
tur  circum  illum  locum  de  circumcifione. 

Aliorum  eft  fententia  de  poena  corporali  tantum 
verba  illa,  in  cap.  17.  Genef.  alia  quacumque  il¬ 
lis  fimilia  in  facris  oraculis  habentur  ,  intelligenda 
fore.  In  qua  fententia  eft  Perrerius  loco  citato :  & 
pro  eadem  adducit  Cajetanum,  8c  Nicolaum  de  Li¬ 
ra.  Poteft  etiam  pro  ea  interpretatione  ftare  Abu- 
lenfis  quaeft.  17.  in  cap.  30.  Exodi,  in  loco  proprio 
de  quo  eft  noftra  quasftio,  dicens:  Quod  Deus  mit¬ 
tet  m  eum  ,  fupple  tranfgreflorem ,  aliquam  mortem 
per  fe ,  vel  tradet  eum  m  manus  alicujus  beftia  ,  vel 
viri ,  ita  ut  faciat  eum  mori.  Hugo  de  S.  Victore , 
quamvis  de  fenlu  illorum  verborum  dubius  fuerit, 
intelligendane  effient  de  morte  corporali  &  naturali ; 
an  vero  de  morte  civili ,  per  exilium  nimirum ,  & 
expulfionem  tranfgrefloris  de  populo;  potius  vide¬ 
tur  inclinafle  in  pofteriorem  ,  quam  in  priorem  in¬ 
terpretationem  ,  dicens:  Deleri  de  populo ,  eft  vel  in¬ 
terfici  ,  vel  expelli  a  populo.  Rabbini  communiter  du¬ 
plicem  poenam  tranfgreffori  praecepti  de  obfervantia 
Sabbati  ,  in  quo  dicitur  :  Qui  polluerit  Sabbatum 
meum ,  morte  moriatur.  Qui  fecerit  in  eo  opus ,  peri¬ 
bit  anima  ejus  de  medio  populi  fui ,  comminari  affir¬ 
mant.  ut  prior  praefcribatur  ei ,  qui  in  foro  fori  Sab¬ 
batum  violaffie  convinceretur  ;  cui  quidem  poena  ca¬ 
pitalis  ,  ac  ultimi  fupplicii  indicebatur  illis  verbis, 
morte  moriatur  :  poftenor  vero  praefcriberetur  illi, 
qui  fecreto ,  tantumque  in  foro  confcientiae ,  ut  lo¬ 
quamur  cum  Scholafticis ,  Sahbatum  violaflet  in  illis 
verbis,  Peribit  anima  ejus  de  medio  populi  fui :  cujus 
peccati  poena  erat  praematura  mors ,  ut  illi  tradunt. 
Itaque  ex  iftorum  quoque  fententia  illis  verbis ,  mors 
corporalis  indicebatur  tranfgreflori,  Eft  enim  hic 
locus  de  Sabbato  non  violando,  potiffimum  Perre- 
rii  argumentum ,  ad  probandum  illa  verba  de  morte 
corporali  intelligenda  efle;  haec  autem  de  violenta, 
vel  praematura,  vel  alio  fimili  genere  mortis. 

At  me  judice,  neminem  movere  debent  loca  jam 
allata,  praefertim  praeceptum  illud  de  Sabbato,  quod 
fummi  roboris  pro  praedicta  fententia  Perrerius  arbi¬ 
tratur.  nos  enim  quamvis  in  aliquibus  praeceptis  mor¬ 
tem  corporalem  affirmemus  comminari  a  Deo  tranf- 
grefloribus  illorum  praeceptorum,  de  quibus  infra 
agetur:  at  in  noftro  nequaquam  corporalis  mors  in¬ 
dicitur  ,  fed  tranfgreffor  privandus  jure  haereditatis 
inter  Ifraeliticas  tribus ,  Sc  fucceffionis  in  pofteritate 
minitatur:  quae  pcena  morte  ipfa  gravior  tunc  cen- 
febatur;  quamvis  non  corporalis  dicenda  eflet,  fed 
potius  appellanda  incorporalis. 

Ut  autem  noftra  haec  fententia  lucidior,  5 z  cla¬ 
rior  appareat ,  ex  dobtrinis  Jurisperitorum  fulciatur, 
meminiffie  igitur  oportet,  quod  cum  Jurisperiti  cir¬ 
ca  res  fenlibiles  verfentur;  ea  de  quibus  tradant, 
in  res  corporales,  &  incorporales  diftinxerunt.quam- 
obrem  in  Inft.  Juftin.  lib.  2.  habent  titulum  de 
rebus  corporalibus  ,  &  incorporalibus.  Incorporales 
autem  funt ,  inquit  Imperator ,  qua  tangi  non  poftunt , 
qualia  funt  ea ,  qua  in  jure  conftftunt  ,•  ficut  io  are  ditas , 
ufusfr ublus ,  ufus  &  obligationes  quoquomodo  contraUa. 
haec  ibi  Juftinian. 

Cum  igitur  inter  jura  filiorum  Ifrael  ,  hereditas 
inter  Tribus  Ifaeliticas  recenfeatur ,  ut  habetur 
Num.  17.  Deo  fic  ftatuente  ibi:  Ad  filios  autem  If¬ 
rael  loqueris  hac :  Homo  cum  mortuus  fuerit  abfque  fi¬ 
lio  ,  ad  fliam  ejus  tranftbit  har editas,  fi  filiam  non  ha¬ 
buerit  ,  habebit  fucceftores  fratres  fuos.  Quod  fi  &  hos 
non  habuerit,  dabitis  hareditatem  fratribus  patris  ejus. 
Sin  autem  nec  patruos  habuerit ,  dabitur  hareditas  his , 


A 


qui  proximi  funt.  Eritque  hoc  filiis  Ifrael  fanElum  lege 
perpetua .  Perpetuitas  nominis  in  tabulis  erat  aliud 
jus  ,  ut  paffim  legitur  praefertim  in  libro  Numer. 
cap.  26.  &  Jofue  per  multa  capita,  8c  praefertim  ex 
propagatione  pofteritatis :  qua  de  caufa  ,  etiam  fi 
quis  fine  liberis  obiret ,  legem  fanciverat  Deus ,  de 
vidua  demortui  a  propinquiori  confanguineo  ducenda 
in  uxorem  ad  fufeitandum  nomen  demortui  confan- 
guinei  ,  ut  habetur  Deuteron.  27.  &  ratio  legis 
haec  eft  :  Accipiet  eam  frater  ejus  ,  &  fufcitabit 
femen  fratris  fui  ,  &  primogenitum  ex  ea  filium ,  no¬ 
mine  illius  appellabit ,  ut  non  deleatur  nomen  ejus  ex  Ifrael , 


B 


C 


D 


E 


inquit  textus. 

Quamvis  igitur  lex  illa  :  Morte  moriatur ,  circa 
corporalia  verfaretur,  ut  ftatim  videbimus;  Severe 
morte  corporali  muldandus.  eflet  quicumque  tranf- 
grederetur  aliquod  divinum  ftatutum,  cui  fub  illa 
verborum  forma,  illa  poena  indida  eflet :  ubi  tamen 
dicebatur  tranfgreflorem  periturum  de  medio  populi 
fui  aut  fic  excidetur  de  populo  fuo.  hujufmodi  &  alite 
fimiles  comminationes  verfantur  circa  incorporalia, 
ut  cum  Jurisperitis  loquamur.  Cum  igitur  pcena 
appofita  tranfgreflori '  praecepti  de  reverentia  facro 
Confecrationis  oleo  praeftanda  ,  fit  hujufmodi.  Ho¬ 
mo  quicumque  tale  compofuent ,  (fi  dederit  ex  eo  alieno, 
exterminabitur  de  populo  fuo:  Perfpicuum  eft  ,  non 
quidem  puniendum  hujufmodi  tranfgreflorem  cor¬ 
poraliter  ,  ut  audores  jam  relati  affirmabant ;  fed 
circa  bona  incorporalia:  privandum  nimirum,  jure 
haereditatis  inter  Ifraeliticas  familias  ,  jure  pofte¬ 
ritatis,  atque  fucceffionis  ,  delendumque  etiam  no¬ 
men  illius,  a  publicis  tabulis ,  in  quas  nomina  fa¬ 
miliarum  Ifrael  referebantur. 

Remanet  adhuc,  ut  magis  pateant ,  quas  dicimus, 
obfervandum  in  fimilibus  dicendi  loquutionibus,  ali¬ 
quando  apponi  notam  individualem  perfonae  ,  in 
quam  tranfgreffio  vindicanda  erat}  ut  cum  dicitur: 
Delebitur  ,  vel  eradicabitur  anima  illa  de  populo  fuo  , 
five  de  populis  fuis.  Interdum  vero  non  apponitur; 
fed  abfolute  legis  poena  in  tranfgreflorem  ftatuitur , 
dicendo:  Eradicabitur ,  vel  delebitur ,  five  extermina¬ 
bitur.  Se  his  fimiles  dicendi  phrafes  enunciantur: 
quamobrem  fikntio  non  eft  tegendum  quid  una  aut 
altera  locutionis  phrafi  importetur,  ut  eunda,  qua: 
ad  noftri  inftituti  elucidationem  faciunt  ;  quantum 
fieri  poteft,  intelligantur,  Quoties  igitur  poena  ali¬ 
qua  in  tranfgreflorem  legis ,  didione  individuanti 
indicitur;  ut  cum  dicitur,  Delebitur  anima  illa  de  po¬ 
pulo  fuo ,  adeo  ltride  poena  in  trangreftbrem  cadebat, 
ut  fibi  profedo,  mortis  animadverfio  timenda  eflet. 
nam  anima  juxta  phrafim  facrarum  Litterarum  ,  ho¬ 
minem  &  totum  hominem  fignificat.  Ut  autem  ora¬ 
culis  oracula  refpondeant ;  noftrum  aflertum  ex  cap. 
17  Genef.  confirmetur  :  in  quo  Deus  praeceptum 
circumcifionis  Abrahas  dedit  fub  ea  poenae  commi¬ 
natione,  dicens:  Mafculus  cujus  praputii  caro  circum- 
cifa  non  fuerit-,  delebitur  anima  illa  de  populo  fuo.  ubi 
Ifidor.  clar.  in  adnor.  ad  bibi,  ea  ratione  apud  He¬ 
braeos  illam  poenam  intelligendam  fore  tradit ;  ut 
tranfgreffor  illius  praecepti  mori  deberet,  ante  quin- 
quagefimum  fecundum  fuas  aetatis  annum,  vel  non 
relinquaret  poft  fe  femen.  Sed  quicquid  fit  de  anno 
quinquagefimo  fecundo  ,  vel  quinquagefimo  tertio 
lupra,  vel  infra,  quem  neminem  nifi  tantum  Deum 
praefinire  potuifle  arbitror :  praematuram  mortem 
tranfgreflori  timendam  utique  dubitare  non  poflu- 
mus  ,  puniendumque  tam  in  perfona  propria,  quam 
in  fua  profapia  hujufmodi  hominem,  mihi  non  eft, 
dubium;  ideoque  in  illis  praeceptis  adjungi  didionem 
illam  ,  ut  in  ipfummet  tranfgreflorem  cum  primis 
poenam  cadere  intelligeremus. 

Prabtice  id  explicemus  ex  loco  Exodi  4.  in  quo 
Dominum  voluifle  interficere  Moyfem  fcnbitur,  fic 

enim 


39<>  MyROTHECIVmII.  39  7 


enim  legitur:  Cumque  effet ,  fupple  Moyfes,  in  iti¬ 
nere  ,  in  diverfiorio  occurrit  ei  Dominus ,  Q"  volebat  oc¬ 
cidere  eum.  7 ulit  i llic o  Sephora  acutijjlmam  petram ,  er 
Circumcidit  preputium  filii  fui ,  tetigitque  pedes  ejus,  & 
ait  i  Sponfus  (anguinum  tu  mihi  es.  itaque  Dominus  qui 
Moyii  occurrerat  in  diverforio,  non  volebat  occi¬ 
dere  puerum  ,  fed  Moyfem  ;  qui  illius  praecepti 
tranfgreflbr  extiterat  :  igitur  animam  ipfam  tranf- 
gredientem  divinum  praeceptum  ,  non  puerum  qui 
aliorum  culpa  incircumcifus  remanferat;  poena  pu¬ 
niendum  fuifle  arbitror. 

Quando  vero  in  textu  Hiero  poena  abfolute  enun- 
ciatur,  diciturque,  quod  tranfgreffor  Excidetur  de 
populo  fuo ,  live  eradicabitur ,  ablque  didtione  perfonam 
puniendam  individuante,  quae  loquendi  phrafis  majo¬ 
rem  energiam  habet  ;  ut  in  llatuto  ad  favorem  facri  olei 
Confecrationis  habetur.  Hujufmodi  poena  potius  in 
totam  illius  familiam  ,  ac  pofteritatem  cadebat  , 
quam  figillatim  in  ipHim  tranfgrefforis  perfonam ;  vel 
verius  in  perfonam,  atque  profapiam,  ut  nimirum 
brevi  tempore  fibipoileritasdefiderandaeflet;  ipfum- 
que  tranfgrefforem ,  vel  non  habiturum  filios ,  vel  quos 
habuiflct  una  cum  illo  brevi  morituros  fore,  quem¬ 
admodum  tranfgreflbribus  hujus  praecepti  de  reve¬ 
rentia  prteftanda  lacro  Confecrationis  oleo  ,  poena 
decernitur  in  illis  verbis  ,  Excidetur  de  populo  fuo , 
five  de  populis  fu  is ,  vel  delebitur  ,  &  fimilia.  &  inhe- 
braico  textu  illud  idem  fignificatur  verbo  n-?J.  nich- 
rath ,  nomen  nimirum  tranfgrefloris  delendum  de 
populo  Ifraelitico  per  extindlionem  familias  in  tri¬ 
bubus  Ifraeliticis ,  ut  diximus;  vel  forte  etiam  per 
alienationem  cultus  ,  tranfgreflbre  tranfeunte  ad 
Idololatras. 

Auctoritate  etiam  Septuaginta,  fic  intelligendam 
poenam  hanc  probare  poiTumus.  hi  enim  in  illud 
cap.  17.  Gen.  ubi  nos  legimus.  Delebitur  anima  illa 
de  populo  fuo  ;  dixerunt,  Interibit  anima  illa  de  genere 
fuo.  Quid  autem  aliud  eft  interire  de  genere  fuo, 
quam  non  confervari  in  fua  profapia?  quid  aliud  eft 
deleri  de  populo  fuo,  aut  excidi  de  populo  fuo;  ni- 
fi  nomen  non  retinere  in  catalogo  familiarum  Iffaeli- 
tarum  ?  Hasc  igitur  timenda  populo  Ifraelitico,  & 
tranfgreflbribus  divinae  legis  remanebant ;  quoties  in 
aliquo  llatuto ,  poena  per  illam  phrafim  tranfgreflbri 
prasferiberetur.  num  vero  id  futurum  per  mortem  vio¬ 
lentam  &  immaturam  tranfgrefloris  effet,  ut  Abulenfis , 
&  alii  dicebant,  vel  alio  modo;  nequaquam  facras  litte¬ 
rae  id  fignificarunt.  Graviflimi  itaque  fupplicii  loco  ve¬ 
teres  ducebant,  nomenalicujus  de  populo  deleri:  quam- 
obrem  Jofue  cap.  7.  cum  in  confpeclu  Dei  Ifrae- 
litas  ab  hoftibus  proftratos  lamentaretur;  nullo  alio 
efficaciori  argumento  fe  ad  commiferationem  populi , 
Deum  provocare  pofle  exiflimavit ;  quam  nominis 
perpetuitate  :  extindlionem  enim  nominis  Ifraelita- 
rum  cum  primis  fe  vereri  affirmat  ,  dicens.  Audient 
Cananai ,  er  omnes  habitatores  terra  ,  &  pariter  conglo¬ 
bati  circumdabunt  nos ,  atque  delebunt  nomen  noflrum 
de  terra.  Quamobrem  in  facris  oraculis  laudatur  Booz, 
quod  defundti  confanguinei  nomen  fufeitare  curave¬ 
rit  ,  ut  feribitur  cap.  4.  lib.  Ruth.  conflitutus  enim 
Booz  in  judicio  coram  Magiflratu  dicebat :  Teftesvos 
eflis  hodie  ,  quod  poffederim  omnia  qua  fuerunt  Elime- 
lech  ,  &  Chelion ,  &  zjfytahalon  tradente  Noemi ,  & 
Ruth  Aloabitidem  uxorem  Adahalon  in  conjugium  fumpfe- 
rim ,  ut  fufeitem  nomen  defunffi  in  hareditate  fua,  ne 
vocabulum  ejus  de  familia  fua  ,  ac  fratribus  &  populo 
deleatur.  Hoc  argumento  etiam  mulier  illa  Thecui- 
tis  ufa  eft,  cum  David  Regem  adit  2.  Reg.  cap.  14. 
ut  illum  iratum  in  Abfalonem  placaret.  Simulato 
enim  ludtu  Regem  aggredi  non  eft  verita ,  &  duos 
proprios  filios  rixatos,  ut  alter  ab  altero  interficere¬ 
tur  -j  mentita  eft :  cujus  demortui  propinquos  inter¬ 
fectum  vindicaturos  ,  virum  internecioni  dari  pe- 


A 


B 


D 


tiifle  fingit  ,•  atque  pro  eo  Regem  fe  deprecari 
affirmat  ;  dolens  filium  a  propinquis  ad  necem 
quaeri ,  dicens :  Et  quarunt  extinguere  femt illam  meam , 
qua  reliEla  eft ,  ut  non  fuperfit  viro  meo  nomen  ,  GT  re* 
liquta  fuper  terram. 

Criminoforum  igitur  hominum  fcclcra  Deus  vin¬ 
dicare  volens,  in  peccatoribus  faepiffime  comminatur 
non  folum  corporalem  mortem,  fed  etiam  nominis 
illius  extindlionem ,  ut  facris  in  litteris  videre  licet, 
per  haec  verba  ,  Deleatur  nomen  ejus  de  terra  ,  £c 
alia  fimilia.  quemadmodum  accidit  in  tranfgref- 
forem  praecepti  de  reverentia  facro  huic  praellan- 
da  oleo  Conlecrationis  ,  in  quo  dicit  Deus  ,  Ilomo 
quicumque  tale  compofuerit  ,  &  dederit  ex  eo  alieno  , 
exterminabitur  de  populo  fuo. 

Sed  illud  nobis  obfervandum  relinquitur,  quod 
Jofue  loco  jam  citato ,  nominis  Jlraelitarum  cxunc- 
tionem  per  hollium  manus  cum  vereretur;  hanc  ex¬ 
plicuit  per  verbum  hebraicum  n_^  carat h ,  in  tertia 
conjugatione  ,  dicendo  irQ??l  vehichrithu ,  idefl,  & 
fuccident :  flmiliter  Booz  loco  citato ,  cum  fe  tclli- 
ficatur  accepifle  uxorem  propinqui  fui,  ne  excida¬ 
tur  nomen  demortui  de  terra,  per  idem  verbum  in 
conjugatione  paffiva  hoc  dicit  ror-ae'  rnj;  nSi  ve[0  IC„ 
careth  fcemhammeth  ,  hoc  eft  ,  non  excidatur  no¬ 
men  mortui,  inter  quas  duas  dicendi  phrafes  ,  illud 
diferiminis  probabiliter  videre  reor ,  quod  prior  in 
tertia  conjugatione  extindlionem  nominis  hujus, 
vel  illius  tantum  refpiciat;  non  vero  profapire  ,  aut 
familias  afiatim.  at  vero  in  fecundo  genere  phrafis, 
quas  paffim  in  facris  Scripturis  reperitur  ,  fi  at¬ 
tendatur  vis  illius  vocis,  in  paffiva  prasfertim  ligni- 
ficatione,  extinclionem  nominis  alicujus  in  fua  pro¬ 
fapia,  &  pofteritate  indicare  videtur;  quod  fupplicii 
genus  apud  veteres  lfraelitas ,  omnium  gravifiimum 
erat.  Viderint  alii  firmiora,  &  doceant. 

Alia  plurima  facrarum  Scripturarum  loca  ,  & 
ejufdem  dicendi  phrafes  ex  his  elucidatas  manent. 
Hinc  enim  phrafis  illa  facrarum  Scripturarum  ori¬ 
ginem  traxit  ;  a  Prophetis  non  raro  Dei  nomine 
frequentata  ,  Delebo  ufque  ad  mingentem  ad  parietem : 
ulurpata  quidem  ad  fignificandam  omnimodam  in¬ 
ternecionem  alicujus  familias,  quafi  dicat ,  neci  dabo 
non  folum  homines  illius  familire  ,  fed  etiam  feles 
&  canes.  Sunt  enim  htec  animalia,  quas  ad  parietes 
mingere  confueverunt.  Illa  quoque  ,  Ego  fum  Deus 
z.elotes ,  vifitans  peccata  patrum  in  filios  ,  in  tertiam  , 
er  quartam  generationem :  ab  his  dedudla  fuit,  quo¬ 
rum  quidem  locorum  intelligentiam  multi  non  funt 
aflequuti.  non  enim  locus  hic  poliremus  in  eo  fenfu 
accipi  debet;  quod  filius,  aut  nepos  poenas  pende¬ 
re  debeant  parentum  :  ut  plurimi  etiam  ex  Judaeis 
falso,  antiquitus  intelligebant:  contra  quos  Deus  per 
Ezechielem  infurgit  ;  &  illorum  interpretationem 
rejicit,  dicens:  Anima  qua  peccaverit ,  ipfia  morietur. 
Sed  illis  verbis  fignificatur  Deum  optimum  maxi¬ 
mum  ,  tam  pium,  ac  mifericordem  eile  ;  ut  de  fce- 
leribus  hominum  vindidtarn  fumere  differat ,  in  ter¬ 
tiam,  &  quartam  generationem;  mifericorditer  ex- 
peclans ,  an  filii  crimina,  fceleraque  parentum  imi¬ 
tentur  ,  an  vero  corrigantur.  Quod  fi  filii  minimd 
corrigantur  ,  imo  htereditariis  criminibus  obnoxii 
fuerint;  parentesque  in  his  imitentur,  adhuc  miferi¬ 
corditer  ulcifci  differt;  expedlando,  an  illorum  pro¬ 
les  ,  atque  prolis  filii  ,  a  fceleribus  parentum  re- 
fipifcant;  an  vero  hi  quoque  parentum  ,  avorum, 
atque  proavorum  crimina  ,  una  cum  lacie  ,  & 
languine  ebiberint  ;  nec  lludeant  irati  merito 
Numinis  indignationem  placare  ,  ne  in  profapiae 
extindlionem  aliquando  faevire  cogatur. 

Haec  illius  loci  interpretatio  ,  fi  cui  minus 
grata  videretur;  poterit  etiam  dicere,  Deum  opti- 
^  mum  maximum ,  juxta  qualitatem ,  atque  quantita¬ 
tem 


398 


Sacrorvm  El & 


tcm  fcelerum  aliquorum,  qui  praevaricari  Dei  flatu- 
ta  non  funt  veriti  ,  tranfgreflbris  nomen  aliquando 
in  filios  immediate  tranfgreffori  fuccedentes  ,  inter¬ 
dum  mitius  fe  habentem,  ulterius  vindi&am  protraxif- 
fe,  ad  fecundam  generationem,  nimirum  adnepo¬ 
tes  ufque,  ficque  in  nepotibus  extinguatur  tranlgref- 
foris  profapia ,  &  cum  profapia  quoque  nomen,  in¬ 
terdum  adhuc  mitius  mifericorditer  alicujus  tranf¬ 
greflbris  profapia  protrahitur  ;  ut  jufto  Dei  judicio 
tandem  deleatur.  Itaque  nunc  in  filios ,  modo  in 
tertiam  ,  interdum  in  quartam  generationem ,  no¬ 
mine  alicujus  tranfgrefioris ,  atque  profapia  extinbla, 
vindictam  fumplit  Deus  de  peccatoribus  ;  ut  pro 
qualitate  criminis ,  effet  quoque  plagarum  modus, 
atque  hac  ratione  dicitur  Deum  vifitare  peccata  pa¬ 
trum  in  filios, in  tertiam,  &  quartam  generationem, 
extinblionem  alicujus  profapio  ufque  ad  illam  diffe¬ 
rendo. 


B 


OCHRISMATON  399 

Qui  igitur  aliis  praeeft ,  atque  imperii  habenas  re¬ 
gendas  fufcepit;  dominium  folummodo  tale  in  per- 
fonas  fuorum  fubditorum  a  Deo  habet,  quale  eidem 
ab  ipfo,  &  a  lege  conceditur,  quamobrem  exequi 
legem  ejus  erit  muneris  ;  quoties  mortem  ,  vel  mu- 
tilationem  membrorum  in  corpore  fubditorum  ,  lex 
ipfa  ftatuet;  ut  fontes  timere  difcant ;  modelli  tuean¬ 
tur;  unicuique  proprium  jus  fervetur;  atque  Rei- 
publico  pax  cuftodiatur;  ad  quae  Reges  cum  primis 
invigilare  oportet  ,  quia  ut  praeclare  cecinit  Ovid. 
lib.  z.  de  Ponto  Ep.  $7 

Regia  ( crede  mihi )  res  eft ,  fuc  currere  lapfts  i 
Convenit  &  tanto ,  quantus  es  ipfe  ,  viro. 

Quod  etiam  Seneca  fimiliter  in  Obtavia  verbis  non 
diffimilibus  habet ,  dicens  : 

Confulere  patria,  parcere  affligis,  fera 
Cade  abftinere ,  tempus  atque  ira  dare , 

Orbi  quietem ,  feculo  pacem  fuo. 


GAP.  XXIII. 

Magiftratuum  jus ,  in  tranfgrefTores  divinae  legis 

explicatur. 

Ad  loca  Exodi  30.  Homo  quicumque  tale  compofue- 
rit ,  &  dederit  de  eo  alieno ,  exterminabitur  de  popu - 
Io  fuo.  Ibid.  Cap.  22.  Si  quis  furatus  fuerit  bovem  , 
aut  ovem  ,  &  occident  ,  vel  vendiderit  ,  quinque 
boves  pro  uno  reftituet ,  &  quatuor  oves  pro  una  ove. 
&  ad  alia  plura. 

EXeq.uutio  poenarum  in  quacumque  Repu- 
blica,  juxta  legis  profcripta,  illius  eft  munus , 
qui  Reipublico  praeefl,  atque  in  ea  fummam 
a  Deo  ,  &  ab  hominibus  elebtoribus ,  audtoritatem 
obtinet.  Quod  autem  Regna  a  Deo  fint ,  non  fo- 
lum  facrae  litcerse  docuerunt;  fed  prophani  quoque 
Scriptores  id  profitebantur,  nam  Poetarum  omnium 
Magifter,  &  Princeps  Homerus  lib.  1.  Iliad.  cum 
loquitur  de  fuprema  Agamemnonis  poteflate  in  exer¬ 
citu  Graecorum  ,  ad  Trojanum  excidium  profi- 
cifcentium  ;  hanc  ab  Jove  derivatam  fcribit ; 
dicens  : 

iKnTTTQ cvp^cf  /StfiriAdOs'  »  T£  Jt tjbo?  iboiKiV. 

Quibus  quidem  verbis  ,  non  folum  Poeta  nobis 
aperit;  unde  Agamemnoni  fuprema  fit  derivata  po- 
teftas;  fed  etiam  quam  grave  onus  fit  aliis  imperare: 
nam  dibtio  illa  a ij^or ,  curam  cum  anxietate  &  labore 
fignificat ;  quam  curam  Regibus  ab  ipfo  Jove  com- 
miflam  ,  fatetur  in  illo  carmine,  fic  ad  verbum  in¬ 
terpretato. 

Sceptriger  Rex ,  cui  fupiter  curam  dedit. 

Sed  quid  prophana  quorimus  ?  nonne  in  libro 
Prover.  cap.  8.  habetur.  Sapientia  dicente :  Per  me 
Reges  regnant ,  &  potentes  jufta  decernunt.  8>C  Paulus 
feribens  ad  Rom.  cap.  13.  docet,  nullam  effe  pote¬ 
ftatem  nili  a  Deo,  dicens:  Omnis  anima  poteftatibus 
fublimioribus  fub dita  fit :  non  eft  enim  poteftas  nifi  k  Deo, 
qua  autem  funt  ,  a  Deo  ordinata  funt:  itaque  quireji- 
ftitpoteftati  ,  Dei  ordinationi  refiftit.  Quinimo  Chri- 
ftus  quoque  Salvator  noder,  ac  magider,  hanc  no¬ 
bis  doctrinam  aperuit,  cum  enim  coram  judice  Pila¬ 
to  conditutus ,  atque  interrogatus ,  fidentium  illi 
objiceretur  a  Pilato,  ea  ratione,  quod  penes  Pila¬ 
tum  edet  facultas  eum  fervandi,  eumdemq.  perden¬ 
di  ,  dicendo:  Mihi  non  loqueris ,  nefas  quia  poteftatem 
habeo  crucifigere  te  ,  &  poteftatem  habeo  dimittere  te? 
lefpondic  ei ,  Non  haberes  in  me  poteftatem  ,  nifi  datum 
tibi  ejjet  defuper.  Joan.  15. 


C 


Hasc  funt  quas  Regi  ,  ac  Principi  conveniunt, 
quas  nequeunt  fieri  nifi  juxta  legum  praefcripta ;  ut 
mali  oquo  jure  puniantur,  qua  ratione  gladium  Prin¬ 
cipi  datum,  fcripfit  Paulus  Roman.  13.  Dei  enim 
mimfter  eft ,  inquit,  tibi  m  bonum  i  fi  autem  malum 
feceris  ,  time  :  non  enim  fine  caufa  gladium  portat . 
Dei  enim  minifter  eft ,  vindex  in  iram  ei  qui  malum 
agit. 

HaS  poenas  dum  criminofis  Principes  inferunt;  non 
odio  aut  ira,  fed  ex  munere,  £c  publici  boni  caufa  ad  id 
moveri  debent ;  nec  oblivifei  eifdem  poenis  ipfos 
quoque  fubjacere  aliquando  poffe.  quod  etiam  admo¬ 
nuit  Juvenalis  Saty.  17.  dicens : 


Si  fortuna  volet ,  fies  de  Rhetore  Conful , 

Si  volet  hac  eadem  ,  fies  de  Confule  Rhetor. 

Et  Manilius  lib.  4.  Aftron.  haec  eadem  confide- 
rans,  nonnullorum  Regum,  ac  Principum deplorat 
miferiam,  dicens: 

Ouid  numerem  everfas  urbes ,  Regumque  ruinas? 
Jnque  rogo  Croefiurn  ?  Priamumque  m  littor e  truncum , 
Cui  nec  “Tropa  rogus?  quid  Xerxem ,  majus  &  ipfo 
Naufragium  pelago  ?  quid  captos  agmme  Reges? 


E 


Et  alia  multa  poflent  afierri  ad  hanc  rem,  quibus 
humanas  viciffitudinis  atque  miferias  monerentur 
Principes,  qua  fortaffe  de  caufa  jubebat  Deus,  Prin¬ 
cipem  fibi  deferibere  exemplar  legum  afe  latarum: 
quae  pariter  deges  in  criminofos  debitas  decernebant 
pcenas,  ne  abfque  freno  Ifraelitis  luxuriandum  effet. 
Cum  igitur  qualem  inducat  culpam  tranfgreffio  prae¬ 
cepti  de  reverentia  facro  Confecrationis  oleo  pro¬ 
flanda,  a  Deo  lati,  viderimus  capitibus  proceden¬ 
tibus  ,  ac  etiam  cui  fubjaceret  paeno  ,  qui 
ejufdem  procepti  tranfgreffor  extitiffet  :  ut  pce- 
no  igitur  gravitas  elucefcat,  profundius  perferutan- 
dum  arbitramur  ad  quos  nimirum  pertineret  poena¬ 
rum  exeeutio  ,  quas  Deus  in  crinfinofos  ,  atque 
tranfgeffores  ftatuerat ;  hac  enim  ratione  clarius  elu- 
cefcet,  quid  fibi  velint  verba  illa,  exterminabitur  de 
populo  fuo  ;  quibus  divino  legis  tranfgreflbribus  ali¬ 
quod  genus  extremi,  atque  graviffitni  fupplicii  de¬ 
cernitur. 


F 


Triplicem  igitur  modum  loquendi  facrorum  oracu¬ 
lorum  attendere  necelfeeffc:  nam  aliquando  ,  idque 
fopius,  in  tranfgrefTores  quorumdam  divinorum  pro- 
ceptorum  ,  facra  Scriptura  taliter  fovit;  ut  in  per- 
fcnbenda  poena,  tali  utatur  loquutionis  phrafi:  qui 
fecerit  hoc  ,  aut  illud ,  morte  moriatur,  ea  propter 
proter  rem  non  erit,  cognofcere  quidnam  illa  ver¬ 
borum  reduplicatio  velit  ;  quidve  fit  morte  mori, 
cum  non  nifi  morte  quis  mori  poflit.  Aliquando 
etiam  agitur  de  poena  capitis,  &  ultimi  fupplicii  in 
;  tranfgref- 


O  T  H 

,  fub  alia  verbo- 


B 


400  M  Y  R 

tranfgreflbres  alicujus  divinas  legis 
rum  forma,  dicendo:  Qui  hoc,  vel  illud fecerit  y  occi¬ 
dent  eum  ,  vel  interficient  eum  :  ut  cap.  21.  Exodi, 
cum  agitur  de  poena  bubulci,  vel  alterius  cujufvis 
hominis  poflidends  armenta  ;  qui  non  reclufifiet 
bovem  furore  agitatum  ,  &  cornu  petentem ,  ei  poe¬ 
na  decernitur  in  haec  verba :  S  bos  cornupeta  fuerit 
ab  heri ,  &  nudiuftertiUs  ,  &  contefiati  fiunt  Dommum 
ejus ,  nec  reclufierit  eum  ,  occideritque  virum ,  aut  mu¬ 
lierem  ,  &  bos  lapidibus  obruetur  y  &  dommum  ejus  oc¬ 
cident.  His  paffim  fimilia  occurrunt  in  pluribus  fac- 
rae  fcripturas  locis.  Interdum  denique  de  poena  tranf- 
grefioris  alicujus  legis,  vel  praecepti  agitur  per  haec  ver¬ 
ba  ',Qui  hoc,  vel  illud  fecerit  7  exterminabitur  depopulo 
fiuo ,  vel,  excidetur  anima  illa  de  mediopopu/i  Jui ,  vel, 
peribit  de  populo  fiuo  y  Vel,  delebitur  de  populo  fiuo:  & 
fimilia  laepiflime.  quemadmodum  in  praecepto  iflo 
de  cultu  facro  huic  Confecrationis  unguento  pras- 
ftando,  quo  illius  compofitio  &  ufus,  quibufeum- 
que  hominibus  omnino  interdicitur,  &  tranfgreflbri 
poena  exterminationis  de  populo  fuo  comminatur} 
quod  genus  poenae  gravius  quodammodo  erat,  quam 
ultimum  fupplicium. 

Quaeratur  igitur,  quid  inter  haec  tria  poenarum 
genera  diferiminis  reperiatur:  fic  enim  nebulis  ex- 
clufis,  veritas  ipfa  lucidior  emicabit.  Igitur  a  priori 
animadverfionis  genere  exordium  fumentes,  in  quo 
poena  his  verbis  indicitur,  morte  moriatur ,  figurate 
Deum  in  facro  textu  loquutum  fuifle,  aliquis  exifti- 
mabit,  per  figuram  nimirum  pleonafmi,  &  re  vera 
fic  ex  Latina  phrafi  dicendum  fuiflet}  tamen  cum 
in  his  dicendi  modis,  interpres  vulgatus  phrafes  Lin¬ 
guae  San<5tas  tenuerit}  ab  ea  illius  phrafis  ratio  pe¬ 
tenda  erit.  Nam  cum  illa  vocabulis  comparativis, 
atque  fuperlativis  careat  \  quorum  tamen,  tam  Grae¬ 
ca,  quam  Latina  lingua  copiofiffime  abundat;  co¬ 
gitur  hac  de  caufa  Hebraeorum  idioma ,  appofitione 
prrepo (irionis  I1?  mm  ad  vocabulum,  quod  compara¬ 
tive  efferri  vult ,  comparationes  formare,  quam  com¬ 
parationem  multoties  fola  littera  Mem  cum  pundto 
chirek^,  fic  ?  mi  didtioni  alicui  adjun&a,  facrae  Lit¬ 
terae  oftendunt.  cujus  rei  exempla  dimittimus,  cum  D 
fint  notiflima,  ne  videamur  Linguae  San£he  gram¬ 
maticam  docere,  gradus  vero  fuperlativos ,  non  ad- 
jundtione  alicujus  praepofitionis ,  aut  adverbii,  fed 
earumdem  vocum  reduplicatione  in  Lingua  San£fa 
efficiuntur. 

Quibus  cognitis,  facilis  eft  locorum,  in  quibus 
reduplicantur  voces  ,  intelligentia.  utitur  namque 
facra  Scriptura  reduplicatione  illa,  morte  moriatur , 
in  fiatuendis  poenis ;  ut  tranfgreflbres  vere  fibi  mo¬ 
riendum  efle  certo  lcirent.  quemadmodum  etiam 
in  praecepto  de  non  edendo  de  ligno  fcientiae  boni 
&  mali,  lato  in  Adamum  in  paradifo  terreftri,  &  in 
alio  quocumque  loco,  in  quo  fimiles  phrafes  haben-  E 
tui  }  ea  reduplicatione  certo  affirmatur  ,  quod  ibi 
dicitur,  quafi  ibi  diceretur}  omnino  6c  vere  moria¬ 
tur:  ficuti  etiam  aliquando  dicitur  comedendo  comedit. 
hoc  eft  omnino  comedit;  8c  fic  de  aliis  fimilibus  di¬ 
cendi  modis,  fentiendum  proculdubio  erit. 

His  igitur  verbis  morte  moriatur^  poena  ultimi  fuppli- 
cii  taliter  contra  praecepti  tranfgreflbres  decerneba¬ 
tur;  ut  omnino  indifpenfabiliter  ,  tranfgreflori  mo¬ 
riendum  eflet :  neque  vita  tranfgreflori  donari  pote¬ 
rat  ab  aliis  quibufeumque  ,  praeterquam  a  Deo,  fi 
reus  ad  forum  fori  delatus  fuiflet  ,  atque  criminis 
convidlus-  Quamobrem  Judices,  ac  Magiftratus, 
qui  populo  praeerant,  legis  exeeutionem  ea  ratione 
curare  tenebantur;  ut  nullo  modo  in  illorum  eflet 
poteftate,  indiftam  a  Deo  poenam  mitigare,  corri¬ 
gere  ,  aut  permutare  Quamobrem  cum  tranfgreffio 
ad  forum  fori  deducta  fuiflet ;  reus  morte  omnino 
plectendus  erat.  Licet  enim  fub  Regibus  mutato 


E  C  I  V  M.  II. 


40  r 


A  Reipublicm  Ifraeliticm  ftatu  aliter  aliquando  faCtum 
videatur;  nos  fumus  in  caltris ,  in  quibus  Deus ,  ut 
Imperator  exercitus,  populum  lfraeliticum  gubernan¬ 
dum  fufeepit.  Sumamus  ad  probandum  quas  dixi¬ 
mus,  locum  in  quo  de  Sabbato  obfervando  cap.  n. 
Exodi,  &:  alibi,  hujufmodi  fertur  prarceptum.  Cu¬ 
ji  odit  e  Sabbatum  meum ,  fanblum  efi  enim  vobis  i  qui 
polluerit  illud ,  morte  moriatur.  Accidit,  ut  quidam 
in  die  Sabbati  tranfgreffionis  opus  feciflet  :  Moyfi 
videbatur,  hominem  illum  neceffitate  aiiqua  coac¬ 
tum  id  fecille  ;  colligebat  enim  nonnulla  lignicula 
in  deferto;  quapropter  minime  fieviendum  in  eum , 
ex  prreferipto  legis,  Moyfes  fufpicabatur :  quod  ne¬ 
quaquam  alicujus  lucri  de  caufa  illa  legiflet  ;  fed 
propriae  indigentias  curam  tantum  habens  :  atque 
ideo  vel  difpenfandum  cum  eo  ,  vel  poenam 
in  mitiorem  commutandam  arbitrabatur.  Nihilomi¬ 
nus  ne  in  pofterum  difficultas  aliqua  in  eo  prmeepto 
fuboriretur,  aiit  ambiguitas  de  intelligentia  legis, 
deque  genere  mortis ,  quo  Sabbati  tranigreflbr  ple¬ 
ctendus  fuiflet,  cap.  iy.  Num.  Moyfes  Dominum 
confuluit:  Dixit  Dominus  ad  AEojfem ,  inquit  textus, 
morte  moriatur  homo  ifte  ;  obruat  eum  lapidibus  omnis, 
turba  extra  caflra.  quam  fententiam  ftatim  exeeutio- 
ni  mandatam  legimus  fic:  Cumque  eduxijfcnt  eum  fo¬ 
ras  s  obruerunt  eum  lapidibus  ,  &  mortuus  efi  ficut  pra- 
ceperat  Dominus.  Manifeftum  eft  igitur  praeceptum 
illud,  quod  in  ultionem  tranfgreflbris  Sabbati  fasvie- 
bat,  omnino  indifpenfabile  fuifle.  nam  etiam  cap.  24. 
Levit,  agitur  de  poena  blafphemi.  Erat  autem  vir 
^Egyptius,  qui  in  deferto  cum  filiis  Ifrael  defeende- 
rat;  erat  enim  mater  ejuslfraelita,  is  Dominum  blafi- 
phemaverat ,  &  nomini  Dei  maledixerat,  quo  nihil  gra¬ 
vius  committi  poterat.  Videbatur  tamen  ,  ut  puto, 
cum  eo  difpenfandum  ,  quod  primo  animi  motu  id 
feciflet  ,  quod  potius  iEgyptius  quam  Ifraeiita ,  ad 
quem  lex  fuerat  lata,  cenferetur}  aut  quod  lex  de  blai- 
phemo  puniendo,  nondum  forte  lata  fuiflet;  nihilo¬ 
minus  blafphemum  in  carcere  fervandum  Moyfes 
juflit}  ut  expeClaretur  confulto  oraculo,  quid  Deus 
decerneret  :  Educ  blafphemum  extra  cafira  ,  inquit 
Deus,  &  ponent  omnes  qui  audierunt ,  manus  fuas pi¬ 
per  caput  ejus  y  &  lapidet  eum  populus  univerfus :  &  ad. 
filios  Ifrael  loqueris,  homo  qui  maledixerit  Deo  fuo ,  por¬ 
tabit  peccatum  fuum ,  &  qui  blajphemaverii  nomen  Do¬ 
mini ,  morte  moriatur. 

Tranfeamus  ad  alterum  poenarum  genus,  illis  ver¬ 
bis  ,  occident  eum  ,  vel  interficient  eum  ,  &  aliis  fimi¬ 
libus  fignificatum.  quibus  quidem  verbis  ,  quamvis 
ultimi  lupplicii  poena  tranfgrefloribus  imponeretur  ; 
non  tamen  erat  hujufmodi  pcena  omnino  indifpenfa- 
bilis  ,  fed  judicum  arbitrio  relinquebatur  ,  concor¬ 
daris  partibus  rem  componere  ;  deque  poena  capitis 
cum  reo  difpenfare  ,  vitam  eidem  donando  ,  prout 
calus  ,  &  ratio  poftulabat  ,  confideratis  circumflan¬ 
dis  in  crimine.  Quod  autem  apud  Judices,  £c  Ma¬ 
giftratus  ,  in  hoc  genere  poenarum  ,  facultas,  quam 
diximus,  eflet ,  locus  ex  cap.  21.  Exodi  probat,  ibi 
enim  ille  cujus  bos  virum  ,  vel  mulierem  cornu  pe- 
tiiflet ,  &  occidiflet  :  ipfe  quoque  ad  mortem  pcena 
ultimi  fupplicii  puniendus  damnabatur  ;  fi  commo- 
nefadtus  bovis  impetum  non  repreffifiet  ,  ac  proinde 
jure  damnandus  fuiflet.  fic  enim  dicitur  .•  Si  bos  cor- 
nupeta  fuerit  ab  heri  ,  &  nudiujlertius  ,  cir  contefiati 
fint  dominum  ejus  ,  nec  reclufierit  eum  ,  occideritque  vi¬ 
rum  ,  aut  mulierem  :  &  bos  lapidibus  obruetur ,  (jr  do¬ 
minum  occident.  Propriam  nihilominus  reus  redime¬ 
re  vitam  valebat ;  rebus  cum  his  ,  quorum  intere¬ 
rat  compofitis.  &  ne  longius  a  loco  unde  difceflimus 
abeamus  }  Dominus  ibidem  id  affirmat  ,  dicens  : 
Quod  fi  pretium  ei  impofitum  fuerit  ,•  dabit  pro  anima 
fua  qmcquid  fuerit  pofiu/atus.  quo  ftatuto  proculdubio 
declaratum  relinquitur  $  hoc  genus  poena;  ,  quam- 
G  c  vis 


/ 


402 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN 


403 


vis  ad  caput  fpe&aret,  6c  in  ea  lege  tranfgrefloribus 
ultimum  fupplicium  pradcnberetur  3  nihilominus  , 
non  fui (le  ejufdetn  fenfus  cum  antecedenti  ;  fed  dif- 
penfabilem  ,  ut  dicebamus ,  &  in  pecuniariam  mul¬ 
lam  commutari  potuifle. 

Sed  quia  in  praefens  ,  nodrum  negotium  verfatur, 
circa  tertium  poenarum  genus  :  prius  confiderandum 
cenfui  ,  quod  quantum  ad  executionem  poenarum 
jure  divino  latarum  ,  de  quibus  hucufque  diximus , 
filentio  nequaquam  praetereundum  erit  3  quod  quo¬ 
ties  in  aliqua  divina  lege  poena  corporalis  in  tranl- 
gredores  decernitur  ;  nequaquam  fenfus  ed  quemli¬ 
bet  legis  hujus  tranfgreObrem  ,  fibi  lpfi  mortem  in¬ 
ferre  debere  ;  praecipitio  le  collidere  ,  cum  alium 
praecipitem  dedifiet  ;  aquis  fe  praefocare  ,  fi  quando 
contigidet  alium  quempiam  ,  irato  animo,  aquis  de- 
merfiffe  ,  ac  prxfocaffe  3  oculum  fibi  eruere  ,  den¬ 
tem  fibi  evellere  ,  vel  alia  hujus  generis  facere,  quae 
divino  jure  in  tranfgreflores  hujus  ,  vel  illius  legis 
ftatuuntur.  enimvero  nequaquam  illa  voluit  lex  3 
cum  neminem  vitae  ,  mortis  ,  atque  propriorum 
membrorum  dominum  ede  Deus  voluerit  ;  fed  divi¬ 
na  lex  alicujus  praecepti  tranfgredorem  ,  fubjacere 
illis  poenis  voluit;  quae  in  eifdem  legibus  a  Deo  latis 
Contra  tranfgredores  decernuntur. 

At  vero  quoties  in  facris  Litteris  poena  pecuniaria 
ftatuitur,  ut  exempli  gratia  cap.  zi.  Exodi,  de  poe¬ 
na  furis  agitur,  &  dicitur  :  Si  quis  furatus  fuerit  bo¬ 
vem  ,  aut  ovem  ,  &  occiderit  ,  vel  vendiderit  i  quin¬ 
que  boves  pro  uno  refiituet  ,  &  quatuor  oves  pro  una 
ove.  Tunc  quia  unufquifque fuorum  bonorum  eft  Do¬ 
minus  ,  divinae  legis  fenfus  erit  ipfummet  tranfgref- 
forem  in  foro  confcientiae  illam  folvere  poenam  tene¬ 
ri.  atque  fi  in  obfervatida  lege  negligens  fuiflet;  Ju¬ 
dex  ipfe  de  cujus  munere  erat  juftitiam  ,  &  aequita¬ 
tem  in  fubditos  cudodire  ,  ac  divinarum  legum  ob- 
fervantiam  pro  viribus  curare  ,  executioni  legis  in 
fubditum  tranfgredorem  ftudere  tenebatur;  atque  ad 
folutionem  poenae  a  lege  impolitae  furem  cogere  ,  fe¬ 
cundum  illum  cui  furata  debebantur.  Qjemadmo- 
dum  perfpicuum  ed  in  fupra  jam  addubta  lege  ,  in 
qua  decernebatur  ;  ut  fi  quis  unum  bovem  proximi 
furatus  fuidet,  quinque  reftitueret  :  &  quamvis  fur¬ 
tum  occultum  edet ,  tamen  fur  in  foro  confcientiae 
quinque  boves  reftituere  tenebatur  ,  vel  pretium  il¬ 
lorum  :  quamobrem  fi  aliquando  furti  reus  manife- 
ftaretur  ,  atque  legi,  Sc  confcientiae  fatis  minime fe- 
cifiet  3  eidem  reftitutionem  Judex  mandare  cogeba¬ 
tur.  Quapropter  praeclarum  inter  has  duas  leges  di- 
fcrimen  obfervare  necefle  ed  :  prior  enim ,  quae  per- 
fonalis  erat  quantum  ad  executionem  folum  Judices 
ligabat  ,  non  vero  fubditos  :  poderior  vero  tam  fub¬ 
ditos  ad  folutionem  poenx  in  foro  confcientiae,  quam 
Magidratus ,  ac  Praefides  ad  executionem  curandam 
obligabat. 

Quia  vero  nodrum  negotium  ed  circa  tertium  poe¬ 
narum  genus  ;  circa  poenam  nimirum  ,  quae  tranf- 
gredoribus  praecepti  de  reverentia  lacro  Confecratio- 
nis  oleo  praedanda  praefcribitur  Exo.  30.  cum  dici¬ 
tur  :  Homo  quicumque  tale  compofuerit ,  &  dederit  de 
eo  alieno  ,  exterminabitur  de  populo  fuo.  Hebraice  ve¬ 
ro  fic  ex  venichrath  megnammav,  nonnum¬ 

quam  vero  dicitur  eradicabitur  de  populis  fuis ,  five  ex¬ 
cidetur  de  populis.  hujus  legis  executio  ,  neque  Judi¬ 
ces  ,  Principes  ,  ac  Magidratus  ,  neque  fubditos 
aliquo  jure  obligabat;  ut  in  feipfis  exequi  legem du- 
derent;  fed  Deum  ipfum  lex  hujufmodi  executorem 
habebat  ,  &  non  alium,  prascepti  enim  fenfus  ne¬ 
quaquam  illo  putari  debet  ,  quod  tranfgredor  fibi 
ipli  datim  mortem  inferre,  debeat  ,  aut  in  exilium 
agi ,  aut  extindhoncm  proprias  prolapias  curare  ,  ne 
illius  nomen  diu  confervaretur  ;  aut  adire  Judices  , 
qui  illum  e  publicis  tabulis  eraderent  ;  qute  diyerfa 


A 


B 


D 


F 


hic  nos  attulimus  ,  pra  diverfitate  explicationum  , 
quas  verba  illa  admittunt 3  fed  hujus  praecepti  tranf- 
grefl'or,qui  unguentum  componeret  fimile  illi  ,quod 
pro  confecrandis  rebus  parari  mandaverat  Deus  ;  eo 
ipfo  quod  aliqua  in  lege  vetita  ex  his, in  quas,  quam 
diximus,  poena  datueretur ,  commiffifiet;  Deusad- 
monitum  voluit ,  poenas  exterminationis  ,  feu  exci- 
fionis  de  populo  illum  fubjacere.  quas  fane  poena  gra¬ 
vior  erat  ,  quam  pecuniaria  muldta  ,  aut  etiam  per- 
fonalis  animadverlionis  ,-ut  diximus  :  quia  in  pecu¬ 
niariis  poenis  res  tantum  minuebatur  ;  in  perfonali- 
bus  ipfamet  perfona  quandoque  moritura  finem  habe¬ 
bat  3  relidfo  tamen  de  fe  nomine  in  fua  poderitate  „ 
familia  &  profipia  :  at  in  hac  praecepti  tranfgreffio- 
ne  ,  criminofi  memoria  omnino  delebatur  ;  ut  illi 
neque  nomen  fupereffet  in  catalogo  familiarum  Ifrae- 
liticarum  ,  ad  quem  jus  habebat  3  neque  hrpreditas 
fibi  in  filiis ,  ac  fuccefloribus  lperanda  eflet;  quorum 
etiam  mors  illis  verbis  comminabatur. 

Sunt  loca  in  facris  Litteris  ex  quibus  non  obicure 
hasc  colligi  pofiunt.  peccaverant  filii  Heli  cap.  2..  lib. 
1.  Reg  quamobrem  dicitur  in  facro  textu.  Erat  er¬ 
go  peccatum  puerorum  grande  nimis  coram  Domino  ,quia 
retrahebant  homines  a  facnficio  Domini.  &  Heli  quam¬ 
vis  leviter  aliquando  corripuerit  filios  fuos ,  non  ta¬ 
men  facerdotali  officio  eos  privavit  ,  ut  tenebatur. 
Quamobrem  Propheta  Dei  nomine,  qui  illum  adiit, 
fic  ait.  Quare  calce  abjectflis  vibhmam  meam ,  (y  mu¬ 
nera  mea  qua  pracepi  ut  ojferrentur  in  templo  s  &  magis 
honorafii  filios  tuos  quam  me  ?  ad  ulcifcendum  igitur 
hoc  peccatum  folum  ,  de  profapia  illius  dicitur  ibi¬ 
dem.  Pars  magna  domus  tua  morietur  cum  ad  virilem 
Atatem  venerit.  Hoc  autem  erit  tibi  jignum  ,  quod  ven¬ 
turum  efi  duobus  filiis  tuis  ;  m  die  uno  morientur  ambo. 
itaque  executio  poenarum  ,  qure  fub  illa  verborum 
forma  datuuntur  3  Deo  foli  refervatur. 

Pofiunt  etiam  comprobari  hasc  eadem ,  ex  cafu  Re¬ 
gis  Azarias  ,  qui  quamvis  in  numero  Regum  cenlea- 
tur  in  facris  Litteris,  qui  redto  corde  Dominum  co¬ 
luerunt  3  tamen  in  eo  deliquit ,  quod  aufus  ed  ad 
altare  thymiamatis  Deo  incenium  offerre  ,  de  quo 
lex  erat  cap.  32.  Exodi.  Homo  quicumque  fecerit  fi¬ 
mile  ,  ut  odore  illius  perfruatur  ,  peribit  de  populis  fuis , 
Sc  quamvis  excufare  fe  pollet  Rex  ;  quod  minime 
mcenfum  obtuliflet  ,  ut  illius  odore  frueretur  ;  fed 
potius  ut  Deum  coleret  ;  nihilominus  lepra  a  Deo 
datim  percuflus  ed,  ut  dicitur  4.  Regum  if.  &  lib. 
1.  Paralip.  cap.  16.  ac  propterea  a  confortio  reliquo¬ 
rum  de  populo  feparatus ,  coadtus  ed  feorfum  extra 
regium  palatium  ,  £t  extra  urbem  habitare ;  ne  reli¬ 
qui  contaminarentur  juxta  Dei  datuta  de  leprofis. 
Fuit  igitur  Oz.ias  PQx  (idem  enim  qui  Azarias  dici¬ 
tur  in  4.  Reg.  Ozias  appellatur  lib.  2.  Paralip.)  le- 
profus  ufque  ad  diem  mortis  fua  ,  &  habitavit  in  domo 
feparata  plenus  lepra  ,  ob  quam  ejectus  fuerat  de  domo 
Domini. 

Sigillatim  vero  cap.  23.  Ezechiel.  fub  figura  dua¬ 
rum  meretricum  Deus  Samariam  ,  atque  Jerufalem 
alloquitur  ;  &  reprehendens  peccata  horum  duorum 
regnorum  ,  meminit  transgreffionis  datuti  de  thy¬ 
miamate  ,  ac  unguento  non  componendo  ,  quas  ad 
ufus  facros  dedinaverat  ;  pro  quibus  etiam  excifionis 
de  populo  poenam  indixerat ;  illorum  plurima  recen- 
fet  peccata  ,  &  ad  rem  nodram  ,  Propheta  Dei  no¬ 
mine  ait  ;  Sedifti  m  letto  pulcherrimo  ,  &  menfa  orna¬ 
ta  efi  ante  te  ;  thymiama  meum  ,  unguentum  meum 
pofuifii  fuper  eam.  Infra  vero  agens  de  ulcifcendo  il¬ 
lorum  peccata  ,  quos  idola  coluifle  jam  Propheta  di¬ 
xerat  ,  ( Sabbata  etiam  prophanafie  dicuntur  ,  San- 
dtuarium  violafie,  £c  alia  ficelera  commiffiffe,)  datim 
filbdit.  Et  lapidentur  lapidibus  populorum  ,  dr  con¬ 
fodiantur  gladiis  eorum  :  filios  ,  dr  filias  earum  interfi¬ 
cient  ,  dr  domos  earum  igne  fuccendent .  quafi  Deus 


4°+ 


Myrothecivm  II. 

A 


decernat  has  obrui  lapidibus  ,  quia  Sabbata  pollue¬ 
runt;  interfici  ,  quia  idola  venerati  fiant;  &  tandem 
omnino  familiam  extingui  ;  quia  transgredi  fiunt 
prascepta  debiti  cultus  in  thymiamate  ,  ac  unguen¬ 
to  ;  quorum  transgrefloribus  excifionem  nominis 
comminabatur;  cujus  exeeutio Deo  ipfi  fiervabatur. 


+os 


C  A  P.  XXIV- 


Communis  ufus  olei  in  utenfilibus  religionis 
explicatur. 


Ad  locum  Exodi  30.  Faciefque  unttionis  oleum  fin- 
ttum  ,  unguentum  compojitum  opere  unguentarii  ,  & 
unges  ex  eo  tabernaculum  tefiimonii ,  er  arcam  tefia- 
menti  ,  menfamque  cum  vafis  fisis  ■  candelabrum  & 
utenjilia  ejus  i  altaria  thymiamatis  ,  er  holocaufh  , 
&  univerfim  fuppelleciilem ,  qua  ad  cultum  eorum  per¬ 
tinent  ,  finSlificabifque  omnia ,  &  erunt  Sanbla  San¬ 
iorum  ;  qui  tetigerit  ea  ,  finbhficabitur.  oC  ad 
alia. 


SPecimen  quoddam  Divinitatis  in  oleo  ,  prae 
omnibus  terrte  ,  atque  arborum  frudibus  ,  ve¬ 
teres  omnes  agnoviffe  ,  cuicumque  fiacras  ,  ac 
prophanas  litteras,  primoribus  tantum  labi  is  attredan- 
ti,  indubitatum  erit;  nofique  etiam  fiatis,  ut  putamus 
in  primo  noftro  Myrothecio  cap.  30.  illud  idem  pro¬ 
bavimus.  Quamobrem  oleum  apud  veteres  aeterni¬ 
tatis  fiymbolum  habuiffe  audior  eit  Pier.  lib.  75 .  hie- 
rogl.  cumque  aeternitas  folius  Dei  attributum  fit, 
eique  foli  conveniat; oleum  quoque  divinitatis  fimu- 
lacrum  prae  fie  ferre  ,  fcite  ,  &  dodte  ab  eodem  Pie¬ 
rio  ,  loco  jam  citato  monftratur  ,  ex  quodam  nimi¬ 
rum  iElii  Lampridii  loco  in  vita  Heliogabali,  qui  qui¬ 
dem  graviffimus  audor  ,  Sybaritas  eo  anno  periiffe 
refert ,  quo  mixtum  quoddam  ,  five  compofitum  ex 
oleo  ,  &  garo  commenti  fuerunt,  de  quo  fic  ibiiE- 
lius  :  Sybariticum  miffum  femper  exhibuit  ex  oleo  ,  & 
garo  ,  quod  quo  anno  Sybarita  repererunt  ,  perierunt. 
Immo  adeo  luxuriavit  in  his  lautitiis  Heliogabalus , 
Ut  idem  audor  paulo  fupra  dicat  :  Hydrogarum  Ro¬ 
manorum  Ducum  primus ,  publice  exhibuit  j  cum  antea 
militaris  menfa  effet ,  quam  pofiea  fatim  Alexander  red¬ 
didit.  quid  illa  fibi  velint ;  quidve  portendant;  ledo- 
ri  aperire  necefie  eft  ,  ut  intelligentia  afferatur  loci 
jam  a  nobis  allati ,  &:  in  eo  fipecimen  divinitatis ,  quod 
in  oleo  fiubodoratur,  agnofeatur. 

Garum  igitur  liquorem  quemdam  antiquitus fiuifle, 
ex  pificium  inteftinis  fiale  maceratis  liquatum  ,  ficire 
oportet  ;  fic  fianc  didum  ,  quod  primo  coeperit  ex 
Garo  pifice  parari,  eft  enim  Garus,  pificis  ex  genere 
locuftarum  :  ita  Plinius  lib.  31.  cap.  7.  &  8.  &  lib. 
32.  cap.  1.  licet  pofiemodum,  ex  quibufique  pificium 
vilioribus  partibus ,  omnino  abjiciendis,  fieri  ccepe- 
rit  :  de  quo  Plin.  lib.  31.  cap.  7.  Aliud  etiamnum li¬ 
quoris  exquijiti  genus  ,  inquit  ,  quod  garon  vocavere  , 
wtefiinis  pifeium  ,  catenfque  ,  qua  abjicienda  effert  , 
file  maceratis  s  vt  fit  illa  putrefeentium  finies,  hoc  olim 
conficiebatur  ex  pifce  ,  quem  Graci  Garon  vocabant.  6c 
cap.  8.  numerat  alios  pifices  ,  ex  quibus  fiebat  ga¬ 
rum  :  hinc  Plato  apud  Athen.  lib.  2.  dipnofioph.  cap. 
30.  In  putri  garo  ,  inquit  ,  me  tingentes  fuffocabant  : 
appellat  illud  edulii  genus  putre  garum  ;  quia  ut  di¬ 
ximus  ,  ex  putreficentibus  pificium  inteftinis  fluebat : 
quamvis  in  pretio  poftea  habitum,  audore  Mart.lib. 
13.  epigram.  cum  ait : 


B 


C 


D 


Ebria  Bajano  veni  modo  concha  Lucrino  : 
Nobile  nunc  fit  10  luxurio  fi  garum . 


Sed  quia  ad  rem  noftram  non  attinet  nunc  de  eo 


agere  ,  libenter  ha;c  miffa  facimus  ;  ut  in  oleo  divi¬ 
nitatem  ,  &  divinorum  contemptum  apud  Sybaritas 
intelligamus.  Eo  enim  oraculi  refiponlb  prasnuntia- 
batui  ,  tunc  Sybaritas  perituros,  cum  ad  extremum, 
cumque  voluptatis  gradum  ebrii  deveniffent  ,  ut  di¬ 
vina  contemnerent,  erant  enim  Sybarita;  populi  in 
magna  Grxcia  omnium  voluptatum  mugiftri  ;  om- 
niumque  deliciarum  genere  ,  adeo  effeminati,  utSy- 
baritica  menfa  in  proverbium  apud  veteres  abierit. 
Cum  Pierio  igitur  dicemus  ex  oraculo  ,  tunc  peritu¬ 
ros  Sybaritas  ,  cum  plus  honoris  vilioribus  rebus  & 
creatis  ,  quam  dignioribus  &  divinis  in  oleo  figni- 
ficatis  detuliflent.  Quamobrem  divini  Sybarirarum, 
illud  oraculum  cum  accepiflent,  ea,  qua  diximus,  ra¬ 
tione  interpretantes  ,  ruinam  illis  prasdixifle  ferun¬ 
tur ;  quod  etiam  eventu  comprobatum  extitit.  Curri 
enim  apud  illos  ,  quidam  fiervus ,  ad  Domini  fmvi- 
tiam  fiubterfugiendam  ,  ad  Deorum  aras  confugifiet, 
quibus  immunitas  jure  debebatur  ;  nihil  profecit  :  at 
vero  ubi  ad  patris  herilis  monumentum  fie  recepiflet; 
paterno  monumento  ,  paternseve  memoria;  plus  ho¬ 
noris  deferente  hero  ,  quam  Deorum  Aris ,  five  ve¬ 
rius  quam  ipfi  j  ut  ita  dicam ,  divinitati  ,  numquam 
fiatis  a  creaturis  cultas  ,  ac  veneratas  ;  fiervus  veniam 
impetravit.  Quam  quidem  honorum  prtepofteram 
rationem  ,  garum  oleo  mificere  ,  fu  i  fle  ,  ut  oracula 
praenuntiabant  ,  eventu  probatum  eft.  nam  eo  anno 
Crotoniatis  bello  indidto  i  Sybaritis,  licet  hi  viribus 
longe  e flent  fiuperiores  ;  ceffere  tamen  ,  ac  periere. 
Oraculorum  igitur  teftimonio  ( quod  ad  rem  noftram 
facit  j  divinitatem  oleo  fignificari,  non  obfcure pro¬ 
batum  remanet. 

Nc  vero  quis  exiftimet  ex  fiacris  litteris,  vera  ora¬ 
cula  deefle  ,  quibus  divinitas  in  oleo  probetur ;  Jo¬ 
cus  ex  cap.  9.  Judic.  ejus  divinitatem  fignificari  mon- 
ftrabit.  in  eo  enim  cum  reliquas  arbores ,  ea  ratione 
conveniflent  ;  ut  ex  illis  aliquam  fibiipfis  profice¬ 
rent  ;  promoviflentque  olivam  :  haec  tantum  munus 
declinans  ,  fic  reliquas  eft  alloquuta  arbores  :  Num- 
quid  pofium  deferere  pinguedinem  meam  ,  qua  qt  Dii 
utuntur  (jr  homines  ,  &  venire  ut  inter  ligna  promove¬ 
ar  i  Nam  olei  ufus  ,  qui  in  textu  ifto  Diis  tribuitur, 
ejufidem  divinitatem  fiatis  aperte  ,  me  judice  ,  mani- 
feftat.  clarius  tamen  patebit  fi  hebraica  legerimus 
o.’^»  H33;  wyna  vynrn  hoc  eft  Nun- 

qtsid  deferam  pinguedinem  meam  ,  quam  in  me  glorifi¬ 
cant  Dii,&  homines,  five  ut  legunt  nonnulli  in  Grae¬ 
cis  exemplaribus  ,  dtpiitrce  t Iu)  7tio rsird  ys  ,  ry  bj  iuol 
iSoijoiiTiv  0  ®iog  ,  Xj  ot  «VS-pw7roi  ,  hoc  eit ,  Derelinquens 
pinguedinem  meam  ,  quam  in  me  glorificant  Deus  ,  & 
homines.  Quibus  quidem  duobus ,  ex  variis  dialedtis 
locis  ,  liquet  non  fiolum  pinguedinem  olivas,  oleum 
ipfum  appellari ;  fied  etiam  glorificatum  dici  a  Deo, 
&-ab  hominibus  ;  five  ut  alii  legunt  ,  honoratum  ab 
eifidem  ;  quia  divimilimum  cum  oleum  ab  homini¬ 
bus  putaretur 3  idem  judicium  de  eodem  fieri  a  Deo 
exiftimabant.  nihil  enim  in  divinis  reponi  licet,  quod 
ad  Deum  non  pertineat ,  divinitateque  non  polleat, 
quamobrem  aliquod  divinitatis  fipecimen  ,  oleo  in- 
efie  ,  ex  hominum  exiftimatione  ,  Spiritus  fandius 
allato  in  loco  infinuare  voluit. 

Nec  praeter  rem  videbitur  ,  fi  dixerimus  ,  hac 
forte  de  caufa  ,  divinum  munus  oleum  creditum  ; 
oleam  quoque  fiupplicationis  fiymbolum  fiuifle  ,  ut 
docet  Pierius  lib.  73.  §.  fiupplicatio.  quamobrem  Vir- 
gil.  quoque  lib.  8.  JEneid.  cum  y£neam  ad  Evandri 
regiam  perducit  fiupplicaturum  ,  nec  non  etiam  ab 
eodem  auxilium  poftulaturum  ,  ramum  oliva;  lanea 
vitta  obvolutum  ,  pro  more  illius  fieculi ,  proten¬ 
dentem  ficnbit  ;  olivam  pacificam  appellat ,  di¬ 
cens  : 

Tum  pater  Aeneas  puppi  fic  fatur  ab  alta  , 

Paci  feraque  manu  ramum  pratendit  oliva. 

C  c  z  Po- 


40  6 


SACRORVM  EL^OCHRISMATfiN. 


407 


Polybius  quoque  lib.  3.  cum  quofpiam  induxifiet 
Barbaros  cum  ramis  oleae  ,  adjicit  :  tSto  ^  ird- 

Ci  T oTt  (Zoepfidpoi?  i$)  cnivS-jjjUtf  CpiAi as  ,  naScei re^  to  k*j- 
^Kjov  roTs  ejfcjjmv.  hoc  eft  ,  //oc  enim  fere  apud  omnes 
Barbaros  efi  fymbolum  amicitia  ,  ficut  caduceum  apud 
Gracos.  Nec  praetereundum  arbitror  ,  quod  Inter¬ 
pres  Eurip.  adnotavit  in  Andron,  dicens  :  Vbos  »Jv  tsV 

Sioyivxc  iAouti?  KXd^g  ,  ¥  ;£S§<r)  >  T<?  vojwarn  s^ov- 

t«?  dzsoS ac  id  eft,  Moris  fuit  fupplicum  ,  ramos  olea 
Cr  manibus  ,  tenere.  Pariter  igitur  AEneasfic 

alloquens  Evandrum  ,  affertur  a  Poeta  : 

Optime  Grajugenum  ,  cui  me  fortuna  precari 

Et  vitta  comptos  voluit  pratendere  ramos.  g 

Ea  propter  cum  mittebantur  Legati  alicubi  fup- 
plicaturi ,  olete  &  lauri  ramos  ,  lana  involutos  ge- 
ftare  folitos  ,  teftantur  Au&ores.  nofque  horum  no- 
ftrorum  Myrotheciorum  frontem  lauro  ,  ac  olea  or¬ 
navimus  i  non  folum  quia  ex  his  ramis  contexta  co¬ 
rona  ,  fuit  fymbolum  S.  D.N.Urbani  VIII.  cui 
uni  omnes  noltros  labores  dicavimus;  fed  fimul etiam, 
ut  aperiremus  quanti  fapiens  ille  Pontifex  faceret  bo¬ 
nas  artes ,  dum  adhuc  in  minoribus  effet;  coronam 
ex  lauro  ,  &  olea  in  fui  fymbolum  afcivit  ;  qua  ftu- 
dia,  omnia  quo  effent  apud  fe  in  pretio  ,  indigitare 
contendebat  :  quapropter  illam  ipfam  coronam  ,  hac 
infcriptione  Alit  artes  condecoravit.  Deni¬ 
que  id  fecimus  ut  illis  ipfis  arboribus,  quae  nunquam 
hiemem  ,  aut  cariem  fentiunt ;  aeternitati  noftrarum 
lucubrationum  ,  ejufdem  Summi  Pontificis  nomine, 
quantum  in  nobis  erat  ,  confideremus,  illius  enim 
fola  benignitate  ad  Apoftolici  Sacrarii  Praefedturam 
vocati  fumus.  Simul  etiam  tandem  eifdem  arborum 
ramis  ,  Leftores  fupplicare  ftuduimus  ,  ut  fi  quid 
in  his  noftris  Myrothcciis  minus  refte  dictum  fuiflet, 
benigniflime  condonarent.  Interdum  enim  au£tori$ 
imperitia  ,  interdum  librariorum  incuria  ,  nonnum¬ 
quam  pluribus  Romanas  Curiae  negotiis  ,  minus  va¬ 
lent  homines  ,  quam  poffent  ;  ubi  a  curiis,  &  curis 
vacui  ,  litteris  tantum  operam  oleumque  impende-  D 
rent.  Quamobrem  nifi  oleo  divinae  gratiae  ,  ex  fpe- 
ciali  auxilio  adjuvemur  ,  haudquaquam  quae  a  nobis 
dicentur  fandta  erunt. 

Sed  ab  olea  ,  ad  oleum  jam  redeamus  ;  deque  il¬ 
lius  in  confecrandis  rebus  fandtitate  agamus  :  profa¬ 
nae  enim  religionis  veteres  ledtatores  ,  qui  per  om¬ 
nia  adeo  fuere  fuperftitiofi  ,  ut  impie  pietatem  fum- 
mam  ,  ac  religionem  in  cultu  idolorum  pofitam  ar¬ 
bitrarentur  :  lapides ,  ligna  ,  animalia  bruta  ,  nec- 
non  &  horribiles  Dracones  dum  colerent ;  haec  etiam 
omnia  oleo  inungere  ,  ac  confecrare  confueverunt. 
quod  licet  apertis  teftimoniis  de  fingulis  probari  ne¬ 
queat  ,  nifi  innumerabilibus  veterum  congeftis  tefti-  £ 
moniis  ,  non  ob  id  tamen  obfcuris  teftimoniis  hoc 
probatum  comperimus :  quemadmodum  colligere  li¬ 
cet  ex  multigenis  ipforum  Gentilium  fuperftitioni- 
bus.  Nam  lapides  ,  five  mavis  titulos  confecrare 
confuevifle  veterum  illius  temporis  monumenta  te¬ 
ftantur.  mitto  nunc  ,  quae  dicenda  forent  de  lapidi¬ 
bus  in  fundamentis  domus  alicujus  ,  five  templi  ex 
illorum  confuetudine  conlecratis  ,  atque  aufpicatis  ; 
de  terminis  tantum  in  finibus  agrorum  ,  nofter  erit 
in  praefentiarum  fermo. 

Adeo  enim  fefe  extulit ,  ac  ultro  in  erroribus  pro- 
greffa  eft  ,  ftulta  illa  ,  ac  fuperftitiofa  Gentilitas ;  ut 
non  tantum  lapides  ,  atque  ligna  ,  in  hominum  ,  aut  F 
brutorum  fimilitudinem  affabre  effigiata  ,  oleo  per¬ 
ungerent  ;  fed  etiam  rudes,  atque  impolitos  lapides, 
quorum  ufus  in  agris  terminandis  erat  ,  oleo  perun¬ 
gere  ,  ac  confecrare  folerent  :  quemadmodum  verba 
illa  Siculi  Flacci  innuunt  ,  de  condit,  agr.  dicens 
Cum  terminos  di/ponerent  ,  ipfos  quidem  lapides  in  foli- 
dam  terram  collocabant  :  proxime  e  a  loca  ,  m  quibm 


foffis  fallis  ,  illos  dtffixuri  erant  s  (fi  unguento  ,  fi  ve¬ 
laminibus  ,  fi  coronis  eos  ornabant.  Neque  oleo  hos 
lapides  illi  inunxiffent  ;  nifi  in  oleo  divini  aliquid 
inefle  arbitrarentur  ;  atque  etiam  aliquid  divinitatis 
in  terminis  ,  ut  notum  eft  ,  admififfent.  Hinc  Ovi¬ 
dius  in  faftis  libro  z.  numero  641.  feribit  ,  per  rc- 
fpedtum  ad  hanc  confuetudinem. 

'Termine  ,  five  lapis  ,  five  es  defoffus  in  agro 
Stipes  ,  ab  antiquis  tu  quoque  nomen  habes. 

Solebant  enim  alicui  numini  dedicare  lapidem  ter¬ 
minalem,  &  tam  numinis,  quam  patroni  nomina  in 
lapide  infculpere;  propterea  Poetam  dixifle  arbitror, 
terminum  habere  nomen,  vel  dicitur  habere  no¬ 
men  ,  hoc  eft  divinitatis  fpecimen,  quam  eatenusin 
his  lapidibus  venerabantur  ;  ut  etiam  aras  his  confti- 
tuerent  ,  &  facrificiis  etiam  colerent  j  ut  ibidem 
Poeta  feribit. 

Venerabantur  autem  tanta  religione  hos  lapides  ve¬ 
teres  illi  fuperftitiofi  :  ut  manu  contredtare  eofdem , 
aut  movere  timerent,  locus  ex  Platone  lib.  8.  deleg. 
id  clare  aperit ,  fic  enim  habet  :  Nuv  39n  -ren)?  0 
rp otytu)  ,  Kj  offoi  dor lu)  r otorqv  euvJiairovStriv  dvoty- 

noeTov  voftoOilSvrd  ist  TptTTic&en.  irpunov  Jtj  voyoi  tsu- 
Atyofifaoi  rxvoj uot  ytwpymol.  Aios  cfix  [$j  7Tfur@j 


c  oov 


Ut  voy(Gy  eigjc&W  yrj  ktvilrci)  yris  opioo  ,  yyrs 

oiaetx  iroAlrx  ydrov(§y  ,  yfii.  cyoTt(>yov@J  iit  i q/ oiriok 
Jtexr oCfkio  yfiovm  ,  voyhscte  rdxlvyTot  xtvftv 

dAtjQdi  rSro  etvou.  fiaAit&a)  3  7 rdi  Trerpov  ]<rcn 

Kiveiv  ,  rov  yiyisov  aTAov  ,  irAlv)  ogov  ydfAov  ,  ij  cynepov 
hlS-OV  oftyvroi  quAlOtV  ,  «V  ivOfKOV  StM. 

hoc  eft  :  Nunc  ergo  de  cibariis  ,  deque  iis  ,  qui  labo¬ 
re  fuo  viblum  parant  ,  leges  conflituere  neceffe  efi.  pri¬ 
mum  autem  leges  fiatuantur  ,  qua  dicuntur  slgra- 
ria.  fozvs  autem  terminalis  prima  lex  erit.  Nemo 
terminos  terra  moveat  ,  nec  civis  vicini  ,  nec  finitimi 
peregrini  ,  fi  agri  extrema  poffideat  ,  exfiimans  id  uti¬ 
que  perinde  effe  ,  ac  fi  immobilia  moveat  ,  malitque 
unufquifque  faxum  ingens  movere  quodeumque  ,  quani 
terminum  aliquem  ,  aut  minimum  lapidem  dirimentem 
amicitiam ,  aut  inimicitiam  ,  jurejurando  firmatam  apud 
Deos.  Hi$  igitur  Plato  aperuit  ,  quanta  religione 
agrorum  termini  venerandi  forent :  quam  Platonis 
legem  ,  a  divinis  ftatutis  defumptam  fuiffe  ,  perfpi- 
cuum  eft  ex  his  ,  quie  leguntur  cap.  19.  Deuter. 
Non  a  fumes  ,  &  transferes  terminos  proximi  tui  ,  quos 
fixerunt  priores  in  poffiffione  tua  ,  quam  Dominus  Deus 
tuus  dabit  tibi  in  terra  ,  quam  acceperis  poffidendam.  Et 
inter  maledidtiones  ,  quibus  mala  populo  imprecari 
voluit  Moyfes  ,  ftatim  ac  Jordanem  pertranfiffent 
filii  Ifrael ,  quas  ab  omni  populo  confirmari  juffit : 
ex  his  altera  enunciatur  contra  illum  ,  qui  terminos 
agrorum  in  damnum  proximi  commoviflet ,  dicens : 
Malediblus  ,  qui  transfert  terminos  proximi  fui  :  & 
dicat  omnis  populus  ,  Arnen.  Ex  quibus  clare  apparet, 
Platonem  perlegifle  facra  oracula  Moyfis ,  ut  pluri¬ 
mi  dicunt.  Videtur  enim  lex  illa  ad  verbum  ex  fa- 
cris  oraculis  tranferipta  :  licet  fan&a  polluere ,  non 
fit  veritus ;  non  folum  idololatricis  verbis  Jovis  ter¬ 
minalis  ,  fed  etiam  fuperftitiofis  ritibus  atque  caere¬ 
moniis  ,  quibus  in  ftabiliendis  terminis  prophani  illi 
utebantur.  Nam  Deus  in  fupra  pofita  lege  ,  ratio¬ 
nem  habuit  ad  rem  proximi ,  ab  alio  minime  Con- 
cupifcendam  ,  ut  jam  in  tabulis  ftatuerat ;  ne  vero 
quod  aliquid  numinis  in  his :  quemadmodum  Plato  , 
&  alii ,  qui  in  eorum  eredtione  ,  ac  ccnfecratione , 
eifdem  fandlificationem  ut  impertirentur  ;  oleo  la¬ 
pides ,  quibufdam  fervatis  ritibus,  6z  caeremoniis, 
de  quibus  fupra  ,  perungebant. 

Ex  his  autem  loca  nonnulla  facrarum  Scriptura¬ 
rum  aperiuntur,  nimirum  quifnam  fuerit  titulus  ille, 
quem  Genef.  31.  erexit  Jacob  foedere  inito  cum  La- 
ban  focero  ipfius.  terminum  enim  ftatuerunt ,  ut 

dici- 


408 


Myrothecivm.  II. 


409 


dicitur  in  textu, initi  foederis  monumentum  pofteris;nec  A'defcalcus  Stevechius  ad  Apuleji  locum  ,  interprete- 


C 


folum  initi  foederis  memoria  lignabatur  ,  fed  etiami 
pofleffionis  terminus  praefigebatur  ,  cuicumque  illo¬ 
rum  ;  ut  quoufque  alteri  illorum  pervenire  liceret , 
altero  infcio  monflraretur.  Illum  vero  lapidem  de¬ 
fixum  ,  alteri  illorum  ,  hofiili  animo  praeterire  ne¬ 
quaquam  licebat ;  quamobrem  dicitur  ibi  :  En  tu¬ 
mulus  bic ,  &  Lupis  ,  quem  erexi  inter  me  ,  &  te  ,  te- 
Jhs  erit,  tumulus  inquam  ijle  &  lapis  ,  Jint  in  teftimo- 
mum  ,  fi  aut  ego  tranfiero  illum  ,  pergens  ad  te ,  aut  tu 
prateneris  ,  malum  mthi  cogitans.  Fuit  autem  tumu¬ 
lus  ifie  ,  hoc  ed  lapidum  confirudio  ,  in  modum 
altaris,  fuper  quo  immolatis  vidimis  ,  dedicaverunt 
lapidem  illum  ,  locique  fanditatem  defignarunt.  De 
quo  etiam  lapidis  genere  ,  lumpta  metaphora,  intel- 
ligitur  Ifaias  cap.  19.  qui  fimilem  lapidem  una  cum 
altari  conftituens  in  termino  Canaham  ,  Sc  Aegypti 
dicit  :  In  die  illa  ,  erit  altare  Domini  in  medio  terra 
^Egypti ,  &  titulus  Domini  juxta  terminum  ejus  ,  erit 
fignum  ,  &  teftimonium  Domino  exercituum  in  terra 
isEgypti.  Meminit  autem  Propheta  altaris ,  ratione 
habita  ad  illorum  temporum  uliis  ,  quando  vidimis 
primo  immolatis ,  St  facris  ritibus  adhibitis ,  termi¬ 
ni  condituebantur.  In  quibus  quidem  colendis  ,  at¬ 
que  venerandis ,  fuit  adeo  proclivis  fuperditiofaGen- 
tilitas  j  ut  nec  oleum  aromatibus  conditum ,  nec  cande¬ 
las  ,  nec  vidimarum  fanguinem  ,  in  eorum  eredio- 
ne  ,  St  cultu  praetermitterent.  Quamobrem  Concilii 
Africani  decretum  extat  cap.  51.  Arcadio,  St  Hono¬ 
rio  Impp  quo  reliquias  idololatriae  non  folum  in  fi- 
mulacris ,  fed  etiam  in  arboribus  ,  lapidibus  termi¬ 
nalibus ,  St  lucis,  delendas  omnino  decernitur. 

Nec  mirum  ,  obfervarunt  enim  ,  St  rede  Philo- 
fophus  ,  St  Martyr  Judinus ,  Clem.  Alexand.  Ori- 
gen.  Eufeb.  St  complures  alii  ,  falfam  ,  vanamque 
idololatrarum  fuperditionem  ,  multis  in  rebus  ,  ve¬ 
rae  ac  piae  religionis  fuifle  aemulam  :  quamobrem 
cum  apud  facros ,  piofque  viros  lapidum  eredionem, 
atque  confecrationem  ,  olei  perfufione  fadam  legif- 
fent  ;  ipfi  quoque  impie  ,  pietatis  verae  aemulatores 
fadi,  lapides  oleo  perfundere  confccrando  curarunt, 
haec  ditta  fint  de  terminis  ,  qui  in  finibus  agrorum 
condituebantur. 

Verum  non  folum  hos  colere  lapides ,  dulta  illa 
veterum  antiquitas  docuit ;  fed  quaecumque  in  loca  , 
vel  horror  alicujus  fpeluncae  ,  vel  arborum  denfitas, 
vel  ratio  acceptorum  beneficiorum  illos  vocaflet 3 
confecrato  lapide  ,  undoque  id  fignabant ;  ad  me¬ 
moriam  loci  facri;  ut  ibi  viatores  fubfiderent.  Deos¬ 
que  precarentur,  in  hanc  fententiam  Tibullus  Poeta 
dixit. 

Nam  veneror  ,  feu  fiipes  habet  defertus  in  agris , 

Seu  vetus  in  trivio  florea  ferta  lapis. 

Dicitur  vero  vetus  lapis  in  trivio  a  Poeta  ,  St  non 
in  finibus  agrorum  ,  ea  qua  diximus  de  ratione ,  ni¬ 
mirum  fuperditiofi  cultus  de  caufa.  Horum  nonnul¬ 
los  memorat  Apulejus  initio  lib.  1.  Florid.  St  in  his 
de  lapidibus  undis  meminit  ,  ita  feribens  :  Neque 
enim  juflius  religiofam  moram  viatori  objecerit  :  aut  ara 
floribus  redimita  ,  aut  fpelunca  floribus  inumbrata  ,  aut 
quercus  cornibus  onerata  ,  aut  fagus  pellibus  coronata  , 
vel  colliculus  fepimme  confecratus  ,  vel  truncus  dolamine 
effigiatus  ,  vel  fiipes  libamine  humeclatus  ,  vel  lapis  un¬ 
guine  delibutus.  Haec  Apulejus  ,  fuperditiones  illo¬ 
rum  veterum  referens ,  qui  non  folum  aras  corona-  F 
bant ;  fed  etiam  ex  fpeluncis  refponfa  ex  pedabant  : 
quorum  celeberrima  hac  de  caufa  erant  ,  quae  Del¬ 
phis  habebatur  j  quod  etiam  Virgil.  innuit  lib.  6. 
./Eneid. 

In  perungendis  quidem  lapidibus  ,  ut  divini  ali¬ 
quid  illis  impertiri  viderentur  ;  fuperditiofiores  , 
quam  in  reliquis  Gentiles  fuerunt.  St  quamvis  Go- 


B 


D 


tur  illum  non  de  lapidibus  ,  fed  de  fimulacris  inungi 
fohtis  a  veteribus ,  St  ex  Minutio  Felice  apertiflime 
probet  3  cujus  hsc  fiunt  verba  :  ZJt  tam  luculento  die 
in  lapides  eum  patiaris  impingere  effigiatos  fime  ,  &  un¬ 
itos  ,  er  coronatos  _>■  Minutio  nos  quoque  aflentimur 
de  coronatis  ,  atque  undis  fimulacris  ,  ut  fiupra  di¬ 
ximus  ;  locum  tamen  Apuleji  ,  de  lapide  effigiato  , 
cum  Stevechio  nequaquam  intelligimus  fed  de  co¬ 
lumna  aliqua  ,  aut  altari  ,  live  de  lapide  aliquo  ere- 
do,Sc  undo  dicimus  intelligendum  Apulejum , quos 
veteres  venerabantur  :  St  pro  nofira  lententia  ,  pro 
quo  Apuleji  lapide  non  effigiato, liat  locus  alter  ejuf- 
dem  Apuleji  in  prima  Apoiogia  pro  fe  dida  ,  in  qua 
contemptum  facrorum,  atque  divorum  objicit  yEmi- 
liano  fuo  acculatori  ,  dicens  :  Ifle  vero  nec  Dus  ru¬ 
rationis  ,  qui  eum  paficunt  ,  ac  veftiunt  ,  fegetes  ullas  , 
aut  vitis  ,  aut  gregis  primitias  impertit  $  nullum  in  vil¬ 
la  ejus  delubrum  fitum  ,  nullus  locus  confecratus.  &  quid 
ego  de  luco  ,  &  delubro  loquor  ?  negant  vidiffe  fe ,  qui 
fuere  ,  unum  fialtem  in  finibus  ejus  ,  aut  lapidem  un¬ 
itum  ,  aut  ramum  coronatum.  Quibus  equidem  Apu¬ 
lejus  verbis  non  folum  lapides  ungi  facrorum  de  cau¬ 
fa  ,  ab  illis  veteribus  demonfirat  lolere  in  loco  alla¬ 
to  i  non  quidem  effigiatos  ,  quos  Deos  ipfc  appella¬ 
verat  ,  fed  de  ineffigiatis ,  quos  lapides  undos  appel¬ 
lat  ,  illum  locutum  confiat.  Ejus  enim  oratio  de  la¬ 
pidibus  erat ,  qui  habentur  in  agris  ,  St  in  itineri¬ 
bus  inter  cefpites ,  atque  arbores  reperiuntur  :  quo¬ 
rum  apertiffimum  nobis  extat  tefiimonium  apud  Ar¬ 
nobium  ,  de  fe  ipfo  agentem  ,  cum  paganifmi  adhuc 
teneretur  erroribus,  illud  habet  lib.  l.adverfus  gent. 
dicendo:  Venerabar  (i  caecitas)  nuper  fimulacr  a  ,  mo¬ 
do  ex  fornacibus  prompta  ,  in  incudibus  Deos  ,  &  mal¬ 
leis  fabricatos  ,  elephantorum  offa  ,  pilluras  ,  veterno  fas 
in  arboribus  tenias.  Si  quando  confpexeram  lubricatum 
lapidem  ,  &  ex  oliva  unguine  irrigatum  ,  tamquam  w- 
effiet  vis  prafens  ,  adulabar  ,  ajfabar ,  &  beneficia  pofice - 
bam  ,  nihil  fentiente  de  trunco.  Dicitur  autem  ab  Ar¬ 
nobio  lubricatus  lapis  ,  idem  qui  ineffigiatus  lapis 
appellatur  j  rotundus  nimirum  St  arte  expolitus,  pro¬ 
prie  enim  ut  audores  latinae  linguae  tradunt,  St  etiam 
Valla  lib.  4.  elegant,  habet ,  locus  lubricus  dicitur  , 
in  quo  quis  nequit  confiftere ;  quales  funt  herbee  per- 
fufae  fanguine ,  aut  terra  argillofa ,  humeda,  aut  mar¬ 
mora  levigata  ,  terra  glaciata  ,  aut  gelata  ,  caetera- 
que  hujulmodi }  ubi  commode  veltigium  figere  non 
poflumus.  quae  fane  de  lapide  effigiato  comprobari 
nequeunt ,  nifi  Arnobium  improprie  loquutum  veli¬ 
mus  5  aut  figurate  ,  ratione  unguinis,  aut  olei,  quo 
effigiati  etiam  lapides  ungebantur  :  ad  quam  figura¬ 
tam  loquutionem  confugere  ,  nullo  cogimur  argu¬ 
mento.  nam  in  loquutione  propria  ,  germanum  au- 
doris  fenfum  ,  utique  tenemus. 

De  hoc  genere  lapidum  ,  five  titulorum  qui  in 
agris  collocabantur  3  ubi  nulla  nobis  veterum  tefii- 
monia  fuffragarentur  3  facra  minime  deeflent  oracu¬ 
la.  nam  Genef.  cap.  2,8.  extat  hiftoria  illa  dormien¬ 
tis  Jacob  in  terra  Chanaan,  cum  Mefbpotamiam pro- 
ficifceretur  :  qui  cum  fcalam  excelfiffimam  intelle¬ 
ctualibus  oculis  fuiflet  intuitus  3  erexit  lapidem  in  ti¬ 
tulum  fundens  oleum  defuper  ,  in  textu  dicitur  :  quem 
lapidem  non  quidem  fiatim  ac  experredus  fuit ,  un¬ 
xit}  fed  cum  mane  evigilaflet  ,  locique  fanditatem, 
ac  praeftantiam  cognoviifet ,  fudit  oleum  ;  ut  in  lo¬ 
co  Deo  jam  facro  ,  Sc  fando ,  lapis  quoque  fandita- 
tis  index  ,  oleo  confecraretur.  Quod  etiam  cap.  34. 
ejufdem  libri  iterum  Jacob  fecifle  feribitur  3  confe- 
crando  ibi  lapidem  ,  ubi  cum  Deo  ludatus  fuerat , 
repromiffiones  acceperat  ,  nomenque  libi  permuta¬ 
tum  cognoverat  }  quam  confecrationem  ,  olei  tan¬ 
tum  libaminumque  effufione  fadam  fuifle  legimus  in 
haec  verba  :  Ille  vero  erexit  titulum  lapideum  ,  in  quo 
C  C  3  Ioch - 


410 


Sacrorvm  Elje 


locutus  fuerat  ei  Deus  >  libans  fuper  eum  libamina ,  &  A 
effundens  oleum.  Ne  vero  quis  facrum  textum  acci¬ 
peret  ,  de  lapide  aliquo  ad  terminandum  locum  defi¬ 
nitum  ,  contrarium  ex  facns  perfpicue  confiat,  non 
enim  Jacob  alicujus  terne  pofleflionem  ,  tunc  termi¬ 
num  affedabat  ;  fed  loci  fandiorem  venerationem 
curabat  :  ut  nimirum  eo  tranfeuntes  ,  &  lapidem 
undum  confpicientes  ,  loci  fanditatem  ,  de  more 
veterum  venerarentur,  quamobrem  loca  quoque  Ar¬ 
nobii,  &  Apuleji  de  lapidibus  ad  fanditatem  loci  de- 
fignandam  ,  in  condenfis  arborum  finibus  ,  intelli- 
genda  erunt,  idem  enim  eft  Arnobii  lubricatus  lapis, 
quod  Jacobi  titulus,  fic  enim  Graece  legitur  hic  lo¬ 
cus  ,  Kf’dvis->i  iotxw(d  t o  7 rpwi'  ,  >i)  tfrxfie  r  AiOov  ov  vi xre-  B 
S->jx.ey  anei  xiQoi A*??  dvrS  ,  Jtj  es-Jjerev  dvrov  gyhlw  , 

jij  i7ri%nv  ihoutiv  cRn  to  xKfov  dvTris.  fimilia  quoque  , 
imo  clariora  leguntur  ibidem  cap  3f.  cum  redeunte 
Jacob  ex  Mefopotamia,  apparuit  illi  Deus,  fic  enim 
legitur.  >tj  tr*i<riv  icuuofi  sjhluj  cv  w  tcstw  u  iAoeAna 
f/,ir  «utS,  ^jjaZu/  AiBlvluv'  ii)  imri<nv  lar’  duria)  o-atovJlw, 

^  iit £7r’  duria)  tAouov.  hoc  eft  :  &  erexit  facob 
columnam  m  loco ,  tn  quo  locutus  e(l  cum  eo ,  columnam 
lapideam  ,  &  libavit  fup er  illam  libamen  ,  &  effudit 
fuper  eam  oleum,  jam  igitur  de  columnis  ad  facrificia 
aptis  ,  nec  admodum  altioribus  ,  fed  rotunditate  lu¬ 
bricis  ,  qualis  erat,  quam  erexifle  Jacob  facri  habent 
codices ;  lubricatum  lapidem  Arnobii  necefle  eft  in-  q 


telligamus. 

Quae  a  nobis  huc  ufque  dida  funt  de  lapidum  Con- 
fecratione  per  oleum ;  non  alia  de  caufa  allata  fuere  , 
nifi  ut  olei  ulum  in  Confecrationibus  monftraremus; 
etiam  ante  tempora  legis  Mofaicae ,  quo  etiam  tempore, 
quae  in  Dei  cultum  confecranda  fuere;  ut  praeceden¬ 
tibus  fubfequentia  ,  &  temporibus  tempora  refpon- 
derent  ,  oleo  confecrabantur.  ut  cap.  40.  Exodi  ha¬ 
betur  ex  praefcripto  Dei  dicentis  ad  Moyfen  :  Et 
ajfumpto  unBionis  oleo  ,  unges  tabernaculum  cum  vafts 
fuis  ,  ut  fanBificentur ,  altare  holocaufti,  dr  omnia  va- 
fa  ejus ,  labrum  cum  baji  fua  ,  omnia  unBionis  oleo  con - 
fecrabis  ,  ut  Jint  SanBa  SanBorum.  Quapropter  tan¬ 
tam  in  oleo  a  Deo  inftituto  fanditatis  ,  atque  fandi- 
ficationis,  vim  apparere  conftat ;  ut  nihil  Deo  lacrum 
reputari  ,  ex  ejus  inftitutis  liceat ,  quod  oleo  non 
fuerit  delibutum :  oleo,  inquam,  non  communi ,  fed 
ex  Dei  prrefcripto  aromatibus  condito  ;  de  quo  in 
fuperioribus  jam  egimus.  Quamobrem  in  eodem 
libro  cap.  30.  de  lingulis  facri  tabernaculi  utenfili- 
bus  fcribitur ;  Deo  fic  Moyfen  alloquente  ;  Facief 
que  unBionis  oleum  fanBum  ,  &  unguentum  compofitum 
opere  unguentarii  ,  dr  unges  ex  eo  Tabernaculum  tefti- 
monii  ,  dr  Arcam  t  eft  ament  i  ,  Menfam  cum  vafts  fuis  , 
Candelabrum  ,  &  utenftlia  ejus ,  Altaria  thymiamatis  , 
(jr  holocaufti  ,  dr  univerfam  fupelleBilem  ,  qua  ad  cul¬ 
tum  eorum  pertinet  ,  fanBificabifque  omnia  ,  dr  erunt 
SanBa  SanBorum :  qui  tetigerit  ea  fanllificabitur.  Haec 
funt  verba  textus,  in  quibus  attendat  Ledor  vim  hu¬ 
jus  facri  ,  ac  fandi  olei  :  non  enim  folummodo 
oleum  ipfum  fandum  erat  ;  fed  etiam  ab  eo  fandi- 
ficabatur ;  quicunque  oleo  perunda  contredaflet.  fic 
enim  plurimi  accipiunt  didionem  illam  fanBificabi- 
tur  in  pafiiva  fignificatione  ;  ut  nimirum  qui  vafa 
confecrata  contredaflet ,  ab  his  fandificaretur  :  alii 
imperfonaliter  eam  didionem  intelligunt ;  ut  nimi¬ 
rum  qui  acceflurus  eflet  ad  ea,  prius  fandificari  de¬ 
beret.  Sed  quomodocumque  ifta  intelligantur ,  per- 
fpicuum  eft  ,  ejus  fanditatis  hoc  Oleum  fuifle  ;  ut 
fanditas  eo  aliis  impertiretur  ;  &;  tanta  Numinis 
pnefentia ,  ut  folius  olei  linitione  fanda  cenferentur. 


D 


E 


F 


CAP.  XXV. 

Qjix  facro  confecrarentur  oleomonftrantur. 


OCHRISMATON.  411 

(Ad  locum  Exodi  30.  Faciesque  unBionis  oleum  fan¬ 
Bum  ,  unguentum  compofitum  opere  unguentarii  ,  dr 
unges  ex  eo  Tabernaculum  tefhmonii  ,  dr  Arcam  T t- 
ftarnenti ,  menfamque  cum  vafts  fuis  ,  candelabrum , 
dr  utenftlia  ejus  ,  altaria  thymiamatis ,  d"  holocaufti. 
&  ad  alia  plura  loca. 

FOrte  fubdubitandum  occurret  ,  quasnam  fit 
fupellex  Tabernaculi  ,  ac  utenfilia  qure  facro 
oleo  perungenda,  &  confecranda  juflerat Deus. 
Etenim  multiplicem  fuifie  fupelledilem  hanc  ,  ip- 
fiufmet  Tabernaculi ,  ac  utenfilium  quas  in  Taber¬ 
naculo  afiervabantur  ,  &  extra  Tabernaculum  ad 
ufum  facrificiorum  erant ,  ex  facris  textibus  liquido 
conftat.  Ne  vero  Deo  optimo  Maximo  invidifle  ido¬ 
lorum  cultores  viderentur;  illorum  quoque  fana  pro¬ 
fana  ,  multiplici  fupelledili  ornari  ftuduerunt.  facra 
vala  quas  apud  Eupolidem  urbem  ad  Deorum  cultum 
aflervabantur ,  Pollux  lib.  10.  cap.  53.  enumerat, 
dicens  t  cxdouv  3  ov  EuttoA/^oc  TtoAiei  ‘xotrdAoyog.  xctjt- 
«EVk?  'j ,  x^Agag'  oxtd  3  ,  <E'o  t£v/3a/w  ,  jrpo<r- 

xiQxAoud  re  ,  9-gfjw*fp ov  ,  B-fovae  ,  ,  xd- 

vnrxg  kxetrov  ,  xo^pt,»  ,  xiflurciv  ,  A v%vov'  hoc  eft  , 
Vtenfilmm  vero  in  Eupolidis  urbibus  catalogus  eft.  pila  , 
crateres  ,  olla  odio  ,  bina  acetabula ,  pulvinaria  ,  caca- 
bus  ,  fella  fex  ,  olla  ,  caniftra  centum  ,  fcopa  j  arca , 
candelabrum.  Quibus  enumeratis  totum  opus  ono- 
mafticon  Pollux  claudit.  Sed  de  his  nihil  ad  nos  , 
facra  cum  trademus  ,  ex  Mofaicis  tantum  ;  &  de 
hoc  his  verbis  facra  loquuntur  oracula  Exodi  40.  Et 
ajfumpto  unchoms  oleo  unges  Tabernaculum  cum  vafti 
fuis  ,  ut  fanctificentur  ,*  altare  holocaufti ,  dr  omnia  va¬ 
fa  ejus  :  labrum  cum  bafi  fua  ,  omnia  unElioms  oleo  con - 
fecrabis  ,  ut  fint  Sanbla  Sanblorum.  Itaque  ex  vi  hu¬ 
jus  textus  habemus  ,  fuifle  confecrandum  Taberna¬ 
culum  cum  utenfilibus  illius  ,  labrum  non  quidem 
cum  utenfilibus  ejus  ,  fed  tantum  cum  bafi  fua.  at 
ex  cap.  30.  Exodi ,  non  tantum  Tabernaculum  ,  fed 
etiam  Arcam  Teftamenti  ,  foederis  nimirum  inter 
Deum  &  populum  initi  ,  Menfam  panum  propofi- 
tionis  cum  illius  utenfilibus  ,  his  nimirum  qure  ad 
panes  fervandos,ac  inibi  reponendos  faciebant,  Can¬ 
delabrum  cum  illius  utenfilibus  ,  Altare  aureum  , 
quod  thymiamatis  dicebatur  ,  &  intra  fandum  Ta¬ 
bernaculi  collocabatur  ,  cum  omnibus  utenfilibus 
ejus ,  Altare  fimiliter  holocaufti  ,  in  quo  nimirum 
hoftire  cremabantur  ,  cum  omnibus  illius  utenfili¬ 
bus.  fic  enim  legimus  in  loco  citato  :  Faciefque  un - 
Bionis  oleum  fanBum  ,  unguentum  compofitum  opere  un¬ 
guentarii  ,  dr  unges  ex  eo  Tabernaculum  teftimonii ,  & 
Arcam  T  eftamenti  ,  Menfam  cum  vafts  fuis  ,  Cande¬ 
labrum  &  utenftlia  ejus  ,  Altaria  thymiamatis  ,  &  ho¬ 
locaufti  ,  dr  univerfam  fupelleBilem  qua  ad  cultum  eo¬ 
rum  pertinet  ,  fanBificabtfque  omnia  ,  &  erunt  SanBa 
SanBorum.  hoc  eft  ,  &  vere  fanda ,  atque  fandifi- 
cata  erunt. 

Ut  vero  eunda  clarius  explicentur  ,  fingula  per- 
1  curramus,  nam  Tabernaculi  fuppelledile ,  columnx 
intermediae  appellantur  ,  ex  quibus  velamina  illa  , 
atque  cortinae  fufpendebantur  ,  quae  fimul  aureis  un¬ 
cinis  ideo  appendebantur  ,  ut  his  totum  Tabernacu¬ 
lum  intro  tegeretur  :  nec  non  etiam  velamen  illud  , 
quo  in  Tabernaculo  facratior  locus,  qui  SandusSan- 
dorum  dicebatur,  &  adytum  ,  fi  ve  ab  aliis  ,  oracu¬ 
lum  ;  ab  altero  exteriori  ,  qui  erat  extra  velamen 
diftinguebatur.  Quo  itidem  velamine  Iaera  illa  Ar¬ 
ca  ,  cum  Propitiatorio  ,  &  vedibus  deauratis  occul¬ 
tabatur  ;  in  quo  Deus  refponfa  dabat  ;  ut  omnibus 
prophanis  ,  £c  laicis  locus  praecluderetur  ,  ac  pro- 
pterea  facratior  haberetur,  alia  etiam  cortina  ex  hy¬ 
acintho  ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  tindo ,  &  byf- 
io  retorta  opere  plumario  fufpendebatur  ,  quae  ten- 
.  torium  in  facris  litteris  appellabatur,  quae  tandem  to¬ 
tum 


4X2 


Myrothecivm.  II. 


tum  Tabernaculum  ipfum  complebatur,  quae  omnia, 
cum  aliis  quamplurimis  utenfilibus ,  de  quibus  poft- 
modum  agetur  ,  nomine  fuppelle&ilis  Tabernaculi 

comprehenduntur. 

Erant  quoque  fuppelledtilia  facrae  menfae,  in  qua 
ex  Dei  prtefcripto  fingulo  quoque  Sabbato  ,  fubla- 
tis  veteribus ,  recentes  Panes  Propofitionis  fuperim- 
ponebantur;  cum  quibus  vafa  illius,  Scve&es, ex  Dei 
mandato  confecranda  fuifle  dicuntur,  quo  vaforum 
vocabulo  catini ,  five  fcutellae  ,  quibus  fimila  oleo 
fermentata  Deo  offerebatur  ad  altare,  accipi  debent; 
qute  acetabula  etiam  apud  noftrum  vulgatum  inter¬ 
pretem  appellantur  ,  fimpuvia ,  cyathi  ,  falina  ,  & 
alia  ,  de  quibus  infra  figillatim  agetur.  Sic  enim 
dicitur  de  utenfilibus  facrae  menfae  cap.  2f.  Exodi  : 
r arabis  acetabula  ,  &  phialas  ,  thuribula  ,  &  cyathos 
in  quibus  offerenda  funt  libamina  ex  auro  punffimo .-quae 
tandem  opera  abioluta  comperimus ,  ftudio  Befeleel, 
&  Oliab  :  cap.  37.  fic  enim  facra  tradidere  oracula  : 
Et  vafa  ,  fupple  fecit  Befeleel ,  ad  diverfos  ufus  men- 
fe,  acetabula  ,  phialas ,  &  cyathos  ,  &  thuribula  ex  au¬ 
ro  puro  ,  in  quibus  offerenda  funt  libamina. 

Similiter  etiam  pro  altari  thymiamatis  conftituta 
fuifle  utenfilia  hujus  propria  ,  non  eft  dubium  ;  ni¬ 
mirum  acerram  ,  thuribulum  ,  &  foculum  ,  de  qui¬ 
bus  poftea  agemus ,  nec  non  etiam  vectes  illius  de¬ 
auratos,  quibus  altare  illud,  hinc  inde  afportari  pof- 
fet  ;  cochlearia  quibus  thus  examinaretur  *,  quorum 
quidem  minifterium  erat  ad  difcernendum  ,  an  quae 
offerebantur  talia  forent ,  qualia  ex  praefcripto  legis 
decernebantur  :  ficuti  etiam  nomine  utenfilium  alta¬ 
ris  ,  batillum  ad  imponendum  ignem  in  altare, atque 
alia  etiam  hujus  generis  ,  qua:  neceffaria  erant  ad 
adolendum  incenfum  ,  utenfilium  nomine  fignifi- 
Cantur. 

Lucernae  etiam  pro  Candelabro  ,  emundtoria  ,  & 
vafa  ,  in  quibus  excrementa  luminum  ,  jam  emun¬ 
ita  projiciebantur  :  vafa  olearia  ,  cum  fuis  infundi¬ 
bulis  ,  6c  alia  plura  ,  qua:  ad  ufum  Candelabri  de- 
ferviebant ;  ac  nomine  utenfilium  Candelabri  veni¬ 
unt  ;  de  quibus  dicitur  ad  Moyfen  cap.  27.  Exodi 
Facies  &  lucernas  feptem  ,  &  pones  eas  fuper  Candela¬ 
brum  ,  ut  luceant  ex  adverfo  ,  emunblona  quoque  ,  & 
ubi  qua  emuntla  funt  extmguantur  ,  fiant  de  auro  purif 
fimo. 

Ad  altare  etiam  facrificiorum  deveniendum  rema¬ 
net  ;  cujus  etiam  utenfilia  recenfenda  funt :  quo  no¬ 
mine  crateres  ad  offerendum  adipes  in  altari ,  cyathi, 
in  quibus  libamina  offerebantur  ,  craticula  ,  arula , 
quibus  ligna  ,  &  ignes  luftinerentur ,  lebetes  ad  re¬ 
cipiendum  facrificiorum  cineres  ,  forcipes  quibus 
pruna:  fufciperentur ,  fufcinulae ,  &  ignium  recepta¬ 
cula  ,  quibus  prunas  commoverentur  ,  &  ignes  ex¬ 
citarentur  ;  vedtes  etiam  in  ufum  altaris ,  nonnulla- 
que  alia  ,  quas  erant  ad  ufum  facrificiorum  ,  de  qui¬ 
bus  ad  Moyfem  fic  Deus  loquitur  Exod.  27.  Facies 
Cr  dltarc  de  lignis  fetim.  Sc  infra  ,  faciefque  m  ufus  ejus 
lebetes,  ad  fufcipiendum  cineres ,  &  forcipes  ,  atque  fu- 
fcinulas ,  &  ignium  receptacula ,  omnia  vafa  ex  are  fa 
bncabis  ,  craticulamque  in  modum  retis  aneam  ,  per 
cujus  quatuor  angulos  ,  erunt  quatuor  annuli  anei ,  quos 
pones  fubter  arulam  altaris,  eritque  craticula  ufque  ad 
altaris  medium.  &  cap.  38.  fadta  fuiffe  fcribitur  in 
hunc  modum  :  Fecit  &  altare  holocaufii  de  lignis  fe¬ 
tim.  &  infra  ,  &  in  ufus  ejus  paravit  ex  are  vafa  di- 
verfiiy  lebetes , forcipes,  fufcinulas  ,  uncinos ,  &  ignium 
receptacula  ,  craticulamque  ejus  in  modum  retis  fecit 
aneam  ,  &  fubter  eam  m  altaris  medio  arulam  ,  fufis 

quatuor  annulis  per  totidem  reticuli  fummitates  ad 
immittendos  vettes  ad  portandum  ,  quas  omnia  nomine 
fuppelledtilis  ad  Dei  cultum  pertinentis  fignificantur: 
&  non  folum  qure  intra  Tabernaculum  claudeban¬ 
tur  3  facro  cum  primis  facranda  erant  oleo ;  ut  etiam 


B 


D 


E 


413 

ipfa  forent  fandfca  ,  contreclantibufque  fandlitatcm 
impertirent ;  fed  etiam  nonnulla  alia  ,  qua:  extra 
Tabernaculum  reponebantur  ,  de  quibus  omnibus 
fuo  loco  dicetur. 

Nec  tantum  vafa  hasc  infenfibilia  ,  &  ignobilia, 
ut  ita  loquar  ,  oleo  perungenda  fuerunt  ;  ied  etiam 
nobiliffima  quasque  animata  vafa  ;  ipfi  nimirum  fa¬ 
crificiorum  miniftri.  ut  enim  divinitatis  fplendor  ali¬ 
quis  ,  five  radius  miniftris  etiam  facrorum  communi¬ 
caretur  ■,  facro  hoc  oleo  deliniri  illos  praecepit  Deus, 
ut  habetur  cap.  30.  Exodi  ,  cum  de  ulu  fandtas  un- 
dtionis  ageret  :  Sanbhficabifque  omnia,  &  erunt  Santta 
Sanblorum,  qui  tetigerit  ea  fanblificabitur ,  inquit,  Aaron 
Csr  filios  ejus  unges  ,  fanclificabifque  eos  ,  ut  facerdotio 
fungantur  mihi,  non  enim  alia  ratione  ad  facrorum 
minifterium  Sacerdotes  admittere  licebat  ;  nec  coe- 
leftis  aliqua  dignitas ,  qualis  eft  facerdotalis  miniftris 
impertiebatur  ,  nili  efficacia  hujusfacri  ,ac  fandti  un¬ 
guenti  ;  quod  quidem  ejus  erat  excellentias  ,  .digni¬ 
tatis  ,  atque  efficacias  ,  ex  divina  inftitutione  ,  ut 
fanefitatem  rebus ,  ut  diximus  impertiret.  Nec  ip- 
forum  tantum  Sacerdotum  corpora  ,  aut  corporum 
membra  nonnulla  ,  fed  etiam  vertes  quibus  Summus 
Sacerdos  ,  &  minores  quoque  Sacerdotes  utebantur; 
facro  oleo  afpergendas  mandavit  Deus :  ut  ea  omnia, 
qure  ex  Dei  praefcripto  ad  minifterium  facrorum  ,  & 
Dei  cultum  fabrefadta  fuere  ;  fpecimen  aliquod  di¬ 
vinitatis  ,  ex  hujus  facri  olei  undtione  in  fe  recipe¬ 
rent.  ita  ut  nihil  effiet  Sacrum;  quod  olei  fandticon- 
tadtu  Sacrum  non  efficeretur;  non  folum  apud  Gen¬ 
tiles  ,  ut  in  prascedenti  capitulo  vidimus  ;  verum 
etiam  apud  facros  ,  fan&iffimofque  viros  ,  vere  ac 
fandle  religionis  fedtatores. 

Cum  igitur  Sacerdotes  facrificiis ,  aliifque  piis  of¬ 
ficiis  operam  dantes ,  ea  de  caufa  Deum  adeunt,  ut 
piis  muneribus  eumdem  fupplicent  ,  propitiumque 
(ibi,  ac  populo  reddant,  quemadmodum  etiam  Pla¬ 
to  8.  de  leg.  dicebat  :  oVw?  dv  ffoc  y%  t i?  oc p%ti  9-vjj 
3-gwv  yj  doUfaovuv  tiv!  dei  V7reg  rcoKidg  rs  ,  yj  uvtwv  ,  Kj 
scTYi/adrcav.  Loquebatur  enim  de  conftituendo  facro¬ 
rum  magiftratum  in  Civitate  ,  6c  rationem  affignat  , 
dicens  :  Ut  unus  aliquis  magi  (Iratus  facrificet  ali¬ 
cui  Deorum  ,  aut  Damonum  femper  pro  civitate  , 
dr  fuipfius  rebus,  propterea  igitur  Sacerdotes  pri¬ 
us  pro  fuis  delitlis  ,  ut  habet  Paul,  ad  Hebr.  cap  9. 
deinde  pro  populo  Deum  fupplicare  tenentur,  quod 
etiam  apud  Ethnicos  obfervatum  invenimus ,  ut  ex 
Platone  diximus  ,  &  audlore  Alexan.  ab  Alexan.  lib. 
4.  gen.  dier.  cap.  1 7.  Nam  rem  divinam  fadturi  Ido¬ 
lolatriae  miniftri  ,  ad  fuam  levandam  culpam ,  feipfos 
in  primis  reos  dicere  ex  inftituto  facrorum  teneban¬ 
tur  ,  noxa:  poenitere',  ac  fateri  admiffum.  Deinde 
vel  iple  ,  vel  publicus  praeco  ,  facro  praecedens  , 
excitabat  populum  ,  ut  faveret  linguis ;  filentio  ni¬ 
mirum  fervato  ,  Sc  numine  fupplicato  :  ea  propter 
ut  puto  Sacerdotes  ,  non  oleam  more  fupplicum  , 
quae  illico  evulla  ab  arbore  ficcari  poterat ;  fed  oleum 
aeternitatis ,  ac  divinitatis  fymbolum  ferebant.  Fe¬ 
rebant  inquam  ,  perfufi  &  un£ti  oleo  :  quod  etiam 
quodammodo  Patriarcha  ille  fandtiflimus  infinuaffie 
videtur  ;  cum  oleo  undto  jam  lapide  ,  quem  in  titu¬ 
lum  erexerat ;  ftatim  precationem  fubintulit,  dicens: 
Si  fuerit  Dominus  mecum  ,  &  cuftodient  me  m  via  per 
quam  ego  ambulo  ,  &  dederit  mihi  panem  ad  vefcen- 
dum  ,  dr  vefiimentum  ad  induendum  ,  reverfufque 
fuero  profpere  ad  domum  patris  mei :  erit  mihi  Dominus 
in  Deum  ,  &  lapis  ifie  quem  erexi  in  titulum  ,  vocabi¬ 
tur  domus  Dei. 

Sed  five  Sacerdotes  oleo  un&os  velimus ;  ut  divi¬ 
nam  quamdam  in  fe  dignitatem  conciperent ,  five  ut 
Deo  fiipplicandi  munus  acceptare  profiterentur  ;  nos 
utrumque  fatebimur  ;  dicemufque  ufum  olei  in  fa- 
crandis  miniftris  adhibitum  ,  fupplicandi  gratia ,  at¬ 
que 


41+ 


Sacrorvm  El^ochrismaton.  415 


que  etiam  ,  quia  quae  ad  Deum  accedunt  ,  deifica 
efficiuntur,  ut  igitur  Tabernaculum  ,  vafaque  illius, 
arca  foederis ,  Iaera  menfa  ,  candelabrum,  altare  au- 
reum  ,  labrum  cum  bafi  fua  ,  altare  hoiocaufti,  nec 
non  etiam  Sacerdotes  deificarentur  ;  oleum  aromati¬ 
bus  conditum  parari ,  &  eo  uti  in  rebus  confecran- 
dis  ,  luo  populo  ,  ut  vidimus  ,  Deus  imperave¬ 
rat. 

Quamobrem  ut  in  his  pertra&andis  ab  ordine  fa- 
cro  non  recedamus  ,  fed  aliqua  methodo  proceda¬ 
mus  ;  omnium  ,  quae  ad  Dei  cultum  mancipaban¬ 
tur  ,  &  ex  Dei  praeferipto  facro  perungenda  oleo 
erant,  trimembris  a  nobis  difhndtio  fiet,  ut  feorfum 
fingula  maturius  inveltigare  liceat.  Priori  loco  Ta¬ 
bernaculum  cum  omnibus  ,  quae  ad  ipfum  pertinent 
confiderabimus  :  nimirum  velamina  ,  tam  fuperna  , 
quam  interna  &  externa  ;  Arcam  cum  Tuis  vectibus, 
6t  Propitiatorium  cum  aliis  partibus  ,  Menfam  cum 
illius  utenfilibus  ,  Candelabrum  cum  vafis ,  quae  ad 
ipfum  pertinebant  ;  &  denique  Altare  aureum  ,  in 
quo  facrum  odoratiffimum  thymiama  comburebatur. 
Secundo  loco  confiderabimus  reliqua  omnia  ,  quae 
ad  extra  Tabernaculi  collocabantur  ;  nimirum  Alta¬ 
re  hoiocaufti,  cum  omnibus  illius  utenfilibus,  &  La¬ 
brum  aeneum  ,  in  quo  aqua  aflervabatur  ,  ad  mini- 
ftrorum  ablutionem  ,  quoties  Tabernaculum  ingref- 
furi  fuiffient.  Poftremo  denique  loco  confideranda 
animata  vafa  erunt  ,  Sacerdotes  nimirum  ,  tam  ma¬ 
jores  quam  minores  :  quamvis  enim  hi  dignitate, at¬ 
que  natura,  reliquis  omnibus  jam  enumeratis  praecel¬ 
lant;  quod  animata  fint  vafa,  ad  Numinis  imaginem 
creata;  reliqua  vero  enumerata,  inanimata:  nihilo¬ 
minus  poftremo  loco  a  nobis  in  hac  rerum  facranda- 
rum  trina  divifione  recenfentur  ;  quia  a  facro  textu 
poftremo  in  loco  reponuntur  :  quamobrem  Exodi 
cap.  40.  Deum  ad  Moyfen  locutum  hac  forma  feri- 
bitur  :  Et  affumpto  unitionis  oleo ,  unges  Tabernaculum 
cum  vafis  fiuis ,  ut  fdnbhficentur.  in  quibus  cum  fermo 
de  confecratione  illorum  effiet  ,  quae  divino  cultui 
mancipabantur  j  ftatim  ab  his  exorditur  ,  quae  a  no¬ 
bis  primo  loco  recenfita  fuerunt,  deinde  de  his  quae 
fecundo  loco  a  nobis  referuntur  meminit  ,  dicens  : 
.Altare  holocauJU  ,  dr  omnia  vafa  ejus  ,  labrum  cum 
ba  fi  fiua  ,  omnia  unitionis  oleo  confiecrabis  ,  ut  fint  San- 
tta  Sanctorum.  Denique  poftremo  de  miniftrorum 
confecratione  agit  ,  dicens  :  ripplicabifque  Aaron ,  & 
filios  ejus  ad  fores  Tabernaculi  tefiimonii ,  dr  lotos  aqua 
indues  fanbtis  veflibus ,  ut  minifirent  mihi  ,  dr  unitio 
eorum  in  Sacerdotium  fiempiternum  proficiat,  haec  funt 
verba  facri  textus,  &  hic  confecrationisepilogus.  Il¬ 
la  vero  rerum  facrandarum  ,  trimembris  noftra  divi- 
fio  ,  triplici  illa  ut  reor  undtionis  repetitione  ,  in  fa¬ 
cro  textu  explicatur  ;  ut  rerum  facrandarum  nume¬ 
rus  ,  confecrationifque  ritus ,  atque  caeremoniae  om¬ 
nino  abfolverentur.  cujus  Confecrationis  complemen¬ 
tum  ,  per  verbum  impleo  manus  ,  in  diverfis  oracu- 
Iis  ,  ut  infra  dicemus  ,  fignificatur  ;  metaphora  a 
confecratione  Sacerdotum  fumpta  ,  cujus  manus  in 
complemento  confecrationis  ,  hoftiis  onerabantur  ; 
ad  alia  etiam  inanimata  ,  quamvis  nullas  habeant  ma¬ 
nus. 


CAP.  XXVI. 

Area  pro  Divino  Tabernaculo  ante  ere&ionem 
defignatur. 

Ad  loca  Exodi  40  Erexit  dr  atrium  per  gyrum  Ta¬ 
bernaculi  dr  altaris  ,  dubio  in  introitu  ejus  tintorio. 
1.  Paralip.  2.1.  Et  adificavit  ibi  ultare  Domino  :  ab~ 
tulit  que  holocaujla  ,  dr  vacifica  ,  qt  invosavit  Do¬ 


ti 


minum  ,  dr  exaudivit  eum  in  igne  de  calo  fuper  al¬ 
tare  hoiocaufti.  &  ad  alia. 


PRiusquam  de  confecratione  Tabernaculi  a 
nobis  agatur,  non  immerito  dubitandum  occur¬ 
rit  ,  an  totum  illud  fpatium  agri ,  fi  ve  area  illa, 
in  qua  facrum  Tabernaculum,  Dei  monitu,  erigen¬ 
dum  erat ;  antequam  eo  perveniffient  facrorum  uten- 
filium  portatores,  area  aliqua,  five  fpatium defigna- 
retur,  cultui  facrorum ,  &  facrificiis  accommodatum ; 
ne  facrorum  miniftri  ,  ajacris  faciendis  quodammo¬ 
do  remorarentur.  Et  in  ipfo  ftatim  hujus  capitis  ve¬ 
rtibulo  nomen  arem  occurrit:  ut  a  nomine  exordium 
fumentes,  ejus  quod  intendimus  naturam  ,  ac  figni- 
ficatum  indagemus.  Nam  licet  area  in  ruftica  phra- 
fi  locum  tnturm  accommodatum  fignificet,  &  areo¬ 
las  quoque  in  hortis  dicantur  ,  loca  germinum  cul¬ 
turas,  per  modum  areae  accommodata:  nobis  tamen 
area  non  eft  nifi  campus  fpatiofus,  ac  planities  maxi¬ 
ma  ,  quae  area  in  urbibus  dici  folet  :  quod  nimirum 
pura  fit  ,  Sc  aedificiis  vacua  ,  cui  fuper  imponuntur 
aedificia  ,  in  qua  fignificatione  Horat.  dixit  : 


Ponend&que  domo  quarenda  eft  area  primum. 

Hac  enim  ratione  loquuntur  de  area  Jurisconful- 
c  11  ^  fitn  area,ff.  de  condit,  indob.  quamobrem  in  alie¬ 
na  area  aedificare  dicuntur  ,  qui  in  alieno  fundo  do¬ 
mum  conftruere  audent.  /.  27.  §.  idem  eft.  I.  3 j.ffi. 
de  rei  vindic.  quae  etiam  manet ,  depolitis  aedibus. 
Nec  nobis  difputandum  erit  de  area  ;  an  proprie  de 
urbano  folo  dicatur,  an  de  rultico;  vel  e  contra  pro¬ 
prie  de  rufiico  metaphorice  vero  de  urbano:  viderint 
ifta  Jurisconfulti  :  nobis  hoc  nomine  fignificatur  „ 
locus  Tabernaculo  erigendo  quam  maxime  accom¬ 
modatus.  Nec  pro  nobis,  neque  pro  Jurisconfultis  • 
defunt  veteres  lapides, qui  fua  vetuftate,  ac  fuavita- 
te  probent  ,  aream  locum  effie  aedificiorum  ,  atque 
culturae  vacuo ,  &  facris ,  quam  primis  accommo- 
p)  datum.  Extat  Romae  lapis  in  hac  verborum  forma:. 


HAEC.  AREA.  INTRA.  HANC.  DEFINITIONEM.  CIP 
PORVM.  CLAVSA.  VERVBVS.  ET.  ARA.  QVAE.  EST 
INFERIVS.  DEDICATA.  EST.  EX.  VOTO.  SV-SCEPTO 
QVQD.  DIV.  ERAT.  NEGLECTVM.  NEC.  REDDITVM 
INCENDIORVM.  ARCENDORVM.  CAVSA.  QVAN 


E 


DO.  VRBS.  PER.  NOVEM.  DIES.  ARSIT.  NERONIA 
NIS.  TEMPORIBVS.  ET.  HAC.  LEGE.  DEDICATA 
EST.  NE.  CV1.  LICEAT.  INTRA.  HOS.  TERMINOS 
AEDIFICIVM.  EXTRVERE.  MANERE.  NEGOTIARI 
ARBOREM.  PONERE.  ALIVDVE.  QVID.  SERERE 
ET.  VT.  PRAETOR.  CVI.  HAEC.  REGIO.  SORTI.  OBVE 
NERIT.  LITATVRVM.  SE.  SCIAT.  ALIVSVE.  QVIS 
MAGISTRATVS.  VOLCANALIBVS.  X.  KAL.  SEP.  OM 
NIBVS.  ANNIS.  VITVLO.  ROBIO.  ET.  VERRE 


F 


Ex  quo  litterato  lapide ,  plane  conflat ,  aream  di¬ 
ci,  locum  vacuum  aedificiis,  &  cultura  :  atque  hoc 
vocabulo  fignificari  ,  quafi  exaruerit  ,  ut  placet  Fe¬ 
rto  ;  vel  quod  in  illo  ara  fuperimponeretur  ,  ut  pla¬ 
cet  aliis.  Sed  noftra  non  intereftquid hi,  vel  illi  fen- 
ferint  ;  fed  tantum  figendo  tabernaculo  ,  fpatium 
aptum  quaerendum  erit  ;  quod  fanum  didlum  ali¬ 
quando  conflat  apud  veteres  Scriptores,  ita  Liv.lib. 
10.  primae  decadis,  cum  ait:  In  pugna  ad  Luceriam 
fabla  ,  Jovis  (latoris  ades  fuit  vota  ,  ut  Romulus  ante 
voverat  ,  fed  fanum  tantum  ,  ideft  locus  templo  affatus, 
facratus  fuerat .  Cicer,  lib.  13.  epift.  ad  Att.  4 1.  ait  : 
Sed  heus  tu  ,  diem  meum  fcis  efie  1 1 1.  non.  Jan.  aderis 
igitur.  Scripferam  jam  :  Ecce  tibi  orat  Lepidus  ut  ve¬ 
niam  (  opinor  augures  nihil  habere  )  ad  templum  effan - 
dum  Saturni  dvitLbis  ,  videbimus  te  igitur,  haec  ibi. 
quamobrem  fiftere  fanum  dicebatur  ,  determinare 
aream  ,  vel  fpatium  ,  in  quo  aedificaretur  templum  : 

quam- 


4-16 


Myrothecivm.  II. 


quamobrem  aream  concedere  ,  &  fpatium  deftinare 
ad  aliquod  Templum  conftruendum  ,  publici  erat 
juris  ;  &  ad  Decuriones  pertinebat  :  ut  conflat  ex 
Plin.  lib.  io. epift.9.  Illud  vero  fpatium,  five aream 
Fanum  dici ,  apud  veteres  puto  j  quod  augures  qui- 
bufdam  affatis  verbis  terminaflent  ,  facro  aedificio 
aptiflimum.  quod  ex  Cicerone  loco  citato  ,  &  Var¬ 
rone  colligitur.  Fuit  enim  vetus  Romanorum  con- 
fuetudo  aedibus  facris  a  parte  anteriori  aream  adjun¬ 
gere.  Sic  enim  ,  Tarquinio  Rege  eje&o,  ager  qui 
Tarquiniorum  erat ,  Marti  dicatus ,  campus  Martius 
di&us  eft  ;  ut  fcribit  Liv.  lib.  z.  decad.  1.  fic  etiam, 
C.  Caffii  Domus,  cui  ob  affedhti  regni  crimen, dies 
perduellionis  di£ta  fuit ;  everla  ,  Sc  demolita  ,  area 
anteTelluris  sedem  fa6ta  eft-, tefte Livio  ibidem.  Sed 
&  Sp.  quoque  Melii  domus  ,  quod  turpiter  regnum 
appetere  conatus  eftet ;  poftquam  capitis  accerfitus 
poenas  dedit  ,  patrimonio  publicato  iEquimelium 
di£ta  eft  ;  ut  habet  Cicer,  in  orat,  pro  domo  fua  ,  ad 
Pontif.  &  Liv.  decade  1.  lib.  4.  Sed  ex  antiquis  quo¬ 
que  lapidibus,  id  ufu  venifie  apud  Romanos  perfpi- 
cuum  eft.  probat  praeclare  noftrum  intentum  ,  lapis 
a  nobis  jam  relatus  :  fed  ftudioforum  gratia  ,  alter 
etiam  Narbonenfis  adferatur,  in  hac  verborum  for¬ 


ma  : 


Q.  VIRBIVS.  F.  MAXIMVS 
M.  VAVS.  L.  CAPITO 
PR.  H.  VIR.  ARAM.  VOLCANO 
MACERIAQ.  AREAM 
SAEPIENDAM.  PISCINAM 
,  QVE.  EX.  DD 
DE.  PECVNIA.  PVBLICA 
FACIENDA.  COER 
Q.  VIRBIVS.  Q.  F.  MAXIMVS 
'  PROBAVIT 

Graeci  quoque  Romanis  nequaquam  invidere  vo¬ 
luerunt  in  vanis  fuperftitionibus  :  propterea  in  facris 
interdum  myfteriis  ,  etiam  magicis,  aream  prius de- 
fignan  curarunt  ;  ut  templorum  in  his  aedificationes 
imitarentur:  fic  enim  legimus  apud  Lucian.  in  Dial 
Philopfeud.  b  3^  oiAK<x,i7rolviei  Sie7tieioi  ug  dAySwg'  \g 

jS  T  eA&WV  SCi)9-£V  t7r<j7TCt)V  IS^TIKOi  TIVX  C/A  /3//3A« 

iroiAouoig  ovopioiToe  IttIoc  ,  Sdio  Kj  JxTi  Aoc^ocyvlffcig  t  t 0- 
ttov  ,  'znfeieA&wv  ig  rfig  ,  aetv  oece  ijv  introi  oveog 
t  opwv.  hoc  eft  ,  Hic  autem  (fupple  Babylonius ,  de 
quo  loquebatur)  &  alia  vere  mirabilia  fecit,  nam  in 
agrum  profeElus  mane  ,  cum  pronunciajfet  facra  quadam 
ntmina  feptem  ex  vetuflo  libro  ,  fulphure  &  face  locum 
luflrans  ,  circumambulans  ter  ,  excivit  quotquot  erant 
ferpentes  intra  regionem,  hsec  ibi  Lucianus.  Sed  Eu¬ 
ripides  quoque  Luciano  longe  vetuftior  ,  meminit 
Phoebi  arete  ;  nec  non  etiam  lauro  ,  qua  illam  reli- 
giofe  vereri  confueverunt  cultores  illius,  de  hoc  Eu- 
ripid.  in  Jon  ,  ibi  ipfa  Jon  ita  cecinit : 

A y  ai  viq&oOCig  ,  w 
K xfhlgotg  ^r^7toA dopioe  $ob$voiS 
»  rdv  <poi)3«  B-vuc a^v 
vscro  voio ig. 

Et  quamvis  hic,  Jon  Euripidis,  videatur  loqui  de 
templo  ipfo  *  nimirum  de  area  ,  quae  intra  templum 
erat  *  nihilominus  de  arca  quoque  ,  quae  vel  in  an¬ 
teriori  parte  templi  ,  vel  circum  circa  templum  ha¬ 
betur  ,  polle  illa  interpretari  conflat,  nam  di&io 
,  qua  Poeta  utitur  ,  proprie  locum  fignifi- 
cat ,  jn  quo  citharoedi ,  tubicines,  faltatores,  atque 
cantores  locum  habebant  in  ludis  tragicis,  fic  enim 
de  his  Pollux  lib.  4  cmQ  vWonyri»  Miov  ,  J  'j 
$  X0?*  3  &  j?  k  3-vwsAij  «t i  Qrpw  ,  m-s  |3w- 


A 


B 


D 


4T  7 

y,og’  hoc  eft  ,  7 abernaculum  fceni eorum  proprium  ,  or- 
cheflra  vero  chori  ,  in  qua  &  Thymela  ,  five  fit 
tribunal ,  five  altare.  Itaque  pro  fpatio  accipitur,  in 
quo  agunt  hujulmodi  homines  :  quia  in  areis  pra> 
ffertim  extra  delubra  Deorum  ,  cantores  ,  &  tubici¬ 
nes  locum  habebant  ad  chorum  agendum  :  hac  de 
caufa  de  area  extra  templum  parata  Euripidem  lo¬ 
cutum  arbitror  :  quia  cum  ignea  eflent  facra  illius 
tetatis ;  lub  dio  ,  &  in  aperto  frequentius  habeban¬ 
tur ,  quam  intra  ipfas  aedes.  Sic  enim  Latine  illa  car¬ 
mina  vertuntur. 

Age  0  recens  natum  ,  b 
Aimifierium  pulcherrima  lauri  , 

Qua  Phoebi  aream 
V vrrit  fub  templo. 

Nec  lauro  tantum ,  fed  myrto  etiam  Phoebi  aream 
verrere  folitam  Jon  ,  idem  Poeta  ibidem  teftatur, 
dicens  : 

Mu§<riW?  itfxv  Qofioiv 
ch  eoo pai  Sonri&ov  ©g£ 

Ttoi vajai^K^r1  copi  >'sAiSJ 
itr^vyi  %-oij 
X<xrt>dluv  t 0  mar  ypiot, p. 

Quo  in  loco  Jon  cultus  gratia  ,  aream  Phoebi  fe 
myrto  verrere  apertiftime  teftatur.  At  di&io  fomt- 
$ov  apertius  de  area  extra  tedem  interpretatur.  Signi¬ 
ficat  enim  campum  ,  &  folum  apertum  aedificationi 
aptum  ;  appellaturque  SdmSov  ,  ut  nonnullis  placet, 
quafi  'ivd  £  JccttIco  J  5«W  fic  enim  interpretantur 
haec  carmina  : 

Afyrti  facram  comam  , 

Qua  verro  folum  Dei 
Quotidie  cum  folis 
Ala  celeri 
Serviens  quotidie «. 

Itaque  folum  Dei  ,  dicit  Poeta  non  tantum ,  quod 
intra  templi  parietes,  circumclaufum  habetur  ;  fed 
etiam  totum  illud  fpatium  ,  quod  Deo  alicui  dica¬ 
batur  ,  fic  appellatum  fuiffe  ex  veterum  teftimonio, 
nos  credere  ,  ratio  poftulat.  materiae  quoque  fubje- 
6lae  ,  de  qua  lermo  eft  apud  Euripidem  ,  nimirum 
ratio  templi  Phoebei  illud  idem  nobis  fuadet. 

Verum  ad  facra  redeamus  oracula  :  etenim  qum 
diximus  de  cultu  areae,  quae  fuit  apud  impiae  religio¬ 
nis  fe&atores  ,  pariter  apud  Hebraeos  ufu  vemffe  , 
aream  defignare  ,  ante  creftionem  altarium  ,  facro- 
rum  de  caufa  ,  fi  diligentius  facrae  pervolvantur  lit¬ 
tera:  ,  a  veritate  nequaquam  alienum  videbitur ;  imo 
litteris  facris  quammaxime  confonum.  Loca  pluri¬ 
ma  facrorum  oraculorum  id  aperiunt,  nam  agrum 
emiffe  Jacob  a  Sichimitis  ,  ubi  erigeret  altare  ,  fa- 
crumque  faceret  cap.  q^.Gen.  narratur.  Sic  enim  le¬ 
gimus  ;  Emit  que  partem  agri  ,  in  quo  fixerat  taberna¬ 
culum  ,  a  filiis  Emor  ,  patris  Sichem  centum  aenis  , 
eretto  ibi  altari ,  invocavit  fuper  illud  fortiffimum  Deum 
Ifirael.  non  enim  totum  agrum  hic  emiffe  feribitur  , 
ied  tantum  partem  ;  illam  nimirum  ,  qum  juxta  ri¬ 
tus  facros  ad  rationem  altaris  ,  &  facrificii  ex  con- 
fuetudine  requirebatur,  non  enim  culturm  ,  fed  fa¬ 
crorum  de  caufa  ,  partem  agri  Jacob  emiffe  tunc  feri¬ 
bitur.  •  Similiter  etiam  quando  Angelus  Dei  Ifraeli- 
ticum  populum  vexabat  ,  ob  regis  David  peccatum* 
pcftifque  graffabatur;  ut  feptuaginta  millia  virorum, 
breviflimo  dierum  fpatio  in  Ifrael  extra  Jerufalempe- 
rierint ;  ut  dicitur  in  Paralip.  zi.  &  ad  Numen  pla¬ 
candum  Davidi  altare  erigere  imperatur  *  antequam 
altare  ab  eo  erigatur  ,  de  area  defignanda  cogitatur; 
deque  parando  fpatio  ,  cui  altare  fuperim ponatur, 
quamobrem  aream  Ornan  emit  Rex  ,  &  ibi  ,  ut  di¬ 
citur  ,  adificavit  altare  Domino  ,  obtulitque  holocaufta , 
D  d  er  pa- 


418 


Sacrrovm  El^ochrismatan. 


+19 


pacifica ,  &  invocavit  Dominum ,  CT  exaudivit  eum  A 
iti  vrne  de  ccelo  fuper  altare  holocaufti.  Similiter  etiam 
Salomon  templum  toto  orbe  celebre  aedificaturus ,  pri¬ 
us  de  fpatio  complanando  ,  areaque  aptanda  cogita¬ 
vit  >  fuper  quam  tota  aedificii  moles  conflrueretur  : 
qui  locus  cum  anguflior  eflet ,  quam  futurum  aedifi¬ 
cium  requirebat  j  coadtus  efl  Salomon  ,  voraginem 
illi  adhaerentem  ,  ab  imo  lapidibus  plurimis  replere, 
pontibufque  aedificatis  complanare  :  quae  complana¬ 
tio  g.  Reg.  1 1,  caufa  rebellionis  Jeroboam  fuiffe ,  fic 
dicitur  :  Et  hac  efl  caufa  rebellionis  adverfus  eum^quia 
Salomon  adficavit  Mello  ,  &  coaquavit  voraginem  Ci¬ 
vitatis  David  patris  fui.  Verum  ex  Jofepho  clariora 
fiunt  omnia,  is  enim  lib.  \y.  Antiq.  cap.  14-  de  colle 
in  quo  Area  Ornan  erat,  ubi  Salomon  templum  con- 
ftruxit  ,  ita  loquitur  :  Tumulus  erat  petriculofus  ,  ar¬ 
duus  a  vertice  fenfim  verfus  Orientem  urbis  latus  refu- 
tinus  ;  hujus  verticem  primus  Salomon  Rex  nofter  ,  w- 
fhntlu  Dei ,  muris  circumdedit.  8t  lib.  1.  de  bello  cap. 

6.  dicit  :  Fanum  autem  conditum  erat ,  ut  dixi ,  fupra 
durtjfimum  collem  ,  &  initio  quidem  vix  templo  ,  atque 
area  fnfficiebat  jacens  in  fummo  planities  s  quod  undique 
Vraceps  erat  ,  atque  declivis,  cum  autem  Rex  Salomon, 
qui  etiam  templum  adficaverat  ,  muro  ejus  partem  ab 
oriente,  cinxijjet  s  una  porticus  aggeri  efl  impofita.  haec 
graece  non  attulimus ,  quod  non  omnino  neceflari- 
um  id  duceremus,  itaque  Salomon  templum  aedifi¬ 
caturus  de  area  deque  fpatio  ,  fibi  prius  cogitandum 
agnofeit. 

At  in  dedicatione  Tabernaculi ,  nihil  neque  ver¬ 
bum  de  Confecratione  areae  in  facris  legimus ;  quod 
filentio  praetereundum  non  videbatur,  fed  Jofephus 
id  nequaquam  praetermifit  cap.  6.  Antiquit.  lib.  g. 
juxta  antiquiorem  tranflationem  ,  juxta  vero  Grae¬ 
cum  exemplar  habetur  in  princip.  cap.  5.  ndrrm  jj 
tTolpuev  yiysvtjfiftuv  %pvcl%  r£  Rj  %oiAx.S ,  Xj  t  vQavrwv 
ioQTluu  MwutrjJf  ,  Xj  9 w<W  x§  t lm  sit «rs 
puv ,  'ijcsryy  crx^vfv'  wpwrov  fsfyj  cdfy&ov  Jjp.p.ir^yj<sd^uog. 
id  efl  ,  Omnibus  itaque  in  praparatione  jam  conftitutis 
auro,  &  are,  &  textilibus ,  pradicens feftivitatem  Mo- 
fes  ,  er  faerficia  pro  uniufcujufque  virtute  facienda ,  ad 
flatuendum  tabernaculum  accerflt  ,  prius  autem  atrium 
menfus  efl ,  &c.  quae  apud  eumdem  Jofephum  fequ- 
untur  cap.  5. 

Et  quidem  facra  oracula  ,  fpatium  ,  five  aream  , 
in  qua  tabernaculum  erat  erigendum  ,  cortinis  cir¬ 
cumdatam  tradidere,  quemadmodum  ex  facris  Ethni¬ 
corum  quibufdam  vittis  fpatium  facri  aedificii ,  feu 
facram  aream  circumdatam  cognovimus  ex  Alexan. 
ab  Alexan.  lib.  6.  gen.  dier.  cap.  14.  quem  quidem 
locum  areae  ,  templum  etiam  didtum  comperimus 
apud  veteres  ;  ut  adnotavit  Janus  Parrhafius  in  quae  - 
fitis  fuis  epifl.  77.  &  Serv.  lib.  4.  fiEneid.  ver.  199. 
Varro  lib.  6.  de  ling.Lat.  dicens  :  CunaHoftiliatem- 
plum  efl  ,  &  tamen  fanclum  non  efl.  hoc  efl  ,  quicquid 
palis  ,  haftis  ,  aut  aliqua  re  fimili  claudi  potefl,  unde 
etiam  Feftus  lib.  11.  dixit:  Minora  templa  fiunt  ^cum 
loca  aliqua  tabulis ,  aut  linteis fepiuntur ,  ne  uno  amplius 
ofho  pateant.  In  quo  genere  fandtum  atrium  ,  & 
aream  tabernaculi  collocare  poflumus.  Illis  enim 
cortinis  aream  facri  tabernaculi ,  legimus  in  Exodo  , 
defignari  confuevifie.  in  ea  vero  fublimitate  confli- 
tuebantur  cortina:  ;  ut  prophani  ,  populus  ,  atque 
etiam  ex  lege  purificati  ,  pofient  tabernaculum  ,  & 
altare  facrificiorum  ,  non  quidem  de  vicino,  aut  pro¬ 
pe,  fed  tantum  a  longe  conlpicere  ,  nec  non  etiam 
lacra  minifteria  Sacerdotum  ,  in  comburendis  vidti- 
mis  contemplari :  non  tamen  atrium  cortinis  circum¬ 
datum  penetrare.  Quamobrem  cortinas  illas  fibulis 
quibufdam  ,  atque  laqueolis  fimul  conjungi  praece¬ 
perat  Deus  cap.  27.  Exodi  in  haec  verba  :  Facies  & 
atrium  tabernaculi ,  in  cujus  auflrah  plaga,  contra  me¬ 
ridiem  ,  erunt  tentoria  de  byjfo  retorta,  centum  cubitos 


B 


tenebit  unum  latus  in  longitudine ,  columnas  viginti,  cum 
baflbus  totidem  an  eis  ,  qua  capita  cum  celaturis  fuis  ha¬ 
bebunt  argentea,  in  latitudine  vero  atrii  ,  inquit,  quod 
refpicit  ad  occidentem  ,  erunt  tentoria  per  quinquaginta 
cubitos  ,  &  columna,  decem  ,  bafesque  totidem.  Simi¬ 
liter  etiam  quantum  ad  latitudinem  Deus  difpofuit 
orientem  verfus  ,  quo  facies  tabernaculi  refpiciebatj 
fed  quantum  ad  menfuras  cortinarum  aliter  fe  ha¬ 
buit  ,  quam  in  aliis  atrii  lateribus ,  voluit  enim  htec 
aulaea  fieri  aperta  ,  ut  accommodata  forent  populo  , 
qui  facras  erat  ,  quafi  ad  portam  atrii ,  hoflias  obla¬ 
turus  quamobrem  ait.  In  ea  quoque  atrii  latitudine , 
qua  refpicit  ad  orientem  ,  quinquaginta  cubiti  erunt :  in 
quibus  quindecim  cubitorum  tentoria  lateri  uno  deputa¬ 
buntur  ,  columnaque  tres  ,  &  bafes  totidem  :  &  m  la¬ 
tere  altero  erunt  tentoria  cubitos  obtinentia  quindecim  , 
columnaque  tres ,  &  bafes  totidem  :  In  introitu  vero  atrii 
fiet  tentorium  cubitorum  viginti  ex  hyacintho  &  purpura , 
coccoque  bis  tmblo  ,  &  byflo  retorta  ,  opere  plumarii:  co¬ 
lumnas  habebit  quatuor  ,  cum  baflbus  totidem.  Omnes 
columna  atrii  per  circuitum  veflita  erunt  argenteis  lami¬ 
nis  ,  capitibus  argenteis  ,  &  baflbus  an  eis.  &  cap.  40. 
iterum  Deus  mandat  Moyfidefignandum  fore  atrium, 
five  aream  ubi  erigendum  erat  tabernaculum  ,  Cir- 
cumdabisque  ,  inquit  ,  atrium  tentorii  ,  &  ingreflum 
ejus.  ltatim  de  exeeutione  hujus  praecepti  fubdi- 
tur  :  Frexit  &  atrium  per  gyrum  tabernaculi ,  &  alta¬ 
ris  ,  dubio  in  introitu  ejus  tentorio  :  ut  omnibus  laicis 
terminus  praeferiberetur  accedendi,  tum  ne  facra 
pollhaberentur  ,  dum  undique  populus  confiuxifiet , 
tum  etiam  ne  miniflris  ,  facris  incumbentibus,  vul¬ 
gus  coacervatim  accedens  ,  impedimento  eflet.  Alia 
plura  adhuc  de  area  ,  deque  vittis  fuperfunt  dicenda 
in  fequentibus  capitulis  ,  in  quibus  de  luftratione , 
atque  confecratione  tabernaculi  fermo  erit.  Jam  igi¬ 
tur  pcrfpicuum  efl: ,  fpatium  ,  aut  aream  defignan- 
dam  ,  &  cortinis  quafi  quibufdam  vittis  fu  i  fle  revin¬ 
ciendam  3  in  facris  Mofaicis,  ante  tabernaculi  erectio¬ 
nem. 


D 


E 


CAP.  XXVII. 


In  quo  loco  conftmfhim  fuerit  facrum  Ta* 
bernaculum ,  &:  utenfilia  illius ,  explicatur. 


Ad  locum  Exodi  cap.  38.  Hac  funt  inflrumenta  Ta¬ 
bernaculi  teftimonn  ,  qua  enumerata  funt  juxta  pra- 
ceptum  Moyfis  j  in  caremoniis  Levitarum ,  per  manum 
Ithamar  filii  Aaron  Sacerdotis  ,  qua  Befeleel  filius 
Uri  de  tribu  fuda  ,  Domino  per  Moyfem  jubente  , 
compleverat  :  junclo  fibi  focio  Oliab  filio  Achifamech 
de  tribu  Dan  ,  qui  &  ipfe  artifex  lignorum  egregius 
fuit ,  &  polymitarius ,  atque  plumarius ,  ex  hyacintho , 
purpura  ,  vermiculo ,  &  byjfo.  &  ad  alia. 


F 


TOta  capitis  hujus  difficultas  circa  initium  fa¬ 
cri  a  Deo  inflituti  olei  verfatur,  tempusque  in- 
veftigare  contendit  •,  in  quo  Confecratio  facri 
Tabernaculi  inchoata  fuit  :  inde  enim  quo  tempore 
facri  Confecrationis  olei  a  Deo  inflituti  ufus  coeperit, 
expifeari  facilius  poflumus.  verum  ifla  minime  co- 
gnofeentur  ,  nifi  cognito  loco  ,  in  quo  artifices  ad 
Tabernaculum  conftruendum  operi  incumbebant. 
Circa  quae  ambigendum  primo  occurrit ,  quo  in  lo¬ 
co  deferti  a  Befeleel  ,  &  Oliabo  opus  conftrudtionis 
Tabernaculi  inchoatum  ,  profecutum  ,  completum- 
que  fuerit  ;  an  nimirum  alibi  ,  quam  in  medio  ca- 
ftrorum  ,  fabricae  hujus  Tabernaculi  artifices  ope¬ 
ram  dederint  j  an  vero  intra  eamdem  aream ,  in  qua 
poflmodum  confecratum  fuit ,  ibidem  Tabernaculo 
operam  dederint.  Certum  efl  enim  non  unico  die  , 
fed  pluribus  menfibus  huic  operi  artifices  intendifle ; 

ut 


420 


MyrothecivmII.  42 1 


ut  prxclarum  illud  fummi  Dei  omnipotentis  porta- 
tile  templum  ,  auro  ,  argento  ,  gemmisque  fulgi¬ 
dum,  divinas  prxlentix  terrenum  habitaculum  pa- 


A 


rarent.  .  . 

Quia  vero  artifices  hujus  fabricx,  fapientia ,  fcien- 
tiaque  a  Deo  repleti  fcribuntur:  ut  facrorum  oracu¬ 
lorum  in  artificum  laudibus  abdita  pateant  ;  aliqua 
ad  Tabernaculi  fabricam  pertinentia  ,  &  Moyfis  ar- 
chitcdonicam  cognitionem  ,  prxfupponere  necefle 
eft  ;  nimirum  quod  facrutn  Tabernaculum  a  Befe- 
leel,  &:  Oliabo,  aliisque  inferioribus  artificibus  con- 
llrudum  fuerit  ;  atque  una  cum  eo  paraverint  quo¬ 
que  ,  ac  conftruxerint  ,  quae  ad  columnas  ligneas 
auro  tedas  requirebantur  ;  fufioni  quoque  metallo¬ 
rum  ftuduerint ,  ut  ex  his  pararent,  quas  ad  bafes 
argenteas ,  aureas  ,  &  asreas  ,  ad  capitella  ,  &  ad 
paxillos  pertinebant  :  necnon  etiam  ad  altaria  ,  men- 
fam  ,  &  candelabrum  j  &  denique  arte  textoria,  ad 
velamina ,  cortinas ,  aulasa,  8c  tentoria  incubuerint; 
&ad  reliqua  omnia,  quae  ad  Dei,  Tabernaculi  cul¬ 
tum  fpedabant :  tamen  Moyfes ,  ut  optime  Lira  etiam 
obfervavit  cap.  i.  Num.  unus  ipfe  Dodor  ,  unus 
ipfe  Magifter  omnibus  artificibus ,  ac  operariis  prx- 
fidebat;  ut  is  cunela  dirigeret  ad  mentem  illius  , 
qui  exemplar  fibi  in  monte  monftraverat  ,  dili- 
gentiffime  moderaretur  ;  ficque  omnia  in  facro  Dei 
Tabernaculo  fieri ,  quammaxime  invigilabat. 

Dicuntur  tamen  Befeleel  &  Oliab  a -Deo  fu  ille 
repleti  fapientia  in  Tabernaculi  opere  ;  non  quod! 
propria  virtute  fine  Moyfis  prxfedura  ,  tantam  mo¬ 
lem  conftruere  poflent;  prout  Moyfi  in  monte  often- 
fa  fuerat  ;  fed  ut  facile  intelligerent  ,  quae  a  Moyfe 
didabantur  ;  exeeutionique  mandare  poflent,  quic- 
quid  illis  a  Moyfe  praecipiebatur.  Nec  in  re  tam 
aperta  ambigendi  relinquitur  locus ,  fi  ad  normam 
verborum,  rationis  ,  quae  in  facris  litteris  haben¬ 
tur  ,  expendantur  :  quod  fi  quis  fortafle  in  his  tan- 
tifper  dubitaret  ,  cap.  25.  z 6.  2 .7.  28.  5c  29.  Exodi 
legere  fibi  licet  ;  indeque  haurire  uni  Moyfi  ,  non 
Oliabo  ,  aut  Befeleelo  a  Deo  figuram  ,  6c  formam 
omnium  operum ,  ac  valorum  ad  ulum  divini  Taber¬ 
naculi  oftenfam  fuifle.  &  cap.  z6.  ejufdem  libri  Moy¬ 
fi  ,  non  vero  Oliabo  ,  aut  Befeleelo  dicitur  :  Eriges 
tabernaculum  juxta  exemplar  ,  quod  tibi  in  monte  mon~ 
firatum  eft.  &  cap.  58.  in  quo  de  ultima  operis  manu 
e  fi:  fermo  ,  hasc  verba  habentur  ;  Hac  funt  wftru- 
menta  Tabernaculi  teftimonii  ,  qua  enumerata  funt  jux¬ 
ta  praceptum  Moyfis  ,  in  caremoniis  Levitarum  ,  per 
manum  Ithamar  filii  Aaron  Sacerdotis  ■  qua  Befeleel  fi¬ 
lius  Vrt,  filii  Hur  de  tribu  Juda  ,  Domino  per  Moyfen 
jubente  compleverat  J  junblo  fibi  focio  Oliab  filio  Achifa- 
mec  de  tribu  Dan ,  qui  &  ipfe  artifex  lignorum  egregius 
fuit,&  polymitarius ,  atque  plumarius  ex  hyacintho  ,  pur¬ 
pura  ,  vermiculo  ,  &  byfo.  Illi  igitur  artifices  ,  & 
operum  prxfedi  Befeleel  &  Oliab,  ad  Moyfis  man¬ 
data  ,  opus  fieri  curabant.  Quamobrem  Moyfes  ipfe 
Architedus  ,  &  totius  operis  fummus  Prxfedus 
erat. 

Manifefta  quoque  ratio  id  fuadet ,  quia  exemplar 
Tabernaculi  in  monte  unus  Moyfes  viderat  ;  folus 
igitur  ipfe  cognofcere  poterat  in  fiteri  Tabernaculi 
ftrudura  ,  ejufdem  formam  ;  ut  de  praeferipto  illius 
artifices  inftruerentur  ;  &  ipfi  a  Moyfe  prxfcripta  , 
opere  exequerentur.  Nec  enim  aliquando  cum  Moy¬ 
fe  in  monte  Befeleel ,  aut  Oliab  ,  five  utrumque  fi- 
mul  extitifle  legimus ;  aut  Deum  horum  mentem  il- 
luftrafle  ,  ut  magifierio  alicujus  minime  indigerent : 
quae  quamvis  a  Deo  fieri  poflent  ,  nec  in  hoc  dubi¬ 
tandum  fit  ;  miracula  tamen  afferre  ,  aut  divinae 
omnipotentia;  adferibere  ,  fine  neceffitate  ,  fine 
facrarum  litterarum  fundamento ,  ineptia  eft  Rabbi- 


B 


C 


E 


norum. 

Prxfedum  operis  Moyfen  agnovimus :  quod  in 

’ 


area  facrum  Tabernaculum  ,  cum  reliquis  illius  uten- 
fihbus  conftrueretur ,  confidcrandum  lupereft.  non 
enim  a  tali  fabrica  alienum  videtur  ,  rationi  artis  lo¬ 
cum  praeftare  ;  fed  tamquam  certum  fupponendum  , 
neminem  futurum  tam  vecordem  ,  ac  ftultum  ,  ut 
negare  audeat,  artifices  illos,  qui  in  opere  Sandua- 
rii  elaborarunt ,  regula,  filo,  menfura  ,  aequilibri, 
&  aliis  plurimis  inftrumentis  indiguifle;  quorummi- 
nillerio  ratio  artis  architedonicx  utitur  :  his  enim 
eunda  ad  normam  ,  &  regulam  Moyfi  a  Deo  prx- 
feriptam  ,  artifices  facilius  moderabant.  Nam  fi 
prxdidi  artifices  his  non  indiguiflent  ;  Deus  mini¬ 
me  indigitare  curaflet  quam  diligentiffime  in  libro 
Exodi ,  quorumcumque  facrorum  utenfilium  menfu- 
ras  ,  hafque  figillatim  deferibere  :  fecus  vero  cum 
legamus,  ea  de  ratione  ,  a  Deo  prxfcripta  cognovi¬ 
mus  y  ut  eunda  filo  ,  8c  menlura  ,  juxta  rationem 
architedonicx  artifices  commetirentur,  nam  cap. 
2j.  Exodi  de  Arca  ,  ejufque  menfuris  in  hxc  verba 
agitur  :  Arcam  de  lignis  fetim  compingite  ,  cujus  longi¬ 
tudo  habeat  duos  ,  &  femis  cubitos.  Contempletur 
Ledor  reliqua  etiam  omnia  ;  quae  ad  Dei  cultum 
deftinata  fuere  ;  &  ex  minutiflima  deferiptione  ,  ac 
commenfuratione  illorum  omnium  ,  qua;  ad  ufum 
Tabernaculi  erant ,  intelhget ,-  artifices  illos,  quan¬ 
tumvis  illuminatos  a  Deo  ,  regulis  ,  ac  menfuris  in¬ 
diguifle  ;  ut  eunda  ad  normam  artis  architedonicx 
fierent ,  Moyfe  illis  hxc  omnia  ,  ex  Dei  mandato 
prxfcribente. 

Menfurx  &  regulx  in  facris  oraculis ,  rebus  his 
prxfcriptx  ,  locum  indigitant,  in  quo  artifices  ope¬ 
ri  intendebant,  nam  dum  Tabernaculum  artifices 
conftruerent;  experimento  quoque  aliquando  didi- 
cifle  cogebantur,  an  tabulae  Tabernaculi  altitudinis 
cubitorum  decem,  rede  inter  fe  connederentur  5 
ficque  templi  illius  portatilis  parietes,  ac  latera  jux¬ 
ta  debitam  normam  conftituerentur  :  an  bafibus  ar¬ 
genteis  rede  tabulae  illae  infigerentur;  ut  quam  rec- 
Itiflime  parietes  facri  Tabernaculi  ftare  pollent :  an 
eunda  denique  illius  facri  aedificii  peraccommodate 
fimul  connederentur  :  &  alia  tandem  experiri  co¬ 
gebantur  artifices;  ut  pro  ratione  artis  eunda  mode¬ 
rarentur.  qux  omnia  eo  in  fpatio,  atque  area  expe¬ 
rienda  fuere  ,  me  judice,  ubi  proculdubio  erigen¬ 
dum  poftmodum,  confecrandumque  facrum  Taber¬ 
naculum  erat:  ne  nobis  necefle  fit  aliam  aream  in  de¬ 
ferto  quaerere  ;  in  qua  Tabernaculum  nondum  la- 
crum  erigendum  fuiflet  ,  illius  conftrudionis  expe- 
riundae  caufa  :  an  nimirum  juxta  menfuram  a  Deo 
prxfcriptam ,  fabrefadum  foret.  Et  quamvis  conce¬ 
datur  tabulas ,  lignaque  faerx  arcte  foederis ,  feorfum 
elaborari,  &  ad  invicem  copulari  optime  potuifle  a 
Befeleel  d  Oliabo  ;  in  eorum  nimirum  privato  ta¬ 
bernaculo  :  atque  Arcam  ibidem  fuis  undequaque 
numeris  abfolvi;  quod  etiam  de  iacro  Altari  thymia¬ 
matis  ,  de  Altari  facrificiorum  ,  de  Menfa  panum 
propofitionis ,  de  Candelabro,  atque  utenfilibus  mi¬ 
noribus,  inftrumentisque  omnibus,  qux  ad  horum 
ufum  erant  affirmari,  nullum  prx  fe  fert  inconve¬ 
niens;  nifi  loci  communis  immunditia  obftet;  hoc 
tamen  de  tabulis,  ac  ligneis  columnis,  quibus  Ta¬ 
bernaculum  conftituebatur ,  nequaquam  dici  potefL 
Nam  quamvis  columnas  illas,  ferra  fcindere  ,  &  a- 
fcia  perpolire ,  auro ,  &  argento  tegere  ,  in  proprio 
domicilio  ,  operum  Prxfedi  peraccommodate  pof- 
fent;  experimento  tamen  probare ,  rede  fimul  con¬ 
nederentur  ,  necne  ,  vedibusque  colligarentur  ,  ut 
Deusjuflerat;  nullo  pado  ex  loci  inopia,  in  pro¬ 
prio  Tabernaculo,  hoc  illis  reda  cum  ratione  permit¬ 
ti  poteft:  quia  tabulas  illas,  fcu  mavis  dicere  colum¬ 
nas  quadratas  erigere,  experimentoque  probare,  re- 
dene  fimul  compaginarentur ,  an  non ,  nihil  aliud 
erat,  quam  Tabernaculum  conftruere. 

D  d  2  Enim-* 


SACR.ORVM  EL^OCHRISMATflN. 


422 

Enimvero  inter  quinque  vedtes,  qui  facram  hanc 
fabricam  conftringebant ,  Tabernaculumque  firma- 
bant  ,  digniorem  certe  locum  tenebat  vedtis  ille , 
qui  intra  craffitudinem  tabularum ,  five  columnarum 
introrfum  ab  extremo  ad  extremum  per  Taberna¬ 
culi  latera  decurrebat,  ut  autem  hi  vectes  tam  ex¬ 
teriores  ,  quam  interiores  ,  appofite  fuum  con-  ] 
ftringendi  ,  compaginandique  columnas  ,  munus 
retinere  pollent  ;  ne  latum  quidem  unguem  ,  ta¬ 
bula;  ,  feu  columnas  illae  ,  inter  fe  altera  ab  altera 
difcrepare  cogebantur  ;  fed  potius  ad  filum  tam  fu- 
perne  ,  quam  inferne  aquari  necefle  erat :  adhibito 
aequilibrio ,  debitaque  redfcitudine,  omni  ltudio ,  ac  dili¬ 
gentia,  obfervata.Hasc  vero  experimento  probare  artifi¬ 
ces  illi  ,  &  operum  Praefedti  nequibant  >  nifi  tabulas,  feu 
columnas  fimul  conjundtae,  aliquo  in  fpatio  eiigei  entur, 
ftareque  compellerentur,  ifta  autem  in  propriis  domi¬ 
ciliis  ,  ac  tabernaculisa  Befeleel  &  Oliabo fieri potuifle; 
nemo  affirmabit  :  tum  quia  nullus  eft  Scnptuia;  ia- 
crce  locus,  inquoidfubodoretur  ;  tumquiaanguftaad 
htec ,  illorum  artificum  tabernacula  fuifle  necefle 
eft;  Sc  aliud  fpatium  inter  caftra  Ifraelitica  Taber¬ 
naculo  Dei  quaerendum  fuiffet.  Quamobrem  cum 
nullo  alio  in  loco  aptius,  quam  ubi  ex  Dei,  ac 
Moyfis  prasfcripto  poftmodum  erigendum  erat;  fta- 
tus  &  connexio  Tabernaculi  experiri  poflet ;  utique 
ibi  dicendum  erit,  &  non  alibi  fabricam  illam  Ta- 
bernaucli  dum  fabrefieret,  interdum  erectam  fuif- 
fe  ,  ut  experimento  probaretur  ab  artificibus ,  an 
Dei  prasfcripto  correfponderet  opus;  artificesque  di¬ 
vinis  obtemperaflent  mandatis.  Erant  enim  inaperto, 
ac  deferto  loco ;  quamobrem  necefle  fuit  Ifraelitico 
exercitui  ad  Tabernaculum  Dei  ftatuendum  , 
atque  firmandum  ,  folum  complanare  ,  ejuf- 
dem  vacua  loca  replere ,  elevata ,  ac  tumida  etiam 
humiliare  ,  ut  bafes  columnarum  complanato  folo , 
firmiffime,  atque  redte  difpofitas,  ad  fu ftinendas  Ta¬ 
bernaculi  columnas  firmarentur. 

Nec  enim  more  Rabbinorum  divino  miraculo 
cundta  afcribere  noftrum  erit ;  fed  concedendum 
profedto  verum  efle  ,  quod  obfervavit  dodtiflimus 
Francifcus  Valefius  in  fua  facra  philofophia,  &c  alii 
viri  dodti ;  Deum  quidem  in  miraculis  operandis, 
naturalibus  quoque  aliquando  uti  caulis;  nimirum  in 
mirabilibus  ac  miraculis,  quae  fecundum fubftantiam, 
fupernaturalia  non  funt;  fed  tantum  fupernaturalia, 
quoad  modum  :  de  his  enim  accipi  debet  ;  quod 
a  viris  dodtiffimis  jam  relatis  ,  de  divinis  mirabilibus 
affirmatur,  in  his  enim  fecundi  generis  miraculis  ip- 
fas  quoque  naturales  caufas  concurrere  ad  eftedtus 
miraculofos  producendos,  juxta  proprias  naturas, 
nos  etiam  affirmamus  :  non  quidem  ex  vi  propria , 
fed  particularis  ipfius  Dei  concurfu ,  &  motione  fuos 
eftedtus  operando.  Haec  vera  apparent  in  pluribus 
divinis  miraculis;  quorum  unum  ,  vel  alterum  veri¬ 
tatis  elucidandae  gratia  afferamus,  fit  primum  inEli- 
fieo  4.  Reg.  cum  aquas  Jerichuntinas  falis  commix¬ 
tione  falubres ,  ac  dulces  effecit :  nam  &  aliis  aquis 
impotabilibus ,  fale  effici  dulces  aliquando  contingit ; 
fed  quod  aquarum  copia  maxima,  ut  in  locis  palu- 
ftribus  haberi  folent  ,  modico  fanaretur  fale  ;  hoc 
divinae  folius  fuit  poteftatis  ;  quae  vim  ac  virtutem 
modici  falis  auxit ,  adeoque  roboravit  ;  ut  modi¬ 
co  fale  aquarum  copia  dulcefceret  ,  potabilisque 
fieret. 

Aliud  de  mari  rubro  non  omittatur ,  cujus  littora  ex 
annua  confuetudine  exficcantur ;  cum  nimirum  flu- 
£tus,  montibus  innitentes  in  extrema  maris  parte, flanti- 
bus ventis  auftralibus  in adverfum reprimuntur;  cum 
alias  ob  litorum  anguftiam,  tranfire  inde  volentibus  iter 
tumentibus  undeque  fludtibus  omnino  praecludatur, 
cujus  maris  Erithraei proprietatis,  teftiseftTacit.lib. 
y .  annal.  dum  T yridatis  Regis  Parthorum  ex  inftitutio- 


B 


D 


E 


423 

ne  Romanorum  ad  illum  regnum  vocati ,  Artaba- 
nique  bella  fcribit,  Maris  rubri  meminit ,  dicens: 
At  qui  Parthis  adventabant  ,  facile  arcebantur ,  cum 
alios  wcejfus  hoftis  claufijfet  s  unum  reliquum  mare  inter , 
&  extremos  Albanorum  montes  afius  impediret  ,  quia 
flatibus  Etejiarum  implentur  vada.  Hybernus  aufer 
revolvit  fiutlus ,  pulfoque  introrfus  freto  brevia  litorum 
nudantur. 

Cum  igitur  Deus  Optimus  Max.  filios  Ifrael,  per 
illud  mare  ficcis  pedibus  tranfeuntes  in  alio  litore 
ftatuere  vellet;  vehementiffimum .tunc  flare  juflit 
Auftrum  ,  ut  dicitur  Exodi  14.  Cumque  extendi fet 
Adoyfes  manum  fuper  mare ,  abflulit  illud  Dominus  flan¬ 
te  vento  vehementi  &  urente ,  tota  notie ,  &  vertit  in 
fecum,  quamobrem  miraculi  vis  non  ea  fuit ;  quod 
flante  vento  urente  &  vehementi  extrema  illa  maris 
rubri  pars  exficcaretur ;  fed  quod  ad  extenfionem 
Mofaicse  virga;  flaret  aufter  ;  majori  quam  foleret 
vehementia  ,  ac  impetu  ;  &  hoc  impetu  flatus  ad 
aEgyptiorum  caftra  non  pertingeret;  ficque  extre¬ 
ma  illa  maris  rubri  pars,  non  ad  modicum,  fed  ta¬ 
liter  exficcaretur  ,  ut  armatorum  fexcenta  millia , 
ficco  veftigio  in  adverfo  ftatuerentur  littore.  !n  Ta¬ 
bernaculi  quoque  fabrica  ,  Deus  quidem  lingulari 
quadam,  &  excellenti  fapientia  in  architectonica  Be¬ 
feleel  ,  &  Oliab  replevit ;  quamobrem  ex  Dei  illu- 
ftratione,  plurima  qua;  conltructionem  Tabernacu¬ 
li  juvabant ,  artifices  cognoverunt  ;  qua;  alias  mi¬ 
nime  cognoviffent  :  nihilominus  in  pondere,  men- 
fura  facri  Tabernaculi ,  utenfiliumque  illius  non  fuper- 
naturaliter,  &  miraculose,  fed  naturaliter  operabantur. 

Eodem  igitur  fpatio  ,  in  quo  ex  Dei  mandato  , 
erigendum  facrum  Tabernaculum  fuit;  probabilifli- 
mum,  &  rationi  quam  maxime  confentaneum  etiam 
erit,  inchoatum,  profecutum,  abfolutumque  fuifle ; 
ibidem  eredtum  ,  ftatutum  ,  atque  ornatum  ;  reli¬ 
qua  omnia  lignea  utenfilia  intra  idem  Tabernaculum 
conftrudta  ,  fuisque  numeris  abfoluta  fuifle  :  Arcam 
nimirum  ,  Menfam  ,  Candelabrum  cum  lucernis. 
Altaria  ,  8c  quaecumque  illorum  inftrumenta  ,  ac 
utenfilia.  ratio  etiam  id  fuadet  fumpta  a  loci  oppor¬ 
tunitate  :  nam  ex  utenfilibus ,  qua;  ad  Dei  cultum  , 
Tabernaculi  altarifque  minifterium  parabantur;  ali¬ 
qua  ad  artem  fuforiam  pertinebant;  ut  concha  aenea, 
bafes ,  &  capitella  columnarum  tam  aenea ,  quam 
aurea,  &  argentea  ,  cyathi,  patera;,  Sc  alia  hujus 
generis  ;  aliqua  ad  artem  malleatoria ,  fuforiaque  fi¬ 
mul,  ut  candelabrum  ,  &  lamina;  tam  aureae,  quam 
argenteae,  &  aereae,  quibus  arca,  altare  thymiamatis, 
menfa  ,  &  columnae  tam  Tabernaculi ,  quam  Atrii  te¬ 
genda;  fuerunt ;  alia  denique  ,ad  artem  textoriam , 
Sc  acu  pictoriam  pertinebant;  ut  velamina,  tentoria, 
cortinae,  &  qua;  in  fuperiora  ad  tedtum  Tabernaculi 
infervire  debuerunt.  Pelles  quoque  rubricata;  alte¬ 
rius  erant  artis;  mitto  nunc,  qute  ad  fabrilignariam 
attinebant;  cujus  artis  cum  primis  erat,  Dei  Taber¬ 
naculum  conftituere.  Licet  vero  hujus  poftrema; 
artis  munera  ,  tam  in  area  &  fpatio  ipfiufm et  Taber¬ 
naculi,  quam  intra  domeftica  tentoria  fatis  accom¬ 
modate  elaborari,  parariq,  potuerint;  nccnon  etiam 
laminae  aureae  malleo  extendi  ,  ac  extenfae  fuis  in 
locis  coaptari ;  nihilominus,  quaefuforiae ,  textoriae- 
que  artis  erant,  feorfum  a  loco  Tabernaculi  necefia- 
rio  paranda  fuerunt  :  praefertim  quod  ea,  quae  ad 
textoriam  artem  fpectabant;  non  hominum  ,  fed  mu¬ 
lierum  fuifle  munus  facra;  litterae  in  libro  Exodi  teften- 
tur.  Quapropter  operum  prrefedti  ,  ad  experiun- 
dum  ,  an  tentoria  ,  velamina,  cortinae,  &  alia  om¬ 
nia  ex  Dei,  Moyfifque  prcefcripto  parata  fuiffent; 
in  tabernaculo ,  &  atrio  propriis  in  locis  illa  accom¬ 
modare  ,  fufpendereque  debuerunt  :  quae  tamen 
appendi  minime  poterant;  nifi  jam  eredto  taberna¬ 
culo  :  quamobrem  non  una ,  aut  altera  dies  fatis  ad 

tantam 


424  Myrothecivm.  II.  425 


tantam  molem  fuit ;  neque  hebdomada  una,  aut  al¬ 
tera,  menfe  uno,  aut  altero  in  conlhuendo  illo  Ta¬ 
bernaculo  artifices  ftuduiffe  neceffe  e(l  ;  fed  in  eo 
opere  feDtem  menfium  fpatium  fuifle  infumptum 
teftatur  jofeph.  lib.  3.  antiq.  cap.  9.  Ne  igitur  in 
lucis  medio  cum  Rabbinis  caecutiamus  ;  Tabernacu¬ 
lum  ,  nequaquam  unius  diei  fpatio  eredum  fuifle  affir¬ 
mabimus  ,  atque  in  eodem  confecrationem  Taber¬ 
naculi  ,  Sacerdotumque  inchoatam  ,  ut  communi¬ 
ter  dicunt  ;  cum  foli  ere&ioni  una  dies  fatis  efle 
nequiret  i  fed  temporis  debito  fervato  intervallo , 
non  alibi  quam  in  eodem  fpatio  ,  in  quo  poftmo- 
dum  facrum  Tabernaculum  eredum,  atcjue  con- 
fecratum  fcimus  ,  in  eodem  quoque  conftrudum  af¬ 
firmabimus. 


A 


CAP.  XXVIII. 

Dedicatio  facri  Tabernaculi  monftratur. 


Ad  locum  3.  Reg.  8.  Tunc  congregati  fiunt  omnes 
majores  natu  Ifrael  cum  Principibus  'Tribuum  ,  & 
Duces  familiarum  filiorum  Ifrael  ad  Regem  Salomo¬ 
nem  ferufalem  ,  ut  deferrent  arcam  foederis  Domini 
de  Civitate  David ,  idefi  de  Sion.  Convenitque  ad 
Regem  Salomonem  umverfus  Ifrael  in  menfe  Etha- 
nim  m  folemni  die ,  ipfe  efl  menfis  feptimusj  vene- 
runtque  cuntli  fenes  de  Ifrael.  &  ad  alia. 


C 


CUm  femper  facrarum  rerum,  rituum,  atque 
caeremoniarum ,  quas  in  Dei  cultum  inftituta 
fuere  ,  fuperllitiofa  Gentilitas  aemula  fuerit  5 
ea  propter  a  lacra  Dei  lege ,  Ifraelitis  ab  ipfomet  fu- 
premo  Numine,  per  manum  Moyfis  lata  ,  ritus , 
atque  caeremonias  Ethnicos  emendicatos  fuifle 
fufpicabimur 5  quibus  apud  ipfos  Idolorum  templa, 
ac  aedes  facrarentur.  Nam  Romani  Idolorum  om-  i 
nium  cultores,  qua  ratione  Urbem  ipfam  ,  erroris  D 
magiftram  fandiffimus  Leo  Papa  merito  appel¬ 
lavit  ;  non  folum  in  Urbe,  fed  aliis  etiam  in  locis, 
ritibus  quibufdam  propriis,  ac  caeremoniis,  templa 
dicabant,  quarum  caeremoniarum  radios  ,  nonnullos 
conciflos  ,  quafi  e  latebris  defpicientes,  quantum  a 
nobis  fieri  potell,  elucidare  conabimur.  Primo  igitur 
verba  ,  verborumque  diverfitas  in  his  confideranda 
erit ;  dum  aliqua  prophana  divini  fiebant  cultus,  haec 
enim  fignificantur  per  verba,  dedicare ,  lufirare,  ex - 
piare  ,  confecrare.  Et  implere  dicitur,  juxta  phrafim 
facrarum  litterarum  ;  initiari  pollemus  hoc  dicere.  & 
£c  quamvis  confecrare  ,  ac  dedicare  promifeue  a  Scrip¬ 
toribus  accipiatur,  praefertim  in  recentiori  genere 
Latinae  phrafis;  olim  tamen  apud  vetuftiores  lin¬ 
guae  Latinae  grammaticos ,  alia  atque  alia  fignificatio- 
ne  accipiebantur. 

Ut  autem  a  materia  aliqua  fumatur  diverfitas, 
confecrare  dicebatur  de  quacumque  re ,  five  anima¬ 
ta,  five  inanimata  •  quas  ab  ufu  prophano,  ad  cul¬ 
tum  religionis  deftinaretur:  quamobrem  non  lolum 
templa,  areas,  altaria,  ftatuas,  tituli,  termini  agro¬ 
rum,  &  alia  his  fimilia  confecrabantur ,  fed  etiam 
Sacerdotes,  &  homines,  atque  animalia,  quas  facris 
dicabantur.  Dedicare  vero  rebus  tantum  inanimis 
conveniebat;  ac  de  his  tantum  verificabatur ,  nimi-  ^ 
rum  de  templis,  flatuis  ,  imaginibus  ,  lucis  ,  co¬ 
lumnis  ,  altaribus ,  ac  fimilibus.  De  luftratio- 
ne  ,  expiatione  ,  confecratione  ,  &  initiatione 
poftmodum  agetur  :  nunc  de  dedicatione  agendum 
erit.  Eli  enim  dedicare,  aliquid  Deo  offerre,  &eo 
vocabulo  exprimitur;  quafi  dedicare  fit  dicendo  ali¬ 
qua  verba,  alicui  Numini  aliquid  in  obfequium  da¬ 
re,  atque  in  perpetuum  eidem  mancipare,  nam  in' 


dedicatione  verba  neceflario  requirebantur;  ac  lin¬ 
gularia  ,  determinataque  verba  effivri  cogebantur, 
tam  is  qui  dedicabat,  quam  Pontifex  qui  dedican¬ 
tem  praeibat  ;  alias  dedicatio  nulla,  &  irrita  cenfe- 
batur:  &:  alia  etiam  requirebantur ,  de  quibus  modo 
flgillatim  tradlabitur;  quarum  plurima  hoc  praecla¬ 
ro  lapide  perantiquo ,  quem Gruterus ,  p.  xxm.  12. 
&  Gutherius  de  veteri  jure  Pontificio,  lib.  3.  c.  11.  re¬ 
ferunt  ,  confcripta  habentur. 

L.  AELIO.  CAESARE.  IMP.  P.  CAELIO.  P.  F.  BALBINO.  VI 
BVLLIO.  PIO.  COSS.  VII.  IDVS.  OCTOBRES 
CN.  DOMITIVS.  VALENS.  DVVMVIR.  I.  D.  PRAEEVN 
TE.  C.  IVLIO.  SEVERO.  PONTIF.  LEGEM.  DIXIT 
IN.  EA.  VERBA.  QVAE.  INFRA.  SCRIPTA.  SVNT 
IVPPITER.  OPTIM.  MAXIME.  QVANDOQVE.  TIBI 
HODIE.  HANC.  ARAM.  DABO.  DEDICABOQVE.  OL 
LIS.  LEGIBVS.  OLLISQVE.  REGIONIBVS.  DABO- DEDI 
CABOQVE.  QVAS.  HIC.  HODIE.  PALAM.  DIXERO.  VT 
INFIMVM.  SOLVM.  HVIVS.  ARAE.  EST.  SI.  QVIS.HIC 
HOSTIA.  SACRVM.  FAXIT.  QVOD.  MAGMENTVM.  NEC 
PROTOLLAT.  ITCIRCO,  TAMEN.  PROBE.  FACTVM 
ESTO.  CAETERAE.  LEGES.  HVIC.  ARAE.  EAEDEM 
SVNTO.  QVAE.  ARAE.  DIANAE.  SVNT.  IN  AVENTI 
NO.  MONTE.  DICTAE.  HIS.  LEGIBVS.  HISCE.  REGIO 
NIB.  SICVTI.  DIXI.  HANC.  TIBI.  ARAM.  IVPPITER 
OPT.  MAX.  DICO.  DEDICOQVE.  VTI.  SIS.  VOLENS 
PROPITIVS.  MIHI.  COLLEGISQVE.  MEIS.  DECVRIO 
NIB.  COLONIS.  INCOLIS.  COLONIAE.  MARTIAE 
IVLIAE.  SALONAE.  CONIVGIBVS.  LIBERISQVE 
NOSTRIS. 

Numen  igitur  cui  aliquid  dedicabatur ,  exprime¬ 
batur.  fed  praeter  haec  erant  quaedam  verba  folem- 
nia ,  &  vetera  ;  de  quibus  Cicero  in  oratione  pro 
domo  fu  a  ait :  Ego  vero  fi  omnia  folemnibus  verbis  ve - 
teribus  ,  &  prifeis  infiitutis  alta  ejfe  dicerem.  Sed  ad 
rem  noftram  nunc  verba  non  attinent  ;  fed  folum 
Numinis  invocationem  confideramus  ,  quae  praece¬ 
debat  omnes  &  quafcumque  alias  caeremonias  ,  ac 
verborum  formas  ,  quibus  in  dedicationibus  veteres 
utebantur,  quae  in  noftro  litterato  lapide  habentur, 
primo  ibi.  IVPITER.  OPT.  MAXIME, 
QVANDOQVE.  TIBI.  HODIE.  HANC. 
ARAM.  &  deinde  infra  repetuntur  ,  dicendo: 
HANC.  TIBI.  ARAM  IVPPITER.  OPT.  MAX. 
ex  quibus  Numinis  nomen  exprimendum  in  dedica¬ 
tionibus  perfpicuum  ell. 

Quamobrem  fimulacrum  Numinis  ,  cui  tem¬ 
plum  facrabatur ,  in  medio  ejufdem  veteres  col- 
locafle  fcimus  :  hinc  enim  Virgil.  3.  Georg.  Au- 
gufto  templum  fe  dicaturum  affirmans,  fimulacrum 
illius  in  medio  fe  collocaturum  feribit,  dicens: 

Et  viridi  in  campo  templum  de  more  ponam. 

In  medio  mihi-Cafar  erit ,  templumque  tenebit. 

Illi  vilior  ego ,  &  Tyrio  confpebtus  in  oftro , 

Centum  quadrijugos  agitabo  ad  flumina  currus. 

Quamvis  autem  a  fimulacris  Ifraelitae  abftinerent; 
non  tamen  Tabernaculum  ,  aut  Templum  dedica¬ 
runt  ,  nifi  prius  facra  in  adyta  inferretur  Arca, 
quam  Dei  tribunal  prse  fe  tulifle  norunt  omnes;  8c 
ut  infra  dicemus,  in  ea  Deus  in  humana fpecie ,  nu¬ 
be  velatus  confpiciebatur.  Prseceffifle  vero  Arcam , 
Tabernaculi  dedicationem,  dicitur  Exodi  cap.  40. 
&  fimiliter  prseceffifle  dedicationem  ,  atque  confe¬ 
crationem  Templi  feribitur  3.  Reg.  cap.  8.  Et  intu¬ 
lerunt  Sacerdotes  arcam  f  cederis  Domini  in  locum  fiuum , 
in  oraculum  Templi ,  in  Sanbtum  Sanctorum  fubter  alas 
Cherubim. 

Dd  3 


Acce- 


426 


Sacror vm  El^ochrismat^N. 


Accedebat  ad  dedicationis  ritus  publica  au&ori- 
tas;  quamobrem  non  folutn  publica  facrorum  loca, 
fed  nec  privata ,  alicui  fine  au&oritate  publica  dedi¬ 
care  conceflum  erat»  Quod  non  folum  Platonis  len¬ 
tentia,  fed  etiam  lege  Papiria,  ac  Curiata  apud  Ro¬ 
manos  cautum  erat:  ea  propter  ablque  juflu  Princi¬ 
pis,  ei  qui  Regia  poteftate  ,  ut  Coniul,  Praetor, 
&  Imperator  ,  aut  alter,  qui  fummam  apud  Roma¬ 
nos  teneret  dignitatem  ,  Templum  ,  Aram  ,  Sta¬ 
tuam,  aut  aliquid  aliud  dedicare  non  licebat,  hac 
enim  ratione  Ciceronis  domum  a  Clodio  Diis 
dedicatam ,  Sacerdotes  liberaverunt,  quod  neque 
juflu  populi,  neque  plebis  fcitu,  dedicata  eflet.  Ra¬ 
tio  autem  erat,  quia  in  dedicatione,  exprimendae 
erant  conditiones ,  immunitates,  minifteria  illius  rei 
dedicata:,  necnon  etiam  quibus  illa  Ara  ,  Templum, 
aut  Statua  in  minifterium  futura  eflet;  quae  folius 
Principis  auctoritate  firmari  poterant  ;  &  ideo  necef- 
fe  erat  exprimere  in  lapide  dedicationis  ,  cujus  au- 
dfcoritate  res  illa  dedicata  fuiflet;  ut  in  lapide  noftro 
apparet  ,  in  quo  Imperatoris  ,  Coniulum ,  &  Pon¬ 
tificis  prxeuntis  nomina  exprimuntur  in  illis  verbis: 
L.  AELIO.  CAESARE.  IMP.  P.  CAELIO.  P. 
F.  BALBINO.  VI.  BVLLIO.  PIO.  COSS.  ex¬ 
primitur  etiam  nomen  Pontif.  dedicationem  prxeun¬ 
tis  in  illis  verbis :  PRAEEVNTE.  C.  IVLIO.  SE¬ 
VERO.  PONTIF. 

Reliquum  eft  videre  quid  in  dedicatione  Tem¬ 
pli  jufla  Principis  operarentur :  utque  plurima  prae¬ 
termittantur  ;  illud  ex  veterum  Scriptorum  audto- 
ritate  certum  eft  ;  non  licuifle  aliquam  rem  ,  aut 
Templum  dedicare,  nifi  Principis  mandato,  dedi¬ 
cationi  unus  praeficeretur;  qui  cum  Sacerdote  prae- 
eunte  poftem  teneret;  aliter  enim  dedicatio  erat  ir¬ 
rita,  atque  irreligiofa.  hac  enim  ratione  Cicero  domum 
fuam  liberatam  dicit,  lib.q.ad  Attic.  epift.  2.  dicens  : 
Si  neque populi juflu ,  neque  plebis  fcitu ,  qui  rem  dicafle  di¬ 
ceret  ,  ei  rei  nominat im  prafetlus  ejfet.  quae  quamuis 
minime  requiri  in  facri  Tabernaculi  dedicatione  vi¬ 
deantur;  tamen  ut  perpicuum  fit  idololatras  ,  ritus  a 
facris  Mofaicis  mutuatos  fuifle,  vel  faltem  imitatos ; 
videbimus  etiam  in  fitcri  Tabernaculi  dedicatione,  nec 
Principis  placitum,  nec  au&oritatem  Praefedti dedi¬ 
cationis,  nequePopuli  confenfum  defiderari. 

Principis  audtoritas  non  defuit ;  quia  cap.  40. 
Exodi  dicitur,  loquutus  eft  Dominus  ad  Moyfem,  dicens: 
Menfe  primo  ,  prima  die  menjis  ,  eriges  Tabernaculum 
tefiimomi :  &  infra  :  Et  aflumpto  unitionis  oleo  unges\ 
Tabernaculum  cum  vafis  fuis  ,  ut  fanthfcetur j  itaque 
Deus  ipfe  ,  qui  ut  Imperator  Ifraeliticum  exerci¬ 
tum  regebat ;  Tabernaculum  libi  fieri  ,  &  Moyfis 
minifterio  dedicari  juflerat.  quod  etiam  Philo  lib.  3. 
de  vita  Moyfis  aperuit,  dicens:  -sjf^jcov  ?  t(2<xa>j- 

Sru;  Kj  Tt]V  T»  ,  KCiTCtmt^^V  tfhlT  QOtTtYiV  OU  IV  CSC 

7toH\S  tS  to/eacvTo?  Yit>pLo<rfiflag  ,  <r\jpc($ovovg  roTe  Jyjpu- 
atjytl&etci  TToiyj f  t»?  cm  tw  hffij&ff,  Afrot^yufcf.  hoc  eft, 
Conveniens  enim  erat  ,  ut  veri  Pontificis  arbitrio  fieret 
facer  apparatus ;  ut  proflo  ejfet  copia  rerum  optimarum , 
&  confenfus  in  mmifleriis  fac  er  dotalibus. 

Auftoritas  etiam  Prxfedti  dedicationis ,  qui  a  Prin¬ 
cipe  defignatus  fuiflet,  nequaquam  defuit,  ipfi  nam¬ 
que  Moyfi  cura  hxc  a  Deo  demandata  fuit ,  ut  ex 
loco  jam  fupra  citato  conftat.  quamobrem  dicitur 
in  eodem  capitulo  in  exequutionem  divini  benepla¬ 
citi,  atque  praecepti.  Igitur  menfe  primo  ,  anni  fecun¬ 
di  ,  prima  die  menfis  ,  collocatum  efl  Tabernaculum , 
erexitque  Moyfes  illud  ,  &  pofuit  tabulas ,  ac  bafes , 
C T  velles  ,  flatuitque  columnas.  Ad  quam  etiam  la- 
cri  Tabernaculi  confecrationem ,  quam  Moyfes  in 
deferto  Dei  mandato  peregit;  populi  confenfum  ali¬ 
quo  modo  non  ad  hxfifle,  ne  quislufpicaretur ,  a  con- 
curfu  donariorum  ,  quae  ad  illud  conftruendum  ob¬ 
tulerunt  manifeftus ,  atque  apertus  eft,  populi Ifrae- 


B 


C 


427 

A  litici  confenfus.  nam  cap.  2y.  Exodi,  in  quo  jubet 
Deus,  Moyfen  donaria  in  opus  Tabernaculi  (ponte 
oblata  a  populo  Ifraelitico  fufcipere  :  Loquere ,  in¬ 
quit,  filiis  Ifraefi  ut  tollant  mihi  primitias  ab  omni  ho¬ 
mine  ,  qui  offert  ultroneus  accipietis  eas.  &  cap.  gy. 
ejufdem  libri  dicitur:  Egreffaque  omnis  multitudo  filio¬ 
rum  Ifrael  de  confpetlu  Moyfis  obtulerunt  mente  promp¬ 
ti  flima  atque  devota,  primitias  Domino  ,  ad  faciendum 
opus  Tabernaculi  teftimonii.  ita  ut  nec  inauribus  ,  nec 
annulis  ,  nec  armillis  ,  nec  ornamentis  quibufvis 
parcerent  viri  ,  ac  mulieres ;  quin  illa  eadem  ad  ae¬ 
dificium  offerent  Tabernaculi :  imo  tanto  confenfu, 
atque  concurfu  in  opus  Tabernaculi  convenerunt 
omnes,  ut  plus  offerrent  Ifraelitae,  quam  opus  eflet; 
neceffariumque  fuit  Moyfi  ,  praeconis  voce  prohibe¬ 
re  populum  ab  oblatione  pro  aedificio  facri  Taberna¬ 
culi.  fic  enim  dicitur  ibid.  cap.  36.  Vnde  artifices  ve¬ 
nire  compulfi dixerunt  Mojfis  plus  offert  populus ,  quam 
necejfannm  efl.  fuflit  ergo  Moyfes  prstconis  voce  cantari : 
nec  vir  ,  nec  mulier  quidquam  offeret  ultra  in  opere 
Sanctuarii,  ficque  ceffatum  efl  a  muneribus  offerendis , 
eo  quod  oblata  fufficerent  ,  &  fuper abundarent.  Sed  in 
Confecratione  etiam ,  ac  prima  Tabernaculi  eredtio- 
ne,  populi  confenfum  praeftitum  habitum  ,  Jofeph 
in  verbis  jam  alias  a  nobis  citatis,  apertifiime  tradi¬ 
dit.  Sacra  etiam  oracula  hunc  confenfum  fubindica- 
runt  cap.  39.  Exodi,  in  quo  populum  Ifraeliticum, 
Moyfi  obtulifle  Tabernaculum  cum  omnibus,  quae 
ad  divinum  cultum  pertinebant,  fcribitur  his  ver¬ 
bis  Num.  31.  Perfebtum  efl  igitur  omne  opus  Taberna¬ 
culi  ,  er  tetti  teflimonii :  feceruntque  filii  Ifrael  cunela 
qua  praceperat  Dominus  Moyfi)  &  obtulerunt  taberna¬ 
culum  &  tetlum  ,  er  univerfam  fupellethlem  ,  annulos  , 
tabulas  ,  velles  ,  columnas  ,  ac  bafes ,  &  fic  reliqua 
enumerantur  fingula  ,  quae  ad  religionem  faciebant, 
quae  omnia  ftatim  ac  completa  fuerunt,  a  filiis  IT- 
rael  Moyfi  oblata  dicuntur,  ut  confecrarentur.  Ex 
qua  communi  totius  populi  oblatione  ,  perfpicuus 
eft  populi  confenfus:  in  ea  enim  oblatione,  dedica¬ 
tio  cum  primis  pofita  erat. 

Salomonem  quoque  populi  aflenfum  ;  quodammo¬ 
do  expedtafle  legimus  3.  Reg.  cap.  8.  cum  praecla¬ 
rum  ,  totoque  orbe  celeberrimum  illud  templum  , 
Deo  Optimo  Maximo  dedicavit ;  minifterio  Pontifi¬ 
cis  ,  qui  tunc  facris  Mofaicis  praeficiebatur,  fic  enim 
legimus :  Tunc  congregati  funt  omnes  majores  natu  Ifrael 
cum  Principibus  Tribuum  ,  &  Duces  familiarum  filio¬ 
rum  Ifrael  ad  Regem  Salomonem  in  ferufalem  ,  ut  de¬ 
ferrent  arcam  foederis  Domini  de  civitate  David  ,  idefl 
de  Sion.  Convenitque  ad  Regem  Salomonem  umverfus 
Ifrael  in  menfe  Ethanim  ,  in  folemni  die  ,  ipfe  eft  menfis 
feptimus  s  veneruntque  eunti  i  fenes  de  Ifrael ,  &c.  Ma¬ 
jores  vero  natu  dicuntur,  ut  redte  explicat  Pineda  in 
libris  de  rebus  Salomonis  cap.  24,  ver.  1.  Principes 
Tribuum,  non  quidem  Patriarchae  familiarum  ,  ieu 
progenierum  ,  fed  magiftratus  ipfi  ,  qui  IfraeliticaS 
urbes  gubernabant  ,  in  variis  tribubus  diftributas ; 
vel  etiam  illi  feptuaginta  feniores  ,  qui  a  Moyfe  ad 
judicandum  populum  ex  Dei  monitu  fuerunt  defti- 
nati :  familiarum  vero  Duces,  in  allato  loco  3.  Reg. 
Patriarchae  dicuntur,  quo  quidem  optimatum  nu¬ 
mero  ,  tota  Republica  Ifraelitica  perficiebatur  ;  qui¬ 
bus  aperte  colligitur ,  totum  populum  Ifraeliticum 
convenifle  ad  Templi  dedicationem,  a  dedicatione 
igitur  Templi  dedudto  argumento,  ex  conjedturis 
non  improbabilibus ,  &  locis  facris  tantifper  fubob- 
lcuris  ,  eumdem  confenfum  ,  in  dedicatione  Taber¬ 
naculi  exquifitum  adfuifle  arbitramur.  Qua  autem 
forma  id  eff  ecerit  Salomon  apud  Jofephum  lib.  8.  an- 
tiq.  cap.  3.  fcribitur  in  haec  verba  :  Salomon  per  litte¬ 
ras  ju ffit  ,  Magiftratus  ,  ac  Seniores  Hebraorum ,  totum¬ 
que  Populum  ferofolymam  congregare  ,  ad  fpetlandum 
Templum .  &  ad  transferendum  illuc  Arcam  Deo  facra - 

tam. 


D 


E 


428  MyROTHECIVM  II. 


429 


tam.  Quibus  Jofephi  epiftolis  prteconem  addidit1 
Chaldaeus  prophraftes ,  in  loco  jam  citato  ex  3.  Re¬ 
gum  :  quas  quidem  prasconis  vox  ,  tum  ad  convo¬ 
candum  ,  tum  etiam  ad  populum  jam  convocatum, 
in  Dei  cultum,  &  religionem  excitandum,  fuit.  & 
optimo  quidem  jure  ,  populi  ad  dedicationem  facra- 
rum  asdium  conveniebant ;  quod  illo  religiolo  ,  ac 
pio  concurfu ,  nil  aliud  populi  omnes  contenderent ; 
quam  opem  divinam  implorare,  necnon  etiam  divini 
Numinis  afliftentiam  in  Rempublicam  precari,  ut 
nimirum  toti  populo  ,  &  cuilibet  de  populo  figilla- 
tim  ,  in  omnibus  adtibus  pracfens  adfit,  fuaque  prae- 
fentia  cunctos  foveat ,  atque  faveat.  Ungulos  igitur 
qu.ofque  convocare  aequum  erat ;  ut  omnes  eo  con¬ 
venirent  ,  ubi  pro  omnibus  Numen  propitiabatur. 
Plurimas  quoque  habendas  erant  Deo  grates  ;  qui 
cum  immenfus ,  &  infinitus  fit  ,  nullove  loco  con¬ 
tineri  pofiit  ;  inter  homines  tamen  regias  ,  atque 
bafilicas  habere  dignabatur;  in  quibus  homines  con¬ 
venientes  orare  ,  fummique  Numinis  iu  neceflitati- 
bus  propriis  opem  implorare  ,  &  adire  libere  pof- 
fent. 


C  A  P.  XXIX. 

Dedicantis  conditiones  aperiuntur. 

Ad  loca  Exodi  zq.  aAb  omni  homine  ,  qui  oferet  ul¬ 
troneus  accipietis  eas.  &  cap.  3  6.  Oui  cum  inflarent 
operi  ,  quotidie  mane  vota  populus  ojferebat  s  unde 
artifices  venire  compulfi  ,  dixerunt  Moyfi  ;  Plus  offert 
populus  quam  neceffarium  efl.  &  ad  alia. 

HUc  ufque  ,  qu^  univerfaliter  requirebantur  in 
dedicatione  aperuimus  :  qute  requirerentur  ei 
qui  dedicationi  praeficiebatur  ;  five  ut  rem 
dedicaret  five  ut  in  dedicatione  praeiret  dedican¬ 
ti  ,•  confideranda  remanent  :  quae  brevitatis  caufa  , 
ad  quatuor  capita  revocanda  cenfuimus  ;  nimirum 
ad  legem  ,  ad  manus  ,  ad  verba  ,  Sc  ad  mentem : 
hasc  enim  omnia  quam  refte  dedicatori  dirigenda 
erant  ,  ne  dedicatio  irrita,  inanifque  fieret.  Ut  ni¬ 
mirum  mente  in  Deum  elevata  effent ,  tam  Sacerdos 
qui  praeibat  ,  quam  dedicationis  Pnsfedtus  ,  ne  ali¬ 
quo  modo  a  cceleftibus  ,  &  numinibus  ,  ad  terrena 
diftraherentur.  Mens  enim  propter  Deos  cum  pri¬ 
mis  requirebatur  ;  quod  hi  etiam  ,  ut  Gentiles  fate¬ 
bantur  ,  omnia  ex  mente  metiantur  ;  quamobrem 
eam  puram ,  atque  integram  etiam  Gentiles  in  dedi¬ 
cante  defiderabant.  Quam  -integra  vero  ,  ac  pura 
fuerit  Ifraelitarum  mens  in  fabrica  Tabernaculi  con¬ 
flat  ,  ex  his ,  quae  cap.  25.  Exodi  fcribuntur :  Deum 
nimirum  juffifie  Moyfen  donaria  recipere  ab  his,  qui 
fponte  illa  Domino  obtulifient :  Ab  omni  homine ,  in¬ 
quit  Deus  ,  qui  offeret  ultroneus ,  accipietis  eas  j  &  cap. 
36.  tanta  promptitudine  populum  donaria  obtulifle 
ficribitur  ;  ut  cohibendus  fuerit  populus  decreto  pu¬ 
blico  ,  ne  quid  amplius  offerret  :  Qui  cum  inflarent 
operi  ,  quotidie  mane  vota  populus  offerebat  s  unde  arti¬ 
fices  venire  compulfi  ,  dixerunt  Moyfi :  Plus  offert  popu¬ 
lus  quam  necefiarium  efl.  Itaque  eadem  mente  pariter , 
qua  munera  offerebant ,  Tabernaculum  obtulifle  Se¬ 
natores  lirael  credendum  eft  ;  cum  de  illius  Confe- 
cratione  effiet  agendum  :  quamobrem  dicitur  de  hac 
oblatione  cap.  39.  Exodi ,  &  in  fine  fubditur  :  Ob¬ 
tulerunt  fihi  Ifrael  ficut  praesperat  Dominus.  Qua 
poflquam  Moyfies  cuncta  vidit  completa  ,  benedixit 
eis. 

Hanc  mentem  redtiffimam  quoque  fuifle  in  Moyfe 
viro  fandtiflimo  ,  nemo  dubitabit  j  teffe  ipfo  Deo  , 
qui  de  Moyfe  dixit  in  Nuni.  12.  cum  de  eo  Maria 


A 


C 


E 


ejus  foror  ,  &  Aaron  illius  frater  murmuraffent :  Au¬ 
dite  fer  mones  meos  ,  fi  quisfuent  inter  vos  propheta  Do¬ 
mini  ,  m  vifione  apparebo  ei  ,  vel  per  fomnium  loquar 
ad  illum,  at  non  talis  fervus  meus  Aioyfes  ,  qui  isi  omni 
domo  mea  fidelijfimus  efl  ,•  ore  enim  ad  os  loquor  ei ,  & 
palam  &  non  per  anigmata ,  &  figuras  Dominum  videt . 
quod  fane  teftimonium  ,  divino  ore  prolatum,  Moy- 
fis  fervi  Dei  fan&itatem  manifeftiflime  aperit  :  prae¬ 
termittantur  fexcenta  alia  ,  quae  ex  divinis  oraculis 
depromi  poflent  ;  fandlitatis  Moyfis  ,  mentifque  il¬ 
lius  in  Deum  diredlae  ;  8c  a  terrenis  omnino  ad  cce- 
leftia  fublimatae  teffimonia  apertiflima. 

Praetereundum  tamen  nequaquam  arbitror  Philo¬ 
nis  teftimonium  praeclariflimum  de  re&itudine  Moy¬ 
fis.  ille  enim  adnotavit  lib.  3.  de  vita  Moyfis  ,  in 
eledtione  Sacerdotum  ,  ac  illorum  ,  qui  facris  initi¬ 
andis  Deo  debitum  cultum  exhiberent;  Moyfemnon 
propinquitatis  rationem  habuifle  ,  fed  fandlitatis,  at¬ 
que  perfectionis  ,  quae  in  miniftris  requirebatur,  fic 
enim  dicit .  r  pjfi  ovv  oc£z AQov  ti*  ocr xvrwv  c59n)tg/v oeg  d(pi- 
stvfyv  dpytepe Oi'  rfi  F  <Wv«  ircd&otg  ixfiorbvj ,  vt£9- 
XTW  oiAw  thJx?  ,  dfhl  <sL<n-/3eL  ,  fi  o<norv\ri 
dg  bndqaf.  r oTg  dv£pd<riv  \soA<rot,g.  cix,(pfi  3  nlsig  ,  Afie- 
pov  ijw v  ,  <L'o  'j  rcoev  dvrw  ,  Ara  $  yfiwg  ,  dva.y- 

Kouuc  dv  dpQoripxg  «  rivat,  rip.fi  rw  oirAwtvfi 

p,e.  xoeSisri  'j  pf  a?  ccTtoevr@-  $  iAag  yvwp.ii?  ,  dg  rd  Ao- 
yicc  v$iiy£ro  ,  KMvlrotrov  rfiirov  ,  fi  xfiov 
haec  Philo  de  Moyfe  ,  ejufque  redtitudine  in  Sacer¬ 
dotum  ,  atque  Pontificis  electione  ,  quorum  verbo¬ 
rum  htec  eft  interpretatio  1  Fratrem  igitur  ex  omnium 
judicio  elegit  Pontificem.  Filios  vero  illius  Sacerdotes 
conftituit  ,  praemmentiam  dans  ,  non  domui ,  aut  gene- 
n  ,  fed  pietati  ,  atque  JanHitati ,  quas  adverterat  m  his 
viris  exiflere  ;  id  vero  ex  eo  perfpicuum  efl  quod  neu¬ 
trum  filiorum  ,  quum  duos  fufeepifet,  hoc  munere  digna¬ 
tus  fuerit-,  ambos  utique  eletlurus  ,  fi  aliquem  honorem  , 
propinquorum  ftudio  tnbuiffet.  hos  igitur  elegit  de  com¬ 
muni  gentis  fententia  ,  ut  jubebant  oracula  novo  prorfus 
&  memorabili  modo.  His  ,  me  judice,  fatis  apparet 
quantae  fuerit  perfedtionis  ,  &  a  terrenis  fejundtus 
Moyfes  ,  quem  Deus  praefecit  facrae  Tabernaculi 
confecrationi. 

Vocem  etiam  requifitam  apud  Ethnicos  in  tem¬ 
plorum  dedicatione  ,  diximus  ex  Gutherio :  at  haec 
per  refpedtum  ad  verba  quae  propria  dedicationis  ef- 
fe  debebant.  &  haec  lingularis  dedicandorum  tem¬ 
plorum  forma  eo  fpedtabat;  ut  verba  nimirum  enun- 
cianda  ,  tam  ab  eo  qui  aliquid  diis  dedicare  volebat, 
quam  a  Pontifice  praeeunte  rite  effata  forent,  ambo 
enim  verba  propriae  formee  habebant.  Dedicantis  illa 
erant  ,  quae  habet  Cicer,  in  orat,  pro  domo  fua. 
ADES.  ADES.  LVCVLLE  SERVILI.  DVM. 
DEDICO.  TEMPLVM.  IOVI.  VT.  MIHI 
PRAEEATIS.  POSTEMQV  E.  TENEATIS 


Quae  verba  non  lunt  Pontificis  dedicantis;  quia  ejus 
erat  poftem  tenere  ,  &  dedicatori  praeire  ,  non  vero 
alium  rogare  ,  ut  haec  cum  eo  faceret,  in  quo  ut  vi¬ 
deo  Gutherius  &  alii  decepti  lunt ;  abeo  Cicer,  loco 
formam  dedicationis  haurientes  >  quam  a  Pontifi¬ 
cum  verbis  petere  tenebantur,  non  enim  diffinxerunt 
inter  utrorumque  verba.  Similiter  etiam  adverteba¬ 
tur  a  veteribus  ,  ut  forma  dedicationis  pronunciata  a 
Pontifice  ,  qui  Templum  dedicabat  ;  re£te  effata  fo¬ 
ret.  &  in  his  nomen  etiam  Numinis  exprimebatur  , 
cui  Ara  ,  Statua,  Templumve  dicabatur. 

Verborum  forma  ,  quae  a  praeeunte  Pontifice  pro- 
nunciabantur  ,  illa  erat  :  Do  ,  Dico  ,  Dono  ,  &  fi- 
milia  ,  qux  tribus  vicibus  propterea  repetebantur; 
quia  in  dedicationibus  Numen  primo  invocandum 
fuit ;  cui  Statua  ,  Templum  ,  Ara  ,  aut  aliud  de¬ 
dicabatur  ;  &  ideo  in  noftro  lapide  dicitur  :  1VPPI- 
TER.  OPTIM.  MAXIME.  QVANDOQVE. 
TIBI.  HODIE.  HANC.  ARAM  DABO.  DE¬ 


DI- 


430  SACRORVM 

DICABOQVE.  Secundo  in  univcrfum  conditio¬ 
nes  ,  fub  quibus  dedicatio  fiebat  ,  exprimebantur  , 
&  veluti  a  Numine  placitum  dedicandi  fub  illis  con¬ 
ditionibus  exquirebatur ;  ut  dicitur  in  lapide  noftro. 

OLLIS.  LEGIB.  OLLISQVE  REGION1BVS. 
DABO.  DED1CABOQVE.  &  ideo  hae  in  futurum 
praenunciabantur  ;  quia  nihil  hucufque  operabantur; 
nam  futura  nihil  ponunt  in  effe.  Itaque  dedicatio 
non  habebat  vim  ulque  ad  prolationem  verborum  de 
praefenti ,  quae  ftatim  legibus  enunciatis  ponuntur  in 
lapide  cum  dicitur :  HIS.  LEG1BVS.  HISCE.  RE- 
GIONIBVS.  SlCVTI.  DIXI.  HANC  TIBI. 
ARAM.  1VPP1TER.  OPT.  MAX.  DICO.  DE- 
DICOQVE.  tandem  dedicatione  fa£ta  tamquam  ad 
Numinis*praefentiam  ,  illud  idem  precabatur  adefle 
propitium,  ut  in  lapide  habetur,  in  quo  fubinferun- 
tur  a  Pontifice  j  haec  verba  :  VTI  SIS.  VOLENS. 
PROP1TIVS.  MIHI.  COLLEGISQVE  MEIS. 
DECVR10NIB.  COLONIS.  INCOLIS.  CO¬ 
LONIAE.  MARTIAE.  IVLIAE.  SALONAE. 
CONIVGIBVS.  L1BERISQVE.  NOSTRIS. 

Verba  dedicationis  tam  a  Pontifice  praeeunte,  quam 
a  Praefedo  dedicationis  diftin&e  ,  &  aperte  enunci- 
anda  erant.  Nam  in  his  adeo  fuperftitiofi  fuerunt 
Ethnici  veteres ,  ut  non  folum  verbis  ad  hoc  uteren¬ 
tur  fpecialibus  ;  fed  religione  ta£li  caverent  ,  ne 
aliquo  modo  verba  interrumperentur  :  quamobrem 
nefas  ducebant ,  aliquo  verbo  non  rite  prolato  ,  ge¬ 
mitu  i  vel  fufpirio  ,  precationem  interrumpere  ; 
quamobrem  Plin.  lib  1 1,  cap.  37.  fcribit  Metellum 
Pontificem  ,  cum  adeo  inexplanatae  eflet  linguae, ut 
cum  difficultate  litteram  R  exprimeret:  multis men- 
fibus  fuiffe  tortum  ,  dum  meditaretur  ,  (in  dedican¬ 
da  aede  Opiferae)  illius  nomen  re&e  pronunciare, 
neve  in  littera  fibi  infefta  impingeret,  ea  propter , 
religione  capti  auditores  graviffimi  ,  ut  Liv.  lib.  z. 
decad.  1.  Dion.  lib.  7.  Valer.  Max.  lib.  7.  cap.  10. 
&  alii  ,  Horatii  Pulvilli  meminerunt  ,  non  fine  ad¬ 
miratione  :  qui  cum  Capitolium  dedicaret  ,  fum- 
moaue  Jovi  confecraret ;  ac  poftem  Templi  jam  pro 
more  teneret  ,  formamque  veteris  precationis  effare- 
tur ;  filii  obitu  eidem  nunciato  ,  nec  poltem  dimi- 
fit  ,  nec  precationis  formam  interrumpere  eft  aufus : 
ne  una  cum  polte  dimiflb,  aut  forma  precationis  non 
re£te  prolata  ,  religionem  violafle  videretur. 

Quod  quidem  fortitudinis  exemplum  ,  Seneca 
quoque  veneratur  in  Confol.  ad  Mare.  cap.  13.  nam 
Romano  Graecum  hominem  comparat  ;  cui  cum  in 
ipfo  lacrificio  ,  proprii  filii  mors  nunciaretur  ;  tibi¬ 
cinem  tantum  qui  in  facrificiis  adhibebatur  tacere 
juffit  ;  coronamque  capitis  fibi  detraxit  pro  more 
lu£tus ;  cattera  tamen  ad  facra  fpefrantia  rite  perfecit; 
quamobrem  laudis  plurimum  fibi  apud  fuos,  ac  ex¬ 
teros  hac  fortitudinis ,  atque  patientiae  nota  acquifi- 
vit :  cum  tamen  8c  merito  Seneca  plus  honoris  defe¬ 
rendum  exillimans  Romano  ,  quam  Graeco  homini, 
fic  dixerit :  Nec  nimis  admiretur  Gracia  illum  patrem  , 
cjm  ipfo  in  facnficio  nunciata  filii  morte  ,  tibicinem  tan¬ 
tum  tacere  jujfit  ,  Ci T  coronam  capiti  detraxit  ,  csttera 
rite  perfecit.  Pulvillus  hoc  fecit  Pontifex  ,  cui  poftem 
tenenti ,  &  Capitolium  dedicanti  :  mors  filii  nunciata  eft , 
quam  ille  exaudifie  difiimu/ans  ,  &  folemnia  pontificalis 
carminis  verba  concepit  ,  gemitu  non  interrumpente  pre¬ 
cationem  ,  etiam  ad  filii  fui  nomen  fove  propitiato,  haec 
Seneca  ,  qui  in  hujus  viri  laudes  erumpens  ,  fubdit: 
Dignus  me  hercule  memorabili  dedicatione  ,  dignus  am- 
phjjimo  facerdotio  ,  qui  colere  Deos  ,  nec  iratos  quidem 
defhtit.  Quae  fane  Romanorum  ,  atque  Graecorum 
fortitudo,  nihil  aliud  refpiciebat;  nifi  in  forma  ver¬ 
borum  cum  dedicabantur  templa  ,  aut  alia  ,  a  ratio¬ 
ne  religionis  non  aberrare  ,  aut  contra  religionem 
aliquid  committere. 

Quaenam  apud  Ifraelitas  in  dedicationibus  ,  atque 


EtiEOCHRISMATHN. 


+31 

confecrationibus,  verborum  forma  fervaretur;  facra 
nequaquam  aperuerunt  oracula  ;  praefertim  in  prima 
Tabernaculi  erettione.  In  templi  Hierofolymitani 
dedicatione  aliquid  habetur  ;  ex  quo  ,  ad  dedica¬ 
tionem  nonnulla  fubodorari  poliunt:  nimirum  fupre- 
mi  Numinis  invocatio  ;  faepe  enim  legimus  3.  Reg, 
cap.  8.  Salomonem  dicentem  ,  Domine  Deus  ,  in  il¬ 
la  oratione  dedicationis  Templi  ,  &  ibid.  nu.  13. 
offert  illi  Templum  ,  dicens:  Aedificans  adtficavi  do¬ 
mum  in  habitaculum  tuum  ,  firmtftimum  folium  tuum  m 
fempiternum.  Deinde  ut  illam  domum  acceptet  , 
j  Deum  precatur  ;  nec  non  etiam  ut  propitietur  popu- 
lo  fuo  ;  dimittatque  peccata  populi  ,  dicens  num. 
B  28.  Domine  Deus  meus  i  audi  hj/mnum ,  &  orationem , 
quam  fervus  tuus  orat  coram  te  hodie  ,  ut  fint  oculi  tui 
aperti  fuper  domum  hanc  noble  ac  die.  Multo  etiam 
plura,  longiffima  oratione  fubintulit  Salomon ,  quae 

1110  capitulo  videri  poterunt. 

Manus  adhibitas  in  facris  Ethnicorum,  omnes paf. 

fim  Scriptores  affirmant ,  qui  de  hac  re  fcripferunt  : 
Stuchius  in  fuo  de  Sacrificiis,  Jacobus  Gutherius  lib. 
3.  de  vet.  jur.  Roman.  Pontii'  lib*  3.  cap.  1 1.&  Ale- 
xan.  ab  Alex.  lib.  6.  cap.  14.  loquitur  :  Templi  vero 
confecratio  fiebat  s  ut  qui  templum  ,  ademve  dedicatu - 
rus  erat  ,  poftem  tenens  ,  accenfo  foculo  ,  &  advocato 
Numine  ,  cui  templum  ,  adesve  facrabantur  s  fe  ex  pro¬ 
phano  ufu  ,  &  humano  jure  ,  templum  ,  cellam ,  men - 
fas  ,  arulas  ,  quaque  eo  pertinent  eximere  \  eaque  con¬ 
ceptis  verbis  ipfi  numini  (  nominat  numen  )  divina ,  hu¬ 
manaque  omnia  confecrare  ,  dicar  eque  affirmet.  Poltem 
vero  tenebat  Sacerdos  in  facris  prophanae  religionis  , 
ut  numinis  nomine  fe  in  pofleffionem  illius  numinis 
locum  accipere  oltenderet;  funt  enim  manus  poffef- 
fionis  indices  :  fic  etiam  in  arae  dedicatione  ,  ara  ip- 
fa  manibus  prehendebatur.  Haec  fierentne  in  facris, 
incertum  eft  :  nam  offerentis  traditionem  oblatae  rei, 
&  Sacerdotis  acceptationem  neceflario  requifitam  in 
lacririciis  comperimus.  quamobrem  fortafie  has  inter- 
ceffiffe  putandum  eft  ;  cum  populus  Tabernaculum 
cum  utenlilibus  obtulit,  &  Moyfes  illa  omnia  accep- 
|  tavit.  Et  quamvis  manus  adhibitas  in  ufu  olei  ad 
confecrandum  Tabernaculum  fciamus  ;  nec  nobis 
conftet  qualiter  apud  Gentiles  confecrarentur  arae  , 
templa  ,  &  alia  ;  nunc  non  funt  ad  rem,  quia  dedi¬ 
catio  a  nobis  confideratur. 

Lex  tandem  ultimo  in  dedicationibus  confideran- 
da  erit,  nimirum  conditiones  ,  qute  decernebantur 
alicui  arae,  vel  templo,  five  cuicumque  alteri,  quod 
dedicaretur  ;  quae  in  noftro  lapide  fignificantur  illis 
verbis  :  LEGEM.  DIXIT.  IN.  EA.  VERBA. 
QVAE.  INFRA.  SCRIPTA.  SVNT.  verba  vero 
legis  inferipta  funt  illa.  OLLIS.  LEGIB.  OLLIS- 
QVE.  REGIONIBVS.  &  parum  infra.  SI.  QVIS. 
HIC.  HOSTIA.  SACRVM.  FAXIT.  QVOD. 
MAGMENTVM.  NEC.  PROTOLLAT.  IT- 
CIRCO.  TAMEN.  PROBE.  FACTVM  ESTO. 
CAETERAE.  LEGES.  HVIC.  ARAE.  EAE¬ 
DEM  SVNTO.  QVAE.  ARAE.  DIANAE. 
SVNT.  IN.  AVENTINO.  MONTE.  &  fic  ha¬ 
bentur  paflim  in  aliis  lapidibus.  Magmentum  vero  , 
Feftus  inquit ,  veteres  dixerunt ,  quoji  majus  augmen¬ 
tum  &  auxilium  ,  &  ex  auttione  numeri  ,  concurfu 
alienigenarum  magmentum  dicebatur,  quamobrem  arae 

1111  ad  ufum  alienigenarum  fore  conceditur  ;  quoties 
ineafacrum  facere  illi  vellent;  ea  tamen  conditione, 
ne  ultra  debitum  tempus  lacrum  protraherent.  Noftri 
vero  Tabernaculi  conditiones,  ex  legibus  habentur 
in  illis  verbis  ,  legitimum  ,  fempiternum  erit  in  genera¬ 
tionibus  veftris.  Quae  non  femel ,  fed  fiepiffime  in  de- 
feribendis  facris  ritibus  replicantur. 


D 


E 


CAP. 


43* 


MyROTHECIVM.  II.  435 


C  A  P.  X  X  X.  A 


Arcam  pro  Dei  Tabernaculo  erigendo  ,  aqua 
luftratam  fuifle  fubodoratur. 


Ad  locaNum.  51.  Hoc  eft praceptum  legis  ,  quod  man¬ 
davit  Dominus  Moyfi.  aurum  ,  &  argentum ,  &  as, 
&  ferrum,  &  plumbum,  &  ft  annum  ,  &  omne  quod 
potefi  tranfire  per  flammas  ,  igne  purgabitur,  quic- 
qutd  autem  ignem  non  poteft  fuftinere  ,  aqua  expia¬ 
tionis  fanttificabitur.  Levit.  1 1 .  Fontes  vero ,  &  ci- 
fierna :  &  omnis  aquarum  congregatio  munda  erit. 
ad  alia. 


YIdimus  aream  complanatam ,  in  qua  erigen¬ 
dum  Tabernaculum  ,  Dei  juffii  fuit;  quibus 
caeremoniis  eadem  purgaretur,  ut  facri  Taber¬ 
naculi  fieret  capax ,  confiderandum  fupereft.  veteres 
enim  folitos  luftrare  urbes  ,  agros  ,  ovilia  ,  &  alia 
hujufmodi  ,  nota  eft  do&rina  ex  Macrobio  ,  Virgi- 
lio  ,  &  aliis  ,  quam  tradit  etiam  Alex,  ab  Alex.  lib. 
f.  cap.  27.  gen.  dier.  In  confecratiombus  quoque 
hanc  methodum  fervatam  confiat  ex  veterum  mo¬ 
numentis.  prius  enim  aliquid  divino  cultui  mancipa¬ 
batur  ,  quod  fiebat  dedicatione  ,  ubi  res  in  alicujus 
fuiflet  jure  ;  mancipationem  fequebatur  luftratio  5 
luftrationi  accedebat  expiatio  ;  poftquam  res  aliqua 
expiata  fuiflet ,  confecrabatur.  Qyamobrem  ,  cum 
jam  defignatam  viderimus  aream ,  in  qua  facrum  Dei 
Tabernaculum  erigendum  fuit ,  luftratam  quoque  , 
atque  purgatam  ,  aliquibus  caeremoniis,  extra  omne 
dubium  fieri  debet.  Quod  enim  vile,  atque  propha¬ 
num  eft  ;  facrum  efle  nequit  ;  Plutarcho  tefte  in 
lib.  de  Stoicis  fibi  adverfantibus.  Et  merito  quidem, 
quia  prophana  dicuntur  ,  quae  in  alicujus  funt  ufu  ; 
at  res  Iaerae  ,  religiofae  ,  atque  fandae  ,  in  nullius 
debent  efle  bonis  ,  nec  in  alicujus  pofleflionem  ve¬ 
nire  i  ut  veteri  lege  fervatum  eft.  &  lapis  etiam  al¬ 
latus  ex  parte  probat  :  habetur  etiam  /.  in  tantum ,  §. 
facra  res  ,  f.  de  rerum  div.  ut  igitur  a  prophano  ufu  , 
ad  facrum  aliquid  tranfeat ,  facra:  caeremoniae  requi¬ 
rebantur.  Quamvis  vero  area  ,  feu  fpatium  illud , 
in  quo  Dei  Tabernaculum  in  deferto  erigebatur  ,  in 
nullius  bonis  exiftimari  debuerit ;  non  propterea  fa¬ 
crum  exiftimari,  aut  inter  res  facras  computari  licuit* 
quia  occupari  ab  aliquo  poterat ,  ficque  fieri  in  bo¬ 
nis  alicujus.  Res  autem  facrae  ,  ita  extra  omnium 
bona  fieri  debent;  ut  nec  ab  aliquo  occupari  poflint; 
fed  Diis,  more,  inftitutoque  civitatis  confecrata  efle; 
ut  dicit  Treba.  I.  facra.  ff.  eodem.  quamobrem  fpa¬ 
tium  in  deferto  ,  quod  occupantis  fieri  poterat ;  fa¬ 
crum  minime  reputari  debuit ;  aut  aptum  divini  Ta¬ 
bernaculi  eredioni ,  nifi  aliquo  ritu  ,  aut  inftituto 
facrum  ,  Sc  divini  quodammodo  juris  fieret. 

Vetus  quidem  prophana  religio  ,  extern®  potius, 
quam  internae  puritati  ftudere  videbatur;  quamobrem 
in  illius  magis ,  quam  in  hujus  cuftodiam  incumbe¬ 
bat  :  qua  de  caufa  idololatrae  frequentiflime  inter 
aquas  in  balneis  ,  mari ,  ac  fluminibus  luftrationum 
caufa  verfabantur:  quamobrem  non  tantum  perfonae, 
fed  etiam  loca,  civitates,  regiones,  provinciae , ani¬ 
malia  ,  agri  ,  praedia,  poflefliones,  exercitus  ,  vafa 
infenfibilia  ,  veftes ,  ledi ,  fedilia,  &  alia  omnia  im¬ 
munda  cenfebantur  ;  nifi  aqua  purificata,  mundata- 
que  fuiflent.  Praefertim  vero  in  his  Ifraelitae  Aude¬ 
bant  ,  cum  facra  faduri ,  vel  oblaturi  veteres  eflent. 
plura  funt  in  hanc  fententiam  in  facris  oraculis  tefti- 
monia,  maxime  in  lib.  Lev.  per  plura  capita,  ut  cap. 
11.  13.  14.  &  aliis  fubfequcntibus.  Purificabantur 
vero  legaliter  ab  immunditiis  quibufeumque  &  quo¬ 
modocumque  contradis ,  igne  vel  aqua  :  non  enim 
nunc  de  expiationibus  agimus,  nam  licet  expiare  ali¬ 
quid  ;  aliquando  fumatur  pro  purgare  in  univerfum  , 


C 


E 


tamen  proprie  expiatio  fanguine  fiebat  i  at  quia  nunc 
fanguine  non  foedamur  ,  de  illa  non  agimus ,  fed  de 
purgatione  tantum  ,  quae  igne  ,  vel  aqua  fiebat ,  Sc 
luftratio  dicebatur. 

Quamvis  autem  verbum  luftrare ,  pro  afpicere,  pro- 
fequi  ,  circumire  ,  aliisque  in  fignificationibus  fuma¬ 
tur  ;  de  quibus  Nonius  cap.4.  Calepinus,& Didio- 
narii  fuis  in  locis  agunt  :  nunc  a  nobis  luftrare  lu- 
mitur  tantum  in  ordine  ad  facra:  quatenus  aliquid  in 
ufu  facrorum  ,  a  prophanitatibus  ,  prophanoque  ufu 
feparabatur:  quod  Graece  proprie  dicebatur  r.dSxpm ?, 
&C  etiam  xotOcifo-ia  ,  hoc  eft ,  purificatio.  Cujus  qui¬ 
dem  duo  erant  praecipua  inllrumenta,  nimirum  ignis 
Sc  aqua.  Cur  haec  duo  in  luftrationibus  adhiberen¬ 
tur  ,  quaerit  Ovid.  in  celebrandis  Palilibus ,  quae  in 
Aprili  Romae  habebantur ,  undecimo  Kalendas  Maji: 
de  his  agit  lib.  4  Faft.  &  poftquam  multa  dixit  in 
ordine  ad  facra  facienda  ,  de  luftrationibus  agit :  & 
ad  haec  ignem  aquam  adhibet  ,  dicens  num* 
775- 

His  Dea  placanda  eft  :  hac  tu  converfus  ad  ortut 
Dic  ter  ,  &  in  vivo  prolue  rore  manus. 

Tum  licet,  appoftta  v eluti  cratere  camella , 

Lac  niveum  potes  ,  purpureamque  fapam. 

Moxque  per  ardentes  ftipuD  crepitantis  acervos , 
Trajicias  celeri  ftrenua  membra  pede. 

Expofttus  mos  eft.  moris  mihi  reflat  origo. 

Turba  facit  dubium  i  coeptaque  noftra  tenet. 

Omnia  purgat  edax  ignis ,  vitiumque  metallis 
Excoquit  :  idcirco  cum  duce  purgat  oves. 

An,  quia  cunelarum  contraria  feminarerum 
Sunt  duo  ,  difeordes  ignis  &  unda  Dei  i 

Junxerunt  elementa  Patres  .*  aptumque putarunt 
Ignibus ,  &  fparfa  tangere  corpus  aqua. 

An ,  quod  in  his  itita  caufa  eft  5  hac  perdidit  exui: 

His  nova  fiteonjux  :  hac  duo  magna  putant  ? 

Alias  etiam  longiores  rationes  Poeta  adducit, quae 
apud  illum  videri  poterunt,  quae  duo  purificationis 
inftrumenta  ,  idololatrae  a.  facris  ,  fua  ac¬ 

ceperunt.  nam  in  his  quae  facrorum  de  caufa  purifi¬ 
canda  erant ,  regula  traditur  generalis  cap.  31.  Nu- 
mer.  in  quo  Eleazar  Sacerdos  ,  milites  qui  contra 
Madianitas  pugnaverant ,  de  fe  purificandis  alloqui¬ 
tur  ,  hac  verborum  forma  :  Hoc  eft  praceptum  legis  , 
quod  mandavit  Dominus  Moyfi  ,  aurum ,  &  argentum „ 
&  as  ,  &  ferrum  ,  .&  plumbum  ,  &  ft  annum,  &  om¬ 
ne  quod  poteft  tranfire  per  flammas  ,  igne  purgabitur. 
juxta  quod  luftrationis  genus  ,  Vlyflem  etiam  apud 
Homerum  ,  poft  caedem  procorum  ;  domum  pro¬ 
priam  a  caedibus  fulphure  ,  &  igne  luftrafle  legimus 
libro  22.  in  fine  ,  his  verbis  : 

O Ise  3-ijov  Kotx.uv  cht(&  ,  oftre  $1  juoi  irZ(> 

<Sft qcf.  Sri{utsoi  peiydfov. 

Propter  fummas  quas  in  medendo  fulphur  habet 
vires  ;  appellatur  expulfor  malorum  a  Poeta  :  fic 
enim  interpretantur  carmina  ex  Homero  allata. 

Porta  fulphur  anus  ,  malorum  medelam  ,  porta 
etiam  mihi  ignem  , 

Ut  fumigem  domum. 

v  f  3l' . 

Sic  etiam  Amphitryo  apud  Theocrit.  in  Idyl.  24, 
domum  purgari  ftudet ,  infedtam  draconum  fangui¬ 
ne  &  c®de  ,  qui  Herculis  adhuc  pueri  necem  inten¬ 
taverant.  hoc  aqua  ,  atque  fulphure  confulentc 
Tirefia. 

. Kot&otfu  3  7rvp«(r«T£ 

ripwTOV.  'iTiiicb  3  dxiosi  peipeiypftfjGV  (w?  \iivop,i^on) 

QaJAw  cffoffctfvf  [xpeivov  dftXxjBli  vJug. 

Qua  autem  ratione  domus  emundanda  eflet ,  fi 
quando  immunda  cenferetur  in  facris  oraculis ,  dici- 
E  e  tur 


SACRROVM  ELjEOCHRISMATQN. 


43+ 

tur  cap-  T4.  Levitici  ,  8c  alibi  ,  cap.  19.  Numer. 
ubi  de  funere  agitur  ,  &  domo  mundanda. 

Quia  igitur  nobis  cum  facris  eft  flandum  ,  &  ne- 
quaquam  cum  piophanis  ,  redeamus  ad  noilia  ,  dc 
audiamus  facra  oracula  ,  quid  jubeant  de  mundan¬ 
dis  reliquis ,  qux  ignem  non  fullinent  ,  de  quibus 
fic  dicitur  ibi  Num.  31.  jQuicquid  autem  ignem  non 
potefi  fuftinere  ,  aq na  expiationis  fanbhficabitur.  Ut 
autem  quid  fibi  velit  facer  locus ,  in  aqua  expiatio¬ 
nis  intelligatur  ,  &  quid  hoc  nomine  in  illo  capitu¬ 
lo  veniat  ;  non  erit  nunc  praetereundum  ,  veteres 
Ifraelitas  triplicem  habuifle  aquam  ,  ad  aliquid  mun¬ 
dandum  ;  quarum  prior  aqua  communis  erat  ,  de 
qua  dicitur  Levit,  cap.  1 1.  num.  36-  in  quo  de  im¬ 
munditiis  eft  fermo  ;  Fontes  vero  &  cifterna  ,  &  om¬ 
nis  aquarum  congregatio  munda  er/f.*  quamobrem  com¬ 
muni  ablutione  aquarum  mundabatur  ,  quicquid  im¬ 
mundum  lege  cenferetur  ;  nifi  aliquid  adhuc  Deus, 
ultra  illam  adhiberi  jufliflet.  Hujus  aquae  ufus  erat 
in  ablutione  totius  humani  corporis ,  quoties  purga¬ 
tione  indigeret  ,  aut  alterius  integri  vafis  ,  feu  alte¬ 
rius  cujufcumque  rei ,  quas  mundari  debuiflet  ;  ab¬ 
lutione  qux  dicitur  VD1  rachats  hebraice  ;  qux  qui¬ 
dem  corpus  hominis ,  non  vero  veflimentum  refpi- 
cit. 

Alia  erat  aqua  ,  qux  expiationis  dicebatur ;  he¬ 
braice  nm  0’5  mei  mddah  ,  hoc  ell  ,  aqua  feparatio- 
nis  ,  qux  hoc  nomine  appellabatur  ;  quia  mulier  fe- 
parata  per  legalem  immunditiam  a  facris  ,  ad  eadem 
admittebatur  ,  ubi  aqua  ifta  emundata  fuiflet.  Mo¬ 
dus  conficiendi  hanc  aquam  traditur  Numer.  cap.  13. 
per  totum  cineribus  enim  vaccx  rufx  commixtis 
aqua  hxc  parabatur  ;  qux  luftrationis  &  expiatio¬ 
nis  appellatur  ;  ibidemque  hujus  aqux  ,  jure  facro- 
rum  ,  ufus  traditur,  qui  quidem  ufus  nequaquam  ad 
totius  corporis  ablutionem  extendebatur  ;  fed  fola 
ejufdem  afperfione  ,  res  communi  aqua  jam  lota  , 
fandtificabatur. 

Denique  erat  alia  aqua  communis  ;  qux  in  labro , 
five  mari  xneo  in  Templi  atrio  ,  vel  Tabernaculi 
aflervabatur  ,  medio  inter  altare  ,  ipfumque  Taber¬ 
naculum  ;  hxc  autem  non  erat  ad  munditiam  lega¬ 
lem  ,  ut  falfo  nonnulli  putarunt  ,  quia  immundi  ad 
eam  non  admittebantur  ;  fed  tantum  Sacerdotibus 
jam  mundis  ad  labrum  in  atrio  accedere  concedeba¬ 
tur  :  imo  fummus  Sacerdos  ,  jure  munditix  legalis 
adeo  coar&abatur ;  ut  neque  ad  patris  funus  accedere 
fibi  concederetur  :  &  nihilominus  quamvis  nullo  im- 
munditix  jure  teneretur  ,  hujus  aqux  ufu  adftringe- 
batur.  Erat  igitur  labri  xnei  aqua  ,  ad  manus  tan¬ 
tum  ,  &  pedes  abluendos  Sacerdotum  ,  quoties  ad 
Tabernaculum  teftimonii  ingrefluri  eflent  ;  de  qua 
fuo  loco  a  nobis  infra  agetur.  Duplex  vero  in  facris 
oraculis  afperfio  habetur; alia  dicitur  p-J  z.araq,  qux 
afperforio  aliquo  fiebat ;  quod  juxta  facrum  contex¬ 
tum  lana  coccinea  fadtum  erat ,  ad  formam  ,  ut  pu¬ 
to  j  afperforii  ethnicorum  ,  qux  erat  hxc  : 


A 


B 


Quamvis  materia  forte  difcreparet.  nam  hyflopo, 
&  ligno  cedrino  ,  atque  lana  coccinea  hoc  fiebat  •, 
itaque  afperforii  virga  ex  cedro  erat ;  fummitas  il¬ 
lius  ,  qux  aquis  immergebatur  ,  &  qua  purificanda 
afpergebantur  5  aliquando  hyflopo  tantum  ,  inter- 


D 


435 

dum  vero  hyflopo  ,  de  lana  coccinea  circumdabatur; 
ut  purificanda afpergerentur,  juxta ftatuta legis  Num. 
14.  19.  &  alibi  ;  cujus  afperforii  ex  cedro  ufus,  nul¬ 
lus  omnino  in  luftratione  arex  fuit,  tum  quod  non¬ 
dum  aqux  ad  id  inftitutx  forent  j  tum  etiam  quod 
folis  aquis  expiationis  ,  illud  afperforium  adhibere¬ 
tur.  Alia  afperfio  hujus  aqux  per  verbum  ni'7  ha- 
z.ah  exprimitur  ;  &  quamvis  nihil  hic  de  digito  ex¬ 
primatur,  nihilominus  digito  ,  aut  digitis  conclufis 
ad  palmam  ,  exclufilque  lolitam  fieri  arbitror  ,  ex 
aliis  facrorum  oraculorum  locis.  At  nunc  poftremx 
aqux  ufum  non  quxrimui  s  neque  alterius  ,  qux  fe- 
parationis  ,  feu  expiationis ,  dc  etiam  luftrationis  ali¬ 
quando  dicitur  ,  quia  nondum  inftitutx  ,  aut  paratx 
litx  fuerant }  cum  Tabernaculum  nondum  eredtum 
fuiflet.  Area  igitur  in  qua  erigendum  erat  Taber¬ 
naculum  ,  fi  quo  modo  luftranda  fuit  ;  communi 
tantum  aqua  fieri  id  concedebatur,  quamobrem  lu¬ 
ftrationis  aquam  cum  jam  teneamus  ,  videndum  re¬ 
manet  ;  an  fpatium  ,  five  area  hxc  ,  in  qua  facrum 
Tabernaculum  erigendum  fuit  ;  tam  in  prima  fui 
eredtione  ,  quam  quoties  caftra  movenda  erant ,  Sc 
Tabernaculum  alibi  erigendum  ;  aliquo  ritu  ,  feu 
exremonia  ,  communi  aqua  area  illa  luftraretur  : 
quemadmodum  ethnicos  confuevifle,  fcimus  ex  Ta¬ 
cito  lib.  20.  Annalium  ,  in  quo  de  area  qux  facra- 
batur  ,  ait  :  Undecimo  Kal.  ^ unii  ferena  luce  fpatium 
omne  ,  quod  Templo  dicabatur  evinblum  ,  vittis  ,  coro- 
nifque  ingrefi  milites  ,  quibus  faufia  omnia  felicibus  ra¬ 
mis  i  deinde  Virgin  es  Tefiales  cum  pueris ,  puelli fque  pa¬ 
trimis  ,  matrimifque  ,  aqua  rivis  ,  &  fontibus  ,  amni - 
bufque  haufia  perluere,  tum  Helvidius  Pnfcus  Prator 
praeunte  Plauto  Heliano  Pontifice  lufitata  bovis  ,  tau¬ 
ri  fque  area  &  fuper  cefpitem  redditis  extis  ,  'jovem ,  fii- 
nonem  ,  Minervam  ,  Prafidefque  Deos  imperii  precatus , 
uti  cepta  pro/perarent ,  fedefque  fuas  ,  pietate  hominum 
inftitutas  ,  divina  ope  attollerent. 

Sed  facra  repetamus  ,  &  Tabernaculi  aream  con¬ 
templemur.  Etenim  fi  fermo  fit  de  prima  Taberna¬ 
culi  eredtione  in  deferto  ,  de  qua  cap.  40.  Exodi 
agitur  ;  videbatur  dicendum  Tabernaculum  prius 
eredtum  ,  deinde  atrium  revindtum  ,  cortinis  ,  au- 
Ixis  ,  atque  tentoriis  :  tantumque  poft  facri  Taber¬ 
naculi  confecrationem  aream  aquis  luftratam  fuifle. 
Aliquis  vero  ea  ratione  ad  hxc  movebitur ;  quia  Sa¬ 
cerdotibus  tantum  ,  &  Levitis  Deo  facris  ,  poft  lu- 
ftrationem  ,  atque  confecrationem  facrorum  utenfi- 
lium  ,  illud  atrium  ingredi ,  atque  in  illo  fpatiover- 
fari  lege  a  Deo  lata  concedebatur  :  reliquis  vero  om¬ 
nino  illud  ingredi  interdicebatur.  Quamobrem  fi  atri¬ 
um  ,  feu  aream  facratam  fuifle  dixerimus ,  antequam 
Tabernaculum  a  Moyfe  erigeretur  ;  folus  ipfe  Ta¬ 
bernaculum  ,  tantamque  molem  erigere  cogeretur  , 
illud  idem  difponere,  Candelabrum  collocare,  Men- 
fam  ,  &  facram  Arcam  fuis  in  locis  ftatuere  ,  ac  de¬ 
nique  Altaria  ,  dc  vas  xneum  collocare  fibi  necefle 
fuiflet;  &  alia  denique  plura  facere,  qux  nec  a  Moy¬ 
fe  folo  ,  neque  ab  iplo  cum  aliis  pluribus  fieri  pote¬ 
rant  :  folum  enim  Altare,  quatuor  ad  minimum  ho¬ 
mines  ,  ad  fui  motionem  exquirebat  ,  cum  per  de- 
fertum  portaretur.  Quod  autem  folus  Moyfes  illa 
omnia  facere  cogeretur  ;  evidenti  argumento  conje- 
dtari  conflat  :  quia  neque  Levitis ,  neque  Aaronitis, 
aut  quibufvis  aliis  de  populo  ,  nondum  juris  divini 
fadtis  ,  eidem  fuppetias  ferre  ,  ratione  divini  inter- 
didti  licuiflet  :  nam  poft  eredtum  Tabernaculum  , 
ac  confecratum,  Sacerdotes  etiam  poftmodum  initia¬ 
tos  legimus  ;  dc  Levitas  demum  divino  obfequio 
mancipatos  facra  tradidere  oracula,  quamobrem  ne¬ 
que  his  ,  Moyfi  fuppetias  ferre  ,  luftratajam  area  li¬ 
cuiflet. 

Atrium  igitur,  fpatium  nimirum  illud,  quod  Ta¬ 
bernaculi  area  dicebatur ,  in  qua  Tabernaculum  eri- 


436 


MvROTHECIvM.  II. 


43  7 


gendum  erat  >  quaeque  cortinis ,  &  columnis  defi- 
gnabatur;  poft  ere£lionem  Tabernaculi  Deo  dicatum 
iuille,  Spiritum  lanctum  cap.  40.  Exo.  aperuifle  ar¬ 
bitrabar.  poftquam  enim  Tabernaculi  eredlionem  la¬ 
cer  enarraflet  textus  ;  atrii  quoque  conftitutionem 
lubintulit  ,  dicens  :  Erexit  &  atrium  per  gjrnm  Ta¬ 
bernaculi  ,  &  Altaris  ,  datio  m  introitu  ejus  tentorio. 
Hxc  facra  oracula,  de  prima  atrii  conftitutione.  Me¬ 
rito  igitur  fufpicaripoftevidebatur,nequaquamaream 
lullratam  ante  Tabernaculi  confecrationem  ,fed  prius 
fpatio  defignato  ,  &  in  eo  fpatio  ere£to  Tabernacu¬ 
lo  ,  deinde  cortinis  circumcirca  recindto  ,  tandem 
fuifle  luftratum.  His  tamen  argumentis  nemo  mo¬ 
veatur  ;  quia  diftindlio  mundorum  ab  immundis,  & 
luftrales  aqux  ,  llraelitis  etiam  ante  latam  legem  , 
ului  erant  :  quae  etiam  fandlificationes  dicebantur, 
nam  diflindtionem  animalium  mundorum  ab  immun¬ 
dis  legimus  ,  ex  quo  Noe  in  arca  animalia  ad  illo¬ 
rum  genera  fervanda  recepit ;  ex  quo  Jacob  fepa- 
ratim  ab  uxoribus  in  tabernaculo  vivebat  ,  quanto 
fludio  muliebres  immunditias  declinarent  viri  illi  , 
perfpicuum  eft.  Nam  Laban  Rachelis  tentorium 
lcrutari  non  efl  aufus,  quia  illa  fe  mentlruis  laborare 
purgationibus  finxit,  quamobrem  ftatim  ingreflus  il¬ 
lius  tabernaculum,  ne  contaminaretur  ,  idola  parum 
curavit.  &  cap.  ip.  Exodi  ,  cum  Dominus  exerci¬ 
tum  Ifraeliticum  vellet  alloqui  ,  dixit  ad  Moyfem  : 
Vade  ad  populum  ,  &  fanclifica  illos  hodie  ,  &  cras  , 
laventque  veflimenta  fua.  Efl  autem  fandtificare  ali¬ 
quid  ,  idem  quod’ abluere  ,  &  mundare  ,  ut  ad  res 
divinas  ,  atque  facras  paratum  foret,  itaque  quamvis 
luftrata  ,  &  purificata  area  ,  immundis  nequaquam 
licuiflet  in  eam  ingredi  ;  ut  Moyfem  irf  erigendo 
Tabernaculo  juvarent ;  minime  tamen  vetitum  erat, 
quo  minus  Aaron  ,  Sacerdotes  ,  Levitas ,  &  quot¬ 
quot  de  populo  ,  etiam  jam  luftrati  ,  &  jam  mundi, 
extitiflent ;  Moyfi  luppetias  ferrent. 

Nec  locus  ex  facris  litteris  in  contrarium  urget : 
nam  quamvis  dicatur  Exodi  40.  prius  eredlum  Ta¬ 
bernaculum  quam  atrium  ,  fermo  elt  de  ercdlione 
columnarum  ,  &  aulasorum  ,  quas  circumcirca  Ta¬ 
bernaculum  gyrabant :  quas  omnia  poft  Tabernaculi 
conftitutionem ,  eredta  fuifle  non  negamus;  fedcum 
Moyle  ,  eredtionis  Tabernaculi  caufa  ,  &  columna¬ 
rum  atrii, illud  idem  fpatium  ,  ingrelfos  fuifle,  quot¬ 
quot  mundi  erant  aflerimus.  nam  etiam  quando  alio 
commigrandum  accidiflet  ,  atque  alio  transferen¬ 
dum  7'abernaculum  fuiflet  ,  atque  etiam  deponen¬ 
dum  ,  Gerfonitx  atrium  erigebant  in  loco  quod  nu¬ 
becula  fignaflet  ,  &  in  fpatio  jam  luftrato  :  cum  ta¬ 
men  illo  ingredi  Tabernaculo  jam  eredto,  atque  con- 
fecrato,  folis  Sacerdotibus  concederetur,  de  quorum 
numero  Gerfonitse  non  erant,  igitur  adjutum  Moy- 
fen  ab  aliis  ,  qui  mundi  fuiflent  in  prima  eredtione 
Tabernaculi  ,  etiam  poft:  lullratam  aream  j  nullum 
prae  fe  fert  inconveniens. 


A 


D 


CAP.  XXXI. 


Aream  pro  Tabernaculo  erigendo  vere  luflra- 
tam  fuadetur. 

Ad  locum  1.  Paralip.  23.  Et  erunt  fiub  manu  filiorum 
Aaron  in  cultum  domus  Domini  ,  in  veftibuhs  ,  cf 
in  exhedris  ,  &  m  loco  purificationi ,  &  m  Santt na¬ 
no  ,  er  in  univerfis  operibus  mimfierii  1  empli  Domi¬ 
ni.  Illufbratur  locus  1.  Reg.  7.  Et  convenerunt  in 
Alajphath  ,  haufieruntque  aquam  ,  &  effuderunt  in 
confpettu  Domini ,  er  jejunaverunt  in  die  illa  ,  atque 
dixerunt  ibi ,  Peccavimus  Domino.  £v  ad  alia. 


A  Ream  vero  aqua  lullratam  fuifle,  argumen¬ 
tis  ex  iacris  petitis  litteris ,  &  his  latis  proba¬ 
bilibus  fuaderi  ollendimus.  Argumentum 
quod  ultimo  loco  attulimus  ,  ad  corroborandam  area: 
lu Arationem  extendatur,  nam  pollenoribus  feculis  , 
Tabernaculo  jam  coniecrato,  una  cum  Sacerdotibus, 
&Le vitis,  quoties  exercitui.  Ilraelitico  aliquo  com- 
migrandum  fuit ,  Sc  rabernaculum  una  cum  exer¬ 
citu  ,  alio  transferendum  contigiflet  j  Tabernaculi 
&  atrii  cura  Levitis ,  qui  erant  de  'profapia  Gerfon  , 
Merari  demandata  fuit  :  ut  habetur  cap.  14.  Nu- 
mer.  cum  vero  hi  ad  eum  locum ,  ubi  figendum  fuifi- 
fet  Tabernaculum  ,  perveniflent ;  prius  aream  ibi 
eligere  cogebantur,  ubi  Deus  fux  refidentix  locum, 
columna  nubis  defignaflet ;  deinde  columnis  eredlis, 
cum  jam  atrium  illi  delignaflent  ,  &  cortinis  cinxif- 
lent  ,  lacrum  Tabernaculum  erigere  tenebantur ; 
poftmodum  autem  altare  ,  vas  xneum  ,  &  reliqua 
Sandtuarii  utenfilia  ,  intra  7  abernaculum  per  manus 
Sacerdotum  collocabantur.  Hac  ratione  Ifraelitarum 
cailra  metata  fuifle,  probari  puto  cx  cap.  10. Numer. 
ubi  fi  quando  movenda  fuiflent  caftra  ;  prxcedebat 
tribus  Judx  ,  deinde  lflafchar  ,  poftremo  Zabulon  ; 
has  tres  tribus  Gerfonitx  ,  &  Meraritx  fequebantur; 
qui  columnas ,  atque  cortinas  tam  atrii ,  quam  Ta¬ 
bernaculi  deferebant :  alixtres  tribus  hos  fequeban¬ 
tur  ,  nimirum  Ruben  ,  Simeon.,  &  Gad  :  tandem 
Cahathitx  ,  qui  Sanftuarium,  &  utenfilia  illius  de¬ 
ferebant  ,  has  eafdem  tribus  fequebantur.  Quam¬ 
obrem  totuis  Tabernaculi  fabncif,  utenfilia  ,  aulxa, 
velamina  ,  aha  quxeumque  ad  Imperatoris  tento¬ 
rium  pertinebant ,  in  medio  militarium  copiarum  , 
juxta  regulas  militares  portabantur  :  ita  ut'  a  fronte 
tribus  TribubusutenAlium  pars  prx verteretur;  tribus 
aliis  prxcedentia  fubfequerentur  impedimenta  ,  Sc 
lubfequentia  prxcederent ;  Sc  tandem  currus  impe¬ 
dimentorum,  &  columnarum  Tabernaculi  .  fex  po- 
ftrernx  tribus  fubfequebantur  :  ea  ratione,  ut  impe¬ 
dimenta  omnia  ,  in  medio  totius  exercitus  colloca¬ 
rentur.  &  hoc  cx  prxfcripto  rationis  militaris ,  de 
qua  fic  habet  Veget,  lib  3.  de  re  milir.  cap.  6.  Im¬ 
pedimenta  ,  fiagmarii  ,  calones  ,  vehiculaque  in  medio 
collocentur  j  ita  ut  expedita  pars  equitum  ,  &  peditum 
fubfequatur.  &  ftatim  ,  A  lateribus  quoque  pari  arma¬ 
torum  manu  impedimenta  claudenda  fiunt,  vel  de  his  lo¬ 
quendum  erit  ,  juxta  AElianum  de  inftruenda  acie  : 
qui  circa  finem  lic  loquitur.  Impedimenta  haberi  in 
primis  necejfianum  efi ,  cf  ducem  iis  conflituere  probum 
i convenit  ,  modis  quibus  poffiunt  duci  impedimenta  , 
aut  enim  pracedent  copias  omnes  ,  aut  fiequentur ,  aut  in 
alterutro  latere  confiituentur  ,  aut  in  medio  copiarum 
claudentur. 

Nec  inobfervatum  remaneat  in  hoc  itinere  con¬ 
templando  ,  populum  Ifraeliticum  ,  nequaquam  iter 
fecifle  more  alicujus  ,  vel  aliquorum  privatorum  ho¬ 
minum  ,  ut  aliquis  forte  exiftimans  decipi  poflet;  ad 
inftar  enim  exercitus  fexcentorum  millium  armato¬ 
rum  ,  prxter  mulieres  ,  parvulos  ,  &:  lenes  ,  caftra 
mota  conflat ;  Deumque  Ifraelitici  exercitus  Impe¬ 
ratorem  ,  more  militarium  copiarum,  milites  ac  re¬ 
liqui  fequebantur.  Quamobrem  non  omnes  fimul  , 
ac  uno  ,  eodemque  die  ,  ac  tempore  moveri  pote¬ 
rant  ;  fed  turmatim  ,  juxta  militares  regulas  ,  Du¬ 
cibus  ,  atque  vexillis  monentibus  movebantur:  quod 
non  femel  facra  admonent  oracula  ;  prxfertim  in  li¬ 
bris  Numerorum  ,  &  Deuteronomii.  Quamobrem 
multoties  contingere  potuit  ,  ut  ubi  ad  locum  ,  in 
quo  caftra  metari  anteriores  debebant  ,  pervenif- 
fient;  de  loco  vero  priori  ,  necdum  reliqui  movif- 
fent. 

Confiderandum  jam  remanet  ,  ad  vim  argumenti 
retinendam  ;  cur  facer  textus  Meraritas  &  Gerfoni- 
tas ,  qui  cortinas  atrii  una  cum  columnis ,  five  tabu- 
£  e  i  lis, 


438 


SACRORVM  El^EO  CHRI  SMATfiN 


B 


lis  ,  tam  atrii ,  quam  Tabernaculi  deferebant ;  prae-  A 
mitti  voluerit  Cahathitis  ,  qui  tribus  Ruben  ,  Si- 
meon  ,  &  Gad  fequebantur  :  nam  in  his  quoque  tri¬ 
bubus  *,  quae  interponebantur  inter  anteriores  ,  po- 
fteriorefque  Levitas ,  armatorum,  exercitum  centum 
quinquaginta  ,  unum  millia  ,  ac  quadringenti  nu¬ 
merabantur  :  ut  ex  cap.  i.  Numer.  liquido  conftat: 
qui  numerus  mulieres ,  la&entes  ,  parvulos  ,  ac  fe¬ 
ries  non  compledtebatur  ,  quod  nequaquam  in  facris 
litteris  armatorum  nomine  veniant.  Cujus  prasmif- 
lionis ,  ac  ordinis  in  itinere  ratio  videtur  ,  locus  Ta¬ 
bernaculo  eligendus  a  Gerfonitis ,  areaque  paranda  , 
atque  luftranda  ,  &  cortinis  denique  eadem  cin¬ 
genda)  pnufquam  facrum  Tabernaculum  ,  &  reli¬ 
qua  fandtiora  utenfiha  a  Cahathitis  delata  ,  fuis  lo¬ 
cis  per  manus  Sacerdotum  inferrentur  ,  atque  Dei 
juffu  difpofita  collocarentur.  Nam  alias  Tabernacu¬ 
lum  iterum  confecrare  oportuiffiet,  loco  non  mundo 
jam  coinquinatum ;  quod  tamen  fadbum  nullibi  facra 
dicunt  oracula.  Igitur  affirmare  oportet  aream  lu- 
ftratam  poft  defignationem  ,  prius  quam  in  illa  Ta¬ 
bernaculum  erigeretur  ,  &  fandiora  utenfilia  fuis  in 
fedibus  ftatuerentur. 

Quibus  autem  caeremoniis  ,  quoque  ritu  area  illa , 
five  fpatium  totius  atrii  lullraretur  ,  in  quo  Taber¬ 
naculum  erigendum  erat  i  ex  facris  Scripturis  vide¬ 
tur  omnino  ignotum  ;  quod  nullibi  hujus  dedicatio¬ 
nis  ,  five  praeparationis  facra  Scriptura  vel  meminiffie 
appareat.  Confueviffie  autem  veteres  Ethnicos,  quae¬ 
cumque  a  prophano  ufu  ad  facrum  transferebantur  , 
aqua  lultrare  atque  purgare  ,  jam  mqnftravimus.  Il¬ 
lam  quoque  aquam  lullralem  habuifle  Ifraelitas ,  loca 
plurima  -facrorum  oraculorum  manifeftant :  &  qui¬ 
dem  aqua  communi  aream  confueviffie  Ifraelitas  ab¬ 
luere  ,  perneceffiarium  videtur ;  faltem  ut  folum ,  in 
quo  Dei  Tabernaculum  erigendum  fuiffet,  compla¬ 
naretur. 

Sed  loca  facra  minime  defunt,ex  quibus  clarius  adhuc, 
quam  ex  conjeduris  allatis,  non  folum  aqua  commu¬ 
ni  complanatum  folum  ,  fed  luftrali  etiam  fandifica- 
tum  ,  fubodorari  poffit.  Nam  quando  templum  jam 
fabricandum  erat, Levitas  conftituiffe  David ad  mun¬ 
dandum  atria  Templi  dicitur  i.  Paralip.  cap.  2,3. 
num.  28.  in  quo  dicitur  de  Levitis  :  Et  erunt  fub  ma¬ 
nu  filiorum  Aaron  in  cultum  domus  Domini  ,  in  vefii- 
bults  ,  &  in  exhedris  ,  &  in  loco  purificationis  ,  dr  in 
Sanlluano  ,  &  in  univerfis  operibus  ejus.  Ubi  vero 
dicitur  in  noftro  exemplari  ,  in  loco  purificationis  , 
hebraice  dicitur  vegnal  tohorah  ,  hoc  eft  , 

&  fuper  munditiam ,  five  puritatem.  Itaque  onus  Le- 
vitarum  erat  verrere  ,  Sc  mundare  ,  five  luftrare  ,  fi 
quando  opus  fuiffet  ,  totum  facrum  templum,  quod 
Salomone  Rege  fabricandum  erat.  Graece  hoc  ibidem 
dicitur  per  refpedum  ad  munditiam  legalem  ,  ^  cRn 
■>  x itaque  quamvis  dicatur  onus  Levita- 
rum  ,  juxta  communem  expolitionem  fuiffie  ,  qui¬ 
nam  mundi ,  vel  non  mundi  effient  ,  recenfere  ;  ex 
his  qui  ad  facrificia  nimirum  veniebant.  Poffiet  etiam 
locus  interpretari  ,  quod  Levitis  incumberet,  luftra¬ 
re  Templum  ,  ac  Templi  atria  ,  &  reliqua  loca ,  ut 
non  oblcure  ex  hoc  loco  luftrationum  ufus  offende¬ 
retur. 

Apertius  vero  cap.  29.  lib.  2.  Paralip.  fubEzechia 
Rege  Judaeae  luftrationem  hanc  areae  indigitari  con¬ 
ftat.  Prophanato  namque  Templo  fub  Achaz  ,  de 
inundando  illo  Ezechia  jam  Rege  agebatur,  de  quo 
dicitur  :  Congregaverunt  que  fratres  fuos  ,  fiipple  Le¬ 
vitas  ,  &  fancl  ficati  funt  ,  &  ingreffi  funt  juxta  man¬ 
datum  regis  &  imperium  Domini  ,  ut  expiarent  domum 
Dei.  Sacerdotes  quoque  ingreffi  Templum  Domini  ut 
fanEhfic  arent  illud  ,  extulerunt  omnem  immunditiam  , 
quam  intro  reper erant  in  vcfhbulo  domus  Domini ,  quam 
tulerunt  Levit  a ,  Cr  afportaverunt  ad  Torrentem  Cedroif 


D 


439 

foras.  6c  quia  verbum  fanttificare  ,  ut  ex  multis  locis 
facrorum  oraculorum  conftat  ,  fignificat  idem  quod 
purificare  ,  five  per  aquam  ,  five  per  fanguinem  , 
quod  expiare  dicitur  ;  five  per  oleum  ,  quod  per 
verbum  confecrare  ,  folet  declarari  ,  &  apud  Le¬ 
vitas  non  effiet  ufus  ,  neque  fanguinis  ,  neque 
olei  ,  neque  expiatio  per  facrificia  ,  tunc  lo¬ 
cum  haberet;  quia  Altare,  Templumque  propha- 
nata  fuerant.  Perfpicuum  eft  igitur  Levitas  domum 
Domini  fandtificaffie  ,  non  alia  ratione  ,  quam  ablu¬ 
tione. 

Explicatur  vero  clariffime  ,  quid  Levitas  fandtifi- 
caverint,  attendentes  quod  ubi  nos  legimus  illos  fan- 
dtificafle  veftibulum  Hebraice  dicitur  lachatfary 
eft  autem  chatfer  ,  atrium.  &  ideo  Sacerdotes, 
eduxifle  immunditias  ,  quas  intra  domum  fandtam 
repererant  in  atrio  ,  ibi  feribitur.  itaque  quamvis  ad 
Sacerdotes  tantum  pertineret  ingredi  domum  Domi¬ 
ni  ,  fandtioraque  loca  penetrare  ;  cum  illa  fanguine 
expiare  ,  &  oleo  atque  vidtimis  non  poffient  5  quod 
Altaria  prophanata  effient :  verrendo  igitur  ,  ac  ab¬ 
luendo  domum  Domini  ,  eamdem  fandtificaffie  di¬ 
cendum  erit.  Simili  etiam  ablutione  ,  a  Levitis  fan- 
dtificata  atria  Templi,  certiflimum  effe  debet.  Hasc 
enim  ibi  fignificantur  vocabulo  domus  Dei :  cum  ta¬ 
men  altera  pars  hechal  dicatur  quae  fandtior  erat. 
Itaque  luftrationem  areae  neceffiarib  ex  locoifto,con- 
fecrationem  tam  Templi,  quam  Altaris,  8c  omnium 
utenfilium  ,  quae  ad  Dei  cultum  pertinebant  y  pras- 
ceffifle  certum  videtur.  In  hac  luftratione  areas  , 
five  fpatii  in  quo  plantandum  Dei  Tabernaculum  erat, 
impegiffe  puto  Rabbinos  ,  &  Nicolaum  de  Lira  : 
eam  enim  non  agnofeentes  dixere  ,  ultimis  feptem 
diebus  prioris  anni ,  Dei  Tabernaculum  fuiffie  con- 
fecratum.  Quia  vero  primo  die,  primi  menfis,  anni 
fecundi  mandabatur  a  Deo  ,  Exo.  40.  erigendum 
fore  Tabernaculum  ,  atque  aliter  cogitare  de  Taber¬ 
naculi  confecratione ,  ex  verbis  facri  codicis  compel¬ 
lebantur  prtedidti  audtores ;  quodam  lethargo  fopiti, 
ut  vim  facri  textus  effugerent  ,  fomniarunt  nullum 
praecedentium  feptem  dierum  ,  appellari  diem  ere- 
dtionis  :  quod  Tabernaculum  illud  ,  mane  erigere¬ 
tur  ,  &  vefperi  deponeretur. 

Attendat  ledtor  ,  quid  mendaciffimi  homines  com- 
minifeantur.  etenim  quorum  nam  opera  Dei  Taber¬ 
naculum  mane  erigendum  ,  vefpereque  deponendum 
fuit?  num  a  folo  Moyfe  ?  Negent  neceffie  eft.  Uni 
etenim  homini  erigendi ,  deponendique  machinam 
Tabernaculi  ,  &  molem  vaftiffimam  nequaquam  vi¬ 
res  fufficiunt  ,  ad  quam  vigjnti  duo  hominum  mil¬ 
lia  ex  Dei  prasferipto  deftinata  fuerant.  Neceffiarib 
igitur  in  illa  Tabernaculi  eredtione  ,  Moyfes  alio¬ 
rum  ope  cum  indigeret  ;  inquirendum  remanet  ab 
his ,  quibufnam  Moyfes  juvari  potuerit  :  non  enim 
Levitis  nondum  facratis,  neque  Sacerdotibus  id  con¬ 
cedebatur  }  Tabernaculo  a  prima  ufque  die  facra 
undtione  jam  fandtificato  ;  quamobrem  ab  homini¬ 
bus  non  facris  ,  aut  fandtificatis  ,  Moyfes  juvari 
minime  poterat  Domino  dicente  :  Qui  tetigerit  illud 
fanElificabitur.  Hasc  vero  abfurda  facile  vitantur;  ne¬ 
gando  per  feptem  poftremos  dies  prioris  anni 
Tabernaculum  fuiffie  confecratum  ,  rationibus  jam 
allatis  :  fed  poftremis  diebus  Tabernaculum  ,  cum 
area  fuiffie  aqua  luftrali  mundatum  ,  ut  poftmodum 
expiationis  ,  atque  confecrationis  capacia  fierent. 
Quamobrem  ab  hoc  ritu  Ifraelitas  acceperunt ,  ut 
poftmodum  fub  Ezechia  Rege  in  reftauratione  reli¬ 
gionis  ,  antequam  Templum  ,  &  Altare  reconfecra- 
rentur ;  illa  eadem  per  feptem  dies  ,  aqua  luftrarint, 
uti  oftendimus. 

Adeo  ftudiofos  Ifraelitas  hujus  luftrationis  fuiffie 
videtur  :  ut  quamvis  nos  lateat  ,  quibus  caeremo¬ 
niis  id  ab  ipfis  fieret 3  in  hac  tamen  luftratione  fep- 

tern 


440  MyROTHECIVM.  II.  441 


rem  dies  confumpfiffe  cap.  9.  lib.  z.  Paralip.  fcri- 
bitur.  nam  prima  die  menfis  coeperunt  Sacerdotes 
domum  Dei  abluere  ,  &  die  odavo  ejufdem  menfis 
lacri  Templi  confecrationem  exorfos  ,  facra  dicunt 
oracula  ,  vel  nona  ejufdem  menfis  :  itaque  feptem 
ad  minimum  dies  in  Templi,  &  Sanduarii  luftra- 
tione  confumpti  fuerunt,  quia  vero  feptem  diebus  , 
quamcumque  confecrationem  ablolvi  ,  non  femel  fa¬ 
cra  teftantur  oracula  :  propterea  dicerem  ,  de  prima 
die  menfis , paratis  his,  quae  ad  loci  emundationem  , 
atque  luftrationem  requirebantur  ,  dici  in  textu  , 
Coeperunt  autem  prima  die  menjis  primi  mundare,  ita¬ 
que  proprie  fecunda  menfis  luftratio  illius  fuerit  pro- 
fecuta  ,  &  per  feptem  dies  impleta  ,  atque  ita  odava 
fuerit  prima  reconfecrationis  ejufdem  Templi ,  & 
Altaris  ,  atque  facrorum  utenfilium  j  quamobrem 
dicitur  :  Et  ' in  die  oli  avo  ejufdem  menjis  ingrejfi  funt 
porticum  Templi  Domini  ,  expiaverunt  que  Templum 
diebus  otio. 

Ex  aqua  hac  luftrali  perdifficilis  ille  locus  1.  Reg. 
cap.  7.  aperitur  ,  in  quo  Samuel  ut  reconciliaret  po¬ 
pulum  cum  Deo  Opt.  Max.  novo  percudo  foedere  ,. 
populum  Deo  iterum  copulafle  fcribitur  hacque  de 
caufa  congregafie  populum  in  Mafphath  ,  quia  locus 
orationis  erat  in  ACafphath  i  dicit  textus ,  nec  videtur 
alia  de  caufa  Mafphath  locum  dici  orationis  ,  nifi  ob 
facri  Tabernaculi  prasfentiam.  Sed  mittam  nunc  dif- 
putare  cum  Abulenfi  ,  utrum  Tabernaculum  foede¬ 
ris  ,  una  cum  Arca  ,  &  reliquis  utenfilibus  facris  , 
fteterit  aliquando  inMasphath  ,  vel  non  fteterit  ;  li¬ 
cet  enim  hoc  ipfe  neget  ,  ego  affirmandum  exifti- 
marem.  nam  cap.  10.  ejufdem  libri  populus  inMas- 

Iphath  congregatus  refertur  ,  ad  eligendum  Saiil  in 
Regem ;  ibique  juribus  regis  publicatis  fubinfertur : 
Et  fcripfit  in  libro  ,  &  repofuit  coram  Domino.  Repo¬ 
nere  vero, ex  facris  oraculis,  aliquid  coram  Domino, 
nihil  aliud  fignificat,  mfi  reponere  aliquid  in  Taber¬ 
naculo  Domini  i  fic  enim  communiter  locus  ille  ab 
audoribus  interpretatur.  Quamobrem  inepte  inde  ar¬ 
gumentari  liceret  in  Mafphath  facrum  Dei  Taberna¬ 
culum  aliquando  non  extitifle.  Haec  dida  fint  obi¬ 
ter  ,  &  ad  ea  revertamur  ,  quas  noftra  funt.  certum 
eft  enim  Mafphath  fuifie  locum  orationis  ,  ibique 
Samuelem  erexifle  altare  ,  atque  holocauftum  obtu- 
lific.  haec  enim  praedido  in  loco  cap.  7.  fcribuntur. 
Quapropter ,  five  erigendi  Tabernaculi  caufa  in  Maf¬ 
phath  ,  five  altaris  tantum  de  caufa  ,  ad  offerendum 
facrificia,  neceflario  affirmare  cogimur ,  fpatium  ali¬ 
quod  ,  five  aream  ibidem  a  Samuele  defignatam  fuif- 
fe  ,  fuis  finibus  terminatam  ,  in  qua  facra  fierent,  & 
altare  erigeretur  ,  facrificiorum  de  caufa  ;  ne  pro¬ 
phani  ,  &  non  facri  turmatim  ,  coacervatimque  ad 
altare  accedentes  ,  impedimento  facrorum  miniftris 
fierent :  quam  aream  luftratam  fuifie ,  ac  Deo  dica¬ 
tam  ,  textum  ipfum  fignificafle  videtur  ,  reconditis 
illis  verbis  :  Et  convenerunt  in  Mafphath ,  hauferunt- 
que  aquam  ,  &  effuderunt  in  confpeclu  Domini  ,  &  je- 
junaverunt  in  die  illa ,  atque  dixerunt ,  peccavimus  Do- 


A 


B 


C 


E 


mino. 

Is  eft  locus  adeo  perdifficilis ,  ut  in  ejus  declara¬ 
tione  plurimum  torqueantur  audores  ;  nihilque  cer¬ 
tum  aufint  affirmare,  torquentur  autem  ,  quod  vide- 
I  re  nequeant ,  quam  ob  caufam ,  aqua  illa  haufta  fuif- 
fe  dicatur.  Nicolaus  de  Lyra  Rabbi  Salomoni  fub- 
I  fcribit ;  qui  aquam  illam  hauftam ,  effulamque  fuifie 
affirmabat,  in  fignum  humiliationis  :  quafi lfraelitae 
J  illa  aqua  fignificare  vellent  ,  quod  quemadmodum 
aqua  effufa  ad  nihilum  valet  ultra  ,  nifi  omnium  pe¬ 
dibus  calcari ;  ita  ad  nihilum  ob  peccata  fe  redados 
confiterentur  :  ac  fi  dicerent  ,  nos  in  cofpedu  tuo 
nihil  fumus  ,  &  ad  nihilum  valemus  ,«  atque,  legis 
tranfgreflione  in  nihilum  fumus  redadi  ,  ut  verbis 
ipforum  loquar.  Rabbi  jonathan  filius  Oziel ,  lo¬ 


F 


cum  non  de  naturali  aqua  ,  fed  metaphorice  intelli- 
git  j  docetque  hos  Ifraelitas ,  lacrymas  ex  contritione 
cordis  effudifle ;  atque  nomine  aquae ,  nil  aliud  quam 
lacrymas  intelligendas  voluit.  Alii  ,  quos  refert  Ni¬ 
colaus  de  Lyra  in  praedido  loco  cap.  7.  lib.  1.  Reg. 
dixerunt  ,  in  illa  aqua  ,  maledida  congefia  fuifie  , 
adverfus  Idololatras  ;  Samuelem  vero  illarum  aqua¬ 
rum  potu  ,  experimento  probafle  ,  quifnam  illorum 
Gentilitatis  adhuc  teneretur  erroribus ;  idolaque  co¬ 
leret  ;  aut  vere  ab  illis  jam  recefliflet  :  affirmant 
enim  ,  quod  qui  Deum  verum  recognoviflent  ,  6c 
ad  illius  cultum  vere  fe  convertiflent  ;  libere  nullo¬ 
que  impedimento  ,  aquam  a  Samuele  porredam  bi¬ 
berent  ;  qui  vero  adhuc  Gentilitatis  tenerentur  er¬ 
roribus  ,  aquam  illam  deglutire  non  potuifle :  quin- 
imb  ita  labiis  bibentium  illam  aquam  adhaefifle,  ut 
ab  invicem  feparari  nec  labia  poflent  :  quare  labio¬ 
rum  conglutinatione  a  Samuele  cogniti,  lllico  inter¬ 
ficiebantur.  ficut  Moyfem  fecifle  legimus  in  deferto 
cum  illis  ,  qui  vitulum  aureum  adoraverant.  Abu- 
lenfis  vero  ille  toto  orbe  celeberrimus ,  q.  28.  in  cap. 
7.  lib.  1.  Reg.  hac  difficultate  prefius,&  oppreflus,, 
dicit ,  aquam  ibi  hauftam  ,  Deo  in  iacrificium  obla¬ 
tam  :  hacque  de  caufa  dici ,  hauftam  fuifie  ,  &  effu- 
fam  coram  Domino.  Probat  vero  intentum  quibul- 
dam  adeo  frivolis  conjeduris  ,  ut  pudeat  virum  do- 
dum  his  adhaffifle  nugis.  Etenim  quam  nugatoria 
fint  haec  ,  quamque  ridicula  omnia  quae  a  RabbiniS, 
fine  fundamento  excogitata  funt  ;  Se  quae  ab  his  au- 
doribus  dicuntur  ,  nemo  eft  adeo  imperitus  ,  qui 
hoc  aperte  non  videat,  nam  inter  jam  allatas  expoli¬ 
tiones  ,  fi  alicui  illarum  fides  praeltanda  fuiflet ;  po- 
tiflimum  ei  ,  quae  tradidit  nomine  aquarum  ,  lacry¬ 
mas  intelligi  debere  :  nam  faltem  in  fenfu  mora¬ 
li  locum  habet  ,  Se  fatis  pia  ,  ac  religioia  appa¬ 
ret. 

Verum  ad  morales  interpretationes ,  myfticofque 
facrx  Scripturae  fenilis,  me  judice  recurrendum  non 
eft  ,  dum  veram  facri  textus  intelligentiam  quteri- 
mus.  Quamobrem  locum  allatum  minime  de  lacry- 
mis  ,  fed  de  aqua  naturali  interpretamur  j  atque  pro¬ 
pterea  aquam  hauftam  dicimus  j  non  quidem  liba¬ 
tionis  ,  humiliationis ,  aut  emundationis  fignifican- 
dae  caufa  i  fed  ut  area,  feu  fpatium  facrorum  de  cau¬ 
fa  deftinatum  ,  luftraretur.  Ereduri  enim  filii  Ilfa- 
el  Tabernaculum  in  Mafphath  ,  aream  deftinare  , 
complanareque  cogebantur,  totumque  illud  fpatium, 
in  quo  Tabernaculum  ,  five  Altare  erigendum  fue¬ 
rat  ,  ubi  etiam  oblatum  a  Samuele  holocauftum  le¬ 
gimus  ,  aquis  etiam  luftrare  tenebantur  ;  prout  mo¬ 
ris  erat ,  ne  turmatim  ad  Altare  populi  accederent. 
Propterea  die  illo  ,  in  quo  aream  aquis  luftrarunt 
Levitas  ,  reliqui  corpus  etiam  jejunio  afflixerunt ; 
quemadmodum  in  Tabernaculi  eredione  ,  mulieres 
aliquas  in  lib.  Exo.  jejunaffe  legimus,  aquas  igitur 
luftrali  5  .cujus  ufus  apud  Ifraelitas  cap.  31.  Num. 
aperte  habetur  ,  jejunium  adhibebant  ,  quia  etiam 
jejunio  Gentiles  luftrabantur  ,  qui  facra  faduri  fuil- 
fent  ,  audore  Stuch.  in  libro  de  facrificiis  Genti" 
lium. 

Praeterea  qui  Deo  mancipandi  fuiflent;  aqua  prius 
luftrabantur  :  ut  de  Levitis  in  eorum  oblatione,  ac 
fandificatione  conftat  ;  deque  aliis  omnibus  ,  quo¬ 
ties  Deo  reconciliandi  fuiflent; quamobrem  facrificia 
adire  ,  hoftias  offerre  ,  Ifraelitis  vetitum  erat  j  nifi 
aquis  prius  fe  purificaflent.  id  enim  cum  primis  legi¬ 
bus  fuis  caverat  Deus,  quamobrem  Ezechiel  cap. 
36.  agens  de  purificatione  hominum  futura  per  gra¬ 
tiam  Chrifti  ,  ad  ritum  veteris  luftrationis  relpiciens 
ex  perfona  Dei  dicit :  Effundam  fuper  vos  aquam  mun¬ 
dam  ,  &  mundabimini  ab  omnibus  inquinamentis  ve- 
j flris.  de  aqua  igitur  luftrali ,  propheta:  didum  intel- 
j  figendum  cum  fit  ;  ea  quoque  quae  cap.  7.  primi 
E  c  1  Re- 


442 

Regum  fcribuntur 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN 

&  effufa  in  A 


443 


uiii  _  #  de  haufta  aqua 

confpedtu  Domini  ;  ad  lultrandum  una  cum  populo 
aream  ,  &  fpatium  illud  cortinis  revin&um  ,  ut  fa- 
cri  Tabernaculi  ,  Altarifque  fieret  capax  ,  numi¬ 
nis  in  populum  propitiandi  caufa  ,  intelligenda 


erunt. 


Nec  praetermittendum  duxi  ,  locum  Jofephi  de 
hac  re  lib.  6.  Antiq.  cap.  2.  dicentis  :  <rw»y\  <f’  dv- 

t»?  o  XcitJ.xrlh@-‘  eU  riva  TTqh.iv  Asyopfiojv  [xoccQfinv .  %&- 

T07T%V0UtV0V  TXTO  «TljpwW  Tty  ifi&IUV  yKurrOCV.  CV- 

TtS&sv  vffdiiedffyoi  t £  cusiv^nci  t w  3aw  ,  it)  Sfc-v v  rdv cav¬ 
us  oxlw  T Iw  m  qu#  Jofephi 

verba  ,  ex  interpretatione  ,  ut  creditur  Rufini  ,  fic 
redduntur  :  Quo  facio  congregavit  eos  Samuel  in  qua¬ 
dam  civitate  qua  vocatur  ACafphath ,  quod  nomen  deor- 
fium  infpicere  Hebraica  lingua  Jigmficat.  hinc  haurien¬ 
tes  aquam  immolaverunt  Deo  ,  (fi  tota  die  jejunantes  , 
in  orationibus  converfati  funt,  haec  Jofephus.  quae  ta¬ 
men  de  aquae  immolatione  dicuntur  ,  in  hac  inter¬ 
pretatione,  mihi  omnino  ignota  funt.  Nam  immolare 
dicitur  de  vi&imis  tantum  ,  de  aqua  nequaquam;  fed 
aquam  effundi  dicimus  :  &  aquam  effundere  in  con- 
fpedtu  Domini  ,  non  video  quod  poffit  interpretari, 
de  aqua  Deo  libata  ;  nifi  aliquando  Ifraelitas  gentili- 
Zafler dixerimus  :  aut  libare  ,  his  idem  valeat  quod 
effundere  ,  &  fic  interpretandus  fit  Jolephus  :  Con¬ 
gregavit  autem  illos  Samuel  tn  quamdam  civitatem  ap¬ 
pellatam  Mafaphatim  ,  confpicuum  id  figmficat  ,  fecun¬ 
dum  linguam  Hebraorum  j  ibi  aquam  haurientes  ,  (fi 
effundentes  Deo  ,  &  jejunantes  totum  diem  ,  in  oratio¬ 
nibus  verfabantur.  ita  me  judice  interpretatio  verio¬ 
rem  retinet  fenfum.  Cum  igitur  ibi  Altare  facrifi- 
ciorum  caufa  erigendum  effet ,  haufta  aqua  fuit  ,  ad 
aream  complanandam  ,  &  atrium  illud  luftrandum, 
ne  erigeretur  Altare  in  fpatio  immundo  ,  & 
quid  faens  miniffris  ,  in  facrificiis  offerendis , 
dimento  e  flet. 


B 


ne  ali 
impe- 


C  A  P.  XXXII. 

Quo  tempore  ufus  facri  Unguenti  ,  &  olei 
Confecrationis  apud  Ifraelitas  coeperit. 

Ad  loca  Exodi  40.  Menfe  primo  ,  prima  die  menfis 
erges  Tabernaculum  tejlimonu  ,  &  pones  m  eo  Ar¬ 
cam  ,  dimittefque  ante  illam  velum.  Ezech.  4  v  Hi 
funt  ritus  altaris  ,  in  quocumque  die  fuerit  fabrica¬ 
tum  ,  ut  offeratur  fuper  illud  holocaujlum  ,  &  effun¬ 
datur  fanguis.  ad  alia  plura. 

US  u  s  Confecrationis  olei  ,  de  quo  nos  egimus, 
exordium  fumfit  cum  confecratione  facri  Ta¬ 
bernaculi,  &  reliquorum  facrorum  utenfilium: 
itaque  tunc  facrum  hunc  ufum  inchoafle  affirmabi¬ 
mus  ,  quando  confecratio  incoepta  elt.  &  quia  vete¬ 
rum  confuetudines  jam  antiquat#  remanferunt ,  fa- 
cr#  litterae  obfcuritatis  velo  undique  teguntur  ;  ut 
non  facile  fit  exquirere  ,  atque  inveftigare  quid  ili# 
velint.  Quamobrem  in  interpretatione  loci  ex  cap. 
40.  Exodi,  ambigendum  remanet,  Deo  praecipien¬ 
te  Moyfi  in  haec  verba  :  Aienfc  primo  ,  prima  die 
menfis  eriges  Tabernaculum  tefiimonu  ,  (fic.  quxnam 
dies  in  facris  Scripturis  dies  erectionis  dicatur.  quam¬ 
obrem  nifi  quis  fomniare  velit  cum  Rabbinis  ;  qui 
afferunt  ;  toto  tempore  antecedente  ultimam  Taber¬ 
naculi  confecrationem ,  quae  prima  fecundi  anni  fuit, 
per  feptem  dies  poftremos  anni  prioris ,  Tabernacu¬ 
lum  mane  fuifle  ereCtum,  &  vefperi  depofitum  ;  tan¬ 
tum  vero  primam  diem  primi  menfis  fubfequentis , 
quae  prima  anni  fecundi  erat ,  diem  ereCtionis  appel¬ 
lari  ,  quia  Tabernaculum  mane  eredum  fuit :  ut  ve- 


D 


fperi  non  amplius  deponeretur  ;  fed  perpetuo  fla¬ 
ret  :  nec  aliquando  deinceps  deponendum  erat ,  nifi 
quando  populum  ,  ad  Dei  nutum  3  caftra  movere 
contigi  fl  et. 

Rabbinorum  fomnia  optimo  jure  rejicit  Abulen. 
qu#ft.  3.  in  cap.  7.  Numer.  hoc  autem  pluribus  ra¬ 
tionibus,  quas  apud  ipfum  videri  poterunt.  Equidem 
Rabbini  illi  ,  8c  Nicolaus  de  Lira  ,  qui  eis  in  hoc 
fubfcribit  ;  parum  ,  vel  nihil  cognovifle  de  fabrica 
illa  Tabernaculi  videntur;  nec  mente  concepifle , 
quam  immenf#  effet  molis  portatile  illud  templum  ; 
quamque  maximum  ardificium,  quod  in  medio  exer¬ 
citus  Uraelitici  lexcentorum  millium  armatorum 
Coloni#  conftituend#  caufa  collocandum  fuit;  Sum¬ 
mi  Imperatoris ,  divin#que  majeftatis  cultus  caufa : 
tamen  ex  facris  Scripturis  perfpicuum  eftj  quam  au- 
guftiffima  forent ,  qu#cumque  utenfilia  in  illa  fabri¬ 
ca  deftinabantur.  Sex  enim  currus  ad  columnas  atrii 
tantum  &  Tabernaculi  ;  bafes  argenteas,  &  #reas , 
necnon  etiam  cortinas ,  atque  tentoria  per  defertum 
ferenda  ,  fuifle  deftinatos ,  facra  teftantur  oracula  ; 
pr#ter  arcam,  altaria,  menfam,  &  reliqua  utenfilia, 
qu#  humeris  Cahathitarum  ,  &  Sacerdotum  porta¬ 
bantur;  qu# omnia  proculdubio  talia,  tantaque  erant, 
ut  duo  fupra  viginti  millia  homines  de  tribu  Levi , 
foli  huic  operi  ex  Dei  pr#fcripto  incumbere  teneren¬ 
tur  ;  ut  cap.  3.  Numer.  habetur,  qu#  magnificen¬ 
tia  ,  atque  majertas  ,  nulli  unquam  Imperatorum 
quamvis  excelfiffimorum  ,fuppelledili  contigit.  Qua 
igitur  ratione  fieri  potuit ,  ut  fabrica  illa  ,  qu#  ho¬ 
minum  viginti  duo  millia  pro  fuoufu  requirebat;  fin- 
gulo  quoque  die  erigi  ,  ac  deponi  poflet  ?  nondum 
fanfitificatis  Levitis,  nondum  Sacerdotibus  confecra- 
tis ,  aut  aliis ,  ufui  facri  Tabernaculi  deftinatis  ?  ita¬ 
que  pr#ter  omnem  rationem  a  Rabbinis  illud  dici¬ 
tur  ;  &  pr#ter  omnem  rationem  fabricam  hanc  per 
feptem  dies  poftremos  ,  primi  anni  ereCtam  ,  ac  de¬ 
politam  affirmant. 

Hac  temporis  erectionis  difficultate  oppreflus  Abu- 
lenfis ,  ne  his  fubfcriberet ,  qui  confecrationem  Ta¬ 
bernaculi  faCtam  fub  finem  prioris  anni  affirmabant  ; 
qu#ft.  3.  in  cap.  7.  Num.  primam  diem  menfis  pri¬ 
mi  ,  primam  quoque  ereCtionis  Tabernaculi  fuifle  , 
primamque  confecrationis  ejufdem  docuit ;  eamdem- 
que  primam  quoque  Confecrationis  Sacerdotum  ,  ac 
etiam  primam  oblationis  duodecim  Patriarcharum: 
quorum  quifque  nomine  totius  fuorum  tribulium  ,  ad 
Tabernaculum  accedebat;  ut  propri#  tribus  donaria 
Deo  offerret.  Contra  quam  doCtrinam  fi  quis  eo 
argumento  infurgat  ,  quod  folus  Moyfes  ,  qui  tunc 
Summi  Sacerdotis  munus  exercebat ;  fupra  viginti 
quinque  hoftias  offerre  cogeretur  ;  quas  folus  offerre 
nequaquam  potuiflet ;  cum  numerus  hoftiarum ,  hu¬ 
manas  excederet  vires  :  refpondet  Abulenfis,  Moy- 
fem  adjutum  fuifle  tunc ,  ad  ea  omnia  munera  ab 
Aarone  ,  &  filiis  illius ;  qui  in  proximo  minores  Sa¬ 
cerdotes  confecrabantur  :  adjuverunt  vero  ipfum  , 
non  quidem  veluti  ex  officio  ,  ex  munere  mini- 
ftrantes  ,  fed  quafii  coadjutores  ;  cum  etiam  Levitas 
hoc  aliquando  munus  exercuifle  ,  lib.  2.  Paralipom. 
cap.  19.  aperte  legatur  ex  inopia  Sacerdotum. 

Sed  h#c  Abulenfis ,  alias  graviflimi  viri ,  doCtri- 
na;  gratis  ab  iplo  confiCta  ,  gratis  etiam  a  nobis  re¬ 
jicienda  erit,  nam  Levitas  aliquando  Sacerdotibus  ad 
detrahendum  pelles  animalium ,  qu#  facrificiorum 
caufa  decorticabantur,  opem  porrexifle;  ut  ibi  2. Pa- 
ralip.  legitur  ;  non  eft  fufficiens  argumentum,  ut 
affirmemus  hoc  etiam  permififle  Moyfem  ,  minori¬ 
bus  Sacerdotibus  nondum  confecratis  ,  aut  Levitis 
nondum  fanCtificatis  :  neque  ab  inconvenienti  vali¬ 
dum  poteft  defumi  argumentum,  dicitur  enim  ibi 
Levitis  ,  idcirco  hoc  permiflum  fuifle  ,  quia  Sacer- 
,  dotes  pauci  erant  3  ac  propterea  tunc  ufque  hoftias 

dc- 


4+4 


Myro  t  h 


decorticare  Levitis  tantum  permiferunt  ,  quoufque 
is  Sacerdotum  numerus  confecraretur  ,  qui  ad  illa 
opera  fufficeret.  Nonne  laudabilius  duceretur  ,  eam 
fblemnitatem  folemniflimae  oblationis  ,  eoufqueMoy- 
fem  diftulifle ,  quoufque  Sacerdotum  fufficiens  nu¬ 
merus  ,  ad  opusYacrificii  haberetur  ;  quam  Levitis 
permittere  ,  ut  ea  in  Tabernaculo  agerent ,  quas  ex 
lege  eis  nondum  fandificatis  prohibebantur? 

Nec  enim  quia  in  facris  Scripturis  ,  jure  regio  , 
aliquid  fadum  lcribitur  ,  idcirco  femper  probandum 
erit,  nam  etiam  multo  tempore  fub  Regibus  popu¬ 
lum  Ifraeliticum  ,  in  excellis  facra  fecifle  legimus  : 
ubi  etiam  Eliam  id  fecifle  teflantur  facri  libri ;  nec 
tamen  inde  argumentum  validum  fumere  licet ,  hoc 
aliis  licuifle.  Num  quia  legimus  in  libro  Judic.  Jeph- 
the  filiam  libi  unicam  ,  in  holocauflum  Deo  concre- 
mafle  ,  juxta  communem  antiquorum  fententiam  , 
propterea  humanas  victimas  Deo  ex  voto  facere  lice¬ 
bit  ?  nequaquam  certe  :  pari  ratione  in  cafu  noftro 
dicendum  erit.  Retorqueatur  igitur  locus  in  Abu- 
lenfem  ipfum  :  enim  vero  fi  lib.  2.  Paralip.  cap.  29. 
potius  permiflum  fuit  Levitis  ea  gerere ,  quas  ad  mu¬ 
nus  Sacerdotale  pertinebant  ;  quam  Sacerdotibus 
nondum  fandificatis ,  &  Deo  facris;  qui  de  genere 
Levitico  erant;  quibufque  haereditario  jure  miniftra- 
tio  illa  debebatur  :  apertiflimum  profedo  argumen¬ 
tum  inde  fumere  licet  ,  Sacerdotibus  nondum  fan¬ 
dificatis  ,  nulla  ratione  facro  Dei  altari  miniilrare  a 
Moyfe  permiflum  fuifle.  igitur  ad  minifteria  facri  al¬ 
taris  ,  &  ad  facrificia,  auxilio  Moyfes  fi  indiguifiet; 
potius  Levitas  ,  quam  Sacerdotes  nondum  (aeros, 
fibi  in  fubfidium  vocaflet  :  quod  ante  Confecratio- 
nem  ,  cuicumque  fub  poena  mortis ,  ad  facrum  ,  & 
femper  venerandum  Dei  altare  ,  accedere  prohibi¬ 
tum  eflet. 

Mihi  igitur  in  hac  de  tempore  erectionis  difficul¬ 
tate  ,  dicendum  videtur  ,  facrum  Tabernaculum  , 
eo  ipfo  in  loco  ,  in  quo  primo  conftitutum  fuit ,  ab 
artificibus ,  qui  illius  fabricx  incumbebant  ,  ibidem 
per  feptem  primi  anni  poftremos  dies ,  prius  aquis 
luftratum  ;  poftmodum  prima  die  fequentis  menfis , 
quas  fuit  primi  anni  fecundi,  facratum  fuifle;  diem 
que  eredionis,  in  Scripturis  facris ,  appellari  diem 
primam  primi  menfis  fecundi  anni  ,  quando  illius 
Confecratio  coepta  eft.  Aliquibus  enim  diebus  in 
perfeda,  omninoque  abfolura  difpofitione,  tam  Ta¬ 
bernaculi  ,  quam  illorum  omnium  ,  quae  ad  ipfum  , 
6c  ad  Dei  cultum  pertinebant  confumptis  ,  &  utenfi- 
libus  quibufque  in  locis  propriis  locatis  ,  tam  intra, 
quam  extra  Tabernaculum ,  tandem  abfoluta  ejufdem 
facri  Tabernaculi  luftratione,  prima  die  piimi  men¬ 
fis,  anni  fecundi,  ab  exitu  filiorum  Ifrael  deALgyp- 
to  ,  ejufdem  Tabernaculi  coepta  fuit  expiatio,  & 
confecratio  ,  per  continuatos  feptem  dies  primi  men¬ 
fis  profequuta  ,  praeferiptis  a  Deo  ritibus ,  ac  caere¬ 
moniis  ,  quibus  infra  oftendemus.  Quia  vero  prima 
dies  primi  menfis  anni  fecundi  folemnis,  feflivaque 
toti  populo  fuit  ;  quod  in  illa  Tabernaculi  confecra¬ 
tio  exordiretur ;  idcirco  dies  illa,  dies  eredtionis  Ta¬ 
bernaculi  appellabatur;  licet  Tabernaculum  nondum 
fabrum,  multo  ante  erectum  fuerit,  &  per  dies  plu 
rimos  antecedentes  Reterit,  quamobrem  cum  in  fa¬ 
cro  textu  legitur  ,  prima  die  ,  primi  menfis  erigen¬ 
dum  fuifle  Tabernaculum  Dei  ,  de  initio  Confecra- 
tionis  illius ,  facra  oracula  intelligenda  funt. 

Ut  autem  quas  dicimus  lucidiora  fiant;  obfervan- 
dum  erit  nomine  eredionis  tabernaculi ,  altaris  ,  & 
utenfilium  ,  quas  ad  cultum  Dei  pertinebant,  debe¬ 
re  intelligi  illorum  confecrationem.  Nifi  enim  de 
die  confecrationis  illa  intelligantur  ;  reliqua  impofli- 
bilia  erunt  :  non  enim  fieri  poteft ,  ut  folus  Moyfes, 
ut  faspe  diximus ,  tantam  molem  columnarum  ,  au¬ 
licorum  ,  aliorum  utenfilium  ,  quibus  ftatuebatur 


E  C  1  V  M.  II.  44S 

Tabernaculum  in  Dei  cultum  ,  ac  religiolam  obfer- 
vantiam  ,  juxta  ea,  quas  in  facris  Litteris  traduntur; 
unius  diei  fpatio  flatuere  ,  ac  firmare  poflet  ,  quin 
etiam  expiationem  ,  &  confecrationem  ejufdem  in¬ 
choare  holtias ,  &  vidimas  offerre  ,  ad  Sacerdotum 
confecrationem  ,  quam  Abulenfis  tradit  ,  6c  ad  alia 
plura  ad  quae  hominum  multitudo  non  pauca  vix 
fufficeret  :  quamobrem  dicendum  certo  erit ,  toto 
tempore  prioris  anni  antecedentis  ,  ex  quo  fabrica 
Tabernaculi  inchoata  fuit  ,  firmata  ,  Se  Rabilita  9 
luftrata  quoque  cundta  fuifle  ,  quas  ad  illud  pertine¬ 
bant  ,  prout  ablolvebantur.  Prima  vero  die  primi 
menfis  anni  fecundi  ,  ejufdem  Tabernaculi,  atque 
B  utenfilium  expiationem  ,  atque  confecrationem  in¬ 
choatam  :  quod  Confecrationis  exordium  e redio  di¬ 
citur,  quia  ex  eo  die  tentorium  illud  a  prophano  ufu 
ad  facrum  deftinabatur.  Non  enim  lola  luftratione 
id  fiebat  ,  ut  infra  oftendetur  ,  fed  expiatione  Sc 
undione;  quamobrem  Tabernaculum  in  illa  die  fieri 
Dei  Tabernaculum  incipiebat. 

Huic  loquendi  modo  fimile  aliud  legitur  cum  de 
Altari  Ezechiel.  43.  fermo  eft.  diciturque  :  Hi  fiunt 
ritus  altaris  in  quacumque  die  fuerit  fabricatum:  ut 
offeratur  fup  er  illud  holocauflum  &  effundatur fanguis. 
Ad  rem  noftram  attendantur  illa  verba  :  in  quacum¬ 
que  die  fuerit  fabricatum,  non  enim  unico  tantum  die 
fabricatum  illud  altare  fuit ;  neque  in  eo  altari  offer¬ 
re  holocauflum,  antequam  confecraretur,  licebat. 
Sed  dicitur  dies  ftbricae  altaris,  pro  die  illius  con¬ 
fecrationis.  fic  igitur  a  pari  Exodi  40.  dicitur,  pri¬ 
ma  die  menfis  erigendum  Tabernaculum;  quia  con¬ 
fecratio  ea  die  inchoanda  erat. 

Sed  ut  hxCj  aliaque  facrae  Scripturas  loca  clariora 
fiant;  non  eft  praetereundum ,  noftrum  interpretem 
in  literis  libris  ex  Hebraso  latinitate  donatis,  aliquan¬ 
do  non  verba*  fed  periodi  folummodo  lenfum  at¬ 
tendere;  interdum  ob  nimiam  afperitatem  interpre¬ 
tationis  Hebraicae  phrafis  ,  in  ipla  verborum  vi  in¬ 
terpres  ipfe  paraphraftici  munus  fubit  ;  interdum 
D  Grasca  exemplaria  fequiturs  interdum  denique  in 
ipfa  afperitate,  &  rigorofitate  Hebraicarum  dictio¬ 
num  flare  contendit;  prout  loquendi  phrafes  tenaci¬ 
tatem  fententiarum  ,  cum  (implicitate  ,  &  veritate 
fignificationis  flant.  Unus  eft  locus  is,  quem  prae 
manibus  habemus,  in  quo  nofter  interpres  Hebrai¬ 
cae  didionis  rigorofitatem ,  afperitatemque  retinens , 
eredionis  vocabulo  ufus  eft,  dicens  Exodi  40.  Men- 
fe  primo  prima  die  menfis ,  eriges  Tabernaculum  teflimo - 
nu ,  pro,  confecr abis  Tabernaculum  teflimonii. 

Ut  igitur  veram  hujus  loci  intelligentiam  exqui¬ 
rere,  &  habere  poflimus,  vocis  Hebraicae  vim ,  ac 
energiam  in  fignificando  diligenter  inveftigemus; 
E  ut  inde  fenfum  ,  intelligentiamque  hauriamus;  li¬ 
quidoque  conflet,  diem  eredionis,  diem  confecratio¬ 
nis  appellari.  Latino  igitur  erigendi  vocabulo  ubi¬ 
que  refpondet  Hebraicum  verbum  D,p  qhom ,  in  con¬ 
jugatione  hiphif  prout  ratio  fermonis  poftulat,  juxta 
phrafim  Linguae  Sandas :  nimirum  in  fignificatione, 
interdum  adiva,  interdum  pafliva.  Hujus  ergo  verbi 
ea  eft  vis,  ut  in  conjugatione  prima,  quam  Gram¬ 
matici  lenem  appellant ,  Sc  in  fecunda,  quam  iidem 
dagheflatam  dicunt;  adum  furgendi  fignificet ,  at¬ 
que  per  vocem  Latinam  furgere  ,  quam  optime  in¬ 
terpretetur.  at  in  tertia  conjugatione,  quam  hiphil 
Grammatici  nominant:  quia  juxta  regulas  gramma¬ 
ticales  adionem  fadam  per  aliam  perfonam  fi- 
gnificat  ,  ic  vox  D'p-  heqhim  ,  in  ea  conjuga¬ 
tione  eflet  interpretanda  fecit  furgere  ;  unica  voce 
Latina  nos  dicimus,  erexit,  hinc  merito  Latini  hanc 
vocem  erexit ,  accomodarunt  Hebraicae  voci  D’pP  heq¬ 
him  in  illa  tertia  fignificatione.  Vox  tamen  ifta  He¬ 
braica,  non  folum  eam  habet  fignificationem ;  fed 
etiam  fiabilire  aliquid,  Sc  confirmare  i  praefertim  ve¬ 
ro 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


4 A-6 

rb  aliquid  fancire ,  atque  in  Dei  cultum  confecrare, 
dedicareque  figmficat.  nam  cap.  9.  Elther,  in  quo 
agitur  de  coniiituenda  folemnitate,  five  de  diei  de¬ 
dicatione  ,  in  memoriam  populi  Judaici  liberati  de 
manu  Aegyptiorum  ,  deque  crede  ,  eidem  populo 
parata  jufiu  impii  Amani  ,  qui  odio  quo  profeque- 
batur  Mardocheum  in  univerfo  Aflueri  Regno  , 
quofeumque  Hebraeos,  una  ftatuta  die  trucidari  cu¬ 
raverat:  in  memoriam,  inquam,  beneficii  adeo  lingu¬ 
laris  &  infignis,  felium  diem  Hebnei  inftitueruntj 
&  folemniflimum  perpetuis  futuris  temporibus  habe¬ 
ri  decreverunt,  quae  folemnitas  Purim  a  fortibus  ap¬ 
pellata  fuit.  Cujus  tamen  inftitutionem ,  ubi  fupra, 
his  verbis  legimus  :  Scripferuntque  Efther  Regina  fi¬ 
lia  Abihail ,  &  Mardoehaus  fudaus ,  etiam  fecundam 
epiftolam ,  ut  omni  ftudio  dies  ifla  folemnii  fimeiretur  in 
pofterum.  ubi  vero  verbum  fanaretur ,  nofter  inter¬ 
pres  habet  hebraice  leqhaiem  legitur,  quam  di- 
btionem  ,  alii  interpretati  funt,  ut  roborarent ,  alii  ut 
firmarent ,  aliter  alii;  fed  quocumque  modo  illam  in¬ 
terpretentur  ,  a  verbo  °'p  qbom,  in  fecunda  conju¬ 
gatione  formari  ,  grammaticis  confiat  ;  valetque 
fancire  ,  firmare  ,  roborare  ,  five  dedicare  aliquem 
diem  in  Dei  cultum  ,  &  religionem.  Sequitur  textus 
ibidem:  Et  miferunt  ad  omnes  fudaos  ,  qui  in  centum 
viginti  feptem  Provinciis  Regis  A f heri  ver  fabantur  i  ut 
haberent  pacem ,  &  fufeiperent  veritatem ,  obfervantes 
dies  fortium,  hebraice  npj?  leqbaiem  heth 

jemei  happurim  ,  idefi,  ut  folemnifarent  dies  fortium. 
ut  firmarent,  ut  obfervarent  cultu  facro,  dies  for¬ 
tium;  ut  divino  cultui  dedicarent  dies  fortium.  Ec- 
ce  locus  facrorum  oraculorum,  in  quo  iterum  dedi¬ 
catio  alicujus  rei  in  Dei  cultum,  per  verbum  ^  qhom 
dicitur;  denotaturque  illius  diei  religiofa,  ac  folem- 
nis  obfervantia.  Sequitur  textus  ibidem:  Et  fuo  tem¬ 
pore  cum  gaudio  celebrarent  ,  ficut  confiituerat  Mar- 
dochaus ,  &  Efiber.  hebraice  illud,  ficut  confiituerat, 
dicitur  D_f?  cahaficer  qhiam ,  quod  alii  dixere,  fi¬ 
cut  injunxerat  i  poteft  etiam  dici  ,  ficut  fanciverat. 
Sed  quomodocumque  dicatur,  refpicit  a£tum  fan&i- 
ficationis,  &  dedicationis  alicujus  per  refpedtum  ad 
Dei  cultum  :  &  dicitur  per  illud  verbum  D’p  qhom. 
Adhuc  (equitur  textus:  Et  illi  obfervanda fufeeperunt 
a  fi  ,  &  a  femine  fuo  jejunia,  &  clamores ,  &  fortium  dies 
hebraice  dicitur  cabafcerqbijemu.  idefi  ,  quem¬ 

admodum  obligaverunt,  nofter  interpres  dixit,  obfer¬ 
vanda  fufeeperunt.  at  quomodocumque  illa  verba  in¬ 
terpretentur  ;  folemnitatem  obfervandam  fufeipere, 
in  a&um  religionis  ,  per  illud  verbum  D1p  qhom  fi- 
gnificatur.  &  ex  hoc  folo  facro  textu,  me  judice, 
fatis  liquido  confiat  ,  verbum  illud  Dip  qhom ,  quo 
Moyfes  utitur  cap.  40.  Exodi  in  confecratione  Taber¬ 
naculi,  &  per  verbum  erigere  a  nofiro  vulgato  inter¬ 
pretatur;  inftitutionem,  fi  ve  dedicationem  folemnitatis, 
dierumque  aliquorum  confecrationem  fignificare. 

Adhuc  dibla  a  nobis  magis  corroborare  polfu- 
mus  ex  i„  Reg.  2.  in  quo  fermo  eft  de  repudiando 
Heli,  ejusque  profapia  a  Summi  Sacerdotii  munere, 
&  reliquis  facris  fundtionibus,  alio  fandiore  illo  a 
Deo  fubrogato,  in  dignitatem  Summi  Sacerdotii: 
de  quo  fic  loquitur  Deus  ad  Samuelem ,  Et  fufcitabo 
mihi  Sacerdotem  fidelem ,  hebraice  illud  fuficitabo  ,  di¬ 
citur  per  hoc  verbum  D1p  qhom,  hoc  modo’1!  ’PD'pP! 
1®.*?  1—  vebaqbimothi  li  hachohen  neheman.  hoc  eft, 
Et  confecrabo  mihi  Sacerdotem  fdelem.  nam  quid  aliud 
eft  fufeitare  libi  Sacerdotem,  five  erigere  fibi Sacer¬ 
dotem,  quam  illum  confecrare?  non  enim  Sacerdo¬ 
tis  munere,  aut  nomine  quis  rede  infignitur;  nifi 
poftquam  facro  inundus  oleo ,  &  Confecrationis 
unguine  delibutus  fuerit.  Pariter  z.  Reg.  24.  per 
Nathan  Prophetam,  jubetur  David  ,  fabricare  alta¬ 
re  in  area  Areuna  Jebufaei,  ad  placandum  Dominum 
Deum,  in  populum  pelte  facientem :  nec  ambigen- 


A  dum  erit,  altare  illud  confecrandum  fuifle;  ut  in 
eo  facra  facere  liceret,  haec  autem  dicuntur  per  ver¬ 
bum  illud  Q1p  qhom  ,  in  haec  verba  r?r'  '2  opri 
baqhem  ladonai  miz.beacb.  Erige  Domino  altare.  fi. 
cet  exprefse  verba  illa  non  haberent  vim  denotantem 
confecrationem,  dedicationem,  autfandificationem; 
id  fignificari  ,  per  illud  verbum  indirede,  in  loco 
jam  allegato,  nullo  modo  inficias  ire  licet. 

Cum  igitur  ex  facra  Scriptura,  &  locis  jam  alla¬ 
tis,  verbum  illud  D*p  qhom  vim  fandificationis  ha¬ 
beat;  utique  eam  retinebit  in  loco  allato  capitulo 40. 
Exodi ,  in  quo  hebraice  fic  legitur:  taqhim  heth  mi - 
fcan  hohel  monghed.  D’pn  qU£e  juxta 

phralim  lib.  Efth.  interpretabimur:  Statues  folemni¬ 
tatem  tabernaculi  tefiimonii.  vel  confecrabis ,  vel  fan- 
cies^  feftum  diem  Tabernaculi  tefiimonii.  Quando 
a  ei  o  in  eodem  capitulo  fiibditur:  Fabium  efi  inmenfe 
primo  ,  in  anno  fecundo  ,  in  prima  menfis.  I?1??1?  Dp}~ 1 
B  buqham  hamifean ,  quod  interpretatur,  Eredum  fuit 
tabernaculum.  Juxta  praeallegatam  fignificationem 
illius  vocabuli ,  poterit  interpretari  ,  Sancitum  fuit 
folemne  feftum  Tabernaculi ,  vel ,  Stabilita  fuit  folemni¬ 
tas  Tabernaculi  tefiimonii.  quemadmodum  Jofeph.  lib. 
3.  Antiq.’  dicebat.  Quae  quidem  interpretationes ,  ne¬ 
que  a  veritate,  neque  a  phrafi  facrarum  feripturarum 
funt  alienae,  acproptereanonrefpuendae:  ut  inde  no¬ 
bis  liquido  conftet ,  in  locoallatoex  cap.  40.  Exodi,  fer- 
monem  efle  de  folemnitate  Confecrationis  Tabernaculi 
tefiimonii,  quam  Moyfes  fancivit  in  populo  celebran¬ 
dam;  non  vero  de  materiali  illius  Tabernaculi  ere- 
dione  ,  qua:  tabularum ,  columnarumque  conftitu- 
tione  ,  reliquorumque  omnium  debita  difpofitione  , 
per  fingulas  filiorum  Ifrael  manfiones  fieri  con- 
fueverunt ;  quoties  per  defertum  caftra  hic  ,  illic- 
que  metanda  fuerunt  :  ficque  dicemus  ,  a  prima 
die  primi  menfis  ,  anni  fecundi  ab  exitu  filiorum 
Ifrael  de  ^Egypto  ,  ccepifle  ufum  facri  olei  &  un¬ 
guenti  ad  confecrationem  facrorum  utenfilium  a 
Deo  inftituti.  Non  quidem  quod  eo  die ,  facri 
olei  ufus  coeperit  ad  confecrationem  Sacerdotum  : 
hoc  enim  negamus,  ut  infra  oftendemus;  fed  tan¬ 
tum  confecratione  infenfibilium  utenfilium,  uftis  il¬ 
lius  coepit  haberi  ex  Dei  inftituto.  itaque  prima  dies 
primi  menfis  anni  fecundi,  fuit  etiam  primum  exor¬ 
dium  ufus  facri  unguenti. 


D 


E 


CAP.  XXXIII. 

Tabernaculi  &  partium  ,  ac  aliquorum  uten¬ 
filium  illius  forma  ,  Confecratioque  ex¬ 
plicatur. 


unces 

«3 


Ad  loca  Exodi  40.  Et  afiumpto  unElionis  oleo  3 
Tabernaculum  cum  vaftis  fuis  ,  ut  fmbhficentur.  Ibi¬ 
dem.  Menfe  primo  ,  prima  die  menfis  ,  eriges  Ta¬ 
bernaculum  tefiimonii ,  &  pones  in  eo  Arcam ,  dimit - 
tesque  ante  illam  velum  :  &  illata  menfa  pones  fuper 
eam  ,  qua  ride  pracepta  funt.  Candelabrum  flabit 
cum  lucernis  fuis  ,  &  altare  aureum  ,  in  quo  adole- 
tur  incenfum  coram  Arca  tefiimonii  i  tentorium  in  in¬ 
troitu  Tabernaculi  tefiimonii  pones  ,  &C.  Ibidem. 
Fecit  Moyfes  omnia  qua  praceperat  Dominus  ,  &c. 
ad  alia  plura. 

Acrae  area:  luftrationes  jam  vidimus  :  ordo 
igitur  ,  ratioque  poftulat ;  ut  ad  ipfum  Taber¬ 
naculum  ,  &  ad  ea  ,  quae  ad  ipfum  fpe&abant , 
tam  ad  ornatum  ,  quam  ad  utenfilia  quamprimum 
accedamus,  nam  apud  Romanos  htec  tria ,  Fanum, 
iEdificium  ,  &  Templum  ,  ea  ratione  diftin&a  tra¬ 
dunt  Scriptores,  quod  Fanum  proprie  effet  area  tem¬ 
plo 


44-8 


M 


YROTHECIV  M._  1 1« 


pio  deftinata  ,  aut  ftrudturte  cedificii  parata  ,  ut  ex 
Livio  ltb.  10.  habetur  rubi  fuiflet  conltructum  AEdi- 
ficium  ,  antequam  facraretur  ,  ALdificium  ,  live 
PFdes  ,  illud  idem  dicebatur  :  confecrarione  acce¬ 
dente  ,  Templum  appellabatur,  inde  illud  Ovid.lib. 
4.  Faftorum. 

Sanci  a  vocant  Augufta  patres  ,  Augufta  vocantur 
Templa  ,  Sacerdotum  rite  dicata  manu. 

At  more  caftrorum  ,  lacrum  hoc  aedificium ,  Ta¬ 
bernaculum  nominabatur  ;  quia  inde  quae  ad  belli  , 
pacifque  pertinebant  ,  a  Deo  expediebantur. 

Romanos  etiam  militari  gloria  celebres,  in  caftris 
habuifle  tabernaculum  ,  non  folum  Praetorium  ,  fed 
etiam  facrum  ,  in  quo  figna  cuftodirentur,  ac  vene¬ 
rarentur  ;  qute  aedicula  aliquando  appellabatur  ;  an¬ 
tiqua  Scriptorum  monumenta  teftantur.  Jam  dudum 
enim  a  temporibus  Casfaris  ,  Pompeji  ,  &c  Crafli  , 
Aquila  aurea,  quae  principalis  erat  in  Romanorum 
exercitu  ,  facellum  habebat  perexiguum  ;  in  quo 
collocabatur  ,  longiflimae  haftae  infixa  j  8e  geftaba- 
tur  in  omnibus  exercitibus  ,  ex  deledtu  comparatis: 
cujus  quidem  haftae  pars  inferior  ,  peracuta  erat,  ita 
ut  in  terra  halta  defigi  cum  Aquila  pofiet.  haec  fcri- 
bit  Dion,  in  Pomp.  Cujus  etiam  caula  ,  templum 
fuilfe  Romae  in  caftris  Praetorianis  nota  res  eft.  cum 
enim  Praetoriani  milites  intra  Urbem,  pafiim  per  do¬ 
mos  urbanas  habitarent  ;  Tiberius  Imperator  locum 
extra  Urbem  illos  habere  juffit.  de  quo  Suetonius 
cap.  37.  ait  :  Stationes  militum  per  Italiam  fohto  fre- 
quehtiores  difpofuit  ,  Roma  caflra  ctnftituit ,  quibus  Pra- 
toriana  cohortes  ,  vaga  ante  id  tempus  ,  &  per  bofpitia 
difperfa ,  continerentur.  Sic  enim  conftituerat  Oftavia- 
nus  Caefar  ,  ut  Suetonius  affirmat,  quin  etiam  locum 
eorum  caftris  decernit  Plin.  lib.  4.  cap.  y.  dicens  : 
Ad  extrema  tellorum ,  cum  caftris  Pratorus  ab  eodem 
militario  per  vicos  omnium  viarum  menfura  collesnt  pau¬ 
lo  amplius  feptuaginta  millia  pafiuum.  Fuiffie  autem 
hunc  locum  via  Appia,  ad  locum  qui  hodie  Caput  bu¬ 
bulum  vocatur  ,  fcribit  Sabel.  in  paraphrafes  ad  Sue¬ 
tonii  Othonem  Sylvium.  Quod  vero  in  his  caftris 
templum  haberetur  ,  in  quo  figna  militaria  cuftodi¬ 
rentur  ,  ac  venerarentur  i  quemadmodum  etiam  in 
exercitu  aedicula  habebatur;  ex  Herodiani  libris, fa¬ 
tis  perfpicuum  eft  :  cum  de  Antonino  Heliogabalo  , 
Alexandro  fratre  illius  Imperatore  agit  ;  quem 
cum  defundum  divulgafiet  Heliogabalus  ,  ut  mili¬ 
tum  animos  pertentaret,  Herodianus  ait  :  jc«t*jca«- 

COCVTiC  T2  OtV TXC  VV  TW  SpOiTOTrUu)  ,  T  Afs^dvbpOV  OV  i££W 

rflovv  Ibdv.  d  A’vt uivTvoq  cm  Ji<l  iroiku 

Adfiuv  t  A'Ae|«v<Ifov  ,  <royKodhz<&el';  durui  iv  rd  ftotciAi- 

Jtw  <9°?™,,  OTTSp  tfcf.  XfVcrS  7 TOth-S  ,  Jt,  At$U)V  TlfJlLUV  7T£- 

ttcikiAto  ,  x«t»jA9-£v  ei?  r o  c^TocromSov  <rvv  t£  A’At%dv- 
Jpw.  uc  j  dvol^ctv Tts  T d?  TtVKoLq  TO  dv TSsff  ,  is  TS  T 

vewv  $  cpa,TQ7rt$>s  yyxyov  ,  & c.  Alia  ponit  Herodia- 
nus ,  in  quibus  de  templo  in  caftris  perfpicua  tradit, 
atque  in  illo  occifum  Antoninum  fcribit.  ficnunclo 
cus  allatus  interpretatur.  Concludentes  autem  feipjos in 
caftris  ( fupple  Praetorianis  )  Alexandrum  in  templo  vi¬ 
dere  velle  dillitabant .  Antoninus  autem  timore  multo 
iltus  ,  ajftumens  Alexandrum  fecum  ,  illo  confidente  in 
Imperatorio  vehiculo  ,  multo  auro  &  gemmis  pretiofifft- 
mis  ornato  ,  contendit  in  caftra  cum  Alexandro  ,  ut  au¬ 
tem  apertis  januis  fufceperunt  illos ,  in  templum  caftrorum 
deduxerunt. 

Alcxan.  quoque  ab  Alex,  lib-  i.  gen.  dier.  cap.  iz. 
hoc  idem  teftatur  ,  dicens  :  Fuitque  more  novifftmo 
fervatum  ,  ut  in  principiis  caftrorum  ,  aut  juxta  taber¬ 
naculum  Ducis  ,  templum  ,  ftve  fidiculam  ftmili  exem¬ 
plo  milites  conft ruant  s  juxta  quam  figna  ,  &  Aquilam 
venerarentur  ,  c r  fervarent  j  unde  cum  opus  ejfet  ,  ex¬ 
tra  caftra  adduci  pojfent.  Tertullianus  quoque  in  Apo- 


B 


440 

A  logetico  ,  religionis  caftrenfis  meminit  ,  qualis  erat 
apud  Romanos ,  qui  Chriftianos  tanquam  crucis  ftu- 
diolos  accufabant  ;  cum  tamen  eos  idem  feciffie  in 
caftienfi  negotio  oftendat ,  dicens  :  Sed  &  viUlorias „ 
inquit  ,  adoratis  cum  in  tropsus  cruces  fint  ^wteftwfi  tro- 
pfiorum  :  religio  Romanorum  tota  caftrenfis  figna  vene¬ 
ratur  ,  figna  jurat  ,  figna  omnibus  Diis  prfiponitt  Sed 
non  omittamus  fine  animadverlione,  quod  dicitur  de 
loco  hujus  aediculae  ab  Alexandro,  nimirum  de  prin¬ 
cipiis  caftrorum.  non  enim  hic  caftrorum  principia 
ab  Alexandro  initia  locorum  ,  ubi  caftra  ipfa  metata 
iuiflent  dicuntur  ;  led  principiorum  nomine  veniunt 
loca  in  caftris,  ubi  Principes  milites  habitabant;  quod 
etiam  dicitur  lib.  3.  Cod.  quae  fit  longa  confuetudo, 
1.  ii.  in  fine  ,  ff.  de  re  militari  :  &  ab  his  Principi¬ 
bus  una  porta  Principalis  dicebatur  in  caftris.  Quam 
omnem  aedicula:  rationem  Gentes  ab  inftitutis  divi¬ 
nis  hauferunt ;  quae  Deus  in  caftris  Ifraehtis  tute¬ 
lae  ,  ac  religionis  caula  decreverat  ;  idololatrae  aemu¬ 
lari  non  funt  veriti  :  fed  in  ftatiombus  Dei  taberna¬ 
culum  ,  atque  caftra  imitabantur  ;  ut  fub  fpecie  re¬ 
ligionis  populum  ,  ille  perimeret  leo  ,  qui  fem- 
per  rugit  ,  circumiens  ,  &  quaerens  quem  devo¬ 
ret. 

Verum  Benedicius  Deus  noluit  duplex  Taberna¬ 
culum  in  caftris  Ifraeliticis  conditui  ,  fed  unicum  , 
in  quo  tamquam  Deus  religiofe  coleretur;  6cexquo 
ipfe  ,  veluri  dux  lfraelitici  exercitus ,  qua:  ad  mili¬ 
tiam  ipcdlabant  ,  diligentiffime  curaret,  in  quo  lia- 
tim  occurrit  unde  admiremur  ,  quantis  favoribus  pi- 
iffimus ,  fimulque  clementiffimus  Deus,  Ifraeliticam 
Rempublicam  profequeretur  ;  miraculorum  omni¬ 
um  fidem  excedit ,  Dei  erga  illam  dilcdio  ,  quan- 
tumve  ftuduerit  ,  non  folum  fandliffimis  legibus , 
piiffimifque  ftatutis  ,  atque  decretis  eam  ftabilire  ; 
led  inftrucla  acie,  aliisque  militaribus  ftudiis,  victo¬ 
rem  de  hoftibus ,  &  militari  gloria  florentem  popu¬ 
lum  Ifraeliticum  fieri  curavit,  nam  prodigiis  ,  por- 
tentifque  maximis  non  femel  ,  fed  fxpiffime  hoftes 
deterrendo ,  ad  Ifraelitas  vidloriam  inclinare  juffit. 
Verum  quamvis  favores,  quibus  Deus  populum  pro- 
fequebatur  innumeri  fint  ,  lingulari  tamen  prtefen- 
tia  velle  cum  populo  adeffie  ,  Sc  inter  caftra  quodam¬ 
modo  verfari  ,  reliquos  omnes  excedit  ;  qua  de  cau- 
fa  facrum  Tabernaculum  Moyfen  in  caftris  erigere 
juffit.  Nequid  vero  fieret  ,  in  ftru&ura  Taberna¬ 
culi  majcftati  indecens  ;  exemplar  Moyfi  in  monte 
monftrare  voluit, ut  ad  illius  formam  aliud  in  caftris 
erigeretur  ;  cujus  ipfemet  Deus  ,  &  non  alter  arcbi- 
tedlus  haberetur  :  ut  facra  oracula  ubique  praedi¬ 
cant.  Si  vero  fideli  oculo  eunda  ,  qme  Deus  in  Ta- 
£  bernacuh  fabrica  juflit  ,  conlpiciantur  ,  perlpicuum 
fiet  ,  Tabernaculum  nihil  aliud  tuifle  ,  quam  quod¬ 
dam  portatile  Templum  ,  compaginandum  ,  ac  dif- 
folvendum  ,  &  pro  loci  ,  ac  temporis  indigentia  , 
erigendum  ac  deponendum.  Nam  quoties  llraelitis 
caftra  alibi  metanda  fuiflent  ;  toties  Tabernacu¬ 
lum  diflolvebatur  ;  iterumque  erigebatur  in  loco  , 
in  quo  Deus  caftra  firmanda  (ftante  columna)  juft 
fi  fiet  :  tamquam  fummus  Imperator  ,  &  populi  If- 
raelitici  Dux  ,  qui  in  illo  Tabernaculo  tamquam  in 
tentorio  relidere  dignabatur,  ut  loquamur  cum  Jo- 
fepho  lib.  3.  antiq.  cap.  6.  cum  ait  :  Ex  tali  namque 
materia  ,  fupple  quam  obtulerunt  Ifraelitm  ,  Taberna¬ 
culum  fabricatum  eft  ;  quod  migratum  ,  fr  per  loca  di- 
verfd  dcveilum  ,  nihil  a  Templo  differebat.  Hiic  filii  If- 
rael  in  necefiitatibus,  ut  Deum  confulerent ,  de  his 
qua:  contigiflent  veniebant :  ubi  caftra  metanda  effient, 
quando  levanda,  quando  hoftibus  occurrendum, quan- 
doabilhs  declinandum , ab  eo  ex  Tabernaculo  admo¬ 
nebantur  :  qua  ratione  etiam  hi  vel  illi  punirentur  , 
fi  quando  ab  obedientia  fummo  Duci  debita  ,  milites 
defecifient,  abeo  indicebatur  :  fi  eque  alia  qute  fuma 
E  f  mo 


D 


F 


450 


Sacrorvm  El je 


B 


c 


mo  Duci  congruunt ,  a  Deo  militari  judicio  ,  &  in- 
duftria  decernebantur. 

Nec  in  hoc  genere  loquendi  diflentimus  a  Philo¬ 
ne  ,  qui  lib-  3.  de  vita  Moyfis  ,  ftatim  in  principio 
fiC  loquitur  :  ei  fsQ  ovv  r >jv  yfi^ctv  eis  tjv  fxirotv  it  xvto  j 
yj£vi  nxiplkYiQeuroov  ,  dvxyxdlov  tjv  ifyvtr»i$£  'g&as-yi[*otcctov 

ViUV  bv  TW  KxSclpolTiXTO)  Ai  StOV  7TOkVTtkO)V  vk>jS  ,  Xj  XV- 

t  0  xeiyg)  petydhx  ^espxxiSj  y  Xj  viwxopcas  st  xy^TxkrjSds  omt- 
as  y  ovo  pede  xvtxs  izpo7tokiv  t  t ostov.  estei  tl’  sti  kxtx  tvjv 

i^polvu  istkd^OVTO  y  TO~f  jWVJTTW  7 tXyildS  i^pV^bte  IV  YlQfAOTTt 
(pO^tjTQV  lyfiv  t S p OV  ,  IV  OV  'T'  0^0 17t 0 ^/.XtS  y  Xj  tpXtOSlZ&eUXSS 

Svclas  dvdyoxn  ,  Xj  txfkx  oax  ,  xjj  r  as  Izgxgyixs  ^puei 
I ur.^zvos  dpooipovvTZS  dv  'tss  ot;  7rcA£<nv  oixovvxxs •  hoc 
eft,  Siquidem  regionem ,  in  quam  commigrarunt  y  jam 
obtinuijjent ,  condendum  fuijfet  templum  nobihjfimum  in 
loco  punjfimo  ex  materia  lapidum  pretioforum  ,  &  in 
ctr-cuitu  illuti  murus  magnus  extruendus  cum  permultis 
adificiis  in  ufum  Sacerdotum  ,  &  locus  nominandus  Hie- 
ropolis.  Quoniam  autem  adhuc  in.  deferto  errabant  (fup- 
ple  Ifraehtae)  nullamque  certam  fedem  habebant  }  con¬ 
veniebat  templum  ambulatorium  ;  ut  tam  in  itinere  , 
quam  in  cafiris  facra  facerent  ,  &  alia  qua,  ex  Ctzremo- 
niis  debebant  :  nihil  omittentes  ex  his  ,  qua  necejfaria 
funt  habitantibus  in  Civitatibus.  vqv  iv  'l^yov  tepuTX- 
tov  $y[/,isqyetv  zHo^zv ,  *]S  t> iv  xxtxexd^rv  Szety xtois  A oyots 
cf)n  opus  tiluveijs  xvz&i&xexzao.  hooeft  ,  Tabernacu¬ 
lum  igitur  opus  facrum  erigi  placuit  ;  cujus  apparatum 
divinis  fermonibus  fuper  montem  Mojfcs  didicit,  Igitur 
ex  Philone  difertiilimo  Hebraeorum  habemus  facri 
Tabernaculi  fabricam  ,  nil  aliud  fuifle,  quam,  ut  di¬ 
cebamus  ,  portatile  templum,  de  quibus  Feftus  etiam 
lib.  1  1.  ait  :  Minora  templa  fiunt  ab  auguribus  ,  cum 
loca  aliqua  tabulis  ,  aut  linteis  fepiuntur  ,  ne  uno  am¬ 
plius  ojho  pateant,  quam  rationem  linteorum  ,  atque 
tabularum  ,  fervatam  a  Moyfe,  in  fabrica  divini  Ta¬ 
bernaculi  ,  ubique  praedicant  facra  oracula  :  ut  me¬ 
rito  minus  templum  ,  Tabernaculum  illud  dicere¬ 
tur.  fed  per  refpedum  ad  caftra  Ifraelitica  ,  quae  in 
deferto  erant  ,  lumini  Imperatoris  tentorium  diceba¬ 
tur  :  lludio  militiae  a  Deo  juflum  erigi  :  ut  una  cum  D 
Tabernaculis  militum  ,  fummi  quoque  Imperatoris 
Tabernaculum  haberetur  ;  ne  litus  ad  caftra  metan¬ 
da  ,  quaeque  fummi  Imperatoris  funt  ftudia  ,  omi- 
lilfe  videretur. 

De  quibus  quidem  ftudiis,  adeo  gloriabatur  Deus, 
ut  militaris  gloriae  cupidus  ,  a  Seraphin  de  hac  una 
re  voluerit  celebrari  apud  Ifaiam  ,  illis  dicentibus  : 
SanUus  y  Sanblus  ,  SanSlus  ,  Dominus  Deus  exercitu¬ 
um.  &  cum  aliquando  illi  palatium  ,  live  balilicam 
fendus  David  parare  vellet  :  domum  renuit  ,  mili¬ 
taris  gloriae  cupidus,  dicens  2.Reg.  7.  Numquid  tu 
etdificabis  mihi  domum  ad  habitandum  ?  nec  enim  habi¬ 
tavi  in  Domo ,  ex  die  illa  qua  eduxi  filios  Ifirael  de  ter¬ 
ra  Aegypti  ,  ufque  in  diem  hanc  ,  fed  ambulabam  in 
Tabernaculo  ,  &  in  tentorio. 

Quia  igitur  de  Conlecratione  Tabernaculi  a  nobis 
eft  agendum  ,  dubitandum  llatim  occurrit  de  parti¬ 
bus  lingulis  facra:  hujus  fabricae,  cum  enim  illud  por¬ 
tatile  Templum  ,  pluribus  compaginaretur  tabulis  , 
aureis  laminis  undequaque  tedis;  ex  columnis  etiam, 
velaminibus ,  balibus  argenteis ,  &  capitellis  aureis, 
vedibus  tam  ligneis,  quam  aureis  ,  aliifque  pluribus 
ad  ipfum  Tabernaculum  pertinentibus  ,  tota  illius 
fabrica  conflaret  :  merito  dubitatur  an  Tabernacu¬ 
lum  cum  omnibus  ,  qtfte  ad  ipfum  pertinebant  pri¬ 
mo  eredum ,  integratumque  fuerit ;  omnibus  etiam 
utenlilibus  ,  facriique  illius  vafis  ,  proprio  in  loco 
d-ifpofitis  ,  tuneque  demum  facro  oleo  confecratum 
fuerit  5  an  vero  lingulae  quaeque  partes  Tabernaculi 
feorfum  ,  lingula  quaeque  utenlilia  illius  ,  nimirum 
Arca  facra  ,  Menfa  panum  propolitionis  ,  Candela¬ 
brum  cum  illius  utenlilibus  ,  &  Altare  aureum  feor¬ 
fum  confecrata  fuerint  a  Tabernaculo  ;  ac  poftmo- 


E 


OCHRISMATflN.  45 1 

dum  tabulae  omnes  conjunctae  ,  Tabernaculum  con- 
llitutum  ,  ac  confecratum  fuerit,  utroque  enim  mo¬ 
do  confecratio  locum  habere  poteft  ,  &  vere  dici 
a  Moyfe  facrum  Tabernaculum  fuifle  confecra¬ 
tum. 

Et  quamvis  ex  facris  Scripturis  nihil  certi  habea¬ 
tur;  fi  tamen  ad  rationem  loquendum  eft;  fana  mens 
refugit  credere,  aut  admittere ,  feparatam  illam  par¬ 
tium  Tabernaculi  confecrationem ,  quod  rationi  con- 
fona  nullo  modo  videatur.  Sacrum  enim  illud  Ta¬ 
bernaculum  ,  Moyfi  ex  Dei  mandato  praeferiptum  , 
quadraginta,  Sc  odo  trabibus  ,  live  columnis  con¬ 
flabat  ,  quarum  quadraginta  fex  ,  cubitum  in  lati¬ 
tudine  ,  ac  dimidium  habebant  ;  altitudinis  vero 
cubitos  decem  j  profunditas  denique  ,  five  crafi- 
fities  earundem  columnarum  ,  quatuor  digitorum 
erat  :  juxta  quam  formam  ,  his  quadraginta  fex 
tabulis  ,  duas  trabes  angulares  addebantur  ;  ut  ad 
quadraginta  odo  eflent  :  quibus  fi  addantur  qua¬ 
tuor  alias  columnas  ,  ex  quibus  fandius  velum 
pendebat  ;  inter  Sandum  Sandorum  ,  &  Taber¬ 
naculi  Sandum  diftinguens  ;  necnon  etiam  alia: 
quinque  columnae  ,  quae  in  extrema  Tabernacu¬ 
li  parte  ,  Orientem  refpiciebant  ;  Tabernaculum¬ 
que  ab  atrio  feparabant  ;  quinquaginta  feptem  co¬ 
lumnis  ,  totum  integrum  Tabernaculum  confli- 
tuetur:  quatuor  etiam  vedes  aurei  ab  extra  adjunge¬ 
bantur  ;  &  per  fuos  annulos  aureos  immittebantur; 
quibus  omnes  tabulae  ,  five  columnae  Tabernaculi  , 
infimul  colligarentur,  infuper  etiam  vedis  unus  li¬ 
gneus  ,  interiora  columnarum  penetrabat ,  a  prima 
ufque  ad  ultimam  ,  ut  tabernaculum  totum  ad  li¬ 
neam  conftitueretur  ;  &  totum  aedificium  firmare¬ 
tur:  quo  nil  auguftius  excogitari  poterat :  nam  lin¬ 
gulas  columnas  ,  ac  tabulas  a  parte  interiori  ,  totius 
Tabernaculi ,  ita  vedis  conftringebat ;  ut  adverfus 
vim  ventorum  ,  ac  turbinum  ,  columna:  cum  toto 
aedificio  firmarentur.  Quorum  omnium  columnarum, 
ac  tabularum  claritatis  gratia, formam  pag.  fequen- 
ti  delineandam  curavimus  ,  juxta  varia  Dodorum 
placita.  Quae  enim  lignatur  A  eft  juxta  fententiam 
Tornielli  :  quae  vero  lignatur  B  eft  ex  mente  Ariae 
Montani  ,  quam  ut  rationabiliorem  ampledimur. 
Quia  vero  Torniellus  aliam  exteriorem,  alteram  in¬ 
teriorem  in  tabulis  facri  Tabernaculi  fpeciem  com¬ 
mentus  eft  ,  nos  utramque  confpiciendam  ex  ipfo 
praeftavimus. 

Et  ne  quid  defiderandum  remaneat  ;  tabulis  feor¬ 
fum  oftenfis  ,  integrum  etiam  Tabernaculum  ,  Ta¬ 
bernaculique  interiorem  partem  delineatam  often- 
derc  ftuduimus  ;  ut  auguftilfimas  molis  architedu- 
ram  ,  ex  afpedu  magis  admiremur.  Sandum  San¬ 
dorum  dicebatur  pars  minor  ,  ac  fandior  ;  in  qua 
facra  Arca  ,  Dei  tribunal  repofitum  fuit  ;  reliqua 
facri  Tabernaculi  pars  Sandum  appellabatur  ;  in 
qua  Altare  aureum  ad  thymiama  ,  frontem  facra: 
Arcae  refpiciebat ;  hinc  inde  ,  Auftrum  verfus ,  au¬ 
reum  Candelabrum  politum  vifebatur  ;  ad  Aquilo¬ 
nem  vero  Menfa  aurea ,  quae  panes  propolitionis  fu- 
ftinebat.  nihil  igitur  in  eo  admittebatur  ,  quod  au¬ 
reum  non  eflet.  Forma  eft  qualem  fig.  C.  propo- 
fuimus. 

Cum  igitur  Templi  hujus  portatilis  fabrica  talis 
eflet  ;  perfpicuum  eft  ,  a  folo  Moyfe  nulla  ratione 
Tabernaculum  erigi  potuifle  ;  fed  aliorum  auxilio 
in  eo  erigendo  indiguifle.  tabularum  enim  altitudo, 
decem  cubitorum  erat  ,  ut  diximus,  tabula:  ilte, 
undique  tam  ab  extra  ,  quam  intra  laminis  aureis 
tegebantur,  erant  ex  folido  argento  bafes  ,  capitella 
ex  folido  auro  fufa  fuifle  feribitur  :  quomodo  igitur 
Moyfes  Tabernaculum  erigere  potuiflet  ,  capitella 
columnis  fuper  imponere  ,  eifdem  bafes  fupponere, 
vedes  aureos  hinc  ,  indeque  in  extremis  lateribus 


4S2 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M  II. 


Tabernaculi  confiringere  »  ac  firmare  ?  nulla  certe  D 
ratione.  Poftquam  etiam  Moyfes  columnas  firmaflet; 
tria  aulaea  ,  primum  ex  byflo  ,  alterum  ex  hyacin¬ 
tho,  &  purpura ,  &  tertium  denique  ex  pellibus; 
quae  eatenqs  Tabernaculum  in  fuperiora,  &  a  lateri¬ 
bus  contegebant ,  ut  terram  fere  contingerent :  lo- 
lus  ille  nemine  fibi  auxilium  ferente  ,  quomodo  fu- 
per  haec  imponere  Tabernaculo  ,  atque  extendere 
potuiflet  ?  Qute  introrfum  denique  reponebantur ; 
piCturata  nimirum  aulaea  ,  ut  SanCtum  SanCtorum  , 
a  SanCto  diftinguerent;  &  quae  in  oftio  Tabernaculi 
aditum  praecludebant  ;  potcrantne  ab  uno  tantum 
homine  fulpendi  ,  ac  extendi  ?  fidem  excedit,  haec 
fine  miraculo  affirmare.  Quod  interponere  frivolum 
eft  ,  atque  commentitium  ;  cum  in  Scripturis  facris 
nihil  tale  habeatur  ;  nec  miracula  a  viris  doCtis  fint 
confingenda,  nifi  ubi  Scriptura  aliquid  narrat,  quod  E 
fine  miraculo  intelligi  nequit. 

Quamobrem  folum  Moyfen  tantam  molem  erexif- 
fe  ,  nullum  veritatis  fpecimen  prae  fe  tulit  ;  cum 
vix  plures  homines  ad  id  fatis  efle  potuiflent.  Nam 
fi  quando  per  defertum  Tabernaculum  alio  transfer¬ 
re  Ifraelitae  cogerentur  ;  fex  plauftris  Tabernaculi 
tabulae  deferebantur  ,  ex  munere  Meraritarum  ,  ut 
excap.4.  Num.  liquido  confiat;  quem  quidem  Me¬ 
raritarum  numerum ,  fex  millia  pertigifle  dicitur  ibi¬ 
dem  cap.  3.  Quamvis  igitur  non  omnes,  ad  deferen¬ 
dum  columnas  Tabernaculi ,  &  atrii,  necefiario  re¬ 


quirerentur;  fed  per  ftationes,  dies,  ac  etiam  per 
familias,  ad  ea  onera  diftribuerentur ;  licet  nulle 
tantum  requiri  dixerimus;  faltem  hinc  certum  erit, 
folum  Moyfen  tantam  molem  nequaquam  erexifle. 
m  ridicula  aliqua  miracula  cum  Rabbinis  fingere  ve¬ 
limus;  qui  nullo  innixi  fundamento,  miraculofe Ta¬ 
bernaculum  fomniant,  ipfum  in  deferto  erexifle.  fed 
hi  portantes  velamen  in  oculis  ,  ut  dixit  Paulus  ,,m 
facris  Scripturis  interpretandis  ,  nugis  adhaerent  , 
fomniaque  confingunt;  ipfam  quoque facrarum Scrip¬ 
turarum  nudam  litteram  ignorantes. 


F 


Sed  ut  in  hac  re  ,  velamen  quantum  poflumus  ab 
ipforum  oculis  auferatur  ;  legatur  cap.  40.  Exodi  , 
in  quo  in  Hebraico  textu  ,  cui  foli  fidem  Rabbini 
praeltant  ,  cum  de  ereCtione  Tabernaculi  per  ma¬ 
num  Moyfis  agitur,  in  haec  verba  legitur  ,  hebraico 
in  codice  °p-in  hucam  hamifehan  ,  in  quibus 

Hebraicis  verbis  dictionem  illam  Dpin  hucham  ,  paf* 
fivae  conjugationis  hophal  advertent ,  &  juxta  regu¬ 
las  grammaticae  ,  repraefentare  rem  exeeutioni  man¬ 
datam  ab  aliquo  ,  altero  praecipiente.  Quapropter 
illorum  verborum  fenfus  erit ;  Tabernaculum  fuifle 
ab  alio  juflum  erigi  ;  idefi  Moyfe  nimirum  mandan¬ 
te  his  ,  qui  aedificii  opus  conftruxerant ,  ut  Taber¬ 
naculum  erigerent.  Cumque  Tabernaculum  ,  Moy- 
.fe  imperante ,  fuerit  ereCtum  ab  aliis  ;  nequaquam 
ab  eo  folo,  miraculofe  ,  &  nullo  adjuvante  erigeba¬ 
tur  ,  ut  ftultiffimi  illi  homines  fomniant. 

Moyfes  igitur  in  erectione  Tabernaculi,  fi  ab  aliis, 
cum  primis  i  Befeleele  ,  &  ab  Oliabo  juvandus  fuit; 
qui  totius  fabricae  Tabernaculi  ,  magifiri  praefides  in 
Architectonica  ex  praeferipto  Moylis  fuerunt ;  & 
hoc  neceflario  affirmare  cogimur.  Neque  fpatium  , 
five  atrium  ,  in  quo  Tabernaculum  erigebatur  ,  lu- 
ftratum  fuifle  dicemus,  nifi  Tabernaculo  jam  ereCto, 
nondum  confecrato.  Tabernaculi  quoque  partes, 
&  utenfilia  illius  ,  nequaquam  feorfum  lingula,  con- 
fecrata  fuifle  affirmabimus  ,  fed  fimul  cum  Taberna¬ 
culo  ;  alias  Moyfes  in  eorum  confiitutione  a  nemine 
juvari  potuiflet  ;  quia  non  omnibus  hoc  concedeba¬ 
tur,  poftquam  Tabernaculum  ,  Sc  illius  utenfilia  fa- 
cro  fuiflent  confecrata  oleo ,  Deoque  mancipata.  Sic 
enim  dicitur  de  Leviris  cap.  1.  Numer.  Ipji  porta¬ 
bant  Tabernaculum  ,  &  omnia  utenfilia  ejus  ,  &  erunt 
m  minifleno  ,  ac  per  gyrum  Tabernaculi  metabuntur  : 
cum  proficifcendum  fuerit  ,  deponent  Levita  Tabernacu¬ 
lum  :  cum  cajlrametandum  ,  erigent  :  ejuifuis  externo¬ 
rum  accefferit ,  occidetur.  De  Levitarum  tribu  Befe- 
leel,  &  Oliabus  non  erant;  igitur  polt  columnarum 
confecrationem  ,  Moyfen  juvare  non  potuiflent.  Lc- 
F  f  i  vitas 


454 


SacRORVM  ElTEOCHRISMATHN. 


45  S 


vitje  autem  folummodo  poft  Sacerdotum  confecratio- 
nem,  Deo  in  opus  Tabernaculi  dedicati  fuerunt  ; 
Aaronitte  vero  poft  confecrationem  Tabernaculi  , 
ut  offendemus  ,  lacro  oleo  confecrati  fuerunt  : 
quibus  duobus  tantum  perfonarum  generibus ,  facra 
illa  contredare  concedebatur  ex  Dei  prarferipto;  re¬ 
liquis  vero  interdicebatur  ,  non  folum  Tabernacu¬ 
lum  ,  aut  utenfilia  illius  contredare  ;  fed  nec  habere 
tentoria  circa  atrium  ,  aut  Tabernaculum  :  quam- 
obrem  i.  Num.  dicitur;  Porro  Levita  per  gyrum  Ta¬ 
bernaculi  figent  tentoria  ,  ne  fiat  indignatio  fuper  multi¬ 
tudinem  filiorum  Ifirael ,  &  excubabunt  in  cufiodiis  Ta¬ 
bernaculi  tefiimonii. 

Ea  propter  certiffime  nobis  affirmandum  erit;  prius 
Tabernaculum  eredum  fuifle,  omnibulque  fuis  par¬ 
tibus  abfolutum  ,  atque  perfedum  ;  tedum  etiam 
fuperimpofitum  ,  atque  velaminibus  ornatum  ,  & 
pollmodum  expiatum  ,  ac  ficro  oleo  confecratum  , 
tam  Tabernaculum  ,  quam  reliqua  illius  utenfilia  , 
ut  divino  cultui  confecrarentur  >  ac  fupremi  Numi¬ 
nis  ,  verique  Dei  habitaculum  ,  &  Tabernaculum 
fierent ;  ficque  a  prophanis  ufibus  omnino  abfolve- 
rentur.  Qua  etiam  ratione  non  folum  Tabernacu¬ 
lum  perfedum  ,  ornatum  ,  integratumque  fuiffe  , 
dicendum  eft  ;  verum  etiam  omnia  vafa  ,  &  mftru- 
menta  divini  cultus,  nimirum  Arca,  Menfa  Panum 
propofitionis,  Candelabrum ,  Altare  aureum  ,  Sc  re¬ 
liqua  eorumdem  utenfilia  ,  qux  fiicra  cenfebantur  , 
&  intra  Tabernaculum  reponebantur  ;  prius  ibi  in- 
tromifla  fuiffe  ,  fuisque  in  locis  apprime  collocata  , 
pollmodum  tam  ipfa  facra  vafa,  quam  ipfum  facrum 
Tabernaculum  ,  facra  undione  ,  fuis  ritibus  ,  ac 
cteremorins,  de  quibus  ftatim  dicemus  ,  conlecrata. 

Nec  defunt  facrae  Scripturae  teftimonia ,  quae  al¬ 
lata  a  nobis  probabiliffimas  rationi  refpondere  offen¬ 
dant.  Sumatur  vel  unus  teftis  ex  cap.  40.  Exodi , 
Deo  Moyfi  eredionem  Tabernaculi  praecipiente  in 
htec  verba  :  Menfie  primo  ,  prima  die  menfis  ,  eriges 
Tabernaculum  tefiimonii  ,  &  pones  in  eo  Arcam  j  di- 
mittesque  ante  illam  velum  :  d*  illata  Menfia  pones  fiuper 
eam  ,  qua  rite  pracepta  fiunt.  Candelabrum  fiabit  cum 
lucernis  fims  ,  &  Altare  aureum  ,  in  quo  adoletur  in- 
cenfium  coram  Arca  tefiimonii  :  tentorium  in  introitu 
Tabernaculi  tefiimonii  pones  ,  &c.  dc  ibidem  paulo  in¬ 
fra  ;  quo  ordine  Moyfes  Dei  ,  ac  Domini  juffa  ex¬ 
pleverit  ,  fic  narratur  :  Fecitque  Moyfes  omnia  ,  qua 
praceperat  Dominus.  Igitur  menfie  primo  anni  fecundi  , 
prima  die  menfis  ,  collocatum  efi  Tabernaculum  ,  ere- 
xitque  Moyfes  illud  ,  &  pofiuit  tabulas  ac  bafies  ,  &  ve- 
Ples ,  fiatuitque  columnas  ,  &  expandit  t ellum  fiuper  Ta>- 
bernaculum  Tefiimonii  ,  impofito  defiuper  operimento  , 
ficut  Dominus  imperaverat .  Nudi  Tabernaculi,  nu¬ 
da  &  abfoluta  conftrudio  in  his  enarratur  ;  cui  Ar¬ 
cte  ,  reliquorumque  conftitutio  ,  ac  fuis  in  locis  de¬ 
bita  difpofitio  fubinfertur  ,  cum  fubditur  :  Pofiuit  & 
tefiimomum  in  Arca  ,  fubdutlis  infra  velhbus  ,  &  ora. 
culum  defiuper.  Cumque  mtuliffet  Arcam  in  Taberna¬ 
culum  ,  appendit  ante  eam  velum  ,  ut  expleret  Domini 
jujfionem  :  pofiuit  &  Menfiam  in  Tabernaculo  tefiimonii , 
ad  plagam  Septentrionalem  extra  velum  ,  ordinatis  co¬ 
ram  Propofitionis  panibus  i  ficut  praceperat  Dominus  Moy¬ 
fi.  pofuit  &  Candelabrum  in  Tabernaculo  tefiimonii  e  re¬ 
gione  menfa  in  parte  Aufirali ,  locatis  per  ordinem  lucer¬ 
nis  ,  juxta  praceptum  Domini,  pofiuit  &  altare  aureum 
fiub  teclo  tefiimonii  contra  velum  ,  &  adolevit  fiuper  eo 
incenfum  aromatum  ,  ficut  jufferat  Dominus  Moyfi.  po¬ 
fiuit  &  tentorium  in  introitu  Tabernaculi  tefiimonii.  Et 
licet  in  his  poftremis  facite  Scripturte  verbis  ,  ut  in¬ 
fra  monffrabitur ,  eredionis  fimul ,  ac  confecratio- 
nis ,  facer  textus  meminerit ;  in  ipfa  tamen  Taber¬ 
naculi  eredione  ;  ordo  etiam  quorumcunque  ad  ip¬ 
fum  attinentium  ideo  offenditur  :  ut  prius  unum¬ 
quodque  fuis  in  locis  difpofitum  fuiffe  ,  quam  facra- 


B 


D 


retur  ;  apertiffime  demonftraretur.  Cum  vero  in 
textu  dicitur  :  Et  adolevit  fiuper  eum  incenfum  aroma¬ 
tum.  locus  ifte  ,  omnia  fuperius  dida  minime  fada 
fuifle  tunc  cum  ereda  fuerunt,  &:  in  Tabernaculum 
induda  probat  5  quia  nefas  erat  in  Altari  thymiama 
incendere  ante  illius  confecrationem  ,  quae  tantum 
die  odava  menfis  abfoluta  fuit  :  igitur  Jocus  debet 
interpretari  ,  quod  incenfum  Moyfes  poftmodum  ado¬ 
leverit  ,  cum  illud  Altare  ,  &  Tabernaculum  con- 
fecraflet.  Multa  enim  per  anticipationem  in  Divi¬ 
nis  oraculis  enarrantur  ;  quae  poffmodum  exeeutioni 
mandata  fuere,  illo  igitur  ordine  Moyfen  ea  fecifle 
conftat ;  quia  fubinferuntur  haec  verba  :  Sicut  jufie- 
rat  Dommus.  Is  autem  illa  omnia  fieri  juflerat ,  non 
quando  Tabernaculum  erigebatur;  fed  quando  poft¬ 
modum  Tabernaculum  ,  Altare  ,  &  reliqua  omnia , 
quae  in  Tabernaculo  erant ,  confecrata  fuiflent.  Tunc 
enim  panes  fupra  menfam  impoliti  fuere  ;  tunc  lu¬ 
cernae  in  Candelabro  ordinatae  dicuntur  ;  tunc  tan¬ 
dem  facrum  thymiama  fuavi  odore  facrum  Taberna¬ 
culum  complevit  ,  foculo  in  altari  aureo  accenfo,  & 
denique  dimiffis  velis  Sandum  Sandorum  a  fan¬ 
do  ,  &  integrum  Tabernaculum  ab  atrio  fejundum 
fuit. 


CAP.  XXXIV. 

Expiatio  ,  8c  Confecratio  facri  Tabernaculi 
explicatur. 

Ad  loca  Exodi  4.  Et  affiumpto  unitionis  oleo  unges  Ta-> 
bernaculum  cum  vafis  fuis.  Levit.  8.  Obtulit  &  vi¬ 
tulum  pro  peccato.  Cumque  fiuper  caput  ejus  pofiuijfiet 
Aaron  ,  &  filii  ejus  manus  fiuas  ,  immolavit  eum  i 
hauriens  fianguinem  ,  &  tintlo  digito  ,  tetigit  cornua 
altaris  per  gyrum,  quo  expiato  &  fianlhficato  ,  fu¬ 
dit  reliquum  fianguinem  ad  fundamenta  ejus.  &  ad  alia. 

Eliq.uum  eft  in  Confecratione  facri  Taber¬ 
naculi  ,  &  reliquorum  omnium  utenlilium  , 
aliqua  de  quibus  fubdubicari  poteft  ,  in  me¬ 
dium  afferre.  Cum  primis  vero  inquirendus  erit 
fanguinis  ufus  ,  an  nimirum  in  confecrando  Dei  Ta¬ 
bernaculo  ,  faCri  olei  undionem ,  aliquod  genus  ex¬ 
piationis  praecederet  :  aut  aliqua  alia  ratione  aqua  , 
vel  fanguine  Tabernaculum  ante  undionem  luftrare- 
tur ,  aut  expiaretur,  qua  quidem  in  difficultate  Abu- 
len.  quaeft.  8.  in  cap.  6.  Num.  &  q.  y.  in  cap.  8.  Le¬ 
vit.  in  quo  agitur  de  Altaris  expiatione  ,  partem  ne¬ 
gantem  pro  viribus  defendit;  nec  folum  hoc  de  Ta¬ 
bernaculo  cenfet;  fed  etiam  de  altari  holocauftorum, 
ac  fimiliter  de  quibufeumque  aliis  utenfilibus,  ac  fa- 
cris  vafis  ,  tam  altarium  ,  quam  etiam  Tabernaculi, 
illud  idem  fentire  cogitur,  quapropter  explicans  ver¬ 
ba  illa  in  expiatione  altaris  ,  quas  habentur  Lev.  8. 
in  quibus  dicitur:  Obtulit  &  vitulum  pro  peccato,  cum¬ 
que  fiuper  caput  ejus  pofuiffet  Aaron  ,  &  filii  ejus  manui 
fiuas  ,  immolavit  eum  hauriens  fianguinem  i  &  tinllo  di¬ 
gito  ,  tetigit  cornua  altaris  per  gyrum ,  quo  expiato  & 
fantlificato  ,  fudit  reliquum  fianguinem  ad  fundamenta 
ejus,  poftrema  verba  ,  dida  putat  a  facro  feriptore  ; 
non  quod  vere  altare  expiaretur  ;  fed  quod  fupra  il¬ 
lud  altare  facrificium  expiationis  pro  peccato  offerre¬ 
tur  :  ut  homines  peccatis  irretiti  ,  ab  eifdem  facrifi- 
dis  expiarentur,  pro  Abulenfi  ejufque  fedatoribus  , 
Philo  ftare  videtur  lib.  3.  de  vita  Moyfi  nullam  enim 
animalium  madationem  prasceffilfe  undionem  feri- 
bit.  imo  poftquam  narravit  Pontificis  ,  fiacri  Taber¬ 
naculi  ,  &  reliquorum  utenfilium  undionem  ,  ani¬ 
malia  madata  fuifle  tradit  ;  quas  Confecrationi  Ta¬ 
bernaculi  ,  atque  utenfilium  ,  8c  Sacerdotum  initia¬ 
tioni  erant  in  obfequium. 

Se- 


Myrothecivm  II. 


457 


‘  Secus  vero  omnino  ab  Abulenfi  dicendum  vide¬ 
tur  ;  facrum  nimirum  Tabernaculum  ,  facro  oleo 
minime  delibutum  fuifle  ,  donec  ejufdem  expiatio 
per  fanguinem  praecefliflet.  itaque  manus  quas  vete¬ 
res  Idololatrae  poltibus  templorum  adhibuerunt  ;  nos 
in  facri  Tabernaculi  confecratione  ,  oleo  8c  fanguini 
quodammodo  adhibitas  fuifle  dicimus  :  eo  ducti  ar¬ 
gumento  ,  quod  neque  altaris  holocaufti  ,  neque 
senex  illius  conchae  ,  in  qua  aqua  luftralis  aflervaba- 
tur  ,  neque  Sacerdotum  ,  neque  veftium  facerdota- 
lium  per  oleum  Confecrationem  ,  in  Scripturis  divi¬ 
nis  legamus,  quin  earumdem  rerum  expiatio  per  fan¬ 
guinem  praeceflerit  ;  faltem  facro  oleo  fanguini  ad¬ 
mixto.  quapropter  ,  quod  Tabernaculi  confecratio 
parvo  negotio  per  folam  linitionem  ex  facro  oleo  ab- 
folveretur  ,  ut  tradit  Nicolaus  de  Lira  ;  falfum  ,  at¬ 
que  commentitium  arbitror. 

Haec  probabiliflimis  conjedturis  ,  atque  auctorita¬ 
tibus  perfpicua  fient  ;  tum  ex  Scripturis  facris ,  tum 
ex  Jofepho  lib.  3.  antiq.  c.  9.  ea  tamen  conditione  ; 
ut  prius  Arca  ,  &  Candelabrum  ,  &  Menfa  panum 
propofitionum  ,  &  Altare  aureum  intra  Tabernacu¬ 
lum  fuerint  collocata  ,  fuifque  in  fedibus  ritC  ,  ac 
debite  difpofita  ,  ut  jam  oftendimus  ,  quam  facro 
oleo  una  cum  facro  Tabernaculo  linirentur. 

Audiamus  quaefo  Jofephum  cap.  iz.  pag.  89.  ea 
quae  docuimus  verbis  perfpicuis  aperientem  ,  cum 
loquitur  de  confecratione  Tabernaculi  jam  completi, 
&  undequaque  abfoluti  in  haec  verba  :  xdx,  $  JIuoitos 

]|  «r»  \  t"  »  ~  \>\v 

T  rgi TV/MVOOV  TY]V  fOAyjV  %  ObXfCbVQS  y  Kj  CCVTQV  CVV  T Qtg 

if(X{viv  ,  ooQuyvleoic  TTyyeyoif  tz  l^ouri  ,  ^  pcvgcp  , 
‘ivet  £  BzS  yiyvoivTO.  39n  fizv  ovv  zTtld  ,  tS?ov  t 

j  T£(jVoV  OOV T8f  TZ  Kj  T «tf  COKCOC  iBz^TTZVZ  ,  TJJV  TZ  (ntyvrjv  , 
Jt,  r»  «UT Iw  trxdltj  zAauu)  tz  qr&Bvpuoopiivo)  ,  kc&- 

B Uf  617T0V  ,  Xj  T to  eclfXXTl  T  TCiVfUV  ,  ^  KglUV  OtyZVTOlV 

xxB’  zKtx^yjv  vt^z^ojLv  evo?  nf  hoc  eft  ,  Deinde  fan- 

guine  mactatorum  ftolam  Aaronis  ,  &  ipfum  cum  {iliis 
afperfit  ;  purificans  fontanis  acjuis  ,  ac  unguento ,  ut  Dei 
fierent  ;  atque  hoc  modo  fieptem  dies  ,  ipfos  &  fi  olas  cu¬ 
rabat  s  tabernaculum  item  ,  &  ejus  vafa  unguento  pra- 

|  parato  ,  ut  dicebam  ,  &  J "anguine  taurorum  ,  &  arie¬ 
tum  qui  finguli  de  fuo  genere  quotidie  maUantur.  Ad 
probandam  Tabernaculi  expiationem  nihil  apertius 
dicere  Jofephus  potuiflet :  fuit  enim  Sacerdos  in  Je- 
rufalem  ,  atque  propterea  omnes  ritus  Confecratio- 

I  nis  optime  novifle,  aequum  eft  credere  >  ac  propterea 
verbis  ipfius  Itandum  ,  ex  quibus  utenfilium  omni¬ 
um  expiatio  aperitur. 

Nec  folum  Tabernaculi  expiatio  ex  his  Jofephi 
verbis  hauritur  ;  led  ejufdem  lultratio  per  aquam, 
nam  de  luftratione  Sacerdotum  dixerat  ,  dcpccyvleas 
7CYiycuois  tz  ,  hoc  eft  ,  Purificans  fontanis  aquis. 
fimiliter  de  Tabernaculo  fubdit  :  iBz^fiirzvz  rlw  tz 
ck jjv>jv  ,  Purificavit  Tabernaculum.  Quae  duo  verba 
quamvis  pro  quacumque  interdum  fumantur  purifica¬ 
tione  ;  prsefertim  pro  luftratione  nunc  videntur  fu- 
menda.,  Dodtiores  meliorajvideant.  nunc  de  expiatio¬ 
ne  nofter  eft  fermo.  quamobrem  teftimonio  Jofephi 
probatum  remanet  in  Confecratione  illorum  ,  quae 
ad  Tabernaculum  pertinebant  ,  expiationem  prae- 
ceflifle  Confecrationem.  Ratione  etiam  expiatio  olten- 
ditur.  Nam  ad  divinum  cultum  ,  non  folum  Sacer¬ 
dotes  ,  fed  etiam  altaria  ,  &  Tabernaculum  confe- 
crabantur  ;  fed  inexpiata  Confecrationi  apta  non 

|  erant  :  igitur  fanguine  non  folum  Sacerdotes  ,  fed 
etiam  Tabernaculum  ,  cum  omnibus  quae  ad  illud 
pertinebant  ,  a  Moyfe  confperfa  fuerunt;  ut  fangui¬ 
ne  expiarentur  ,  ac  poftmodum  unguento  ,  facro- 
que  oleo  ,  divino  cultui  manciparentur. 

Videamus  modo  quid  de  hac  Tabernaculi  ,  atque 
altarium  expiatione  ,  facrae  litterae  tradant ,  dum  de 
anniverfaria  expiatione  Tabernaculi  in  lib.  Levit, 
cap.  1 6.  agunt ;  in  quo  etiam  ritus  expiationis  San- 


A 


D 


F 


dtuarii  ,  per  feptenam  fanguinis  cum  digito  afperfio- 
nem  explicantur ;  fanguinis  inquam  vituli ,  pro  pec¬ 
cato  oblati  :  8c  fu  odit  textus  :  Juxta  hunc  ritum  fa¬ 
ciet  ,  fupple  Aaron  ,  Tabernaculo  tefiimonii  ,  quod, 
fixum  efl  inter  eos  m  medio  for  dium  habitationis  eo¬ 
rum. 

Quas  quidem  (acri  Tabernaculi  expiatio  ,  Sacer¬ 
dotum  expiationem  praecedebat,  non  quidem  Pon¬ 
tificis  ,  quia  quemadmodum  in  prima  Tabernaculi 
eredtione  Moyfes  vices  Pontificatus  fupplendo  ,  fa- 
cra  utenfilia  expiavit  ,  &  confecravit  ;  ita  Aaronis 
fucceflor  &  Pontifex  illud  idem  anniverfarie  perage¬ 
bat  :  atque  propterea  licet  Pontificis  expiationem  , 
Tabernaculi  expiatio  non  praecederet  ,  reliquorum 
tamen  Sacerdotum  expiationem  praecedebat.  Sic  enim 
dicitur  ibidem.  Expiabit  autem  Sacerdos  ,  hoc  eft 
Summus  Sacerdos  ,  qui  unSlus  fuerit  ,  &  cujus  manus 
initiata  funt ,  ut  Sacerdotio  fungatur  pro  patre  fuo  ,  in¬ 
duetur  que  fi  ola  linea  ,  &  vefhbus  fanclis  :  &  expiabit 
Sanctuarium  ,  &  Tabernaculum  Tefiimonii  ,  atque  al¬ 
tare  ,  Sacerdotes  quoque  ,  &  untverfum  populum,  hoc 
eft  fanguine  expiabit  Sandtum  Sandtorum ,  reliquum 
Tabernaculi ,  Altare  quod  eft  in  atrio  ,  deinde  Sa¬ 
cerdotes ,  denique  univerfum  populum.  Itaque 
expiatio  Tabernaculi ,  expiationem  Sacerdotum  prae¬ 
cedebat  ,  quando  jam  in  anniverfaria  expiatione  Sa¬ 
cerdotes  ,  ac  Pontifex  confecrati  erant.  Rationa¬ 
bilius  igitur  quando  nec  Pontifex  ,  nec  Sacerdotes 
confecrati  habebantur  -t  Tabernaculi  expiationem  reli¬ 
quorum  expiationem  pneceftiffe  dicendum  erit ;  atque 
re  vera  Tabernaculum  expiatum  fuifle.  Quod  autem 
expiatio  Tabernaculi  fanguine  fieret,  praeterjofephum, 
facer  etiam  textus  loco  proxime  citato  habet  num. 
if.  dicens  :  Cumque  maSl avent  hircum  pro  peccato 
populi ,  inferet  fanguinem  ejus  intra  velum ,  ficut  pracep- 
tum  efl  de  fanguine  vituli ,  ut  afpergat  e  regione  oraculi s 
&  expiet  Sanctuarium  ab  immunditiis  filiorum  Ifrael  , 
&  a  pr&varicationibus  eorum  ,  cuntlisque  peccatis ,  jux¬ 
ta  hunc  ritum  faciet  Tabernaculo  tefiimonii.  &  paulo 
infra  dicitur  :  Poflquam  emundaverit  SanStuanum ,  cr 
Tabernaculum  ,  &  Altare ,  &c.  Tabernaculum  igi¬ 
tur  expiabatur  :  &  haec  expiatio  fanguine  fiebat  ,  fi¬ 
cut  de  more  fiebat  cum  aliis  ,  ut  infra  oftendemusi 
in  prima  igitur  T abernaculi  ereftione ,  expiatio  prae¬ 
cellit  Confecrationem. 

Aliquis  fortafle  cum  Abulenfi  ea  ratione  ,  nequa¬ 
quam  tunc  primo  fanguine  expiandum  Tabernacu¬ 
lum  fuifle  exiftimabit ;  quia  recens  conftrudtum  ,  in 
deferto  erigebatur ,  atque  propterea  nec  dum  pecca¬ 
tis  populi  fuerat  prophanatum;  quemadmodum  cum 
per  annum  jam  inter  Ifraelitas  perduraflet ,  eorurn- 
dem  peccatis  inquinatum  ,  ex  more  veterum  crede¬ 
batur.  fic  enim  dicitur  loco  jam  citato  :  Et  expiet 
SanSluarium  ab  immunditiis  filiorum  Ifrael ,  &  a  prae¬ 
varicationibus  eorum ,  cunStisque  peccatis.  Animadver¬ 
tant  quasfo  ifti,  fe  toto  errafle  coelo  :  nam  quicauid 
non  eft  Deo  facrum  ,  prophanum  efle  reputatur  : 
quamobrem  quicquid  de  novo  Deo  dedicatur  ;  cum 
ufque  ad  illud  tempus  prophanum  fuerit,  non  folum 
luftratione  ,  fed  expiatione  ,  &  confecratione  indi¬ 
gere  liquido  conftat.  Argumentari  enim  poflumus 
a  pari  de  Altari  ,  &  Tabernaculo,  nam  facrificiorum 
altare  ,  quam  immunditiam  contraxerat  in  illius  pri¬ 
maeva  erectione  ?  aut  quibus  fordibus  in  peccatis  fi¬ 
liorum  ifrael  forduerat  ?  concha  illa  amea  ad  luftra- 
tionem  Sacerdotum  pofita,  quas  maculas  ex  peccatis 
filiorum  Ifrael  contraxerat  ?  &  nihilominus  tam  alta¬ 
re,  quam  illa  aenea  concha,  fanguine  expianda man- 
| dantur,  cum  primo  eriguntur;  ut  infra  ex  facris  lit¬ 
teris  probabitur,  quinimo  a  confecratione  Altaris  ho- 
locauftorum  ,  &  conchae  aeneae  ,  quae  erant  extra 
Tabernaculum  ;  a  tortiori  argumentari  licet  ,  ejuf¬ 
dem  facri  Tabernaculi  expiationem  in  prima  ejufdem 
F  f  3  *  eredtio- 


453 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATON. 


B 


ereftione  ,  atque  oonfecratione.  in  eo  enim  quotidie  A 
facrum  incenium  thymiamatis  a  Sacerdotibus  offe¬ 
rebatur;  in  eodem  ob  ejus  fan&itatem,  omnibus  lai- 
cis  ingreffus  interdicebatur,  ad  poftremum  ufque 
diem  expiationem  antecedentem  ;  imo  etiam  in  ipfo 
expiationis  die  ,  nemini  ingreffus  in  Tabernaculum  , 
non  tantum  non  permittebatur  ,  quinimo  per  viginti 
cubitos,  omnes  feparabantur  a  quocumque  facri  atrii 
latere  >  cujus  termini  cortinis  ,  Sc  columnis  ftatue- 
bantur  ,  ac  decernebatur  quoufque  laicis  venire  con¬ 
cederetur.  nec  dici  poteft  expiandum  Tabernacu¬ 
lum  in  die  anniverfano  ,  quod  aliquod  facrificii  ge¬ 
nus  ,  pro  peccatis  populorum  in  illo  offerretur;  nul¬ 
la:  enim  in  eo  vi&imae  pro  peccatis  populorum  cre¬ 
mabantur  :  quamobrem  nullam  poterat  altare  ali¬ 
quando ,  ex  commercio  populorum  contraxiffe  ma¬ 
culam  :  nihilominus  fanguine  expiandum  ,  femel  in 
anno  praecipitur  ;  tanto  rigore  ,  ut  hircum  pro  pec¬ 
cato  in  aleari  offerre  minime  liceret  ;  nifi  prius  San¬ 
ctuarium  ,  Tabernaculum  ,  &  Altare  facrificiorum 
expiata  fuiffent.  Igitur  etiam  cum  primum  Taberna¬ 
culum  collocatum  fuit ,  antequam  divino  cultui  de- 
ftinaretur,  fanguine  expiandum  fuifle,  indubitatum 
erit. 

Quamvis  vero  in  confecratione  Tabernaculi ,  un- 
Ctio  expiationem  fequeretur  ,  ut  diximus,  ut  Ta¬ 
bernaculum  ianCfificaretur  ;  folius  tamen  fanguinis 
expiatione  ,  tabernaculum  ,  aut  altaria  ,  ac  reliqua 
utenfilia  fanCtiHcari  minime  poterant  :  nec  enim  fa¬ 
crum  ,  aut  fanCtum  aliquid  habebatur  ;  quod  facro 
unguento  unCtum  nonfuiffet,  ut  habetur  Exodi  cap. 
40.  ubi  agitur  de  ufu  hujus  unguenti  in  hsec  verba  : 
Et  afumpto  unitionis  oleo  ,  unges  Tabernaculum  cum 
vafis  fuis  i  ut  fimltficentur.  Sanctificatio  autem  hic 
dicitur ,  pro  eodem  quod  confecrare  ;  hoc  enim  vo¬ 
cabulum  tanquam  compofitum  ex  cum ,  &  facro,  hu¬ 
jus  fgnificationem  fequitur  :  propterea  ,  ficut  fa¬ 
crum  lumitur  ,  tara  in  bonam  ,  quam  in  malam  par¬ 
tem  ;  fic  etiam  confecratum ,  confecrare  :  fed  in 
malam  partem  non  accipitur,  nifi  per  refpeChim  ad 
irata  Numina  ,  juxta  fubjecli  rationem  ,  quod  con. 
fecratur:  quamobrem  dicitur  aliquis  homo  Diis  con- 
fecratus,  in  malam  partem  ;  nimirum  pro  adeo  fce- 
leffo  homine  ,  qui  ne  fuis  criminibus  commaculet 
alios ,  ab  eifdem  fegregandus  lit ;  &  Diis  devoven¬ 
dus;  ut  de  illo  vindittam  fumant,  &  pro  lceleribus, 
atque  criminibus  divino  juflfu  ,  vel  exilio  ,  vel  mor¬ 
te  a  reliquis  fegregetur  ,  aut  igne  abfumatur  :  in 
quo  fenlu  fumitur  etiam  verbum  grtecum  , 

latine  enunciatum  anathema  ,  in  facris  oraculis  vul¬ 
gatae  editionis  ;  fic  etiam  appellantur  a  Polluce  d\u- 
fitijuaT»  facra  donaria ;  quaeque  Diis  devota  erant;  quam¬ 
obrem  lib.  t.  cap.  1.  num.  24-  dicit  dvdlinpiot  irofi- 
coe&cn  ,  dvuQtiw  eic  f  vedv ,  hoc  efl  ,  anathema  face¬ 
re  ,  eji  templo  dedicare,  proprio  autem  vocabulo  he- 
braice  ,  illud  idem  per  diCtionem  cherem  figni- 
ficatur  ,  qua  ratione  dixit  Jolue  ad  filios  Ifrael  cap. 

6.  de  Jericunte.  Vociferamini  ,  tradidit  enim  vobis 
Dominus  Civitatem  ,  fitque  civitas  hac  anathema.  Sc 
infra.  Vos  autem  cavete  ne  de  his  ,  qua  pracepta  funt , 
quippiam  contingatis  ,  fitis  pr&varicationis  rei  ,  & 
omnia  caftra  Ifrael  turbentur,  quidquid  autem  auri  & 
argenti  fuerit  ,  &  vaforum  aneorum  ac  ferri  ,  Domino 
confecretur  ,  repoftum  in  thefauris  ejus . 

In  bonam  vero  partem  confecrare  ,  efl  aliquid  re- 
ligiofum  facere  ,  St  Deo  fanStum  ,  ut  dicit  Cornei. 
Front.  Itaque  vocabulum  confecrare  ex  fui  natura, 
dicit  aliquid  devovere  Deo  in  cultum  religionis  ,  St 
in  obfequium  minifleriorum  ,  quae  pie  a  miniflris 
Deo  offeruntur.  Hebraice  dicitur  illud  idem  ®!p.  qhi- 
des  ,  hoc  efl  ,  finlhficare  ,  vel  etiam  V1?  chanach  , 
hoc  efl  ,  gratum  facere.  Quamobrem  fi  licet  ab 
Etymologia  argumentum  fignificationis  fumere  ;  di 


D 


E 


459 

cemus  confecrare  ,  efie  aliquid  Deo  mancipare  ,  ut 
in  /.  fi  quando  ,  3.  cap.  de  bon.  vac.  quo  verbo  ufus 
efl  Juli,  in  verfione  novel.  6.  pro  verbo  grasco 
§o7rove76«i  ,  quod  fignificat  manus  imponere.  Hoc 
enim  modo  ceptos  confccrari  in  EcclefiaChrifti  Epi- 
fcopos,  liber  Actuum  Apoflolorum  plane  docet ;  in 
quo  per  impofitionem  manus  Spiritum  fanStum  reci¬ 
piebant,  qui  Evangelii  diffeminandi  caufa  ab  Apofto- 
Jis  aliquo  mittebantur. 

Quamvis  vero  optime  confecrare  per  verbum  ym- 
B-nfooi ,  vel  dici  poffit  ;  quafi  per  confecra- 

tionem  aliquid  divinum  fiat :  in  quo  fenfu  de  Sacer¬ 
dotibus  dicitur  Exo.  2.9.  Sed  &  hoc  facies  ,  ut  mihi 
m  Sacerdotio  confecrentur.  &  infra.  Et  tiaram  in  capite 
ejus  ,  er  laminam  fanliam  fuper  tiaram  ,  &  oleum  un¬ 
itionis  fuper  caput  ejus  ,  atque  hoc  ritu  confecrabitur.  8c 
cap.  40.  ejufdem  libri  dicitur  de  Tabernaculo  ,  Sc 
omnibus  illius  utenfilibus.  Et  afumpto  unitionis  oleo, 
unges  Tabernaculum  cum  vafis  fuis  ,  ut  fanElificentur. 
Altare  holocaufli  ,  &  omnia  vafa  yus  ,  Labrum  eunt 
bafi  fua  ,  omnia  unci  tonis  oleo  confecrabis  ,  ut  fint  San- 
tta  Sanltorum.  Sicque  paffim  ,  ac  frequentiflime  in 
divinis  oraculis  ;  prasfertim  in  noflro  textu  ,  cum 
tamen  in  Graecis  exemplaribus  verbum  dyutijo  lega¬ 
tur.  Verbum  tamen  ^poB-oviu ,  me  judice  ,  reCtius 
quam  reliqua  vocabula  exprimit  vim  diCtionis  con¬ 
fecrare  ,  cum  manuum  impofitionem  fignificet  ;  Sc 
fine  opere  manuum  confecratio  ,  in  piam  fignifica- 
tionern  nulla  ratione  accipi  poteft.  Quamobrem  non 
folum  in  Ecclefia  Chrifli  ,  in  facramentorum  admi- 
niftratione  varia  manuum  impofitio  requiritur  ;  cum 
primis  in  facramento  Ordinis  ,  atque  Epifcopalis 
dignitatis  ;  verum  etiam  apud  veteres ,  prophanae  re¬ 
ligionis  feclatores ,  in  confecrationibus ,  manuscum 
primis  in  numero  habebantur.  Refert  enim  Alex,  ab 
Alex.  lib.  6.  gen.  dier.  cap.  14.  quod  is  ,  qui  Tem¬ 
plum  dedicabat,  poflem  ejufdem  Templi  tenere  co* 
gebaturj  aliquo  Pontifice  praeeunte,  qui  certa  quae¬ 
dam  ,  Se  folemnia  verba  effaretur.  quod  etiam  tefta- 
tur  Val.  Max.  lib.  y.  cap.  10.  St  ante  hunc  Cicer,  in 
orat,  pro  domo  fua  :  Verbone  Pontifices  putatis ,  inquit, 
fi  is  poflem  tenuerit  ,  &  aliquid  dixerit  ,  domum  untuf- 
cujufque  confecrari  pofie  ?  St  ibid.  Poflem  teneri  in  do- 
dicatione  oportere  videor,  ita  Cicero,  ex  quibus  liquet 
poflem  tenere  debuifle  eum  ,  quem  Senatus  dedica¬ 
tioni  praefeciftet ;  licet  in  dedicanda  ara  ,  vel  fimu- 
lacro  manus  minime  requirerentur  ,  tlt  docet  Alex, 
ab  Alex,  ubi  fupra.  Nec  folum  manibus  ,  poftes 
Templi  ,  vel  Tabernaculi  tenebantur  ,  ab  his  qui 
Idola  colebant ,  fed  fabina  etiam  herba  manibus  ge- 
flabatur,  ut  idem  au£lor  feribit.  in  omni  igitur  Con¬ 
fecratione  manuum  minifterium  fuifle  neceflarium 
perfpicuum  fit. 

Verum  nec  polles  Templi  Salomonem  tenuifle , 
nec  tentoria  Tabernaculi  Moyfem  manibus  in  Con¬ 
fecratione  illorum  apprehendifle  legimus  ,  nec  puta¬ 
mus  :  quia  Salomoni  Sacerdotum  ingredi  atfium  non 
permittebatur  ;  in  quo  Sacerdotum  atrio  Templi  po¬ 
lles  aperiebantur,  nec  Moyfen  Sacerdotem  ,  &  Du¬ 
cem  populi  id  feciffe  legimus;  nondum  Aarone  con- 
lecrato  ,  qui  prseiret  ,  verbaque  proferret :  nec  enim 
idololatrae  facra  tra6lare  noverant;  nifi  per  quamdam 
,  nec  nobis  fuadere  debemus  omnia  illos 
novifle  ,  quas  ad  Confecrationem  pertinebant  :  aut 
facra  oracula  omnino  prophanis  ritibus  ,  ac  ufibus 
coanftanda  funt ;  ut  velimus  ,  quae  apud  eos  legun¬ 
tur  ,  in  facris  etiam  apparere  litteris. 

Moyfen  igitur  in  dedicationibus ,  &  confecrationi¬ 
bus  non  pofti  ,  fed  oleo  manum  admovifle  legimus 
Exodi  40.  dicente  Spiritu  fan<5lo  :  Et  ajfumpto  un¬ 
itionis  oleo  ,  unges  Tabernaculum  cum  vafis  fuis  ,  ut 
flanlhficentur  altare  holocaufli  ,  &  omnia  vafa  ejus ,  la¬ 
brum  cum  bafi  fua  ,  omnia  unitionis  oleo  confecrabis ,  ut 

fint 


460  MyROTHECIVM.  II.  4 61 


flnt  Santta  Santtorum.  &  paffim  oleo  omnia  confecra-!  A 
ta  leguntur  in  Scripturis.  j 

In  quibus  verbis  adhuc  requirendum  relinquitur;! 
an  haec  Tabernaculi  facra  undio,  afperlione  fieret, 
vero  linitione.  Si  enim  afperfione  fiebat  ;  ambi-] 


an 


gendum  adhuc  fupereft  ;  an  hxc  afperfio  inftru- 
mento  aliquo,  an  minifterio  digitorum  fieret,  &  ita 
afpergendum  facro  oleo  Tabernaculum  fuerit.  His 
enim  tribuS  modis  manus  in  Confecratione  adhibi¬ 
tas  confiat,  verum  dubitandi  locum  ademit  interpre¬ 
tatio  quam  nofter  vulgatus  habet  Levit.  8.  de  hac 
un&ione  loquens  in  haec  verba  :  Tulit  &  unlhonis 
oleum ,  quo  linivit  Tabernaculum  cum  omni  fuppellechli 
fua.  Quae  verba  in  hebraico  Codice  fic  legenda  ef- 
lent :  Tulit  quoque  Moyfes  oleum  unitionis  ,  &  unxit 
Tabernaculum  ,  &  omnia  qua  in  illo  erant ,  fanlhfi- 
cans  ea.  Quamvis  igitur  hebraica  exemplaria,  non 
explicent  modum  un&ionis;  id  explicat  in  verbo  lini¬ 
vit,  interpres  vulgatus.  Utrum  vero  id  fieret ,  in  angu¬ 
lis  Tabernaculi  formata  Graeca  littera  K,  ut  dixit 
Nicolaus  de  Lyra  ,  nifi  librariorum  in  meis  exem¬ 
plaribus  fatis  pervetuftis  error  adfit;  vel  Graeca  Chi, 
in  hunc  modum  X,  ut  docet  Rabbi  Salomon ,  vel 
alio  modo,  incertum  omnino  remanet,  quamobrem 
fi  aliter  aliis  fentiendum  videbitur  ;  illorum  ju¬ 
dicio  decernenda  relinquuntur.  Sufficiat  nobis  olei 
inun&ione,  atque  linitione  Tabernaculum  confecra- 
tum  cenferi. 


C  A  P.  XXXV. 

Sacras  Arcas  materia  aperitur ,  &  forma ,  quam 
aliqui  ponunt  improbatur. 


B 


Ad  loca  Exodi  25.  Arcam  de  lignis  fetim  compingi¬ 
te  ,  cujus  longitudo  habeat  duos  &  femis  cubitos: 
latitudo  cubitum  &  dimidium  :  altitudo  cubitum 
Jimiliter  ,  ac  femijfem  ,  &c.  Ibid.  26.  Facies  & 
velum  de  hyacintho  ,  &  purpura  ,  coccoque  bis 
tincto  ,  &  byjfo  retorta  ,  opere  plumario  &  pul¬ 
chra  varietate  contextum  :  quod  appendes  ante  qua- 
tuor  columnas  de  lignis  fetim  ,  qua  ipfa  quidem 
deaurata  erunt ,  &  habebunt  capita  aurea.  &  ad 
alia  plura. 


D 


TOtum  facrum  Dei  Tabernaculum  duabus 
partibus  dividebatur;  nimirum  in  anteriori,  & 
pofteriori,  quce  ad  Occidentem  vergebat,  St 
fex  columnis  retro,  five  tabulis  claudebatur;  St  a 
reliquo  Tabernaculo  quatuor  columnis  feparabatur; 
non  quidem  infimul  jundis  ficut  reliquas ,  qux  pa¬ 
rietes  conftituebant  ;  fed  inter  fe  ea  ratione  diftin- 
dis,  atque  difpofitis,  ut  veli  fufpenfuram  columnas 
tenerent;  adytus  furnrno  Pontifici  tantum  aperirent; 
exteris  vero  ita  praecluderent ,  ut  nec  videre  pollent 
quid  ibi  haberetur  intra  Sandum  Sandorum.  Haec 
Tabernaculi  pars  Sandior,  ut  vidimus,  dicebatur; 
quia  in  ea  Deus  refponfa  confidentibus  dabat ,  St  ea 
quae  ad  bellum  ,  pacemque  exercitus  Ilraelitici  per¬ 
tinebant,  ipfe  unus  decernebat,  diceretur  apud  La¬ 
tinos  Adytum,  Oraculum,  St  facratior  Templi  pars. 
Hoc  igitur  Sandum  Sandorum ,  quod  tertiam  to¬ 
tius 'Tabernaculi  partem  occupabat,  decemque  cu¬ 
bitorum  erat,  claritatis  gratia  jam  fupra  cap.  33.  de- 
lineatum  dedimus.  In  hac  igitur  facratiori  Taber¬ 
naculi  parte,  facram  Arcam  fervari,  praecepit  Deus, 
una  cum  fuis  vedibus;  quibus  deferri  de  loco  ad  lo¬ 
cum  pollet;  fi  quando  cartra  movenda  effient.  De  his 
fic  dicitur  in  facro  textu,  Exodi  26.  Facies  &  velum 
de  hyacintho ,  (Jr  purpura ,  coccoque  bis  t  inito  ,  &  byjfo 
retorta ,  opere  plumario ,  &  pulchra  varietatecontex- 


E 


F 


j  tum ;  quod  appendes  ante  quatuor  columnas  de  lignis  Ce - 
tim  ,  qua  ipfe  quidem  deaurata  erunt  ,  &  habebunt 
capita  aurea ,  fed  bafes  argenteas.  Inferetur  autem  ve¬ 
lum  per  circulos  ,  intra  quod  pones  Arcam  teflimonii , 
quo  &  fanttuanum  &  fin cluam  fanltuana  dividentur . 
Pones  &  propitiatorium  fuper  Arcam  tejlimonti  in  Santlo 
Sanliorum. 

Haec  loca  facratiora  religionis  ,  quas  Sanda  San¬ 
dorum  in  facris  litteris  dida  fuere ,  Oracula  dice¬ 
bantur  ab  Ethnicis,  quia  in  eo  idola  oracula  edere 
putabantur:  quamobrem  communia  fieri  oftenti ,  at¬ 
que  prodigii  loco  illi  accipiebant,  hac  de  caufa  He- 
rodian.  lib.  1.  urbem  conflagrafle  feribens  fub  Com¬ 
modo  Marci  filiq  ;  eam  conflagrationem  inter  pro¬ 
digia  recenfet:  ea  cum  primis  de  ratione,  quod  Pal- 
lladium  in  templo  Veftae  facrum  ,  vifum  palam  fue¬ 
rit.  fic  enim  fcnbit:  •j  to  7 rt^  r  te  vewv, 

X/  itoervoe  f  'Z&sfioAov  roi  7TA«f 'oc  noXius  , 

jtj  KoCftstscc  ifpyoc.  ore  ^  t?  iflotg  rS  vzu 
\soro  ax  7tvgoc ,  yvycvulfcv  t 0  a?  n&lAado?  oiyxApcoCy 

0  ezfixel  re  ,  iij  jqjuVr a<rt  fupcodoi ,  xoy.i<&h  S<nv  Tgoixf  ds 
Acyo? ,  ore  TCfUTOv ,  ^  ff  af  dtt  ihhs  ei?  ixotXiocv  oltjn^iv ,  . 
«dov  o!  k oc^rp.occ  civ& Q017TQ t .  oiQTV der oc<T ou\  fls  to  ocyoiApcoc  M 
a?  hicce  Itfou  7Tcc^d-zvoi,  Jfr.  jueo-jj?  ^  ligfls  clov  ei?T(jvr» 

/3 oceiXius  dvAw  y.tTtKoy,i<rocv.  Qi_i;e  fic  interpretantur : 
Ignis  autem ,  templo  ,  fupple  Pacis ,  incenfo,  &  omnem 
circuitum ,  &  plurima  pulchernmaque  adificia  urbis  ab- 
\fumfit :  ubi  pojlea  quam  Vefla  fanum  eodem  incendio  hau- 
dum  fuifet ,  apparuit  nudatum  Palladis fimulacrum  ,  quod 
colunt  &  in  abdito  habent  Romani ,  Troja  ,  utfamaefly 
allatum ,  &  ab  eorum  in  Italiam  appulfu ,  tum  primum 
noftri  avi  hominibus  confpeblum.  Quum  emm  Virgines 
Ve  far  Sacerdotes  hoc  fmulacrum  rapuijfent,  per  mediam 
facram  viam  ad  ades  imperator  ias  id  tranfulerunt. Simile 
incendium  dolens  Ovidius  lib.  6.  Fallor,  num.  437. 
&  referens  quae  Metellus  magnae  fortitudinis  vir 
fecerit  ,  ab  incendio  Palladium  ,  &  relinqua  facra 
furripiens;  ait: 

Heu  quantum  timuere  Patres ,  quo  tempore  Vejla 
Arft ,  &  eft  adytis  obruta  pane  fuis. 

Flagrabant  fincti  fceleratis  ignibus  ignes : 

Altflaque  erat  flamma  flamma  profana  pia. 

Attonita  flebant  demijfo  crine  miniftra  : 

Abftulerat  vires  corporis  ipfe  timor. 

Provolat  in  medium ,  &  magna  ,  Succurrite ,  voce  , 
Non  efl  auxilium  flere ,  Metellus  ait. 

Pignora  virgineis  fatalia  tollite  palmis : 

Non  ea  funt  voto  ,  fed  rapienda  manu. 

Me  mi ferum!  dubitatis , ait .  dubitare  videbat , 

Et  pavidas  pofito  procubuijfe genu. 

Haurit  aquas:  tollensque  manus ,  Ignofcite ,  dixit  s 
Sacra  :  vir  intrabo  non  adeunda  viro. 

Si  fcelus  efl  ;  in  me  commijfl  poena  redundet. 

Sit  capitis  damno  Roma  foluta  mei. 

Ex  quibus  perfpicue  cognofcitur  loca  in  templis 
habuiffie  idololatras,  in  quibus  omnibus  aditusocclu- 
debatur,  &  fandiora,  atque  facratiora  religionis  af- 
fei  vabantur  .•  quas  prophanan  ,  quavis  occafione  , 
mali  ominis  arbitrabantur ;  ut  vidimus  ex  Herodia- 
no  ,  &  Ovidio:  quas  loca  Penetralia,  Penum,  A- 
dytum,  &  Sacraria  etiam  dicebantur;  illaque  adire 
praeterquam  Sacerdoti  Summo,  fummurn  nefis  exi- 
ftimabant.  ut  de  Heliogabalo  idem  quoque  Hero- 
dianus  fcripfit  lib.  y.  dum  Deos  quoque  illuderet, 
Palladisque  fimulacrum  aflerri  juffiffiet,  ut  Deo  fuo 
conjugem  quaereret :  cui  dotis  loco,  omnium  tem¬ 
plorum  donaria  auferri  voluit,  fuoque  idolo  dari. 
Nam  etiam  yElius  Lampridius  in  Heliogabalo  fic 
Icribit  :  Sacra  Populi  Romani  fublatis  penetralibus 
prophanavit .  ignem  perpetuum  extinguere  voluit.  &  in- 
fia  :  Et  in  penum  V efl  a  ,  quod  fola  virgines ,  fohque 
Pontifices  adeunt  irrupit ,  pollutus  ipfe  omni  contaqione 

morum 


4-62 


SACRORVM  EtiEOCHRISMATON 


463 


morum  ,  tum  iis  qui  fe  polluerant.  &  penetrale  fa- 
crum  efi  auferre  conatus  ,  cumque  feriam ,  quafi  veram 
rapuifet,  quoniam  Virgo  maxima  falfam  monftraverat , 
atque  in  ea  nthil  reperijfet  i  applofam  fregit  i  nec  tamen 
qm equam  religioni  dempfit ;  quia  plnres  fimiles  fatta  di¬ 
cuntur  ,  ne  quis  veram  unquam  poffit  auferre,  hac  cum 
ita  ejfent  ,  fgnum  tamen  quod  Palladium  efe  credebat 
abftuht ,  &  auro  fidium  in  fui  Dei  templo  locavit.  Ma¬ 
tris  etiam  Deum  Jacra  accepit  ;  &  adeo  debacchatus  efl  , 
ut  typum  eriperit ,  &  aha  facra  qua  penitus  habentur 
condita.  &  infra:  Lapides  qui  Divi  dicuntur  ,  ex  pro¬ 
prio  templo  Diana  Laodicea  ,  ex  adyto  fuo ,  in  quo  eos 
Orefies  pofuerat ,  afferre  voluit,  hxc  ex  Lampridio  al¬ 
lata  funt.  In  quibus  nobis  minime  difputandumerit, 
quinam  fint  Divi  Lapides  Dianx,  de  quibus  rede, 
me  judice,  Jacob.  Guth.  lib.  3.  de  jure  Pontif.  cap. 
5.  neque  cum  criticis,  quaerenda  funt  ledionis men¬ 
da,  &  alia  reponenda.  Sed  fatis  cenfemus  probafle , 
unius  teftimonioj  tam  Romanos ,  quam  Graecos  in 
luis  templis,  facratiora  habuifle  loca,  in  quibus  fa- 
cratiora  quoque  religionis  reponerent,  neque  faselfet 
nifi  folis  Pontificibus  fummis  ,  maximisque  ,  loca 
'illa  adire,  ficuti  etiam  facrum  Dei  tabernaculum, 
in  cujus  fandiori,  ac  fecretiori  parte  Dei  juflii,  Ar¬ 
ca  foederis  collocata  fuit,  de  qua  fic  Philo  lib.  3.  de 
vita  Moyf  n  3  ju/Bw-rof  ev  dfiocTio  r  Kceruiti- 

rota-poaTuv  «<rw  ,  ufWjUjvt)  7ToAimAwj  s vAoStv  efw- 
3 -iv  yjs  cRn&ipooo  deam  7 rwpa,  to  A tyofi{oov  iv  hgouc  /3i- 
/3 Aoi?  lAatf^e/ov.  hocelt,  Arca  autem  m  adyto ,  intra 
vela  pofita  efi ,  inaurata  pretiofljfime  intus  &  fons,  cui 
quafi  operculum  impofitum  efi ,  ditium  in  faens  libris 
Propitiatorium. 

In  hujus  fac rne  Arcae  forma  minime  mihi  laboran¬ 
dum  exiiiimabam;  nam  in  ea  e  latebris  eruenda  Ariam 
Montanum  ,  Torniellum,  Joannem  Baptifiam  Vil- 
lalpandum  ,  Abulenlem,  &  alios  me  dodiores,  fe- 
liciflime  laborafie  cognoveram  :  eunda  nihilomi¬ 
nus,  qua  ad  illius  fabricam  fpedant  contemplando; 
plurima  in  eorum  lucubrationibus  defideranda  videor 
videre  ;  quae  totam  illius  ftruduram  illuftrent.  ut 
illorum  igitur  fludia  ,  noftrique  labores  appareant; 
faerx  Arcte  nomina,  materia,  &  forma  confideran- 
dx  erunt:  Sc  in  forma  in  qua  major  apparet  diffi¬ 
cultas,  Arcam  ipfam, operculum,  five  Propitiatorium, 
duos  Cherubinos,  Sz  Cherubinorum  alas  figillatim 
Contemplabimur  ,  annulos  etiam  &  vedes  ad 
Arcam  hinc  inde  transferendam  ,  quibus  diligen¬ 
ti  fiime  contemplatis  totius  Arcte  fabrica  perfpicua 
fiet. 

Aliquid  igitur  de  ejus  nominibus  dicenda  rema¬ 
nent  ,  ut  facne  Arcte  notitia  plena  habeatur,  nam 
Arcam  dici  ab  arcendo  fures,  funt  aliqui  ex  Lati¬ 
nis,  qui  dicant:  hanc  autem  facram  Arcam,  de  qua 
loquimur ;  &  quas  in  Tabernaculo  Dei  fandiorem 
tenebat  locum,  fimilitudine  tantum  ,  &  nomine  Ar¬ 
cam  didam  arbitramur.  Arca  enrm  quas  communi¬ 
bus  ufibus  fervit,  Hebraice  thebhah  dici  folet; 
hanc  autem  de  qua  loquimur  P5*  haron  in  facris  ora¬ 
culis  didam  confiat:  fortafie  ab  H?  heren>  quod 
lignum  cedri ,  ex  quo  fimilia  utenfilia  apud  Ifraelitas 
parabantur;  ac  propterea  eo  nomine  fignificabantur: 
led  divinx  litterx  variis  adjundis ,  cum  de  facra, 
aut  communi  Arca  loquuntur  ,  fefe  explicant,  ali¬ 
quando  enim  Arca  foederis  hxc  facra  dicitur,  ali¬ 
quando  Arca  Teftimonii  appellatur;  interdum  Arca 
fandificationis  ,  diverfaque  tandem  fortitur  nomi 
na,  juxta  diverfitatem  respeduum ,  quos  in  populis 
Ifraclitis  operabatur. 

Dicebatur  enim  Arca  foederis ;  quia  Deus  pado 
cum  Ifraclitis  convenerat,  de  introducendo  eos  in 
terram  promiffionis;  nimirum  in  regiones  Cananxo- 
rum  ;  fuamque  prxfentiam  ,  ac  opera  illi  populo, 
quoufque  in  eam  regionem  introduceretur  ,  fpopon- 


B 


-C 


D 


derat  :  quamobrem  quia  ratione  padi ,  nube  fuper 
Tabernaculum  exifiente  ,  id  caverat  Deus ;  propte¬ 
rea  Arcam  foederis  illam  appellari  voluit.  Arca  telli- 
monii  dicebatur  ,  ratione  tabularum  Legis,  digito 
Dei  feriptarum  ,  qux  teftimonium  appellantur  fx- 
piffime  in  facris  litteris  ,  ut  cap.  zf.  Exo.  dicitur: 
Refpiciantque  fe  mutuo  verfis  vultibus  m  Propitiatorium, 
quo  operienda  efl  Arca  ,  in  qua  pones  teftimonium ,  quod 
dabo  tibi.  Erant  emm  tabulx  illx  ,  quafi  chirogra¬ 
phum  padi  initi  ,  inter  Deum  &  populum  Ifraeliti- 
cum  ,  quo  populus  obligabatur  ad  obfervantiam ,  d 
cultum  Dei,  juxta  leges  ab  ipfo  latas,  in  quibus  il¬ 
le  confenferat.  Denique  dicebatur  Arca  Sandifica- 
tionis ,  Sanduarii,  five  Sanditatis;  quia  inter  fan¬ 
diora  vafa  Deo  dicata  ,  principem  tenebat  locum ; 
6z  in  fandiori  adyto  locum  habebat,  tum  etiam  quia 
fandificationis  oleo  inunda,  tota  undique  confecrata 
erat;  nec  ab  aliquo  contrcdari,  fed  nec  videri  pote¬ 
rat,  prxeerquam  a  Sacerdotibus  Deo  confecratis  , 
facroque  oleo  inundis ;  ac  propterea  tota  illa  Arca 
fandificata,  fandificationis  etiam  erat  iis,  qui  eam 
contredaflent ,  aut  vidiflent,  aut  denique  debito 
cultu  venerati  fuiflent.  Supra  eam  duo  Cherubim 
erant,  hinc  inde  in  illius  extremitatibus  politi;  de 
quorum  forma  nobis  ftatim  agendum  erit. 

Ad  ea  qux  fub  pedibus  duorum  Cherubim  jace¬ 
bant,  nimirum  ad  Arcam  delcendamus.  Hxc  tota 
erat  lignea,  in  extremitatibus ,  ad  latera,  d  inpla- 
no  inferiori  ,  circumquaque  aureis  laminis  tam  in¬ 
tus  ,  quam  foris  teda  ;  ita  tamen  ut  in  plano  fupe- 
riori  circumcirca  corona  aurea  circum  gyraretur,  & 
tandem  tabula  quadam  tegeretur  ,  atque  claudere¬ 
tur  ;  non  quidem  lignea  ,  aut  laminis  aureis  conte- 
da ,  fed  tota  ex  folido  auro  :  qux  tabula  £c  faerx 
Arcx  claufura  ,  intra  auream  coronam  complede- 
batur;  ut  compagines  Arcx,  ac  tabulx  aurex ,  fo¬ 
ris  nulla  ratione  apparerent.  Dicebatur  tabula  he¬ 
braice  r'?3=,2  haccaporet ,  ideft  tegumentum ,  cooperto¬ 
rium  ,  ea  enim  facra  Arca  omnino  claudebatur,  at¬ 
que  operiebatur,  hoc  negant  aliqui,  fed  potius  fu f- 
penfam  eam  arbitrantur,  fupra  Arcam  manibusduo- 
rum  Seraphim  fufientatam.  ita  Villalpandus  eam 
habet  in  lua  de  fanduario  templi  dclineata  figura: 
verum  didio  hebraica  haccapporeth ,  quo  vo¬ 
cabulo  hxc  tabula  nominatur,  in  facris  codicibus, 
illius  fententix  omnino  repugnat:  efi  enim  a  radice 
^  &  fignificat  cooperire  ,  contadu  ejus  rei ,  qux 
operitur,  ita  ut  claudatur  ;  ficut  ex  pluribus  faerx 
Scripturx  locis  patet  ;  quamobrem  collocanda  erit 
hxc  tabula  fupra  Arcam,  ita  ut  omnino  eam  clau¬ 
dat  ,  ficut  etiam  Jofephus  apertifiime  dixit  lib.  3. 
Antiq.  cap  6.  in  illis  verbis:  cpotyiyi-l  tj  ^uro<V  to 

'3r{j)<Trlvw[$oQv  'dotop.oosoh;  ,  o  7r<*VTcq£O0  £v 

mtov.  yv  ,  jc<XT  xdiTi^ov  s^o^ccfi  t lu>  dloipy.ozloiv  Av- 

faafvo^oov.  hoc  efi  ,  Cardinibus  autem  aureis  tegmen 
coaptatum  habebat  mirabiliter  ,  quod  undique  aquale 
enat ,  neutra  ex  parte  concinnitatem  extantiis  minuens. 
non  efi  igitur  cur  fupra  Arcam ,  medio  in  aere  eleve¬ 
tur  hxc  tabula;  fedNArcam  omnino  claudat  ,  ne- 
ceflc  efi.  Grxce  dicitur  lAacfe/ov ,  &  latine  Propitia¬ 
torium:  vel  quia,  ut  puto,  prxeepta  moralia  ea  in 
Arca  claudebantur ;  qux  qui  obfervaverit ,  Deum 
propitium  certo  habebit ;  juxta  illud  Salvatoris  no- 
ftri  ,  hoc  fac  &  vives :  vel  etiam  quia  cum  expia¬ 
retur  populus  &  tabernaculum,  &  utenfilia  illius; 
hxc  tantum  fiicrx  Arcx  pars  fanguine,  expiationis 
caufa,  confpergebatur.  Dicitur  etiam  aliquando  ora¬ 
culum,  quia  erat  quafi  fuppedaneum  divini  tribuna¬ 
lis  ,  unde  ipfe  oracula  edebat. 

De  materia  duorum  Cherubim  nihil  dicendum 
remanet,  cum  effient  aurea,  fic  enim  de  his  dicitur 
Exodi  zy.  Duos  quoque  Cherubim  aureos ,  &  produ- 
tliles  facies  ex  utraque  parte  oraculi.  Ne  ouis  vero 

laminis 


I 


464  M  Y  R  O  T  H 

laminis  aureis,  &  vacuos  faciendos  hos  Cherubim  A 
arbitraretur  ;  in  textu  Cherubim  faciendi  dicuntur) 
ex  auro  du&iles.  Quamvis  vero  dudtile  dicatur,) 
quod  facile  malleis  extenditur  3  hoc  aurum  non 
propterea  tale  dicitur,  quod  auro  in  laminis  extenfo 
malleo  illi  fieri  deberent  3  fed  aurum  dudfile  hic  di¬ 
citur,  vel  ad  fignificandam  hujus  auri  excellentiam, 
quo  Cherubim  effigiabantur;  nimirum  ex  auro  puro, 
quod  facile  malleis  ducitur,  vel  aurum  dudtile  dici¬ 
tur  ,  quod  in  typum  aurum  liquefadtum  projicien¬ 
dum  eflet.  Hebraice  enim  apertiffime  dicitur  nt?j?? 
z.ahabh  miqscheh  ,  idell  aurum  /olidum ,  aurum  du¬ 
rum.  nam  didtio  n‘f  p.  qhafichah ,  aqua  illa  formatur, 
figmficat  durum,  &  difficile  aliquid  efle.  Itaque  me-  B 
talium  dicitur  durum,  quod  non  eft  inane,  aut  va¬ 
cuum  ,  fed  folidum ,  ex  quo  auro  Cherubim  hos  fa¬ 
ciendos  ,  voluit  Deus.  Graeca  exemplaria  habent 
Toq&T *,  aurea  tornata,  hoc  eft,  ex  auro  torno 
elaborato.  Non  quidem,  quod  Cherubim  torno  ela¬ 
borari  pollent  ;  fed  tale  appellatur  metallum  foli¬ 
dum  5c  non  inane,  aut  vacuum  3  vel  etiam  quia  hos 
duos  Cherubim  ,  cum  ftriis  fub  pedibus  effigiari  ne- 
ceflarium  fuit  3  ut  in  ipfa  aurea  tabula  ,  quam  fub 
pedibus  habebant  re£te  firmarentur,  inconcufseque 
ftarent. 

Cherubim  forma  majorem  difficultatem  habet : 
nam  duorum  Cherubinorum  pedes,  fuerintnein  hu-  C 
mana  Ipecie  fa&i  y  ut  voluit  Arias  Montanus  ,  ani 


E  C  I  V  M.  II.  465 

vitulina  ,  ut  Villalpandus ,  6 C  alii  fenferunt,  res  eft 
adeo  incerta  ,  ut  nihil  certi  in  his  decerni  poffit. 
Nulla  vero  ratione  admittenda  videtur  Joannis 
Baptiftas  Villalpandi  ,  aut  illorum  fententia  ,  qui  fa¬ 
cias  hujus  Arcae  coronidem  inferiorem  ,  duorum 
Cherubim  balim  ccnftituunt  ,  &  in  ea  dilpofitione 
Cherubinos  ftatuunt  per  extrema  Arcte  ;  qua  hanc 
fupra  femora  ,  &  circa  umbilicum  ipforum  elevan¬ 
tes  ,  Propitiatorium  non  quidem  ejuldem  Arca:  te¬ 
gumentum  ,  ita  ut  Arcam  claudat  ,  ftatuunt  3  fed 
fupra  Arcam  tantifper  elevatum  ,  duorum  Cheru¬ 
bim  manibus  fuftentatum  ,  medio  in  aere  fufpen- 
dunt.  huic  enim  formae  repugnant  veteres  Hebraeo- 
rum  Scriptores  ,  &.  Iaera  quoque  oracula,  nam  Philo 
Judaeus  ,  qui  Arcam  ,  ut  in  templo  jacuerat  ,  fal- 
tem  ex  traditione  optime  noverat ,  Propitiatorium 
bafim  Peribit  ;  in  qua  duo  Cherubim  fuftentaren- 
tur.  fic  enim  ait  :  r 0  S^n^iptot  to 

jjAas^g/ov  ,  fiamg  cfh  v  7tly,vuv  dvcv  ,  a,  it oorficc  yXwr- 
£eps/3 ,  u;  av  insiti  elironv  , 
cftrvyvumg  ,  jtj  cRn^ptft  ?ro55K>j.  hoc  eft  ,  Operculum  au¬ 
tem  appellatum  Propitiatorium  ,  bafis  eft  duorum  vo lu¬ 
crum  ,  qua  paterna  lingua  appellantur  Cherubim ,  ut  que 
grace  dicatur  ,  /cientia  &  aoElrina  multa.  Quamob- 
rem  Iconem  facrae  Arcae  ex  Villalpando,  hic  Fig.  A. 
delineari  ftuduimus  ,  ut  quae  diximus  ,  &  dicenda 
remanent  clariora  fiant. 


Jofephus  quoque  loco  jam  citato ,  de J*ac  Arca  lo¬ 
quitur  dicens  :  to>  cRnOe^ctr»  aurij?  r,< roov  <3rc/?u7ro» 
Avo  ,  oivnsg  koi ASinv.  hoc  eft,  Oper¬ 

culo  quidem  illuti  ,  hoc  eft  Arca  ,  erant  dua  figuratio¬ 
nes ,  Hebr&i  Cherubinos  quidem  illos  dicunt.  Fuit  autem 
Jofephus  HierofolymitanusSacerdos,  nobilis  genere, 
Magiftratibus  in  propria  gente  infignis ,  dodtiffimus 
per  omnia  ,  Sc  ob  folam  fummam  fcientiam ,  Vefpa- 
fiano  ,  ac  Tito  carus  :  quamobrem  fcientiae  caufa  F 
dubitandum  minime  erit  ,  quin  veram  factae  Arcae 
formam  cognoverit.  Quibus  quidem  duorum  Scrip¬ 
torum  teftimoniis  liquet  ,  Arcam  non  bene  figurari , 
nili  Propitiatorium  ,  ejufdem  Arcae  operculum  ,  ba- 
fis  etiam  duorum  Cherubim  conftituatun  in  quo  qui¬ 
dem  graviffime  deceptum  Joannem  Baptiftam  Villal- 
pandum  ,  res  eft  notiffima  ,  in  eam  ,  quam  ex  ejus 
Fabrica  Templi  facrae  Arcae  figuram  ,  jam  fupra  deli- 
ueatam  monltravimus. 


Nam  praeterquam  quod  ab  hac  forma,  multa  deeP 
fe  ,  ex  his  quae  habentur  in  facris  textibus  videntur : 
nimirum  duorum  Cherubinorum  alae  ,  &  alia  multa 
quae  capite  fequenti  monftrabuntur;  difplicet  quam- 
maxime  Propitiatorium,  manibus  duorum  Cherubi¬ 
norum  fuftentatum  ,  facramque  Arcam  nulla  ratio¬ 
ne  claudens ,  aut  tegens  ,  ut  ex  didtis  ,  &  allatis  Jo- 
fephi, atque  Philonis  teftimoniis  fieri  debuiflet.  Quo¬ 
rum  teftimonia  quam  confentanea  fint  cum  his,  quas 
in  facris  dicuntur  litteris,  textus  facer  declarat  ,  di¬ 
cens  cap.  37.  Exodi  :  Duos  etiam  Cherubm  auro  du- 
tlili  (fupple,  fecerunt  Beleleel  &  Oliab)  quos  po- 
fiuit  ex  utraque  parte  Propitiatorii  ,  Cherub  unum  in 
fummitate  unius  partii  ,  &  Cherub  alterum  in  fiummita - 
te  alterius  partis  :  duos  Cherubim  m  fingulis  fiummitati- 
bus  Propitiatorii  ,  extendentes  alas  ,  &  tegentes  Propi¬ 
tiatorium  ,  fieque  mutuo  ,  &  illud  refpicientes.  haec  fa¬ 
cer  textus  :  ex  quibus  liquet ,  Propitiatorium  facrae 
Q  g  hu»* 


4 66  SACRORVM  EljEOCHRISMATON.  4<j 7 


hujus  Ar cx  ,  pedum  quoque  Cherubim  bafim  ,  & 
fuppedaneum  fuifle.  non  enim  jubet  DeusfieriChe- 
rubinos  in  fummitate  extremorum  facrae  Arcae  ,  aut 
in  ejufdem  extremis  conftitui  ;  fed  duabus  extremi¬ 
tatibus  Propitiatorii ,  duos  Cherubinos  flatui  jubet. 
Igitur  non  Arca  ,  fed  Propitiatorium  ,  Cherubino- 
rum  fuppedaneum  ftatuendum  voluit  *  &  eodem 
Propitiatorio  Iaeram  Arcam  claudi,  ac  contegi. 

Similiter  dicendum  efl  ,  non  redle  figurari  aTor- 
niello  ,  Aria  Montano  ,  &  recentioribus  aliis  ,  qui 
Propitiatorium  fuppedaneum  ftatuunt;  &  (uper  illud 
duos  Cherubim  lefe  invicem  alis  compledtentes  :  ita 
nimirum  ,  ut  unius  alae  extenfae  ,  fuis  extremitati¬ 
bus  alterius  Cherubim  alas  in  extremis  fimiliter par¬ 
tibus  lecet  i  fic  enim  alas  revera  extendunt  ,  atque 
expandunt  ,  ut  dicitur  Exodi  27.  ibid.  Exodi  37. 
nequaquam  vero  ea  ratione  extendunt  $  atque  alas 
txpandunt  ,  ut  Propitiatorium,  quod  Arcam  operit, 
&fub  illorum  pedibus  jacet  ,  tegatur  ;  fed  omnino 
intedlum  ,  atque  difcoopertum  remanet  contra  prae- 
fcriptam  a  Deo  formam.  Mitto  quod  ex  Rabbinis 
de  mafculino  ,  ac  feminino  fexu  Arias  Montanus  in 
duobus  Cherubim  dixit.  Sunt  enim  potius  irriden¬ 
da  ,  quam  compledenda  viro  Chriftiano.  hanc  ex 
illis  Scriptoribus  commixtam  Arcam  delineatam  de¬ 
dimus.  Fig.  B.  iconis  praecedentis. 


C  A  P.  XXXVI. 

Sacrae  Arcce  vera  forma  oftenditur. 

Ad  locum  Exodi  27.  Duos  quoque  Cherubin  aureos  , 
fi  produlhles  facies  ex  utraque  parte  oraculi  s  Che- 
rub  unus  fit  in  latere  uno  ,  fi  alter  m  altero ,  utrum¬ 
que  latus  Propitiatorii  tegant ,  expandentes  alas  ,  fi 
operientes  oraculum  ,  refpiciantque  fe  mutuo  ver  fis 
vultibus  in  Propitiatorium  quo  operienda  efl  Arca. 
Illuftratur  locus  1.  Paralip.  2,8.  Vt  ex  ipfi>  fie¬ 
ret  fimilitudo  quadriga  Cherubin  extendentium  alas  , 
fi  velantium  Arcam  foederis  Domini.  &  ad_  alia 
plura. 


A 


B 


D 


periora  ab  inferioribus.  In  fuperidribus  enim  habe¬ 
bantur  Cherubim  ,  &  Propitiatorium  ,  inferius  Arca 
ipfa  ,  fi  rigorofe  loquamur  :  non  enim  totum  tribu¬ 
nal  dicebatur  Arca  j  fed  folum  ,  quae  fub  pedibus 
Cherubinorum  erat  ,  &  Propitiatorio  tegebatur. 
Quamobrem  ufus  quoque  in  tota  hac  fabrica  diftin- 
guendus  erit  :  6 C  quidem  de  ufu  Arcae  ,  quae  ejus 
erat  formae  ,  ut  in  ea  fervarentur  facrae  legis  tabulx 
dicitur  :  Ponefque  in  Arca  tefiificationem  quam  dabo 
tibi  :  ficut  etiam  de  eodem  ufu  dicitur  parum  infra  : 

In  qua  pones  tefiimonium  quod  dabo  tibi.  Erat  autem, 
facrae  huic  Arcae  ligneae  ,  auro  tedae  ,  fuperius  te¬ 
gumentum  totum  aureum  ,  quo  Arca  claudebatur  • 
erat  etiam  corona  aurea  qua  compledebantur  ,  quae 
in  circuitu  per  latera  Arcae  habebantur.  De  tegminis 
longitudine  ,  atque  latitudine  eadem  docentur  in  la- 
cro  textu  ,  ac  de  Arca  didum  fuerat,  his  verbis  : 
Facies  fi  Propitiatorium  de  auro  mundifiimo  :  duos  cubi¬ 
tos  fi  dimidium  tenebit  longitudo  ejus  ,  fi  cubitum  ac 
femtjfiem  latitudo.  Cum  igitur  Propitiatorium  Arcae 
operculum  tetigimus,  Cherubim  contemplemur,  de 
quibus  dicitur  i  Duos  quoque  Cherubim  aureos  fi  pro- 
dutliles  facies  ,  eX  utraque  parte  oraculi.  Cherub  unus 
fit  in  latere  uno  ,  fi  alter  in  altero.  Utrumque  latus 
Propitiatorii  tegant  expandentes  alas  ,  fi  operientes  ora¬ 
culum  }  refpiciantque  fe  mutuo  verfis  vultibus  in  Propi¬ 
tiatorium  ,  quo  operienda  efi  Arca.  Florum  Cheru¬ 
bim  ufus  nobis  confiderandus  proponitur  ,  &  expli¬ 
catur  in  facro  textu  illis  verbis  :  Inde  pracipiam  ,  fi 
loquar  ad  te  fiupra  Propitiatorium  ,  ac  de  medio  duorum 
Cherubim  ,  qui  erunt  fuper  Arcam  teflimonii  ,  cunila 
qua  mandabo  per  te  filiis  Ifirael. 

Poftrema  hujus  facrae  fabricae  pars  ,  qua  illius  As¬ 
periora  defcribuntur  ,  totius  fabricae  formam  nobis 
aperiet.  Ex  his  enim  conftat  ;  ea  ratione  collocan¬ 
dos  fuifle  Cherubim  ,  hinc  inde  fupra  Arcam  ,  ut 
Dei  ledem  conftituerent  •  Sc  Imperatoris  tribunal 
componerent.  Confuetudo  enim  fuit  Principum  om¬ 
nium  ,  in  quacumque  Republica  ,  tribunalia  ,  fe- 
desque  magnificentiflimas  ,  auro  ,  gemmisque  con¬ 
textas  habere.  nam  &  Virgil.  lib.  1.  AEneid.  lolium 
Didonis  defcribens  in  adventu  AEneae  ,  ait : 


VIdimus  capitulo  praecedenti  materiam  ,  tam 
Arcae ,  quam  Cherubinorum ,  in  quibus  nulla 
efl:  difficultas  j  circa  formam  difficultas  omnis 
verfatur.  Quid  dodiffimi  viri  fenlerint  de  hac  forma 
.  aperuimus  ;  nunc  quo  noftra  tendant  fludia  explica¬ 
re  conabimur  :  &  quid  de  forma  Arcae  ,  ex  facris 
oraculis  excogitaverimus,  pro  viribus  aperire  tenta- 
bimus ;  ut  dodiores  dodiora  a  nobis  in  medium  af¬ 
ferant  ,  quibus  noftra  infcitia  aperiatur.  Verum  ne 
quod  a  nobis  dicetur  ,  quis  fufpicetur  alienum  a  fa¬ 
cro  textu  ;  hic  illud  apponendum  cenfuimus ,  ut  in 
facris  Bibliis  jacet.  Sic  enim  de  forma  Arcae  cap. 
27.  Exodi ,  in  facro  textu  dicitur  :  Arcam  de  lignis 
fetim  compingite  ,  cujus  longitudo  habeat  duos  &  fimis 


E 


cubitos  :  latitudo  ,  cubitum  fi  dimidium  :  altitudo ,  cu¬ 
bitum  fimiliter  ac  femijfem.  Et  deaurabis  eam  auromun- 
diffimo  intus  fi  foris  :  faciefque  fupra  coronam  auream 
per  circuitum.  Haec  eadem  habentur  ,  tam  de  lon¬ 
gitudine  ,  quam  de  latitudine  ,  &  flatura  ipfius  Ar¬ 
cae  in  cap.  37.  Exodi.  &  quia  omnia  ,  quae  ad  cul¬ 
tum  facrorum  inftituta  fuere  portatilia  fieri  debue¬ 
runt  :  propterea  cogitandum  fuit  ,  qua  ratione  Arca 
portari  pollet ,  atque  propterea  de  inftrumentis  qui¬ 
bus  portaretur  dicitur  :  &  quatuor  circulos  aureos  , 
quos  pones  per  quatuor  Arca  angulos  :  duo  circuli  fint  m 
latere  uno  ,  fi  duo  in  altero.  Facies  quoque  velles  de 
lignis  fetim  ,  fi  operies  eos  auro .  Inducefque  per  circu ^ 
los  ,  qui  funt  m  Arca  lateribus  ,  ut  portetur  in  eis  :  qui 
femper  erunt  in  circulis  ,  nec  unquam  extrahentur  ab 
eis.  funt  autem  in  hac  facra  fabrica  diftinguenda  fu- 


Tum  foribus  Diva  ,  media  tefludine  'Templi 
Septa  armis  ,  folioque  alto  fubnixa  refedit  : 
fur  a  dabat ,  legesque  viris ,  operumque  laborem 
Partibus  aquabat  jufiis  ,  aut  forte  trahebat . 

Et  quia  in  re  nota  verfamur  ,  teftimonio  Scripto¬ 
rum  plurimorum  minime  egemus,  verum  de  hoc 
tribunali  ,  Imperatoriaque  fede  ,  quemadmodum 
etiam  de  proprio  Tabernaculo  fibi  parando  ,  Deum 
nihil  egifle  conftat  ;  quoulque  populus  ,  atque  reli¬ 
qui  totius  exercitus  milites ,  in  caftra  degentes  ,  il¬ 
lum  Ducem  fummum  elegiflent  \  quod  infra  proba¬ 
bitur,  nam  &  in  caftris  tum  Romae  ,  tum  etiam  in 
bello,  tribunalia  habuifle  Imperatores  Romanos  con¬ 
flat.  quamobrem  Herodian.  lib.  1 .  ubi  Marci  Impe¬ 
ratoris  extremum  diem  narraflet  ;  ftatim  Commodi 
eledtionem  in  Imperatorem  fcribens,  ait  :  Tua^yyih- 
re  «fd  TTocctv  IaOcTv  ro  7 rsthov  dor io  \svrofi%s- 

3  0  K opo/aoloc  ,  rdc  re  (3 QvAxs 
£7T£T£A</  ,  iij  fiyipt,otT(&‘  «uro»  etc  uvJ'©J  ov  fatiru 

tco  cfotroTtiSip  ,  dvij aSsv  \ir  doro,  hoc  eft;j Edillum  ita¬ 
que  omnibus  (  fupple  efl  )  ut  prafio  efent  in  campo  ^quo 
convenire  frequentes  confueverant.  Procedens  autem  Com¬ 
modus  ,  facnficavit  regias  viti  imas  ;  (fi  fuggeflum  fibi 
m  medio  cafirorum  excitatum  confcendit.  Quin  etiam 
aliquando  in  agro  milites  dum  eflent  >  deque  impe¬ 
rio  ,  ac  pro  Imperatore  agendum  eflet  ;  tribunal  ex 
arborum  frondibus  eidem  erexerunt,  tefte  Plin.  in 
Panegyr.  Trajano  difto  :  Decora  facies  Confulis ,  in¬ 
quit,  multa  pofl  fecula  tribunal  viridi  cejpite  extruffum, 
[nec  fafcium  tantum  ,  fed  pilorum  ,  fignorumque  honore 


Myr  OTHECIVM.  II.  469 

tegumentum  claudens  arcam,  id  enim  fignificat 
didho  hacaporeth .  gnece  fic  dicitur  .•  cv  vt- 

cRn  5  hoc  eft  ,  Etenim  tn 

nube  mantfeflabor  fuper  Propttiatorium.  itaque  nequa¬ 
quam  in  forma  nubis  ,  fcd  humana  ,  ut  puto  ,*  for¬ 
ma  ,  nube  velatus  videbatur  Deus  in  Sandto  S  andto- 
rum. 

Clarius  adhuc  firmari  poliunt  ifta  ,  argumento 
fumpto  a  conformi  apparitione  Dei  fuper  Arcam  , 
dum  Moyfen  ,  &  Sacerdotem  quoque  alloqueretur, 
nam  Exodi  27.  ubi  de  fabrica  Iaerae  Arcte  agitur  & 
de  duobus  Cherubim  ,  dicit  Deus  ad  Moyfen  :  Inde 
pracipiam  ,  &  loquar  ad  te  de  medio  duorum  Cherubim. 


B 


C 


468 

Circumdatum,  augebant  majeflatem  Prafidentis  ,  diverji (A 
poftulantium  habitus  ,  ac  dijfona  voces  ,  raraque  fine  in¬ 
terprete  oratio.  Imperatoriae  igitur  confuctudini  in¬ 
dulgens  ,  non  folum  tentorium  more  caftromm ,  fed 
etiam  in  tentorio  tribunal  ,  ac  folium  fibi  conditui 
juflit  Deus  i  ex  quo  more  Imperatorio  expediret  ; 
tam  qtix  ad  pacem,  quam  qure  ad  bella  pertinebant, 
quamobrem  totius  Ares  fabricam  formam  folii  Im¬ 
peratorii  h ab u ille  ,  perlpicuuni  ede  debet. 

Clariora  haec  fient  tum  Scriptorum  tedimonio  , 
tum  etiam  facrarum  litterarum  auctoritate,  nam  Jo- 
fephus  lib.  3.  Antiq.  cap.  6.  de  lacra  Arca  feribens, 
affirmat  Moyfem,  propterea  hos  duos  Cherubim  Ar¬ 
es  hinc  inde  appofuifie,  quia  illos  viderat  in  Dei  fo¬ 
lio.  ficemmait  :  Td  cRaMpari  dvrfc  r <rxv 
Svo  ,  s/SaV  dvrss?  l/3p moi  kxA 3<nv.  fux  S  1$)  7T6- 
r etvx,  pooqQtjv  S’  »dev)r  Car’  aivflpwrwv 

cix.  pueverj?  •j  (pyiciv  rw  Spovw  J  ©sS  'CTfytoirei<;  iupjiKi- 
vou.  hoc  elt  ,  Operculo  autem  ejus  dum  effigies  inerant. 
Cherubim  quidem  illos  Hebren  appellant,  animantia  au. 
tem  funt  volucria  ,  fpecie  quidem  eorum  qua  homines  un¬ 
quam  viderint  diffimilia  s  Moyfes  autem  dixit  ,  throno 
Dei  figurata  vidifie.  Itaque  duos  Cherubim  ,  quos 
lculpendos  in  ambobus  Iaerae  Ares  extremis  juffit 
Moyfes  ;  ea  de  ratione  fecit  ,  quia  in  divino  tribu¬ 
nali  eos  viderat,  quamobrem  ad  omnium  drudturam, 
de  quibus  Moyfes  cum  Deo  egit  ,  nimirum  ad  Ta¬ 
bernaculum  ,  &  utenfilia  illius  fspe  dicitur  :  Facil¬ 
ia  juxta  exemplar  quod  tibi  tn  monte  monfiratum  efi. 
Duo  igitur  hi  Cherubini  divinum  fed  ile  condituere 
debent  ,  &  ambo  divinum  tribunal  :  propterea 
enim  dixit  Deus,  loquens  de  ufu  horum  Cherubim: 
Inde  pracipiam  &  loquar  ad  te  fupra  Propttiatorium ,  at¬ 
que  de  medio  duorum  Cherubim  ,  qui  erunt  fuper  Ar¬ 
cam  tefiimonii  ,  cunila  qua  mandabo  per  te  filiis  Ifrael ; 
in  quo  Imperatoris  formam  fervavit  j  dum  aliquid 
militibus  faciendum  decernebat. 

Minime  prstereamus  divini  imperii  majedatem  : 
Locum  alloquutioni  decernit  fupra  oraculum  de  me¬ 
dio  duorum  Cherubim  ;  quod  etiam  dicitur  lib.  Nu- 
mer.  cap.  7.  ll.  89.  Cumque  ingrederetur  Mojfes  Ta¬ 
bernaculum  foederis  ,  ut  confuleret  oraculum  ,  audiebat  vo¬ 
cem  loquentis  ad  fe  de  Propitiatorio  ,  quod  erat  fuper  Ar¬ 
cam  tefiimonii  inter  duos  Cherubim.  unde  &  loquebatur 
ei.  Itaque  quamvis  Deus  omnia  impleat ,  &  in  qua¬ 
cunque  parte  Sandti  Sandtorum  edet ,  ac  loqui  Moy- 
fi  ,  atque  Pontifici  poffet  ;  quoquomodo  ,  &:  quo¬ 
cumque  in  loco  vellet  i  nihilominus  locum  ad  lo¬ 
quendum  inter  duos  Cherubim  elegerat  ;  ut  more 
Imperatorio  >  ac  Regio  ,  de  tribunali  alloqueretur  ; 
ac  propterea  de  medio  duorum  Cherubim  ,  qui 
erant  in  extremis  Arcae}  quafi  medius  inter  illos  le- 
dereti 

Nec  omnino  aliqua  fenfibili  forma  carere  voluit 
Deus  Optimus  Maximus  ,  omnino  ineffabilis  ,  & 
invifibilis ,  dum  Sacerdotem  ,  aut  Moyfem  alloque¬ 
retur  ,  fed  vifibili  fpecie  vetliri  dignabatur.  Loque¬ 
re  ad  zMaron  fratrem  tuum  ,  inquit  Levit.  16.  ne 
omni  tempore  ingrediatur  Sanctuarium  ,  quod  eil  intra 
velum  coram  Propitiatorio  quo  tegitur  Arca  ,  ut  non 
moriatur  ,  quia  m  nube  apparebo  fuper  oraculum.  Ita¬ 
que  Benedidtus  Deus  vifibili  forma  ,  non  quidem 
fub  nubeculs  fpecie  ,  fed  nube  tectus ,  vdebatur  fu¬ 
pra  Arcam  a  Moyle,  ab  Aarone,  &  a  Pontifice  fum- 
mo  ,  Sandtum  Sandtorum  ingrediente  5  vel  etiam  in 
humana  forma  apparebat ,  fed  nubecula  tedlus.  Nam 
de  manifefba  &  vifibili  apparitione  divina  hsc  intel- 
ligenda  puto  ,  ex  illis  verbis  ,  apparebo  ,  id  eft  mei 
videbit,  qux  ex  Hebraeo  clarius  habentur  ;  per  hsc 
verba  fifv  '2-  hoc  eft ,  ut  Sandtes  Pag- 

ninus  ,  &  Montanus  interpretantur  ,  Quia  in  nube 
confpiciar  fuper  Propttiatorium.  vel  magis  clare  ,  Quia 
tn  nube  videbor  fuper  Propttiatorium .  hoc  eft  ,  fuper  1 


D 


F 


&  eodem  modo  ,  ac  forma  dicebatur  Deus  de  Pro¬ 
pitiatorio,  cum  Aaron,  &  reliquis  Sacerdotibus  col¬ 
loqui  ,  quoties  Sandta  San&orum  ingrediebantur  i  ut 
confiderent  Iaera  oracula;  licet  id  femper  illis  nequa¬ 
quam  conceffum  ellcr.  tunc  fic  argumentari  licet  ; 
fed  Deus  Moyfi  loquebatur,  bmareh ,  vifibiliter 

&  manifefte  ,  ut  dicitur  Num.  12.  Et  non  in  rnnig- 
matibus ,  vel0h  bechidoth  ,  id  eft,  clare  tSC 

aperte  ,  non  vero  in  ambagibus  ,  ut  idola  faciebant 
apud  Gentiles  nin’:  HPf1  utemunath  Adonai  jabit , 
id  eft  ,  &  figuram  Domini  afpiciet.  ex  quibus  fatis  , 
me  judice  ,  manifeftatur  :  Dominum  in  fpecie  vifi¬ 
bili  fe  manifeftafle  ,  veluti  Imperatorem  fedentem  in 
folio  ,  intra  Sandtum  Sanctorum  ,  in  medio  duorum 
Cherubim  nam  illa  dictio  n-??  temunath ,  &  illa  alia 
mareh  ,  nequaquam  de  gloriola  vifione  ,  fed 
tantum  de  fpecie  aliqua  vifibili  interpretari  poffunt: 
quod  ibi  Deus  videretur  a  Moyle  ,  ac  reliquis  Sum¬ 
mis  Sacerdotibus  ,  qui  eo  ingrediebantur  ,  quoties 
in  die  expiationis  in  Sandta  Sandtorum  illis  ingredi 
concedebatur. 

Quod  autem  aliqua  forma  ,  &  non  alia  quam  hu¬ 
mana  Deus  confpiceretur  ,  multa  funt  loca  facrarum 
litterarum;  ex  quibus  id  haurire  poffumus;  nimirum 
a  facie  ,  ab  ore ,  a  pedibus ,  a  modo  fedendi ,  a  mo¬ 
do  loquendi  ,  &  fimilibus  ;  qux  Deo  apparenti  in 
medio  duorum  Cherubim  fupra  Arcam  tribuuntur  , 
&  humanae  formae  funt  propria.  Nam  de  pedibus 
divinis  dicitur  Exodi  24.  quando  Beiiedidtus  Deus  fe 
confpiciendum  praebuit  Moyfi  ,  Aaron  ,  Nadabo  , 

1  Abiu,  &  Septuaginta  de  femoribus  Ifrael.  tuncenim 
■dicuntur  confpexiffe  Deum  :  Et  viderunt  ,  inquit 
textus  ,  Deum  Ifrael  &  fub  pedibus  ejus ,  quafi  opus  la¬ 
pidis  fapphirini  ,  &  quafi  coelum  cum  ferenum  efi.  Ita¬ 
que  Deum  in  ea  forma  confpexerunt  ,  in  qua  pedes 
.agnoverunt,  de  facie  locus  habetur  Exodi  33.  in  quo 
dicitur  :  Loquebatur  autem  Dominus  ad  Moyfem  facie 
ad  faciem ,  fient  folet  loqui  homo  ad  amicum  fuum.  Ita¬ 
que  in  ea  figura  humante  faciei  ,  qua  homines  natu¬ 
raliter  ornantur  ,  &  a  caeteris  brutis  diftinguuntur  ; 
in  eadem  Deus  videbatur  a  Moyfc,  cique  colloque¬ 
batur  :  ut  vox  etiam  &  vocis  articuli  ,  in  omnibus^ 
humanam  imitarentur  fpeciem  ,  fonum  &  articula¬ 
tionem  vocum  ,  atque  dictionum,  de  ore  ac  modo 
loquendi  humano  a  Deo  dicitur  Numeri  12.  cum 
Aaron  ,  Sc  Maria  foror  illius  ,  contra  Moyfem  quo¬ 
quomodo  murmuraffent  :  Si  quis  fuerit  inter  vos  Pro¬ 
pheta  Domini  ,  in  vifione  apparebo  ei  ,  vel  per  fommum 
loquar  ad  illum.  At  non  talis  fiervus  meus  Aloyfes  ,  qui 
m  omni  domo  mea  fideliffimus  efi.  Ore  enim  ad  os  lo¬ 
quor  ei  ,  Qr  palam  ,  &  non  per  anigmata  ,  &  figuras 
Dominum  videt.  In  quo  loco  maxime  notanda  funt 
illa  verba  ore  ad  os  loquor  ei.  Hebraice  t1?  peh 

hei peh  ,  ubi  duo  ora  fignificantur  ejufdem  formas  ; 
ita  ut  os  divinum  quo  loquebatur  ad  Moyfem  ,  ejuf¬ 
dem  effet  formae  cum  ore  humano  ,  quo  Moyfes  fi- 
militer  cum  Deo  loquebatur  :  loqui  vero  alicui  ex 
ore  eft  more  humano  loqui  ,  &  ex  forma  hu- 
,  mana. 

!  Quam  Deum  retinuiffc  a  pofitura  pariter  figurae  , 
G  2  z  in 


Sacrorvm  El^ochrismato.n. 


+70 

in  qua  confpiciebatur ;  id  efl  a  forma  fedendi,  non 
obfcurc  colligitur.  Dicitur  enim  fidens  a  Propheta 

in  Pfalmo  7 p.  laudante  Deum  a  fitu  ,  &  forma  ,  il- 
lumquc  excitante  ad  fuccurrendum  populo  ,  exerci- 
ruique  Ifraelitico  ,  nimis  afflifito  ,  Sc  hoc  ex  debito 
Imperatorio  :  quamobrem  refpiciens  ad  figuram  ,  in 
qua  confpiciebatur  fuper  Arcam  :  Qui  fiedes  fuper 
Cherubim  ,  ait  ,  manifeftare  coram  Ephraim  ,  cvC.  £c 
in  Pfalmo  98.  Dommus  regnavit  ,  inquit  Propheta  , 
ira  flantur  populi,  qm  fides  fiiper  Cherubim  ,  moveatur 
terra.  &  alia  plura  ibi  a  Propheta  dicuntur  ;  quas 
Deum  ut  Imperatorem  Ifraelitici  exercitus  compel¬ 
lant.  Cap.  etiam  3.  Daniel.  pueri  illi,  qui  in  fornace 
ignita  inter  flammas  Deum  laudabant  ,  laudes  in¬ 
choantes  a  loco  quem  elegerat  nimirum  a  Templo  , 
illico  (e  conferunt  ad  thronum  ,  quod  habebat  in 
Templo,  dicentes  :  B ey\e ditius  es  m  throno  regni  tui  , 
fi  fiiper  laudabilis  >  fi  fuperexaltatus  m  fecula  ,•  &  ha¬ 
bito  refpefitu  ad  illius  tribunal  ,  quo  in  Arca  vifeba- 
tur  ,  fubdunt  :  Benedithis  es  qui  intueris  abjffos  ,  fi 
fides  fuper  Cherubim.  Itaque  ex  his  omnibus  fiteris 
teftimoniis  ,  non  obfcurc  colligitur  Deum  in  fpecie 
humana  ,  non  folum  patribus  ante  latam  legem ,  fed 
Moyfi  ,  Aaron  ,  &  Sacerdotibus  omnibus  ,  quouf- 
que  facra  Arca  in  Templo  Hierofolymitano  fletit  , 
femper  in  humana  fpecie  cunctis  apparuifle  ,  &  vi- 
fum  fuifle  fedentem  fupra  Arcam  ,  &  in  ea  forma 
humana  ,  oracula  reddidifle. 

De  forma  horum  duorum  Cherubim  ,  qui  Dei 
fedem  conftitucbant ,  quammaxime  ambigitur  ;  non 
folum  ratione  difpofitionis ,  &  pofiturm  alarum  j  de 
quibus  poflea  dicemus  *  fed  etiam  de  numero  ambi¬ 
gitur,  quot  nimirum  alis  ipfi  contegerentur.  Duas 
illis  communiter  tribuunt,  quatuoralii,  verumcum 
fmpiffime  animadvertiflem  in  illo  Cantico  Ecclefia- 
ftico  ,  quod  Patri  Auguflino  tribuitur  ,  verba  illa  , 
Tibi  Cherubim ,  (fi  Seraphim  incejfabili  voce  proclamant, 
&  juxta  dofitrinam  Gregorii  hom.  54.  in  Evangel. 
Angelorum  ,  atque  Archangelorum  nomina  non  na- 
turm  ,  fed  muneris  fuifle  *  Cherubim  quoque  a  Se- 
raphinis  minime  natura  diflingui  arbitrabar;  fed  tan¬ 
tum  munere.  Licet  fpecificam  diftin&ionem  natu¬ 
rarum  in  fan filis  illis  ,  ac  fupremis  divinm  majeftatis 
miniflris  ,  nequaquam  negem  ;  fed  de  externa  tan¬ 
tum  horum  fpirituum  fpecie  refpefitu  noftri  ,  &  de 
Cherubinorum  indiftinfitione  ii  Seraphinis  loquimur. 
Fulciebatur  hmc  mea  opinio  ,  quod  apud  Ezechie- 
lem  comperiflem  ,  animalia  alis  diftinfiia  in  Dei  thro¬ 
no  fe  vidifle  ea  forma  ,  &  haec  eadem  animalia  idem 
propheta  Ezechiel  appellat  Cherubim.  Ifaias  quo¬ 
que  propheta  feribens  divinum  thronum  ,  Seraphim 
lex  alarum  in  eo  agnovit.  In  qua  quidem  lententia, 
lucubrationibus  dcfitiffimifque  fludiis  Joan.  Bapt.  Vil- 
lalpan..  tom.  2.  explanation.  in  Ezech.  cap.  43.  par. 2. 
lib.  4.  cap.  36.  quammaxime  fum  adjutus,  is  enim 
adnotavit  ex  Clemen,  Alexandr.  lib.  f.  Stromat.eaf- 
dem  imagines  facrae  Arcae  ,  qum  Cherubim  dicun¬ 
tur  ,  eafdem  ab  eodem  Seraphim  dici ,  &  fenas  ha¬ 
bere  alas ;  quia  in  illis  Clemens  fignificari  voluit  mun¬ 
dum  fenfibilem  ,  qui  duodecim  Zodiaci  fignis  diftin- 
guuur  •  quae  lignorum  diftinfitio  in  duodecim  alis 
fignificatur  ,  unicuique  fenae  fi  affignatm  fuerint  alm. 
hoc  argumentum  prolixe  ab  eodem  aufitore  trafita- 
tur  ,  ad  quem  Lefitorem  remittimus  ;  nobis  fit  fatis 
dofitiffimi  viri  fententiam  indicafle,  cui  libenter  fub- 
Icribimus.  nam  facilius  quae  dicenda  fuperfunt  de  fa¬ 
cra  Arca  ,  Deique  in  Ilraclitico  exercitu  ,  in  medio 
caftrorutn  Imperatorio  folio  ,  re  vera  explicabun¬ 
tur. 

Alia  plura  dicenda  fuperfunt,  quibus  duorum  Che¬ 
rubim  forma  magis  adhuc  explicatur  ,  nunc  flatim 
aperienda.  In  hoc  enim  folio  Benedifitus  Deus  re- 
lponfa  dabat  i  ut  ipfemet  teflatus  efl  Moyfi,  dicens: 


B 


D 


E 


471 

Inde  pmcipiam  ,  fi  loquar  ad  te  fupra  Propitiatorium 
atque  de  medio  duorum  Cherubim  ,  qui  erunt  fuper  Ar¬ 
cam  tefiimomi  ,  euntia  qua  mandabo  per  te  filus  Ifrael. 
Ex  quibus  ,  &  his  quae  diximus  de  Imperatorio  tri¬ 
bunali  ;  politura  alarum  duorum  Cherubim  expifean- 
da  erit  *  qua:,  licet  ab ltrufe,  quod  illius  mtatiscon- 
iuetudines  antiquatae  fint  ,  facra  oracula  nos  docue¬ 
re  ,  cum  de  illius  fabrica  loquerentur  :  &  qualiter 
dilponendae  alte  duorum  Cherubim  fuerint,  aperue¬ 
runt  in  illis  verbis  Exodi  27.  Vtrumque  latus  Propi- 
tiatoru  tegant ,  expandentes  alas ,  fi  operientes  oraculum , 
refpiciantque  fi  mutuo  verfis  vultibus  m  Propitiatorium  , 
quo  operienda  efl  nyPrca.  Quae  fimiliter  habentur  ibi¬ 
dem  cap.  37.  Extendentes  alas  ,  fi  tegentes  Propitiato¬ 
rium  ,  feque  mutuo  ,  fi  illudrefpicientes.  haec  ibi. 

Itaque  lic  difponendi  erant  hi  duo  Cherubim  ,  ut 
alis  tegerent  latera  Propitiatorii.  Dicuntur  vero  la¬ 
tera  Propitiatorii  extrema  ejufdem  per  longum,  qum 
quidem  abfque  dubio  fuperiori  figura  tegebantur;  fed 
minime  Propitiatorium  ipfum  operiebatur.  Praecipi¬ 
untur  enim  quatuor  Cherubim  facere  3  tegere  nimi¬ 
rum  latera  Propitiatorii  ,  extendere  alas  ,  operire 
Propitiatorium  ,  &  denique  illud  idem  intueri,  ita 
tamen  ut  unoquoque  Cherubino  unica  expandente  ala, 
duabus  ita  tegeretur  Propitiatorium  ;  ut  tamen  Pro¬ 
pitiatorii  latera  ,  omnino  tefita  aliquo  modo  remane¬ 
rent.  Cum  igitur  Propitiatorium  ,  live  oraculum  in 
fiteris  inftitutis  diceretur  tabula  illa  aurea  ,  qua;  om¬ 
nino  Arcam  in  plano  fuperiori  tegebat  ,  claudebat  , 
atque  fub  pedibus  duorum  Cherubim  jacebat ,  &  iri 
ea  Cherubim  flantes  erigebantur  *  &  duabus  faltem 
alis  Cherubim  cogerentur  Propitiatorium  cooperire* 
duas  vero  reliquas  alas  extenlas  in  fuperiora  habere  , 
atque  utrumque  facere  eifdem  alis  perquam  difficile 
videatui  .  ea  ratione  alas  duorum  Cherubim  dilpo- 
nenda;  erunt  ;  ut  illi  duabus  tantum  tegant  Propi¬ 
tiatorium  ,  reliquas  vero  duas  in  altum  expandant , 
alis  reliquis  pudenda  tegant  ,  fi  quae  pudenda  in  his 
excogitari  poliunt  3  quae  vero  ad  tergum  habere  ex¬ 
cogitantur  ,  quali  in  volatum  eflerant  :  nam  huma¬ 
nam  quandam  formam  habuifle  Cherubinos,  late  pro¬ 
bat  Villalpan.  tom.  2.  Explanat,  in  cap.  41.  Eze- 
chiel.  par.  2.  lib.  4.  cap.  45*.  duabufque  alis  texifle 
inferiora  femorum  ,  ex  Forerio  ,  &  aliis  dofitiffime 
probat. 

Si  enim  quatuor  alae  duorum  Cherubim  in  plano 
extendantur  ,  atque  conglomerentur  ;  re  vera  illas 
expandent  Cherubim  ,  tegentque  laminam  auream  , 
nimirum  Propitiatorium  quo  Arca  clauditur  *  fed  ita 
Propitiatorium  alis  tegetur  ,  &  alce  ante  pefitus  duo¬ 
rum  Cherubim  conjungentur,  atque  conglutinabun¬ 
tur  ;  ut  profpefitandi  Propitiatorium  ,  duobus  Che¬ 
rubim  nullus  remaneat  locus :  cum  tamen  deeopro- 
fpiciendo  a  Cherubinis  ,  cum  primis  cavillet  Deus  , 
m  faciae  Arcae  fabrica  dicens*  Refpiciant  fe  mutuo  ver¬ 
fis  vultibus  in  Propitiatorium.  quamvis  igitur  in  pla¬ 
num  quatuor  ala;  duorum  Cherubim  complicarentur,* 

&  ubi  iedeat  Imperator  haberetur  3  tamen  ubi  terga 
Imperatoris,  ac  ledentis  fulciantur  non  erit  :  neque 
re  vera  tribunalis  ,  abfque  fulcimento  ,  Se  fedili  , 
forma  fervabitur. 

Hac  igitur  ratione  tota  hmc  fabrica  effigiabitur 3 ut 
nimirum  ex  quatuor  ahs  iplorum  Cherubim  ,  dum 
anteriores  extendantur  in  plano  ante  pefitus  duorum 
Cheiubim  ,  fimulque  conglomerentur  ,  conjungan¬ 
tur  ,  atque  complanentur  ,  ad  tribunalis  fedile  con- 
flituendum.  Quamobrem  phrafis  lacri  Hebraici  tex¬ 
tus  notanda  erit  :  bis  enim  loquitur  de  alis  duorum 
Cherubim  in  plurali  dicens  :  D.’?F  'i??3  D’3*irn  vm 

0'?5p  nhyn'7  ,  id  eft  , '  Et  erunt  Cheru¬ 
bim  extendentes  alas  ad  fuperiora  ,  obumbrantes  tn  alis 
tpforum  fuper  Propitiatorium.  Dum  igitur  alm  exten- 
dendm  erant  in  fuperiora  3  dum  alim  alm  non  dicun¬ 
tur 


+7: 


Myrothecivm  II. 


tur  expandendae  ad  fuperiora  ,  fed  his  obumbran¬ 
dum  Propitiatorium.  licque  dicitur  etiam  de  illis  in 
facro  vulgato  textu  ,  Tegentes  Propitiatorium  ,  he- 
braice  99’?3.9.-I  cooperientes  in  alis  ip forum 

fuper  Propitiatorium.  idemque  iildem  verbis  repetitur 
cap.  37.  ibidem  >  dlque  notanda  dicendi  phrafis  in 
illo  verbo  Q,;?9?  eft  enim  a  verbo  1-9  fachach  ,  &  fi- 
gnificat  cooperire  ,  rem  opertam  non  tangendo  ;  ut 
praeclare  notant  radicum  hebraicarum  audores.  ita¬ 
que  fignificat  aliquid  fufpenrum  fuper  id  quod  tegi¬ 
tur.  Graeca  exemplaria  habent  ,  owju^ovm  r oUs 
5t7 cIvtuv  09 rz  $  lAotfyg/x  *  Aquila  dlXlt  cteiTtoe- 
£ovt2?.  hoc  eft  ,  Obumbrantes  alis  ipforum  fuper  Propi¬ 
tiatorium.  fecundum  Aquilam  protegentes,  itaque 
ea  ratione  complanandae  fuerunt  illae  duorum  Che- 
rubim  alae  anteriores  i  ut  nequaquam  tangerent ,  aut 
planum  fuperius  Propitiatorii  contegerent,  fed  quo¬ 
dammodo  ante  pedus  duorum  Cherubim  contradae 
explanatteque  ,  -in  medio  aere  fufpenfae  ,  obumbra¬ 
rent  Propitiatorium  ,  &  tribunalis  facri  fedile  con- 
flituerent. 

Duae  reliquae  alae  Cherubim  ,  nimirumquaeinpo- 
fteriora  humerorum ,  erant,  expandend^que  dicun¬ 
tur  in  facro  textu  :  at  in  hebraico  ,  qua  etiam  in 
parte  expandendae  forent,  explicatur  didione  n?^9] 
lemanglah  ,  hoc  ell  ,  in  altum,  his  inquam  duabus 
fimul  conjundis  ,  &  complicatis  ,  conftituebatur 


Ai 


B 


47  3 

tribunalis  ac  folii  fulcimentum  ;  nimirum  illud,  cui 
tergum  fedentis  innititur.  Capitibus  vero  duorum 
Cherubim  hinc  inde  exiftentibus  ,  Imperatoris  bra¬ 
chia  luttineri  videbantur  :  quamobrem  verfts  vulti¬ 
bus  ,  &c  tantifper  inclinatis,  ad  refpiciendum  Propi¬ 
tiatorium  ab  illa  parte  vacua  &  angulo  ,  quem  ala 
converla  complanataque  ad  pedus  reliquit;  commo- 
diffime  inferiora  pedum  ,  atque  Propitiatorium  ,Che- 
rubini  intueri  poterant  ;  quod  volunt  illa  verba  he- 
braica  capitis  25.  V!?.’  nbaarr1»  0’k  orna’ 

a'??r9  hoc  eft  ,  Et  facies  illorum  unius  ad  alterum ,  ad 
Propitiatorium  erunt  facies  Cherubim.  id  eft  ,  conver- 
fae  ad  Propitiatorium  ,  &  ad  invicem  erunt  :  qua: 
forma  duorum  Cherubim  verificari  nequit ,  nili  tan¬ 
tifper  inclinentur  vultus  illorum  ad  Propitiatorium, 
quod  fub  pedibus  habebant. 

Qua  quidem  alarum  duorum  Cherubim  dilpofitio- 
ne  ,  his  quae  furfum  elevabantur  ,  pofterius  Propi- 
tiatorii  latus  tegebatur;  anterius  vero  reliquis  duabus 
alis  aequabatur  ,  quae  ad  conflituendum  facri  hujus 
tribunalis  fedile  complanabantur.  Sicque  ex  fex  alis 
duorum  Cherubim  ,  duabus,  quae  in  humeris  erant, 
conftituebatur  tribunal ,  duabus  inferioribus  femora 
tegebantur  :  duae  tandem  reliquae  quafi  ad  volatum 
expandebantur,  ut  in  hac  noftra  Arcte  delineatione 
conflat.  Fig.  A. 


475 


474 


Sacrorvm  Eltegchrismathn. 


Hac  noftra  facrte  Areae  ftrudtura ,  St  Cherubino- 
rum  fex  alis  ,  loca  plurima  facrarum  litterarum  ni¬ 
mis  obfcura  explicamur;  cum  primis  quas  de  Che- 
rubinis  politis  a  Salomone  in  templo  Domini ,  Itan¬ 
tibus  in  Sandto  Sanctorum  habentur,  quamobrem 
miliis  his,  quae  ab  aliis  dicuntur,  atque  elucubran¬ 
tur-  breviter  quae fentiam aperiam.  Nam  illi  duo  Che¬ 
rubim  de  lignis  olivarum  ideo  fadti ,  auroque  tedti  intra 
oraculum  feribuntur;  ut  Dei  Arcam  in  medio  reci¬ 
perent.  Arcam  nimirum  cum  luis  Cherubinis, 
prout  a  Moyle  in  deferto,  Dei  juflu  con Irructa  fue¬ 
rat.  fic  enim  dicitur  3.  Regum  6.  Et  fecit  in  oraculo 
duos  Cherubim  de  liords  olivarum  decem  cubitorum  ah 

o  _ 

titudinis.  St  parum  infra  num,  28.  dicitur  :  Texit 
quoque  Cherubim  auro.  St  2.  Paralip.  cap.  3.  dicitur: 
Fecit  etiam  in  domo  Sardiorum  Cherubim  duos ,  opere 
fiatuario  ,  &  texit  eos  auro.  Hi  enim  duo  Cherubim 
non  refpiciebant  Arcam  i  nec  facies  habebant  ver¬ 
itis  Arcam  ;  fed  portas ,  qua:  ad  templum,  St  fan- 
dfcum  exterius  aperiebantur,  profpedtabant.  ut  dici¬ 
tur  2.  Paralip.  cap.  3.  his  verbis:  Ipfi  autem  ,  fupple 
Cherubim  ,  (labant  eredlis  pedibus  ,  &  facies  eorum 
erant  ver  fi  ad  exteriorem  domum. 

Unufquifque  ex  illis  duas  alas  ad  tergum  extende¬ 
bat  ,  ita  ut  una  attingeret  parietem  Sundti  Sandto- 
rum  5  extremitate  altera  ,  extremum  alae  alterius 
Cherubini ,  qui  in  eodem  oraculo  Itabat,  ut  praecla¬ 
re  deferibitur  m  lacro  textu ,  ibidem  his  verbis:  AU 
Cherubim  vigint i. cubitis  extendebantur  ,  ita  ut  una  ala 
haberet  cubitos  quinque  ,  &  tangeret  parietem  domus , 
&  altera  quinque  cubitos  habens ,  alam  tangeret  alterius 
Cherub  :  fimiliter  Cherub  alterius  ala ,  quinque  habebat 
cubitos ,  &  tangebat  parietem  ,  &  ala  ejus  altera  quin¬ 
que  cubitorum  ,  ala  Cherub  alterius  contingebat,  igitur 
aU  utriufque  Cherubim  expanfie  erant ,  &  extendeban¬ 
tur  per  cubitos  vigint  i.  hxc  facer  textus  de  alis  duabus 
utriufque  Cherubim,  qui  Itabant  hinc  inde  ab  Arca. 

Verum  praeter  has  alas ,  duas  aliasin  altum  extenfas , 
Cherubinis  his  adferibere  cogimur;  quibus  fuperius 
Arcam  protegerent ;  ut  dicitur  2.  Paralip.  cap.  7. 
num.  7.  Et  intulerunt  Sacerdotes  Arcam  foederis  Do¬ 
mini  in  locum  fuum ,  idejl  ad  oraculum  Templi  m  Sanci  a 
Sardiorum  fubter  alas  Cherubim :  ita  ut  Cherubim  expan¬ 
derent  alas  fuas  fuper  locum  in  quo  pofita  erat  Arca ,  & 
ipfam  Arcam  tegerent  cum  vedhbus  fms.  St  3.  Reg. 
cap.  8.  nu.  7.  dicitur:  Siquidem  Cherubim  expande¬ 
bant  alas  fuper  locum  Arca,  &  protegebant  Arcam ,  & 
vedtes  ejus  defuper.  Itaque  praeter  alas ,  quas  Cheru¬ 
bim  a  tergo  Arcae  redra  expandebant,  a  pariete  u- 
nius  lateris,  ad  alium  parietem  alterius  lateris  per  vi- 
ginti  cubitos;  alias  quoque  alas  circa  humeros  Cherubi¬ 
nis  damus;  ut  in  altum  his  extenfis,  per  modum 
tegminis  in  fuperiora  tegerent  Arcam ,  eamdem  con¬ 
tegerent  ,  atque  obumbrarent,  Arcam  nimirum  St 
vedtes.  Itaque  non  unam  tantum  alam  linguli  Che¬ 
rubini  extendere;  fed  linguli  ambas,  quas  ad  hume¬ 
ros  habebant ,  fuper  Arcam  explanare  cogebantur ; 
ut  Arcam  ,  vedtesque  tegere  pollent  ;  &  per  mo¬ 
dum  quadrigm  cooperire;  ut  David  libi  a  Deo  reve¬ 
latum  dixit;  1.  Paralip.  28.  nu.  18.  his  verbis :  Al¬ 
tari  autem  in  quo  adoleiur  incenfum ,  aurum purijfimum 
dedit:  ut  ex  ipfi  fieret  fimilitudo  quadnga  Cherubim 
extendentium  alas,  &  velantium  Arcam  foederis  Domi¬ 
ni.  Omnia  ,  inquit ,  venerunt  fcnpta  manu  Domini  ad 
me,  ut  intelligerem  vniverfa  opera  exemplaris.  &  quia 
praeter  has  alas ,  duas  alias  unicuique  Cherubim  tri¬ 
buere  decebat  ;  quibus  anteriora  femorum  ope¬ 
rire  pollent ;  fatis,  ut  puto,  perfpicuum  eft,  hos 
quoque  Cherubim  fex  alas  habuifle ,  ut  oracula 
oraculis  rcfpondeant.  quamobrem  Fig.  B.  iconis  prae¬ 
cedentis  quadrigam  hanc  delineandam  curavimus  , 
ut  doctiores,  facris  oraculis  magis  confona  lucubrare 
non  omittant. 


A 


B 


C 


E 


CAP.  XXXVII. 

Confecratio  facrae  Arcte  explicatur. 

Ad  loca  Exodi  30.  Faciesque  mdlionis  oleum  fan- 
dlum  ,  unguentum  compofitum  opere  unguentarii , 
&  unges  ex  eo  Tabernaculum  teftimomi  ,  &  Ar¬ 

cam  teflamenti.  Levit.  16.  Tollet  quoque  de  fan- 
guine  vituli  ,  &  afperget  digito  fepties  contra  Propi- 
tiatonum  ad  Orientem.  St  ad  alia  plura  loca. 

PHil  oni  s  Judcelfententiam  requiri  fi  velimus; 
in  Confecratione  utenfilium  facri  Tabernaculi 
ab  Altari  holocaultorum  exordiri  oportuiflet: 
illud  enim  facro  primum  conlecratum  oleo  docet  lib. 
3.  de  vita  Moyf.  dicens :  dg  3  roug  it&fitciv  ijVjojirev  xvToCg, 

^fifffXXTOg  dhddifXTOV  Axfidv  ,  0  TS^VfJ  JCflfrT^g- 

•ydcSry; ,  r«  iv  xstarxt^co  vefirx,  rov  n  (ox/xov ,  ^tAovt>]- 
qaf.  ,  imffouveav  h rlxKig.  tirfioc  rr,v  ckijviiv  ,  ^  t 

'upuv  <nt6 teiuv  zkx^ov  ,  rrjv  xifiurov ,  fiv  A vyvlxv ,  ro  flu- 
y-ixry\pjiav  ,  rijv  rfimf xv  ,  rx  czeovdelx ,  tok  QixAxg ,  r 
xTA’  o<rx  7T fig  Svcixg  xvxyKcdx  yfictfxx.  Kj  nAt bredov 
■arpoexyxydv  r  xqyttfix  i roTAd  Alvei  tjjv  KttyxAr,v  xAh- 
cpf  hoc  eft  ,  XJt  vero  vefhbus  vefiivit  eos ,  unguen¬ 
tum  odoratiffimum  accipiens  ,  unguentaria  arte  con - 
fedlum  ,  fubdialia  primum  ,  altare  fcihcet  &  labrum 
unxit,  afipergens  fepties.  pofimodum  Tabernaculum ,  & 
facrorum  vafirumfingula ,  arcam ,  candelabrum ,  alta¬ 
re  incenfi ,  menfam  ,  calyces ,  phialas,  cat eraque  fiacnfi- 
cus  defervientia.  poftremo  adducens  Pontificem ,  multo 
unguento  caput  unxit.  Philonis  igitur  fententia  fuit, 
altare  holocaultorum  prius  fuilfe  undtum  ,  la¬ 
brum  ,  qum  erant  in  atrio  fub  dio,  quam  Taber¬ 
naculum  ,  ac  reliqua  ;  qute  intra  illud  claudeban¬ 
tur.  nec  a  ratione  omnino  aliena  videntur,  quae  a 
Philone  dicuntur,  nam  ad  expiationem,  fanguisne- 
ceflario  requirebatur  ,  qui  folo  altari  jam  eredto  , 
haberi  polle  cenfebatur.  Nos  vero  ordinem  fequuti, 
de  quo  diximus  cap.  27.  Tabernaculi confecrationem 
primum  confiderantes ,  ad  interiora  illius  penetra¬ 
bimus ,  nec  ab  illo  recedemus,  quoufque  interno¬ 
rum  etiam  Tabernaculi  vaforum  confecrationem  vi¬ 
derimus.  Quia  vero  in  facra  Scriptura  cum  agiturde 
confecratione  Tabernaculi,  ipfum  quoque  facro  oleo 
fuilfe  undtum,  St  omnia  quee  in  illo  erant,  certiffi- 
rae  praecipitur;  inde  aperte  confiat,  etiam  facram 
Arcam  cum  vedtibus ,  facro  fuifie  delibutam  oleo , 
intus  St  foris,  necnon  etiam  in  fuperiori  parte  ejufi 
dem  Arcae  ,  oleo  facro  fandtificatos  fuifie  Cherubi- 
nos  ,  atque  Propitiatorium  ,  eorundem  fuppeda- 
neum  ,  6c  faerte  Arcae  tegumentum ;  quod  excellen¬ 
tiorem  ejufdem  Arcae  locum  tenebat. 

Sacra  igitur  Arca  in  Sandtiori  totius  Tabernacu¬ 
li  parte  collocata  vifebatur.  quemadmodum  apud 
Ethnicos ,  &  Gentiles  fandtiora  idola  ,  ac  fimulacra 
in  adyto  reponebantur  ;  apud  quos  etiam  ufu  venit  , 
fimulacra  oleo  facrare.  Numinique  dedicare ,  ad  cu¬ 
jus  honorem  fimulacrum  erigebatur.  Audtore  ut  fe¬ 
runt  aliqui  Liv.  lib.  1.  decad.  7.  de  fimulacro  Juno¬ 
nis,  Romam  advedto ,  &  oleo  confecrato  dicente: 
In  Templo  ipfum  quoque ,  fupple  fimulacrum,  prius 
undhone  dicatum  una  cum  ara ,  &  pulvinari  collocaba¬ 
tur.  Quibus  profedto  verbis  aperit  Livius,  fi  ger¬ 
manus  eft  locus,  confuetudinem  fuifie  Romanorum, 
undtione  fimulacra  dedicare  ,  &  ad  rem  ifta  plura 
Stuchius  in  libro  de  facrificiis  pag.  77.  &  quamvis 
locus  ifte  nobis  fatis  rem  probaflet ;  non  incommode 
tamen  olei  facri  ufus  in  confecrationibus  fufpicari 
ex  eo  poteft,  quod  in  luftrationibus  veteres  oleum 
adhibere  folebant:  ut  audior  eft  Alex,  ab  Alex.  lib. 
7.  gen.  dier.  cap.  27.  fed  &  Plutarch.  in  quteft. 
Romanis  a  Stuchio  ,  in  lib.  de  facris  antiquorum 
adducitur ,  pro  multiplici  ufu  olei  in  confecrandis  pra:- 
fertim  fimulacris.  Saturni  quoque  fimulacrum  lig- 

neum 


4  76  MyROTHECIVM.  II.  477 


neurri,  aliquando  oleo  repletum  Stuch.  refert,  tum 
ut  facraretur  ,  tum  ut  a  carie  vindicaretur,  fed  ego 
nihil  hujufmodi  apud  Piutarchum  reperi;  viderint 
alii:  nobis  fufficiat  veterum  Ethnicorum  aemulatio- 
nem,  cum  facris  verae  religionis  infinuaffe,  verum¬ 
que  Dei  cultum  in  ufu  olei  facri,  quoties  conlecra- 
retur  res  aliqua  ex  Dei  mandato  oftendiffe,  ut  facite 
Arcte  confecrationem  a  veteribus  etiam  imitatam 
monltraremus. 

Arcam  igitur  prius  fanguine  expiatam,  ut  dixi¬ 
mus  de  utenfilibus  omnibus,  oleo  fuifle  poftmodum 
inundtam  ,  ficque  confecratam  affirmamus,  cujus 
confecrationis  ritus,  atque  caeremoniae,  tabularum 
legis  introclufione  complebantur.  Singulos  ritus 
confecrationis  facrae  Arcae  >  fi  quis  cognofcere  per- 
cuperet  ,  inveftiget  ipfe.  In  Scripturis  ,  aut  aliis 
Scriptoribus,  nihil  haberi  fateor;  quamobrem  divi¬ 
nandum  cum  fit  ;  dicerem  totam  lpfam  Arcam  in¬ 
tus,  ac  foris  una  cum  Cherubinis ,  prius  aqua  luftra- 
li  ablutam ;  &  hoc  femel  tantum ,  non  per  feptima- 
nam  :  luftratio  autem  praecedebat  quamcumque 
confecrationem  ,  ut  diximus  ,  &  ex  facris,  atque 
prophanis  litteris  probavimus.  Lullrationem  feque- 
batur  expiatio  ;  nihil  enim  confecrabatur  nifi  prius 
expiaretur.  Obfervandum  eft ,  aliquid  dedicari  Nu¬ 
mini  ,  folius  oblatione  laici ,  ut  cum  quis  aliquid 
Numini  offerret ,  &  Sacerdos  qui  pro  Numine  lia¬ 
bat,  acceptaflet:  tunc  inter  prophana  illud  jam  non 
computaretur  ;  nec  prophano  uiui  defervire  pollet. 
Oblatio  facrae  Arcae  fcribitur  Exodi  39.  re  jam  obla¬ 
ta  ,  ut  fieret  fandhficationi  apta,  luftrabatur  aqua, 
vel  igne  ,  fi  bello  capta  fuilfet.  Sacra  igitur  utenfi- 
lia,  aqua  luftranda  fuerunt;  ut  capacia  fierent  con¬ 
fecrationis  :  quae  cum  luftrata  fuiflent  afordibus, 
ac  prophanis  maculis ,  quibus  forte  commaculata 
fuerant,  ex  contadtu  immundorum  hominum,  aut 
alterius  rei  immundae  ,  fanguine  expianda  erant; 
quia  ut  dicebat  Apoftolus  ,  fine  [anguinis  ejfufone  non 
fit  remiffio.  hoc  eft,  non  fit  expiatio  ab  immunditiis. 
Quo  autem  ritu  fuerit  fadta  expiatio  haec ;  quamvis 
certo  minime  fciamus ;  dicerem  tamen  eo  ritu  fadtam , 
quo  expiatio  Dei  juffu  die  anniverfaria  expiationis 
fieri  folebat;  de  qua-dicitur  Levit.  16  his  verbis: 
Tollet  quoque  de  fangnme  vituli  ,  &  afperget  digito 
fiepties  contra  Propitiatorium  ad  Orientem.  Quod  au¬ 
tem  tunc  unico  explebatur  die,  &  lingulari  tantum 
afperfione  fiebat  ;  in  prima  tamen  facite  hujus  Ares 
confecratione  fepties  faciendam  arbitramur  :  femel 
nimirum  fingulo  quoque  die.  Expiationem  autem 
confecratio  lequebatur  ;  quae  facri  olei  undtione  fie¬ 
bat,  fepties  repetita  per  feptem  dies,  quia  tot  re¬ 
quirebantur  ad  quamcumque  confecrationem  ;  ut 
dicitur  Levit.  8.  &  nos  adhuc  probabimus.  In  ex¬ 
piatione  autem  non  tota  ipla  Arca  intus  ,  ac  foris 
languine  liniebatur;  fed  tantum  Propitiatorium  fan¬ 
guine  afpergebatur :  at  vero  copioliorem  ufum  olei, 
eidem  Ares,  in  Confecratione  concedimus;  ut  ni¬ 
mirum  circumquaque  eo  inuncta  fuerit  ,  tam  intus 
quam  foris:  intus  quidem  tabularum  legis  caufa, 
quae  digito  Dei  feriptae  ,  in  ea  fervandae  fuerant : 
quamobrem  confecrari  facro  oleo,  totam  illam  Ar¬ 
cam  ,  aequum  videbatur  ;  ut  nihil  eflet  intus  non 
facrum  ;  quod  tabulis  illis,  divinitate  charadteriza- 
tis  contredtaretur.  propterea  nequaquam  inclufas  in 
ea  Arca  tabulas  arbitramur ;  nifi  confecrationis ,  un- 
dtionisque  illius  feptimana  jam  abioluta :  non  enim 
tabulas  illas  lapideas  ,  Dei  ipfius  digito  facris  chara¬ 
cteribus  caelatas  Arcam  claudi  decens  videbatur,  an¬ 
te  ejufdem  Ares  confecrationem ,  tanti  muneris  pro- 
fedto  indignam. 

Nam  aurei  Altaris  ad  thymiama  quoque ,  ac  reli¬ 
quorum  utenfilium  confecratio,  minilterio  ad  quod 
fuerant  fabrefadta  perficiebatur  i  nec  ad  illud  mini- 


B 


D 


E 


fterium  ,  ad  quod  deftinata  fuerant  admitteban¬ 
tur  ;  nifi  poft  undtionem  :  igitur  facra  quoque 
Arca  ,  qus  ad  aflervandum  tabulas  digito  Dei 
cslatas  deftinata  fuerat  ;  earumdem  tabularum  con- 
fervatione  ,  confecrationis  ultimam  manum  reci¬ 
piet. 

Exterius  vero ,  oleoperfufam  facram  Arcam  circum 
quaque  propterea  diximus ;  quia  Dei  tribunalis ,  ac  folii 
prsfeferebat  fpeciem  vereque  erat  ,  ut  diximus. 
Igitur  ipfos  quoque  Cherubinos  ,  in  quorum  medio 
Deus  in  humana  fpecie ,  veluti  fedens  vifebatur ;  alas  ip- 
forum  etiam  in  quarum  duabus  infidebat,  innitebatur 
quoque  Deus;  capita  Cherubinorum  ,  quibus  bra¬ 
chia  ledentis  in  lolio  fuftentari  videbantur ;  ac  tan¬ 
dem  reliqua  omnia  oleo  fandtificari ,  rationi  conlo- 
num  erat ;  quod  fandtitatis  audtori  in  minilterio  fu¬ 
tura  forent,  fic  enim  de  Cherubinis  Jofephuslib  3. 
antiq.  c.  8.  loquitur:  Super  tegmen  vero  ejus  erant  fi¬ 
gurationes  duo,  ,  quas  Hebrai  Cherubim  appellant ,  fiunt 
enim  animalia  volatilem  habentia  figuram  ,  qua  a  nullo 
hominum  fiunt  conjpecta.  Hac  dixit  Adojfies  tn  Det  fic 
confipexififie  fiede  figurata.  Nec  mirandum  videtur  Jo- 
fephum  dixifle  Cherubim  animalia:  erat  enim  vete¬ 
rum  philofophorum  fententia,  Angelos  quoque  con¬ 
numerandos  inter  animalia  :  quamobrem  Porphyrius 
'ait:  Sumus  enim  nos  animalia ,  &  Dii.  pedes  pariter 
horum  fpirituum,  qui  fiimmo  Deo  affiftunt ;  quali 
plantas  pedis  vituli,  fe  vidi  ll’e ,  dixit  Ezechiel.  ut 
propterea  non  immerito  juxta  humanum  concep¬ 
tum  ;  animalia  dixerit  Jolephus  Cherubim. 

Hsc  igitur  facra  Arca  oleo  confecrata  ,  divina 
praefentia  fandtificabatur ,  atque  perficiebatur,  quam¬ 
obrem  Deus  Optimus  Maximus  ,  non  folum ,  ut 
vidimus,  verbis  hanc  facram  Arcam,  fus  Majeltatis 
tribunalis  fedem  decrevit;  fed  etiam  propria  prsfen- 
tia  declaravit;  nube  implente  omne  Tabernaculum 
ftatim  ,  atque  illius  confecratio  abfoluta  fuit.  Domi¬ 
no  etiam  prscipiente  ,  ne  pro  libito  Sacerdotes,  aut 
Pontifex,  lacrum  adytum  ubi  erat  Arca  ingrederen¬ 
tur  ;  quia  ibi  ipfe  relidebat  in  nube;  fed  tantum 
ftatutis  ab  eo  temporibus ,  &  conditionibus  ab  eo¬ 
dem  decretis:  quamobrem  Moyfi  dixit;  Loquere  ad 
Aaron  fratrem  tuum ,  ne  omni  tempore  ingrediatur  San - 
vinarium  ,  quod  eft  intra  velum  ,  coram  Propitiatorio 
quo  tegitur  Arca ,  ut  non  moriatur ,  (quia  in  nube  ap¬ 
parebo  fiuper  oraculum )  nifi  hac  ante  fecerit  ,  &c.  dici¬ 
tur  vero  intra  parenthefim  ,  quia  in  nube  apparebo 
fiuper  oraculum:  quafi  voluerit  Spiritus  fanctus  ,  fa- 
crorum  librorum  auctor,  aperire;  quod  alte  Cheru¬ 
bim,  quae  fupra  oraculum  extendebantur,  velut  fe- 
dile  fe  habebant;  in  quo  Deus  nube  tedtus  ledebat. 
Duo  erant  minifteria  ad  quae  Arca  deftinabatur ; 
nimirum  ut  folium  in  ea  eflet  Dei;  Sc  facra  Lex  in 
ea  affervaretur :  hanc  autem  nequaquam  intra  Ar¬ 
cam  claufam  fuifle  conflat ;  nifi  abfoluta  jam  fepti¬ 
mana  confecrationis  ,  quia  tunc  tantum  nebula  ap¬ 
paruit,  quae  impleret  Tabernaculum :  per  quam  ne¬ 
bulam  Deus  aperire  voluit  ,  fuam  adefle  praefen- 
tiam  ,  jamque  in  folio,  ac  tribunali  federe.  Dixerat 
enim  Levir.  16.  ut  vidimus  fe  in  nube  feffurutn ,  in 
medio  duorum  Cherubim  ,  fuper  Propitiatorium. 
quia  igitur  facrorum  utenfilium  confecratio,  ut  dixi¬ 
mus  ,  ufu  ejufdem  complebatur  ;  munerum  nimi¬ 
rum  ad  quae  illa  deftinata  fuiflent ;  propterea  non 
prima  die,  non  fecunda,  fed  tantum  completa  jam 
confecratione  ;  nebula  fuam  Deus  in  Tabernaculo 
manifeftavit  prcefentiam;  ut  recte  cundta  fuifle  per- 
a£ta  fignificaret ;  &  fe  jam  Regio  more  ,  in  proprio 
Tribunali  fedentem  ,  Praelitae  venerarentur,  fic 
enim  dicitur  Exo.  40.  Poft  quam  omnia  perfeEla  fiunt , 
operuit  nubes  Tabernaculum  tefiimomi  ,  &  gloria  Do¬ 
mini  implevit  illud.  Nec  poterat  Aiojfes  ingredi  teclum 
foederis  nube  operiente  omnia ,  ($r  Alajefiate  Domim  co- 

ru fic  an  te . 


478 


SACRORVM  ELyEOCHRISMATnN.  479 


rufcante,  quia  cunila  nubes  operuerat.  Quam  confue- 
tudincm  Deum  fervafle  quoque  legimus  3  Reg.  8. 
quando  Salomon  Templum  Domino  dedicavit  ;  im- 
mifla  namque  Arca  in  Sandum  Sandorum ,  nubes 
implevit  omnia,  ad  divinam  prxfentiam  in  eo  Tem¬ 
plo  declarandam. 


C  A  P.  XXXVIII. 

Sacrse  Menfas  Panum  Propofitionis  forma 
monftratur. 

Ad  Exodi  25".  Facies  &  menfam  de  lignis  fetim  ,  ha¬ 
bentem  duos  cubitos  longitudinis  ,  dr  m  latitudine  cu¬ 
bitum  ,  &  in  altitudine  cubitum  ac  femijfem.  Et 
■  inaurabis  eam  auro  purtjfimo  ;  faciefque  illi  labium 
aureum  per  circuitum  ,  dr  ipfi  labio  coronam  interva- 
Jilem  altam  quatuor  digitis  :  dr  fuper  illam  ,  alteram 
coronam  aureolam .  Quatuor  quoque  circulos  aureos 
praparabis  ,  dr  pones  eos  in  quatuor  angulis  ejufdem 
menfa  per  jingulos  pedes .  Subter  coronam  erunt  cir¬ 
culi  aurei  ,  ut  mittantur  velles  per  eos  ,  dr  pojjit 
menfa  portari.  Ipfos  quoque  velles  facies  de  lignis  fe¬ 
tim  ,  dr  circumdabis  auro  ad  fubvehendam  menfam. 
Sc  ad  alia  plura. 

SAncto  Sandorum  egrediamur  :  fcratifiimi 
loci  dignitatem  pie  veriti,  quamobrem  velo  de¬ 
na  illo  ,  quo  fandiora  ,  &  Sandum  Sandorum 
claudebatur  j  facram  auream  menfam  in  fando  extra 
velum  adeamus.  Quas  quidem  pari  modo  ,  ur  de 
Arca  diximus  ,  fanguine  expiata  *  facroque  oleo  fi- 
militer  inunda  ,  impofitione  facrorum  Panum  Pro¬ 
pofitionis  ,  divino  cultui  mancipabatur  >  ficque  illi¬ 
us  confecratio  abfolvebatur.  De  ea  fic  loquitur  facer 
textus  Exodi  40.  Menfe  primo ,  prima  die  menfis ,  eri¬ 
ges  Tabernaculum  Tefiimonii ,  depones  in  eo  Arcam ,  di- 
mittefque  ante  illam  velum  ,  &  illata  menfa  pones  fuper 
eam ,  qua  rite  pracepta  funt.  8c  infra ,  in  eodem  capitu¬ 
lo  ,  explicans  facer  textus  ,  quaenam  intelligantur 
pofita  a  Moyfe  fuper  menfam ,  &  rite  a  Deo  praecep¬ 
ta  ,  fubdit  :  Pofuit  dr  menfam  m  7 abernaculo  Tejhmo- 
nii ,  ad  plagam  Septentrionalem  extra  velum  ,  ordinatis 
coram  Propofitionis  panibus ficutpraceperat  Dominus  Aloy- 
fi.  &  cap.  27.  de  utenfilibus  dicitur  :  Parabis  &  ace¬ 
tabula  dr  phialas  ,  thunbula  &  cyathos  ,  in  quibus  of¬ 
ferenda  funt  libamina  ,  ex  auro  purifjimo  ,  dr  pones  fu¬ 
per  menfam  panes  Propofitionis  m  confpeclu  meo  femper. 
Capite  vero  37.  diftinde  agitur  de  facraemenfie uten¬ 
filibus  per  haec  verba  :  Et  vafa  ad  diverfos  ufns  menfa, 
fupple  fecerunt  Befeleel  &  Oliab  ,  acetabula  ,  phia¬ 
las  ,  &  cyathos  ,  dr  thunbula  ex  auro  puro  ,  in  quibus 
efferenda  funt  libamina.  Quae  omnia  utenfilia  ,  fa- 
cranda  cum  menfa  jubebantur. 

Quamobrem  nobis  ante  Confecrationem ,  contem¬ 
planda  erunt  menfa  ,  annuli  *  vedes  ,  acetabula, 
phialae ,  cyathi  ,  thuribula  ;  ut  facrae  hujus  naen¬ 
ias  ,  quantum  fieri  poteft ,  plena  notitia  habeatur.  & 
de  vedibus  quidem  nihil  confiderandum  remanet , 
praeter  id  quod  didum  eft  ,  cum  de  Arca  fermo  ef¬ 
fiet  :  nimirum  fuifle  haftas  quafdam  ,  five  dolones 
ligneos  ,  laminis  aureis  contedos  ,  quibus  menfa  , 
in  transferendo  Tabernaculo  ,  hinc  inde  portaretur. 
Non  eft  tamen  praetereundum  Jofephum  adnotafle  , 
vedes  hujus  menfe ,  non  immitti  in  annulos  imme¬ 
diate  ,  led  quibufdam  fibulis  annulos  £>C  fuperiora 
menfae  comprehendendo  ,  in  hos  vedes  intromitti 
confuevifle  ,  quibus  Menfa  portaretur,  fic  enim  di¬ 
cit  ‘.  di  MV  tieocv  $"£A£ol  p^pue TiOl  £uAij  TC6  V £p 0 £ V  OVTii  b%CU- 
giTQl.  KOtAOV  £7r’  civTOTs  T 0  '/fi  T%S  Xg/KXC  X0lVU>Hv- 

xJl  30  eimv  dnjvfiK.eis' ,  <rvv£A6eiv  «V  to 


B 


D 


pov  ,  ei  i  /T£psvtd*f  rlu)  d(>%lw  rtAdiruirtf  uv  n  «f  TO 
iy.fi alvi  t?  TQonrktfi)?  >  r,  eis  t  7roda.  ,  ^  rss- 
tois  ^  rds  obis  cMoyifiTo.  hoc  eft  ;  Per  quos ,  lupple 
annulos  ,  immittebantur  velles firmiffimi  auri  ,  interne 
lignei  exiftentes  :  vacuitatem  enim  habebat  fuper  illos  , 
qua  per  annulos  inferebatur,  neque  enim  erant  continui  , 
fed  antequam  m  infinitum  convenirent  m  fibulas  ,  fecun¬ 
dum  principium  definebant.  quarum  una  prominentem 
partem  menfa  ingrediebatur ,  altera  in  pedem  ,  dr  his  per 
viam  ferebatur.  Quas  licet  fatis  afipere  a  Jofepho  de- 
(cripta  fint ,  tamen  ex  phrafi  hebrxo-graeca  ,  modo 
quo  potelt  deferibitur.  Certum  eft  his  fibulatis  zo¬ 
nis  quas  phrygionicas  fuiife  credendum  eft  ,  minus 
quaflan  menfam  dum  vedibus  portaretur,  vera  fint , 
necne  alii  viderint.  Ribera  lib.  2.  de  temp.cap.  10. 
lucem  attuhfle  videtur  ,  huic  Jofephi  loco  ,  dicens : 
Et  per  Jingulos  pedes  inerant  annuli  fere  circa  fummum 
pedem  ,  adhibebanturque  utnnque  duo  ceu  manubria  e 
ligno  firmiffimo  deaurata  ,  qua  non  per  circulum  utrum¬ 
que  ,  ut  veties  trajiciebantur  ,  fed  fibulato  morfu ,  men¬ 
fe  labrum  fuperne ,  inferne  pedis  annulum  comprehenden¬ 
do  ,  facultatem  transferendi  quocumque  opus  effit  prabe - 
bant.  hasc  ille.  Reliqua  videant  alii  ,  nos  his  fub- 
feribimus  ,  qui  cum  Villalpando  par.  2.  Explan.  in 
cap.  41.  Ezech.  lib.  4.  cap.  y<5.  tradunt  ,  vedes  non 
femper  manfifie  in  menfam  ,  fed  tunc  tantum  cura 
alio  ,  hasc  transferenda  elfet. 

De  forma  igitur  Menfe  hujus  ,  ut  hanc  primum 
aggrediamur  ,  varie  loquuntur  Dodores.  nam  de 
materia  nihil  nobis  dicendum  fupereft  ,  cum  cedri¬ 
nam  fuifle  ,  &  auro  tedam  ,  res  fit  aperta,  Sc  apud 
Scriptores  nihil  de  materia  ambigendum  remaneat. 
De  forma  tantum  eft  difeeptatio.  ubi  Abul.  quaeft.  24. 
in  cap.  25.  Exodi  ,  quaerit  an  vere  dicatur  a  Jofe¬ 
pho  ,  hanc  facram  menfam  fimilem  fuifle  Delphicas 
menfas  ,  &  id  negat  j  quia  hasc,  de  qua  loquitur  fa¬ 
cer  textus ,  multo  tempore  antecellit  menfam  illam , 
quae  Delphis  habebatur:  quam  fane  rationem  rideant 
omnes  necefle  eft.  non  enim  dicit  Jofephus  lib.  3.  cap. 
9.  Deum  juflifle  Moyfen,  facere  hanc  facram  men¬ 
fam  ,  fimilem  ei  quae  Delphis  habebatur  j  fed  dicit 
illam  fimilem  fuifle  menfas  ,  quas  Delphis  habeba¬ 
tur.  ipfe  enim  Graece  feribebat ,  cum  menfa  Del¬ 
phica  celeberrima  in  tota  Graecia  jam  eflet  :  quam¬ 
obrem  ut  aliqua  ratione  hanc  facram  menfam ,  de  qua 
ipfe  loquebatur  ,  Graeci  cognofcerent  ,  Delphica: 
menfae  hanc  fimilem  dixit. 

Verum  antequam  Dodorum  placita  difeutiantur  ; 
in  medium  prodeant ,  quas  ex  divinis  oraculis ,  de 
illius  ftrudura  habentur,  de  qua  fic  dicitur  Exodi 
27.  Facies  &  menfam  de  /ignis  fetim  ,  habentem  duos 
cubitos  longitudinis ,  dr  in  latitudine  cubitum  ,  dr  in  al¬ 
titudine  cubitum  ac  femijfem.  Et  inaurabis  eam  auro 
purijfimo  :  faciefque  illi  labium  aureum  per  circuitum  , 
dr  ipfi  labio  coronam  mterrafilem  altam  quatuor  digitis  : 
dr  foper  illam  ,  alteram  coronam  aureolam.  Quatuor 
quoque  circulos  aureos  praparabis  ,  dr  pones  eos  in  qua¬ 
tuor  angulis  ejufdem  menfa  ,  per  Jingulos  pedes.  Subter 
coronam  erunt  circuli  aurei  ,  ut  mittantur  veffes  per  eos% 
&  poffit  menfa  portari.  Ipfos  quoque  velles  facies  de 
lignis  fitim  ,  &  circumdabis  auro  ad  fubvehendam  men¬ 
fam.  Hac  facer  textus  de  fabrica  ,  atque  ftrudura 
hujus  facras  menfe. 

Hanc  ut  contemplandam  porrigerent  Rabbini  , 
ftultiflima  ,  atque  ridicula  fomniarunt :  quas  videri 
poflunt  apud  Philippum  d’Aquin  in  opere,  quod  nu¬ 
per  edidit  de  caftris  Ifraeliticis  :  cujus  liber  ob  multa 
ineptifllma  ,  jure  merito  de  albo  librorum  emacula¬ 
torum  ,  Patres  delere  mandarunt.  Non  enim  ex  fa- 
cris  ,  facram  menfam  delineandam  Rabbini  volunt; 
fed  pro  capite  ineptiendo  quatuor  columnas ,  in  fu¬ 
periora  Menfas  ,  hinc  inde  alteram  contra  alteram 
apponunt.  Has  ad  lineam  quatuor  menfas  pedum  at- 

tol- 


480  Myrothecivm  Ih  481 


tollunt ;  8c  quibufdam  pyramidulis  ,  deorfum  ver¬ 
gentibus  Mfoliifque  effigiatis  ac  celatis  ,  fuftentari 
oftcndunt;  quas  quidem  cxlatas  pyramidulas  deorfum 
vergentes ,  tantum  a  pedibus  faerx  menfx  feparant, 
quantum  annuli  ad  extra  feruntur;  in  quem  vedtes 
ad  menfam  portandam  inferebantur.  Supra  men- 
fam  vero,  in  qua  columnae  fe  mutuo  refpiciunt,  qui- 


A  bufdam  mediis  virgis  vacuis  ,  &  aureis  ,  juxta  ratio¬ 
nem  artis  ,  conjundlx  columnellae  firmantur.  Su¬ 
pra  hos  canales  ,  vel  medias  fiftulas  dicunt  ,  quod 
panes  Propofitionis  fuftentabantur :  quam  facrae  Men¬ 
fx  formam  ,  prout  habetur  in  audtore  jam  relato  , 
hic  delineandam  curavimus  Fig.  A. 


In  qua  quidem  figura,  pyramidulae  auro  caelatae , 
ijuatuor  columnae ,  quae  fefe  furfum  attollunt ,  ac  fi- 
flulx  ,  five  medix  fiftulx ,  aut  canales ,  quibus  in- 
terfecantur ,  ac  firmantur  illae  columnae  j  omnino 
commentitia  funt  s  pro  captu  ,  Sc  ex  capite  Rabbi- 
norum  ;  aliena  profedto  a  facro  t  extu  ,  in  quo  nihil 
penitus  de  his  habetur:  verum  non effc  novum  Rab- 
binis  ,  fomniare  in  expolitione  facrorum  oraculo¬ 
rum  ,  quoties  quae  in  his  habentur ,  capere  fe  pofle 
defperant. 

Saniora  cum  Catholicis  contemplemur  ,  qui  in 
forma  menfae  nihil  ex  capite  excogitarunt  s  fed  in 
expolitione  facrorum  oraculorum  dum  verfanturj  la¬ 
borant  in  intelligendo  quid  Deus  velit  in  ilis  verbis  : 
Faciefjue  illi  Ubium  attreum  per  circuitum  ,  &  ipfi  la¬ 
bio  coronam  interrajilem  altam  quatuor  digitis  ,  &  fuper 
illam  alteram  coronam  aureolam.  ftatim  infra:  Sub¬ 
ter  coronam  erunt  circuli  aurei  ,  ut  mittantur  velles  per 
eos ,  &  poffit  Afenfa  portari .  In  qua  Iaerae  Menfae 
deferiptione  ,  Torniellus  coronae  nomine  intelligen- 
dum  arbitratur  ,  quod  Italice  cornice  appellatur :  ita 
ille  in  Annalibus  fub  anno  mundi  25-44.  n.  70.  &: 
labium  dici  quod  zophorus  ,  Italice  f regio  ,  ab  Ar¬ 
chitectis  appellari  folet  :  coronam  labio  adjundtam 
feribi ,  quae  coronix  ,  6c  Italice  cornigione ,  ab  eif- 
dem  Architedtis  dicitur  :  tandem  coronam  aureolam 
appellari  putat ,  qua:  interius  in  plano  iplius  Menfx 
ex  puro  auro  ,  tantifper  in  quadrum  elevabatur  a 
plano  Menfx  ,  vel  figura  ovata  ,  ut  fentit! 
Arias  Montanus ,  ad  panes  fandtos  claudendos ,  ne 
ex  Menfx  motu  ,  motionem  aut  cafum  ipfi  quoque 
paterentur;  fi  quando  Menfa  de  loco  ad  locum  cir¬ 
cumferretur  :  fub  zophoro  in  fingulis  pedibus  circu¬ 
los  aureos  pofuit ,  per  quos  vectes  laminis  aureis  ve- 
fliti  immitterentur  :  ipfa  denique  Menfa  laminis  au¬ 
reis  tota  tegebatur,  ut  in  fuperiori  Fig.  B.  ex  illius  fen- 
tentia  Merifx  delineatione  perfpicuum  eft. 

Tandem  lineolis  quibufdam  ,  bafes  pedum  ,  five 


D 


E 


F 


'columnarum  colligat  ,  quibus  Menfa  conftringeba- 
tur  ,  ut  aptius  redta  flaret ;  &  tam  pedes ,  quam 
Menfa  tota  commodius  firmarentur,  ad  flandum  immo¬ 
biliter;  ac  firmius  etiam  hinc  inde  portari  pofiet.  utin- 
telligentix gratia  fupra  delineandam  ex  illo  curavimus. 

In  his  vero  faerx  Menfx  delineationibus  , 
abfunt  ab  ea  Rabbinorum  ineptix  ,  &  cum  divinis 
oraculis  quam  maxime  illius  audior  flare  conatur  : 
aliqua  tamen  in  ea  funt ,  qux  a  nobis  minus  rationi, 
&  oraculis  confona  cenfentur  :  cum  primis  vero  li- 
neolx  illx  lignex  ,  qux  a  parte  inferiori  faerx  Men¬ 
fx  pedes  colligant ,  non  videntur  ad  rem:  nam  quam¬ 
vis  flatum  Menfx  firmforem  quidem  faciant  ,  ut 
diximus ;  cum  tamen  nihil  de  his  in  facris  habeatur 
Litteris  ,  propterea  dubium  videtur  ,  an  fint  ibi  re- 
ponendx  necne  ,  ad  ha:c  enim  nulla  neceffitate  co¬ 
gimur  :  nam  altitudo  Menfx  cubiti ,  &  femis  dici¬ 
tur  ,  in  loco  jam  a  nobis  ex  cap.  zf.  Exodi  citato. 
Hujus  enim  altitudinis  ,  pedum  pars  fuperior.Men- 
|fa  ipfa  ,  corona  interrafili  ;  quatuor  digitorum  lata 
colligabatur  :  deinde  parum  infra  pedes  ipfi  fimiliter 
vedtibus  conflringebantur  ;  qui  numquam  ex  annu- 
lis  extrahebantur  ,  ut  communiter  ab  audtoribus 
feribitur.  Itaque  vix  unius  cubiti  fpatium  remane¬ 
bat  in  pedibus ,  omni  colligatione  vacuum,  pedes 
etiam  funt  ex  parte  in  aliquo  negotio.  Viderint  alii 
dodtiora,  nobis  in  his  balbutire  fat  eft. 
j  Norma  faerx  hujus  Menfx  ,  ex  aliorum  placitis  , 
breviter  vifa,  confideremus  quid  facra  oracula  nobis 
indigitent.  Sunt  autem  duo  prxeipue  ,  qux  Menfx 
flrudluram  difficilem  reddunt  ;  primum  eft  fafeia 
illa  ,  qux  tabulam  fuperiorem  Menfx,  &  pedes  col¬ 
ligabat  :  alterum  eft  ,  in  pedibus  annulorum  loca, 
quibus  vedtibus  immiffis  Menfa  portaretur.  &  deni¬ 
que  ipforum  quoque  pedum  forma.  De  priori  ita 
Hebraicus  codex  loquitur  :  "l!  ^  vengbafi- 

tab  lob  zer  zabab.  hoc  eft,  &  facies  ei ,  fupple  Men¬ 
fx,  coronam  auri .  quxnam  vero,  &  qualis  efiet illa 
H  h  co- 


482 


SACRORVM  ELiEOCHRI-SMATHN  483 


corona  ,  Grxcus  facrorum  Bibliorum  codex  expli¬ 
cat  per  verbum  cymatium  ,  dicens  :  itoinens  ccvTvj 

^fiirloc  JtwAw.  hoc  eft, c ^  facies  ei  flexi¬ 

bilia  cymatia  aurea  circumcirca.  Eft  autem  Cymatium 
apud  Plinium  ,  £c  Vitruvium  de  re  Architectonica  , 
flricia  illa  ,  quae  ponitur  in  fumrno  epiftylii  :  cum 
autem  epiftyhum  fuperiora  teneat  columnarum,  quod 
alio  vocabulo  capitellum  dicitur  ,  &  capitello  inhae¬ 
reret  in  luperiora  ,  ipia  tabula  >  liquido  conftat  hoc 
labium  five  coronam  ,  cum  Hebraeis  loquendo,  cir¬ 
cumcirca  Menfam  debuifle  circum  gyrare  ;  &  capi¬ 
tella  etiam  pedum  compleCti,  atque  colligare.  Ne 
vero  de  forma  illius  dubitandum  edet  ;  dicitur  cy¬ 
matium  debuifle  imitari  labium,  forma  nimirum  fieri 
verfatili ,  atque  flexibili,  porrigentis  ad  extra,  quali 
circuli  pars  quarta  i  quamobrem  dixit  nofter  inter¬ 
pres  ,  &  facies  illi  labium  aureum  per  circuitum,  di¬ 
xerunt  Septuaginta  flexibilia  cymatia  :  ne  corona  fci- 
licet  fieret  quemadmodum  Rabbini  excogitarunt,  8c 
neque  Jofephus  pofuit.  nam  hebraice  non  dicitur  fa¬ 
ciendam  n?9>’  gnatarah  ,  quae  vox  coronam  proprie 
fignificat,  fedll  z.?r,  dixie  Moyfes  ratione  circuitusj 
quia  menfam  circumquaque  labium  ambiebat  i  quod 
coronis  ab  ArchiteCtis  dici  folct  i  &  corona  etiam  apud 
LatinoS  aliquando  appellatur. 

Coronte  ,  five  coronidi  huic  ,  ut  loquamur 
cum  ArchiteCtis  adjungebatur  zophorus;  de  quofic  in 
Hebrteo  3’3p  nsb  rnapp  n’^a’1  yegnafitha  lo  mi  (geret  h 
topacb  faviv.  hoc  efl  ,  &  facies  illi ,  lupple  coronidi, 
clau  furam  palmi  circumcirca,  hanc  claufuram  coronam 
dixit  nolter  Interpres  ,  dicens  :  Et  ipfi  labio  coronam 
tnterraflem  altam  quatuor  digitis,  fiint  enim  quatuor 
digiti  ,  idem  quod  palmus  apud  Geometras  :  dixit 
eam  interrafilem,  ut  caelatam  aliquo  modo,  atque  ef¬ 
figiatam  hanc  eamdem  fafeiam,  ornamenti  caufaoften- 
deret.  quid  in  ea  caelatum  eflet  ,  videat  Abulenfis. 
Nam  quod  nofter  Interpres  dixit  fafeiam  fuifle  latam 
quatuor  digitos ,  dixit  Jofephus  Tr^Aoi^y  ,  quae  vox 
fignificat  palmum  quatuor  digitorum  ,  8c  diftingui- 
tur  ab  aha  menlura  c-zsvQxfxyi  ,  quae  palmum  fimiliter 
fignificat  ,  fed  duodecim  digitorum.  Hanc  etiam 
falcium  praeclare  Septuaginta  Interpretes  expreflere 
dicentes:  x,  nof<ris  dorij  supdvlw  ssxKxisi  xvxaw.  hoc 
eft  ,  &  facies  illi  ,  ld  eft  cymatio  ,  coronam  palmi  cir¬ 
cumcirca.  quamvis  vero  Septuaginta  ufifint  vocabulo 
vetpavtj,  quod  coronam  fignificat;  tamen  a  latitudine 
palmi  liquido  conflat  ,  nequaquam  de  corona  ,  pro¬ 
prie  fic  appellata  loqui  ,  fed  de  lignea  fafeia  ,  quas 
fub  coronide  fuperiori  pedes  Menfam  fuftinentes  col¬ 
ligabat.  Hebraicus  textus  topach.  id  eft  claufuram 
dixit  ;  quia  ifto  zophoro  deorfum  vergente  fuperior 
coronix  ornabatur ;  6c  pedes  fuftinentes  Menfam  col¬ 
ligabantur  ,  atque  firmabantur. 

Zophoro  tandem  alia  coronis  minor  aderat;  de  qua 
dicitur  in  textu  ,  hoc  eft  , 

dr  facies  coronam  auream  clau  fur  a  ejus  circumcirca,  ita¬ 
que  coronis  claudebat  ,  atque  conftringebat  Men¬ 
fam  ,  &  iacras  Menfas  pedes  ,•  jungebaturque  ipfi 
zophoro.  Forma  vero  hujus  inferioris  coronidis  erat 
eadem  cum  priori,  ad  modum  labii ;  quemadmodum 
hebraicus  II  z.er ,  etiam  demonftrat.  fic  enim  dici- 


B 


C 


D 


tur  in  grasco  ,  ^  iroftr^s  4pe7 rlov  KvyixTiov  tjj  setpowy  xv- 
fcAw,  hoc  eft  ,  &  facies  flexibile  cymatium  ipfi  corona 
circumcirca  :  quod  nofter  Interpres  dixit  ,  &  fuper 
illam  alteram  coronam.  &  quia  ut  dicebamus ,  cyma¬ 
tium  ponitur  in  fumrno  epiftylii  five  capitelli  ;  per- 
fpicue  ex  his  conflat ,  omnem  hanc  ftruCturam  coro¬ 
nidis  fuperioris  ,  atque  inferioris  ,  cum  intermedio 
zophoro,  fupra  capitella  pedum  ,  collocandam  fuifle. 
licet  etiam  dicatur  hanc  inferiorem  coronam  facien¬ 
dam  fuper  zophorum ;  illud  fuper  non  ita  accipiendum 
eft  ,  quali  corona  hasc  ,  ipfum  zophorum  tegeret, ac 
operiret,  aut  fuperiora  illius  teneret,  cum  potius  lub 


F 


eo  eflet  j  fed  dicitur  ,  fuper  ,  hoc  eft  connexa  eidem 
zophoro  ;  nimirum  ut  adhaereat  eidem  infra  zopho¬ 
rum  :  eft  enim  phrafis  hebraica  ,  £c  modus  loquendi 
facrarum  Litterarum. 

Loca  pro  annulis  quaerenda  remanent }  fed  nequa¬ 
quam  difficile  Inveftigantur  ;  dicitur  enim  in  textu  , 
appofitos  fuifle  annulos  in  quatuor  pedibus  menfas  fub 
ipfo  zophoro  ,  qui  fuper  pedes  menfae,  ut  dicit  Jo. 
fephus  ,  eminebat  :  Sc  huic  ultima  coronis  adjunge¬ 
batur  ;  cui  annuli  ad  vectes  fubinferebantur.  fic 
enim  feribitur  Exodi  2p.  Quatuor  quoque  circulos  au¬ 
reos  pr&parabis  ,  &  pones  eos  m  quatuor  angulis  ejufdem 
menfie,  ,  per  fingulos  pedes,  fubter  coronam  erunt  circuli 
aurei  ,  ut  mittantur  vetles  per  eos  ,  &  poflit  menfa  por¬ 
tari.  fic  quoque  dixerunt  Septaginta  ,  isnro  r w 
Aw.  at  in  hebraeo  codice  dicitur  K-H1?  nayS  hoc 

eft  ,  e  regione  claufura  erunt,  nimirum  fub  ipfis  lignis 
quas  zophorum  faciunt  ,  claudunt ,  6c  pedes  menfie 
colligant,  illud  vero  e  regione  fignificat  annulos  nequa¬ 
quam  immediate  fub  ipfo  zophoro  infigendos ,  fed 
tantifper  a  zophoro  ,  five  corona  ,  ut  loquamur  cum 
Hebraeis  diftantes  fuifle.  &  hasc  de  annulis  fuffi- 
dant. 

Agere  denique  de  forma  pedum  facras  menfa;  ne- 
cefle  eft  ,•  ut  perfectam  menfae  facrae  cognitionem 
habere  poflimus.  etenim  pedum  integra  quadrata 
forma  ,  quam  Torniellus  pofuit  ,  nefeio  an  fit  con¬ 
formis  his  qua:  traduntur  ab  audtoribus ,  &  facris  te- 
flibus.  nam  quamvis  Philo  nihil  loquatur  dc  illorum 
ftrudtura  j  Jofephus  tamen  lib.  3.  c.  7.  in  meo  codi¬ 
ce  qui  eft  Lugdunenfis  editionis  apud  Scbaltianum 
Gryphium  ,  fic  legit  :  jjo-av  »0 tjj  Trade?  ,  tx  pMf  l£ 
nfabrss  Ius  r  x«rw  reA ew?  «ttij^t nrpty/joi  ,  oTs  jfwg/w?  -31^5- 
fi&ytri  ¥  xA tvoue  to  3  /35^5?  dvrlu)  dvx t£\iov  te- 

r^xycovi  rjj  KotAcqvij)  $  JtaS"’  ejtaas-o»  7TAdfpo'y ,  xoi- 

Aouvsudi  ttw?  rf  naKousb  ro  tdaacp©^,  eAnc^  <Ej€a9-e«<r»5? 
t 0  Te  olvoo  ,  Xj  ro  x, drw  $  <rup.(X.r@^.  ex«.?ov  3 

¥  7rwdwv,  Kj  tmvtyi  Ia>jA«t o  xefxtGy  ,  i  J  39 nSe- 

faocr@^  ,  dt  uv  iW«v  feAeo)  ^vnioi  |uAs  T«ve§6ev  dWe? 
i%OU(>irOl.  xoTAov  Ol^iV  W  oivTQlCTO  df  xg/xs?  xaivw- 
OevTca?.  ade  «V)y  dnjvex«? ,  ahAea  arpiv  cuveAOelv  eis  ro'  <x- 
sri/pav  ,  eis  7tifavl£ois  rlw  oipxfv  TeAdfTwvre?.  dv  ij  eis 
ro  ¥  r^orni^s  ,  n  j  As  f  Tradca  ,  ^ 

rovrois  reis  o'dx?  cMopii^ro.  hoc  eft  ,  Erant  autem  il¬ 
li  ,  fupple  menfae,  pedes ,  qui  quidem  ex  medietate  in¬ 
feriori  ufque  ad  finem  pleni  ,  fimiles  bis  quos  Donenfes 
apponunt  ledi  is  ,pars  vero  qua  ad  fuperiora  tendebat  qua¬ 
drangulari  opere  erat,  excavatur  autem  per  unumquod¬ 
que  latus  i  excavatio  efl  veluti  menfura  palmi  volubilis , 
z.ona  circumennte  fupenorem  ,  &  inferiorem  ejus  corporis 
partem  ,  &  per  fingulos  illius  pedes  illi  inferebatur  annu¬ 
tus  ,  non  procul  k  jupenmpofitione ,  per  quos  erant  manu¬ 
bria  aurata  ligm  ,  fubter  id  quod  eminebat.  &c.  Colli¬ 
gationem  enim  quamdam  habebat,  qua;  annulis  com¬ 
municabatur;  fed  priufquam  illa  immitteretur  in  cir¬ 
culum  in  fibulis  primum  finiebat  ;  quarum  quaeque 
in  prominentem  partem  menfte  ingrediebatur  ,  altera 
in  pedem;  ut  his  per  viam  menfa  portaretur.  Ita¬ 
que  pedes  hujus  facras  menfae  erant  excavati  infra 
medium  &  tornatiles;  quae  pars  torno  excavata  mag¬ 
nitudinis  erat ,  quafi  unius  palmi  ;  fupra  vero  &  in¬ 
fra  ,  habebat  fafeiam  ligneam  quadratam  ;  ex  qui¬ 
bus  fafeiis  ,  &  id  quod  tornatili  opere  elaboratum 
aderat  ;  tota  ipfa  columna  ,  &  pedes  menfae  com¬ 
plectebantur  :  ut  fequenti  noftra  delineatione  apparet. 

Et  quamvis  poflet  aliquis  fufpicari  Jofephum  loqu- 
utum  de  cymatio  ;  quia  tamen  de  pedibus  menfa;  lo¬ 
quitur  ,  quibus  in  fuperiora  &  inferiora  fafeiam  ap¬ 
ponit  :  nos  de  quadrangulis ,  quas  fuperimponeban- 
tur  ,  &  fupponebantur  tornatili  opere  ,  Jofephum 
accipimus,  (licet  nec  illud  eamus  inficias )  cui  cre¬ 
dere  tamquam  Sacerdoti  Hebrteo  ratio  poftulat ;  in 
aliquibus  ex  his  ,  quas  facris  oraculis  non  contradi¬ 


cunt. 


+3+ 


Myrothecivm.  Ii 


485 


eunt.  An  vero  pedes  fiabilirenrtur  globulis  in  parte 
inferiori ,  an  plana  columnarum,  in  plano  pavimen¬ 
ti  firmarentur  ,  dodiores  judicabunt,  quibus  omni¬ 
bus  confideratis,  fupra  politam  facrae  Menfae  formam 
delineandam  curavimus. 


GAP.  XXXIX. 

De  facrae  Menfae  Confecratione. 

Ad  locUm  Exodi  40  :  Et  ajfuwpto  unitionis  oleo ,  un¬ 
ges  Tabernaculum  cum  vafis  fit  is  ,  ut 
fanclificentur. 


COnsecrabAtur  tandem  facra  Menfa ,  oldi 
undione  ,  &  fandiorum  Panum  impofitione  1 
quia ,  ut  diximus  fupra  ,  minifterio  perfide-  D 
batur  facrorum  utenfilium  confecratio.  itaque  luftra- 
ta  ,  atque  expiata  fanguine  de  more  ,  facro  haec 
quoque  oleo  ,  per  feptem  dies  delibuta  fatidifi- 
cabatur  ;  ut  fandorum  Panilm  capax  fieret.  Verum 
quo  ritu  ,  quibufque  caeremoniis  expiaretur,  &  qua 
forma  liniretur  per  feptem  dies,  nihil  in  facris  habe¬ 
tur  litteris ;  nifi  quod  Exodi  40.  praecipitur  inungi , 
cum  dicitur  :  Et  djfumpto  unitionis  olet) ,  unges  Taber¬ 
naculum  cum  vajis  fuis  ,  ut  fanlhficentur.  Cumque 
inter  vafa  ,  &  utenfilia  Tabernaculi  recenfeatur  Men- 
fa  ,  perfpicuum  eft  ,  undam  quoque  fuilfie  ,  ante¬ 
quam  fuper  illam  Panes  propofitionis  collocarentur; 
hac  enim  de  caufa  menfam  parari  jufleratDeus:  quam  E 
Confecrationem  teftatur  etiam  Philo  lib.  3.  de  vita 
Moy fis,  dicens  :  wV  ^  t<r9q<re<riv  ijrxqctev 
{xoeros  dsu  Juram  A#j3«v  ,  o  pup gifnd?  TZ%vy  x otTtyyoh&v  , 
t«  Lv  arpwT oc  ,  rov  T£  (iufiov  ,  ^  t  Axt xa,- 

,  39npp ouvoit  tifidxtc.  ear«/r< *  t Iw  cxlculw  ,  ^  t 
hfiv  exdj&v  'Ixdtrov  ,  t tjv  jciEwtcv  ,  tiJv  Av^vixv  ,  t o  9oj- 
fMtXTyi&OV,  Tn'v  rfiirtfi))  ,  T*  CUSOvJHx  ,  T»f  Ql<ZA OiC  , 

rolfA'  ot«  43^9?  3w»«f  civayxouoe  ,  Jtj  hoc  eft  , 

Ut  vero  vejiivit  eos  facris  vefiibus  ,  unguentum  fuave 
olens  accipiens  ,  unguentaria  arte  compofitum  ,  primum 
I  fub  dialia  ,  altare  nimirum ,  labrumqUe  perunxit ,  afper- 
gens  fepties  :  deinde  Tabernaculum  ,  &  facra  vafa  fn~, 
gula  ,  Arcam ,  Candelabrum  ,  thymiaterium ,  menfam , 
ejfuforia,  phialas ,  cateraque  facnficiis  defervientia.  Ita¬ 
que  facra  Menla  inter  utenfilia  fieri  Tabernaculi  re- 
cenfetur  ,  &  illa  quoque  figillatim  oleo  facro  perfu- 
fa  fuit. 

De  variis  Panum  generibus  Athenaeus  lib,  3.  per 


j plura  capita  fcripfit  ;  prasfertim  cap.  25.  &  cap.  26. 
Sed  de  eifdem  agere  noftri  nequaquam  eft  inftituti. 
Sufficit  enim  cognofcere  ,  quas  cognofcenda  ,  de  pa¬ 
ne  frumentaceo  funt ,  qui  omnium  alimentorum  ex 
terree  feminibus  perfediffimus  eft.  inde  Athenaeus 
lib.  3.  cap.  30.  ex  audoritate  Diphili  Siphinii  airt: 

oi^TOl  oi  C/K  7Tvfiv  ,  Xqfi  [\I00V  eiff  J  7T0AVT£8$WTSp0»  ,  Xj  dJ- 

oixovo/atiroTifoi  ,  Xj  to  oAov  jcpaVrovEf  hoceft,  Farracei 
panes  longe  valentiores  funt ,  hordeaceis  ,  &  faciliores  ad 
concoquendum  ,  £r  m  genere  meliores.  Plutar.  etiam 
lib.  6.  quteftion.  conviv.  cap.  8.  perfedionem  panis 
admiratur  ;  quod  omnibus  animalibus  conformis  om¬ 
nino  videatur  ,  dicens  :  0  j  B-ccujuxeiuToiTov  hiv  ,  ix 

ci\l9fu>7nsi  fXCVOV  ,  bcfr.d  Kj  XT Y,yS]  jU«A(5"£*  7TMTCOV  ijujfiuv 
cLvoLfpwyvvetv  oiZi  xxv  ihdytt ov  ijAtpxyuciv ,  t ctivj, 

iij  fiuJifiiri.  hoc  eft  ,  Et  quod  fumme  mirum  eft  ,  non 
homines  modo  ,  fed  &  jumenta  pra  catero  paflu  recreat 
panis  i  adeo  ut  fi  vel  mimmum  eo  vefei  contigerit  ,  con¬ 
firmentur  ,  atque  progrediantur. 

Ecclefiaftico  fimiliter  cap.  29.  Spiritus  fandus  af¬ 
firmat  ,  hominis  vitam  a  pane  dependere  ,  dicens  : 
Initium  vita  hominis  pavis  &  aqua.  &  ea  denique  fuit 
hujus  alimenti  excellentia  ,  ut  in  facris  litteris  fblius 
panis  nomine  ,  quicumque  cibus  fignificaretur  ;  di¬ 
vinitatemque  in  panum  inventore  teftarentur  homi¬ 
nes  ,  communi  quodam  confenfu.  ea  propter  Siculi 
Cererem  ,  quod  ufum  panis  frumentacei  eos  docuif- 
fet ,  fumme  venerabantur  ;  atque  non  folum  divinos 
honores  eidem  decreverunt  ;  fed  hanc  prae  aliis  om¬ 
nibus  Numinibus  fumme  colebant.  In  Scolo  quo¬ 
que  Boeotico  ,  Athenaeus  locis  citatis  ,  duas  eredas 
ftatuas  affirmat  j  quarum  altera  dicebatur  Megalarti , 
id  eft  magnorum  panum  datrici  ,  altera  vero  Mega - 
lomaza  ,  id  eft  ,  magnorum  mazi  datrici  :  erat  erum 
ixa.fi  ,  genus  quoddam  panis  fimiliter  ex  farina.  Sed 
fatis  de  prophanis  cultibus  Veterum  loquuti  fumus  ; 
quibus  quidem  ,  Veteres  teftabantur  divinitatis  ali¬ 
quid  inelle  panum  datori  :  quod  fimul  cum  pane  , 
vitae  quoque  dator  ille  cenferetur  ;  qui  tam  magno 
beneficio  homines  affeciflet. 

Hoc  igitur  ut  cognolcerent filii  IfraehinfacroTa- 
bernaculo  ,  non  quidem  in  Sando  Sandorutn  ,  fed 
extra  velum  in  Sandum  ,  Deus  menfam  parari  jufte- 
rat ;  fuper  quam  panes  duodecim  praegrandes  ,  ad 
numerum  tribuum  filiorum  Ifrael  fuperimponeren- 
tur>  ut  Ilraelitae  vitam  ,  ahmentumque  ab  ipfofum- 
mo  Numine  fibi  paratum  intelhgerent ;  atque  ab  alio 
nemine,  quam  ab  ipfo  ,  vitam  quoque  fibi  fervan- 
dam  profiterentur.  Quam  rationem  Abulenfis  etiam 
tetigit  quteft.  2.8.  in  cap.  i<g.  Exodi :  dum  enim  in¬ 
ii  h  2.'  quiris 


486 


Sacrorvm  El ^eo chrismata n. 


487 


B 


qUiri' t  cur  Deus  vellet  fibi  hos  panes  apponi,  ait:  A 
fiaufa  autem  fipeciahs  efi  etuim  in  hac  oblatione  ,  ut  di- 
(hnguatur  contra  alias ,  quia  homines  recipiunt  a  Deo  mul¬ 
ta  beneficia ,  &  inter  em  ter  a  quadam  funt  pracipua  ;  maxi¬ 
mum  autem  per  quod  homines  confervantur  m  vita  efi 
panis  largitio  :  nam  mitium  vita  hominis  panis ,  &  aqua 
ut  patet  Eccl.  29.  ut  ergo  dentur  /pedales  gratia  Deo  de 
beneficio  alimentationis  m  pane ,  ponebantur  ifti  panes  co¬ 
ram  Domino,  haec  ibi  Abulenfis ,  &  alia  multa  in 
hanc  fententiam. 

Hos  Panes,  qui  facrae  huic  Menfae  ex  Dei  manda¬ 
to  iuperim ponebantur ,  fingulos  decem  librarum  pon¬ 
dus  habuiffe  ,  Do&ores  tradiderunt ;  nimirum  Ri- 
bera  lib.  z.  de  templo  cap.  10.  &  Torniellus  ,  de 
quibus  panibus  lic  loquitur  facer  textus  Levit,  cap. 

2,4,  Accipies  quoque fimilam  ,  &  coques  ex  ea  duodecim 
panes  ,  qui  finguli  habebunt  duas  decimas  i  quorum 
fenos  altrinfiecus  fiuper  menfam  pun/fimam  coram  Domi¬ 
no  flatues  ,  &  pones  fiuper  eos  thus  lucidiffimum .  Nec 
nobis  inquirendum  elb  j  qua  methodo  ,  aut  ratione 
panes  ifti  fuper  menfam  difponerentur.  quaeftionem 
hanc  Rabbinis  relinquimus ,  &  Abulenfi  quaeft.  z8. 
in  cap.  if.  Exodi  :  huic  quidem  affentimur,  in  eo 
quod  dicit  Ifraelitas  fimilam  tantum ,  non  panes  jam 
co6tos ,  in  minifterium  hujus  menfae  ,  Sacerdotibus 
offerre  confuevifie. 

Coquere  hos  panes ,  nequaquam  munus  erat  mu¬ 
lierum  ,  quae  appellantur  panificae  in  regio  jure  lib. 

1.  Reg  cap.  10.  aut  illius  celeberrimi  piftoris  The- 
arion  ,  cujus  meminit  Plato  in  Gorgia  ,  &  Athen. 
loco  citato  cap.  15.  fed  Sacerdotes  ipfi  ;  qui  Moyfi 
in  facris  minifteriis  fuccedebant,  ut  in  praedi&o  tex¬ 
tu  habetur  ,  panes  illos  coquere  ex  munere  teneban¬ 
tur.  quod  etiam  Hieronym.  in  cap.  1.  Malach.  af¬ 
firmat,  plurimaque  alia  ad  Sacerdotes  pertinuiffe  do¬ 
cet  ,  qute  ad  compofitionem  iftorum  panum  pertine¬ 
bant,  dicens:  Panes  vero  Propofitionis ,  juxta  Hebrai¬ 
cas  traditiones  ,  ipfi  Sacerdotes  fierere ,  ipfi  demetere  ,  ipfi 
molere ,  ipfi  coquere  debebant .  fed  an  ita  fieret ,  difpu- 
tat  Ribera  loco  citato  ,  St  Torniel.  fub  anno  mundi 
25-44.  fflos  LcStorem  mittimus  ;  non  enim  ad 
Conlecrationem ,  aut  unftionem  ifta  fpe&ant.  Noftri 
vero  eft  muneris ,  ritus  inquirere  ,  tam  antecedentes, 
quam  fubfequentes  confecrationem  facrae  Menfae. 
Ethnicos  quoque  divinorum  ,  atque  fanttorum  ri¬ 
tuum  aemulatores ,  habuiffe  facros  panes  ,  quibus  fa- 
crificiorum  caufa  uterentur ,  perfpicuum  eft  ex  Athen. 
lib.  3.  cap.  25-.  qui  cujufdam  panis,  qui  dicebatur 
Achainas,  meminit  in  Cereris  honorem  apud  Grae¬ 
cos  parari  foliti  ,  quod  audtoritate  Semislib.  8.  De¬ 
liadis  probat,  dicens  :  A t«t«  tS  juv^po- 
vdu/  iv  oyScos  JeAi' ,  A iywv  roTf  9-i<r/uc<po- 

goic  yivi&ovi.  eia)  (j  dproi  ^tyocKot ,  Kj  ioprij  xacAefi)  p.t- 
yoiAxpnoi  r cav  eTTiAeyovTWV  t<£v  tpepovrwv. 

A^ocivluo  ,  Hoc ifa-xAiov  rp dyov. 

Hoc  eft  Achainus  (videlicet  panis  Achainus.)  Hujus 
autem  panis  meminit  Semos  in  obi  avo  Deliadis  dicens  fie 
riperThefimophoria  (erant  autem  Thefmophoria  Cereris 
facra  )  fiunt  autem  panes  ifii  magni  ,  &  fiefium  iflud 
dicitur  Megalartia  ,  (  hoc  eft  magnorum  panum  )  can¬ 
tantibus  illis  qui  portabant  ,  fupple  panes. 

Achainem  plenum  adipe  comedebat . 

Haec  de  hi  panibus  Athenxus.  qui  Achaini  ,  ut 
arbitror  dicebantur  ab  Achaeis  populis,  (  quod  nobif- 
cum  fentit  Calaubonus )  apud  quos  ufu  venifie  credi¬ 
bile  eft. 

Et  ne  videantur  hi  panes  diflimiles  fuifie  ab  eis  , 
qui  in  Tabernaculo  Domini  ,  facrae  aurea;  Menfae 
fuperimponebantur  ;  utrorumque  magnitudo  ,  eo- 
rumdem  fimilitudinem  oftendit.  de  magnitudine  pa¬ 
num  hujus  facrae  Menfae  jam  diximus ,  ex  Ribera  , 


D 


E 


vel  dicemus  cum  Torniello  fub  anho  mundi  25-44 
nu.  71.  fuiffe  magnitudinis  unciarum  centum  &  vi- 
ginti  fex  ;  ut  effient  finguli  panes  librarum  decem 
lemis,  quae  magnitudo  maxima  fane  mihi  videtur ; 
cum  duo  panum  ordines  ,  fupra  Menfam  auream 
conftituendi  effient ;  Menfa  vero  binos  tantum  habe¬ 
ret  longitudinis  cubitos ;  &  praeter  panes  vafa  etiam 
nonnulla  fuper  illam  ,  ut  videbimus ,  collocanda  ef- 
fent.  Magnitudini  iftorum  Panum,  refpondent etiam 
illi  ,  de  quibus  Athenaeus  ;  ut  colligitur  ex  nomine 
dierum  feftorum  illorum  Panum  ,  qui  Megalartia , 
ideft  magnorum  Panum  fefti  appellarentur. 

Erant  etiam  alii  Panes  facri  ,  qui  Theiogonae  ab 
./Etolis  dicebantur;  quorum  meminit  Athen.  ubi  fu¬ 
pra  cap.  29.  ex  au&oritate  Triphonis  lib.  1.  de  plan¬ 
tis  ,  &  Nicandri:  qui  Panes  fic  appellabantur  ,  quod 
effient  Diis  facri ,  &  fortaffe  in  agonalibus  ludis  ,  ac 
feftivis  diebus  erat  illorum  ufus  ,  atque  propterea  a  l 
,  &  ccyw  dicebantur  ^eoiaydvaf.  De  magni¬ 
tudine  horum  Panum  nihil  audtores.  Panes  fimiles 
his ,  quos  habebant  Ifraelitae  ,  vel  faltem  aliquid  ta-  'i 
le  ,  Alexandrinos  quoque  Hebraeorum  conterminos  ; 
habuiffe  ,  au&or  eft  idem  Athen.  ibidem,  hi  enim 
panem  carbonarium  ,  five  fubcineritium  ,  ut  Athe¬ 
naeo  placet ,  Saturno  facrificabant  ;  ac  in  Templo 
illius  omnibus  quibufeumque  edere  volentibus  appone¬ 
bant.  Hunc  autem  panem  eumdem  putat  Athenae¬ 
us  cum  eo  ,  qui  apud  Athenienfes  Encryphias  dice¬ 
batur.  cujus  etiam  meminit  Hippocrates  lib.  7.  leb. 
morb.  Archeftr.  etiam  de  his  Panibus  meminit ,  & 
Athenis  optimos  haberi  probat  in  fua  Gaftronomia  , 
dicens  .  tyygvg  iocv  t  eis  ccyopocv  7 roiovfiloov  cIqtov  ou 
kAJvcu  i /3pOT otf  xcbiAisov  d&ijvou.  hoc.  eft  ,  En - 
cryphiam  ,  quem  ut  in  foro  vendant  conficiunt  ,  come¬ 
dentibus  optimum  nobiles  mortalibus prabent  Athen*.  No¬ 
ftri  vero  Panes  facierum  ,  five  Propofitionis  ,  quo¬ 
rum  fuperimpofitione  facrae  Menfae  abfolvebatur  con- 
fecratio  ;  quos  etiam  infermentatos  fuiffe  conftat } 
non  quidem  omnibus  ut  illi  ,  fed  folis  Sacerdotibus 
in  Tabernaculo  Domini  in  cibum  cedebant ;  utpaf- 
fim  facra  teftantur  oracula,  de  hac  facrae  Menfae  ple¬ 
na  ,  abfolutaque  confecratione  per  Panum  impofitio- 
nem  dicitur  Exodi  40-  Pofiuit  &  A-Penfiim  m  Taberna¬ 
culo  tefiimonii  ad  plagam  Septemtrionalem  extra  velum , 
ordinatis  coram  Propofitionis  Panibus  ,  ficut  praceperat 
Dominus  Moyfi. 


CAP.  X  L. 


Sacrae  Menfae  vafa  ,  &  utenfilia  ex  Rabbinis 
explicantur. 

<  ■  C.  '  , 

Ad  Exodi  zy.  Parabis  &  acetabula  ,  ac  phialas,  thu- 
nbula  ,  &  cyathos  ,  in  quibus  offerenda  fiunt  libami¬ 
na  ,  ex  auro  puriffimo.  i.Reg.  21.  Neque  enim  erat 
ibi  Panis  ,  mfi  tantum  Panes  Propofitionis  ,  qui  fiub- 
lati  fuerant  a  facie  Domini  ,  ut  ponerentur  Panes  ca¬ 
lidi.  &  ad  alia  loca. 

NUnc  de  vafculis ,  utenfilibufque  hujus  faerte 
Menfae  multa  ,  eaque  difficillima  dicenda  fu- 
perfunt.  facer  enim  textus  de  eis  fic  loquitur. 
Exodi  zy.  Parabis  &  acetabula  ,  ae phialas,  thuribu - 
la  ,  &  cyathos  ,  in  quibus  offerenda  fiunt  libamina  ,  ex 
auro  puriffimo.  Acetabula  igitur  ,  phialas  ,  thuribu- 
la  ,  8c  cyathi  ,  nomine  utenfilium  facrae  Menfae  ve¬ 
niunt  :  quos  etiam  facer  textus  enumerat  cap.  37. 
dum  Befeleeli ,  &  Oliabi  opera  in  cultum  Taberna¬ 
culi  commendat.  Haec  quoque  facra  unftione  con- 
fecrata  fuifie  ,  dicitur  Exodi  30.  Faciefique  unEhonis 
oleum  fanttum  ,  &  unges  ex  eo  Tabernaculum  tefiimo- 

nti . 


M 


rROTHECIVM  IL 


4«9 


mi 


&  Arcam  tejlamenti  ,  Aienfimquc  cum  vafis  fuis. 
Itaque  Menfa  ,  ve&es ,  acetabula  ,  phialae  ,  thuri- 
bula,  &  cyathi  facro  oleo,  nomine  utenlilium  faerx 
Menfx  ,  confecranda  fuerunt :  ac  proinde  de  lingu¬ 
lis  nobis  inquirendum  eft.  Fuifle  vero  omnia  vala  , 
quae  faerx  huic  Menfx  fuperimponebantur  aurea  , 
res  eft  aperta  ;  quia  intra  facrum  Tabernaculum  ni¬ 
hil  apparebat ,  quod  aureum  non  eflet  y  &  figillatim 
vala  haec  omnia  fuifle  aurea,  infra  in  lequentibus  ca¬ 
pitibus  oftendetur.  Sed  nihil  nunc  de  materia,  de 
forni!  major  eft  difficultas. 

Videamus  igitur  primo  loco  ,  cujus  fuerint  formae 
acetabula  ;  quae  intel  utenfilia  facrae  Menfae  primo 
enumerantur  haec  enim  facer  textus  appellat  hebrai¬ 
ce  qengharot  ,  quae  acetabula  aliqui  funt  inter- ' 
pretati  ,  alii  fcutellas  appellarunt  ;  catinum  ,  crate¬ 
res  alii  dixerunt  ;  ut  quid  proprie  fignificet  ignorari 
omnino  videatur.  Certum  tamen  eft  apud  Graecos  ,  j 
genus  valis  capacioris  lignificari,  quo  in  libationibus, 
&  lblemnioribus  epulis  ad  commifcendum  aliquid  ute¬ 
bantur. 

Graeci  appellarunt  haec  vala  tryblion  au¬ 

tem  idem  quod  catinum  fignificat;  uti  diximus  etiam 
in  noftro  Myrothecio  1.  cap.  43.  quidem  fatis 
amplum  ,  ac  magnum  hoc  genus  valis  fuifle  videtur 
apertum  ,  quod  dicatur  Nuin.  7.  cum  enumerantur 
oblationes  tribuum  Ifraelitarum ;  Primo  die  obtulit  ob¬ 
lationem  fuam  Nflhajfon  filius  Ammadab  de  Tribu  fuda. 
Fueruntque  in  ea  acetabulum  argenteum  pondo  centum 
triginta  ficlorum.  cum  igitur  acetabulum  unum ,  pon¬ 
deris  eflet  fupra  fex  argenti  libras ,  utique  genus  am¬ 
plioris  erat  vafis  ,  in  ea  forma  ,  qua  catinum  apud 
nos.  Neque  de  hoc  vafe  omnino  intelligendus  eft 
locus  hic  proxime  relatus  ;  nam  illud  de  quo  loqui¬ 
mur  ,  aureum  erat  ;  cum  fuperimponeretur  faerx 
Mentae  intra  Tabernaculum*  Exiltimari  pollet  , 
fuifle  vas  ad  recipiendos  in  fe  Panes  inferne  *  nili  ta¬ 
le  vas  nulla  ratione  admitterent  Rabbini ,  &  alii,  qui 
affirmant  nullum  confuevifle  vas  panibus  fupponi,  ut 
eofdem  fuftentaret. 

Secundo  loco  veniunt  phiala  in  noftro  textu ,  qui 
fic  loquitur.  Parabis  &  adtabula  ,  ac  phialas,  he¬ 
braice  ha  phiala  dicuntur  ni3-  cappoth  ,  quam  vo¬ 
cem  aliqui ,  maxime  ex  Rab.  cochlearia  funt  inter¬ 
pretati  :  fed  quid  habeant  cochlearia  Rabbinorum 
cum  Latinis  phialis  ,  non  video  ;  nili  quod  forlitan 
ordo  enumerationis  in  his  minime  attendendus  videa¬ 
tur  j  neque  in  exemplaribus  Gracis  ,  neque  Lati¬ 
nis  ,  fed  integra  tantum  vaforum  enumeratio  ,  licut 
in  Hebraicis  exemplaribus,  prae  oculis  cum  primis  ha¬ 
benda  eft.  nili  velimus  ,  vafa  fecundo  loco  enume¬ 
rata  in  Hebraico  textu  ,  quae  dicuntur  Latine  phia¬ 
lae  ,  £c  funt  poculorum  genera,  quae  intus  in  rotun¬ 
dum  excavantur  manubrio  a  tergo  addito  ad  ali¬ 
quid  pulverulentum  ex  alio  vafe  fumendum  ,  defer- 
vire  potuifle  j  nimirum  ex  acerra,  vel  falino  ,  atque 
propterea  minime  improbandi  lint  ,  qui  cochlearia 
dixerunt ,  ad  ufum  forte  incenli  ;  quod  viderent  in 
facris  oraculis  his  adjungi  thuribula.  erant  autem  haec 
vafa  aurea  ,  quia  ad  ufum  Iaerae  Menlae  delimaban¬ 
tur  ;  jungebanturque  thuribulis  ,  nimirum  acerris , 
pro  more  veterum  ,  qui  acerra  utebantur  ad  incen¬ 
ium  :  fed  cur  in  Menla  collocentur  hxc  ipfa,  potius 
quam  in  altari  aureo  ,  in  quo  thymiamatis  ufus  erat 
me  latet. 

Enumerantur  etiam  inter  vafa  facrae  Menlae  ,  quae 
hebraice  dicuntur  n^i?  qhefoth.  thuribula  a  noftro 
Interprete  ,  &  a  fandto  Hieronymo  appellantur:  fed 
ut  potius  thuribula  tertio  loco  enumerata  a  noftro  In¬ 
terprete  fufpicari  poteft  ;  pro  majori  explicatione  fu- 
perioris  vafis  ,.  quod  phialae  nofter  Interpres  dixe¬ 
rat. 

Quid  vero  fignificetur  hebraico  vocabulo  n,B?:  qhe- 


B 


C 


D 


foth  ,  omnes  pene  Interpretes ,  &  hebraicarum  ra¬ 
dicum  feriptores  ,  fe  ignorare  quodammodo  faten¬ 
tur  ;  conveniunt  tamen  cum  Rabbinis  ,  ut  ea  voce 
lignificari  conientiant  medios  calamos  ,  hoc  eft  duas 
unius  calami  per  medium  fciffi  partes  j  quibus  panes 
luftentarentur.  His  adhxfifle  Septuaginta  fufpicari 
poteft  ,  cum  dixerunt ,  yf  r«  <riro\Seix  ,  in  plurali  ; 
funt  autem  fpondea  veluti  calami  ,  in  quibus  mullee 
canitur.  Pro  illa  hujus  vocabuli  fignificatione  ftac 
Pollux  lib.4  cap.  10.  nu.  f.  ubi  cum  de  mufica age¬ 
ret,  modos  Pythicos  recenlens,  inter  hos  fpondeum 
quoque  enumerat  ,  dicens  :  £  3  7 rvfiix.?  voua  £ 

TIKX  ,  [X^t]  7tiVTi  ,  Ttiiqof.  ,  Y,XT XY.i~hA<S [XG?  ,  tXufirXGV  , 

czcavSeio p  ,  x.XTX%og<!lb<ric.  hoc  eft  ,  Pythici  vero  modi , 
qui  tibia  canitur  ,  partes  quinque  funt  ,  hoc  eft  ,  Ipe- 
cies  quinque  funt  ,  rudimentum  ,  provocatio  ,  jambi- 
cum  ,  fpondeum  ,  c 't  ovatio  j  &  quoties  de  modo  , 
quo  tibia  canitur  fermo  eft  ,  toties  inter  hos  fponde¬ 
um  ,  quod  grxee  crarovdrtov  dicitur  ,  recenfetur. 

Vocabulo  igitur  grxeo  <s&gvMx,  hebraico  n1^p, 
qhefoth  ,  quod  medias  fillulas  Rabbini  interpretan¬ 
tur  j  aliquis  canalis  per  quem  fanguis  vel  vinum  in 
facrificiis  libaretur  ,  vel  aliquid  aliud  fimile  ,  ea  vo¬ 
ce  interpretari  poffie  videtur  :  quorum  vel  duos  hinc 
inde  a  panibus  politos  ,  conjectare  pollemus  ,  ad  il¬ 
los  fuftinendos  ne  laberentur  :  vel  quod  bini  calami 
fingulo  panum  fenario  apponerentur  :  vel  denique 
quatuor  ,  ne  panes  moverentur  :  vel  duo  ,  aut  tres 
medii  calami  aurei  j  ut  dicunt  Hebrxi,  fingulisfup- 
ponebantur  panibus  ,  ut  finguli  eventarentur  ,  nul¬ 
lumque  mucorem  contraherent,  certum  eft  enim  bxc 
fuifle  inftrumenta  ,  inter  utenfilia  facrae  hujus  Men- 
fae  deftinata.  ex  hac  figura  conjcCtura  ,  juxta  Rab¬ 
binorum  interpretationem  ,  vocabuli  n^p.  qhefoth  , 
magis  perfpicua  fiet,  qux  vero  Rabbini  magis  pro¬ 
pria  cenfeant  ,  ex  fequenti  Figura  patebunt. 


E 


F 


Sed  ifti  nebulones  habentes  velamen  fuper  cor  , 
Scripturafque  facrasnonintelligentes,  vigilando  fom- 
niant  ;  inter  ilios  maxima  eft  in  admiratione , 
qui  ineptiora  111  Scripturas  facras  attulerit,  affirmant 
enim  illorum  expofitores ,  panes  illos  femper  ex  di¬ 
vino  miraculo  calorem  confervaflej  ex  alio  vero  ca¬ 
pite  timent  ,  ne  mucorem  contrahant ;  atque  prop¬ 
terea  medias  fillulas  lingulis  fupponunt  ,  ut  aerem 
admittant  ,  &  nulla  ratione  fiant  mucidi  :  minime 
advertentes  ,  quam  a  panibus  calidis  mucor  abfit  ; 
&  quam  longe  mucor  a  calore  propellatur,  quamobrem 
miracula  ,  divinis  oraculis  adverla  ,  fomniare  non 
verentur,  nam  1.  Reg.  cap.  zi.  in  quo  fermo  eft  de 
Propofitionis  panibus  ,  Davidi  in  neceffitate  confli- 
tuto  ,  ab  Abimelecho  Sacerdote  oblatis ,  dc  menla 
fublati  dicuntur  ,  ut  in  ea  alii  calidi  apponerentur. 
Neque  enim  erat  ibi  panis  ,  nifi  tantum  panes  Propofi¬ 
tionis  ,  qui  fublati  fuerant  a  facie  Domini  ,  ut  poneren¬ 
tur  panes  calidi.  Hxc  textus ;  ex  quo  Rabbini  con¬ 
vincuntur  j  &  panes  inde  fublatos  non  fuifle  calidos 
probatur  :  diCtio  etiam  hebraica  Dn  chom ,  apertiffi- 
me  de  panibus  calidis  fermonem  ibi  efle  ,  &  nequa¬ 
quam  de  recentioribus  convincit  :  ut  propterea  per- 
fpicuum  fit  ,  quam  commentitia  lint  ,  qux  ipfi  tra¬ 
dunt  ,  de  mediis  fillulis ,  panibus  Propofitionis  fup- 
pofitis,  ad  muciditatem  arcendam. 

Ultimo  tandem  loco  recenfentur  cyathi  in  noftro 
textu  Exodi  25".  ubi  fic  dicitur  :  Parabis  dr  acetabu¬ 
la  ,  ac  phialas  ,  thuribula  ,  &  cyathos  .  in  quibus  of¬ 
ferenda  funt  libamina  ,  ex  auro  punffimo.  hebraice 
jna  •jQ’  10«  vjypjql  fioc  eit  t  juxta  SanCtem  Pagni- 
num  •  &  cyathos  ejus  ,  efi-nbus  libabitur  tn  eis.  De 
fignificatione  igitur  vocis  hebraicx  menaqhtoth , 

H  h  3  maxi- 


+90 


Sacrorvm 


maxima  &  numquam  plene  cognita  difficultas  effc  : 
qua:  vox  venit  a  radice  npd  naqhah  ,  vacuum  figni- 
ficans ;  &  cyathum  communiter  Au&ores  ,  merito 
illud  vocabulum  interpretantur  ;  quod  fit  nimirum 
vas  vacuum.  Mare.  Marin.  emundatoria  dixit,  pu- 
tatque  eo  vocabulo  fignificari  inftrumentum  ali¬ 
quod,  quo  emundaretur  menfa;  &  panes  expoliren¬ 
tur,  ne  mucidi  fierent,  ficopetti  Italice  illa  vafa  inter¬ 
pretatus  elt.  Verum,  me  judice,  illi  interpretatio¬ 
ni  refragantur  illa  facri  textus  verba  lr).-?  1?'  ha- 
fcer  jufiac  bahen ,  quod  nimirum  libaretur  in  eis.  non 
enim  emundatoriis  his,  quae  M.  Marinus  pofuit,  ali¬ 
quis  humor  fluxibilis  libatur  ,  aut  libari  poteft:  lunt 
enim  emundatoria  illa  ad  libamina  omnino  inepta. 
Septuaginta  dixerunt, tcv?  jcvctflo»?  hv  oTj  C7cd<x\s  hv 
civIoTs.  hoc  efl  ,  &  cyathos  ,  in  quibus  libabis  m  eis. 
Quamobrem  ea  voce  inftrumenta  ad  libamina  fignifi- 
cata  videntur ,  hisque  libare  debuiffie  Moyfen.  & 
quamvis  libare  poffit  etiam  de  aridis  dici  <  cyathis 
tamen  libare  arida  confueviffe  numquam  legimus  : 
funt  namque  cyathi  inftrumenta  ad  libamina  alicujus 
materiae  fluxibilis  Fuifle  igitur  n,’p-~  menaquioth , 
inftrumenta  ,  quibus  vel  panes  operirentur  ,  dicunt 
Hebraei;  vel  quafi  columna:  hinc  inde  menfa:  appofi- 
ta:  panes  fulcirentur  atque  media:  fifttilae  fuftinerenturj 
quibus  panes  fuperimponebantur.  Quamobrem  totam 
menfam  cum  panibus  comminifcuntur  Rabbini  in 
formam  ,  quam  accepimus  a  quodam  Philippo 
d’Aquin  ,  ex  lib.  Gallico,  quem  nuper  edidit  ,  & 
juxta  confenfum  Rabbinorum  fe  loquutum  profite¬ 
tur  de  tabernaculo  &  caftris  Ifraelitarum  ,  deque 
menfi ,  aliis,  quam  etiam  pagina  480.  pofuimus, 
cum  de  forma  hujus  facrae  menfa:  fimiliter  noftra  effiet 
oratio. 


C  A  P.  X  L  I. 


Forma  acetabulorum  Se  thuribulorum ,  quae 
faerx  Menfae  imponebantur ;  ex  aufto- 
ris  fententia  explicatur. 

Ad  loca  Exodi  25.  Parabis  &  acetabula ,  (fi-  phia¬ 
las  ,  &  thuribula.  Num.  7.  Primo  che  obtulit  obla¬ 
tionem  fuam  Nahafion  filius  Aminadab  de  tribu 
fiuda  ,  fueruntque  in  ea  acetabulum  argenteum 
pondo  centum  triginta  ficlorum  ,  phiala  argentea 
habens  fieptuaginta  ficlos  ,  juxta  pondus  Sanffuarii , 
utrumque  plenum  fimila  confperfia  oleo  m  fiacri fi¬ 
ctum.  1.  Mach.  cap.  1.  Et  Menfam  Propofitionis , 
(fi  libatoria  ,  &  phialas ,  fi  mortariola  aurea .  & 
ad  alia  loca. 

NOs  facrorum  locorum  difficultate,"  licet  ma¬ 
xime  fatigemur  ,  atque  premamur;  minime 
tamen  in  iiis  difficultatibus,  ac  fcopulis  com¬ 
muni  interpretationi  ex  Rabbinis  allatae,  coufenfum 
praebere  potuimus,  etenim  jam  diximus,  fic  haberi 
in  noftro  textu  ,  Parabis  fi  acetabula  ,  ac  phialas , 
thuribula ,  fi  cyathos ,  in  quibus  offerenda  fiunt  libami¬ 
na  Septuaginta ,  ac  reliqua  exemplaria  graeca  dixe¬ 
re:  Kj  7rcml<T<f?  T»  oivrrs ,  Jtj  ,  kj  Toi 

,  Kj  TOV?  KVOiQoVf  OV  oTf  C-BSet <T^f  OV  eiuTOlV,  C/JC 

Kct,S-<x,gov  71  otf,<r<ls  duret.  Itaque  vafa  illa ,  quae 
acetabula  a  noftro  vulgato  interprete,  refixi  a  in 
Graecis  exemplaribus ,  &;  a  Septuaginta  Interpreti¬ 
bus  dicuntur,  at  quengharoth  hebraice  appellan¬ 
tur,  ut  in  principio  praecedentis  capituli  dicebamus. 
Dicuntur  vero  a  noftro  Interprete  acetabula  ;  non 
quidem  in  eo  ienfu,  in  quo  aceti  vafcula  enumeran¬ 
tur  ab  interprete  Pollucis;  illa  enim  graece  ogirog* 
dicuntur  a  Polluce  ,  quafi  acetum  ferentia :  noftra 


Et^OCHRlSMATtiN.  49* 

A  (vero  vafa  non  erant  ad  acetum  ,  cujus  nullus  erat 
ufus  in  hac  menfa  ,  aut  in  f  acris  Hebraeorum ;  fed 
graeca  Tgvfixloi,  latine  acetabula  ,  a  verbo  latino  acci¬ 
pio  ,  ut  puto,  decebantur;  quafi  recipientia  dixeris: 
fignificatur  enim  tam  graeco,  quam  hebraico  voca¬ 
bulo,  vas  ad  aliquid  recipiendum. 

Rabbini,  cujus  effient  ufus  in  menfa  haec  omnia  va¬ 
fa  ,  ignorant;  ea  propter  affirmate  dixerunt,  non 
omnia  hic  enumerata  vafa  ad  ufum  menfie  Panum 
propofitionis  fuiffie  ;  fed  vel  ad  alios  ufus;  vel  eo 
nomine  fignificari  fcutellam ,  in  qua  incenfum  fuper 
menfam  ,  &  panes  collocabantur.  Sed  praeterquam 
quod  facra  oracula  non  ftant  cum  illis;  quiaubicum- 
g  que  fermo  eft  de  hac  facra  Menfa,  ubique  haec  vafa, 
in  ufum  facrorum  ,  Menfa:  huic  fuperimponuntur. 
nam  &  Septuaginta  dixerunt,  ^  no  finis  rd  refixi* 
dvr yj?i  fi  facies  tryblia _  ei ,  ideft ,  eidem  menfae;  & 
hebraice  dicuntur  1Tnfp-  quangarothau ,  ubi  rela¬ 
tivum  per  1  vau  fignificatum,  acetabula  ad  menfam, 
&  non  ad  aliquid  aliud  referunt.  Quamvis  igitur 
affirmare;  horum  vaforum  aliqua,  ad  alios  ufus  fuif- 
fe,  nimirum  facrificiorum,  quae  in  altari  habeban¬ 
tur  in  atrio;  nobis  non  videatur  omnino  improbabi¬ 
le  ;  tamen  huic  menfie  propria  fuiffie ,  tamquam 
illi  debita  ,  ex  inftitutis  divinis  ,  negari  non  po- 
teft. 

Falfum  etiam  puto  ,  acetabula  ad  ufum  incenfi 
fuiffie:  ubique  enim  tam  lib,  1.  Machab.cap.  1.  quam 
Jerem.  5-2.  &  3.  Regum  8.  &  Numer.  cap.  7.  in  quo 
agitur  de  oblationibus  Patriarcharum ,  quae  fingulo 
die  pro  confecratione  Tabernaculi  oblata  funt;  vafa 
ad  ufum  incenfi  n35  cappoth  dicuntur,  &  per  morta¬ 
riola  a  noftro  vulgato  interprete  redduntur,  nulli¬ 
bi  vero  in  facris  oraculis  illa  eadem  vafa  dicuntur 
qhengharoth.  Acetabula  igitur  ,  quae  t^u/Sa lx 
a  Septuaginta  dicuntur  ,  fuiffie  vafa  ad  ufum  faerx 
hujus  Menfie  Panum  propofitionis,  &  aurea  fuiffie 
certiffime  affirmo ,  fiicris  fretus  oraculis. 

Aurea  quidem  fuiffie  quantum  ad  materiam,  nulli 


D 


E 


dubium  eft  ;  fed  ad  ufum  incenfi  haec  fuifle,  non 
aflentimur.  Nec  etiam  placet,  quod  Villalp.  in  cap. 
41.  Ezech.  tradit  tom.  2.  par.  2.  lib.  4.  cap.  57.  qui 
eo  nomine  duo  vafa  quammaxima  excogitavit;  quo¬ 
rum  finguli  fex  Propofitionum  panes  complecteren¬ 
tur  ,  undique  aurea;  in  quibus  libatoria,  &  vafa  ad 
thuris  ufum  comprehenderentur  ,  atque  clauderen¬ 
tur.  haec  ille  habet  pag.  312.  coi.  1.  Nos  breviter  di¬ 
cimus  eo  nomine  ,  vafa  ad  ufum  fimilae  fignificari, 
qua  vel  Panes  Propofitionis  conficerentur;  ita  tamen 
ut  prius  in  his  catinis  Deo  ad  altare  pars  aliqua  ejuffi 
dem  fimila:  offerretur.-  vel  vafa  in  quibus  fimila  oleo 
fermentata,  a  filiis  Ifrael  in  facrificiis  oblata  offere¬ 
batur.  quae  vafa  alio  vocabulo  paterae ,  vel  crateres 
dicuntur  a  Jofepho  lib.  8.  Antiq.  cap.  3.  Sc  re  vera 
hujufmodi  vafa  ad  fimila:  oblationem  pertinuifle,  ex 
cap.  7.  libri  Numer.  conftat;  fi  vocabulo  habenda 
eft  fides.  Cum  enim  ibi  fermo  fit  de  oblationibus  Pa¬ 
triarcharum  ,  diciturunumquemqueobtuliflen??  n_£p. 
n^D  n?'?.°  hoc  eft ,  Catinum ,  fi  ve  ficutella  plena  fimi¬ 
la.  &  Septuaginta  dixerunt  ibidem  ,  ^  vr&<ry,vtyKt 
r 0  £oj(>ov  durS  rqvfixlov  dqyvgcvv  sv.  &  infra,  irX nt- 
puSosMus.  hoc  eft ,  &  obtulit,  ( fupple  Nahafon  )  mu¬ 
nus  fiuum  tryblion  unum  plenum  fimila.  Quamobrem  ex 
conformitate  vocum,  tam  hebraicarum ,  quamgra:- 
carum,  conftat,  vafa  quae  acetabula  a  noftro  Inter¬ 
prete,  &:  quengharoth  hebraice  dicuntur  ,  ad 

ufum  fimilae  fuifle.  Duplex  vero  habebatur  in  facra 
Propofitionis  Menfa  genus  vaforum  aureorum  ad 
ufum  fimilae ,  quae  offerebatur;  aliud  erat  ad  offe¬ 
rendam  fimilam  oleo  confperfam  in  altari,  illam  ni¬ 
mirum,  quae  fuper  membra  maClatorum  animalium 
ibidem  cremabatur;  &  hoc  difeum  latine  dicere  pof- 
fumus ,  five  lancem ;  graece  appellatur  Aliud 


492 


Myrothecivm  II, 


vas  aureum  in  Menfa  collocatum  erat;  in  quo  pars 
fimilx  oblatx  ,  qux  in  altari  offerenda  erat  ,  prius 
oleo  commifcebatur  ,  &  fubigebatur;  quod  Crater 
appellatur  a  Jofepho.  Utrumque  fimilx  ufum ,  ex 
facris  habetur  litteris  Levit,  z.  in  quo  de  farinacea 
oblatione  eft  fermo,  diciturque  :  Anima  cum  obtule¬ 
rit  oblationem  facrificu  Domino  s  Jimila  erit  ejus  obla¬ 
tio,  fundet  que  fuper  eam,  oleum ,  &  ponet  thus ,  ac  de¬ 
feret  ad  filios  Haron  Sacerdotes.  Ecce  prima  fimilx 
oblatio  ,  deinde  fubdit  textus :  Quorum  unus  (fup- 
ple  Sacerdotum)  tollet  pugillum  plenum  fimiU ,  &  olei, 
ac  totum  thus  ,  &  ponet  memoriale  fuper  altare  in  odo¬ 
rem  fuaviffimum  Domino.  Ex  quibus  verbis  fimilx  ac 
olei  fermentationem  confiat ,  in  cratere  ex  Jofepho 
fieri  folitam.  non  enim  oleum  pugillo  concludi  po- 
teft  ,  fed  vafe  in  aliquo,  hujufmodi  fermentatio  fi¬ 
milx,  &  olei  fieri  debuit;  cum  non  in  crateris,  fed 
in  pateris ,  ut  dicebat  Jofephus  ,  fimilx  oblatio  ha¬ 
beretur. 

Is  enim  lib.  8.  Antiquit  cap.  z.  enumerans  vafa 
facrx  Menfx  ,  ejufdem  indigitans  ftruCturam , 
atque  numerum  pene  immenfum  ait :  r^oo7tz(uv  tz  t o 
ttAjj&o?  dvz^r.cv  o  /3«cr/A<&V  ,  Kj  ylotv  fdft  yzydAlw 
czoov  ,  zfisio  zrlB-zirotv  ravo  olgrovo  tS  3 -zoo.  itj  fra^7rAjj- 

clott  yofioeo  ufis  ocv  zrz(>u>  rfi-xz  yzyznjy,zvot?  z<p’uv  z7Tzk<Ito 
rd  <rx,sut)  ,  Qtdhai  tz  Kj  a-zsvvteioe ,  xfirzoo  yfy)  tt<ry,ve/oo , 

d^yo^too  3  TZT^oiKiefiv^/x.  hoc  eft  ,  Obtulitque  Rex 


B 


49  J 

multitudinem  menfarum ,  &  unam  quidem  valde  pr<t- 
cipuam  auream  ,  fuper  quam  ponebant  panes  Dei ,  & 
huic  proximas  fimiles  ,  altero  modo  f abi  as  ,  fuper  quas 
vafa  jacebant  ,  idefi ,  phiala  ,  &  patera  aurea  quidem 
viginti  millia  ,  argentearum  vero  quadraginta  millia. 
Et  parum  infra  loquens  de  lancibus  a  Salomone  fa- 
<fiis  ad  ufum  altans,  fubdit:  7twouicov  %gv<fzaiv ,  eis 
TO  d\iT07s  ezyutdAzw;  TW  /3&I- 

/aw  yx^ootao  ostrui,  rovruv  fdqyvqov;  ttvtA ooelovoi?.  hoc 
elt ,  Lancium  item  aurearum  ad  offerendam  in  eis  fimi, 
lam  ,  confperfam  ad  altare  otio  millia  ,  argentearum 
vero  duplici  numero.  Aliud  etiam  genus  vafis  ad  u- 
fum  fimilx  fuperimponebatur  huic  menfx  aurex; 
quod  aureum  etiam  erat ,  &  dicebatur  Cratera ,  de 
qua  Jofephus  ibidem  ait:  r.qojr t  'cis  c vzQvqov  r^v 
<szy.lta.Aiv  y.zt  zAas%  ^veiovs  y%o  z%ax,Kxy.vejovs ,  dpyugzxc 
j  t)s  ToeovTous.  hoc  eft  ,  Crateras  autem ,  in  quibus 
commifcebant  fimilam  cum  oleo ,  aureas  quidem  fexagin- 
ta  millia  ,  argenteas  autem  alterum  tantum.  Hxc  igi¬ 
tur  vafa  ,  qux  imponebantur  menfx  ad  fimilam , 
aureaque  erant ;  non  folum  ad  ufum  menfx  ,  fed 
etiam  in  minifterium  altaris ,  ad  fimilam  offeren¬ 
dam  pertinebant  ;  &  per  catinos  ,  five  lances , 
aut  etiam  Crateres  a  nobis  reddi  ,  ac  interpretari 
poliunt;  qux  a  noltro  interprete  acetabula  dicuntur, 
&  in  formam  Fig.  A.  expreflam  ,  vel  fimilem  vas 
iftud  delineare  poffumus. 


Wf/sSA 

sH&S 

wmm 

11*' 

uMIKm 

WIUIIUMm 

Mimwm 

|PS|j|rJ 

TfjU/fliWrzrr 

a  Mpt 

B| 

n 

Catinos  ,  lances  ,  aut  crateres  ,  aliquis  minime 
fortafle  fuper  hanc  Menfam  admittet ,  quod  vafis 
adeo  magnis,  locum  in  facra  Menfa  duorum  tantum 
cubitorum,  una  cum  panibus  quam  maximis,  nul¬ 
lum  adfuifle  locum  videatur,  quamobrem  hxc  vafa 
parva  fuifle,  &  ad  ufum  falis,  per  /almum  vocem 
illam  interpretari  pofle  dicemus.  Nam  falis  ufus  fre- 
quentiflimus  fuit  in  facris  ,  facrificiisque  veterum 
Hebrxorum.  qux  cum  jam  fcripfiflemus  ,  Villal- 
pandum  quoque  huic  menfx  ,  vas  falis  conceflifle 
comperimus  loco  citato,  licet  hoc  falinum,  pofterio- 
ri  vocabulo  phialarum  fignificari  arbitretur ;  vel  oper¬ 
cula  vaforum  ,  in  quibus  panes  complectebantur : 
quod  fane  non  placuit.  Ac  de  fale  quidem  in  genere 
multa  Plin.  lib.  31.  cap.  7.  Fit  a ,  inquit,  fine  fale 


F 


nequit  degere :  adeoque  necefarium  elementum  efl  ,  ut 
tnnfierit  intelleblus  ad  voluptates  animi  quoque.  Nam 
ita  fales  appellantur:  omnis  vita  lepos,  &  fumma  hila¬ 
ritas  ,  laborumque  requies ,  non  alio  magis  vocabulo  con¬ 
flat.  Honoribus  etiam  ,  militiaque  interponitur  ,  /alariis 
inde  ditiis  ,  magna  apud  antiquos  autloritate ,  ficut  ap¬ 
paret  ex  nomine  Salaria  via ,  quoniam  illa  fal  in  Sabi¬ 
nos  portari  confuerat.  hxc  Plin.  &  alia  multa  de  fa¬ 
le.  Plutarch.  fimiliter  lib.  5%  fympof.  quxft.  10. 
multa  de  falis  auCtoritate  diflerit.  Homerus  pariter 
Iliad.  1.  falem  divinum  appellavit,  &  ethnici  om¬ 
nes  itooco^AiV  quadam ,  fine  fale  nullum  facrificium 
ratum  habebant  ;  ut  propterea  a  mola  falfa  fingula 
illorum  facra  inchoarentur. 

1  Quia  igitur  fal  foederis  exquirebat  Deus  ab  Ifrae- 

Htis  ,* 


1 


494 


Sacrokvm  Elaeochrismathn. 


49  s 


litis;  nullumque  habetur  in  tota  Tabernaculi  fup- 
pelledde  vas  ad  falem  fcrvandum;  hunc  in  Menfa 
illa  facra  politum  exiflimari  poliet ;  ut  una  cum  pa¬ 
nibus,  Menfx  illi  Iaera:  fuperimponeretur.  ne  quid 
convivio,  aut  humani  alimenti  in  eadeeflet.  Defor¬ 
ma  illius  nihil  certi  dicere  poffumus,  nili  eam  tene¬ 
re,  qua-  in  arcu  Titi  repraefentatur ;  aut  fuifle  ad 
formam  catini  ,  feu  fcutellse  ;  vas  nimirum  con¬ 
cavum  in  rotundum.  Nam  etiam  in  arcu  Titi  duo 
vafcula  vifuntur,  hinc  inde  polita,  ad  formam  py¬ 
xidum  ,  quae  ialina  fuifle  fufpicari  poliunt.  Et  ex 
Mufeo  D.  Francifci  Angelonis  Illuftriffimi,  ac  Re- 
verendiffitni  Cardinalis  Aldobrandini  a  Secretis,  qui 
de  rebus  antiquis  bene  meritus ,  in  gratiam  do¬ 
ctiorum  virorum  multa  congeflit ;  falini,  ut  puto, 
fuprapofitam  Figi  B.  formam  delineandam  optimum 
duximus. 

Salina  igitur  acetabulorum  nomine  accipi  polle  , 
non  negamus,  fuifle  vero  aurea  ialina  haec,  iubin- 
dicare  videntur  oracula  ;  quia  omnia  vafa  in  facro 
Tabernaculo  paranda  ,  ex  auro  punflimo  fieri  Deum 
juffifle  perfpicuum  e  11.  Hxc  vero  ejufdem  nequa¬ 
quam  magnitudinis  cenferi  debent  ;  qualia  erant  illa 
argentea  vafa  ,  quae  Principes  tribuum  obtulerunt 
plena  limila  ,  ut  dicitur  Num.  7.  illud  enim  cati¬ 
num  ,  live  fcutellam  ,  five  falinum  aureum  ,  multo 
minus  extitifle  ,  ratione  ufus  lalis  par  effc  credere. 
Nam  quae  in  dedicatione  Tabernaculi  Patriarchae 
tribuum  Ifraeiitarum  obtulerunt  ,  ad  ufum  fimilaein 
altari  offerendae  ,  argentea  erant  ;  ac  propterea  ca¬ 
pacioris  magnitudinis  ,•  minora  certe  haec,  qute  erant 
ad  fal  fervandum. 

Etenim  Deum  julfiile  fal  apponi  in  fuis  facris,  fa¬ 
cra  oracula  pluribus  in  locis  affirmant  :  praefertim 
Levit,  cap.  2.  his  verbis  :  Quicqmd  obtuleris  facrif- 
cu  flile  condies  ;  nec  auferes  fal  foederis  Dei  tui  de  facn~ 
fcio  tuo  ,  in  omni  oblatione  tua  offeres  fal.  ubi  primo 
ex  facris  Mofaicis  obfervandum  ;  nullibi  inter  ea  , 
quae  recenfentur  a  Deo  offerri  a  filiis  Ifrael  ex  ani¬ 
malibus  ,  facrificiorum  de  caufa,  falis  Deum  memi- 
nilfe  ;  fed  tantum  cum  farinaceis  oblationibus  julfit 
fal  afferri  ad  Tabernaculum  :  &  nihilominus  ,  ut 
vidimus,  fal  apponi  in  omni  lacrific  io  mandaverat,  ex 
hebraica  quoque  phrafl  non  erit  praetereundum  fal 
non  jungi  ,  nili  illi  oblationi  ,  quae  farinacea  erat  , 
hebraiceque  dicebatur  ni??P  minchah  ,  ut  ex  eodem 
Levitici  loco  perfpicuum  ell.  Praeterea  falem  fuifle 
amicitiae  ,  ac  foederis  fymbolum  ,  nulla  probatione 
indiget  :  quamobrem  videndum  remanet,  quodnam 
eflet  fal  iftud  ;  quod  foederis  Dei  ,  in  facris  decre¬ 
tis  appellatur  ;  &  nequaquam  auferendum  jubetur  : 
immo  &  foedera  ,  quae  lale  condita  ,  iri  Scripturis 
dicuntur  ,  perpetua  etiam  Habilitate  firma  cenfen- 
tur  ,  ut  Num.  cap.  18.  igitur  a  facris  foederi¬ 
bus.,  fal  etiam  foederis  in  facris  Litteris  petendum 
erit. 

Deus  ,  foedere  inito  cum  populo  Ifraelitico  ,  illi¬ 
us  exercitus  Imperatorem  ,  ac  Ducem  fe  praebuiffe 
fiepe  dicitur  :  falis  etiam  padum  cum  Ifraelitis  fe  ini- 
iffe  dicit  Num.  18.  &  alibi  :  Arca  quoque  teftamen- 
tx  dicitur  Arca  foederis  ,  ratione  Chirographi  in  ta¬ 
bulis  lapideis  digito  Dei  fculptis :  totum  pariter  Ta¬ 
bernaculum ,  foederis  appellatur.  Credibile  igitur  vi¬ 
detur  non  minima  conjedura  ,  Tabernaculum  illud, 
non  folum  tabularum  lapidearum  cauia  ,  fed  etiam 
legis  ,  ac  falis  padi  in  eo  affervati  ,  fic  appellatum  , 
atque  perpetuo  illud  fal  foederis  in  Tabernaculo  afler- 
vatum  luiffe.  cumque  nullus  fit  locus  magis  accom¬ 
modatus  ,  ac  proprius  falis  ,  quam  Menfa  Panum  , 
(  quia  ut  diximus  farinaceae  oblationi  jungebatur  ) 
ibidem  quoque  hoc  fal  foederis  perpetuo  affervatum 
conjedare  licet. 

Noftrae  favet  conj edurae  Philo  Judaeus  ,  qui  lib. 


B 


3.  de  vita  Moyf.  agens  de  hac  facra*  Menfa  ,  falem 
cum  panibus  in  ea  appofuit  ,  dicens  :  n  3 

.'srO?  /3 o£  doig  ,  i  f  ric  ,  a,  dhte ,  iTrjJy  $rvdL>- 
[AOiTUV  T »  fiogj»  TgoQtplWTXTX  ,  a,  SlQTl  X(^lvS  ,  ^  yjjg 
«i  Tgocpw  ,  £  JU%<'  V0VT&  ,  3  roi,  (TTxkQfAodoO  T  T  V^olluv 

S^hffoedg  TeAfoyov«cr»j?.  hoc  ell  ,  Menfa  autem  pojita  efi 
verfus  Septentrionem  fuper  quam  panes  ,  &  fales.  quo¬ 
niam  fpintus  Borea  vegetat  maxime  ,  &  quia  e  coelo  , 
terraque  alimenta  proveniunt ,  hoc  quidem  pluente  ,  illa 
vero  feminibus  per  aquas  irroratis  maturante.  Itaque 
in  Menfa  cum  Panibus  erant  quoque  vafa  falis,  non 
unum  tantum  ,  fed  forte  duo  :  ideo  dixit  Philo;  ^ 
in  plurali  numero.  Sc  hebraeus  codex  fcutella- 
rum  meminit  in  plurali  ,  dicens  qhengharot , 
quia  nimirum  plures  falis  fcutellae  ,  in  eadem  Men- 
la  appofitae  cernebantur.  Argenteae  erant  fcutellae  , 
qute  pro  lingulis  tribubus  ad  offerendam  fimilam  * 
oblata;  fuerant  a  Patriarchis  ,  ut  conflat  ex  cap.  7.' 
Numer.  aureae  vero,  qute  ex  Dei  conflituto  in  Men¬ 
fa  apponebantur  pro  Sacerdotibus  ,  &  pro  Populo  , 
in  pado  falis. 

Phialae  fecundo  loco  a  noflro  Interprete  recenfen¬ 
tur  ,  qute  graece  B-vfexou  appellantur ,  £c  hebraice 
n’3-  cappoth.  Rabbini  cochlearia  illa  appellant ,  ut 
vidimus  ,  fed  parum  ad  rem.  Pollux  lib.  1.  nutri. 
27.  inter  facra  dona  ,  Phialas  repofuit  3  fed  non  ex¬ 
plicat  cujus  effent  operis ,  ufus  ,  aut  formae.  &  lib. 
10.  cap.  19.  inter  vafa  potoria  phialae  ab  eodem  enu¬ 
merantur  :  ficuti  etiam  lib.  6.  cap.  16.  quamobrem 
phialas  fecundo  loco  potitas  a  noflro  Interprete  exi- 
tlimo  ,  ut  hac  voce  interpretaretur  hebraicam  r,i35  , 
graecafnque  B-vtcrxa?  ,  &  Interpretem  refpexifle  po¬ 
tius  fenlum  quam  verba  :  nam  ni32  cappoth  ,  alibi 
femper  interpretatus  videtur  per  mortariola  ,  &  vas 
ad  incenfi  uium  reddiderit,  nam  Numer.  cap.  4. 
primo  loco  enumeravit  thuribula  ,  cum  graece  habe¬ 
antur  t£v3a/<*  ,  ut  hinc  pateat ,  non  verborum ,  fed 
fenfus  rationem  ubique  habuiffe.  Incenfi  vero  vas 
fignificari  illa  voce  phiala  ,  phrafis  eft  facrarum  Lit¬ 
terarum  :  nam  feniores  illi  ,  quos  vidit  Joannes  in 
Apocalypfi  ,  habebant  finguli  in  manibus  phialas  ple¬ 
nas  odoramentorum  ;  ex  quibus  perfpicuum  efl , 
phialas  dici  vafa  ,  in  quibus  aromata  ad  thymiama 
fandum  fervabantur.  Etenim  hebraica  didionevala 
ad  ufum  incenfi  hic  fignificari  nequeunt  effugere 
Rabbini  ,  in  didione  ilia  ‘1?  caph  ,  ex  qua  in  plu¬ 
rali  fit  cappoth.  Nam  cap.  7.  Numer.  cum  filii 
Ifrael  luas  oblationes  offerrent  Moyfi  pofl  confecra- 
tionem  Tabernaculi  ,  &  Menfae  ;  recenfuifletquc 
facer  textus  oblatum  catinum  &  fcutellam  ,  plena 
limila  ab  unoquoque,  fubdit  ;  mortariolum  ex  decem 
(iclis  aureis  plenum  mcenfo  j  hebraice  vero  r,Q^  k]? 
niop  rixbn  an?  ^  ex  quibus  &  aliis  pluribus  facrae  Scri¬ 
pturae  locis,  liquido  conflat  per  in  plurali,  fig¬ 
nificari  vafa  ad  ufum  incenfi;  quas  decem  tantum  lic¬ 
iorum  auri  pondus  haberent,  ficuti  etiam  Reg.  3. 
&  4.  lib.  quoque  fecundo  Paralip.  Jerem.  quoque 
cap.  27.  eodem  vocabulo,  eadem  vafa  fignificari  con¬ 
flat.  libro  quoque  Machab.  1.  cap.  1.  Mortariolario- 
ftri  Interpretis  ,  qute  erant  ad  ufum  incenfi  fuper 
Menfam  9-vUxou  graece  appellantur  fic  ,  ^  T luii 
irtfav  'p  w(>o§kfiug  ,  itj  rd  crzvovdeioo  ,  ^  rac  QiaAxc  , 

K)  t  d?  Svirntot?  td?  hoc  eft,  &  Alenfam  Pro- 

pofitioms  ,  lupple  abllulit  Antiochus  ,  &  libatoria  , 
p  &  phialas  ,  &  mortariola  aurea.  Jam  igitur  ex  locis 
hebraicis ,  ac  grtecis  liquido  conflat  voce  cap¬ 
poth  ,  quam  per  phialas  reddidit  noller  Interpres  , 
fignificari  vas  ad  fervandum  incenfum. 

Noftri  interpretis  vocem  Jofephus  probat  ,  juxta 
quem  phiala:  vafa  incenfi  dicuntur  ;  qute  in  Menfa 
cum  Panibus  ideo  apponebantur  ;  quia  ejufdem  pa¬ 
nibus  fuper  imponebantur ;  ut  dicit  lib.  3.  antiq.  cap. 
9.  PonebatHr  enim  in  Templo  ,  inquit  2  ad  Aquilonem 

con « 


D 


E 


496  MyRO  THECIVM.  II.  497 


converfa ,  fupple  Menfa  ,  non  longe  ab  adyto:  &  duo¬ 
decim  panes  azymos  in  ea  ponebant  ,  fenos  per  partem 
mundos  valde  ,  ex  farina  duorum  affaronum  ,  qua  men- 
fura  hebraica  feptem  cotylas  Atticas  habet,  Ccrep  3  t  » p- 
TUV  QlOAXsJvO  ,  XgOCiOU  Alfidvx  7 hoc  clt, 

fuper panes  autem  ponebantur  dua  phiala  aureathure  plena. 
Phialam  forma  Fig.C.  iconis  praecedentis  polita  deline¬ 
avimus.  ex  quibus  Jofephi  verbis  lucidius  micat  noftri 
vulgati  interpretatio}  8c  phialis  vafa  ad  incenfiufum 
fuifleperfpiCuum  eft.  qilas  propterea:3wx,<*f  Septua¬ 
ginta  appellarunt} quia  fimiliter ea^voce  thuribulum, 
vas  nimirum  ad  incenfi  ufum,fignificatur.  quamobrem 
cum  non  fatis  apertus  cenferetur  voce  phiala  ,  fenfus 
didionis  politae  in  fecundo  loco  ;  vulgatus  ter¬ 
tio  loco  forte  addidit  vocem  thuribula  ,  pro  majori 
explicatione  phialae  ;  quibus  fcutellas  quafdam  ,  ad 
ufum  incenli  ,  panibus  impolitis ,  illis  vocibus  fig- 
nificari  voluit  :  licuti  etiam  Numer.  4.  didionem 
nnyp.  reddidifle  per  vocem  thuribula  videtur  ;  &  di¬ 
ctionem  n13-l  ,  de  qua  loquimur  per  vocem  morta¬ 
riola. 


C  A  P.  X  L  I  I. 

Libaminum  ,  atque  libandi  ritus  in  facris 
exprimuntur. 

Ad  loca  Deuter.  32.  De  quorum  viblimis  comedebant 
adipes  ,  &  bibebant  vinum  libaminum.  Numer.  1  p. 
Offeret  quicumque-  immolaverit  viEhmam  ,  facrifi- 
cium  Jimila  ,  decimam  partem  ephi ,  confperfa  oleo  , 
quod  menfurani  habebit  quartam  partem  hm  :  &  vi¬ 
num  ad  liba  fundenda  ejufdem  menfura  dabit  in  ho- 
locaufium  Jive  in  vittimam.  St  ad  alia. 

UT  veram  locorum  explicationen  eruamus ;  St 
horum  vaforum  forma  agnofeatur ,  quae  in  fa- 
cra  Menfa  habebantur;  convertamus  nos  ad  li¬ 
bamina  veterum  :  quae  quidem  frequentiflima  fuere, 
tam  in  facris  prophanis,  quam  in  lfraeliticis  a  Deo 
inllitutis.  Nam  ab  his  libationibus  ,  vaforum,  quae 
libationum  caufa  facrae  Menfae  imponebantur  ,  ple¬ 
nam  cognitionem  habebimus.  Haec  vero  vafa  ,  liba¬ 
minum  gratia  Menfae  huic  impolita  fuifte  ,  facra  te- 
Itantur  oracula  :  fic  enim  dicitur  Exodi  rf.  Parabis, 
&  acetabula  ,  ac  phialas  ,  thuribula ,  &  cyathos  in  qui¬ 
bus  offerenda  funt  libamina.  Ex  quibus  ,  St  aliis  lo¬ 
cis  pluribus ,  haec  vafa  ,  quorum  formam  inquiri¬ 
mus  ,  ad  libaminum  ufum  fuille  perfpicuum  eft}  ac 
propterea  a  libaminibus  notitia  fignificati  illius  vo¬ 
cis  ,  St  vafis  forma de  qua  ambigitur  ,  manifefta 
fient. 

Ufusenim  libationum  fuit  frequentiftimus,  in  quo¬ 
cumque  lacrorum  genere  ;  etiam  apud  Ethnicos,  qui 
quadam  koikq^aIcc  facros  ritus  imitari  non  deftiterunt. 
Ut  vero  a  nomine  exordiamur :  libare  (ut  cum  Gram¬ 
maticis  loquamur  )  eft  aliquid  leviter  deguftare  :  St 
quamvis  aliqui  putent  ,  hoc  verbum  dici  a  Libero 
patre  }  quod  primus  tam  vini  ,  quam  libationum  in¬ 
ventor  exiftimetur}  in  quorum  fententiam  ivit  Ovid. 
lib.  3.  Faft.  nu.  734.  atque  propterea  dicit : 

Nomine  ab  auUoris  ducunt  Libamina  nomen  , 

Libaque  qUod  SanPtis  pars  datur  inde  focis. 

Aliorum  tamen  fententia  eft  a  Graeco  verbo  a«j3 a, 
quod  eft  libo  ,  fi  ve  facrifico  ,  derivatum  efle.  quod 
quamvis  incertum  fit  ,  non  tamen  caret  probabili 
Conjedura.  Cum  enim  Latini  ,  ac  veteres  Romani, 
a  Graecis  facra  didicerint }  cum  facrorum  cultu  ac 
religione  ,  nonnulla  Graeca  quoque  vocabula  reti- 
nuilfe ,  improbabile  non  eft.  Nobis  tamen  de  no¬ 


A 


minibus  ,  iliorumque  etymologiis  ,  non  eft  difpu- 
tandum  ;  fed  cognovifie  fufficiat  adeo  facris  Deorum 
libationes  communes  fuille  ;  ut  quamvis  Latme  ni¬ 
hil  aliud  libare  fignificet ,  quam  leviter  deguftare', 
vel  labiare  .,  ideft  fupremis  labiis  aliquid  attredare  * 
ut  alii  dicunt  }  jaroptereaque  de  liquoribus  tantum 
ftuxibihbus. degullatio  vere  dicatur  ;  nihilominus 
adeo  conjungebatur  facris  libatio  ;  ut  libare  fumatur 
paftim  ,  pro  laetificare  ,  tam  apud  Graecos ,  quam 
apud  Latinos.  Libationum  numquam  finis  in  vete- 
rum  facrificiis  erat,  nam  ftatim  ut  ignis  erat  accen- 
fus  ,  ante  vidimae  nudationem  ,  frons  vidimx  vi¬ 
no  infpergebatur  }  vino  fovebatur  ignis;  vinum  thu¬ 
ri  jungebatur  5  fuper  ignem  vino  madebant  exta,  Sc 
adipes  facrificiorum  }  vinum  bibebant  facrificantes; 
&  adeo  fuere  frequentes  libandi  ritus,  ut  numquam 
in  his  fatis.  Nam  quamvis  aliquando  aqua  libatum 
in  facris  lcribat  Nonnus  Dionyfiac.  lib.  4.  fadum 
tamen  excufat  }  quod  vini  ufus  nondum  ellet  apud 
homines  }  itaque  poft  inventum  vinum  ,  nullum  fa- 
crum  fuit  cui  vinum  non  adeflet.  Vino  Genio  fuppli- 
cabatur  }  quamobrem  Perfius  ait  ; 


Funde  merum  Genio. 


r 


Horatius  quoque  lib.  3.  carmin.  dixit  : 


Cras  Genium  mero  curabis  ,  &  porco  bimefiri. 

Meminit  vero  prius  vini  quam  hoftiae,  quafi  illud 
potius  ad  rationem  facrificii  requireretur.  St  in  ea¬ 
dem  fententia  in  epift.  ait  : 


Floribus ,  &  vino  Genium  memorem  brevis  hora. 


D 


Et  adeo  eflentialis  libatio  in  facris  cenfcbatur  ;  un 
ab  ea  facrificium  exordium  fumeret  ,  etiam  ante- 
quanl  hoftia  madaretur.  Primo  enim  quotquot  ad 
facrificium  convenerant  ,  vinum  deguftabant.  ita 
Rofin.  lib.  3.  cap.  33.  ait  :  Deinde  vinum  afpergebat, 
fupple  Sacerdos  ,  fed  priufquam  id  effunderet  fim- 
pulo  ,  feu  fmpuvio  ligneo  ,  vel  fithli  ,  admodum  par¬ 
vo  ,  &  ipfe  leviter  delibabat ,  &  afl antibus  gu flandum 
deferebat  ,  ut  pariter  libarent,  fingulis  enim  omni¬ 
bus ,  qui  facrificio  intererant  ,  hoftiae  nudatae  pars 
aliqua  deftinabatur  ,  ut  1.  Reg.  cap.  1.  habetur  iii 
facrificio  Elcanae.  quod  etiam  in  facris  Ethnicorum 
teftatur  Nonn.  Dionyf.  lib.  y.  nutri.  31.  in  aedifica¬ 
tione  Thebarum  de  Cadmo  dicens  : 


. Kj  eAwv 

KiXfiptfysris  ofiyiov  iVoeAit ioe  [xoTpoiv  eJaJij ?. 

Eft  enim  fermo  de  facrificio  ,  quod  Cadmus  infti- 
tuerat  in  natali  Cadmeae  urbis,  fic  enim  interpretan¬ 
tur  illa  carmina. 

.  ....  Et  Cadmus  fumens  difiribuit  cuique 
Diviji prabens  aquiltbrem  partem  cibi. 


F 


Sicut  igitur  cibus  diftribuebatur  inter  eos  ,  qui  ad 
facrificium  Convenerant  ;  ita  etiam  diftribuebatur 
vinum.  Nam  de  diftributione carnium  dicitur  1.  Reg. 
I .  V init  ergo  dies  ,  Cr  immolavit  Elcana  ,  deditque 
Phenenha  uxori  fu<e  ,  &  cunilis  filiis  ejus  ,  &  filiabus 
partes  :  Anna  autem  dedit  partem  unam  trifilis  ,  quid 
Annam  diligebat.  Dominus  autem  concluferat  vulvam 
ejus.  Quae  partitio  pariter  in  vino  fada  ibi  fubindi- 
catur.  Vocabatur  hic  ritus  vinum  deguftandi  ,  li¬ 
batio  ,  in  qua  unus  quafi  prae  fu  Itor  ,  ideft  praegufta- 
tor  ,  alios  prxcedebat  ;  qui  deinceps  fingulis  ,  po¬ 
cula  plena  porrigebat  ,  vini  ad  libandum  :  quod  ex 
quibufdam  antiquorum  poetarum  locis  colligitur : 
nam  Odyf.  lib.  3.  Pififtratus  jubet  Telemachum  poft- 
quam  libarit ;  alteri  quoque  poculum  tradere  ,  ut  fi¬ 
militer  libet :  Poeta  facrarum  rerum  peritiffimo  di¬ 
cente  : 


i  i 


+98  SACRORVM  El^EOCHRISMATHN.  499 


oivlxp  (T7 r«<rjj?  re,  ji  Aep»?  £fi , 

<?oV  ^  T«7o)  tsrfr<*  j£7T»f  Oiva 

CTXeiaM. 


A 


Nifi  forte  velimus  hoc  in  loco  Homeri ,  non  Te¬ 
lemachum ,  fed  famulos,  qui aftabant ,  obtuhlfe con¬ 
vivis  pocula  ,  ut  libarent  :  6c  ne  quis  fufpicetur  fer- 
monem  effe  hic  de  effufione  ,  non  de  praeguflatio- 
ne  ,  ratio  convivii  pro  nobis  flabit  ;  fic  enim  allata 
graeca  carmina  ,  latine  redduntur. 


Caterum  poflquam  libaveris  ,  &  [applicaveris  ,  ut  de¬ 
cens  eft  , 

Da  ,  &  huic  poculum  dulcijfimi  vini 
Libare. 


Sunt  &  alia  plura  Homeri  loca  ,  ex  quibus  ritus 
hic  libationis  ,  atque  pocula  porrigendi  praeclare 
probari  pollet  :  efl  oftendere  veteres  confueviffe, 
poculum  ad  libamina  porrigere  ,  primum  uni  ex  fa- 
crificantibus ,  vel  uni  ex  convivis,  illi  nimirum,  qui 
fupremum  inter  aflantes  forfitan  teneret  locum  ;  ut 
de  Mentore  ex  Homero  perfpicuum  efl  >  hac  de  cau- 
fa  ut  invicem  fibi  porrigerent  convivae ,  ac  facrifican- 
tes  vini  vas.  quamobrem  Virgil.  lib.  8.  ALneid.eam- 
dem  confuetudinem  refpiciens  ,  ait : 


. &  pocula  porgite  dextris. 

Et  ne  a  facris  recedamus  ,  flat  pro  iflo  ritu  locus 
ille  Deuteron.  in  quo  Deus  exprobrat  Ifraelitis ,  facro- 
rum  prophanorum  cultum  ,  in  quibus  habebant  fidu¬ 
ciam  ,  dicens  :  Ubi  funt  Dii  eorum  ,  in  quibus  habe¬ 
bant  fiduciam  ,  de  quorum  vitlimis  comedebant  adipes  , 
&  bibebant  vinum  libaminum.  Ex  quo  aperte  conflat 
confueviffe  facrificantes ,  bibere  vinum  ,  quod  Nu¬ 
mini  oblatum  fuerat  :  hoc  autem  fiebat  diftribuendo 
pocula,  quamobrem  Chriflus  quoque  Salvator  nofler, 
(quod  non  efl  praetereundum  )  cum  in  nodle  ante 
fuam  Paffionem  ,  vinum  in  fanguinem  permutaflet; 
ex  eo  ipfe  gu flavit ,  &  flatim  Difcipulis  praebuit , 
dicens  :  Dividite  inter  vos  ,  &  bibite  ex  eo  omnes  :  ut 
facrificii  rationem  habuiffe  ,  in  facra  illa  inflitutione 
probaretur ;  &  in  facra  Euchariflia  ,  facrificii  ritus, 
Ecclefia;  fure  fandtee  tradidiffe,  perfpicuum  fieret. 

Ubi  vinum  deguflaffent  ii  qui  facrificio  intererant; 
vidlima  mola  falfa  ,  &  vino  infpergebatur.  ita  Rofi- 
nus  lib  3.  antiquit.  ubi  fupra ,  docet  :  His  perablis 
[aerum  ab  immolatione  Sacerdos  inchoabat  ,  [ruges  ,  aut 
molam  [al[am  in  caput  viElima  deponebat  ,  addito  thure 
ma[culo  ;  deinde  vinum  afipergebat.  haec  Rofinus  ,  ex 
quibus  intelligitur  illud  Ovid.  lib.  3.  Fafl. 


C 


D 


Atque  aliquis  modo  trux  vifa  jam  vertitur  ara  ; 

Vinaque  dat  tepidis  ,  [al[aque [arra  [ocis. 

Non  enim  maciabatur  vidtima ,  quin  prius  in  alta¬ 
ri  ignis  arderet  quia  igitur  eadem  mola  falfa,  &  vi¬ 
num  ,  quae  fronti  viclimae  infperfa  fuerant,  in  altari 
projiciebantur  ;  propterea  Poeta  focis  dat  vina  ,  ac 
farra  falfa  ,  quia  inter  cornua  vidtimae ,  inter  quae 
mola  falfa  projiciebatur,  una  cum  vino  illajadtaba- 
tur.  hinc  illud  Virg.  lib.  4.  vEneid.  in  facris  Dido¬ 
nis  JEnese  nupturx  dixit  : 


Ipfa  tenens  dextra  pateram  pulcherrima  Dido , 
Candentis  vacca  media  inter  cornua  [undit. 

lib.  1.  Fallor.  Ovid.  n.  35:7.  vitem  commiferatur 
a  capro  corrofam  ,  atque  in  illum  infurgens  Poeta  , 
ait  : 


F 


Rode  caper  vitem  :  tamen  huic  cum  flabis  ad  aram , 

In  tua  quod  [pargi  cornua  poffit  ,  erit. 

Sed  fortaffe  quis  locum  certum  fpargendi  vina  quae" 
ret  in  hollia  :  nam  inter  cornua  fpargi  una  dicuntur? 
quae  in  capite  hofliae  fupra  frontem  fpargerentur. 


verum  in  ipfa  fronte  vina  fpargenda  faiffe  ,  idem  in 
eodem  libro,  n.  720.  aperuit ,  dicens: 

Thura ,  Sacerdotes ,  pacalibus  addite  flammis  i 
„  Albaque  perfluft  viflima  [ronte  cadat. 

Fundebatur  pariter  vinum  foculo  jam  accenfo  ; 
quamobrem  Virgil.  Georg.  4.  ait  : 

Ter  liquido  ardentem  perfludit  neti  are  veflam  } 

Ter  flamma  ad  [ummum  tefli  [ubjebla  reluxit. 

Et  Ovid.  lib.  y.  Triflium  eleg.  f.  quae  efl  in  na¬ 
talem  uxoris  fuae,  vini  fuper  ignem  fufi  in  aram  me¬ 
minit,  dicens: 

Araque  gramineo  viridis  de  ceflpite  fiat ; 

Et  velet  tepidos  nexa  corona [ocos. 

Da  mihi  thura ,  puer  ,  pingues  [acientia  flammas , 
Quodque  piofluflum  flridat  in  igno  merum. 

Poflquam  etiam  madlata  hoflia  eflet  ,  membraque 
flammis  impofita  ,  in  Deorum  honorem  cremanda  j 
vino  fimiliter  tam  exta ,  quam  etiam  femora ,  aris 
impofita  perfundebantur  ,  iterum,  atque  iterum,  & 
tertio:  quamobrem  Homer.  in  deferiptione  facrificii 
Nefloris  ait  Odyff.  lib. 

. *  mei  ef  ulQo&ot  oTvov 

hetfis. 

Quae  Homeri  fapientiffimi  loca  ,  in  quibus  de  fa- 
crificiis ,  atque  de  libationibus  efl  fermo  ,  vini  effu¬ 
fione  fuper  hofliarum  diffedla  membra  meminit,  dum 
adhuc  inter  ipfos  ignes  in  altari  ea  ipfa  cremarentur, 
fic  enim  illa  interpretantur. 

. Super  autem  [emor a  vinum 

Libavit . 

Stat  pro  iflo  ritu  etiam  Virg.  lib.  4.  Georg.  cum  de- 
feribit  facrum  convivium  ,  illudque  magnificum, 
quo  Cyrene  filium  ,  loco  feflivo  excepit  ,  in  quem 
aram  thure  incenfam  ponit,  mediofque  inter  focos  li¬ 
bationes  appofuit ,  dicens  : 

....  Panchais  adoleflunt  ignibus  ara  , 

Et  mater ,  cape  ALzonii  Carchefla  Bacchi , 

Oceano  libemus  ,  ait. 

Macrobius  quoque  lib.  7.  Pari  more  ,  inquit,  pofl 
fohtos  viblus  liborum  ,  &  pultium  ,  hofliarumque  Caja¬ 
rum  ,  quo  putrefiat  [acilius  ,  &  percoquatur  cibus,  [re- 
quentijfimo  irrigant  ,  accipiuntque  [e  vino.  Cydipes 
pariter  apud  Ovid.  feribens  ad  Acontium  in  epifl. 
quas  efl  Poetae  vigefima  ,  Delum  fe  adveniffe  feri- 
bit  ,  dicens : 

Protinus  egrefla  ,  fi 'teperis  ,  quibus  infiula  [aera  eft , 
Flava  [alutatis  thura  ,  merumque  damus. 

Itaque  thuris  ,  ac  vini  meminit  flatim  ,  ubi  de 
religiofo  cultu  agitur,  una  vero  cum  frugibus  ,  in 
ignes  vina  immitia  dicit  lib.  2.  Faflor.  n.  6yi.  in 
quo  fermo  efl  de  facris ,  quae  Deo  Termino  offere¬ 
bantur  ,  dicit  : 

Inde ,  ubi  ter  [ruges  medios  immifit  in  ignes , 

Porrigit  inctfls  filia  parva  [avos. 

Vina  tenent  alti  :  libantur  fingula  flammis. 

Speci ant ,  &  linguis  candida  turba  favent. 

Ut  fere  tota  facrificii  ratio  in  effufione  ,  &  vini 
ufu  pofita  videretur,  nam  ad  numerum  determina¬ 
tum  etiam  libabatur  ,  &  in  facrificiis  natalitiis ,  to¬ 
ties  vinum  in  altari  fuper  ignem  effundebatur  ;  quo¬ 
ti  fuiflent  anni  illius  pro  quo  facrum  fiebat,  ita  Ovid. 
lib.  3.  Trifl.  eleg.  13.  quae  efl  de  fuo  natali,  ait: 

Fumida  cingatur  florentibus  ara  coronis  , 

Micaque  [olemni  thuris  in  igne  fi met  ? 

Li- 


500 


M  Y 


R  O  T  H 


Libaqu e  dem  pro  te  genitale  notantia  tempus  ? 

Concipiamque  bonas  ore  favente  preces  ? 

Habebant  etiam  veteres  ,  pro  his  libationibus  fig 
nata  verba  ,  quibus  utebantur,  dicebant  eninr 
MACTVS.  HOC.  VINO.  INFERIO.  ESTO 
Inferium  autem  vinum  a  veteribus  ,  ideo  didtum 
docet  Trebatius  ,  ne  omne  vinum  ,  quod  in  cellis , 
&  apothecis  habebatur  ,  religione  obligatum  videre¬ 
tur;  fed  tantum  illud  ,  quod  effundebatur  tunc  ,  vel 
ad  frontem  viftimae ,  vel  in  altari  fuper  facrificia  in¬ 
jiciebatur.  quod  proprie,  ut  puto,  dicebatur, 

forfitan  a  verbo  <mov<h'£w  ,  quod  eft  uro ,  quia  nimi¬ 
rum  ibi  comburebatur. 

Vinum  etiam  (anguini  veteres  commifcebant ,  ac 
eifdem  aram  deturpabant,  quamobrem  Herodian. 
lib. 5'.  fcribens Heliogabali  infolentiflimos  mores, ait: 

B U[A,iSS  T£  7TA«V»f  '?&)■  T  ViUV  iJpVtrtXSj  iKXYSTt  'iu- 

Btv  ,  ixonopifiois  T£  rxvpuv  ,  ^  aroAv  7rA ijB& 

XXTiCQXrli  ,  T  Oli  T  £  (3c0[A,q7o  ezrSTiOf  ,  7TXVT0  cfaMJTOtf  COpU- 

fxoca-i  eugdlav  ,  ol v»  Ti  £  vrotAouoTXTX  ,  Xj  KXfkfcx ,  aroA- 
As?  oi[A<po{>iXG  r  /3wjttwv  ,  uo  pbiB^of,  o  1- 

va  re  ,  Xj  dl/ax r@°  fatptiypitvis.  hoc  eft  ,  Aras  autem 
plurimas  circa  templum  erigens  ,  prodiens  autem  mane 
quotidie  ,  hecatombas  taurorum  ,  &  ovium  maximam 
multitudinem  immolabat ,  &  aris  fupenmponebat ,  omne 
genus  odoribus  coacervatis  i  vini  quoque  veterrimi  &  op¬ 
timi  plures  amphoras  m  aris  profundebat  ,  ut  rivi  excur¬ 
rerent  vini  &  fanguinis  commixti.  Quae  de  vino  & 
fanguine  in  pateris  permixto  antequam  fuper  ignes 
effunderetur  ex  pateris;  an  vero  ita  fanguis  vino  per¬ 
mixtus  excurrerit ;  ut  tamen  fuper  ignem  feorfum 
unufquifque  prius  profufus  fuerit  ,  &  de  his  Hero- 
dianus  fit  intelligendus  ;  viderint  alii,  fatis  fit  nobis 
quod  vinum  fanguini  jungebatur  in  facris  ,  quod 
etiam  illud  Papinii  lib.  <5.  Thebaid.  probat  ,  di¬ 
centis  : 


B 


Spumantesque  mero  patera  verguntur  ,  &  atri 
Sanguinis  ,  &  rapti  gravi  fima  Cymbia  labiis. 

Hac  vini  &  fanguinis  commixtione  in  libamini¬ 
bus  ,  illuftratur  locus  Nonni  in  Dionyf.  lib.  7.  num. 
14.  ubi  offendens  vini  virtutem,  &:  libandi  morem, 
dicit : 


e  c  1  v  m.  II.  501 

fiebant  ,  fuper  ftruem  lignorum,  de  quo  Nonnus 
Dionyf.  lib.  y.  nu.  270.  dicens  : 

Ka}  btoo  IxpioUQiQ  Bvdiicc  fiiapov  dvol^oic 

A 'l[AoiU  Txvqdw  yXvxefuu  ksseyfoad 0  Aoi/3 rtv. 

hoc  eft  ,  yAvx.egyjv  hoiftjv  ,  dulce  libamen  :  quo  nomi¬ 
ne  vinum  appellat  ,  ,  effitdit  ,  cdfxxh  txv- 

gdu  ,  fanguine  taurino  ,  nimirum  admifcuit.  Illud 
enim  me^evxlo  fuperfufeonem  fignificat ;  ut  ex  vi  vo¬ 
cis  perfpicuum  fit  ,  vinum  admixtum  fanguine  ,  in 
altari  fuper  facrificia  effundi  folitum.  fic  enim  illa  in¬ 
terpretantur  Nonni  carmina  : 

Et  fovis-humidi  fragrantem  cum  adolevifet  oram , 

Sanguine  taurino  dulce  fuperfudit  libamen, 

,  Altarium  etiam  conta&us ,  juxta  ritus  facrificio- 
rum  ,  huic  effufioni  jungebatur,  nam  fanguis  ftatim 
ac  jugulum  exierit  ,  congelatur  ,  conftipaturque 
adeo  ,  ut  humore  egeat,  vino  igitur  fanguis  non  mo¬ 
dico  commifcebatur  ;  ut  etiam  per  canales  ad  altaris 
bafim  excurreret,  membra  vero  igni  impofita  vino 
fuifle  confperfa  illud  Homeri  probat. 

£ST£I  OuboVSOO  OtVOV  A«/3 £. 

hoc  eft  ,  Super  autem  femora  vinum  libavit.  Sicut 
etiam  illud  Homeri  Iliad.  lib.  11.  de  Peleo  facrifi- 
cante  ,  &  in  aureo  cyatho  libante  ,  de  quo  Poeta 
dixit. 

•  •  •  .  yipuiv  «T  \zstsv\Kodx  TtYiKdbg 

7T10VX  I £»!)£  /3 000  bl}  HQTSlKipXWOO  , 

«vAijf  iv  ,  Xyy  'j  %gv<r<jov  oix jtrov , 

trestvbuv  CtiQottOt  olvov  £7r’  odBop^/010  tipo7<Sl. 

De  cyatho  igitur  ad  facrum  Poeta  loquitur  ,  vel 
magis  proprie  de  gutto  ,  five  patera  facrificali  illum 
loquutum  dicemus,  non  enim  ibi  de  libatione  ante¬ 
cedente  facrum  ,  fed  de  effufione  vini  inter  ipfa  fa- 
cra  agitur,  fic  enim  interpretantur  illa  carmina. 

i  .  .  .  Senex  equitator  Eeleus 

Pinguia  femora  adolebat  bovis  fovi  gaudenti  ful¬ 
mine  , 

Aula  in  fepto  ,  tenebat  autem  aureum  cyathum , 

Libans  nigrum  Vinum  fuper  ardentia  facra. 


.  .  .  ...  £  rote  Aoj/3>7 

ifeg/tf?  ip^tBvoji  7ropxs  ivcoJii  jtooarvai 
OivofixQyf. 


Nam  di£tio  htecpoftremaconftruitur  cum  alia  prio¬ 
ri  a otfiyj  ,  id  eft  libatio  :  dicitur  autem  libatio  Oivo- 
V  ,  id  eft,  vino  tinbla  ,  quia  fanguini  in  libatio¬ 
nibus,  vinum  commifcebatur  ex  inftitutis  facrorum. 
Propterea  Poeta  dixit  libationem  ,  id  eft  fanguinis  ef- 
fufionem  ,  quae  fiebat  fuper  ignes  ,  &  vi&imam  in 
altari  ,  vino  fuifle  tinftam.  fic  enim  interpretantur 
illa  carmina  : 


E 


. non  tunc  libatio 

Aerios  perfuderat  meatus  bene  olenti  fumo 
Vino  tintta. 


\ 


id  eft  ,  antequam  Bacchus  vini  frufhim  reperiret ; 
fiebat  quidem  vidtimae  ma&atae  libatio  ,  folo  cum 
fanguine;  at  vino  nequaquam  illa  libatio  tingebatur: 
fed  vino  reperto  ,  jam  libatio  fanguinis  ,  .vino  quo¬ 
que  tingitur,  ne  vero  innumerabilia  congeram  ,  fatis 
fit  dixiffe  ;  numquam  libationibus  in  Ethnicorum 
facris  finem  fuifle.  quod  irridens  Arnobius  lib.  6. ait: 
Non  caforum  fanguwem  animalium  damus  ,  non  thura , 
non  fruges  falfas  ,  non  denique  vinum  liquens  paterarum 
infufontbus  inferimus. 

Nam  fanguis  vino  admixtus  facilius  diluitur;  ma¬ 
gisque  aptus  ad  afperfiones ,  &  ad  effufiones  reddi¬ 
tur  ,  quae  fuper  hoftiarum  difle&a  membra  in  altari 


F 


Ex  quibus  clare,  effufio  vini  fuper  membra  victi¬ 
marum  ardentium  in  altari  ,  perfpicua  eft.  de  quo 
etiam  Cointhus  Smyrn.  lib.  14.  Paralip.  num.  101. 
loquitur  de  facrificiis  Graecorum  ,  quibus  ipfi  gratias 
Diis  agebant  ,  Trojana  jam  abfoluta  expeditione  , 
dicens : 

A ‘qyeioi  b’  x^of.  Trofkoi  (3cuv  c&n  Bl\ni$ 

Kouov  o[xui 0  iasujufyuoi  obfd  /3 oofaiss 

A et(3i<rxov  /xidv  A< xpov  iwedBofs^utjiTi  BvtjAebc 
H’ OOf.  B^o7o^l  <pipOVT£C. 

In  quibus  Poeta  membrorum  viflimarum  memi¬ 
nit ;  qum  in  altari  Graeci  gaudentes  concremabant; 
vinoque  de  more  facrorum  imbuebant  ;  ne  ritus  fa- 
crificiorum  omififle  viderentur,  fic  enim  carmina  al¬ 
lata  interpretantur. 

Argivi  autem  plurima  boum  femora  aris  imponentes 

Cremabant  una  cum  fijfis  lignis  ,  &  euntes  circa  al¬ 
taria 

Libabant  vinum  dulce  fuper  incenfas  vichtnas 

Gratias  Diis  agentes. 

Sed  quia  ,  ut  faepe  diximus  ,  Ethnici  ,  fiicros  ri¬ 
tus  ,  quadam  xxxo^aIk,  ab  inftitutis  Mofaicis  fuffura- 
ri  non  funt  veriti;  libamina  quoque  habui  fle  Hebrte- 
os  ,  pluribus  m  locis  facrse  nobis  aperiunt  paginae. 
Libaminum  quoque  nomine  vina  ,  ficeramque  ve¬ 
nire  ,  qua:  in  facrificiis  offerebantur  ;  non  folum  ad 
praeguftationes  ,  quae  fiebant  inter  facrificantes  Nu- 
I  i  2,  minis 


SACRORVM  EljEOCHRISMATHN. 


502 

minis  gratia  ,  fed  etiam  ad  effufiones  ejufdem  vini 
fuper  ignem  ,  qui  ardebat  in  altari  ,  res  eft  certior  , 
quam  probatione  indigeat,  nam  Exodi  29.  ubi  de 
cultu  Tabernaculi  ,  Altarium  ,  &  Sacerdotum  Ter¬ 
mo  eft  j  atque  poli  eorumdem  confecrationem  ,  fa- 
crificiorum  ritus  exprimuntur ,  dicitur:  Hoc  eft  quod 
facies  in  altari  :  Agnos  anniculos  duos  per  ftngulos  dies 
jugiter  ,  unum  agnum  mane  ,  &  alterum  vefpere  ,  de¬ 
cimam  partem  ftmiU  confperfit  oleo  tufo  ,  quod  habeat 
menfuram  quartam  partem  hin  ,  &  vinum  ad  libandum 
ejufdem  me  n fur  a  in  agno  uno.  Alterum  vero  agnum  , 
&c.  Eft  etiam  lex  generalis  pro  omni  lacrificio 
Num.  iy.  in  quo  dicitur  :  Cum  mgrefti fueritis  terram 
habitationis  veftra  ,  quam  ego  dabo  vobis  ,  &  feceritis 
oblationem  Domino  in  holocauftum ,  aut  victimam ,  vota 
folventes  ,  vel  fponte  offerentes  munera  ,  aut  tn  folemni- 
tatibus  veftris  adolentes  odorem  fuavitatis  Domino  ,  de 
bobus  ,  ftive  de  ovibus  :  offeret  quicumque  immolaverit 
vithmam  ,  facnficium  ftmiU  ,  decimam  partem  ephi , 
confperfa  oleo  ,  quod  men furam  habebit  quartam  partem 
htn  i  &  vinum  ad  liba  fundenda  ejufdem  men  fur  a ,  da¬ 
bit  in  holocauftum  ,  five  m  vitlimam.  Haec  dicuntur 
in  univerlum  in  facris  libris  de  facrificiis.  fiatim  etiam 
ibidem  lex  facrificii  quotidiani  duorum  agnorum  re- 
peritur  ,  St  vini  libamen  ad  tertiam  partem  ejufdem 
menfuras  prasfcribitur.  Itaque  in  facris  a  Deo  infti- 
tutis ,  tria  in  quocumque  facrificio  offerebantur,  ni¬ 
mirum  hoftia  ad  madandum  ,  oblatio  qua:  farinacea 
erat ,  St  vina  ad  libandum,  quod  etiam  cap. 28. ejuf¬ 
dem  libri  replicatur  his  verbis  :  Libamenta  autem  vi¬ 
ni  ,  qua  per  ftngulos  fundenda  funt  viti  imas ,  ifta  erunt. 
&  cap.  29.  de  his  faspiflime  agitur,  ut  perfpicuum 
fit  ,  vinum  ad  libamen  facrificiis  Domini  fuifie  adeo 
jundum  ,  ut  nullum  fine  libamine  in  lege  Mofaica 
lacrum  fieret. 

Quamvis  vero  ,  ut  jam  vidimus  ,  libare  proprie 
dicatur  de  prteguftatione  ,  quae  facrificium  praecede¬ 
bat  ;  St  nequaquam  proprie  de  effufione  vini  in  al¬ 
tari  :  quia  tamen  uno  ,  eodemque  vino  tam  praegu- 
ffationes  ,  quam  effufiones  fiebant :  hac  de  caufa  illa 
vina  dicebantur  libamina  ,  St  libamenta  ;  praefertim 
in  noffro  vulgato  Interprete,  cum  potius  dicenda  fo¬ 
rent  vina  ad  effundendum  ,  ficut  habetur  in  phrafi 
hebraica  ;  quia  illa  effu  fio  in  Dei  cultum  fiebat ,  at¬ 
que  propterea  veluti  principalior  adio  in  facrificiis , 
qua:  hac  occafione  in  altari  offerebantur  ,  in  facris 
codicibus  vina,  ad  fundendum  appellantur,  loca  non 
nulla  jam  adduximus  ex  interprete  etiam  vulgato  , 
fed  in  hebraico  exemplari  paffim  habentur  ,  pro  li¬ 
bamentis,  &  libaminibus  noffri  Interpretis,  effufio¬ 
nes  vini,  licet  vero  una  ,  eademque  voce  a  noffro 
Interprete  illa  duo  fignificentur  ;  diffindis  tamen di- 
dionibus  hebraice  exprimuntur  ;  ut  Linguas  fan£be 
peritis  conffat.  nam  effundere  ,  in  cultum  etiam  re¬ 
ligionis  per  verbum  nafach  explicatur  ;  ut  locis 
citatis  conffat:  libare  vero  etiam  in  facris  per  verbum 
nr)^  fciathah  exprimitur  :  ut  Ifaias  cap.  62.  in  quo 
fermo  eff  de  facra  compotatione  ,  St  dicitur  :  Et  qui 
comportant  illud ,  bibent  m  atriis  fanths  meis.  Sic  etiam 
per  idem  verbum  illud  exprimitur  Deuteron. cap.  52. 
num.  38.  in  quo  fermo  eff  de  cultu  idolorum  ,  St 
dicitur  idololatras  bibiffe  vinum  libaminum. 


d; 


B 


503 

los  aureos  pro  qualitate  menfura  pondus  diftribuit.  & 
ad  alia  plura. 


D 


CAP.  X  L  I  I  I. 

Sacri  Simpuli  forma  aperitur. 

Ad  loca  Exodi  zy.  Parabis  &  acetabula  ,  ac  phialas  , 
thuribula  ,  &  cyathos  ,  m  quibus  offerenda  funt  li¬ 
bamina.  1 .  Paralip.  28.  Ad  fufcmuias  quoque  & 
phi afu ,  &  thuribula  ex  auro  purifftmo  ,  leuncu- 


E 


fficiliora  remanent  explicanda  :  nam 
vafa  ,  quas  tertio  loco  enumerantur  ad  ufum 
menfas  in  facris  oraculis;  n’‘yp.  qhefoth  hebrai¬ 
ce  appellantur  ;  fed  a  noffro  Interprete  thuribula  ap¬ 
pellata  fu  i  fle  monffravimus  :  non  quidem  quod  hrec 
diEtio  ,  hebraicae  illi  quefoth  refpondeat  ;  fed 
anterioris  vocis  elucidationis  gratia  ,  ut  jam  fupra 
explicavimus.  Kft  rd  stzrovJdoi  dixere  Septuaginta  , 
ut  vidimus.  Fuifie  autem  proprie  cs Tovtdov  mftru- 
mentum  ad  facrificiorum  ufum  ,  habetur  ex  facris 
&  prophanis  litteris  :  nam  lib.  1.  Paralip.  cap.  z8. 
ubi  fermo  eff  de  auro,  quod  David  reliquit  Salomo¬ 
ni  m  xdificio  domus  Domini  ,&  de  vafculis  in  ufum 
Iaerae  menfie  dicitur  :  Aurum  quoque  dedit  in  menfas 
Propofitionis  ,  pro  diverfttate  menfarum  ,  ftmiliter  &  ar¬ 
gentum  in  ahas  menfas  argenteas  :  adfufeinulas  quoque 
&  phialas  &  thuribula  ex  auro  purifftmo  ,  &  leunculos 
aureos  ,  pro  qualitate  men  fur  a  pondus  diftribuit  m  leun¬ 
culum  er  leunculum,  ubi  quas  phialas  didas  funt  in 
vulgato  ;  graeca  exemplaria  habent  czeov^ov.  St  fic 
allatum  jam  a  nobis  locum  reddunt  :  «V  to  xz^m 
£<Wv  dvTuo/aotus  r  sabpiov  ?  r^a^uv  ^  vrV&Uscv;  , 

inciens  TQOiZSiijviS  XQVCW  t  It/  dffOiVTUS  T  oifiyv fUV  ,  y.  r 

f  c-vscvSduiv ,  r  (fixAuv  t  x^cdv.  ii  t 

Sfaov  t  x^cm  ,  %  t  dgyv puv  ,  Kj  B-vieiuov  XiQisft,  htd- 
?is  eoidpcS.  hoc  eff ,  Quod  ad  aurum  dedit  ei  ftmiliter 
pondus  menfarum  Propofitionis  ,  fingula  menftt  aurea ,  er 
ftmiliter  argentearum  :  &  fufcinularum  ,  er  libatorio¬ 
rum  ,  CT  phialarum  aurearum  ,  pondus  aurearum  & 
argentearum  ,  &  thunbulorum  Cephura  ,  cujufque  pon¬ 
deris.  fimiliter  etiam  inter  inftrumenta  facra  recen- 
fentur  lpondia  a  Polluce  lib.  10.  cap.  18.  in  quo  fer¬ 
mo  eft  de  libaminibus  ab  his  libandis  ,  qui  ad  bal¬ 
nea  ingrederentur  :  poftquam  enim  altaris  meminif- 
fet,  ait  :  ^  ST?  ,  ^  cosovieiov  w  rev  olvov  'Sbnazs^^ai. 
hoc  eft  ,  Eum  &  libatorium  ,  quo  vinum  libant ,  fic 
locum  communiter  reddunt  :  itaque  libatoria  fuifie 
ad  uium  facras  menfas  certiflimum  eft,  quicquidRab- 
bini ,  ut  vidimus,  quibufdam  mediis  fiftulis  fomni- 
ent  ,  quibus  panes  fuftentarentur.  facri  etiam  codi¬ 
ces  illorum  fomnia  reprobant  dum  legunt  ,  Parabis 
&  acetabula  ,  ac  phialas  ,  thuribula  &  cyathos ,  in  qui¬ 
bus  offerenda  funt  libamina. 

Cum  igitur  veterum  tam  Ethnicorum ,  quam  Mo- 
faicorum  libaminum  ,  viderimus  ufum  ,  &frequen- 
tiflimum  cultum  capite  praecedenti  ;  propterea  ne- 
cefie  quoque  eff  ,  illos  habuifie  vafa  ,  ad  hujufmodi 
libaminum  cultum,  tria  igitur  hic  a  nobis  vaforum 
genera  confideranda  erunt  ;  alterum  nimirum  quo 
vinum  libaminum  ad  Sacerdotem  in  atrium  adfere- 
batur  ,  juxta  Domini  praefer  i  ptionem  ex  ftatutis  fa¬ 
crificiorum.  de  quo  dicitur  Numer.  cap.  15-.  Offeret 
quicumque  immolaverit  vitlimam  ,  facrificium  ftmiU  , 
decimam  partem  ephi ,  confperfte  oleo  ,  quod  menfuram 
habebit  quartam  partem  hin  :  &  vinum  ad  liba  funden¬ 
da  ejufdem  menfura  dabit  in  holocauftum  five  m  vitli¬ 
mam.  quod  fortafle  vas  ^  «f^/dicebatur  apud  He¬ 
braeos.  Cum  enim  in  quocumque  fiicro  ,  tres  ho- 
ftias  ex  communi  ritu  facrificiorum  madarentur : pri¬ 
or  nimirum  pro  peccato ,  altera  in  holocauftum  ,  & 
teitia  denique  appellaretur  hoftia  pacificorum;  unico 
vafe  ,  totum  vinum  quod  ad  tres  illas  hoftias  requi- 
fitum  erat  ,  ab  eo  qui  lacrum  agebat ,  portabatur, 
pro  his  ftat  locus  1.  Reg.  cap.  1.  in  quo  Anna  mater 
Samuelis  cum  puerum  abladaflet ,  ac  in  Silo  facrifi¬ 
cii  caufa  vemflet  ,  dicitur  num.  24.  Et  adduxit  eum 
fecum  poftquam  ablatlaverat  m  vitulis  tribus ,  &  tribus 
modus  farina  ,  &  amphora  vmi.  quod  aut  Latinis  eff 
amphora  ,  ^  nebhel  hebraice  dicitur,  quod  quidem 
unicum  vim  vas  tribus  hoftiis  refpondebat  ,  ut  per- 

fpi. 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  II. 


50+ 

fpicuum  eft.  at  alibi  lagena  appellatur  ,  ut  cap.  10 
ejufdem  libri  ,  in  quo  Samuel  ele&ionis  Sauli  in  Re¬ 
gem  fignum  ,  eidem  ex  facrificio  praeftat  ,  dicens 
nu.  3.  Cumque  abieris  inde ,  &  ultra,  tranfiens ,  &■ ve¬ 
neris  ad  quercum  Thabor  ,  invenient  te  ibi  tres  viri  af- 
cendentes  ad  Deum  m  Bethel ,  unus  portans  tres  hoedos  , 
er  alius  tres  tortas  panis  ,  &  alius  portans  lagenam  vini. 
quae  vini  lagena  ,  tribus  fimiliter  hoftiis  refpondens, 
eodem  vocabulo  ^  nebhel  hebraice  exprimitur,  hu¬ 
jus  quoque  fortafie generis  erant  lapideas  hydriae,  de 
quibus  Joannes  in  nuptiis  Cana  Galileae  ,  dicit  ;j 


s°s 

A  Erant  enim  ibi  lapidea  hydria  fex  pojlta ,  fecundum  pu¬ 
rificationem  fudaorum.  Erat  enim  purificatio  genus 
■  cultus  ,  quod  facra  refpiciebat  ,  ut  faspe  diximus : 
itaque  illae  vini  hydrias  erant  vafa  ,  quas  ratione  cul¬ 
tus  nuptialis ,  juxta  mandata  legis  ad  vinum  in  facro 
nuptiali  deferviebant. 

Cujus  fuerint  formas  vafa  libaminum  ,  ignotum 
omnino  eft.  Ex  Gentilibus  inveftigare  hasc  fi  volue¬ 
rimus  ,  ex  lapidibus'  ,  nummis  ,  &  aliis  veterum 
monumentis  exhibebimus  hujus  vafis  formam  qualem 
Fig.  A.  proponimus. 


Quod  vafis  genus  Praefericulum  ab  Ethnicis  ap¬ 
pellatur  ,  &  inter  religionis  inftrumenta  recenfitum 
cognovimus  ex  locis  jam  citatis  ;  quamobrem  etiam 
in  lapidibus  in  religionis  notam  lauro  afficitur.  De 
hoc  vafe  ita  Feftus  Pauli  :  Brafericulum  vas  aneum 
fine  anfa  ,  fupple  eft  ,  patens  fummum  velut  pelvis  , 
quo  ad  facrificia  utebantur.  &  in  fchedis  Fefti  ex  Ful¬ 
vio  Urfino  adjunguntur  haec  verba  :  In  facrario  Opis 
confiua.  Lapides  vero  ac  nummi  his  contradicunt  , 
in  eo  quod  praefericulum  fuiffe  vas  fine  anfa  dicunt , 
nam  ubique  anfa  affedum  vifitur  ,  uti  monftravimus 
in  icone  jam  pofita  :  vetuftate  haec  fiunt  obfcura.  ut 
autem  ad  (aera  redeamus  ;  ex  Graecis  exemplaribus 
parum  ,  aut  nihil  de  his  habetur  :  nam  1.  Reg.  cap. 
1.  vocem  Hebraicam  illa  retinuerunt  in  nomine  va¬ 
fis  dicendo  :  ^  fxzr  xvtS  us  <rvjA«p  bv  t^h- 

ti£ov7<  ,  Jtj  cIqtqis  ,  olfii  <niM$dhiuc  ,  jtj  ve/ 3sA  olva. 
hoc  eft  ,  Et  afeendit  (fupple  Anna)  cum  eo  in  Silo 
in  vitulo  trimo  ,  &  panibus  &  ephi  fimila  ,  &  nebhel 
vini.  Magis  videntur  expreffilfe  vafis  genus  cap.  10. 
ejufdem  libri,  fic  enim  habent  ,  ^  xttzk4jc\ 1  oh «6ev 
^  ^  euc  ^  lv^<r<js  bxei T£«f 

uv^^xs  xvxfidiv  ovrxs  t  0 £cv  eii  ,  evx  oupovla 

rfix  aiylSff.  ,  ^  tvx  xipovix  rfix  xlyeix  olfm  ,  Kj  zvx  <m- 
fovlx  xchov  olva.  hoc  eft,  Et  abibis  inde  &  ultra  ,  & 
tranfibis ,  &  venies  ufque  ad  quercus  7 habor  ,  &  inve¬ 
nies  ibi  tres  viros  afeendenter  ad  Deum  in  Bethel,  unum 
ferentem  tres  capras ,  &  unum  ferentem  tres  men furas  pa¬ 
num  ,  &  unum  ferentem  utrem  vini,  itaque  vas,quod 
primo  dixit  nebhel ,  fecundo  loco  dixit  utrem.  Vul¬ 
gatus  ,  interdum  illud  idem  vas  vertit  per  ampho¬ 
ram  ,  interdum  per  lagenam,  vas  vini  his  vocabulis 
fignificari  certum  eft.  De  forma  dubitatur  ,  qua¬ 
propter  aliorum  lucubrationibus  hoc  dimittendum 


D 


E 


cenfui  :  videatur  quid  de  menfuris  Arias  Montanus, 
Villalpandus ,  &  alii  fcriplerunt. 

Erat  autem  adeo  facrificiis  proprium  libamen  ,  ut 
inter  religionis  notas  ,  una  cum  fimpulo  ,  &  lituo 
vas  iftud  in  nummis  teneat  locum  ,  cui  fecefpita,  6c 
afperforiuin  etiam  aliquando  adjungitur.  Verum 
praeter  iftud  vas  duo  alia  excogitare  oportet  ,  nimi¬ 
rum  quo  vinum  praeguftabatur  ante  facrificium  ;  8c 
aliud  quo  illud  inter  vidtimae  cornua  effundebatur , 
in  ara  ,  in  ignibus  ,  &  in  toto  facrificio.  nunc  de 
his  nobis  non  eft  loquendum  ,  fed  de  priori  vaforum 
genere  ,  quae  libatoria  dici  poffunt  :  quia  ,  ut  dixi¬ 
mus  ,  libare  eft  fupremis  labiis  guftare,  atque  prop- 
terea  libatio  proprie  dicebatur  praeguftatio  illa ,  quas 
facrum  praecedebat ,  8c  libatoria  ,  vafa  quae  facrifi¬ 
cium  praecedebant.  Etenim  Graecos  ea  habuifle  di- 
6tio  cvtovSeix  ,  atque  etiam  altera  A oiGela  manifeftat: 
illa  enim  libatoria  interpretantur  j  quorum  faepiffime 
apud  Audtores  tam  Poetas,  quam  alios  mentio  habe¬ 
tur  :  nam  ex  multiplici  ufu  libaminum  in  facrificiis, 
numerus  etiam  libatoriorum  ,  pene  innumerabilis 
perfpicue  colligi  poteft. 

Quod  autem  in  facris  quoque  Hebraeorum  ,  haec 
vafa  haberentur ,  atque  illorum  multitudo,  quodam¬ 
modo  innumerabilis  effet  :  facer  textus  declarat ,  lib. 
x .  Machab.  1.  in  quo  fermo  eft  de  Antiocho  Rege 
Syrias  ,  qui  Templum  facrum  Jerofolymitanum 
aulus  eft  prophanare.  Et  intravit  in  fanftuficationem 
cum  fuperbia  ,  ait  textus  ,  &  accepit  phialas  ,  &  mor¬ 
tariola  aurea ,  &  velum ,  &c.  &  cap.  2.  lib.  3.  Efdrae; 
divinus  cultus  per  Cyrum  Perfarum  Regem  reftitu- 
tus  feribitur  ;  cum  reaedificatione  Jerofolymitani 
Templi,  ac  urbis,  omniumque  facrorum  utenfilium 
reftitutione  ,  quae  Nabuchedonofor  de  Templo  Je- 
I  i  5  rofo- 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


A 


506 

rofolymitano  abftulerat  ,  atque  Babyloniam  tran- 
ftulerat.  aliquaetiam  vaforum  fupputatio  habetur  hac 
forma  :  Et  Cyrus  Rex  protulit  vafa  facra  Domini ,  qua 
tranftulit  Nabuchodonofor  Rex  Babylonis  ex  ferufalem, 
Cr  cor.fecravit  ea  Idolo  fuo.  &  proferens  ea  Cyrus  Rex 
Perfarum  ,  tradidit  Mitndato  ,  qui  erat  fuper  thefau- 
ros  tpjius.  per  hunc  autem  tradita  funt  Salmanafaro  Pra 
fidi  fudaa.  horum  autem  hic  numerus,  libatoria  argen 
tea  duo  millia  quadringenta  ,  athifca  argentea  triginta , 
phiala  aurea  triginta  ;  item  argentea  duo  millia  quadrtn 
gentrt  ,  &  alia  vafa  mille  j  omnia  autem  vafa  aurea 
dr  argentea  quinque  millia  olhngenta  fexaginta.  haec 
ibi.  qua;  quamvis  non  fint  ex  fcripturis  canonicis;  liint 
tamen  ex  fcripturis  quaii  canonicis;  quaeque  fuerunt  ali¬ 
quando  a  nonnullis  ex  Patribus  &  aliis  ,  inter  Scrip¬ 
turarum  loca  repofita.  Perfpicuum  igitur  eft  ,  in 
Templo  Jerofolymitano  ,  non  folum  ufum  libami¬ 
num  adfuifle  ;  fed  etiam  libatoriorum  :  nec  unum, 
aut  alterum  tantum  habuiife  Judaeorum  facra,  fed 
plurima  :  libatoria  quoque  inter  facra  vafa  ,  quae  ad 
Menfam  Panum  Propoiitionis  pertinebant ,  pariter 
primo  libro  Machabaeorum  loco  citato  recenfita 
fuifle. 

Formam  horum  vaforum  quaerendam  efle  ratio 
poftulat  :  nec  nobis  recedendum  erit  ab  illis,  qui  in 
Menfa  facra  aflervabantur  ,  &  qefoth  diceban¬ 
tur  ;  quo  quidem  vocabulo  ex  communi  confenfu  in¬ 
terpretum  ,  tam  Latinorum,  quam Rabbinorum  in 
explicatione  radicum  medias  quafdam  fiftulas  figni- 
ficari  dicitur,  nos  quoque  aflentiendo  huic  interpre¬ 
tationi  ,  quaenam  vafa  a  mediis  his  fiftulis  denomina¬ 
tionem  fumant ,  inveftigare  non  veremur,  vafa  enim 
qusecumque  aliquando  a  materia  ,  interdum  ab  in¬ 
ventore  ,  nonnumquam  a  re  ad  quam  confervandam 
deftinantur  ,  fepiffime  a  forma  ,  interdum  etiam  ab 
his ,  quae  ad  ornatum  formae  ,  ad  ufum  etiam  fa¬ 
ciunt  ,  denominationem  fumpfifle  ,  nota  res  eft.  a 
materia  appellantur alabaftra,  ab  inventore  murrina, 
hydriae  nominantur  ab  aqua  ad  quam  primo  fervan- 
dam  deftinata  fuerunt;  calyces,  paterae  &  lenticulae, 
ac  alia  hujufmodi  a  forma  nominantur  ;  gryphi ,  & 
alia  plura  ,  de  quibus  Athenaeus  &  Pollux  ,  talia  a 
figuris  nonnullis  dicebantur  ;  quibus  ornabatur  ipfo- 
rum  forma  ;  a  quibus  etiam  n’^j?  qhefoth  Hebraeo¬ 
rum  ,  quali  medias  fiftulas  appellata  putamus;  quod 
nimirum  ufus  gratia  ,  medias  has  fillulas  ,  illa  vafa 
haberent. 

Cum  igitur  haec  ad  ufum  facrorum  eflent,  invefti- 
gandum  remanet  cujus  elfent  formae,  de  qua  lic  Vil- 
lalp.  tom.  2.  Explan.  par.  1.  in  cap.  41.  Ezech.  lib. 
4.  c.  57.  Vas  quoddam  duBils  fgnificabit  ^ftgnis  afpe- 
rum  ,  ac  variis  calaturis  :  ita  ut  apte  expofuifte  videa¬ 
tur  Vatablus  opercula  &  crateres  ,  quibus  tegerentur  thus 
dr  Panes  propoftionis  :  nam  ut  dixi  ,  hac  omnia  intra 
vas  primum  confiituta  ,  uno  ,  eodemque  operculo  vas  ip- 
fum  claudente  operiebantur .  Haec  autem  an  vere  dican¬ 
tur  a  Villalpando  ,  viderint  alii. 

Ex  veterum  caeremoniis  ,  vocabuli  fignificatione 
retenta  ,  vafis  forma  a  nobis  expifcanda  erit  ;  &  in- 
veftigandum  inter  veterum  facra  vafa  ,  quaenam  ex 
illis  has  medias  fiftulas ,  five  canales  excavatos  ha¬ 
berent.  Nec  aliud  inter  ea  occurrit ,  nili  fimpulum 
veterum  Ethnicorum  ,  five  fimpuvium  ,  ut  alii  di¬ 
cunt ,  vel  fimpinium  juxta  alios,  de  quibus  vocabu¬ 
lis  noftra  non  erit  controverfia  :  haec  enim  vafa  cer¬ 
tum  eft  ,  has  medias  fiftulas  habuiife  non  folum  a 
tergo  ,  ubi  manubrio  fatis  longo  fulciuntur,  uno  al¬ 
tero  majore  ,  quod  veluti  quemdam  canalem  exca¬ 
vatum  habent  ;  fed  etiam  in  anteriori  parte  ,  unde 
liquor deguftabatur,  medio  canali  vas  excavatur,  ad 
vinum  fundendum  ,  degultandum,  atque  libandum; 
ficque  extra  protenditur  ,  ut  ori  cum  adjungitur  , 
vini  tantillum  exforbere  liceat :  quod  conflat  ex  ejus 


B 


D 


E 


F 


507 

forma,  quam  ex  antiquis  lapidibus,  nummis  &  mo¬ 
numentis,  luperioris  iconis  Fig.  B.  delineandam  cu¬ 
ravimus.  nam  nos  ipfi  ex  Vaticanis  hortis,  &  in  his  ex 
vetuftiflimo  lapide, illam  accepimus  fimpuli  delinea¬ 
tionem,  quae  etiam  pluribus  aliis  in  monumentis  ve¬ 
terum  ,  ubique  confpicitur. 

Ifto  igitur  vafe  ,  veteres  in  libationibus  Deorum 
ufos  fuifle,  lapides,  nummi,  Scriptores  tam  poeta:, 
quam  oratores  paflim  teftantur.  nam  Plin.  35-.  cap. 
12.  In  facris  ,  inquit  ,  non  murrinis  ,  chnjlallinisve  , 
fed  fili  ilibus  fimpulis  prolibabatur  innocentius.  Loque¬ 
batur  enim  ille  de  veteri  Romanorum  fimplicitate  , 
ac  paupertate.  M.  Varro  fimpula  fuifle  fcribit  caly¬ 
ces  fidtiles  ,  &  vafcula  ,  quibus  utebantur  in  facrifi- 
ciis  ,  a  fumendo  didfta  ;  quod  his  vinum  minutatim 
fumerent.  verba  illius  ponam.  Quo  vinum  dabant, 
ut  minutatim  funderent  a  guttis  ,  Guttum  appellarunt  , 
&  quo  fumebant  minutatim  ,  a  fumendo  fimpulum  no¬ 
minavere.  in  hujufce  locum  m  conviviis  e  Gratia  fuc- 
ceffit  Epichyfis  ,  &  Cyathus  i  in  facnficiis  remanft  gut¬ 
tum  ,  &  fimpulum.  Nec  erit  ex  Varrone  praetereun¬ 
da  vocabuli  etymologia,  St  in  ea  non  quidem  fump- 
tio  minuta  ;  quod  nimirum  vini  parumper  in  vas  im¬ 
mitteretur  ;  fed  quod  in  praeguftationibus  minuta¬ 
tim  ,  &  parum  ex  eo  vini  fumerent  facrificantes  ;  ac 
propterea  fimpulum  hoc  vas  appellatum  ,  dixifle 
Varronem;  quo  confirmantur,  quae  jam  capite  prae¬ 
cedenti  de  praeguftationibus  dicebamus  ,  anteceden¬ 
tibus  facrificium.  Fuere  enim  adeo  ex  ritibus  facris 
debitae ,  ut  vafi  nomen  indiderint  ;  &  fimpulum  di¬ 
ceretur  ,  quia  minutatim  ex  eo  vinum  fumeretur. 
quod  etiam  libatorium  appellare  latine  poffumus, 
quia  fupremis  labiis  ex  illo  vafe  ,  vinum  religionis 
gratia  vix  guftaretur. 

Feftus  quoque  Pauli  de  fimpulo  dixit :  Simpulum 
vas  parvum  non  dijfimile  cyatho  ,  quo  vinum  in  facrifi - 
ciis  libabatur  ,  unde  &  mulieres  rebus  divinis  dedita 
Jimpulatrices  dicuntur .  Et  quia,  ut  vidimus,  fimpu¬ 
lum  fhftile  apud  Romanos  erat  ,  quod  primus  poft 
Romulum  Rex,  religione  Deorumque  cultu  fumme 
laudatus  Numa,  in  facris  tradidifle  ferebatur,  prop¬ 
terea  Juvenalis  horum  religionem  irridens ,  dice¬ 
bat  : 

Simpulum  ridere  Numa  ,  nigrumque  catinum. 

Appellat  Numae  fimpulum  j  quod  ei  hujus  vafis 
inventum  Romani  tribuerent.  Si  vero  a  forma,  no¬ 
men  ei  indicere  velimus  ,  canalizatum  ,  five  fi- 
ftulatum  vas  appellari  poflet  ;  quod  a  tergo  ,  & 
in  anteriori  ,  canalibus  five  mediis  fiftulis  ornare¬ 
tur. 

Sed  huc  ufque  extra  Tabernaculum  verfamur  ; 
Sandtum  Domini  ingrediamur  ;  facramque  menfam 
Ifraelitarum  repetamus  ;  fuper  quam  Propofitionis 
panes  imponebantur  ;  ut  fingulis  in  Sabbatis  reno¬ 
varentur.  Non  quidem  quod  liba  fuper  eam  men¬ 
fam  offerrentur  fingulo  Sabbato  j  quoties  panes  iu- 
per  menfam  ponerentur  ;  quemadmodum  Villalpan- 
dus  exiftimavit  ,  Jofephi  interpretatione  latina  de¬ 
ceptus  ,  quam  lib.  1.  de  bello  cap.y.  fic  legit:  Pom¬ 
pejus  una  cum  fuis  comitibus  in  templum  ingreffus  ,  ubi 
neminem  prater  Pontificem  adejjefas  erat ,  qua  intus  erant 
Candelabra  cum  lychnis  ,  &  menfis  in  quibus  libare  , 
atque  adolere  mons  eft  ,  &  vafcula  ex  auro  cunila  fpe- 
ttavit.  quamobrem  talia  fuifle  vafa  putat  ,  qua;  in 
Arcu  Titi  fupra  menfam  viluntur  ;  Jofephi  vero  lo¬ 
cum  minime  pro  fe  ftare  advertiflet  Villalpand.  fi 
Graeco  exemplari ,  non  interpretationi  Latina;  fidem 
adhibuiflet.  fic  enim  legitur.  irotgixQdv  yovv  <rvv  rot? 

rG&d  CX.VTCV  0  Y\opntii@J  «V  T  VOlOV  ,  ivSot  [S.CVM  &ZpilTCV  fJV 

7roipy)V0ct  rw  dqyjzqzT  ,  rd  zvSov  'z^zciktcc to  ,  A \J%yictv  re  , 
Kj  Av^v*?  ,  Xj  r^d7tt^otv  ,  (tTirovdeict, ,  iij  ^vfaioirr^/oe  0- 

A Qfflvrao  7teivret>  >  TrASJfi^  ts  d(o>p,droiv  ,  6cc.  qus  fic 

in- 


S09 


508 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  II. 


interpretari  debent  :  Veniens  igitur  Pompejus  cum  co¬ 
mitibus  in  Templum  ,  ubi  foh  Pontifici  ingredi  licet  ^in¬ 
terior  a  confpexit  ,  Candelabrum  fcihcet  &  lucernas ,  & 
menfam  ,  &  libatoria  ,  &  thymiateria  undique  aurea 
omnia ,  multitudinem  etiam  aromatum ,  &c.  Ex  quibus 
conflat  nequaquam  Jofephum  dixiffe  ,  quod  in  illa 
menfa  mos  effiet  vinum  libare  ,  aut  tunc  cum  panes 
illi  imponebantur  ;  fed  tantum  ,  quod  in  illa  ,  liba¬ 
toria  a  Pompeio  vifa  fuerunt. 

Sed  nullibi  in  facris  litteris  ,  huic  faerx  menfx 
liba  appofita  fuiffe  legimus  ,  nec  in  prima  eredtio- 
ne  ,  neque  poflmodum  cum  Tabernaculum  de  lo¬ 
co  ad  locum  tranfveheretur  ;  neque  in  expiatione 
Tabernaculi  ,  neque  aliqua  alia  occafione.  Si  tamen/ 
conjedturis  locus  eflet  ;  videretur  dici  polle  ,  He¬ 
braeos  tunc  cum  fimila  ad  panes  commaflandos  adfe- 
rebant  ,  etiam  vinum  ad  libamina  adferre  confuevif- 
fe.  Id  conjedlare  poffiumus ,  ex  generali  regula  fa- 
crorum  ,  qua  limilae  ,  &  farina;  feraper  portio  vini 
ad  libandum  Domino  refpondebat.  nam  cap.  28. 
Num.  poflquam  facer  textus  dejugi  facrificio  me mi- 
niffet ,  deque  ejus  libaminibus  ,  fubdit  :  Die  autem 
Sabbati  offeretis  duos  agnos  anniculos  immaculatos  ,  & 
duas  decimas  fimila  oleo  confperfit  in  facrificio  ,  &  liba 
qua  rite  funduntur  per  fingula  Sabbata  in  holocaufium 
fiempiternum.  Ambigi  nunc  poffet,  quae  fint  haec  li¬ 
ba  ,  quae  ut  dixit  facer  textus  ,  per  fingula  Sabbata 
.rite  fundebantur,  nam  fi  dixerimus  fore  liba,refpon- 
dentiajugi  facrificio  duorum  agnorum  ;  fubinferam, 
jam  in  fuperioribus  ifta  fatis  explicata  fuifle ;  atque 
propterea  minime  videbatur  neceffarium,  addere  ali¬ 
quid  aliud  de  libamentis, aut  didlionem  illam  riteap- 
ponere  ,  quali  jam  didbum  ,  declaratumque  prxfup- 
ponatur  ,  quae  libamenta  die  Sabbati  fint  offerenda. 
Sed  re£t&  refponfum  putamus  ,  quod  de  libaminibus 
ibi  fermo  fit ;  quae  unicuique  facrificio  adjungeban¬ 
tur.  Non  enim  in  loco  allato  fermo  efl  de  fimila  , 
qux  ad  Panes  propofitionis  commaflandos  offereba 
tur  ;  fed  de  illa  qux  cum  vi£tima  facrificii  quotidia¬ 
ni  ,  quod  in  Sabbato  duplicabatur  ,  ad  facrum  altare 
ex  publico  afferebatur. 

Cum  igitur  in  Menfa  facra  Panis  collocaretur,  & 
alia  inflrumenta  ,  ut  vidimus  ,  qux  ad  ritum  facrifi- 
ciorum  ,  in  altari  holocauflorum  faciebant ,  nimirum 
ad  fimilam  oleo  commaflatam  offerendam  ,  vafa  in- 
cenfi  ,  &  alia  quoque  ad  fal  ,  ut  monflravimus  ex 
Philone  ;  fuifle  etiam  vafa  alia  ad  vini  ufum  ,  nimi¬ 
rum  ad  libamina  ,  certum  efle  debet. 

Quamobrem  nullibi  legitur  ,  facrum  textum  me- 
mimfle  horum  Panum  propofitionis ,  in  quo  etiam 
non  meminerit  libatorii,  fic  enim  dicitur  Exodi  25 
Parabis  &  acetabula  ,  ac  phialas ,  thuribula  ,  &  cya. 
thos  ,  in  quibus  offerenda  fiunt  libamina .  vel  juxta  he- 
braicum  &  noflrum  fenfum  :  Parabis  &  acetabula  , 
&  mortariola  ,  &  fimpula.  hxc  enim  vafa  ,  qux  fim- 
pula  ,  five  fimpuvia  apud  Latinos  dicebantur  j  a  ca¬ 
nalibus  ,  five  mediis  fiflulis  ,  pofleriori  nimirum ,  ac 
anteriori ,  quo  vinum  prxguflabatur  ,  &.  vas  fuflen- 
tabatur  ;  in  numero  plurali  qhefot  didta  apud 
Hebrxos  putamus  :  quod  non  unum  ,  aut  alterum 
illorum  in  menfa  haberetur ,  fed  ex  his  plura.  Quod 
genus  vafis,  nomine  phialx  fortafle  nofter  intellexit 
Interpres;  quia  ut  habet  Ifidor.  hb.  20.  cap.  5.  Vafa 
potoria  phiala  diffla  fiunt  ,  quod  patentes  ,  difpanfisque 
labris  fint.  Simpulum  anteriori  labro  expanfum  fuifle, 
ex  forma  ipfius  manifeflum  efl ;  ac  propterea  phiala 
di&urn  fimpulum  a  noflro  Interprete  ,  fufpicari  non 
immerito  potefl. 


B 


D 


CAP.  X  L  I  V. 

Sacri  cyathi  ad  vina  fundenda  fortna  ,  ex  ve¬ 
terum  monumentis  declaratur. 

Ad  locum  Exodi  25”.  Parabis  &  acetabula  ,  ac  phia¬ 
las  ,  thuribula  ,  &  cyathos ,  m  quibus  offerenda  fiunt 
libamina,  llluflratur  locus  1 .  Paralip.  cap.  28.  Ad 
fufe inulas  quoque  &  phialas  ,  &  thuribula  ex  auro 
punjjimo  ,  &r  leunculos  aureos  pro  qualitate  menfura 
pondus  dtfinbuit  ,  m  leunculum  &  leunculum,  fimi- 
liter  &  m  leones  argenteos  diveffum  argenti  pondus 
fieparavit.  &  ad  alia  plura. 


E 


E 


F 


Xpositio  facrarum  litterarum difficillima  ell; 
ejuod  illius  xtatis  mores,  ac  confuetudines,qux 
a  veteribus  fervabantur  ,  tam  in  facris  ,  quam 
in  quibufeumque  quotidianis  occationibus ,  adeo  fint 
antiquatx  ;  ut  nec  ipfi  Rabbini  ,  jam  quicquam  ex 
facris  intelligant  litteris  y  nec  ad  veras  vocum  figni- 
ficationes  pertingant,  noflri  vero  Diftionariorum  au¬ 
siores  ,  eadem  de  veterum  moribus  ignorantes  ,  aut 
vix  ,  aut  numquam  a  Rabbinis  ,  interpretando  fa¬ 
crarum  litterarum  voces ,  difcedunt.  quamobrem  ex 
Ethnicorum  ,  jure  optimo  veterum  mores 

explicare  cogimur;  ex  iliisque  veluti  facrorum  infli- 
tutorum  prxdonibus  ,  intelligentia  divinorum  ora¬ 
culorum  ,  quantum  conjedura  concedit,  peterp  non 
efl  incongruum. 

Remanent  igitur  in  hac  facra  menfa  invefliganda, 
quxnam  fint  illa  vafa,  qux  menaqhioth  hebrai- 
ce  ,  &  in  Grxco  facrorum  exemplari  Kv#S-0i  appel¬ 
lantur  :  quam  vocem  retinens  noller  Interpres ,  cy¬ 
athos  dixit ,  Exodi  15.  Parabis  &  acetabula  ac  'phia¬ 
las  ,  thuribula  ,  &  cyathos  ,  m  quibus  offerenda  fiunt  li¬ 
bamina.  Hebrxi  recentiores  ritus  facrificiorum  ig¬ 
norantes  ,  ineptire  coguntur.  Emundatoria ,  ut  vi¬ 
dimus  ,  dixit  M.  Marin.  &  cum  illo  alii  quoque  he- 
braizantes ,  Di£lionarioru*ique  audores. 

Rabbini  quia  nequeunt  effugere,  hanc  vocem  de¬ 
rivari  a  radice  hebraica  njH  fignificarique  illa  diSlio- 
ne  ,  aliquod  vas  vacuum  ,  veiuti  fcutella  y  affirmare 
audent  ,  hac  voce  figmficari  quxdam  vafa  ,  quibus 
operiebantur  Panes  Propofitionis :  nec  vident,  panes 
lftos  habuifle  ponderis  decem  libras ,  8c  femiflem  ; 
quamobrem  catini  ea  vafa  dicenda  fuiflent ,  &  non 
n’’P-n:  toenaqioth  fed  nn-?p  qhengharoth  hebraice.  Ve¬ 
rum  cum  Rabbini  in  fundo  horum  panum  ,  -ut  faerx 
menfx  imponerentur  ,  vafa  aliqua  non  admiferint  , 
ut  vidimus  cap.  prxced  nec  vafa  ad  panes  operien¬ 
dos  admittere  debuiflent  :  ea  cum  primis  de  ratione, 
quod  ex  lpfis  fint  plures  ,  qui  confingant  hos  panes 
fuifle  quadratos ;  ac  etiam  cum  quibufdam  plicaturis, 
ut  vidimus  in  figura  ex  Philippo  allata  ,  vel  aliter 
Propofitionis  panes  imaginantur  ;  ut  ad  illas  formas, 
fcutellas  ineptas  fuifle  conflet ;  fi  de  tegumento  pa¬ 
num  agatur.  Qux  etiam fubfequuntur  in  textu,  con¬ 
tra  Rabbinos  flare  videntur  :  nam  cum  deufu  iflorum 
vaforum  in  illo  agitur  ,  dicitur  :  In  quibus  offerenda 
fiunt  libamina.  Igitur  non  ad  panes  tegendos ,  fed  ad 
libamina  offerenda  ,  horum  vaforum  ufus  erat. 

Opi  in  prxdidta  voce  de  tegumento  cogitant }  ne 
verbis  qux  fequuntur  opprimantur  ;  nimirum  his 
F3  f?,'  interpretanda  dicunt  ,  quibus  tegentur  in 
eis  ■.  ita  ut  di£lio  1?,/  nequaquam  fit  a  radice  f?!  qux 
fignificat  effundere,  fed  dicunt  fieri  a  radice  qux 
fignificat  operire,  fed  daghes  quod  efl  in  ventre  Iit- 
terx  0  fiamech,  &  antecedentem  nun  deficere  oflen- 
dit ,  mendacii  fecundum  regulas  grammaticales  illos 
convincit,  quamobrem  velint  nolint  ;  de  effufione 
Rabbini  textum  intelligere  coguntur ;  qux  fiebat  vi¬ 
no  ,  oleo  ,  vel  aliqua  alia  materia  fluxibili.  nam  & 
1.  Machab,  cap.  1.  alibi  fxpiffime  in  facris  litte¬ 
ris 


510 


SACRORVM  EL^OCHRISMAtaN. 


511 


ris  illa  dictio  de  pafliva  liquoris  alicujus  effufione 
ab  omnibus  audtoribus  interpretatur ;  ut  ad  nugas 
confugere  flultiflimum  fit. 

Verum  liquoris  effundendi  ritus  in  facrificiis ,  pe¬ 
titi  ab  Ethnicis  ,  divinorum  oraculorum  vocabula  a 
nobis  quaefita  aperient  •>  una  cum  aliis  plurimis ,  ejuf- 
dem  facrarum  Litterarum  locis :  dummodo  non  prx- 
tereamus  ,  ritu  libandi  ,  non  lolum  fignificari  prae- 
guftationem  vini  ,  quae  hoftia;  mactationem  praece¬ 
debat  ;  fed  etiam  illam  vini  effufione m  ,  quae  fuper 
hoftiarum  membra  fupra  ignem  in  altari  ,  jam  pofita 
habebatur.  Libandi  verbo  haec  fignificabatur  ,  ut 
puto  ,  a  verbo  Graeco  ah'6w.  ita  tamen  ut  Latinum 
libo  ,  libas ,  quando  praeguftationem  fignificabat  a 
labiis  duceretur;  &  idem  efiet  libare  ,  quod  fummis 
labiis  aliquid  deguftare  :  cum  vero  eo  verbo  figmfi- 
caretur  vini  effufioi.  Graeco  praedidto  ,  quod  funde¬ 
re  fignificat ,  derivatum  fuerit,  quamobrem  St  lacry- 
mas  libare  tam  Latini ,  quam  etiam  Graeci  ,  faepifli- 
me  dixerunt,  ut  apud  Nonnum  in  Dionyfiacis  lib. 
ii.  n.  gzi.  St  alibi  faepe.  Sive  etiam  quod  tam  ef¬ 
futio  ,  quam  praeguftatio  ,  eodem  vino  fieret,  quod 
cum  vidtima  afferebatur,  quia  igitur  primus  viniufus 
erat  in  praeguftatione  ,  quae  dicebatur  libatio ,  St  haec 
principaliorem  locum  in  facris  tenebat;  ideo  etiam 
vini  reliquus  ufus  ,  libatio  pariter  dicebatur  :  etiam 
li  in  etfutione  ,  hujus  vini  ufus  potitus  efiet. 

Nec  nobis  immorandum  erit  in  libatione,  fivevini 
privata  effufione  ,  in  qua  ubi  accubuiflent  ad  Men- 
fam  convivantes ,  aliquid  e  poculo  Deorum  in  hono¬ 
rem  ,  vel  in  terram  ,  vel  in  ignem ,  quod  magis  rc- 
ligiofum  putabant ,  effufum  fuifie  legimus  ,  ut  apud 
Virgil.  lib.  5.  iEneid. 

Dixit  er  in  menfa  laticum  libavit  honoret , 

St  alibi  : 

In  menfam  Uti  libant ,  Divosque  precantur . 

fic  etiam  multibiba  illa  PJauti  lena  in  Curcul.  vini 
quiddam  diffundens  ait  : 


B 


D 


St  quamvis  verbum  libare  communiter,  ut  diximus, 
accipiatur  pro  facrificare  ,  immolare  ,  madtare  ,  St 
pro  reliquis  ,  quae  ad  facra  refpiciebant  ,  ac  veluti 
praecipua  in  facrificiis  adlio  ,  per  illud  verbum  ex¬ 
primatur  ;  proprie  tamen  ,  ut  etiam  diximus ,  illam 
praeguftationem  vini  fignificabat ,  quae  vidlimm  ma- 
dlationem  praecedebat  ;  quam  madfatio  ,  fanguinis 
receptio  ,  atque  etiam  ejufdem  victimae  membrorum 
fuper  altare  impofitio  fequebatur  ;  quibus  etiam  de¬ 
mum  vinum  fuperinfundebatur  ,  in  honorem  Nu¬ 
minis  ;  tum  ut  vino  ignes  alerentur  ;  tum  etiam  ut 
facrificiorum  fumi  ,  fuaviorem  expilarent  nidorem  : 
tum  denique  ut  fanguis  vino  dilutus  facilis  efiet  ad 
afperfiones,  St  effufiones,  quae  fuper  altare  fiebant. 

Haec  igitur  vafcula  ,  quibus  vinum  fundebatur  in 
aris,  five  folum ,  five  cum  fanguine  commifceretur ; 
St  quibus  fanguinis  effufiones  ad  bafim  altaris  fiebant, 
cyathi  dicebantur  communi  vocabulo.  aoi/3««,  atque 
etiam  c movJeix  proprie  Graecis.  Licet  inter  haec  duo 
vocabula,  illud  efiet  diferimen  ;  quod  aoi|3«ov  com¬ 
mune  efiet  ad  effufionem  quamcumque  tam  vini  , 
quam  olei,  St  aliarum  quarumcumque  rerum  fluxi- 
bilium  ,  quarum  in  facris  ufus  efiet  ;  at  a-arovJVTov  de 
folo  vafe  ,  quod  erat  ad  vini  fufionem  dicebatur. 
Aliis  quoque  nominibus  ,  tam  apud  Graecos ,  quam 
apud  Latinos  ,  haec  vafa  fignificantur.  aVhc rov  Grae¬ 
cum  ,  ,  noTYie/ov  ,  Sc  fimilia  nomina  ,  ad  vaf¬ 

cula  ,  quorum  in  facrificiis  erat  ufus  ,  referenda  funt 
apud  Graecos;  potiflimum  vero,  quae  dicuntur  <*a«- 
(T 00 ,  iiTToircc  ,  Sc  xvaQca.  Apud  Latinos  Vero  com¬ 
muniter  ,  patera  in  facrificiis  erat  vas  ,  quo  fanguis 
fundebatur  :  dicebatur  autem  patera  a  patendo  ,  ut 
dicit  M.  Varro  lib.  4.  de  Ling.  Latin.  dicens  : 
Praterea  in  poculis  erant  patera  ,  eo  quod pateant ,  La¬ 
tine  ita  ditia,  hifce  etiam  nunc  in  publico  convivio  an¬ 
tiquitatis  retinenda  caufa ,  cum  magiftn  fiunt ,  potio  cir¬ 
cumfertur  ,  &  in  fiacnficando  Diis ,  hoc  poculo  magiftra- 
tus  dat  Deo  vinum .  inde  fortafie  Virg.  lib.  5’.  jfineid. 
iEneam  Trojanorum  ducem  in  facrificando  Neptuno 
pateram  tenuifte  feribit  ,  dicens ; 


Venus  de  paulo  ,  paululum  hoc  tibi  dabo  lubenter , 
Nam  tibi  amantes  propinantes  vinum  dant  s 
Afihi  haud  fiepe  tales  hxreditates  eveniunt. 

vel  etiam  in  mari  fi  navigarent ,  religiose  vina  fun¬ 
debant.  unde  illud  Virgil.  lib.  y.  .fiEneid. 

Stans  procul  in  puppi  (fupple  y£neas)  pateram  tenet, 
extaque  falfos 

Porricit  in  flutlus  ,  ac  vina  liquentia  fundit. 


Sed  ad  lacras  effufiones  tranfeuntes  ,  quas  ut  vidi¬ 
mus  cap.  42.  in  altari  habebantur  ,  St  frequentiffimas 
erant  ;  vafa  quibus  in  his  uterentur  inveftiganda 
erunt.  St  quamvis  ut  vidimus  in  altari ,  fuper  ignem, 
fimila  oleo  confperfa  effunderetur;  non  tamen  prop- 
terea  ad  hanc  fimila:  fparfionem  ,  vafa  haec  adhiben¬ 
da  erant.  His  enim  videntur  contradicere  verba 


E 


fubfequentia  textus  ln3.  nam  verbum  1?’ 

quod  venit  a  radice  eftque  de  verbis  defedtivis 
peh  2 ,  ut  loquamur  cum  hebraizantibus ,  de  aridis 
non  dicitur  ;  de  quibus  nec  etiam  Latine  dicimus 
arida  effundi  ,  fed  potius  projici  :  effundere  vero  , 
de  folis  liquidis  dici  poteft  ,  ficut  etiam  hebraicum 
verbum  fH  cum  fuis  derivativis  ,  de  liquidis  tantum 
verificari  poteft  :  ut  propterea  verba  illa  textus 
|na  nulla  ratione  de  fimila  ,  atque  thure  fer¬ 

mentatis  verificari  poflint  ,  atque  pariter  vafa 
menaquioth  appellata  ,  ad  fimilam  oleo  confperfam  , 
fuper  ignem  in  altari  projiciendam  defervire  neque¬ 
ant. 

Et  ne  a  facris  textibus  recedamus ,  animadverten¬ 
da  erunt  illa  noftri  vulgati  verba  ,  in  quibus  offerenda 
funt  libamina,  ex  his  enim  ufus  illorum  explicatur  ; 


F 


Stans  procul  in  puppi ,  pateram  tenet ,  extaque  falfos 

Porricit  in  fluidus  ,  ac  vina  liquentia  fundit. 

Quas  vero  vafa  ,  labra  minus  extenfa  habebant ; 
quorumque  ufus  erat  in  facris  ,  ad  vina  fundenda  , 
patella  dicebantur  ,  tefle  M.  Varr.  loco  citato  :  Pa¬ 
tinam  d  patulo  dixerunt ,  inquit  ,  ut  pufillat  ,  quod  his 
libarent  m  c  oenis,  patellas.  St  Manlius  apud  Nonium 
Marcel.  cap.  15.  ait  :  Quo  circa  oportet  bonum  civem 
legibus  parere  ,  &  Deos  colere  ,  &  in  patellam  dare 
purfiv  Hfioos ,  ideft  ,  parum  carnis  ,  fumpta  carne  pro 
fanguine,  ut  arbitror.  St  in  Fefto  tam  Pauli,  quam 
aliorum  ,  dicitur  :  Patella  vafcula  parva  picata  ,  item 
facris  faciendis  apta  ;  qua  erant  forma  velut  capitula 
quadam,  haec  Feftus.  ut  propterea  hae  patella;  facris 
faciendis  aptae, nequaquam  diflimiles  fint  a  facrorum 
gutto,  de  quo  M.  Varr.  lib.  4.  de  Ling.  Lat.  dicit: 
Ouo  vinum  dabant ,  ut  mmutatim  funderent  ,  'a  guttis. 
Guttum  appellarunt  ,  &  quo  fumebant  mmutatim  ,  a 
fumendo  fimpulum  nominavere  ,  in  hujufce  locum  ,  in 
conviviis  e  Cjracia  fuccejfit  Epichyfis  ,  &  Cyathus  ,  in 
facrificiis  remanfit  Guttum  ,  &  Simpulum.  Ex  quibus 
Varronis  verbis ,  St  aliis  ejufdem  locis  ,  conflat  pa¬ 
tellas  ,  guttos,  St  cyathos  idem  fuifie  apud  veteres 
in  facris  agendis  :  licet  eadem  vafa  magis  proprie  , 
cum  de  facris  ageretur  ,  patellae  ,  St  gutti  appella¬ 
rentur  ,  quam  cyathi ;  quorum  ufus  magis  proprie 
in  communi  menfa  erat. 

Illud  vero  inter  Simpulum,  St  Guttum  diferimen 
in  ipfis  altaribus  erat ;  quod  ad  libandum  vinum  fim¬ 
pulum  deferviebat;  guttus  vero  ad  idem  fundendum 
in  facris  habebatur,  quorum  facrorum  cyathorum 
formam  ex  veterum  idololatrarum  monumentis  ha¬ 
be- 


5I2 


Myrothecivm  II. 


habere  portamus  j  eamque  ex  Mufeo  Perilluftris 
Equitis  Francifci  Gualdi  Ariminenfis  habui,  hasc 
vero  vafcula  inter  antiquorum  Guttos  recpnfenda 
duxi ,  parvitate  vafculorum  dudus  ,  &  quod  eodem 
fpiraculo,  quo  vinum  admittebant,  eodem  effundere 
cogerentur  ;  effundereque  vina  nequirent  ,  nifi  aer 
in  his  eodem  foramine  admitteretur  j  atque  propter- 


5  T  3 

A  ea  fingultiendo ,  ac  guttatim  illud  effundere  compel¬ 
lerentur  j  propterea  cujus  etiam  formas  fuerint  Gut¬ 
tus  Varronis  ,  ac  effu foria  veterum  in  facrificiis  pla¬ 
ne  condat,  quamobrem  non  injucundum  Ledori  pu¬ 
to  horum  vaforum  confpexifle  formam  >  quam  hic 
delineatam  dedimus. 


lll!lt|ll|U|l||||»M»ni|il|iM„l 


His  ita  veterum  audoritate  conftitutis,  reorquam 
facillime  intelligi  poffe  ,  quasnam  vafa  dicantur  in 
facro  textu  conftituanturque  a  Moyfe  intra  Ta¬ 
bernaculi  Sandum;  dfupra  facram  Menfam  Panum 
Propofitionis  ad  ufum  facrificiorum  collocentur  ,  ad 
vinum  in  altan  effundendum  j  qu^  ejufdem  formce 
cum  patella  ,  cyatho  ,  vel  verius  cum  gutto  vete¬ 
rum  Romanorum  arbitramur  extitifie.  quamobrem 
a  forma  dicebantur  menaqhioth  ,  quod  vacui¬ 
tatem  ,  quam  habent  fcutellas  fignificat.  &  certe  ve- 
lius  appellantur  menaquioth  hasc  vafa;  quia  vacua  funt 
intro  ,  &  circumquaque  etiam  fuperius  ,  ita  tegun¬ 
tur  ,  atque  adeo  clauduntur  ,  ut  neque  furfum  pa¬ 
teant  ;  quemadmodum  fcutellas  ;  fed  per  canalem 
oblongum  liquorem  ita  admittunt  ,  ut  per  eundem 
effluant ;  atque  propterea  rede  ,  &  proprie  a  verbo 
nPrf  denominantur. 

.  Qy°d  vero  hasc  vafa  ad  vina  in  facris  eflent ;  loca  plu¬ 
rima  facrarum  litterarum  aperiunt, tam  Exodi  27. quam 
27.  &Numeri4.acJerem.  52.  ubi  de  raptu  vaforum 
faci  orum  eflfermo  in  excidio  Hierofolymitano ;  dum 
populus  captivus  duceretur  in  Babyloniam  :  ubique 
enim  vafa  haec  quas  menaqhiot  appellantur ;  innu¬ 
mero  facrorum  reponuntur.  Vini  ad  libamina  fermo  eft 
Levitici  23.  cum  agitur  de  die  in  quo  manipulus  confe- 
craretur.  Cadetur  (inquitDeus)  agnus  immaculatus  anni¬ 
culus  mholocauflum  Domini ,  &  libamenta  offerentur  cum 
eo  5  dua  decima  ftmila  confperfi  oleo  in  incenfum  ld omini , 
odoremque  fuaviffimum  ,  liba  quoque  vini ,  quartapars 
hm,  hebraice  1™  w*  nboiihoc  ad  itbamma 
illius,  vel  ad  effundendum  ei,  fcilicet  oblatione,  vini  quar¬ 
ta  pars  hin.  dq  fjcera  vero  fermo  eft  in  facro  textu 
Nutperi  28.  &  alibi,  quapropter  perlpicuum  eft  j  li- 
bamina  in  facris  oraculis  dici  de  liquidis  tantum,  ra¬ 
tioneque  folius  libaminis  poni  haec  vafa.  poltquam 
emm  dixiflet  facer  textus  Exodi  27.  facienda  fore 
hmc  vafa  ,  eorumdem  ufum  aperiens  ,  dicitur 
hoc  eft  ,  quibus  effundetur  in  eis.  ut  his' 
verbis  ,  non  folum  textus  facer  aperuerit,  vafa  illa; 


D 


E 


F 


fuirte  ad  ufum  liquidorum ;  fed  etiam  ufus  qualirai 
tem  explicaret:  offendens  non  ad  fumendum vinum, 
fed  ad  idem  effundendum  in  facris  ,  ufum  illo¬ 
rum  fuiffe.  non  ad  libamina,  hoc  ell  prasguftatio- 
nes ,  _  fed  ad  effufiones  ,  quas  fiebant  vidi- 
mis  jam  madatis.  Nec  aliquem  turbet  noffer 
vulgatus  Interpres,  dicens  Exodi  27.  In  quibus  offe¬ 
renda  funt  libamina,  quia  ufus  ell  generali  verbo  li¬ 
bationis  pro  quacumque  adione  facrorum.  Sumitur 
enim  multoties  apud  audores  verbum  libare  etiam 
de  aridis ;  quo  etiam  fenfu  S.  P.  Auguftinus  dixit, 
ad  immolandum  m  eis ,  generali  facrorum  verbo  ufus* 
pro  fpeciali  adione. 

His  lllurtratur  locus  perdifficilis  facrarum  littera¬ 
rum  1.  Paralip.  cap.  28.  nu.  17.  cujus  verba  funt : 
Ad  fufcmulas  quoque ,  &  phialas ,  er  thuribula  ex  auro 
puriffmo  ,  &  leunculos  aureos ,  pro  qualitate  m  en  fur  a 
pondus  diflribuit  in  leunculum  er  leunculum :  fimihter 
&  in  leones  argenteos  diverfum  argenti  pondus  fepara - 
vit.  ita  lacer  textus.  In  quo  fermo  eft  de  auro  quod 
ad  facra  a  Salomone  excitanda  paraverat  David  ,  & 
de  facra  Menfa  ,  illiufque  vafis.  fed  quid  ad  vafa 
leunculos  aut  leones?  quid  cum  Menfa,  &  menfis 
Panum  Propofitionis  ?  aliena  fane  a  fenfu  viden¬ 
tur  ,  quas  de  leunculis  adduximus  ;  cum  ibi  de 
effingendis ,  aut  fculpendis  leonibus  argenteis ,  vel 
aureis  agatur  :  hi  autem  leunculi  non  erant  ad  pe¬ 
des  menfas  fuftinendos.  audiatur,  quas fo ,  facer  he- 
braicus  textus.  ^  27:  nifrpm  nifimni  nfiSpni 

■'i'3?’  *]Mn  nfeo'71  ilaoi  lisqSSptyni  ontn 

juxta  tranflationem  Arias  Montani  ,  Sc  Sandis  Pa- 
gnini  ,  Et  fufcmulis  cr  afperfortis ,  &  Jimpu  lis,  dice¬ 
mus  nos,  aurum  purum,  &  crateribus  aureis  in  ponde¬ 
re  crateri  &  crateri  :  &  crateribus  argenteis  in  pondere 
crateri  &  crateri.  Senfus  eft,  quod  David  unicuique 
crateri  tam  argenteo  ,  quam  aureo  ,  pondus  tam 
aun  ,  quam  argenti  prasfcrip fit.  Verum  quid  ha¬ 
beat  crater  cum  leunculo  commune ,  difficile  hau¬ 
ritur. 


Sacrorvm  Eliochrismathn. 


B 


C 


$14 

Hebraici  textus  difficultas  effc  in  illa  di&ione  “U3? 
qua:  quidem  venit  a  radica  chaphar  ,  qua:  figni- 
ficat  cooperuit  ,  oblinivit  ,  &  proprie  figmficat 
aliquid  operire  ,  materia  aliqua  tenaci  ;  nimi¬ 
rum  non  panno  ,  aut  vefte  ,  quae  removeri  pof- 
funt,  fed  aut  tabula  aliqua,  aut  bitumine,  pice, 
cremento  ,  aut  alia  re  glutinofa,  qua  aliquid  oper¬ 
tum  penitus  abfconditur.  bac  de  ratione  o- 
perculum  aureum  ,  quo  facra  foederis  Arca  operie¬ 
batur  ,  8c  legis  divina:  tabula:  occultabantur  ni!33 
chaporeth  dicebatur.  &  quia  leunculi  in  cavernis  oc¬ 
cultantur,  propterea  ea  didtione  leones  ,  aliqui  fi- 
gnificari  putant :  Sed  quid  ad  rem  noftram  ,  cum 
propofitionum  menfis  leunculi  aurei ,  vel  argentei  ? 

Dicam  quod  fentio  breviter:  nimirum  illa  vafa, 
quae  ad  vinum  effundendum  in  altari  deferviebant, 
gutti  appellabantur  a  Latinis ,  quorum  formam 
jam  fupra  ex  veterum  monumentis  retulimus ;  haec 
eadem  appellata  leunculos  fuiffe  a  noftro  Interprete  ; 
quia  unde  effundebant  vinum  St  liquorem  ,  leonis 
caput  effigiatum  habebant ,  ut  in  praecedente  fchemate 
apparet. 

Quod  ex  eodem  Mufeo  Perilluft.  D.  Francifci 
Gualdi  Ariminenfis  Equitis  S.  Stephani ,  cum  fupe- 
rioribus  guttis  accepimus.  In  hoc  enim  humor  intus 
cxiftens  abfconditur  tum  forma  vafis  ,  tum  etiam 
quia  medium  in  quo  foramina  apparent,  tegi  etiam 
operculo  confueviffe  condat  ;  ut  vas  afpectu  pul¬ 
chrius  appareret,  atque  etiam  ut  liquor  intus  exiftens, 
difficilius  effunderetur ,  fingultiendoque  guttatim 
exiret,  dum  aer  detineretur.  Quamobrem  quae™5?-7? 
dicuntur  in  Exodo,  D"?f3;?  cheporim ,  in  Templo  Sa¬ 
lomonis  a  forma  appellata  arbitror,  ex  Graecis  autem 
exemplaribus,  cum  in  his  perturbatiffima  fint,  vel 
parum,  aut  nihil  certi  haberi  poteft.  aliqui  enim 
legunt:  it,  tuv  xpeaypuv ,  Kj  c-asov Aeluv ,  ^  t  Qtdkoov  t 

T  fW&jWOV  T  ^VCUIV  ,  Kj  T  dgyVgUV  ,  Kj  9-via-KOlV 

xiQxft  Ixocs-ov  $ccQ[aqv.  hoc  eft,  Et fufcinularum  ,  &  libato - 
norum  ,  &  phialarum  aurearum  pondus  aureorum,  fupple 
vaforum,  &  argenteorum,  &  acerrarum  cephura  fingulo  p) 
pondere.  Quid  autem  voluerint  di&ione  Cephure  ipfi 
noverint,  nam  nec  illam  notam  reperi  in  audloribus 1 
Di&ionariorum  :  arbitror  igitur  Graeca  exemplaria; 
retinuiffedi&ionem  hebraicam,  cum  ignorarent ,  quid 
ea  didtione  fignificaretur.  alia  exemplaria  legunt :  r 

< ptxAw  t  %gv<rav  r  fav/tov  ,  ^  ra  Ketyxge  qm 

raSpof  «V  Ki<pU(>  ^  Kj  T  S-OtOjU,  cv  T  Xfpurdv  ■)  ^  r: 

dgyvguv  ,  ix. M70V  5-afijuoV,  hoc  eft,  Et  phialarum  au-\ 
rearum  pondus  ,  &  aurea  Cephure  in  pondere  Ce- 
phoris  ,  &  Cephoris ,  &  pondus  aureorum  &  argenteo¬ 
rum  figulorum  pondus,  ideft  ,  quibufcurnque  vafis 
fuum  deftinavit  pondus  ;  five  futura  effent;  five  ex 
argento  fieri  deberent,  haec  quidem  ex  illis  fiicris co¬ 
dicibus;  fed  implicata  adeo,  ut  quid  velint,  intel- 
ligi  nequeat,  noftra  conje&ura  eft  ,  cum  hebraice 
cephorim  dicerentur  hxc  vafa  ,  eamdem  vocem  reti- 
nuiffe,  atque  Graeca  exemplaria  dixiffe  cephure. 

Multiplex  numerus  iftorum  vaforum ,  qui  legitur 
in  facris  libris  ,  aliquem  fortaffe  turbabit,  dicitur 
enim  lib.  $.  Efd.  cap.  2.  cum  fermo  eft  de  reditu 
populi  in  Hierufalem  :  Horum  autem  (fupple  vafo¬ 
rum)  hic  numerus  ,  libatoria  argentea  duo  millia  qua¬ 
dringenta  ,  athifce  argentea  triginta  ,  phiala  aurea  tri¬ 
ginta  ,  margentata  duo  millia  quadringenta  ,  &  alia 
vafa  mille ;  omnia  autem  vafa  aurea ,  &  argentea  quin¬ 
que  millia  0  Elingent  a  fexaginta.  St  apud  Jofeph.  lib. 

8.  Antiquit.  cap.  3.  numerantur  vafa  aurea ,  &  ar¬ 
gentea  quae  fecit  Salomon  ad  ufum  menfarum ,  St 
dicitur:  t  t  t  to  7TkrjB-oc  dv^yjKov  0  fiottfikdjc ,  k, 

fxloiv  fMydklw  %fv<rtctv  ,  hlh<s»v  t ovs  u^tqustS 

Kj  tolvt y}t  ,  [xvgjocs  ,  «utjjj  |t if>u> 

yiT(07Tu>  ^»j^a.f,e<p’a)»l7r4>c^TOT<3to-JCsvi),<pi^Aa<T£  ^  cr-arov- 
y  3  TirgaKi 


515 


A  hoc  eft  ,  Obtulitque  Rex  multitudinem  menfarum  <gr 
unam  quidem  valde  pracipuam  auream ,  fuper  quam  po¬ 
nebant  panes  Dei ,  &  huic  proximas  decem  fimtles  altero 
modo  f atlas  ,  fuper  quas  vafa  jacebant ,  ideft  phiala ,  <j* 
patera ,  aurea  quidem  decem  millia ,  argentea  vero  qua¬ 
draginta  milha.  Et  infra  alia  plurima  fubdit  de  nu¬ 
mero  vaforum,  quae  videntur  pene  incredibilia;  ni¬ 
hilominus  credibilia  fient,  habita  ratione  facrificio- 
rum  illius  temporis.  Cum  enim  convenire  tribus  vi¬ 
cibus  in  anno,  finguli  de  populo  Ifraelitico  ,  ad  dies 
feftos  in  Hierufalem  tenerentur  ;  ibique  ad  facrifi- 
cia ,  fingula  quaeque  familia  faltem  teneretur ;  cum 
ibidem  omnes  libare  vinum;  &  pro  fingulis  omni- 
bus  vinum  in  facriricio  effundere ,  divini  effet  juris; 
minime  mirum  videri  debet,  fi  ad  majus  tum  Sal 
cerdotum,  tum  populorum  commodum ;  millia,  & 
decem  millia  vaforum  aureorum  ,  atque  argen¬ 
teorum ,  de  unoquoque  genere  ac  forma  conftru&a 
apparerent  :  quia  in  Sandlum  nihil  inferre  lice¬ 
bat  ,  quod  aureum  ,  vel  argenteum  non  efiet.  ho¬ 
rum  omnium  denique  vaforum  confecratio  facri 
unguenti  contadlu  ,  cum  primis ,  ut  arbitror 
interiori  ejufdem  vafculi  parte  abfolvebatur. 


in 


CAP.  X  L  V. 

Mofaici  Candelabri  materia ,  &  forma  ex  alio¬ 
rum  fententia  explicatur. 

Ad  locum  Exodi  15.  Facies  &  candelabrum  da  11  ile 
de  auro  mund/ffimo  ,  haflile  ejus ,  &  calamos ,  fj- 
phos  ,  &  fpharulas  ,  ac  lilia  ex  ipfo  procedentia. 
ad  alia  loca. 

Obis  fermo  de  taedis,  aut  facibus  non  eft: 
neque  de  lampadibus  ,  aut  laternis  ,  &  aliis 
inftrumentis  ad  lucem,  de  quibus  Pollux  lib. 
10.  cap.  2 6.  neque  de  lucernis;  quae  in  eo  a  can¬ 
delabro  diftinguebantur  ,  quod  lucerna  diceretur 
Av^v/ov  in  tertio  genere;  &  in  ea  oleo,  vel  alia  pin¬ 
gui  materia  ignis  foveretur,  nam  Av^vo?  Gnece  dici¬ 
tur  potius  materia  ipfa,  qua  ignis  fovetur ,  per  mo¬ 
dum  candelabri,  ut  cera,  vel  alia  materia  non  fluxi- 
bilis,  quam  a  materia,  Sc  forma  candelam  dicere¬ 
mus  Latine:  cujus  candelce  nullus  erat  in  facris  E- 
thnicorum ,  aut  Hebraeorum  ullis.  Candelabrum  ve¬ 
ro,  five  Av^v/o»  in  tertio  genere  a  politioribus  Grat- 
cis  Scriptoribus  ,  vel  etiam  kvyyla  in  foeminino  ge¬ 
nere  dicitur;  ut  paffim  legitur  inBibliis.  itaque  can¬ 
delabrum  appellatur  proprie  tam  Graece,  quam  La¬ 
tine  ,  illud  inftrumentum  ,  fuper  quod  lucerna, 
vel  candela  ponitur;  ut  ab  eodem  fuftentetur.  Sic 
enim  de  eo  I  ollux  loco  citato.  ^  a v^vlov  icp’  co 

cvriQireu  0  Av^vo?,  j)  xoekniatvn  Aop^v/at.  hoc  eft,  can¬ 
delabrum  quidem,  fupple  dicitur,  fuper  quod  imponi¬ 
tur  candela ,  qua  dicitur  lucerna.  Haec  autem  lucerna 
ad  multiplicitatem  narium  ,  ac  luminum  dicebatur 
lucerna  dimyxos,  aut  trimyxos  a  narium,  &  lumi¬ 
num  numero;  quae  uno  eodemque  oleo  foverentur, 
denominatione  iumpta.  de  his  Horatius  libro  3.  Ode 
8.  fic  fer  ibit  ad  amicum  : 

Sume ,  AEacenas ,  cyathos  amici 
Sofpitis  centum ,  &  vigiles  Incernat 
Perfer  in  lucem ,  procul  omnis  efio 
Clamor  &  ira. 

Erat  enim  lucernarum  ufus  in  fojemnioribus  epu¬ 
lis,  ac  ccenis,  nec  unius  tantum-,  aut  alterius,  fed 
plurium,  &  luminum,  &  lucernarum :  cumprimis 
vero  in  ccenaculis  lucernis  utebantur ,  qua:  plures 
nares  haberent,  quibus  totum  undique  coenaculum 

illu- 


51 6  M  Y  R  O  T  H 

illuftraretur ;  &  quamvis  plures  lychni  effient ;  quia 
tamen  uno,  eodemque  vale  oleum  continebatur;  una 
tantum  lucerna  dicebatur,  totum  illud  vas,  pluribus 
naribus  circumquaque  vallatum  :  de  qua  Mart.  in  2. 
part.  diftich.  lic  inquit : 

Illufirem  cum  tota  meis  convivia  flammis , 

Tot que  geram  myxos ,  una  lucerna  vocor . 

Nam  tefte  Polluce  ex  audoritate  Sophoclis  ,  ut 
tradunt  commentatores  ,  myxi  ,  nares  appellantur, 
quamobrem  lucerna  polymyxa  dicitur,  quo  plures 
habet  nares  ,  in  quibus  plures  lychni  exiftant.  Sed 
re  vera  myxus  mucor  dicitur,  qui  ex  naribus  fluit; 
quapropter  lucerna  in  tantum  polymyxa  dicitur;  in 
quantum  plures  habet  nares ,  ex  quibus  humor  ad 
nutrimentum  luminis  fluat.  Quamobrem  lanatum 
Dei  candelabrum  licet  heptamyxum  dici  poffiet,  quod 
feptem  naribus  Dei  fandum  Tabernaculum  illuftra-j 
ret:  quia  tamen  non  omnes  myxi  ex  una  lucerna,1 
fed  lingulis  lucernis  Tuus  myxus  refpondebat;  ne¬ 
quaquam  Candelabrum  ,  de  quo  loquimur  lucerna 
polymyxos  appellari  poterit. 

Candelabrum  etiam  non  dicitur,  in  quo  plura  lu- 
mina,  diverlis  ftipitibus  fuftinentur ;  cujus  generis 
erant  ,  de  quibus  Homer.  lib.  7.  Odyf.  qui  cum 
uliim  plurium  lucernarum  in  facris  Ethnicorum  o- 
ftendat  ,  Regiam  Alcinoi  fcribens ,  in  qua  juxta 
ufum  illius  aetatis,  facra  convivia  habebantur:  me¬ 
minit  etiam  centum  puerorum  aureorum  ,  vel  mavis 
dicere  centum  ftatuarum  aurearum  ,  quae  totidem 
fuftentabant  lampades,  dicens; 

X^v<r</oi  d aqof.  xovgoi  iv^/Xijraiv  <$n  /SuojucSv 
i^oiTocv ,  Sot/iSoes  ^e^irlv  tXovT 2?  ; 

tyouvovrts  Sup.oe-roe  Sourvpebyiosi. 

Quod  autem  Poeto  fermo  fit  de  conviviis  lacris  $ 
cx  illa  didione  /3 u/auv  ,  quo  in  primo  habetur  car¬ 
mine  perlpicuum  fit.  Significat  enim  aram  ,  feu 
altare  Deofacrum,  in  quo  fiebant  facrificia.  Quam¬ 
vis  vero  aliquando ,  etiam  per  figuram  fynecdo- 
chem,  parte  pro  toto  lumpta,  totum  etiam  templum 
fiupos  fignificet,  ut  audor  efl  Joan.  Scapula  ex  au¬ 
doritate  Sophoclis :  tamen  proprie  altare  fignificat; 
Sc  in  altaribus  ftatuo  illo  aureo,  quo  faces  fuftine- 
bant ,  vel  forte  verius  lumina,  fumpta  face  pro  lu¬ 
mine  ,  a  Poeta  collocantur ;  ut  ex  hac  illorum  car¬ 
minum  interpretatione  perfpicuum  ert. 

Aurei  autem  pueruli  bene  adificaiis  in  aris 

Stabant ,  ardentes  lampades  in  manibus  habentes , 

Pr&lucentes  per  noEles  m  domibus  convivis. 

At  fi  fortalle  mireris  Ledor  ,  in  Poeta  centenari¬ 
um  altarium  numerum  ;  8c  quod  haec  altaria  in  Re¬ 
gia  Principis  conftituta  forent  j  reminifcere  precor 
veterum  moris  ,  apud  quos  publica  negotia  publico- 
que  perfono ,  ut  Reges  ,  ac  Principes  in  templis , 
vel  circa  templa  ,  fedes  habebant,  quamobrem  Ro¬ 
manorum  quoque  Curia ,  quae  in  Capitolio  erat,  una 
cum  Curia  ,  Jovis  quoque  facras  aedes  habebat ;  in 
quibus  populus  facrorum  caufa  cum  Principe,  &  Se¬ 
natu  conveniebat.  Reminifcatur  etiam  Ledor  Gro- 
cas  hecatombas  j  in  quibus  centum  boves  ,  centum 
oves ,  &  alterius  generis  centum  hoftio  ,  facrifica- 
bantur  ;  ut  populus  omnis  convivaretur.  Regium 
enim  erat  Sacerdotis  munus ,  ut  ex  his ,  alliique  plu¬ 
rimis,  de  quibus  agere  noftri  nequaquam  efl;  inftitu- 
ti ,  conflat.  Centenarius  igitur  ille  altarium  nume¬ 
rus  ,  pluribus  hoftiis  in  folemnioribus  feflis  comple¬ 
batur  ;  ut  omnibus  e  flet  unde  convivarentur,  quin 
et^m  puto  ,  ideo  fuper  centum  aras  ,  apud  Home¬ 
rum,  centum  pueros  aureos  impolitos  fcribi*  ut  uni¬ 
cuique  altari  luus  imponeretur  ignis  ;  neque  alter 
alteri  commifceretur.  quemadmodum  enim  unicui- 


£ 

lA 


c  1  v  Ai.  II. 


B 


D 


E 


que  illorum  idolorum  ,  propria  erant  ligna  dicata  * 
quibus  tantum  &  non  aliis  facra  facere  ,  illi  idolo 
apud  Ethnicos  licebat }  fic  eciam  lingulares  habuifle 
ignes ,  pro  varietate  lacrificiorUm  6 z  idolorum  diltin- 
dos  ,  credere  proter  rationem  non  videtur. 

Nec  erit  unde  miremur  centum  aras ,  aut  centum 
aurea  infantium  fimulacra  ,  Ethnicos  illos  in  fanis 
fuorum  fimulacrorum  habuifle  ,  ac  centum  fimul 
lampadibus  ufoS  fuiffie  ;  potius  miremur  unicum  tan¬ 
tum  Candelabrum  ,  Ethnicos  aliquando  apud  Idola 
habuifle  ,  in  quo  tot  lychni,  lucernae  eflent, quot 
annus  dies  numerat,  ita  Alexan.  ab  Alexan.  lib.  1. 
cap.  14.  nam  in  Prytaneo  Tarentino  ,  a  Dionyfio 
tyranno  Juniore,  in  notam  dierum  totius  anni,  Can¬ 
delabrum  hujufmodi  collocatum  fuiffie  fcribitur.  Il¬ 
lud  igitur  vere  candelabrum  appellari  debet,  quo  lu¬ 
cernas  ,  live  lumina  fuftinentur  ;  live  haec  lumina 
oleo  ,  five  cera  foveantur  :  quamobrem  dicit  Domi¬ 
nus.  Matthaei  cap.  y.  oWe  KMitffi  KvXvov  ,  $  TifleW IV 
cSjtqv  dro  t  ftofiov  ,  dtfr,’  cRn  r  lu)  A  v^vlctv.  hoc  elt  , 
Neque  accendunt  ,  lupple  homines  ,  lucernam  ,  & 
ponunt  eam  fub  modio  ,  fed  fuper  candelabrum.  Inter 
quas  noftrum  facrum  aureum  Candelabrum  ,  in  Ta¬ 
bernaculo  Dei  collocatum  ,  ex  profcripto  ipfius , 
feptem  tantum  lucernas  habebat  ,  ad  lucem  feptem 
Planetarum  fignificandam  ;  ut  Jofephus  lib.  3.  An- 
tiq.  cap.  7.  docet  ,  &  Philo  Judaeus  lib.  3.  de  vita 
Moyf  dicens :  o&ev  jjfa  »A cc£oi  ,  t£«j  S'  csictTepeaOfv 
^  [azcrw  A  valete  «trtfuMnv  «V  *e/  tfiJo/aov.  cRn  j 

7rccvTU>v  Kocy.Ttd&id  TJ  ,  £  A^vo*  inld  ,  cbffio X»  r  As- 

Tot?  <pvmor?  dA? ol<n  irA*»ijT«».  0'  fi  i& 

i<rs”§  t  ^Xvl»  »  /*&•©;  ¥  T£T d  Wprij  Xd~ 
(puirtpo^  ToTs  iisrtfdvu  r^uri  ,  ^  toTc  v$’  «Otov ‘iroif. 
hoc  efl  5  Hinc  fex  fuere  rami  ,  tres  quidem  ex  utroque 
latere  medii  Candelabri  producebantur  ,  ad  numerum 
feptenarium.  Super  omnes  autem  fummitates  Candelabri 
erant  feptem  lucerna  ,  fymbola  illorum  ,  quid  phy  fic  is  di¬ 
cuntur  planeta.  Sol  enim  tanquam  lucerna  ,  medius po. 
fitus  inter  fex  in  quarta  parte  lucet ,  tres  fubter  habens , 
&  tres  alios  fuper  ipfum.  Formam  igitur  fandi  hujus 
Candelabri ,  cujus  confecrationem  cum  divino  Ta¬ 
bernaculo  inquirimus,  inveftigare  tenemur  cum  om¬ 
nibus  utenfilibus,  quas  ad  ipfius  cultum  ex  Dei  pne- 
fcripto  deftinata  fuerant. 

Myrothecio  procedenti,  cum  de  oleo  duo  nutrie¬ 
bantur  lucernae  facri  candelabri ,  nofter  efid  fermo, 
fuffidenter  ,  ut  puto  ,  lucernarum  lacrarum  formam 
mveftigavitnus j  Irontem  quoque,  terguinque  hujus 
facri  Candelabri  monftravimus  :  reliquum  efl  can- 
delabn  formam  aperire  ;  ut  de  cbnfecratione  illius 
agere  licite  poffimus.  vafa  etiam  facri  Candelabri 
aperuimus;  ut  confecrationis  modus  omnis  monftre- 
tur.  nec  ex  uno  tantum  ,  aut  altero  Scripturo  facro. 
loco  ,  illius  forma  explicanda  erit ;  fed  locis  pluri¬ 
bus  difcuflis,  eunda  quo  de  illius  ftrudura  facra  tra¬ 
didere :  oracula  ,  pro  viribus  Cognofcere  Audebimus. 
Nam  facrorum  Candelabrorum  ufum  ,  etiam  Ethni¬ 
cos  ;  in  Templis  fuorum  Idolorum  habuifle  conflati 
quo  ,  ut  puto  ,  ignis  lacer  fovebatur  ;  quia  ut  dixi¬ 
mus  eodem  libro  ,  facro  tantum  igne  facrificia,  ve¬ 
teres  fuperftitiofiores  ,  concremare  audebant.  Quo¬ 
rum  etiam  Candelabrorum  formam  ,  fi  ex  parietinis 
ruinis  ,  profertim  ex  lapide  in  Vaticanis  hortis  ,  af- 
iervatam  intelligere  fit  gratum  ,  hanc  delinean¬ 
dam  curavimus.  Eam  etiam  habet  GuillelmusChoul , 
ubi  de  antiquorum  religione  fermonem  inftituit.  & 
communis  etiam  pagina,  quo  oneis  incifa  laminis  in 
gratiam  ftudioforum  ,  Romo  typis  mandata  ,  ex  an¬ 
tiquis  lapidibus  communiter  circumfertur,  quapro¬ 
pter  cum  apud  prodides  audores,  atque  etiam  apud 
Antonium  Auguftinum  in  Dial.  antiq.  numifmatum, 
cc  alios  habeatur  ,  ab  ejus  nihilominus  figura  inpro- 
fenti  abftinendum  minime  duximus;  ut  videre  licet. 

K  k  2  Multo 


5IS  SACRORVM  ELiEOCHRlSMATflN.  519 


Mulco  auguftius  ifto  ,  lacrum  a  Deo  inftitutum 
Candelabrum  fuit  :  non  folum  ratione  materia: ,  quae 
tota  erat  aurea  ,  fed  etiam  formas,  de  eo  fic  dicitur 
Exodi  if .  ad  Moyfen  :  Facies  &  candelabrum  ducli- 
le  de  auro  mundijfimo  ,  bafiile  ejus  ,  &  calamos  ,  fcy- 
pbos ,  &  fph&rulas ,  ac  lilia  ex  ipfo  procedentia.  Sex  ca¬ 
lami  egredientur  de  lateribus  ,  tres  ex  uno  latere  ,  & 
tres  ex  altero  :  tres  fcyphi  quafi  in  nucis  modum  per  ca¬ 
lamos  Jingulos  ,  fpharulaque  Jimul ,  &  lilium  :  &  tres 
(imiliter  fcyphi  infiar  nucis  in  calamo  altero  ,  fph&rnlaque 
jimul ,  &  lilium:  hoc  erit  opus  fex  calamorum  ,  qui  pro¬ 
ducendi  funt  de  hafiili.  In  ipfo  autem  Candelabro  erunt 
quatuor  fcyphi  in  nucis  modum  ,  fpharulaque  per  Jingu¬ 
los  ,  &  lilia.  SpharuU  fub  duobus  calamis  ,  per  tria 
loca  ,  qui  fimul  fex  fiunt  ,  procedentes  de  hafiili  uno. 
Et  fpharula  igitur  &  calami  ex  ipfo  erunt  ,  univerfa 
duhhlia  de  auro  purijfimo.  Facies  &  lucernas  feptem  , 
CT  pones  eas  fuper  Candelabrum  ,  ut  luceant  ex  adverfo. 
EmunSlona  quoque  &  ubi  ,  qua  emuntta  funt  extingu- 
antur  ,  fiant  de  auro  purijfimo.  Omne  pondus  Cande¬ 
labri  ,  cum  univerfis  vafis  fuis  habebit  talentum  auri pu- 
njfimi.  Hxc  facer  textus  fatis  ,  ac  aperte  de  facri 
Candelabri  forma  ;  quamvis  ,  cum  plurima  in  his 
jam  antiquata  fint  ratione  antiquitatis  obfcura  quo¬ 
que  fiunt,  his  congruunt  qux  cap.  37.  ejufdcm  libri 
habentur ;  cum  de  ejus  fabrica  jam  completa  a  Be- 
feleele  ,  8c  Oliabo  ,  facer  loquitur  textus,  nec  no¬ 
bis  in  aliis  Scriptoribus  immorandum  ,  fed  diligen¬ 
ter  quid  libi  velint  facra  oracula  ,  inveftigandum 
erit. 

Magnificentiffima  hujus  facri  Candelabri  ftruftu- 
ra  ,  non  tantum  a  materia ,  quas  aurum  puriffimum, 
ut  dicebamus  erat ,  fed  etiam  a  quantitate  hujus  ma¬ 
terias  pretiofifiimas ,  qua:  in  hoc  opere  infumptafuit, 
penfanda  efi.  Talentum  integrum  infumi  in  hoc  ope¬ 
re  ,  ut  vidimus ,  juflit  Deus  ;  illud  idem  auri  pon¬ 
dus  a  Bcfeleel  infumptum  in  Candelabri  opere  dici¬ 
tur  Exodi  37.  his  verbis  :  Talentum  auri  appendebat 
Candelabrum  cum  omnibus  vafis  fuis.  Cujus  rei  tota 
difficultas  in  cognofcendo  talenti  pondere  ,  atque  va- 
lore  pofita  eft.  nam  talentum  habuille  centum  minas 
teftantur  paffim  omnes.  Jofephus  3.  antiq.  cap.  7. 
vel  10.  juxta  varias  editiones  ,  Candelabrum  appen- 
difle  minas  centum  fcripfit  :  quapropter  talentum 
cum  minis  centum  ,  aequaliter  xftimandum  videtur, 
quod  etiam  admittit  Torniellus  fub  anno  mundi 
2544  fuorum  Annalium  ,  communiter  omnes. 

Sed  jam  valor  minae  Hebraica:  inquirendus  vide¬ 
tur  ,  ut  Talenti  pondus  aperiatur.  Torniellus  in 
eodem  loco  docet  minam  habuifle  triginta  uncias  , 


C 


D 


E 


hoc  eft  duas  libras  &  femis.  &  hoc  probat  tum  au¬ 
ctoritate  Jofephi  lib.  14.  antiq.  cap.  11.  tum  ratione, 
quia  nimirum  :  Alma  Hebraica  pendebat  fexagmta fi- 
clos,  quorum  quilibet  quatuor  efficit  drachmas ,  hoc  efi 
femiunciam.  ergo  mina  erat  pondus  triginta  unciarum  , 
ita  ille.  Sed  in  his  quas  fubinfert ,  me  judice  ,  fibi- 
met  repugnat>  duplex  enim  talentum  cum  Couarru- 
uia  ,  Abulenfi  ,  &  Aria  Montano  agnofeit,  propha¬ 
num  nimirum  ,  &  fandum  ;  atque  pariter  duplex 
mina  erit  danda  ,  nimirum  prophana,  &  fandas  cui 
fexaginta  argenti  unciae  eflent  adferibendae  :  &  fi¬ 
dus  non  femiunciam  ,  fed  uncix  valorem  habebit ; 
cujus  contrarium  jam  diximus. 

Aflentimur  igitur  Torniello  ,  quod  mina  duas  li¬ 
bras  ,  &  femis  valeret  s  nam  ut  etiam  ipfe  tradidit  , 
Jofephus  id  habet  ,  ac  etiam  Hebraicus  codex  Jofe¬ 
phi  13en  Gorion  lib.  4.  cap.  26.  idem  confirmat,  di¬ 
cens  :  ^  ’#JL  njoro  hoc  eft  .  Et  mma  dttm 

as  libras ,  dr  dimidiam  habet,  quod  vero  de  triginta 
unciis  pro  una  mina  Torniellus  tradidit,  fimiliter  ad¬ 
mittimus.  dicimus  enim  minam  habuifle  fexaginta 
ficlos ;  quod  ex  cap.  47.  Ezech.  conflat ,  dum  ait : 
Porro  vigmti  fich  ,  dr  viginti  quinque  ficli  ,  &  quin¬ 
decim  ficli  minam  faciunt.  Cum  igitur  jam  fupra 
cap.  5.  a  nobis  monfiratum  fuerit  ,  ficlum  femiun¬ 
ciam  argenti  habere  j  fexaginta  ficli  triginta  argenti 
uncias  valebunt.  Inde  vero  minam  hebraicam  ,  ac 
libram  grxeam  aliquando  fuifle  in  genere  moneta¬ 
rum  ,  non  autem  in  genere  ponderabilium  ,  perfpi- 
cuum  elt.  de  libra  autem  moneta  ,  qux  erat  eadem 
cum  hebraica  mina  ,  fic  dicit  Jofeph  Ben  Gorion 
loco  jam  citato  :  ^0?  w*  hoc 

eft  :  quod  faciunt  uncia  fexaginta  libram,  id  eft  una 
libra  conftat  unciis  fexaginta.  Libram  vero  mone¬ 
tam  nullibi  aliquando  legitur  apud  aliquos  AuCtores, 
aut  aliquas  Nationes  fexaginta  uncias  habuifle  ,  fed 
nomine  unciarpm  ,  ficli  figmficantur  :  ita  ut  uncix 
nomen  non  ponderis ,  fed  monetx  fit ;  qux  fic  tunc 
temporis  diceretur,  igitur  mina  quam  dixerat  habe¬ 
re  duas  libras ,  &  dimidiam  ,  non  de  libris  monetis, 
intelligi  debet ;  fed  de  libra  pondere  duodecim  un¬ 
ciarum  communium  :  &  quamvis  ad  pondus  viginti 
quatuor  unciarum  alicubi  habeatur  libra  ,  qux  apud 
Hifpanos  libra  crafla  appellatur  i  communiter  tamen 
apud  quafcumque  Nationes  ,  libra  habet  duodecim 
uncias. 

Reducere  oportet  talenti  hujus  fummam  ,  ad  no- 
ftri  temporis  monetam  :  fic  enim  mina  habebat  duas 
libras  Sc  femis  ;  talentum  vero  ,  ut  ex  Hebrxo  Jo¬ 
fephi  conftat,  centum  minas  ;  jam  talentum  habebit 
ducentas  ,  &  quinquaginta  auri  libras  :  &  hxc  erit 
fumma  auri  quantitas  ,  qux  in  tota  facri  Candelabri 
ftructura  ,  cum  omnibus  utenfilibus ,  qux  ad  ipfum 
pertinebant,  confumpta  fuit,  ut  hinc  maneat  perfpi- 
cuum  ,  quam  auguftiflimum  ,  magnificentiffimum- 
que  eflet  facrum  hoc  Candelabrum  ,  de  quo  loqui¬ 
tur  facer  textus  in  Exodo,  non  tam  ratione  materix, 
quam  etiam  ratione  ponderis  auri ,  in  illius  fabrica 
infumpti. 

Altitudinem  Candelabri  quamvis  ex  facris  libris 
expifeari  non  poflimus ;  tamen  ad  tertiam  totius  Ta¬ 
bernaculi  altitudinem  ,  illius  fummitatem  pertigifle 
fi  dixerimus ,  ab  fcopo  fortafle  non  aberrabimus.  In 
hac  enim  fublimitate  politum  ,  majeftatem  ferva- 
bit ,  &  nihil  erit ,  unde  nobis  damnum  ,  fuperiori- 
bus  tecti  aulx  eximendum  fit.  de  quo  Candelabro 
Torniellus  lcribrt ,  dicens  :  Dimenfiones  quoque  ipfius 
Candelabri ,  &  ramorum  ejus  ,  nimirum  altitudo  &  la¬ 
titudo  ,  nequaquam  deferipta  comperiuntur  ,  fed  ex  au¬ 
ri  pondere  ,  quodm  ipfo  Candelabro  ,  dr  memoratis  in- 
flr umentis  ad  ufum  ejus  pertinentibus  ,  infumptum  tra¬ 
ditur  s  licet  conjicere  ipfum  (  mfi  forte  ex  lignis  auro  tex¬ 
tis  cowpattum  fuijfet  ,  quod  tamen  ex  Scriptura  facra 


520  M  Y  R  O  T 

elici  nullo  modo  potefi )  non  admodum  grande  ,  altum - 
ve  extitijfe.  &  tta  expediebat  ne  fumus  lucernarum ,  cor¬ 
tinam  fup er  Tabernaculum  extenfam  fua propinquitate  in¬ 
ficeret.  Nos  tamen  de  majeltate  Candelabri  fabricas 
ca  ratione  fentimus ,  ut  nihil  vile,  aut  depreffumin 
eo  advertamus  ;  fed  Candelabrum  duplo  fere  ma¬ 
jus  ,  quam  Altare  ,  &  Menfam  extitiffe  putamus, 
trium  enim  cubitorum  geometricorum  ad  minimum 
facri  Candelabri  altitudo  erit  ;  quamobrem  cum  ig¬ 
nis  qui  in  aureo  Altari  politus  ,  in  combuflione  thy¬ 
miamatis  tedlum  foederis  non  offenderet ,  utique  nec 
a  luminibus  facrarum  lucernarum  ,  in  fublimi  Can¬ 
delabri  politarum, aliquid  detrimenti  te£lo  pertimen¬ 
dum  erit. 

Forma  Candelabri  majorem  fert  fecum  difficulta¬ 
tem  ;  quamobrem  in  ea  fumme  invigilandum  erit  j 
nec  aliquid  de  illa  curandum,  quas  in  Arcu  TitiRo- 
mas  inter  ruinas  Romanae  magnificentiae  ,  ac  maje- 
flatis  vifitur.  de  qua  lic  Jofeph.  lib.  7.  de  bello  Jud. 
fecundum  Ruffini  diftind.  cap.  24.  juxta  divifionem 
Graeci  exemplaris;  in  quo  Jofephus  de  triumpho  Titi 
meminit,  &  de  fpoliis  ,  dicens  :  Kx<po^of. 
olfket  'xySliM  Icp^sro  ,  <b£2«rpe7re  q  7T#vtwv  ,  rx  iyr.xrx- 
t£  bv  i2£o<roAvjwoif  teqd'  ts  T^xtn^x  -rlw 

cAju^v  7ToAvt<&A<»vt@j  ,  itj  \v%viot>  (dfa  oiAQiMfjrtirotti- 

to  q  ep yov  i&fhxKTO  £  t»}v  r/xer^xv  ^mvirvvtj-  j 
B-eiXC.  0  fi  (Xi<T@r  b  Kiuv  ,  CM  t?  fixirtios  -itiitriywq  , 
hi7tlo)  XHS  oivrS  /Xt/XrKVVTO  KXvKllTKOl,  '*)? 
‘Csx^xTtKy\e‘ixv  rb  Sifiv  ty^ov rs?  ,  A vyvov  \r,xs^  xvrdv 
in’  xKfcov  M^XA hoc  eft  ,  Ferebantur  quidem 
&  aha  pajfim  J polia  ;  eminebant  autem  inter  omnia  qua 


H  E  C  I  V  M  II.  521 


A 


C 


reperta  fuerunt  in  Templo  ,  quod  erat  Hierofolymis ,  au¬ 
rea  nimirum  Alenfa  ,  ponderis  talentum  magnum  ,  (3" 
Candelabrum  ex  auro  Jimiliter  fablum)  opus  autem  com¬ 
mutatum  fuerat  a  noflra  confuetudmis  ufu.  Erat  enim 
media  columna  innitens  baji  ;  tenues  autem  canula  ab  ea 
producebantur ,  fufetna  fchematis  habentes  fimilem  confli- 
tutionem  ,  Jingulis  ipforum  fuper  fummitatem  lucerna  fa¬ 
bricata  erat.  Itaque  Candelabrum  illud,  quod  in  illo 
Titi  Arcu  cernitur  ,  fimilitudinem  aut  formam  ne¬ 
quaquam  retinuit ,  quam  Moyfes  conllituerat ,  aut 
quam  Hebraei  in  facro  Candelabro  retinuerunt,  qua¬ 
propter  quamvis  tale  fchema  ,  non  confentiat  divinis 
oraculis  ,  nihilominus  in  gratiam  fludioforum  anti¬ 
quitatis  ,  delineatum  ,  prout  jacet  in  illo  Arcu  Titi 
habent  Torniellus  ,  Villalpandus  ,  &  alii  Latini 
Scriptores. 

Rabbinide  forma  Candelabri  flultiffima  fomniant. 
nam  in  libro  quem  nuper  ediderunt  Lutetiae  Parilio¬ 
rum  ,  Gallica  &:  Hebraea  lingua  (quia  in  hoc  Can¬ 
delabro  lilia  ,  ad  illius  ornatum  afferuntur  )  nonalia 
lilia  agnoverunt  ,  fi  credimus  Aquino  ,  quam  quas 
Reges  Galbarum  in  fuis  flemmatibus  ediderunt  :  i- 
gnorantes  in  flru&ura  rerum  ,quae  foliis  ,  floribus , 
aut  aliis  fimilibus  ornamentis  decorantur  ;  juxta  ar¬ 
tem  aurificam  &  architedlonicam  ,  alia  lilia  ab  his, 
qute  in  agris  &  in  hortis  habentur  ,  nequaquam  ali- 
cujus  fore  ufus  ,  nec  decorem  afferre,  qui  tamen  il¬ 
lorum  ineptias  agnofeere  cupit  ,  fchema  hujus  Can¬ 
delabri  delineatum  habebit  in  libello  illo  de  catlrorum 
metatione  Ifraelitarum  Philippi  de  Aquin  Gallice 
feripto. 


Antonius  Torniellus  inter  Latinos  Scriptores  ,  & 
recentiores  do&iffimus  ,  in  fuis  Annalibus  fub  anno 
Mundi  2-744-  poli  numerum  72.  in  quo  de  facro  hoc 
Candelabro  agit ,  &  ejufdem  poftmodum  typum  vi- 
fendum  tradit;  in  multis  ,  me  judice,  peccat,  nam 
ramufculi  ,  five  brachiola  Candelabri  ;  ex  medio 
quidem  haflili  exoriuntur  in  ejus  typo  ;  at  non  in- 


F 


fra  ,  fed  fupra  primam  fphaerulam  duo  priora  bra¬ 
chiola  emanant,  quamobrem  fphrerulam  fupra  cya¬ 
thum  ,  five  fcyphum  collocare,  liliaque  abfque  fphre- 
rulis ,  infra  lilia  cogitur  effigiare  ,  contra  textum  fa- 
crum  ,  ex  quo  fphaerulas  fub  liliis  collocandas  fuiffc 
conflat.  Semper  enim  junguntur  fphaerulae  liliis  in 
facris  codicibus  ,  ita  Exodi  25.  £c  27.  quamobrem 
K  k  5  cogi- 


SaCRORVM  EL^EOCHRISMATfiN 


522 

cogitur  lucernas  facri  Candelabri  fphasrulis  impone¬ 
re,  fuper  quas  nulla  ratione  ,  aut  arte  confiftere  que¬ 
unt  ;  nili  vel  ftriato  calamo  ibi  retineantur  ;  vel  lu¬ 
cernae  cum  Candelabro  in  typo  limul  effigientur  ; 
quod  nequaquam  in  noftro  Candelabro  accidit  ,  ut 
ex  facris  textibus  perfpicuum  eft. 

Arias  Montanus  vir  dodiflimus ,  deque  facris  ora¬ 
culis  optime  meritus,  lacri  Candelabri  formam  excogi¬ 
tavit,  qualem  Fig.  praecedenti  delineandam  duximus. 

In  qua  quidem  facri  candelabri  forma  ,  cum  pri¬ 
mis  Arias  Mont.  fcyphis  oppreflus  videtur  ;  qui  ad 
modum  nucis  faciendi  in  lacro  textu  dicuntur  ;  iple 
autem  dum  amygdalatos  fcyphos  voluit  effingere, ut 
rigorem  verborum  lervaret  ,  campanas  effinxit;  at¬ 
que  dum  per  medium  amygdalas  ad  naturalem  jun¬ 
cturam  aperire  debuiflet  i  qua  ratione  fcyphorum  fi¬ 
guras  amygdalae  retinuiflent  j  per  tranfverfum  amyg¬ 
dalas  fecavit  ,  &  pro  fcyphis  ,  campanas  tradidit. 
Deinde  quatuor  tantum  lilia  in  Candelabro  effigia¬ 
vit  :  alterum  inferius  in  medio  haftili  :  feptem  reli¬ 
qua  in  lingulis  ramorum  fummitatibus,  ad  excipien¬ 
das  lucernas  ;  cum  tamen  tot  fcyphi ,  quot  fphasru- 
Ix  ,  live  poma  ,  ut  loquamur  cum  illo  ,  8c  lilia,  & 
quot  lilia  ac  fphasrulas,  tot  etiam  fcyphi  in  hoc  ope¬ 
re  Candelabri  effigiandi  eflent;  ita  enim  facrum  tex¬ 
tum  indigitaffe  videtur  :  quia  quoties  loquitur  de 
fcyphis  ,  toties  fcypho  jungit  lilium  &  fphasrulam. 
Jofephus  quoque  fcribit ,  opus  ejus  Candelabri  fuifle 
Septuaginta  partium  ,  quae  nequaquam  verificari 
poliunt  ;  nili  tot  fint  poma  ,  live  fphasrulae  ,  quot 
funt  fcyphi  ,  ac  totidem  etiam  fuerint  flores ,  live 
lilia  ,  quot  fcyphi  ,  ac  fphasrulae.  Sic  enim  flent 
fexaginta  fex  ,  facri  Candelabri  membra  ^  quibus  fl 
bafis  tribus  fortafle  leunculorum  pedibus  fultentanea 
addatur ;  jam  proculdubio  feptuaginta  Jofephi  par¬ 
tes  ,  ac  membra  Candelabri  habebimus,  quae  omnia 
a  nobis  funt  polita ,  ut  quae  dicenda  remanent  ,  lu¬ 
cidiora  fiant. 


C  A  P.  X  L  V  I. 

Forma  facri  Candelabri ,  &  partium  illius  de 
mente  Audoris  aperitur. 

Ad  loca  Exodi  zy.  Facies  &  Candelabrum  ductile  de 
auro  mundiffmo ,  hajltle  ejus,  &  calamos ,  fcyphos , 
&  fph&rulas  ,  ac  lilia  ex  ipfo  procedentia.  Num. 
4.  Sument  &  p^Uium  hyacinthinum ,  quo  operient 
Candelabrum  cum  lucernis  ,  &  forcipibus  fuis 


523 


B 


D 


fa  duElilia  de  auro  purijfimo.  &  cap4  37.  ubi  de  ablo- 
luta  facri  Candelabri  ftrudura  eft  fermo  ,  di¬ 
citur  :  Fecit  &  Candelabrum  duci  ile  de  auro  mun- 
diffimo. 

Quid  fibi  velit  dudile  in  noftro  vulgato  Interpre¬ 
te  ;  videre  oportet  ex  Hebraicis  textibus  ,  qui  fic 
habent  Exodi  cap.  zy.  rnUan  nifcgn  ntfpp  hoc 
Duttile  facies  Candelabrum,  vel  ut  alii  ad  vocabuli 
proprietatem  magis  attendentes  dicunt  ,  foliditatem 
facies  Candelabrum,  hoc  eft  ,  folidum  fiet.  Ad  ejus 
enim  foliditatem  indicandam ,  atque  verborum  pro¬ 
prietatem  aperiendam",  nomine  thoar  ,  hoc  eft  for¬ 
mae  (ut  cum  hebraizantibus  loquamur)  facer textus 
utitur  ;  quod  nomen  abftradum  dicunt  Dialedici. 
illud  etiam  fatis  exprefferunt  Septuag.  Interpretes 
dicendo,  ^  7ro»>jV<ff  A vfcvlxv  ck.  xquctqv  KaS-xgov  ,  ro- 
^ lui  Tfoiri<s  jc  Trjv  Av^v/«v.  hoc  elt.  Et  facies  Candela¬ 
brum  ex  auro  mundo ,  tornatile  facies  candelabrum.  At 
quia  dudilia  proprie  apud  Latinos  metalla  dicun¬ 
tur,  quae  malleo  extenduntur ;  quis  fortafle  arbitrari 
pollet,  Candelabrum  ex  laminis  aureis,  malleo  ex- 
tenlls  fadum  fuifle  ,  deinde  fupra  formam  explica¬ 
tis  j  ac  tandem  igne,  ut  fufpicatur  Torniellus,  in- 
fimul^  compadis  formatum  ,  juxta  typum  a  Deo 
Moyfi  praeferiptum. 

Sed  hebraica  vox  omnem  tollit  dudilium  lamina¬ 
rum  opinionem  ,  dicens;  Candelabrum  faciendum 
foliditate  ,  nimirum  non  laminis  ,  fed  folidum ,  & 
non  vacuum  ,  quemadmodum  etiam  de  Cherubinis 
Arcae  dicebamus  ,  ac  de  Propitiatorio.  folidum ,  in¬ 
quam  ,  tam  haftile  ,  quam  fex  ramos  ,  qui  ex  iplb 
producebantur  ,  fieri  jubebatur ;  ita  ut  circumgy- 
rari  &  expoliri  pollent  ;  &  volubiles  eflent  quali 
torno  fadi ,  ut  Septuaginta  funt  interpretati,  quam-* 
obrem  Tornielli  fufpicio  de  laminis  aureis,  fupra 
lignum  extenfis ,  in  ftrudura  Candelabri  omnino 
ruit,  nam  torno  perfici  Candelabrum  minime  po« 
tuiflet;  nili  rami  facri  Candelabri  in  typo  funderen¬ 
tur.  quod  re  vera  fadum  Jofephus  lib.  3.  Antiq.  cap. 
7-  aperuit,  dicens:  J  '?of)  a  v^vlct  est  x,e%at  <&- 
hoc  eft ,  Erat  Candelabrum  poftum  ex  auro  fujili . 
Strudura  igitur  Candelabri,  &  omnium  ramufculo- 
rum,  qui  ex  ipfo  prodibant,  &  in  eo  erant,  fufo 
auro  in  iconibus  ex  terra  fadis ,  eam  retinuerunt 
formam ,  quam  excavata  prototypa ,  caelatam  ferva- 
bant;  ut  in  auro  redderentur,  poftquam  fuiflet  fu- 
fum ,  &  formatum  in  prototypo ;  ut  malleis  Sc  tor¬ 
no  ,  lima  ,  forcipibus  ,  8c  quibufeumque  aliis, 
ad  rationem  artis  requifitis  ,  illius  ftrudura  perfi¬ 
ceretur. 


&  emunii  oriis ,  &  cunElis  vajis  olei  ,  qua  ad  con¬ 
cinnandas  lucernas  necejfaria  funt.  8c  ad  alia  plu¬ 
ra  loca. 

PR  ae  ter  mi  ssis  his  ,  quas  ab  aliis  de  Can- 
labro  traduntur;  antequam  noftra  ,  de  liliis, 
fphasrulis ,  ac  lchypis  in  medium  tradatur 
fententia  ;  duximus  attendendum  facri  Candela¬ 
bri  ftruduram  ,  diflolubilem  ,  nequaquam  indif- 
folubilem  fuifle  ;  ita  ut  componi ,  ac  deponi  com¬ 
mode  pollet  ;  ex  folido  auro  intus  ftriatum,  &  co- 
chleo  opere  fadum,  ut  dillol vijungique illius  partes 
liceret,  quoties  ab  invicem  femotis  alio  transferen¬ 
dum  fuiflet  Candelabrum:  atque  etiam  infimul  ftriis 
colligari  illius  partes  pollent  ;  quoties  firmandum 
erigendumve  effiet :  hoc  voluifle  facra  oracula  exi. 
ftimamus,  quoties  de  illius  ftrudura  loquuntur,  nam 
cap.  2y.  Exodi  dicitur  ad  Moylem:  Facies  &  can¬ 
delabrum  duci  ile  de  auro  mundijfimo ,  haftile  ejus ,  ca¬ 
lamos ,  fcyphos ,  cj"  fpharulas ,  ac  lilia  ex  ipfo  proceden¬ 
tia:  magis  autem  explicans,  ut  reor,  facer  textus, 
quasnam  eflent  in  Candelabro  facienda  dudilia,  fubin- 
fer  t :  Et  fpharuU  igitur ,  &  calami ,  ex  ipfo  erunt , ' univer - 


E 


Ne  quis  vero  omnino  eatenus  lolidum  fuifle  Can¬ 
delabrum  exiftimaret ;  ut  nihil  in  eo  vacui  adeflet , 
aut  in  ramis,  qui  ex  haftili  illius  prodibant;  dixit 
Jolephus  loco  citato:  'fx  j)  a v%viot  <~/x  ^vcoZ  M^uvdj- 
jSivtj  t  Jfewoi  fxQyov  t%ovirx  y, .vxs  iKXTQV.  hoc  eft, 
Pofitum  erat  Candelabrum  ex  auro  fufum ,  vacuum ,  pon¬ 
dus  habens  mnas  centum.  Fufum  itaque  erat  Cande¬ 
labrum  ,  &  non  laminis  compadum  :  quamvis  ve¬ 
ro  ex  fullone  folida  elfet  fadum  ;  non  tamen  om¬ 
nino  folidum  ,  fed  vacuum  aliqua  ex  parte  erat :  ut 
cochleis  nimirum  ftriatis  pars  una  mafculina,  alteri 
parti,  quas  cochleam  femellam  haberet,  commode 
jungi ,  atque  disjungi ,  componi  ,  atque  diflolvi 
poflet ;  ficque  femellam  cochleam  reciperet,  ac  re¬ 
tineret  mafculinam  ftriam,  ut  eunda  firma  confide¬ 
rent.  Hanc  cochlearum  ftruduram,  cum  reliquis 
infinuaffie  puto  ,  lacrum  noftrum  Interpretem ,  ver¬ 
bo  dudile;  quod  quidem,  me  judice,  ex  y.  Pollu¬ 
cis  libro  cap.  24.  fatis  apertum  fiet,  ubi  §.  2.  de  asre 
lermo  eft,  dicentis:  t^o^xv  ,  ^xvr^vX^ 

jc#A«V.  tmttIxv  3  ov  oiv  0 i  yvy  «7 roiev  t\xrov.  hoc  eft, 
Et  orbiculare  quidem  <es ,  quod  fuftle  appellare  oportet, 
informatum  autem  quod  nunc  dicemus  duci  ile.  Itaque 

orbiculare 


524  M  Y  R  O  T  H 

orbiculare  aes  dicitur  a  Polluce,  non  quod  torno  eia-  A 
boratur  ,  fed  quod  cochlea  ftriata,  five  orbita,  ita 
formabatur ,  ut  pars  parti  adhaereret.  Cum  igitur 
laminarum  ftru&ura  in  ftriatis  cochleis  formari,  mi¬ 
nime  poffit,  atque  propterea  metalla,  ea  ratione  for¬ 
manda  ,  neceflario  fundenda  fint ;  ideo  illud  aurum 
dicebatur  fufile.  Cum  vero  aurum,  aut  aes  fine  ty¬ 
po  effingi  in  cochleam  ftriatam  arti  repugnet  ; 
malleis  denique  omnino  perficiantur  metalla}  ideo 
dicit  Pollux,  typium  aes  appellari ,  quod  nuncetiam 
du&ile  nuncupatur,  ut  fenfum  Pollucis  hinc  pateat, 
valde  diverfum  efle  ab  illo  ,  quem  Rodulphus 
Galthe.  illius  interpres  tenuit,  qui  locus  certe  in-  B 


e  c  i  v  m.  II.  525 

fignis  eft  ad  ftru&uram  Candelabri  aperiendam.  8c 
vocis  duttile  fignificationem  monftrandam ,  in  opere 
(acri  Candelabri.  Ex  hac  enim  una  voce,  non  fo- 
lum  minime  fuifle  vacuum  Candelabri  opus ,  fed 
folidum  ex  auro  ,  perfpicuum  fit  ;  fed  etiam  ex 
pluribus  compadtum  partibus  confiat,  ut  figu¬ 
ra  hic  delineata  fignificari  curavimus,  in  qua 
medium  haftile  cum  lua  femella  cochlea  ,  &  ma- 
lculina  ftria  cum  lucerna  ,  A  fignatur.  B  mafcu- 
linam  ftriam  cum  fuperiore  femella  cochlea 
oftendit.  quas  vero  recipitur  in  femella  ex  ramufcu- 
lis  fignatur  C. 


Firmanda  funt  ifia  conje&uris  ,  atque  rationibus 
ex  facris  oraculis  petitis,  attendendum  tamen  eft: ,  quod 
cum  mihi  fermo  effiet  in  primo  noftro  Myrothecio 
cap.  iz.  de  vafis  pro  facro  Candelabro,  vas  olei 
aureum  ,  affervatum  fuifle  ab  Ifraelitis  ,  medio  in  E 
ftipite  Candelabri  monftrare  conaremur  ;  ex  loco 
Num.  cap.  4.  id  conjectavimus,  in  quo  Cahathitas 
Candelabrum  ex  munere  debuifle  portare  fcribitur; 
eifdem  vero  nihil  licuiffe  tangere  ex  his,  quae  ad 
Candelabrum  pertinebant  ,  aut  ad  illius  utenfilia} 
quapropter  vas  olei  ab  eodem  Candelabri  medio 
ftipite  pependifle  dicebamus:  non  folum  dum  in  Ta¬ 
bernaculo  Candelabrum  ftaret  ;  verum  etiam  dum 
in  itinere  portaretur,  nunc  male  nos  ex  loco  Nu¬ 
merorum  conjedtafle  fatemur,  quoties  enim  Ifraelita- 
rum  movenda  forent  caftra  ,  8c  facri  Tabernaculi 
utenfilia  alio  transferenda,  inter  quae  facrum  Can-  F 
delabrum  computabatur}  hoc  uti  erat  in  Tabernacu¬ 
lo  integrum,  acllans,  Cahathitas  deferre  confuevifle 
arbitrabamur  3  minime  advertentes  ,  nequaquam 
rationi  confonum  id  extitiffe,  cum  primis  propter 
lucernas,  qum  in  fummitate  Candelabri  collocaban¬ 
tur  :  quamobrem  pallium  hyacinthinum  ,  quo  ex 
Dei  prsefcripto  cooperiendum  Candelabrum  erat ,  J 


neceflario  oleo  ,  aliquo  modo  foedandum  fuiffier. 
Nunc  igitur  palinodiam  recantantes,  maturiufque 
cunCta  dijudicantes,  facrum  Candelabrum  ,  tum  in 
ftipite,  tum  in  ramis,  ftriis  ac  cochleis compa&um, 
a  Sacerdotibus  deponi  folitum  affirmamus;  &  in  ali¬ 
qua  Arca  ad  hcec  accommodata  repofitum  ,  cum  lu¬ 
cernis  fortafle  etiam  accenfis,  nec  non  etiam  reli¬ 
quis  utenfilibus  ac  vafis,  portari  folitum  a  Cahathi- 
tis  affirmamus}  quoties  alio  Ifraelitarum  caftra  trans¬ 
ferenda  fuiffient:  quo  fane  modo,  facrum  Candela¬ 
brum  facilius,  &  rationabilius  deferri  pofle,  quam 
integrum,  res  eft  omnino  aperta,  ac  manifefta.  pal¬ 
lium  quoque  hyacinthinum  ,  quo  operiendum  Can¬ 
delabrum  a  Deo  jubebatur;  non  ipfummet  Cande¬ 
labrum  texifle  ,  fed  Arcam  in  qua  Candelabrum  , 
cum  omnibus  illius  utenfilibus  repofitum  erat ,  pal¬ 
lio  tegendam  ex  Dei  pradcripto  dicimus:  &  hoc  vel¬ 
le  facrum  textum,  cum  ait  Num.  4.  nu.  9.  Sument 
&  pallium  hyacinthinum ,  fupple  Sacerdotes,  &  ope¬ 
rient  Candelabrum  cum  lucernis  ,  &  forcipibus  fuis ,  &• 
emunEloriis ,  &  cunEUs  vajis  olei ,  qua  ad  concinnandas 
lucernas  necejfana  funt  ,  &  fuper  omnia  ponent  operi¬ 
mentum  janthinarum  pellium  inducentque  veEtes.  htec 
omnia  vafa  ,  quae  cum  Candelabro  tegenda  juffic 

Deus 


52  6 


Sacro rvm  EL^ocHRisMAraN. 


527 


Deus,  in  ipfomet  Candelabro  efle  nequibant;  uti- (A 
que  vero  cum  ipfo  ,  &  membra  illius  ,  aliqua  in 
Arca  concludi,  tegique  potuerunt,  atque  propterea 
hac  ratione,  divinum  praceptum  intelligendumerit. 
palinodiam  autem,  tam  in  his,  quam  in  aliis  re¬ 
cantare  non  verebimur,  quoties ,  vel  a  nobis ,  vel  ab  aliis 
fandtiori  minerva  reperta  ventas  agnofcetur.eft enim 
fanx  mentis  veritatem  tantum  quxrere,  ac  repertam 
venerari. 

Sacrum  vero  Candelabrum  deponi  folitum  ,  mul¬ 
ta  funt,  quae  in  facris  oraculis  fuadent,  praeteream, 
quam  attulimus  rationem.  Nam  hoc  facrum  Cande¬ 
labrum  ,  prxcipuum  locum  tenui  fle  inter  facra  Ta¬ 
bernaculi  utendi  ia  ,  quae  in  fandto  aflervabantur ,  B 
nota  res  eft:  nihilominus  huic  annulos  fieri,  quibus 
portaretur  nullibi  Deum  juffifle  legimus,  reliqua  ve¬ 
ro,  quae  aureis  laminis  tegebantur;  ut  facra  Arca, 
Menfa  Propofitionis ,  Akare  thymiamatis ,  quaeque 
nulla  ratione  a  fua  forma  mutari  volebat  Deus ,  quo¬ 
ties  caftra  movenda  fuiflent:  his  omnibus  annulos, 
ac  vedtes  fieri  juflerat ;  quibus  per  defertum  portari 
po fient ;  ita  enim  de  Arca  dicitur  cap.  2f.  Exodi: 
Facies  quatuor  circulos  aureos ;  quos  pones  fuper  quatuor 
Arca  angulos  aureos ,  duo  circuli  Jint  in  latere  uno ,  Cr  duo 
in  altero.  Facies  quoque  velles  de  lignis  fetim ,  &  operies  eos 
auro  y  inducefque  per  circulos ,  qui  funt  in  Arca  lateri¬ 
bus  ,  ut  portetur  in  eis.  In  eodem  capitulo  de  Menfa 
Panum  Propofitionis,  dicitur:  Subter  coronam  erunt 
circuli  aurei  ,  ut  mittantur  velles  per  eos  ,  Cr  pojfit 
Alenfa  portari.  &  cap.  27.  fermo  eft  de  altari  holo- 
caufti  :  Craticulamque  in  modum  retis  aream ,  per  cu¬ 
jus  quatuor  angulos  erunt  quatuor  annuli  anei.  deinde : 
Facies  Cr  vectes  altaris  de  lignis  fetim  duos  i  quos  operies 
laminis  aneis ,  Cr  induces  per  circulos  ,  eruntque  ex  u- 
troque  latere  altaris  ad  portandum.  Similiter  capite 
30.  in  quo  loquitur  facer  textus  de  altari  thymiama¬ 
tis ,  dicitur:  Faciefque  ei,  ideft  altari,  coronam  au¬ 
reolam  per  gyrum  ,  Cr  duos  annulos  aureos  fub  corona 
per  fngula  latera  ,  ut  mittantur  in  eo  velles ,  Cr 
in  altare  portetur.  At  quoties  de  Candelabro  aureo  D 
ifiro,  de  quo  loquimur,  facra  oracula  lerrnonem  ha¬ 
bent;  nullibi  nec  verbum  quidem  de  annulis,  fo- 
lum  de  vedtibus,  quibus  pollet  portari,  fermo  eft: 
Nara.  4.  de  tranflatione  facri  Tabernaculi ,  &  dici¬ 
tur  :  Sument  Cr  pallium  hyacinthinum ,  quo  operient 
Candelabrum  ,  cum  lucernis  ,  &  forcipibus  fuis  ,  £7 
emunhloriis ,  Cr  cunilis  vafis  olei ,  qua  ad  concinnandas 
lucernas  neceffaria  funt  ,  Cr  fuper  omnia  ponent  operi¬ 
mentum  janthinarum  pellium,  Cr  inducent  velles.  Ve¬ 
rum  quibus  in  annulis,  Candelabri  vedles  inducen¬ 
di  eflent,  non  apparet  :  nec  ratio  artis  habet,  quo 
in  Candelabro  annulos  pro  vedfibus  confiituat.  Igi¬ 
tur  de  vedtibus  fermo  hic  eft ;  quia  his  portabatur 
capfa  ,  in  qua  Candelabrum ,  cum  omnibus  illius  u- 
tenfilibus,  repofitum  fuerat;  atque  propterea  neque 
aureis,  neque  aereis  laminis,  hi  vectes  tegendi  di¬ 
cuntur  ;  quia  de  horum  ftrudtura  nihil  Deo  curae 
fuit;  fatis  enim  erat,  de  fimplici  ligno  vedtes  habe¬ 
ri ,  ad  illam  capfam  portandam:  quamobrem  luci- 
difiime  confiat ,  nequaquam  Candelabrum  hoc,  in¬ 
tegrum  transferendum,  fed  cochleis,  ac  ftriis  folu- 
tis;  ut  per  facerdotes,  in  aliqua  Arca  ad  id  accom¬ 
modata  repofitum,  a  Cahathitis  portari  pollet,  aede 
loco  ad  locum,  juxta  praeceptum  Domini  transferri; 
nili  enim  cochleis ,  ac  ftriis  fabricatum  Candela-  ^ 
brum  extitiflet  ,  diflolvi ,  ac  reintegrari  minime 
potuiflet. 

Accedit  ad  haec  audtoritas  facrarum  Litterarum  , 
ex  quibus  Candelabrum  cochleis ,  ac  ftriis  conftru- 
dtum  colligi  poteft  :  nam  loquens  facer  textus  de 
ftrudtura  ramufculorum  Candelabri  ,  dicit  Exodi  2f. 
Tres  fcyphi  quafi  m  nucis  modum  per  calamos  fingulos  ,  i 
fpharulaque  fimul  Cr  lilium,  loquens  de  haftili  medio  j 


Candelabri  ait  parum  infra.  In  ipfo  autem  Candela¬ 
bro  erunt  quatuor  fcyphi  in  nucis  modum  ,  fpharulaque 
per  fingulos ,  &  lilia.  Nunc  percundtor  illud  per  fin- 
gulo s ,  ad  quidnam  referatur.?  non  quidem  ad  hattile 
'quod  unum  erat  ;  fed  neceflario  ad  fcyphos  referri 
debet :  ut  fit  lenius  ,  fingulis  fcyphis  relpondere  de- 
buifle  fphxrulam,  &  lilium  :  ex  qua  loquendi  phra- 
fi  perfpicue  confiat  ,  non  duo  tantum  lilia  ,  in  ha¬ 
ftili  medio  Candelabri ,  effigianda  fuifle  ,  ut  volebat 
Arias  Montanus  ,  fed  quatuor  lilia  ,  &  fphxrulasad 
numerum  fcyphorum.  _Cur  autem  apertius  in  facro 
textu  illa  non  exprimantur ,  dicendo  nimirum  in  ip¬ 
fo  Candelabro^ ,  erunt  quatuor  fcyphi  in  nucis  mo¬ 
dum  ,  &  quatuor  fphxrulx  ,  &  quatuor  lilia,-  fed 
dicitur  ,  Spharulaque  per  fingulos  ,  &  lilia,  ratio  eft  , 
quia  haltile  medium  Candelabri  ,  in  quatuor  partes 
diflolvebatur  ,  unicuique  parti  refpon<3ebat  fphx- 
rula  ,  &  lilium  ,  &  fcyphus  ;  in  quo  cochlea  erat 
femella  ,  ac  ftria  mafcula  ,  ur  alter  in  altero  recipe¬ 
retur  ,  ac  firmaretur. 

His  Septuaginta  Interpretes  capite  eodem  confo- 
nant  dicentes  :  ^  a/  ri 1  Avg^vlce  riosoepis  Kparrgsc  cn its- 

TV7T£d|U£V0»  ((TX-Olf  ,  OV  TO  I  vl  yCOCKoCpdmjS  OJ  (T§CU^ldTYl - 

T*  duri;?,  hoc  e(i,£t  in  Candelabro  qua¬ 
tuor  crateres  ejfgiati  ut  nuces  ,  in  quo  [ingulo  calamo 
fpharula  ,  Cr  lilia.  Ubi  pro  redta  intelligentia  prae¬ 
tereundum  non  eft  illud  participium  oktstut rwpfyjot  , 
formatum  a  verbo  tvi tou.  quod  fignificat  formare 
aliquid ,  juxta  typum  prius  fadlum.  dicitur  deinde  in 
textu  ,  quod  fingulo  calamo  refpondebant  fpherulx 
&  lilia  ;  &  fermo  eft  de  haftili  medio  Candelabri  ; 
quod  quidem  unum  exiftens  ,  non  videbatur  polle 
dici  ov  tu  iv)  HccAa/abnua  ,  in  ciafcheduna  delle  canne  , 
ut  verbis  utamur  vernaculis  ,  ad  Graecam  proprieta¬ 
tem  retinendam,  illis  igitur  facer  textus  utitur  ver¬ 
bis  ,  quia  in  quatuor  calamos  haftile  medium  facri 
Candelabri  diflolvebatur  ;  &  fex  collaterales  ramuf- 
culi,  qui  tres  fcyphos  habebant,  in  tres diflolveban- 
tur  partes  ;  ut  unicuique  parti  refponderet  fcyphus, 
fphaerula  ,  6c  lilium,  quamobrem  totum  Candela¬ 
brum  per  partes  formabatur  ,  fufo  auro  in  typo  par¬ 
tium  Candelabri. 

De  fphaerulis ,  five  globulis  ,  aut  pomis  ,  ut  di¬ 
cunt  ,  ac  interpretantur  alii ,  non  eft  nobis  contro- 
verfia  ;  neque  de  liliis  ;  nili  tantum  de  numero  ,  & 
de  hoc  jam  diximus,  de  fcyphis  ad  inftar  nucum  eft 
maxima  difficultas  :  quanam  ratione  fcyphi  ad  inftar 
nucum  fuifle  intelligantur.  Nam  Torniellus  fub  an¬ 
no  2744..  num.  72.  Puto  autem  ,  inquit  ,  illud  m  nu¬ 
cis  modum  per  jynecdocbem  ,  ibique  totum  pro  parte  ufnr- 
pari  ,  ac  Ji  diceretur  ad  fimihtudinem  femi  nucis  nucleo 
vacua  :  five  de  nuce  amygdalina  ,  ut  multi  putant ,  five 
de  quavis  alia  ,  aut  communi  intelligas  ,  nihil  refert . 
nam  cum  fcyphus  vas  ejfet  ad  bibendum  paratum  ,  ut 
aperte  colligitur  Genef  cap.  44.  ver  fi  1.  quis  non  videt 
illud  dimidiata  ,  quam  integra  nuci  commodius  pafie  ajfi- 
milari  ?  haec  apud  illum  ,  qui  etiam  Jofephum  ca¬ 
lumniatur  ,  quod  praeter  lilia  fphxrulas,  &  fcyphos, 
mala  punica  in  Dei  Candelabro  pofuerit.  Sed  nihil 
de  malis  punicis ,  ut  ille  audior  Jofepho  tribuit,  de¬ 
ceptus  quidem  Jofephi  interpretatione,  fic  enim  Jo- 
fephus  hb.  3.  Antiq.  cap.  7.  vel  10.  apud  alios. 

TtiTtOxfi)  3  (T 4 OUe^ot/  ,  Kj  Kdjvol  (Tlb  poiVltOlf  ,  K,  K^Tt] £/- 

JiW.  hoc  eft  ,  Fecerunt  autem  fpharulas  ,  Cr  lilia  cum 
corymbis ,  Cr  craterculis.  Itaque  quemadmodum  Scrip¬ 
tura  facra  tria  in  ornamentum  Candelabri  commemo¬ 
rat  ,  nimirum  fphaerulas ,  lilia  ,  &  fcyphos  ,  ita  pa¬ 
riter  Jofephus  ,  nifi  quod  liliis  ornatus  gratia  corym¬ 
bos  dedit ,  de  quibus  nos  ftatim. 

Qui  dicuntur  fcyphi  ,  a  noftro  Interprete  ,  cra¬ 
teres  dicuntur  apud  Septuaginta,  &  diminuto  nomi¬ 
ne  craterculi  ,  illi  ipfi  appellantur  a  Joiepho,  Scquia 
crateres  funt  vafa  potoria  ,  in  hebraico  textu  di¬ 
cuntur 


528  M  Y  R  O  T  H 

cuntur  D’— ^  ghebhinghin  mefchuquadim,  hoc 

eft  ,  fcyphi  amygdalati ,  id  eft  in  forma  amygdalarum 
potius,  quam  nucum  juglandium  :  quas  alia  voce  in 
Scripturis  appellantur,  amygdalarum  igitur  forma  re¬ 
tinenda  erit ,  quam  interpretationem  etiam  retinuit 
Aquila  inter  antiquos  ,  dicens ,  e|» j- 

uvyfuMpeivot.  hoc  eft  ,  Et  tres  crateres  amygdalati. 
idcirco  nos  quoque  hanc  fequuti  fententiam  ,  fufo 
auro  ,  facri  Candelabri  fcyphos  ,  retenta  amygdala¬ 
rum  forma  ,  delineabimus. 

Torniellus  ubi  fupra  in  Jofephum  adhuc  infurgit, 
dicens  :  Erunt  igitur  lucerna  numero  feptem ,  fcyphi  ve¬ 
ro  ,  &  fpharuk  ,  ac  lilia  fimul  computata  ,  non  ut  ait 
fofephus  feptuaginta  ,  fed  tantummodo  fexagmta  fex ,  ut 
dinumerari  potefl  in  ejus  typo,  ita  Torniellus.  fed  au¬ 
diamus  quasfo Jofephum,  dicentem:  -imroivf)  yctpou- 
&ot,  ,  Kj  xejvoi  trvv  pViVitojf  ,  Kj  x>&r tje/f/ou  ePfopyptovT* 
t«  narra  e|  <£v  Xttb  pu»i  fioitrtue  <rvviriB-ti  ,  'srfftg 
hoc  eft  :  Fecerunt  autem  ,  fupple  Candelabro  ,  fpha- 
rulas  ,  &  lilia  cum  corymbis  ,  &  craterculis  ,  feptua¬ 
ginta  omnia  ,  quorum  fex  ab  una  bafi  in  altum  ajfurge- 
bant.  Et  quidem  fexaginta  fex  tantum  funt  lphae- 
rulte  ,  lilia  ,  St  craterculi  :  verum  ii  his  adjungatur 
una  bafis  ,  cum  tribus  pedibus  ,  qui  tribus  cochleis, 
Sc  totidem  ftriis ,  fub  una  bafi  jungebantur  ad  Can¬ 
delabrum  fuftinendum  ,  mendacii  nequaquam  Jofe- 
phus  arguetur  j  fed  feptuaginta,  ut  ille  lcripfit Can¬ 
delabri  partes  ,  effigiatas  auro  fufili  habebimus  ,  ad 
componendum  ,  firmandum,  St  ditloivendum  Can¬ 
delabrum  ,  pro  loci  opportunitate  ,  quoties  caftra 
Ifrael  transferenda  ,  St  alibi  metanda  forent  >  ut  in 
infra  pofito  typo  videre  licet  :  St  pro  faciliori  mtel- 
ligentia ,  legendus  erit  Jolephus  hac  pun&uatione  : 
7ti7tolyirou  J  ftpuigjoi  ,  >ij  J t£/v«  <rw  potirjc 01?  ,  xj  x^yr^- 
g/hbif.  &  hic  punEtum  ,  i/Sx^o^KovT»  t<x>  7t«vt oc.  hic 
punElum  alterum  ,  %%  wv  ,  St  reliqua  ibi.  hoc  eft:  Fe¬ 
cerunt  autem  fpharulas  ,  &  lilia  cum  corymbis  ,  &  cra¬ 
ter  culis.  feptuaginta  omnia,  quorum  fex  ab  una  bafi  m 
altum  confurgebant.  fic  enim  facilior  le£tio  ,  St  Jofe- 
phi  intelligentia  haurietur  ;  nihil  vero  de  malis  pu- 
nicis  in  Jofepho  ,  fed  formam  liliorum  ad¬ 
huc  ornatiorem  ,  St  naturaliorem  exprimens  ,  cum 
corymbis  illa  formari  juffit.  hos  enim  fignificat  <w 
foia-zois,  non  vero  mala  punica.  nec  hi  corymbi ,  fa- 
cris  oraculis  contradicunt  :  nam  lilia  facienda  in  Can¬ 
delabro  dicitur  ,  corymbiculi  funt  connaturales  lili¬ 
is  ,  nec  fine  his  facienda  lilia  facer  textus  mandavit. 
Qua;  igitur  in  eo  expreffa  non  habentur  ,  Jofephus 
apertius  expreffit  dicens  ,  in  Candelabro  facienda 
xgjva  <rvv  potato»?,  hoc  eft  ,  lilia  cum  corymbiculis.  jux¬ 
ta  quam  leSlionem  ,  St  facrorum  oraculorum  decre¬ 
ta  ,  Candelabrum  delineandum  decrevimus,  in  prae¬ 
cedenti  icone. 

Nunc  de  utenfilibus  facri  Candelabri  cogitare  opor¬ 
tet  ;  de  quibus  Exo.  Zf.  dicitur  ad  Moyfem  :  Facies 
&  lucernas  feptem  ,  &  pones  eas  fuper  Candelabrum  ,  ut 
luceant  ex  adverfo.  EmunEloria  quoque  ,  &  ubt  qua 
emunEla  funt  extinguantur,  fiant  de  auro  punfjimo.  Vafa 
quoque  olei  ,  inter  utenfilia  Candelabri  cap.  4.  Nu- 
mer.  recenfentur  ;  ficut  etiam  cap.  4.  Zachariae  , 
praeter  vafa  olei ,  quatuordecim  infundibula,  Cande¬ 
labro  ,  St  lucernis  apponuntur ;  de  quibus  infundi¬ 
bulis  cap.  10.  noftri  primi  Myrothecii  latis  diximus, 
itaque  inter  utenfilia  facri  Candelabri,  lucernae, va¬ 
fa  olearia  ,  emunSloria  ,  emunftorum  receptoria  , 
infundibula  ,  St  denique  forcipes  recenfentur.  For¬ 
mam  lacrarum  lucernarum  ibidem  aperuimus  cap. 
7.  EmunStoria  vero  ,  quae  St  forcipes  dicuntur  in 
facris  Litteris  ,  unde  laborem  habeat  non  video,  fed 
ut  ifta  etiam  apertius  perfpicua  fiant  ;  tantum  adno- 
tabimus ,  minime  fieri  debuiffie  ,  juxta  communem 
formam  >  in  qua  non  folum  abfcindendi  lychnos  eft 
ratio  j  fed  etiam  graveolentiae  ,  in  praecifiqne  lych- 


E  C  I  V  M.  II. 


529 


B 


D 


E 


norum  ;  ne  fcilicet  fumo  ejufdem  lychni  exdnSti  » 
nares  vexentur  :  quamobrem  his  capfulas  qualdam 
in  medio  fcifias  adhibent  ,  quibus  praecili  lychni  re¬ 
cipiantur  j  St  in  eifdem  fumus  illorum  commoriatur. 
In  his  vero  facris  emunStoriis  ,  lolius  praecifionis  , 
atque  lychni  apprehentionis  ,  ratio  habebatur  :  at¬ 
que  propterea  nomine  fumpto  a  verbo  npj?  diceban¬ 
tur  malchachaim  hoc  eft  inftrumenta  ad  ap¬ 

prehendendum  aliquid.  Vafa  pariter  illa  aurea  ,  m 
quibus  ut  puto  ,  aqua  aflervabatur ,  ut  in  eis  ftatim 
lychni  extinguerentur  ,  qui  emungebantur  ex  lucer¬ 
nis  ,  ne  aliquid  grave  olens ,  in  Tabernaculo  habe¬ 
retur  ;  quafdam  aureas  capfulas  ,  aut  crateres  ,  aut 
aliquod  aliud  hujus  generis  fuiffieperfpicuum  eft.  Quae 
omnia  vafa ,  una  cum  Candelabro  ,  facro  oleo  mjun- 
6la  ,  a  Moyfe  confecrata  fuere,  fic  enim  dicitur  Exo¬ 
di  50.  Factefque  unEhoms  oleum  fanElum  ,  unguentum 
compofitum  opere  unguentarii  ,  &  unges  ex  eo  Taberna¬ 
culum  teftimonii  ,  &  Arcam  tefiamenti  ,  APcnfamque 
cum  vafis  fuis  ,  Candelabrum  ,  &  utenfilia  ejus,  quae 
ubi  propriis  in  locis  collocata  effient,  facro  etiam  oleo 
confecrata  fuifle  cap.  40.  Exodi  dicitur. 


CAP.  X  L  V  I  I. 

Aurei  Altaris  ufus ,  Sc  forma  monftratuf. 

Ad  loca  Exodi  30.  Facies  quoque  Altare  ad  adolen - 
dum  thymiama  ,  de  lignis  fetim  ,  habens  cubitum 
longitudinis  ,  &  alterum  latitudinis  ,  id  eft  ,  qua¬ 
drangulum  ,  &  duos  cubitos  in  altitudine.  Cornua 
ex  ipfo  procedent.  Teftiefque  illud  auro  purijfimo  , 
tam  craticulam  ejus  ,  quam  parietes  per  circuitum  , 
&  cornua .  Sc  ad  alia. 

INter  utenfilia  facri  Tabernaculi  praecipuum 
ac  fere  primarium  locum  ,  Altare  aureum  tene¬ 
bat  >  quod  facrum  ,  fuaveque  thymiama  Deo  quo¬ 
tidie  ,  fuper  illud  cremaretur,  quo  quidem  genere 
facrificii ,  velut  ad  placandum  Numina  accommoda- 
tiffimo ,  plurimum  etiam  Ethnici  ufi  funt.  quemad¬ 
modum  enim  in  facrificiis  Mofaicis  ,  nullum  facrifi- 
cium  oblatum  ,  thure  caruit  •,  ita  etiam  prophani  , 
fine  thure  idolis  viStimas  immolare  ,  aut  facrificia 
offerre  cavebant,  cujus  etiam  meminit  Horatius  lib. 
3.  Ode  8.  agens  de  fefto  Calendarum  Martii,  feri- 
bens  in  haec  verba.- 

Aiartiis  cotlebs  quid  agam  Calendis  , 

Quid  velint  flores  ,  &  acerra  thuris 
Plena  miraris  ,  pofitufque  carbo  in 
Cejpite  vivo . 

Nec  filentio  praetereundum  puto  ,  thus  adeo  fa¬ 
crificiis  germanum  ,  ut  nomen  ipfum  thuris ,  a  ver¬ 
bo  graeco  9 -v»  ,  quod  eft  facrifico  ,  derivatum  fuif- 
le  ,  non  immerito  plurimi  dicant.  Exiftimarunt 
enim  veteres  fuffumigia  ,  feu  fuffimenta  ,  odores  , 
odoramenta ,  atque  aromata  ,  adeo  Diis  grata  ,  at¬ 
que  jocunda  fore  ,  ut  his  propitiari  poffient ,  ac  res 
quafvis  pollutas,  atque  contaminatas  fuffumigiis  ex¬ 
piari.  Quamobrem  fuffitionum  illarum  ,  ac  fuflu- 
migationum  ,  inceniorum  ,  atque  thymiamaton  , 
creberrima  apud  Scriptores  prophanos  fic  mentio  ; 
ita  ut  proram  ,  Sc  puppim  ,  ut  ita  loquar  ,  religio¬ 
nis  in  fuffumigiis  collocaffie  videantur  :  id  autem  ex 
ipfis  primum  nominibus ,  apertiffimum  videtur;  nam 
fumus  non  a  furno  ,  vel  a  furvo  derivatur,  ut  gram¬ 
matici  volunt ,  fed  potius  "ivn  J  fioopt,S deducitur,  mu¬ 
tata  B  ,  in  F  ,  latinum.  /3w(wo?  autem  grseca  vox  , 
aram  feu  altare  fignificat  ;  qua;  nidorum  ,  five  fuf- 
fumigiorum  de  caufa  ,  fumida  ,  fumofa,  fumans  , 
L  l  fu* 


5  3° 


SACRORVM  ELiEO  CHR1  SMATflN 


531 


fumifera  ,  renidens  ,  vaporata  dicitur,  hinc  Ovid. 
lib.  3.  Trift.  ait : 

Fumida  cingatur  florentibus  ara  coronis . 

St  Virg.  in  JE tna  ait  .- 

Surgit  odoratis  flublimis  fumus  ab  aris. 

Quamobrem  frequentiffime  etiam  ars,  ab  Home¬ 
ro  didae  fuerunt  Svflvlis  ,  id  eft  odorae  ,  live  odora¬ 
tae  ;  quod  nimirum  facrificium  ,  fine  odore  ,  non 
facrum  ,  fed  prophanum  cenferetur.  at  fine  vidima, 
folius  odoris  oblatio  ,  St  in  ara  fuffumigatio  ,  facri¬ 
ficium  Diis  gratiffimum  arbitrabatur. 

Thuris  ufus  communifiimus  fuit  ,  ac  frequenti ffi- 
mus  in  omnibus  facris  ,  tam  Ethnicorum  ,  quam  I- 
fraelitarum  j  ut  in  quocumque  genere  facrificii ,  thus 
adhibendum  ,  St  in  Altari  cum  vidima  totum  cre¬ 
mandum  ,  juberet  Deus  in  Levitico  ,  St  alibi  faepe. 
Inde  enim  Pii  nomen  thus  adeptum  fcimus  ,  Sacri , 
Votivi  ,  St  aliis  nominibus  decoratum  fuit  apud  Poe¬ 
tas  ,  quibus  religio  thuris  aperiretur.  Pium  dicitur 
ab  Ovidio  : 

Superis  pia  thura  ferebant. 

Votivum  ab  eodem  thus  appellatur  in  3.  eleg. 
dicente : 

Afpicis  ,  ara ,  preces ,  votivaque  thura  piorum. 

Sacrum  dixit  thus  Cointhus,  quia  nimirum  a  thu¬ 
re  cum  primis,  habebat  vidimamfacram  fore  j  quam¬ 
obrem  fine  thure  ,  aris  impofita  ,  nec  Diis  grata  , 
nec  hominibus  patabatur  j  fed  veluti  piaculum ,  ab 
aris  vidima  arcenda  cenfebatur  ;  hinc  illud  Poe¬ 
tas  : 

Cum  thure  facro  fufpicias  rogo. 

Quamvis  igitur  facra  quoque  Hebraeorum,  a  Deo 
inftituta  ,  thus  admitterent ,  St  frequentiffime  illud 
poflularent ;  non  tamen  intra  Tabernaculum  ,  ne¬ 
que  in  Sandum  ,  neque  in  Sanduarium  admitteba¬ 
tur  }  neque  fandioria  divini  cultus  loca  ,  thuri  con¬ 
cedebantur  a  Deo,  nifi  in  compofitione  aliorum  aro¬ 
matum  :  quas  compofitio  a  communi  vocabulo  aro¬ 
matum  ,  thymiama  appellatur  ;  St  hac  fola  compo¬ 
fitione  ,  facra  loca  fuffumigare  ,  a  Deo  permitte¬ 
batur. 

Inftrumentum  in  quo  intra  Tabernaculum  fuffu- 
migia  cremabantur  ,  erat  altare  aureum  ,  de  cujus 
nominibus  hic  agendum  erit.  evma^esov  grcecehoc 
altare  ,  quod  nos  jugulatorium  interpretaremur,  di- 
dum  reperitur  ,  in  Grascis  facrorum  oraculorum 
exemplaribus ,  in  quibus  cap.  30.  Exodi  legimus:  H 
&vn*neA0v  d-v/uidjuxT&  U  |uA»’y  wriptlm.  hoc 
eft  ,  Et  facies  jugulatorium  thymiamatis  ex  ligno  impu¬ 
tribili.  Altare  autem  Latine  &  Graece  /3*7*0?  veri¬ 
us  ,  communiter  interpretatur  illa  vox  j  ab  ufu  ad 
quemdeftinabatur  denominatione  fumpta.  licet  vocis 
Graecas  vis  ,  madationem  hoftiarum  fpectet.  Et 
quemadmodum  altaie  Latinorum  generale  vocabu¬ 
lum  eft  ,  fic  etiam  Giascum  ,  St  hebraicum 
vocabulum  D?P.  Quod  hebraicum  idioma  non  habe¬ 
at  fingulares  didiones  ,  ac  voces  ,  quibus  altare  fa- 
crificiorum  ,  ab  altari  aureo  diftinguat.  quamobrem 
in  lingua  fanda  ,  eodem  nomine  ,  utrumque  altare, 
tam  holocauftorum  ,  quam  fuffitus  thymiamatis  ap¬ 
pellatur.  Quamvis  illa  vox  a  radice  nat  ^abhach,  qum 
fignificat  madare  hoftias  ,  feu  vidimas ,  veniat  -  & 
omnis  hoftiarum  fanguis ,  ab  hoc  altari  arceretur 
raroque  fangume  hoftiae  madatae  tingeretur.  Nam 
vox  quoque  3wi*s-j^ov  ,  non  quidem  Sttv  §  9 -vuid- 
V.XT&  ,  quod  fuper  hoc  altare  cremabatur  j  fed  W 
£  ,  quod  eft  facrificia  ,  five  hoftias  mado  deri- 

vatui  .  quamobrem  animalia  quoque  madata  $v<n 


A 


dicebantur.  Nifi  velim  s  a  verbo  3Ww  ,  quod  eft 
fuftumigo  ,  S-viria^e/ov  derivari  ,  quia  fuper  illud 
fuffumigia  cremabantur.  Erat  autem  S-uma^e/ov vo¬ 
cabulum  generale,  cuicumque  fane  arae  conveniens, 
five  fit  alta  ,  five  infima  :  quia  fine  odoribus  &  fuf- 
fumigiis  facrificia  non  cremabantur,  quemadmodum 
etiam  generali  vocabulo  ,  apud  Latinos  ara  dicitur , 
ubi  facra  cremantur. 


B 


F 


Proprie  tamen  ab  aliquibus  ,  hoc  altare  aureum 
de  quo  loquimur  dici  pollet  ;  cum  Phi¬ 

lone  lib.  3.  de  vita  Moyf  &  Jofepho  lib.  3.  Antiq. 
nam  altare  fubdivale  Thyfiafterium  didum  volunt , 
quafi  ikov  B-vcridv  ,  id  eft  ,  Servatorem  animalium 
mattatorum  •  quod  nimirum  animalia  ,  quas  in  altari 
madabantur  ,  non  perirent  ,  fed  fervarcntur.  hoc 
vero  altare  aureum ,  quod  erat  intra  Tabernaculum, 
ab  ipfis  thymiamatibus  ,  &  a  fuffitu  ,  Thymiateri¬ 
um  ,  idem  Philo  didum  putat,  dices  Latine  locus , 
in  quo  comburitur  thymiama  ,  &  hoc  apud  Pollue! 
lib.  10.  cap.  18.  legere  poffumus  ,  dicentem  :  3-«- 
pioiTtie/ov  uv  tu  vrVmoplgu.  tq  'j  doro  ,  ^  t<r%d&ov 
dv  no  et 7f 01.  hoc  eft  ,  Thymiaterium  autem  aliquis  af¬ 
ferat  ,  illud  ipfum  foculum  aliquis  dicat,  quas  adhuc 
magis  explicabimus  ;  ut  velit  ,  altare  illud  ,  fuper 
quod  ignis  imponitur  ,  ad  concremandum  thymiama, 
&  proprie  ab  aliquibus  foculus  dicitur  ;  ab  aliis  thy¬ 
miaterium  dici.  Altare  etiam  ipfum  ,  fuper  quod 
hoftias  imponebantur,  ac  in  honorem  Deorum  cre¬ 
mabantur  ;  thymiaterium  aliquando  appellabatur  , 
tefte  Polluce  lib.  1.  cap.  1.  dicens  :  £$’  Zv  -j 
*>  7rZ(t  dva,Kcvoi$/j  ,  fuap.00  ,  ,  isl».  hoc  eft. 

Super  qua  jugulamus  ,  aut  ignem  accendimus  ,  quod  efl 
“Itare ,  thymiaterium  ,  heflia  ,  fupple  appellatur,  ma¬ 
gis  tamen  proprie  eo  vocabulo  vafa,  in  quibus  thus, 
&  aha  aromata  cremabantur  ad  fuffitum  ,  nuncupa! 
bantur.  r 

Poteft  igitur  jure  merito  thymiaterium  hoc  altare 
auieum  appellari  ,  quia  facrum  thymiama  fuper  il¬ 
lud  ,  ex  prasfcnpto  Dei  concremandum  erat  ,  & 
quamvis  aromata  quaecumque  ,  apud  Ethnicos  thy¬ 
miamata  dicerentur ,  ut  habet  Pollux  lib.  1.  cap.  1. 
§.  24.  tamen  in  Scripturis  facris  ,  particulari  hoc 
vocabulo  ,  illud  tantum  fuffimenti  genus  appellaba¬ 
tur  ;  quod  fuper  hoc  altare  cremabatur ;  cujus  Deus 
iple  audor  fieri  voluit  :  de  cujus  compofitione  jam 
fupia  cap.  10.  fumus  loquuti.  &  quamvis  nofter  In¬ 
tel  pies  ietenra  Graeca  voce,  thymiama  hoc  fuffimenti 
genus  dixerit  j  per  antonomafiam  hebraice  cheto- 
reth  ,  id  eft  , fuffitus  appellabatur  a  verbo  hebraico 
-P,  quod  fiiffire  ,  id  eft  ,  fumo  aromatum  Numen 
placare,  atque  propitium  reddere,  fignificat.  Adeo 
libi  piopiium  ,  Deus  hoc  lufFumigium  fieri  voluit ; 
ut  nemini  neque  ad  modicum,  eo  uti  aliquando  per- 
miferit  ,  St  quamvis  in  quocumque  etiam  facrificio, 
atque  oblatione  ,  thus  adhiberi  Deus  concederet,  in 
altari  fubdivah  j  tamen  intra  Tabernaculum  ,  &  in 
Sanda  Sandorum  ,  in  quo  illius  habebatur  tribunal} 
nullum  aliud  fuffumigii  genus  ,  nifi  hoc  thymiama 
admifit }  St  illius  tantum  de  caufa  aureum  altare  pa¬ 
rari  mandavit.  r 

E[°c  veio  aroma  ,  quam  gratum  revera  Superis ef- 
fet  ;  obfervavit  quoque  magnus  ille  Porphyrius ,  di¬ 
cens  :  Thymiamate  ,  id  efl  thureo  fujflmine  Deos colivi- 
detur  conveniens,  tum  quod  gratius  ,  &  acceptius  ,  tum 
quod  purius  ,  &  emaculat ius  quam  hecatombe.  Deos 
enim  fanguis  haud  quaquam  obleElat.  Sacra  oracula  hoc 
idem  de  Deo  firmaffe  videntur  :  nam  in  hoc  altari 
aureo ,  fuper  quod  facri  thymiamatis  fumum  fuave 
olentis  fibi  offerri  jufTerat  Deus ;  caverat  etiam  ne  in 
illo  fangu,s  offerretur  ,  aut  vidima  ,  aut  oblatio  fa- 
1  inacea  ,  ut  habetur  cap.  30.  Exodi  ,  dicens  :  Non 
offeretis  fuper  eo  thymiama  compofitionis  alterius  ,  nec  ob¬ 
lationem  ,  &  victimam  ,  nec  libabitis  libamina.  &  de- 


pre- 


Myrothecivm  II. 


532 

precabitur  Aaron  fuper  cornua  ejus  femel  per  annum  in 
[anguine  ,  quod  oblatum  ‘eft  pro  peccato  ,  &  placabit  fu. 
per  eo  in  generationibus  veftns.  id  enim  magis  verba 
hebraica  aperiunt:  dicunt  enim  n?!  n‘i£3P: 
vbji  i3Dn  «b  i™0.1  nbjn  hoc  eft  ,  Non  offeretis 

fuper  illud  thymiama  alterum,  hoc  eft,  alio  modo  quam 
juftum  eft  neri.  Neque  holocauftum-,  erat  autem  ho- 
locauftum  vidlima  ,  quae  tota  comburebatur  in  lau¬ 
dem  ,  &  confeflionem  divinae  omnipotentiae.  Ne¬ 
que  oblationem  ;  erat  autem  oblatio  ,  quae  nl?P  dici¬ 
tur  hebraice,  farinacea,  St  fimul  cum  vitlimis  Deo 
offerebatur.  Et  ejfufionem  non  effundetis  fuper  illud  , 
quo  fane  teftimonio  perfpicue  conflat ,  Deum  thy¬ 
miama  hoc  ,  gratius  quam  vibtimas  ,  oblationes,  ac 
libamina  acceptafte. 

Eft  etiam  locus  non  unus  ,  aut  alter  in  facris  lit¬ 
teris  ,  quibus  id  probari  poteft.  nam  Deuter.  cap. 
32.  thymiamate  divinum  furorem  placandum  dici¬ 
tur  a  Sacerdotibus  ,  dum  Moyfes  benedicit  Ungulis 
tribubus ,  illarumque  laudes  extollit  ,  de  Sacerdo¬ 
tibus  ait  :  Hi  cuftodierunt  eloquium  tuum  ,  &  patium 
tuum  fervaverunt  ,  judicia  tua  0  facob ,  &  legem  tuam 
i  Ifrael  ,  ponent  thymiama  in  furore  tuo  ,  &  holocau- 
ftum  fuper  altare  tuum,  ita  ut  cum  aliquando  Dei  fu¬ 
ror  faeviiflet  in  populum  Ifraeliticum  j  non  aliter 
placatus  eft  ,  quam  facro  thymiamate,  fic  enim  di¬ 
citur  Num.  16.  Cumque  jacerent  m  terra,  dixit  Aloy- 
fes  ad  Aaron  ,  Tolle  thunbulum  ,  &  haufio  igne  de  al¬ 
tari  ,  mitte  mcenfum  defuper  ,  pergens  cito  ad  populum , 
ut  roges  pro  eis.  fam  enim  egreffa  efi  ira  a  Domino ,  & 
plaga  deftvit.  Quod  cum  fecijfet  Aaron  ,  &  cucurrif- 
fet  ad  mediam  multitudinem  ,  quam  jam  vaflabat  in¬ 
cendium  ,  obtulit  thymiama  ;  &  flans  inter  mortuos  , 
ac  viventes  ,  pro  populo  deprecatus  eft  ,  &  plaga  ceffa- 
vit.  In  die  quoque  expiationis  ,  quando  Sacerdoti 
Summo  tantum  permittebatur  ingredi  San£la  Sancto¬ 
rum  ,  ubi  erat  Arca  Domini }  fine  thymiamate  ne¬ 
quaquam  permittebatur  illi  fub  poena  mortis,  ita  Le¬ 
vit.  cap,  16.  dicitur  :  Loquere  ad  Aaron  fratrem  tu¬ 
um  ,  (dixit  Deus  ad  Moyfem  )  ne  omni  tempore  ingre¬ 
diatur  Santtuarium  ,  quod  eft  intra  velum  coram  Pro- 
pitiatorio  ,  quo  tegitur  Arca  ,  ut  non  moriatur.  8c  in¬ 
fra  praeferibens  Deus  modum  ,  quo  licuilfet  Ponti¬ 
fici  Sanbluarium  ingredi ,  poftquam  vitulum  mattare 
juflit ,  addidit  :  Aftumptoque  thunbulo  ,  quod  de  pru¬ 
nis  altaris  implevit  ,  dr  hauriens  manu  compofttum  thy¬ 
miama  in  mcenfum  ,  ultra  velum  intrabit  m  Sanffa  , 
ut  pofttis  fuper  ignem  aromatibus  ,  nebula  eorum  &  va¬ 
por  operiat  oraculum  ,  quod  e!l  fuper  teftimonium  ,  & 
non  moriatur.  Divinam  hanc  complacentiam  in  thy¬ 
miamate  ,  non  obfcure  illud  monftrat  ;  quod  Pro¬ 
pheta  in  Pfalmo  prteftitit ,  dicens  :  Dirigatur  Domi¬ 
ne  oratio  mea  ,  fient  incenfum  in  confpetlu  tuo.  Dum 
igitur  Propheta  orationem  fuam  ad  Deum  dirigi  po- 
ftulat ,  non  ficut  facrificiorum  fumus,  non  quemad¬ 
modum  holocauftorum  nidores  ;  non  ut  adipes  pa¬ 
cificorum  ;  non  ut  fanguis  viftimae  pro  peccato;  fed 
tantum  more  combuftionis  thymiamatis  :  profe&o 
incenfum  thymiamatis  ,  gratius  Deo  extitifle ,  quam 
illa  omnia  fignificavit.  ea  prbpter  ad  cultum  illum 
adeb  fibi  gratum  ,  in  facro  Tabernaculo  ,  Sc  non 
extra  ,  quemadmodum  reliqua ,  facrum  altare  con- 
ftitui  voluit. 

Hujus  praeftantifflmi  Altaris  forma,  atque  ftru&u- 
ra  habetur  in  facris  oraculis  Exodi  cap.  30.  Facies 
quoque  Altare  ad  adolendum  thymiama  ,  de  lignis  fe- 
tim  ,  habens  cubitum  longitudinis  ,  &  alterum  latitu¬ 
dinis  ,  id  eft  i  quadrangulum  ,  &  duos  cubitos  in  al¬ 
titudine.  Cornua  ex  ipfo  procedent.  V ftiefque  illud 
auro  puriffimo  ,  tam  craticulam  ejus  ,  quam  parietes  per 
circuitum  ,  &  cornua.  Faciefque  ei  coronam  aureolam 
per  gyrum  ,  &  duos  annulos  aureos  fub  corona  per  ftngu- 
la  latera  ,  ut  mittantur  in  eos  velles  ,  &  Altare  porte¬ 


513 


tur.  Ipfos  quoque  veEles  facies  de  lignis  fetim  ,  &  in¬ 
aurabis.  htec  lacra  oracula  de  materia,  formaque  fa- 
cri  hujus  Altaris  aurei. 

Et  quidem  de  materia  ,  magnitudine  ,  latitudine, 
&  altitudine  illius  ,  nulla  eft  controverfia  inter  Do- 
dlores  ;  cum  fatis  aperta  fint ,  qure  in  facro  textu  ha¬ 
bentur.  De  craticula  fuperiori  ,  de  qua  nemo  du¬ 
bitavit  ,  nobis  ambigendum  erit  ;  praTertim  cum 
dicatur  in  loco  proxime  citato  Exodi  30.  Fefhefque 
illud  auro  puriffimo  ,  tam  craticulam  ejus ,  quam  parie¬ 
tes  per  circuitum  ,  &  cornua.  Itaque  craticula  etiam 
huic  Altari  concedenda  videtur,  quemadmodum  Al¬ 
tari  holocauftorum  :  ficut  etiam  illi  concefierunt 
B  Scriptores  omnes  ,  qui  de  co  loquuntur  >  ut  Arias 
Montan.  Torniell.  Villalpand.  £c  alii  omnes.  Verum 
fi  attendantur  tenuifiimi  pulveres  ,  in  quos  thymia¬ 
ma  refolvebatur  ,  ex  Dei  praderipto  ;  pcrfpicuum 
erit,  parum  aut  nihil  hujus  pulveris  neceflario  reman- 
iirum  fuper  carbones ,  fed  partem  majorem  in  terram 
deciffuram,  fi  huic  Altari  craticulam  dederimus;  cum 
tamen  de  illo  excinerando  ,  aut  de  colligendo  thy¬ 
miamate  ,  quod  infra  illud  decidiftet,  nihil  facra  ora¬ 
cula  loquantur. 

Certum  igitur  effe  debet ,  nullam  hoc  Altare  ha- 
buifle  cratem  in  fuperiori- plano  ,  in  quo  carbones  , 
&  thymiama  in  fuffumigium  imponebantur,  fed  to¬ 
tum  laminis  aureis  in  iuperiora  coopertum,  &  exti* 
tifle  in  ejus  medio  foculum  aureum  ,  corona  circum¬ 
datum,  non  perforatum  ,  fed  integrum,  intra  quem 
carbones  injicerentur  cum  thymiamate;  quoties  ma¬ 
ne  &  vefperi  offerretur  :  quo  confumpto  ,  ab  illo 
facro  Altari  removebantur  tam  foculus  ,  quam  car¬ 
bones  jam  extinfti  ,  qui  in  illo  erant.  Et  ne  videa¬ 
mur  ex  capite  haec  commenta  excogitaffe  ,  habebi¬ 
mus  patronos  Cajet,  in  cap.  30.  Exodi  ,  &  Eugu- 
bin.  Audiamus  Jofcphum  lib.  3.  Antiq.  fic  dicen¬ 
tem  cap.  7  vel  10.  fecundum  alia  exemplaria  : 

$  dvTys  ,  ^  ^  tv$ov  ,  us  '3r£5«7rov  5  9^- 

{MOtTr,g/OV  ,  £lbuV0V  ftiv  ,  s|  ii  >ij  T X  tTiOVl 

<ry]7to[A%u<x,.  3  fzc£-<sA>;A«Ta  gIutw  Astt)?  , 

jw-ev  yf  ttAi IkcWjjv  tg  TtKan^^  vvj/©'1  0  SiitKoiviov. 
iitvp  3  Ccrsp  divaCivot,  Xygusa  yf  yuvloiv  (xa- 

sajv  rtQxvov ,  £cc.  hoc  eft  :  Inter  illud  ,  lupple  cande¬ 
labrum  ,  &  menfam  fttum  erat  thymiaterium  ,  id  eft 
arula  fuffumigatoria  ,  lignea  quidem  &  ipfa  ex  impu¬ 
tribili  ,  ficut  erant  priora  vafa  :  folida  lamina  circum¬ 
quaque  contefta  ,  cubitali  in  quadrum  latitudine  ,  alti¬ 
tudine  vero  dupla  ,  fuper  quam  flabat  foculus  aureus  * 
corona  aurea  circumquaque  einblus  ,  &c.  Ut  autem 
in  his  Jofephi  verbis  innotefeat  dilcrimen  ,  inter  fo¬ 
culum  ,  &  craticulam,  quae  altaribus  imponebantur, 
ftatim  fere  loquens  de  altari  holocaufforum  ,  in  quo 
non  foculus  ,  fed  craticula  erat  in  medio  ,  ut  infra 
dicemus  ,  ad  fuftinendum  ligna  &  hoftias  ,  ait  : 

tIuu  hoc  ell  ,  Cratem  pro  fo¬ 

culo  fupenmpofttam  habens.  Ex  quibus  manifeftum  eft 
ex  Jofepho  ,  cratem  diftingui  a  foculo  ;  hunc  ha- 
buifte  altare  aureum  ,  in  quo  incenfum  adolebatur  ; 
cratem  vero  altare  holocaulli  habuille.  Neque  his 
contradicunt  facri  Codices  ;  nam  Exodi  cnp.  30.  ubi 
nos  legimus ,  craticulam  altaris  aurei  tegendam  auro 
puriffimo  ,  hebraice  non  habetur  aliquid  de  craticu¬ 
la  ,  fed  dicitur,  «P1?  *"r»  ™  hoc  eft,  Et 

teges  illud  auro  puro  ,  tettum  ejus  ,  &c.  Significat 
enim  dictio  gag  planum  fuperius  altaris  ,  non  ve¬ 
ro  craticulam  ,  quae  V1??  micbar  hebraice  dicitur  ; 
nofter  autem  Interpres  craticulam  pofuit  pro  foculo. 
Grteca  quoque  exemplaria  mirifice  id  explicant  ; 
nam  cum  loquuntur  cap.  30.  Exodi ,  de  altari  aureo 
dicunt  :  ii  r.cEfixqu  Ttjv 

d‘JT%  ,  r-j  tis  <xvt5  xu/.Aw  ,  Jtj  tgg  uvtS. 

hoc  eft  ,  Et  inaurabis  illud  auro  puro  ,  foculum  ejus  i 
&  angulos  ejus  circumcirca  ,  &  cornua  ejus.  Cum 

L  1  z  vero 


D 


E 


534  SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN. 


vero  cap.  27.  fermo  eft  de  akari  holocauftorum  ,  & 
de  craticula  illius,  dicitur :  ^  no^treis  «utw  ep- 

yu>  x&AHyjv.  hoc  eft  ,  Et  facies  ei,  fiupple  al¬ 

tari  ,  foculum  opere  reticulato  aneum.  Itaque  foculus 
altaris  aenei  erat  reticulatus,  non  vero  foculus  akaris 
aurei  ,  in  quo  adolebatur  thymiama,  quamobrem 
hanc  Akaris  aurei  figuram  ,  hic  delineari  pro  majori 
intelligentia  curavimus. 


Dubitandum  fortafle  occurret  de  cornibus  hujus 
Altans  ;  fed  quia  haec  non  erant  diffimiha  ,  ab  his 
quae  in  Altari  holocauftorum  habebantur  ;  cum  de 

1110  fermonem  habebimus ,  aliquid  pro  elucidatione 
cornuum  dicetur.  De  ejufdem  (itu  in  Tabernaculo 
eft  aliqua  difficultas  inter  Dodlores  ;  facer  textus  de 
hoc  fic  loquitur  :  Ponefque  altare  contra  velum  ,  quod 
ante  Arcam  pendet  Tefiimonii ,  coram  Propitiatorio  yquo 
tegitur  teflimomum ,  ubi  loquar  tibi.  Et  ubique  lem- 
per  tam  apud  Jofephum  ,  quam  Philonem  ,  Sc  alios 
Scriptores  ,  etiam  non  facros  ,  Akare  aureum  ,  me- 
dium  inter  Menfam  &  Candelabrum  ftatuitur  :  fed 
alii  propinquiorem  ad  velum  ;  alii  vero  remotiorem 

1111  locum  praefcribunt  ;  illud  in  ipfo  Tabernaculi 
veftibulo  collocantes  ,  ftatim  poft  aulaeum  ,  quod 
erat  in  introitu  Tabernaculi  :  ita  ut  Akare  aureum 
in  ipfo  veftibulo  facri  Tabernaculi  e  regione  oraculi 
extra  velum  locum  haberet.  Sed  de  his  difputan- 
dum  nobis  non  eft  ,  cum  nihil  ex  Scripturis  fubo- 
dorari  poffit  ,  nifi  quod  in  facro  Tabernaculo  ,  hoc 
altare  medium  inter  Menfam  &  Candelabrum  fla- 
tuebatur. 


CAP.  X  L  V  I  I  I. 

Utenfilia  in  minifterium  Akaris  aurei 
aperiuntur. 

Ad  loca  Exodi  50.  Vefliefque  illud  auro  purijfimo ,  tam 
craticulam  ejus ,  quam  parietes  per  circuitum  ,  & 
cornua.  Levit.  10.  Arreptifque  Nadab  ,  &  Abm 
flii  Aaron  thunbulis  ,  pofuerunt  ignem  ,  &  ineen- 
fum  defuper ,  offerentes  coram  Demino  ignem  alienum: 
quod  eis  praceptum  non  erat.  Ezech.  8.  Et  ecce  appli¬ 
cant  ramum  ad  nares  fuas.  &  ad  alia. 

SIgillatim  de  utenfilibus  facri  hujus  Alta¬ 
ris,  latis  oblcure  facra  loquuta  funt  oracula ;  ut 
cap.  4.  lib.  2.  Paralip.  in  quo  de  operibus  Salo¬ 


B 


C 


D 


E 


monis  eft  fermo  ,  &  dicitur  ,  nu.  22.  Thymiateria 
quoque  ,  &  thuribula  ,  &  phialas ,  &  mortariola  ex 
auro  punfimo  ,  fupple  fecit.  &  lib.  3.  Reg.  cap.  7. 
hujufmodi  vafa  fimiliter  recenfentur  ;  fed  quia  con¬ 
funduntur  ,  cum  aliis  etiam  ,  quae  erant  ad  ufum 
Menfae  ,  &  Candelabri ,  idcirco  locum  non  addu¬ 
cimus.  at  vero  in  Exodo,  nihil  figillatim  de  his  u- 
tenfilibus  facra  oracula  ,  tantum  univerfali  vaforum 
vocabulo  comprehenduntur,  fi  autem  divinandum 
eftet ,  &  ex  ritibus  Ethnicorum  prophana  refan&i- 
ficare  liceret,  inter  utenfilia  numerarentur  ve&es, 
arcula  thuraria  ,  foculus ,  thuribula ,  &  mortariola 
aurea  :  ubique  enim  facrae  Littene ,  dum  Moyfen 
alloquuntur  meminere  folius  Akaris,  &ve£tium,  & 
cap.  4.  Num.  in  quo  fermo  eft  de  filiorum  Ifrael 
profedtione ,  facrique  T  abernaculi  tranflatione  dicitur, 
nu.  11.  Nec  non  &  altare  aureum  involvent  hyacinthi¬ 
no  veftimento  ,  &  extendent  defuper  operimentum  jan- 
thinarum  pellium  ,  inducentque  veEles.  Et  de  vedii- 
bus  quidem  nihil  dicendum  remanet  ;  cum  om¬ 
nino  fimiles  effient  ,  his  ipfis  quibus  Arca  porta¬ 
batur. 

Cochlearia  ab  hoc  Akari  arcenda  funt ;  folius 
enim  manus  minifterio  ,  &  numquam  aliter  ,  thy¬ 
miama  thuribulis  imponebatur,  nec  aliter  licebat, 
ut  dicunt  etiam  Rabbini  ,  £t  fubodorari  poteft  ex 
Levit,  cap.  2,.  ubi  de  oblatione  fermo  eft,  fic:  De¬ 
feret  ad  filios  Aaron  facerdotes  :  quorum  unus  tollet 
pugillum  plenum  fimiU  &  olei^  ac  totum  thus  ,  & 
ponet  memoriale  fuper  Altare  in  odorem  fuavijfimum 
Domino,  quemadmodum  igitur  pugillo  ,  fimilam 
oleo  commaffiatam  ,  in  Akare  fuper  ignem  Sacer¬ 
dos  imponebat  ;  pariter  etiam  thus  mimftraffie  di¬ 
cendum  videtur;  atque  etiam  thymiama  ad  Akare 
aureum  ,  quod  in  ratione  fuffumigii  eodem  modo 
ac  thus  fubminiftrandum  videbatur.  Saniora  & 
doftiora  alii  fi  dixerint ,  acquiefcam  ;  fed  cap.  16. 
Levitici  cochlearia  ab  ufu  thymiamatis  omnino  ar¬ 
centur. 

Elucidentur  igitur  jam  utenfilia  ,  quae  apertiora 
videntur;  inter  quae  primam  fedem  occupat  foculus; 
vel  fi  loqui  velimus  cum  vulgato  craticulam  dice¬ 
mus.  Craticulam  admittit  Villalpandus ,  cineres  in¬ 
tra  Akare  dec,idiffie  non  negat,  quin  etiam  Altari  a 
Salomone  conftrudlo  feneftram  in  latere  Orientali 
effingit,  ad  excinerandum  Akare,  ita  in  illius  figura 
habetur,  quam  ponit  2.  tom.  explanat,  in  cap.  41. 
Ezech.  par.  2.  lib.  4.  ante  cap.  49.  tandem  in  eo¬ 
dem  capitulo  deferibit.  Hatc  craticula  &  Akare  ful¬ 
citur  auctoritate  vulgati  Interpretis,  qui  ufus  eft  ver¬ 
bo  craticula  ;  quam  tamen  nos  pro  foculo  pofitam 
diximus  ;  fulcitur  auctoritate  Jofephi,  quem  certe 
ille  non  vidit  ;  ut  capite  praecedenti  monftravi- 
mus :  nec  enim  vocabulo  craticulam  ex 

Jofepho  fignificari  ipfe  monftrabit ,  fed  potius  con¬ 
trarium. 

Nos  haec  miffia  facientes,  utique  tenemus ,  atque 
affirmamus,  nullam  fuiffe  in  Altari  thymiamatis  cra¬ 
tem,  fed  foculum  mobilem.  Obfcuriffima  funt,  & 
perquam  difficilia,  quae  de  his  utenfilibus,  in  facris 
oraculis  habentur  :  nam  2.  Paralip.  cap.  4.  loco  jam 
citato,  in  enumerandis  utenfilibus  ad  ufum  incenfi, 
feu  thymiamatis,  funt  aliqua  quae  appellantur 
hamiz.raqot.  thymiateria  dixit  vulgatus  Interpres  ; 
pfalteria  dixerunt  alii,  fed  minus  vere,  nam  certum 
eft  ea  voce  fignificari  inftrumenta  quaedam  putatio¬ 
ni  apta,  vel  potius  palmites ,  five  verius  inftrumen¬ 
ta  aliqua  palmitibus,  hinc  inde,  &  circumquaque 
ornata  ;  quamobrem  plalmi  quoque  ,  eo  vocabulo 
infcnbuntur  ,  vel  quod  in  inftrumentis  ea  ratione 
ornatis  canerentur;  vel  quod  in  Dei  Templo  tunc 
cantarentur;  dum  facium  thymiama  in  foculo  pal¬ 
mitibus  ornato  cremaretur,  ut  propterea  3  Reg.  cap. 

7.  in 


5  3  <5  M  Y  R  O  T  H 

7.  in  ufu  facrorum  eadem  vala  thuribulis  junguntur: 
fignificari  igitur  ea  voce  putamus  foculum  ,  qui  me¬ 
dio  in  Altari  aureo  ficus  erat  ,  ad  ufum  thymia¬ 
matis. 

Hac  di&ione  hamisjraqoth ,  poflet  illuftra- 

ri  locus  difficillimus  Ezech.  c.  8.  in  illis  verbis :  Ec- 
ce  ipf  applicant  ramum  ad  nares  [nas .  in  Cujus  loci 
expolitione,  genus  quoddam  idololatriae  agnoverunt 
Interpretes,  in  floribus  ac  ramufculis  politum;  quos 
idololatrae  applicatos  ad  idola,  poftmodum  honoris, 
ac  religionis  caufi  deofculabantur.  Nos  locum  in- 
telligi  polle  putamus,  non  de  ramufculis,  fed  de 
foculo  thymiamatis ;  nimirum  de  thymiaterio,  quo 
contra  Dei  praeceptum  fruebantur  Ifraelitae  illi ,  con¬ 
tra  quos  loquitur  Propheta  :  nam  hebraice  fic  legi¬ 
mus  :  ««P*  nVojn-n«  dti )it>  nim  hoc  }  Ecce  ,//,• 

applicant  thymiaterium  ad  nares  fuas :  ut  odore  nimi¬ 
rum  vetito  perfruerentur.  Quod  etiam  alias  obje¬ 
cerat  Deus  per  Prophetas  Hierofolymitis ,  dicens: 
Unguentum  meum ,  &  thymiamameum ,  Stc.  Viderint 
alii  do&iora.  ramum  dixifle  vulgatum  affirmabimus 
pro  vafe  palmitibus  ornato. 

Ut  igitur  cunSba  lucidiora  fiant  ,  St  loquutiones 
graecae  intelligantur ;  notandum  erit  difcrimen  hujus 
vocis  ab  hac  alia  i%d&ov.  Priori  enim  fig- 

jiificatur  cruftula  illa  ,  quae  ex  combuftione  ,  aut 
ex  impolitione  carbonum  ignitorum  ,  alicubi  rema¬ 
net  ;  quamobrem  etiam  puftulae  in  morbis  fic  ap¬ 
pellantur.  i%de/ ov  vero  illud  vas  feu  inftrumentum 
dici  poteft,  m  quo  carbones  recipiuntur,  telle  Pol¬ 
luce  lib.  10.  cap.  24. dicente:  ^  pXv  iq^d&v  elirois  dv , 
Ts  dvQ&iuov  tovt 9  ,  %  s^dgjov.  ideft,  &  focum  qui- 


E  C  I  y  M.  II.  537 

A  dem  dices ,  carbonarium  hunc  &  foculum :  St  hoc  pro- 
bat  teftimonio  Ariftophanis ,  St  Stratis,  quafi  diceret 
Pollux,  quod  locus  ille  in  quo  carbones  ponuntur , 
dicitur  efchara  ,  atque  etiam  efcharion.  &  lib.  i. 
cap.  i.  nu.  y.  definiens  locum  illum  in  quo  fuper 
Altare  flamma  ardet;  ratione  nigredinis ,  & notarum 
combultionis ,  quas  relinquit  ,  efcharam  locum  il¬ 
lum  dlClt  fic,  «I  idiwf  doKe-i  y.tv  ddt  irv o , 

Ww  Toif  fyaifiv  ,  ivtoi  r  7Toojt5v  ,  ^  rtv 

t  Bsuv  fiu/xov  ovrui  )C£k.A yKtxciv.  hoc  efl: ,  efchara  autem 
proprie  videtur  fic  nominari  fuper  quam  heroibus  fac- 
crificamus.  aliqui  autem  poetarum  ,  Altare  quoque 
Deorum  fc  vocaverunt,  licet  utraque  vox  latine,  fo- 
B  cum  five  foculum  interpretetur,  unde  Ovid,  lib.  <5. 
Faflor.  ait: 

Et  focus  a  flammis  ,  &  quod  fovet  omnia  dittus. 

Dicimus  igitur  in  hoc  Altari  aureo,  fuiffie  fuper- 
politum  vas  quoddam  aureum,  in  quo  reciperentur 
carbones  ,  thymiamate  refperfi ;  propterea  thymia¬ 
terium  didium  arbitramur,  nam  quamvis  quodcum- 
que  inftrumentum  thymiamatis,  five  ad  fervandum 
thymiamata,  five  Altare  fuper  quod  thymiama  cre¬ 
mabatur,  five  illud  fuper  quod  carbones,  ad  fu  Ru¬ 
migandum  thymiamata,  imponebantur,  ita  nominari 
pollit ,  proprie  tamen  prae  aliis  poftremum  fic  dice- 
Qbatur;  tefte  Polluce  lib.  io.  c.  18  dicente:  Bvpuu- 

rngjov  j  4 xv  ti;  to  3  dv  to  Kj  iq^dg/ov  dv  t  is 

eitroi.  hoc  eft.  Thymiaterium  autem  aliquis  afferat. 
illud  idem  foculum  aliquis  dicet,  hujus  foculi,  atque 
thymiaterii  haec  fit  forma  Fig.  Aexprefla,  vel  fimili, 
dummodo  fit  amovibilis. 


In  medio  Altaris  aurei  erat  hoc  thymiaterium , 
five  foculus,  in  quem  carbones  haufti  de  Altari  ho- 
locauftorum  injiciebantur  ,  St  fuper  carbones  thy¬ 
miama  in  fuffumigium  ;  hoc  tamen  in  ipfo  thuribu- 
lo  antequam  in  foculum  carbones  injicerentur  ,  in 
ipfo  ftatim  facri  Tabernaculi  veftibulo. 

Materiam  hujus  foculi  fuiffie  aurum,  indubitatum 
effe  debet  :  de  qua  fic  loquitur  Deus  cap.  50.  Ve- 
fiitfque  illud  auro  purijfimo  tam  craticulam  ejus ,  quam 
parietes  per  circuitum  &  cornua,  haec  facer  textus, 
quamobrem  me  latet  unde  hauferitTorniellus,  quod 


F 


dicit  hanc  craticulam  fuifte  teneam.  St  defuper inau¬ 
ratam.  licet  enim  aurum  ,  in  vafe  claufum  fufioni 
fubdatur;  non  tamen  ita  accidit  auro  aeri  expofito, 
ex  quo  calor  St  fumus  facile  evaporari  poffiunt ;  ut 
in  incenforiis,  quibus  utitur  Ecclefia  confpici  poteft. 
Praeterea  in  lacro  Tabernaculo  nihil  Deus  admilic, 
quod  aureum  non  eflet;  argentum  tantum  in  bafi- 
bus  columnarum,  quae  terram  tangebant,  vix  per- 
miffum  fuit  ^  quamobrem  ab  hoc  Altari  aes  abfuiffie 
necefle  eft. 

Quarto  loco  recenfentur  ,  quae  mortariola  appel- 
L  l  3  lantur 


538  SACRORVM  El/EOCHRISMATON.  539 


lantur  a  noftro  Interprete,  in  loco  jam  allato  excap. 
4.  lib.  2.  Paralipom.  oblervandum  vero  puto  ante¬ 
quam  ulterius  progrediamur  ;  thuribula  dici  pofle 
vafa  ,  in  quibus  thus  confervatur,  vafa  in  quibus 
thus  crematur,  vafa  in  quibus  pinfitur,  &  quaecum¬ 
que  ad  ufum  thuris  adhibentur  ;  ficut  etiam  thymia¬ 
teria  appellantur,  vafa  quacumque  ad  ufum  thymia¬ 
matis;  nimirum  ilia,  in  quibus  thymiamata  fervan¬ 
tur ;  vas  in  quo  thymiama  crematur,  8c  etiam  altare, 
quo  carbones  thymiamate  refperfi  injiciebantur. 
Nos  igitur  non  ordinem  enumeratorum  vaforum  fe- 
quentes  ,  fed  potius  thymiamatis  ufum  prae  oculis 
habentes,  de  phialis  agemus,  haec  enim  erant  vafa, 
in  quibus  thymiamata  lervabantur ,  ut  jam  probavi¬ 
mus  ,  praefert im  ex  fenioribus ,  quos  vidit  Joannes 
in  Apocalypfi,  habentes  fingulos  phialas  aureas  ple 
nas  odoramentorum.  Latini  hanc  Arculam  nomina¬ 
vere  Acerram  ,  hoc  eft  arcula  ad  munus  arae,  vel 
ut  dicit  Feftus  Pauli:  Acerra  eft  ara,  qua  ante  mor¬ 
tuum  poni  [olebat  ,  m  qua  odores  incendebantur :  alii 
dicunt  arculam  effe  thurariam  ,  fcilicet  ubi  thus  re¬ 
ponebatur.  Ex  quibus  perfpicuumeft ,  thuribulum, 
acerram  ,  thymiaterium  ,  &  alia  hujufmodi  vocabu¬ 
la  ,  fumi  pro  quocumque  vafe  ad  thuris,  aut  fuffiu- 
migiorum  ufum. 

Quod  poftremo  loco  de  acerra  dicitur  ;  facit 
quammaxime  ad  rem  noftram :  quamobrem  in  om¬ 
nibus  lapidibus  antiquis  ,  in  quibus  veterum  facrifi- 
cia  infculpta  cernuntur,  juxta  Sacerdotem  facrifican- 
tem  ,  puerulus  cum  hac  arcula  thuraria  vifitur. 
Graece  <pAh.aa  videntur  appellata  hujufmodi  vafa;  ut 
habetur  lib.  2.  Paralip.  loco  citato,  htec  enim  a  Pol¬ 
luce  etiam  lib.  1.  cap.  1.  inter  facra  donaria  recen- 
fentur ,  in  cultum  Deorum  oblata,  non  eft  tamen 
praetereundum ,  in  fuffumigiorum  ufu ,  vaforum  no¬ 
mina,  quae  illis  debentur,  confundi;  vel  etiam  haec 
funt  illa  utenfilia,  quae  Graece  9-ofm m  appellantur, 
legunt  enim  Septuaginta  cap.  7.  Numer.  SvUAw 
plav  ,  fupple  obtulit  Aminadab,  JUx  ^v<ruv  7tA>)^ 
B-o[j,idfioiTog  ,  hoc  eft ,  Thyifcam  unam  decem  aureo- 
rum  plenam  thymiamate,  cum  igitur  vox  SHjfnoj ,  de¬ 
rivetur  a  voce  b-voe ,  quae  mortarium ,  five  pilam  fi- 
gnificat  :  ut  propterea  inter  inftrumenta  ruftica  a 
Polluce  lib.  1.  c.  12.  §.  17.  recenfeatur  ;  ideo  mor¬ 
tariola  dixit  interpres  vulgatus,  quod  Latini  dixerunt 
thuribulum  ;  magis  vero  proprie  acerram  veteres 
appellarunt;  8c  ex  vetuftis  lapidibus ,  illius  formam 
Fig.  B  iconis  praecedent,  riddidimus. 

Hebraeos  etiam  habuifle  vafa  haec,  ad  fervandum 


A 


B 


C 


odores,  nullum  eft  dubium  j  cum  thuris  ufus  in  fa-| 
crificiis,  frequentiftimus  efiet,  qui  nimirum  inalta¬ 
ri  exteriori  habebatur,  &  thymiama  mane ,  &  vef-l 
peri  cremaretur  in  Altari  aureo.  Haec  eadem  vafa 
thymiateria  appellat  Jofephus  lib.  8.'  antiq.  cap.  2. 
dicens:  9-vpomig^oo  'j  bv  o7c  cuoftfeTo  B-vp,hx- 

fxot  «V  t  vcccv  burp-v^sa.  opoloig  oeDsoe  SvfAHnvjgja  off 
cKopttyv  'bvro  tS  piyooA 00  /3 oj/xS  7 tvq  f  p Mgofiwpov  t 

bv  rw  votu ,  7rivToix,n rpii^oe.  hoc  eft,  Thymiateria  au¬ 
tem  aurea  ,  in  quibus  deferebant  thymiama  mTemplum 
vigmti  millia,  ftmiliter  df  alia  thymiateria  ,  quibus 
ignis  ab  altari  magno  deferebatur  ad  minus ,  quod  eft 
in  templo  ,  quinquaginta  millia.  Ex  quibus  Jofephi 
verbis,  duo  genera  thymiateriorum  habentur,  alia 
quibus  thymiama  in  templum  ,  nimirum  in  Sandum 
inferebatur  i  alia  quibus  ignis  ab  altari  majore  ,  ad 
altare  aureum  ferebatur  ;  de  quibus  ftatim  dicemus. 
Priora  vero  lunt,  quae  phiala: ,  vel  mortariola  ap¬ 
pellantur  in  facris  oraculis  :  quia  his  thymiama  in 
Templum  ,  ad  altare  offerebatur,  &  in  eifdem 
thymiama  fervabatur.  de  quibus  idem  Jofephus  lib. 
1.  de  bello  Jud.  cap.  7.  fcribens  captam  Hierofoly- 
mam  a  Pompejo,  &  illius  in  facrum  templum  in- 
greflum  ,  quaeque  ipfe  ibi  viderit,  ait:  3  SupariM 


E 


F 


oAo^oca  TtMTtt,  arAijSoV  t?  d^upooTUv  eieu^pivcov . 
hoc  eft,£t  thymiateria  ex  auro  omnia ,  plena  coacervatorum 
aromatum.  Itaque  fandum  thymiama,  &:  aromata, 
quibus  illud  parabatur;  in  Templo  fando,  una  cum 
Candelabro  ,  Menfa  ,  &  Altari  fervabantur :  vafa 
quoque  in  quibus  cuftodiebantur  ,  thymiateria  ap¬ 
pellabantur. 

Duodecim  in  Tabernaculo  oblata  fuifte  thymiate¬ 
ria,  colligitur  ex  cap.  7.  Num.  in  quo  finguli  Pa¬ 
triarchae  Tribuum,  pro  fua  quifque  Tribu,  munus 
in  cultum  Tabernaculi  obtulit:  £c  inter  haec  enume¬ 
ratur  vas,  quod  mortariolum  dixit  nofter  Inter¬ 
pres,  plenum  quidem  thymiamate,  hoc  vas  dici¬ 
tur  hebraice  caph ,  ut  diximus  etiam  cum  de  Men- 
la  Panum  Propofitionis  loqueremur  cap.  41.  ficenim 
hebraice  legitur  cap.  7.  Numerorum  ,  cum  de  obla¬ 
tione  Aminadab  Principis  Judae  loquitur  textus 
noop;  nxSo  arn  mi y,  tm  v  hoc  eft  ?  MorUno. 

Ium  unum  ex  decem  ftclis  aureis ,  plenum  mcenfo.  Et 
quia  fumus  in  auro,  fcutellam  hanc,  quae  a  Patriar¬ 
chis  Tribuum  oblata  dicitur,  decem  auri  uncias  pe- 
pendifle  ,  fufpicarj  poftumus.  quibus  fimilia  funt , 
quae  a  reliquis  Patriarchis  oblata  dicuntur ,  in  eodem 
capitulo,  quamobrem  fubodorari  licet  j  hoc  vas  ad 
ufum  thymiamatis  ,  apud  Hebraeos  non  arculte 
formam  ,  ficut  Latinorum  acerra  ,  fed  fcutellte, 
five  mortarioli  figuram  ,  apud  Ifraelitas  habuifle  ; 
quemadmodum  ad  ufum  Menfas  fupra  cap.  41.  dixi¬ 
mus. 

Vas  aliud  ad  ufum  pariter  fandi  hujus  Altaris  ,  8c 
incenfi  thymiamatis  id  erat ,  quo  carbones  ignis,  ex 
Altari  majore  accipiebantur  per  Sacerdotem  ;  &  ad 
hoc  Altare  aureum  ferebantur  :  ut  igne  impofito  in 
Altari  cum  thymiamate  ,  in  eo  fuffiretur  fandum 
Dei  thymiama  :  quamobrem  Jofephus  ,  ut  vidimus 
lib.  8.  Antiquit.  bopiooTni/ov  illud  appellavit.  Hu¬ 
jus  vafis  meminere  facra  oracula  cap.  16.  Numer. 
Deus  enim  iratus  ,  fevierat  in  multitudinem  Ifraeli- 
ticam  ;  quod  murmuraflet  populus  contra  Moyfem 
&  Aaron.  haec  cum  Moyfes  cognoviflet,  ad  placan¬ 
dum  Numen  juflit  Aaron  cremare  ,  Deoque  offerre 
thymiama  ,  dicens  :  Tolle  thuribulum ,  &  haufto  igne 
de  Altari  mitte  mcenfum  defuper  ,  pergens  cito  ad  popu. 
Ium  s  ut  roges  pro  eis :  jam  enim  egrefta  eft  ira  a  Domi¬ 
no  ,  dr  plaga  defavit.  Illud  autem  ,  quod  thuribu¬ 
lum  dixit  nofter  Interpres,  hebraice  hamachtha 
appellatur  ,  ficuti  etiam  cap.  io.  Levit,  dum  nar¬ 
ratur  Nadab  &  Abiu  interfedos  a  Domino  ,  quod 
ignem  impofuiflent  fuper  thuribulum  ,  de  Altari  non 
iumptum  ,  ut  illis  praeceptum  fuerat.  Illud  thuri¬ 
bulum  vocabulo  fignificatur  ,  quo  Graece  dicuntur 
,  hoc  eft  ,  ignium  receptacula,  fic  enim  tam 
cap.  16.  Levit,  quam  16.  Numer.  appellatur  apud 
Septuaginta  ,  qui  ibi  fic  legunt  :  a*/3s  to  ttv^ov,  ^ 
IV  ccvto  1 rv%  ibro  £  hoc  eft  ,  Accipe 

receptaculum  ignium  ,  &  pones  fuper  illud  ignem  ,  ab 
Altari  holocauftorum  ,  fupple, accipiens  illud.  Nam 
illud  proprie  appellatur  $v<rKx,ftie/ov.  quia  vero  facer 
textus  hoc  eodem  vocabulo  utitur  ,  dum  extindoria 
lucernarum  enumerat ,  ea  propter  haec  fimilia  fuifte 
affirmabimus  ;  dummodo  manubrium  a  parte  pofte- 
riori  huic  concedamus ;  quo  hinc  inde  ab  Altari  fub- 
divali  ,  ad  aliud  aureum  ,  quod  erat  intra  Taberna¬ 
culum  ,  deferri  polfiet  ,  carbonibus  thymiarfiate  re- 
fperfis ,  &  per  furamum  Pontificem  ,  femel  in  an¬ 
no  intra  Sandum  Sandorum  allatum. 

Vox  Grieca  7r v^fiov  ,  probat  aperte  Ethnicos  quo¬ 
que  hujufmodi  vafa  habuifle.  fic  enim  de  illo  Suidas: 

7 ru£M0V  9 -vpieiTr.&ov.  0!  'j  2AAlo/£f  jc«t£Aistov  7 rv^ftoi  ,  k, 
SdSot,  bovTti  clvuvi  cieottov  6  q  to  7rv^«ov  ,  >L  x 

7rvf><sov  dvitygi  tox  /ToASjU/off,  c  q  'r&s  t  i  7ToAff 

,  Kj  t 00  7rvpetx  cfdrpeCpE  ^  ^  <ro<pox.A^. 

t »  bi  Helvu  to  (rtj/aml  to  hoc 

eft. 


I 


540  MYROTHECIVM.  II.  541 


eft  ,  Pirion  eft  thymiaterium.  Graci  autem  relinquen¬ 
tes  pyria  ,  &  faces  dantes  Sinoni  exploratori  futuro,  ille 
autem  &  pyrion  &  facem  accenfam  hoftibus  fuftulit.  & 
Herae lius  civitates  dijperdidit  ,  &  pyria  fub  vertit  Per- 
farum .  &  Sophocles  &  pyria  ftmul  ifta.  thefaurum  ftg- 
num fignificat  iftud.  Ex  quibus  Suidas  teliimonio  ve¬ 
teris  hiftorici ,  nobis  minus  noti  ,  de  Trojana  expe¬ 
ditione  feribentis ,  nec  non  alterius  ,  qui  res  geitas 
Heraclii  fcripfit,8c  etiam  audoritate  Poetarum  often- 
dit  vocem  Pyrion  fignificare  ignium  receptaculum 
ad  fuflfumigationes  ,  quod  apud  nos  thuribulum  & 
thymiaterium  dici  poteft.  Romanos  quoque  ha¬ 
buifle  hujufmodi  vafa  ,  facrorum  ratio  in  offerendo 
incenfo  idolis  ,  hoc  aperte  probat  ;  at  fi  conjedare 
liceret  ,  illud  unum  inter  pyria  enumerarem  ,  quod 
ex  Mufeo  Perilluftris  Domini  Francifci  Angelonis 
fupra  delineandum  ,  Fig.  B.  antiquitatum  ltudiofis 
prasftitimus. 

iEneum  eft  hoc  vas  ,  cujus  manubrium  in  pofte- 
riora  illius  politum  redarguit  5  qui  pateram  illud  di¬ 
cebant  ;  cum  hanc  omnino  rotundam  ,  lapides  ubi¬ 
que  commonftrent.  Fuiffe  hoc  vas  ad  ufum  facro¬ 
rum  ,  laurea  corona  ,  qua  cingitur  ,  id  oftendit , 
eadem  enim  planta  ,  Sabina  quoque  dicebatur,  eft 
enim  hoc  vas  fatis  amplum  ,  apteque  permagnum  , 
&  tantifper  in  umbilico  ad  modum  conchas  delcen- 
dit  j  labroque  circumcirca  ,  corona  ipfa  ,  &  totum 
vas  cingitur  :  ficque  quod  in  icone  polita  non  fatis 
exprimitur  verbis  ,  hic  aperiendum  cenfuimus.  Il¬ 
lud  enim  vas  in  gratiam  Alexandri ,  fratris  Helioga¬ 
bali  conftrudum  putamus  ;  qui  cum  bonis  artibus 
ac  litteris  operam  daret ,  ut  teftatur  Herodianus  in 
fine  lib.  y.  &  6.  fuas  hiftorias  :  propterea  Mercurius 
cum  Imperatore  colloquens ,  in  eo  vafe  fingitur.  In 
eo  igitur  carbonibus  ,  atque  aromatibus  impofi- 
tis  ,  fuffumigia  Numinibus  confuevifle  offerri  pu¬ 
tamus. 

Sed  prophana  relinquendo  ,  facra  jam  repetamus, 
Sc  pyria  ,  five  thuribula  facrorum  oraculorum  con¬ 
templemur.  Materiam  horum  thuribulorum  ,  au¬ 
rum  fuiffe  conftat;  quia  nullum  vas  licebat  intra  San- 
dum  ,  aut  Sanduarium  inferre  ,  quod  aureum  non 
elfet :  hoc  autem  thuribulum  in  Sandum  Sandorum 
etiam  ,  &  nedum  in  Sandum  inferebatur ,  ut  dici¬ 
tur  Levit.  16.  De  forma,  rotundane,  quadrata,  an 
fuerit  ovata  ,  nihil  certi  affirmari  poteft  ,  fed  illud 
manubrium  habuifle  exiftimamus  ;  ut  commodius 
fine  lasfione  manuum  Sacerdotis  portaretur,  in  eo 
enim  non  folum  carbones  de  Altari  holocauftorum 
allumebantur  ,  ut  ftatim  in  Tabernaculum  inferren¬ 
tur  ;  fed  etiam  in  eodem  vafe  ,  thymiama  ante  in- 
greffum  Tabernaculi  cremandum  ,  fuperimponeba- 
tur  }  ut  dicitur  Levit,  io.  Arreptis  Nadab  &  Abiu  , 
&  filii  Aaron  thuribulis  pofuerunt  ignem  ,  &  incenfum 
defuper  ,  offerentes  coram  Domino  ignem  alienum ,  quod 
eis  pr&ceptum  non  erat.  Ex  quo  loco  fatis  aperte  col¬ 
ligitur  ,  non  confuevifle  Ifraelitas  Sacerdotes  ,  quo¬ 
ties  Deo  thymiama  offerre  cogerentur  ;  in  hoc  thu- 
ribulo  inferre  ignem  intra  fandum  illoque  impofito 
in  foculo  Altaris  aurei  ,  poftmodum  fuper  ignem 
fpargere  thymiama  j  fed  potius  aflumpto  in  thuribu- 
lo,  feu  pyriaterio  igne  ,  de  altari  fubdivali ,  ibidem 
thymiamate  fuper  carbones  impofito,  illud  ad  Alta¬ 
re  holocauftorum  Deo  offerre  contra  velum  Taber¬ 
naculi  ,  ac  tunc  evaporante  thymiama  fumum,  San¬ 
dum  Dei  ingredi ,  &  in  altari  aureo  in  foculo  ignem 
&  thymiama  invergere  ,  expedando  ibidem  ,  donec 
totum  thymiama  confumeretur  ,  &  carbones  extin- 
guerentur.  Jam  enim  Myrothecio  primo  dicebamus, 
Sacerdotes  cum  excinerabant  altare  a  cineribus  ,  ad- 
ftare  confuevifle  ,  donec  favillae  ignis  ab  altari  fub- 
latae  ,  fi  quae  adfuiffent  ,  omnino  extinguerentur. 
ita  fieri  folitum  in  comburendo  thymiamate  creden- 


A  dum  eft.  Non  fuifle  minimum  vas  ,  fed  fatis  am¬ 
plum  thuribulum  iufpicari  poteft;  quia  multoties  per 
aliquod  temporis  lpatium  ,  Pontifex  cogebatur,  cum 
pi  unis  6c  thymiamate  thuribulum  manibus  deferre, 
durn  Sanda  Sandorum  in  anniverfaria  expiatione  in¬ 
grediebatur  ,  ut  dicitur  Levit.  16.  Affumptoque thu- 
ribulo  ,  quod  de  prunus  altaris  impleverit  ,  &  hauriens 
manu  compofitum  thymiama  in  incenfum  ultra  velum  in¬ 
trabit- m  Santta  ,  ut  pofttis  fuper  ignem  aromatibus ,  ne¬ 
bula  eorum  &  vapor  operiat  oraculum  ,  quod  eft  fupra 
teftimomum  ,  &  non  moriatur.  Ex  quo  loco  cochle¬ 
aria  ,  ad  ufum  incenfi,  nullius  fuifle  ufus  in  facris 
Hebraeorum  ,  ut  lupra  dicebamus ,  eft  manifeftum  ; 
3  led  manibus  Sacerdotes  afllimpfifle  aromata  ,  Sc  ea¬ 
dem  inapoiuifle  fuper  ignes  ,  ficut  Ethnicos  quoque 
feciffe  ,  vetufti  lapides  oftendunt.  quia  vero  tam  in¬ 
cenfi  ,  quam  thunbuli  ufum  ,  hic  locus  praeclare 
aperit  ex  ledione  Septuaginta  Interpretum  ,  idcirco 
eam  afferendam  duxi.  ^  inquiunt,  to  xv^etov 

Vtiips  dvt&KUf  Ttvfoc  W  £  ,  £  dvrisxv Tt 

Hw&*s*  *** P«W  rjs  B-Vfjudpiat T&  euvQitrecof  Ae- 

7rlsjs-  ,  xj  eifouri  itruTzpov  '£  xonxvriTdspioi r@-.  ^  5AiO>i<r^ 

TO  9-Upi !«/*<*.  cJAi  TO  7TV%  isXVTI  KUgJig  ^  j  CATfflS  g 

B-vfMcejaon^r  to  (Aoo^^g^ov  to  Sm  r  /axpTV^Juv ,  iL  *,x.Syn>- 
B-oivet^).  hoc  eft  ,  Et  accipiet ,  lupple  Aaron  ,  plenum 
thuribulum  carbonum  ignis  ,  ab  altari  holocauftorum  , 
quod  eft  m  confpeclu  Domini,  hoc  enim  altare  figmfi- 
catur  didione  &vn ab  hoc  igitur  ,  &  non  ab 
auieo  akari  ,  quod  B-\jpuon^ov  dicebatur  ,  carbones 
fumendi  eiant.  &  implebit  manus  thymiamatis  compo - 
fiti  tenuiffimi  ,  &  introibit  intra  velum  ,  &  imponet 
thymiama  fuper  ignem  m  confpeclu  Domini  ,  &  operiet 
nebula  thymiamatis  Propitiat  ortum  ,  quod  fupra  teftimo- 
nmm  &  non  morietur.  Itaque  ab  akari  ,  quod  erat 
extra  Tabernaculum  ufque  ad  Sanda  Sandorum  , 
tam  introeundo  ,  quam  exeundo  ,  in  Sanda  Sando¬ 
rum  ,  orare  tenebatur  Pontifex  pro  fe  ,  pro  domo 
fua,  deinde  pro  populo,  cujus  caufa  deledas  habuifle 
preces  non  ambigitur,  cumque  toto  hoc  temporis 
fpatm  Pontifex  manibus  thuribulum  illud  ,  five  py¬ 
rion  fuftinerc  cogeretur  ,  ne  luderetur  a  calore  ,  ma¬ 
nubrio  aureo  afficiendum  vas  fuit.  Praeterea  cum 
Domini  ira  ,  in  populum  Numeri  16.  aliquando  fe- 
viret ,  juffu  Moyfis  ,  aflumpto  thunbulo  Aaron  ,  & 
in  eo  haufto  igne  de  altari  ,  ac  thymiamate  impoli¬ 
to  ,  expiafle  populum  ,  Numenque  placaffe  feribi- 
tuq;  thymiama  ipfo  offerente  fuper  thuribulum  ,  ubi 
defaeviebat  ira  ,  plurefque  mortui  jacebant  :  caftra 
autem  Ifrael  plurima  agri  miiliaria  occupafle  manife¬ 
ftum  eft  ;  plurimas  igitur  horas  Aaron  fuftinuiffe 
thuribulum  carbonibus  plenum  perfpicuum  eft  :  quod 
facere  nequiviflet  ;  mfi  manubrium  vas  habuiffec. 
Hujus  igitur  vafis  formam  ,  ratione  Fig.  C.  exprefla 
delineari  pofle  putavimus. 

De  confeci atione  uteniilium  facri  hujus  Altans  non 
aliter  judicium  ferimus  ,  quam  de  reliquis  utenfili- 
inus  facra  Menfa  ,  atque  Candelabri  :  quod  nimi- 
lum  ,  quemadmodum  illa  prius  fanguine  exjriata  , 
atque  aqua  luftrali  purificata  ,  poftmodum  inunda 
fuere,  &  fuis  minifteriis  applicata,  quibus  facra  fie¬ 
rent  ;  ita  dicimus  hujus  fieri  Altaris,  ej ufque  uren- 
hlium  confecrationem  abfolutam  fuifle.  quod  ex  Jo- 
fepho  lib.  3.  cap.  p.  juxta  Gnecum  exemplar  habe- 
tui  j  a  quo  dicitur  ,  1  abernaculum  cum  omnibus 
illius  utenfilibus  fanguine  taurorum  ,  3c  arietum  ex¬ 
piatum  ,  ac  unguento  linitum  fuifle  ,  ut  Dei  fieret 
habitaculum  ,  divinatque  Majeftatis  domicilium. 


D 


CAP.  X  L  I  X. 

Labri  ad  feryandiim  aquam  confecrario. 


Ad 


§42 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN  54? 


Ad  loca  Exodi  50.  Facies  &  labrum  aneum  cum  bafi 
fua  ad  lavandum  ,  ponefque  illud  inter  Tabernacu¬ 
lum  teftimonii  ,  &  Altare.  Ibid.  40.  Et  ajfumpto 
unbhonis  oleo  unges  Tabernaculum  cum  va/is  fuis  ,  ut 
fanchficentur  :  Altare  holocaufii  &  omnia  vafa  ejus : 
labrum  cum  baji  fua  :  omnia  unbhonts  oleo  confecra- 
bts.  &  ad  alia. 


A 


SAcrum  Tabernaculum  ,  jam  velo  demiflo 
egrediamur  ,  <k  ad  fubdivalia  accedamus  ,  ut 
in  atrio  verfemur.  Agendum  igitur  nunc  erit, 
de  vafe  illo  praegrandi,  quod  ad  aflervandum  aquam 
in  ufum  facrorum  ,  flatim  Tabernaculo  egreflis  pri¬ 
mo  occurrit.  Cultum  aquarum  luftralium  ,  habuif- 
fe  quoque  Ethnicos  111  illorum  facns  atque  in  cultu 
idolorum  ,  res  eft  aperta  ;  ut  videre  eft  apud  rerum 
antiquarum  Scriptores.  Nam  Aigyptii  a  quibus  re¬ 
liqui  omnes  facra  accepifle  profitebantur  ,  facram 
pompam  ,  fine  aqua  minime  celebrabant,  teftePlu- 
tarch.  in  Ifid.  &  Olir.  immo  aquam  nomine  Ofiridis 
intelligi  arbitratur  ,  &  ait  :  Sio  rot?  t  ocie/v  <ri[ 3o- 
pfyjois  dzsaeyo^tf)  StvSpov  npitfov  SvnfAvvou ,  ^  vSot- 
tpL<$  pfirr<lv .  i  ptovov  q  t  vethov  ,  dfAoe  ttsdv  vfiov  dm- 
Awf  oci^jiS^r’  ^7mppo>5V  xoeASct'  Xj  T  iepdv  det  'cyfyuso  y,- 
to  vSpiiov  S9n  $  6t3.  hoc  eft  ,  Ea  de  cauja 
Ofiridis  cultoribus  nefas  e(l  ,  arborem  domefiicam  per¬ 
dere  ,  aut  fontem  aqua  obturare,  non  folum  autem  Ni¬ 
lum  ,  fed  omnem  humorem  abfolute  ,  Ofiridis  defluxum 
« vocant  ,  ac  hydria  femper  Sacra  prae  edit ,  in  honorem 
Tei.  &  praeter  haec  alia  plura  habentur  ,  ex  quibus 
facrae  aquae  ufus  conflat.  Hac  enim  utebantur  Sa¬ 
cerdotes  facra  fadturi ;  hac  luftrabantur  ,  qui  hoftias 
©btuliflent  hac  vi&imam  antequam  ma&aretur  pu¬ 
rificabant  ;  hac  veftimenta  purgabant  ,  fi  quando 
facra  Altaria  accefliflent  }  ut  fere  nihil  facrum  ha- 
buifle  videantur  ,  quod  aqua  luftratum  non  eflet. 
De  luftratione  totius  corporis  miniflrorum  ,  infra 
agemus :  tantum  manuum  ,  ac  pedum  munditiam  , 
nunc  curabimus  ;  qua  de  caufa  poni  labrum  in  facro 
Dei  Tabernaculo  jubebatur,  nam  corporis  ablutio¬ 
nem  ,  praeceflifle  Sacerdotum  confecrationem  ,  no- 
ta  res  eft.  Manuum  luftrationem  contemplemur  5 
quarum  quidem  luftratio  ,  adeo  facris  Ethnicorum 
neceflaria,  ex  illorum  inftitutis  cenfebatur;  ut  Tem¬ 
plis  Deorum  inferiberent  ,  ne  quis  intra  vafa  pura 
confideret  ,  qui  manibus  eflet  impuris  ;  quam  in- 
feriptionem  habet  Lucian.  in  dialogo  de  facrificiis. 
Quamobrem  Hom.  lib.  1.  Iliad.  dum  facra  feribit, 
quae  Sacerdotes  Graecorum  habuerunt  placandi  Apol¬ 
linis  caufa  ,  quem  iratum  credebant ,  ob  raptam  Bri- 
feidem ;  antequam  cultros  hoftiarum  fanguine  tinge¬ 
rent  ,  manus  lavifle  feribit ,  idque  ante  reliqua  fa¬ 
cra  ,  dicens  : 


C 


D 


.  .  .  .  •  To/  S’  uxot  xAfitjv  IxotrojifiluJ 
t?y\<sotv  IvSyyjrov  ifi).  /3 uyov. 
Xegv/vJ/otvro  S‘  tirfiot  ,  Kj  iKoyfxotq  dvtAovro. 


quod  exponit  Euftath.  dicens  :  9-uovts?  yjc^'nf\o\f)  0! 
TtoiAon oi'  Sei  ^  JtooOoop»?  r  §-dc*iv  ylyvt£%.  hoc  eft  ,  ve¬ 
teres  facrum  agentes  abluerunt  manus  ,  oportet  enim  mun¬ 
dos  ejfe  ad  Deos  accedentes.  Sic  etiam  Lyfias  eodem 
verbo  ufus ,  e^sgviv|/oovTo  ,  inquit  ,  <m  x*?vt~ 

(3&.  hoc  eft  ,  Lavabant  manus ,  ex  aquiminali.  & 
anonymus  quidam  apud  Suidam  de  facris  agens ,  di¬ 
xit  :  dvroTi  Tot?  [3o>[XoT?  dxixtivocv. 

hoc  eft  ,  Proluentes  manus  ad  ipfa  altaria  occiderunt. 
Eft  autem  oblervandum  ,  quod  mola  falfa  flatim  in 
primo  exordio  facrorum  ,vi£limis  injiciebatur;  dein¬ 
de  jugulabantur  hoftiae  ;  verum  manuum  ablutio 
etiam  molem  falfam  praecedebat.  fic  enim  Latine  il¬ 
la  Homeri  carmina  interpretari  poflunt. 


F 


. . . .  Hi  autem  flatim  Deo  gloriofam  Hecatombem 


Deinceps  ftatuerunt ,  bene  adificatum  circa  altare  , 

Manus  autem  laverunt  poflea  ,  &  molas  fumpferunt. 

Libro  quoque  tertio  Iliados ,  de  quodam  facrifi- 
cio  foederum  caufa  interpofito  ,  agens ,  ablutionis 
manuum  meminit ,  dicens.- 

AVoop  j3«<nA<5CV/v  vSup  <fin  x&qois  q^gvocv. 

Quem  Homeri  locum  explicans  Euftathius  ,  ejus 
Poetae  interpres  eruditiflimus ,  ait  ;  yitAxei  3 
hoc  eft  ,  Tamquam  facra  faclun.  quod  nimirum  la- 
crificiorum  tantum  de  caufa ,  aquam  ad  Regum  ma¬ 
nus  datam  ,  feribat  Poeta  ,  cujus  carmen  interpreta¬ 
ri  poteft  fic. 

At  fuper  Regum  manus  aquas  fundebant. 

Apollonius  quoque  lib.  2.  Argonaut.  facrificii  memi¬ 
nit  ;  manufque  facrificantium  ablutas  feribit ,  ea  vi¬ 
delicet  de  caufa  ,  quod  altare  comple&i  tenerentur, 
quamobrem  Afterium  fulmine  ab  Jove  percuflum  , 
funt  fabulati  ;  quod  manibus  impuris  illius  aram  te- 
nuiflet.  &  Nonnus  libro  4.  Dionyfiac.  facrificium 
Cadmi  referens,  inThebarum  redificationeaitjnum, 

3rr- 

Bovv  li^luu  5-vbevh  SfefrifelC  fiupicj) 

A/£e7o  7 rfiouuv  vSdroiv  ^vV/v  ,  KecOfyy; 

MoivhtsoAovs  to  %«p»f- 

hoc  eft. 

Bovem  facram  odoriferam  confiituens  ad  aram , 

Quarebat  fontalium  aquarum  fluxum ,  ut  purgarem 

Sacrificantes  fuas  manus. 

Ablutionis  facrae ,  apud  Scriptores,  loca  habentur 
innumerabilia  ;  in  quibus  vafa  aquaria  ,  inter  facra 
utenfilia  recenfentur  ;  quae  etiam  Graecis  nominibus 
,  ^epviS/oy ,  &  7pov  appellantur  ;  quo¬ 

rum  faepiflime  meminit  Pollux  ,  &  Homerus  ; 
&  nihil  aliud  funt  ,  nifi  vafa  inftrumentaque 
ad  manus  abluendas.  Pollux  enim  lib.  1.  cap. 
i.§»29.  inter  facra  inftrumenta  ^spy/Ss?  recenfet; 
&  ex  audloritate  Antiphanis  lib.  10.  cap.  18.  ubi  de 
libaminibus  agit ,  deque  inftrumentis  lacrificiorum  , 
XipviGoic  ,  &  %if>vi€iov  refert  in  numerum.  Sic 
etiam  inter  inftrumenta  menfaria  eorumdem  vaforum 
meminit  lib.  10.  cap.  13.  quae  inftrumenta  Pollubra, 
&  Aquiminalia  ,  Latine  ab  aliquibus  dicuntur:  hoc 
eft  vafa  ad  lavandum  manus.  Quinimo  funt  etiam 
qui  putent.  Delubra,  loca  Numinibus  dicata ,  ideo 
fic  dicta  fore  ,  quafi  a  diluendo  :.quia  videlicet  fa¬ 
cra  fafluri ,  prius  manus  abluere  tenebantur.  Sed 
nihil  quod  fciam  apud  veteres  de  ablutione  pedum } 
quod  nimirum  difcalceatos  ad  facra  acceflifie  veteres 
Ethnicos ,  nullibi  legatur. 

Manuum  autem  ,  ac  pedum  de  caufa  ,  pofitum 
fuit  vas  aeneum  juflii  Dei  ,  aqua  plenum  a  Moyfe, 
inter  Tabernaculum  ,  £c  altare  hoftiarum.  Hujus 
vafis  fabrica  feribitur  Exodi  cap.  30.  fic  : 
Facies  &  labrum  aneum  cum  bafi  fua  ad  lavan¬ 
dum  ,  ponefque  illud  inter  Tabernaculum  Tefiimonii  ,& 
Altare.  Quamobrem  antequam  ad  altare  accedamus, 
hujus  vafis  praegrandis  formam  ,  confecrationemque 
confiderave  oportet,  quod  quidem  fuifie  pofitum  fu¬ 
per  bafim  ,  fimiliter  aeneam  ,  dicitur  cap.  58.  his 
verbis :  Fecit ,  fupple  Befeleel  ,  &  Oliab  ,  labrum 
aneum  de  fpeculis  mulierum  ,  qua  excubabant  ad  oftium 
Tabernaculi..  Locus  huic  vafi  inter  Altare  &  Taber¬ 
naculum  erat,  qua  vero  de  caufa  illud  eo  loci  fuerit 
collocatum  ,  in  priori  noftro  Myrothecio  cap.  8.  jam 
diximus,  quamobrem  non  eft  cur  eadem  repetan¬ 
tur. 

Salomonis  autem  feculo  ,  in  aedificatione  Templi, 
toto  orbe  celeberrimo  cum  Ifraelitarum  numerus, 

&  Ref- 


5+4 


Myrotheci 


V  M. 


5+5 


&  Refpublica  creviflet  ;  divini  quoque  cultus  fre¬ 
quentia  ,  necnon  etiam  Sacerdotum  numerus  auctus 
eflet  :  atque  propterea  unum  ,  aut  alterum  horum 
vaforum  ,  non  fatis  cenferetur  ;  ut  folemnioribus 
diebus ,  Sacerdotes  ,  cundtis  ad  facrificia  vementi¬ 
bus  ,  facra  miniflrare  poflent  ;  decem  vafa  aenea, 
aquarum  de  caufa  ,  quae  quadraginta  aquarum  batos 
caperent ,  Salomonem  conftituifle  in  Templo  dicitur 
3.  Reg.  6.  praeter  quae  ,  etiam  aliud  vas  erat  ma¬ 
gnum  ,  quod  mare  appellabatur ;  quod  duo  millia 
aquarum  batos  capiebat ,  ut  ibidem  dicitur.  Hoc 
poflretnum  vas  ,  alterius  non  erat  ufus  ;  quam  ut 
Sacerdotes  ,  non  quidem  miniftraturi  ad  altare  facri- 
ficiorum  ,  fed  ingrefluri  fan£tum  Tabernaculum,  ti- 
ve  miniftraturi  incenfum  ,  five  lucernas  ordinaturi  , 
aut  fandtius  adytum  adeuntes  ,  manus  &  pedes  ab¬ 
luerent  ,  atque  purgarent  ;  ficque  abluti  ac  purgati, 
6c  difcalceati  ,  facrum  Dei  Tabernaculum  ingrede¬ 
rentur.  ita  dicitur  Exodi  30  ubi  de  fabrica  ,  &  ufu 
labri  aenei  fcribitur  :  Et  miffd  aqua  lavabunt  in  ea 
Aaron  ,  &  filii  ejus  manas  fuas  ,  ac  pedes ,  quando  in- 
greffuri  funt  Tabernaculum  T eflimonii  ,  &  quando  ac- 
cejjun  funt  ad  altare  ,  ut  offerant  m  eo  thymiama  Domi¬ 
no  j  ne  forte  moriantur. 

Sacerdotum  igitur  vitae  confulens  Deus  Optimus 
Maximus,  aquam  in  atrio  prope  Tabernaculum  ad¬ 
hiberi  cavit ;  &  vas  ad  illorum  ablutionem  parari  , 
quod  etiam  concha  labrum  ,  &  luter  dicebatur. 
Hebraice  illud  vas  chtor  appellatur;  cujus  voca¬ 
buli  radix,  quaenam  proprie  fit  in  lingua fandfca  igno¬ 
ratur  :  fed  non  incongrue  fufpicari  poteft  ,  radicem 
fore  iftam  vocem  "11-)  chur  ,  quae  fignificat  fornacem 
excifam  ,  dc  excavatam  ;  quia  nimirum  aeneo  opere 
conftitutum  vas  ,  in  fornace  fufum  fuit,  vel  etiam 
dici  poteft  ,  radicem  illius  fore  hoc  vocabulum  n>H 
charah  ,  quod  fignificat  excavare  ;  &  didfcum  fuerit 
chior  ,  quafi  vas  excavatum  :  quamobrem  etiam 
lebetes,  in  quibus  facrificiorum  carnes  coquebantur; 
eo  nomine  chior  appellabantur. 

Iftud  vas  labrum  dicitur  apud  noftrum  Interpre¬ 
tem,  five  labium,  ut  habent  alii  codices,  fed  inepte 
quidem  ;  nulla  enim  affinitas  eft  inter  labrum  ,  Se 
labium  ,  dum  de  vafis  ab  ablutiones  loquimur.  Eft 
enim  labrum  vas  in  balneis  ad  lavandum  aptum  ;  & 
dicitur  labrum  ,  quafi  lavabrum,  hinc  illud  Cicer. 
Labrum  in  balneo  fac  ut  Jit.  Virgil.  quoque  hb.  8. 
iEneid.  dixit  de  hoc  genere  vafis. 

Sicut  aqua  tremulum  labris  ubi  lumen  ahenis , 

Sole  repercuffum  aut  radiantis  imagine  luna. 

Mare  hoc  idem  genus  vafis  appellabatur  in  templo 
Salomonis  ,  Sc  non  incongrue  :  tum  ratione  meta¬ 
phorae  ,  quod  eflet  maximum  vas ,  duoque  millia 
caperet  aquae  batos;  tum  quia  apud  Hebraeos,  quae¬ 
libet  aquarum  congregationes  ,  maria  dicebantur,  a 
Septuaginta  Interpretibus  dicitur  hujulmodi  vas, 
fic  enim  legimus  Exodi  50.  7 ro»V°v  a«t %«Ax.?v  , 

|3a<r<v  xots  ^acAxojv ,  wVs  viW7«<r6<*u  ^  &w<{f  oivrov  dvx 

pU(T0V  T?  mlwijc  $  /MOijlTVgjx  ,  Jij  dvd  j UitXOV  $  0V| UOtfrie/iS. 

hoc  eft,  Facies  &  labrum  aneum ,  &  bafim  illius  aneam, 
ut  laventur  ,  &  collocabis  illud  inter  Tabernaculum  te- 
Jhmonii  ,  &  altare. 

Dicebatur  vero  Ast»?§  ,  lavacrunl  ,  five  pelvis,  in 
qua  erat  aqua  ad  lavandum  ;  to  A«rfov  vero  cella  ,  in 
qua  pelvis  ftabatad  lavandum ,  aqua  balnei.  Vtrum- 
I  que  vero  vocabulum  derivatur  a  verbo  a »&>.  fic enim 
dicit  magnum  etymologicon  ,  axtqqv  to  Aslw,  to 
A «w  ,  2  fio  dvro)  x.xHaipofifa'  to  v$w(3  ,  dfAx  x.oofitftpoju.eOoo. 
hoc  eft  ,  haec  diftio  lutron  fit  a  verbo  luo  ,  quod  efi 
lavo  ,  non  enim  ipji  purificamus  aquam  ,  fed  purifica¬ 
mur  ,  fcilicet  ab  aqua,  quamobrem  faciendum  hoc 
vas  aeneum  fortaffis  dicitur  ,  &  fubditur  in  textu  ad 
lavandum  3  hoc  eft  ,  ut  purificentur  Sacerdotes  , 


B 


D 


quando  ingrefluri  funt  Tabernaculum  teftimonii. 
Sunt  enim  nomina  lavacri  ,  &  lutri  accommodatiffi- 
ma  balneis ,  atque  balneatoribus ,  £c  lavationi  ipfi  : 
quamobrem  Pollux  lib.  7.  cap.  33  2.  dixit:  ^3- 

cr,KQi  d  oov  (ixAxveuo  ,  Asst^oV  ;  ^  Kxic&ou  ,  AtfT^fivg? 
uf  zcvo<pa)v.  itj  to  $  AxrgS ,  Aargeiov  coc 
ov  yf  coitu. 

Mj?t  &nW;pov  VHxfitf)  ,  [aij  3  A»t^«ov. 

reliqua  addit  ex  oEfchylo  idem  probans,  haec  au¬ 
tem  fic  interpretantur,  convenientia  autem  balneo  , 
fupple  funt  ,  lavacrum  &  lavari  ,  &  lavatores  ut  Xe¬ 
nophon  ,  fupple  dixit  :  &  aqua  lavacri  lutrion  ,  fup¬ 
ple  appellatur  ,  ut  Anftophanes  in  heroidibus ,  hoc  eft 
in  tragoedia  ,  quae  fic  inferibitur ,  dicens  : 

Neque  lot oriam  pedum  aquam  foras  ,  nec  lotionem 
effudit. 

&  licet  fit  difficultas  de  voce  oMrov/7rTgav  ,  nimirum 
an  fignificet  pedum  ablutionem,  an  manuum ,  utrum¬ 
que  Ariftophani  interpres  unico  illo  vocabulo  figni- 
fican  voluit ,  dicens  :  to  t  t  'dcrlvipt- 

fax'  hoc  eft  ,  vocabulum  Scnvvi stt^ov  fignificat  lavatio¬ 
nem  for  dium  tam  manuum  ,  quam  pedum.  Noftrum 
tamen  vas  conftitutum  juflii  Dei  ,  inter  Tabernacu¬ 
lum  ,  &  Altare  facrificiorum  ,  potius  8otWt§ov  dici 
debet ,  quam  ;£«pov»arT§ov  ,  quia  non  tantum  ad  ma¬ 
nus,  fed  etiam  ad  pedes  abluendos  politum  erat,  di¬ 
citur  enim  in  textu  Exodi  30.  ut  vidimus  :  Et  miffa 
aqua  lavabunt  in  ea  Aaron  ,  &  filii  ejus  manus  fuas 
ac pedes ,  quando  ingreffuri  funt  Tabernaculum  teftimonii. 

Ethnici  vero  habueruntaquam  quandam  luftralem, 
qua  utebantur  in  facris  ,  non  enim  ex  qualibet  aqua 
licebat  eis  lavari  ,  aut  purificari  ,  ut  ex  illis  Thucy¬ 
didis  verbis  apparet  lib.  4.  vfag  ti  ,  0  yjv  cTfotvsov 
<s$i<ri  ,  ttaIu)  «srO?  dvotcvsdvotv- 

txs  vMpfvgo^  ,  id  eft  :  aquam  etiam  quam  nefas  effet 
ipfis  tangere  ,  mfi  ad  abluendas  in  facrificiis  manus  ,  in 
alios  ujus  haurire.  &  Dionyf.  Halicarn.  ait  lib.  7.  ^ 
KuS-xgcp  Txliqfi  ‘njeaxyvlcxvrsc  v&xti.  hoc  eft  ,  &  pura 
aqua  luftr antes  facra  ,  &  apud  Romanos  par  eft  cre¬ 
dere  manus  lavifle  Sacerdotes  aqua  ,  qua  univerfali- 
ter  in  facris  utebantur  ,  &  religiose  venerabantur. 
Nam  tefte  Alex,  ab  Alex.  lib.  4.  cap.  17.  aquahaufta 
ex  fonte  Juthurnae  ,  qui  circa  flumen  Numicium 
labitur  ,  tantte  religionis  Romanis  erat ;  ut  omnibus 
facrificiis  adhiberetur  ;  &  ea  aqua  primum  vidtima 
infpergeretur  :  nec  aliter  facrificii  digna  cenfebatur; 
aut  in  confpedlu  Numinis  offerri  licebat.  In  facris 
quoque  V eftas  aquam  hanc  terram  attre£tafle  ,  pia¬ 
culum  ,  malumque  omen  adeo  cenfebatur  ,  ut  plu¬ 
rimum  horrerent ,  tefte  Ladlantio  ,  ab  aliquibus  re¬ 
lato  in  libro  8.  Thebaid.  Statii  ,  in  illis  verbis: 

Sicut  Achamenius  folium  ,  gentefque  paternas 

Excipit. 

Quamobrem  vafe  latioris  Sc  pyramidati  fundi , 
eam  aquam  ipfi  hauriebant ;  ne  vas  illud  in  quo 
hanc  aquam  attinxiflent ;  fupra  terram  ftare  aliquo 
modo  poflet  ;  fed  manibus  illud  fuftentare  facrorum 
miniftri  cogerentur  :  quod  fiebat  vel  a  Flaminicis 
virginibus  ,  quae  erant  facrorum  miniftrre  ,  vel  ma¬ 
nibus  puerorum  qui  Flamini  miniftrabant ;  vel  ma- 
nibus,ancillarum  virginum  Veftalium  ,  vel  aliorum 
miniftrorum,  qui  puri  &  facri  cenlerentUr.  Hujus 
vafis  formam  ,  nos  accepifle  putamus  ex  Guillelmo 
Choul  ,  in  fuo  de  Romana  religione  libro  Gallico 
idiomate  feripto  ;  quamvis  vero  vas  illud  ipfe  dicat 
in  Templorum  ingreflu  collocatum  ,  luftrationum 
caufa  ,  more  luftralium  aquarum  ,  qure  Templis 
Chriftianis  ,  ex  infiituto  Romanae  Ecclefiae  ,  fide¬ 
libus  praeponuntur  cum  aqua,  fallo  id  ab  eo  dici  pu¬ 
tamus.  Nec  enim  apud  veteres  Scriptores ,  Idolo- 
M  m  rum 


546  SACRORVM  ELiEOCHRlSMATHN.  547 


rum  cultores  ,  hujus  quod  ipfe  ponit  vafis  mentio 
aliqua  ,  nec  forma  quam  ponit  ftare  per  fe  poteft : 
religiofum  quidem  fuifle  vas,  6c  cultus  caufave&um, 
hoftiarum  capita  ibi  infculpta,  aperte  hoc  indicant: 
verum  a  forma  pyramidali  argumento  fumpto,  quod 


per  fe  ftare  nequiret  j  dicemus  hoc  vas  fuifle ,  quod 
a  facris  Veftalibus  ,  ut  vidimus  ,  cum  aqua  defere¬ 
batur,  quam  terram  attre&afle  nefas  erat,  cujus  for¬ 
mam  dare  hic  Fig  A.  conftituimus  delineatam  „ 
prout  ab  eodem  au&ore  accepimus. 


Hoc  vas  futile  dicebatur  ,  Fefto  tefte  dicente : 
Futile  vas  efi  quoddam  ,  quo  utebantur  in  facris  Ve  fla. 
quia  aqua  adfacra  Vefiam  terra  non  ponitur ,  quod  fi  fiat , 
piaculum  efi.  ira  etiam  Servius  in  illud  Virgilii  lib.  1 1. 
iEneid. 

....  confiliis  habitus  non  futilis  autor. 


&  Diis  gratias  agebant  ,  Ciraldo  ubi  fupra  au&ore. 
Apud  Graecos  vero  caeteris  populis  fuperftitiofiores , 
tantae  erat  religionis  fons  Callirhoe  j  ut  in  maximis 
facris ,  atque  nuptialibus  ,  aliam  aquam  adhibere  , 
nefas  cenferetur.  Callimach.  quoque  in  Apollin. 
ait  : 


Futilis  ,  inquit  Servius  ,  quoddam  efi  vas  lato  ore  , 
fundo  angufio  ,  quo  utebantur  m  facris  Vefla  :  quia 
aqua  ad  facra  haufia  ,  in  terra  non  ponitur  ,  quod  fi 
fiat ,  piaculum  efi ,  unde  excogitatum  vas  efi  ,  quod  ftare 
nonpofet ,  fedpofitumfiatim  ejfunderetur,  Donatusquo- 
que  in  Andr.  ad.  3.  fcen.  y.  ibi: 

Servon'  fortunas  meas  commififfe  futili. 


Vas  ,  inquit ,  quod  futile  dicitur ,  non  deponunt  mi- 
niftn  facrorum  ;  quod  efi  acuto  fundo  ,  &  patulo  ore, 
eoque  inflabile  efi.  Quamobrem  Poeta  fumpta  metaphora 
ab  illo  vafe  ,  ut  indicet  fortunas  fuas  commififfe  ei  ,  qui 
eas  minime  fervar  et  ,  dixit  commifife  futili  ,  nimirum 
ei,  qui  illas  profunderet  prodige.  &  adeo  hanc  aquam 
venerabantur  i  ut  ea  aegros  curari  ,  &  bona  valetu¬ 
dini  reftitui  putarent. 

Simile  etiam  ferunt  de  aqua  Callirhoes  fontis  apud 
Athenienfes  ,  ut  dicit  Lilius  Girald.  lyntag.  17. ubi 
de  lupplic.  de  aqua  Eleutheri  apud  alios  Graecos  Pau- 
fan.  lib.  2.  qui  de  Corinth.  eit  :  &  fcribit  hac  aqua 
Oreftem  luftratum  fuifle.  aqua  etiam  Nili  facra  ha¬ 
bebatur  ;  praelertim  apud  -Egyptios  ,  &  apud  Ba¬ 
bylonios  ,  quorum  Reges  aquam  Nili  tanti  fecere  , 
ut  inter  praeftantiflimas  gazas  ,  illam  aflervarent. 
cumque  facrorum  de  caufa  aqua  Nili  ,  hydria  ad 
Templum  humeris  ferretur  •  omnes  procumbebant, 


F 


Farvfia  7To1ot,pto7o  peiyotg  po@°  ,  toL  irofkd 
A vfaodoe  yijg  ,  ^  7ro'H\ov  i($’v£a,1t  ervtpflr ov  iAx,<{  , 

Ai joT  Fxk  Syn  7TCIVTQS  v£u)(>  (popgacrj  ptehloscn  , 

FfFr,-ug  Ka^ci^ri  n  ,  ^  a^paaV/©-  uvip sr</ 

h pyjg  oAlytj  AiQoig  ,  dapov  oIutov. 

Agit  hic  poeta  de  facris  Cereris ,  fcribitque  quan¬ 
tum  ftuduerint  veteres  in  his  facris ,  ut  limpidam  , 
puram ,  &  ab  omni  forde  mundam  adhiberent  aquam, 
non  enim  tantum  ad  genus  fluvii  refpiciebant ;  fed 
etiam  e  fonte  facro  ,  fupremum  tantum  aquarum  flo¬ 
rem  ,  hoc  eft  fummum  hauriebant  ;  atque  in  his 
facris  bibebant,  fic  enim  allata  carmina  interpretan¬ 
tur  : 

udflyrii  fluvii  copiofus  fluxus  ;  fed  multas 
Sordes  terra  ,  multam  fuper  aquam  illuviem  tra¬ 
hit. 

Cereri  autem  non  ex  omni  aqua  offerunt  meliffa , 

Sed  qua  pura  ,  &  nulla  forde  infetla  proferpit  ■ 

Fonte  ex  facro  parva  libatio  ,  fupremus  flos. 

Alia  multa  de  certa  aliqua  aqua ,  quae  adhibeba¬ 
tur  in  facris  legi  poliunt  apud  Giraldum  ,  &  Ale¬ 
xandrum  ab  Alexandro  locis  citatis,  at  in  facris  ora¬ 
culis  ,  licet  in  apparatu  Sacerdotum  ablutio  decer¬ 
natur  ;  nihil  tamen  de  certa  aqua  cavetur  ;  tantum 
j  fieri  luftrationes  ex  aqua  viva  dicuntur ,  nimirum 

haulta 


54« 


Myrothecivm.  II. 


549 


haufta  ex  aliquo  flumine,  aut  fonte:  quia  ad  omnes  A 
luftrationes,  eam  aquam  adhiberi  jubebatur.  Quia 
vero  haec  aqua  ,  qua  implendum  noftrum  vas  juflit 
Deus  ;  ad  lavandum  manus  tantum  ,  £c  pedes  Sa¬ 
cerdotum  erat  ,  qui  jam  antequam  ad  facrum  acce¬ 
derent,  totum  corpus  luftraffe  tenebantur;  propter- 
ea  quaecumque  aqua ,  apta  ad  hoc  vas  putabatur.  De 
forma  hujus  vafis  non  eft  nobis  difputandum  ,  cum 
nihil  in  ea  difficilius  appareat  ;  Sc  alii  ,  ut  Arias 
Montanus ,  &  Torniellus  ,  cum  reliquis  fatis  abun¬ 
de  in  formam  Fig.  B.  iconis  fuperioris  allatam  de  illa 
diffieruerint. 

Confecrationem  hujus  vafis  ,  reliquum  eft  poft 
formam  confiderare  ;  quam  cum  aliis  vafis  ,  atque  B 
facri  Tabernaculi  utenfilibus  communem  habuifle  , 
certa  res  eft.  Aqua  igitur  prius  luftratum  hoc  vas  , 
deinde  fanguine  expiatum  ,  denique  oleo  facra;  un- 
dionis  delibutum  ,  atque  fan&ificatum  ,  ac  tandem 
aqua  impletum  ,  ficque  Confecrationem  expletam 
fuifle  dicimus,  nam  Exodi  30.  habetur  ,  ubi  de  un¬ 
guento  agitur  :  Et  unges  ex  co  Tabernaculum  t  eft  imo 
nii  ,  &  Arcam  t  eft  ament  i  ,  Menfamque  cum  vafis  fuisy 
Candelabrum  &  utenftlia  ejus  ,  altaria  thymiamatis ,  & 
holocaufti ,  &  univerfam  fuppelleblilem  ,  qua  ad  cultum 
eorum  pertinent  ,  fanttificabisque  omnia ,  &  erunt  San- 
tta  Sanllorum.  haec  ibi.  Ubi  quamvis  Confecratio¬ 
nem  hujus  labri  ,  Deus  minime  juffifie  videatur;  ni-  C 
hilominus  comprehendi  debet  fub  nomine  fuppelle- 
dilis  totius  Tabernaculi  ,  &  atrii  :  cujus  tamen  Con- 
fecratio  exprefla  habetur  Exodi  4°-  his  verbis  :  Et 
affumpto  unShonis  oleo  unges  Tabernaculum  cum  vafis 
fuis  ,  ut  fanblificentur  altare  holocaufti  ,  &  omnia  vafa 
ejus  ,  labrum  cum  bafi  fua  ,  omnia  unblionis  oleo  confe- 
crabis  ,  ut  jint  SanEla  SanElorum.  Quamobrem  non 
tantum  vas  aquae  a  Deo  ungendum, atque  confecran- 
dum  praecipitur  ;  fed  etiam  bafis  fuper  quam  firma¬ 
batur  ;  cumque  vas  plenum  aqua  ,  facro  oleo  ungi 
nequiret  ;  credendum  eft  ,  prius  facro  fuifie  inun- 
dum  oleo  ,  poftmodum  aqua  impletum  ,  ut  dicitur 
in  illis  verbis  :  Labrum  inter  Altare  ,  &  Tabernacu-  D 
lum  ,  fupple  pones  ,  quod  implebis  aqua.  Igitur  la¬ 
bri  Confecratio  implendo  illud  aqua  omnino  comple¬ 
batur. 


C  A  P.  L. 

Nomen  ineffabile ,  atque  divinitatem  Principes 
fibi  arrogare  non  funt  veriti. 

Ad  locum  Exodi  3.  Ego  fum  qui  fum  :  Sic  dices  filiis 
Ifrael  *  Qui  eft  ,  mifit  me  ad  vos.  Hoc  nomen  mihi 
eft  in  Aternum  ,  &  hoc  memoriale  meum  in  genera-  £ 
tionem  y  &  generationem.  &  ad  alia. 

NObis  ad  Altarium  confecrationem  acceden¬ 
tibus  ,  confideranda  relinquuntur  fummi  Nu¬ 
minis  invocatio  ,  ac  ftatus  Ifraeliticas  Reipu- 
blicas  :  qui  ftatus  a  cognitione  Nominis  ac  Numinis 
in  illa  praefidentis  ,  praecipue  pendet  ,  fummae  fem- 
per  venerationis  apud  homines.  Nam  varia  Altari¬ 
um  difpofitio,  tam  illorum  quae  flabilia  erant,  quam 
aliorum  quae  mobilia  ,  &  portatilia  habebantur  ;  & 
foederum  ,  aut  amicitiae  gratia  erigebantur  ,  expli¬ 
catu  non  eft  facile  ;  nifi  prius  cognoverimus  flatum 
Ifraeliticas  Reipublicae  ;  a  quo  jura  Regia  ,  vis  prae¬ 
ceptorum  ac  legum  hauriuntur  ;  &  denique  innote- 
fcit ,  ad  quid  tenerentur  in  his  Ifraelitas. 

Confuevere  autem  Principes  ,  duplici  femper  no 
mine  decorari  ;  alio  quo  dignitas  principatus  indica¬ 
retur  ;  alio  quo  Angularis  perfona  fignificaretur ,  quae 
principatum  fuftinebat  :  hoc  nomen  ,  illud  praeno¬ 
men  dicebatur.  De  divino  nunc  nomine  erit  agen¬ 


dum.  &  fane  difficillima  fore  ,  quae  in  facris  Litteri* 
inveftiganda  remanent  de  divinis  nominibus  ,  nota 
res  eft.  haec  vero  reconduntur  tum  myftcriis  ,  quae 
eo  plus  habent  fandlitatis,  quo  reconditiora  ,  minufi 
que  vulgata  lunt  ;  tum  quia  agendum  in  his  eft  de 
fubftantia  ,  atque  re  nullo  intelledlu  cognofcibili ;  ac 
denique  antiquitatis  velo  tedla  :  cujus  morum  ,  ac 
confuetudinum  notitia  omnino  hominibus  obliterata 
eft.  De  nominibus  itaque  Dei  ,  qui  ineffabilis  Sc 
innominabilis  eft  ,  balbutiemus  ,  ut  Altarium  ere- 
dtiones  in  medium  afferre  poffimus:  hac  enimdecau- 
fa  divinorum  Nominum  (quantum  licet  humana; 
infipiemias)  notitiam  neceflariam  duximus:  ut  de 
facrorum  inilitutione ,  regimineque  Reipublicas  Ifra¬ 
eliticas  ab  illius  exordio  ,  nimirum  ex  quo  Populus 
edudlus  fuit  ex  iEgypto  ,  ufquc  ad  fubverfionem , 
&  everfionem  Jerulalem  ,  aliqua  in  medium  afferre 
valeamus,  interque  Nomina,  non  omnia  noftras  con- 
fiderationi  fubjiciuntur  ;  fed  tantum  duo  praecipua  , 
quae  fupremo  illi  Numini,  ut  humana  mens  quodam¬ 
modo  in  illius  cultum  ,  amorem  confurgerepoffet; 
quantum  humante  ftultitias  ad  captum  illius  conce¬ 
ditur  ;  ex  ejufdem  fummi  Dei  oraculis  attribuuntur. 
De  nomine  ineffabili  dicemus  cap.  prasfenti  ,  de  al¬ 
tero  nomine  Elohim  cap.  fequenti  loquemur  :  inte- 
rim  confideranda  erit  ,  etiam  in  nominibus  ,  homi¬ 
num  arrogantia. 

Nomen  autem  confiderandum  fufcepimus ,  quia 
de  Divina  fubftantia  ,  nec  balbutiendo  loqui  poffu- 
mus.  redleque  dixifle  puto  Senecam  lib.  4  de  bene- 
fic.  cap.  8.  Quocumque  te  flexeris ,  ibi  illum  ,  fupple 
Deum  ,  videbis  occurrentem  tibi  ,  nthil  ab  illo  vacat , 
Opus  ftuum  ipfe  implet.  Sed  de  divinis  Nominibus 
verba  faciens  in  eodem  libro  cap.  7.  infurgit  contra 
illum  ,  qui  confueverat  dicere  de  bonis,  quibus  pro¬ 
babatur  ,  natura  haec  mihi  prxftat.  Non  mtelhgis  te, 
inquit  Seneca  ,  cum  hoc  dicis  ,  mutare  Deo  nomen  ? 
quid  enim  aliud  eft  natura  ,  quam  Deus  ?  &  divina 
ratio  toti  mundo  ,  &  partibus  ejus  inferta  /  non  enim 
loquebatur  Seneca  in  rigore  Metaphyfico  ;  quod  ni¬ 
mirum  ,  idem  eflet  formaliter  Deus  quod  natura  ; 
fed  conceptu  communi  ,  &  vulgari  loquebatur  ;  af¬ 
firmans  nimirum  idem  efie  Deum  ,  quod  audior  na¬ 
turas  ,  qui  dedit  naturas  ,  ut  efiet  principium  ;  cau- 
faque  motus  &  quietis  fieret,  ut  Ariftoteles  de  natu¬ 
ra  dicebat,  fequitur  Seneca  :  Quoties  voles ,  tibi  licet 
hunc  auElorem  rerum  noftrarum  compellare  ,  &  fovem 
\illum  Optimum  ,  ac  Alaximum  dices  ,  &  Tonantem  ac 
Statorem  :  qui  (non  ut  hiftortci  tradiderunt )  ex  eo  quod 
poft  votum  fufceptum  ,  acies  'ftomanorum  fugientium 
Jlitit  i  fed  quod  flant  beneficio  ejus  omnia  ,  flator  ,  Jla- 
bilitorque  eft.  hunc  ,  eumdemque  &  fatum  [i  dixeris  , 
non  mentieris,  tot  appellationes  ejus  pojfunt  ejfe  ,  quot 
munera,  hasc  ille,  multaque  alia  congerere  pollemus 
ex  vanis  veterum  feriptis  ;  fed  nihil  nunc  de  divino 
in  genere  nomine  ,  fed  tantum  de  his  nominibus , 
quibus  ab  Ifraelitis  invocari  placuit. 

Agitur  nunc  de  nomine  ineffabili,  quod  Tetra- 
grammaton  communiter  dicitur,  ex  quaternario  lit¬ 
terarum  numero  ;  quo  non  fine  Dei  Ipeciali  provi¬ 
dentia,  penes  principaliora  idiomata,  divina  natura 
fignificatur  :  five  enim  dixeris  Deus  Latine  ,  five 
<Nof,  five  6205- graece,  five  ‘T’  hebraice, quatuor  cha¬ 
racterum  feripturam  atque  Conum  ,  fandtum  Dei 
hoc  nomen  non  excedet,  hoc  autem  prasftantiflimum 
nomen  Sc  ineffabile  nin':  fehova  ,  non  eft  agnomen  , 
aut  praenomen  Dei,  fed  illi  lingulare,  adeoque pro¬ 
prium  ,  ut  eo  nomine,  illius  fubftantia,  eflentia, 
unitas  ,  natura  ,  &  perfonarum  dillindio  quoque 
explicetur.  Derivatur  enim  a  verbo  n£  hajah  ,  vel 
a  verbo  n,,n  havah ,  ut  dicunt  alii,  quod  parum  in- 
tereft;  idem  enim  fignificant  ,  nimirum  efientiam  , 
vel  effe,  aut  etiam  entitatem  in  abftradto ,  non  au- 
M  m  %  iern 


SACRORVM  El^EOCHRISiMATHN. 


B 


C 


55°  ,  ru. 

tem  in  concreto-,  cum  divina  effentia  in  nullo  fubje-  |A 

do  fit;  aut  fubjedo  inhaerere  poffit.  _  | 

Hoc  autem  nomen  adeo  Dei  proprium  eft  ,  ut 
magis  illi  conveniat,  quam  homini  cuicumque  no¬ 
men  proprium  Petri,  Joannis  ,  Andreae,  &  fimile, 
quo  alter  ab  altero  diftinguitur.  etenim  mdivi- 
dualia  illa  nomina,  cafu  lunt  polita,  8c  naturam, 
aut  effentiam  fubjedi  non  explicant  :  hoc  vero  fan¬ 
dum  Dei  nomen,  ab  ipfomet  Numine  libi  impoli¬ 
tum,  fummi  Numinis  naturam,  pro  captu  noltro, 

&  fupra  noftrum  captum,  explicare  ex  lacra  Scriptura 
conftat.  nam  cap.  3.  Exodi  cum  de  nomine  pro¬ 
prio  Deus  a  Moyle  interrogaretur,  lefpondit:  Ego 
fium  qui  fium.  Sic  dices  filus  Ifirael ,  Qui  eji  ,  mi- 
fit  me  ad  vos.  hoc  nomen  mihi  eft  in  aternum :  &  hoc 
memoriale  meum  in  generationem  CT  generationem. 

ita  vulgatus  ,  &  hebraicus  codex  habet.  n“l 

n;ns  Ssop;  uaS  hoc  eft  5  Sic  dices  filiis  Ifi- 

yael ,  Qui  fum ,  mijit  me  ad  vos.  loquitur  in  prima 
perfona  ,  quia  ipfe  loquitur  de  ieipio:  quando  vero 
Deus  loquitur  de  nomine  libi  proprio,  quali  abltra- 

£te  fubdit :  ninl  hoc  eft, 

Sic  dices  ad  filios  Ifra.el ,  'jehova  Dominus  patrum  vefi 
trorum ,  &c.  loquitur  in  tertia  perlona  formata  ab  eo¬ 
dem  verbo,  afiumpto  Jod  juxta  regulas  giammatica- 
les ,  6c  mutato  Jod  in  1  vau  juxta  regulam  litterai  um 
permutabilium:  quali  diceret,  eft,  live  erit:  ex  qui¬ 
bus  perfpicuum  eft,  nomen  hoc  Dei  dicere  entita- 
tem  ,  atque  ab  elTe  derivari,  ligmticareque  idem, 
quod  ens  exiftens  ,  11  latine  loquendum  llt.  quamvis 
revera  latina  vocabula  dellnt ,  quibus  lignificatio 
hujus  nominis  exprimatur:  nobis  fit  latis  ottendifle , 
hoc  nomen  ineffabile  ,  lingulare  ac  piopnum  Dei 
elfe,  atque  propterea  nulli  purae  creatura:  aliquando 
communicatum  fuilfe. 

Verum  adeo  hominum  mentes  excacavit  ambitio¬ 
nis  gloria  ;  ut  divinitatem  appetere  ,  divinaque  no¬ 
mina  ufurpare  illi  aliquando  veriti  non  fint:  quamob- 
rem  de  hoc  genere  hominum  accipio,  quod  habe¬ 
tur  Gen.  1 1.  de potentioribus illius feculi,  quosadin- 
vicem  dixilfe  feribitur:  Faciamus  nobis  civitatem  & 
turrim ,  cujus  culmen  pertingat  ad  coelum  ,  &  celebre¬ 
mus  nomen  noftrum  ,  antequam  dividamur  in  univerfias 
terras,  certum  enim  eft '  homines  illos,  nequaquam 
cogitalfe  coelum  penetrare  i  non  enim  adeo  ltulti 
erant,  ut  id  fibi  in  mentem  venire  potuerit  *  fed 
de  honore,  cultuque  divino  fibi  arrogando ,  cogita¬ 
bant;  divinitatem  fal tem  apud  pofteros  expetebant  : 
id  emm  eft  celebrare  futim  nomen,  nimirum  cultu  di¬ 
gnum  illud  reddere  :  quod  nequaquam  veriti  funt 
facere  illorum  polleri;  hac  enim  de  ratione  tot  Joves 
apud  veteres  fEgyptios,  Graecos,  &  Romanos  ha-|_ 
bentur,  tot  Saturni,  tot  Martes,  &  alia  Numina; 
ut  pro  unaquaque  gente,  numina  propria  ab  homi¬ 
nibus  excogitarentur.  Eo  enim  devenit  hominum  in- 
fania,  ut  freti  potentia,  dominio,  imperandique  libi¬ 
dine  ,  inter  Deos,  ac  numina,  principes  poft  mor¬ 
tem  recenfere  aufi  fint;  atque  propterea  in  nomini¬ 
bus  quoque  his  ,  vel  illis  fibi  arrogandis,  dignitatis 
gloriam  cum  primis  politam  arbitrarentur,  hac  de 
caufa  nominibus  ,  cognominibus  ,  praenominibus 
Numinum,  agnominibus  Caefarum ,  Auguftorum  , 
Aureliorum  ,  &  aliorum,  quos  inter  Divos  jam  re¬ 
tulerant,  decorari  ftuduerunt,  &  a  divinis  etiam  no¬ 
minibus  minime  abllinuerunt. 

Quamobrem  his  quoque  antiquiores,  Jovis  nomen 
ufurpare  aufi  funt  :  facrum  Dei  nomen  ineffabile , 
corruptis  ,  atque  contractis  vocalibus  proferendo, 
cum  enim  hebraice  proprio  nomine  Deus  in  fandta 
lingua  r!>P\  fehova  appellantur,  Graeci  hoc  idem  Aios, 
dixerunt  ,  unde  latmum  nomen  Deus  habuit  origi. 
nem.  Latini  vero  Jovem  pro  fehova  pronuntia¬ 
runt.  Quod  etiam  teftatus  eft  M.  Varro  Romano- 


s  5 1 

rum  dodiffimus  ,  fic  enim  de  eo  feribit  P.  Auguft. 
lib.  1.  de  conf.  evang.  cap.  22.  Varro  quo  doEhorem 
apud  fe  neminem  inveniunt  Romani ,  Deum  Judaorum 
Jovem  putavit :  nihil  mterefje  cenfens ,  quo  nomine  nun¬ 
cupetur  ,  dum  eadem  res  mtelligitur ;  credo  illius  fum- 
mitate  deterritus,  nam  quia  nihil  fuperius  fiolent  colere 
Romani,  quam  Jovem i  quod  Capitolium  eorum  fiatis, 
aperteque  tefiatur ,  eumque  Regem  omnium  Deorum  ar¬ 
bitrantur:  cum  adverteret  Judaos  fiummum  Deum  colere, 
nihil  aliud  potuit  fufpican ,  quam  Jovem,  fic  ibi  Au- 
guftinus  Pater  meus  landiffimus,  ac  aeque  dodiffi- 
mus,  quod  etiam  de  fententia  Varronis  ,  in  capitis 
fequentis  initio  confirmat. 

Principes  igitur  plurimi,  qui  diverfis  temporibus, 
five  apud  Graecos  in  diverfis  Provinciis,  five  apud 
Romanos ,  five  alias  quafcutnque  apud  Nationes  re¬ 
gnarunt,  nominis  divinitatem  expetentes,  quam  ve¬ 
re  habere  nequibant;  Jovis  nomen  ufurpare  non  funt 
veriti.  Quodque  pejus  eft,  fandiflimum  nomen, 
fub  Jovis  appellatione ,  diverfis  vitiis,  ac  foeditatibus 
fordidarunt :  plurima  facinora  Jovi  attribuentes  ,  ut 
fpecie  religionis  ,  homines  ad  vitia  incitarentur. 
Quia  vero  Lilius  Giraldus  in  fuo  eruditiffimo  opere 
de  Diis  gentium  in  primo  fyntag.  hanc  Jovis  deriva¬ 
tionem  irridet,  irrifamque  ab  aliis  cognovi;  liben¬ 
ter  ab  illa  abftinuiffem ,  fi  aliqua  ratione  eam  irri¬ 
dendam  probaffent.  Verum  cum  nullum  fit  faci¬ 
nus,  quod  hominum  ftultitia  non  tentaverit;  &  in 
nomine  Jovis  non  folum  vocales  ,  fed  etiam  chara- 
deres,  cum  nomine  ineffabili  n!nl  facrorum  oraculo¬ 
rum  confentiant ;  a  facris  oraculis  facra  fua ,  ido¬ 
lolatrae  furari  non  horruerint;  rationem  non  video, 
cur  pariter  ex  diverfitate  idiomatis  ,  ac  vocalium 
fono  ab  ninl  Jehovah ,  Jovem  facere  exterae  Nationes 
non  potuerint :  tanta  enim  ambitione ,  atque  fuper- 
bia  ,  miferrimos  mortales  vexatos  fcimus ;  ut  non 
folum  Deorum  nomina  turpiter  invaferint ;  fed  etiam 
divinos  honores,  templa,  altaria.  Deorum  formas, 
Numinum  habitus,  &  alia  hujufmodi  expetiverint s 
fibique  deferri  fint  paffi. 

Honores  divinos  Romanos  Imperatores  fibi  ufur- 
pafie  teftantur  Flamines  principibus  deftinati ,  qui 
tamen  Diis  tantum  conftituebantur ,  teftantur  tem¬ 
pla,  ftatuae  ,  imagines,  &  fimulacra  Imperatoribus 
erecta,  altaria,  facrificia,  &  reliqua  facerdotia,  quae 
paffim  in  nummis,  lapidibus,  ac  antiquis  Scriptori- 
bus  offenduntur,  nam  de  Commodo  impiiffimo  Im¬ 
peratore  feribit  Herodian.  lib.  1.  «uri  'j  K opipilAou ,  ^ 

MagKOV  IjOV  ,  tJ^nAiOi  T £  ,  Jtj  Aios  ijov  OOVTOV  KihdjcroOS 

aoiAeit&cti  ,  ScroAvcdp^oos  n  t 0  fupicuoov  ,  fiouriAtlov  qftiptoi, 
AsovtJjv  Gsre^pwvuTO  ,  ^  f07vaAov  p$  %&fis  eQtgi.  hoc 
eft  ,  Et  pro  Commodo  Marci  filio  ,  Herculem  fe  &  Jo¬ 
vis  filium  jujfit  appellari,  depofitoque  Romanorum  ,  & 
Regio  cultu  ,  leoninam  fubftravit ,  &  clavam  manu  ge- 
ftabat.  Erant  enim  leonina  pellis,  clavaque  mani¬ 
bus  gefhta  ,  Herculis  notae.  Eft  etiam  apud  me, 
nummus  Alexandri  Macedonici  ,  cornuto  amictu  , 
cultuque  arietinae  pellis  tedi,  habitum  nimirum  Jovis 
Ammonis  geflantis,  quem  veteres  eo  cultu  veneraban¬ 
tur.  Sunt  etiam  nummi,  &  alia  veterum  monumenta, 
Severi  Imperatoris ,  leonina  pelle  tedi.  eo  enim 
procellit  Imperatorum  ambitio  ,  populorum  adu¬ 
latio  ,  utrorumque  mfania  ;  ut  non  folum  cum  jam 
Imperatores  defeciffent ,  divini  eis  honores  a  Se¬ 
natu  decernerentur  i  fed  etiam  dum  adhuc  in 
vivis  agerent  ;  &  quod  pejus  eft  *  dum  turpiter 
vitam  in  vitiis  traducerent ,  Deos  eofdem  Senatus 
proclamaret. 

Neque  ab  hac  infania,  feveriffimis  animadverfio- 
nibus,  a  Deo  homines  liberari  potuerunt.  Nullus 
enim  mortalium  divinos  honores  aliquando  expetivit* 
ut  etiam-  adnotavit  Plut  de Ifide&Ofinde qui  gravi¬ 
ter  poftmodum  punitus  non  fuerit.  is  enim  de  Ifide, 

&  Ofiride 


552 


Myrothecivm  II. 


553 


&  Ofiride  fabulas  dum  referret  ,  ad  rem  noltram 

ait  :  7tofXUV  n  TOISSTWV  A tyof^iVOlV  Kf  b{x.VVp,iVCOV  ,  01  fufy' 
olo/MVOl  ftoltn A«wv  TOiVTCO,  ^  TV^KVWV  d»  ciqirlw  XJZ&if)- 
Qigovirocv  n  cfiWpv,  oi^lcap-oo  rjj  Jo|tj  Siotyitos  cSdnygx- 
«r<*  ^eoi^ivuv  rv^xig  t^yoo,  7too$n  bfcc 
Kj  [Myooh*  ty.^VYiiJLOv&i&aJi ,  hoc  eft,  Multos  autem 
fimiltbus  dtclis ,  Cr  demonflratis  ,  qui  quidem  arbitran¬ 
tur  hoc  pallo  Regum ,  &  Tyrannorum  eventa  comme¬ 
morari  ,  qui  ob  fummam  virtutem  ,  aut  potentiam ,  di¬ 
gnitatem  gloria  divina  fib  i  arrogarunt  i  ac  demum  gravibus 
fortuna  adverfitalibus  &  incommodis  fuerunt  percujfi  &c. 
&  poflmodum  parum  infra  ait:  ei  binvic  i^sn^e^ivng 
vssro  poiyooXa.vysoog  ,  uig  <py<nv  o  ttXoctoov  ,dp.xviorYirt ,  a, 
dyvcdcloc  <pXiyo$ooi  alw  ,  /atfrvfip aog  to 

Secov  t7rcovv{atoog  ,  ^  voodv  /Jp vir<jg ,  ijv3->]trev  q^oj-a 

%govov.  hoc  eft ,  Si  autem  aliqui  elati  propter  fuper- 
biam  ,  ut  ait  Plato  ,  fimul  juventute  &  wfcitia  animo 
inflammati  ,  per  lafciviam  acceperunt  Deorum  cognomwa- 
tiones ,  &  templa  [ibi  ponivoluerunt  j  eorum  gloria  brevi 
floruit  tempore.  Ex  quo  poflremo  Plutarchi  loco, 
non  folum  perfpicue  patet ,  humanae  fuperbim  fa- 
ftus ;  fed  etiam  multo  ante ,  quam  apud  Romanos 
Imperatores,  ambitio  haec devenilfet ;  veterum  etiam 
Regum  mentes,  apud  alias  nationes,  divinitatis  ap¬ 
petitum  excaecalle. 


GAP.  L  I. 

Nomen  ineffabile,  tk  Deo  proprium,  igno¬ 
tum  fuit  ante  Moyfen, 


A 


B 


Ad  loca  Exodi  6.  Ego  Dominus  qui  apparui  Abra- 
ham ,  Ifaac,  &  facob  m  Deo  omnipotente :  &  nomen 
meum  Adonai  non  indicavi  eis.  lbid.  cap.  3.  Ego 
fum  qui  fum.  Sic  dices  filiis  Ifrael :  qui  eft ,  mifit  me 
ad  vos.  &  ad  alia  plura. 


REligiosi  fummi  Numinis  cultores,  ac  fa- 
pientes,  tanta  femper  religione  Sandtum  Dei 
■  nomen  venerati  funt ;  ut  nec  illud,  ex  fano 

vocalium  ,  jure  proferre  auderent :  propterea  <mx,- 
4>wi/>7t ov  a  B.  Hieron.  ideft,  ineffabile  didtum  fuit, 
quod  minime  fari,  ut  fonat  liceret;  juxta  Theodo- 
retum  «xp^s-ov,  ideft,  mdicibile  dictum  fuit;  fecun¬ 
dum  Damafcenum  «pp>)Tov ,  hoceit ,  ineloquibile  appel¬ 
labatur.  ab  ejus  fono ,  atque  pronunciatione  omnino 
abftinebant  :  quamobrem  pro  illo  tetragrammato, 
nomen  Adonai  quatuor  fimiliter  litterarum,  veteres 
pronunciabant.  quod  ufque  hodie  religiose  in  texti¬ 
bus  facris  legendis,  Hebraei  obfervant,  Sc  D.  Hie¬ 
ronymus  obfervandum  docuit. 

Falluntur  vero,  qui  id  fuperftitiose  fieri  arbitran¬ 
tur.  Nofter  enim  vulgatus  interpres,  quem  merito 
Catholica  Ecclefia  tantopere  veneratur  ;  quoties 
in  divinis  oraculis  habuit  Sandtum  illud  Nomen; 
ubique  per  didtionem  Dominus  vocem  illam  tranftu- 
lit  ;  fignificatum  didtionis  Adonai  retinens  ,  cavens 
nominis  ineffabilis  fignificatum  exprimere.  Septua¬ 
ginta  quoque  Interpretes,  pro  nomine  illo  ineffabili 
nin:'  ubique  ,  ideft,  Dominus  dixerunt  :  non 

I  quidem  quod  ignorarent  veram  illius  nominis  pro- 
nunciationem  ,  ut  falfo  exiftimat  Pieri,  in  cap.  6 
|  Exodi  difp.  z.  nu.  15.  fed  avita  religione  deterriti, 
ne  videlicet  Sandtum  effarentur.  dum  vero  Nomi¬ 
nis  Adonai  per  didtionem  Kvg/o?  fignificatum  illi  ex- 
prefferunt;  Sc  ii  fignificato  nominis  ineffabilis  abfti- 
nuerunt;  liquido  tam  Septuaginta,  quam  Vulgatus, 
ubique  Adonai  fe  legiffe  aperuerunt,  ac  eo  fono  vo¬ 
cis  Adonai  ,  pronunciafie  vocem  nominis  ineffabilis 
n!n:';  atque  propterea  non  quidem  fuperftitiose ,  fed 
ex  religione  ,  divinique  Numinis  ,  ac  nominis 


D 


F 


reverentia ,  merito  etiam  aliis  abftinendum  mon- 
flrarunt. 

Eft  autem  hoc  fandtum  Dei  nomen,  fummi  Nu¬ 
minis  proprium:  de  ideo  inter  fingularia  beneficia 
in  Moyfem  collata,  hoc  unum  Deus  recenfuit  j  ni¬ 
mirum  nomen  hoc  fibi  proprium,  illi  revelafle,  quod 
nemini  Patriarcharum  aperuerat,  ita  ait  Exodi  6. 
Ego  Dominus ,  qui  apparui  Abraham  ,  Ifaac ,  &  jacob 
in  Deo  omnipotente  ,  (f  nomen  meum  Adonai  non  indi¬ 
cavi  eis.  qui  locus  quantum  obfcuritatis  habeat, 
diverfie  audtorum  expolitiones  perfpicue  aperiunt, 
quae  omnes ,  vel  circa  rem  fignificatam  per  nomen 
iitud  verfantur  ;  vel  coardtantur  ad  majorem ,  vel 
minorem  Dei  cognitionem  ;  aut  ad  clariorem , 
vel  minus  claram  Dei  notitiam  fe  conferunt:  quas 
longius  allatas ,  fi  quis  videre  defiderat ,  apudBene- 
didtum  Perrer.  in  cap.  6.  Exodi,  difp.  3.  intom.i. 
feledt.  difputationum  ,  eas  habebit. 

Variis  igitur  Dodtorum  placitis  dimiflis ,  breviter 
dicimus  figmficari  in  loco  allato ,  Deum  Moyfi  pri¬ 
mo  aperuilfe  ,  fe  vocari  hoc  nomine  ineffabili  nin*. 
fehovah  ,  fibique  hoc  nomen  fore  proprium  ; 
&  !hoc  nomine  coli  velle  ab  Ifrael  itis  ,  quod  qui¬ 
dem  nomen  ,  nulli  ex  veterum  Patriarchis  iple 
aperuerat.  Ratio  vero  cur  tunc  Moyfi,  &;  non  antea 
prioribus  Patriarchis  nomen  illud  revelaflet  ,  fuit; 
quia  tunc  primo  ritus  religionis  ,  Sc  caeremonias 
cultus,  Deus  homines  docuit ;  inter  quas  facri cultus 
caeremonias,  Numinis  nomen  cognofcere ,  neceffa- 
rium  cenfebatur,  invocationis  cauia;  ut  apud  pro¬ 
phanos  videre  licet.  Tunc  igitur  primo  Moyfi  Deus, 
quo  vocabulo,  tanquim  proprio  nomine  nuncupare¬ 
tur,  aperuit,  quod  anterioribus  non  indicavit ;  quia 
cum  illis  numquam  de  cultu,  atque  facris  caeremo¬ 
niis  religionis  ,  egifie  fcimus.  Quanti  aeifimandum 
foret  hoc  beneficium  ,  Moyfi  animadvertendum 
Deus  proponit  ,  dicens  :  Ego  Dominus  qui  apparui 
Abraham  ,  Ifaac ,  &  facob  in  Deo  omnipotente ,  cr  no¬ 
men  meum  fehovah  non  indicavi  eis. 

Nec  inficit  noftram  fententiam  ;  quod  Sandtum 
hoc  nomen  faepiffime  ante  Moyfen  in  Scripturis  fa¬ 
cris  reperiatur  ;  ut  Genef.  iy.  loquens  Deus  Abra- 
hae,  ait  :  Ego  fehovah  qui  eduxi  te  de  ZJr  Cald&orum , 
8c  de  Enoch  filio  Seth  dicitur  Genef.  y.  Hic  coepit 
invocare  nomen  Domini;  &  cap.  15.  ipfe  Abraham 
videatur  compellaffe  Deum  illo  ineffabili  nomine, 
dicens:  Domine  Deus  quid  dabis  mihtl  hebraiceje- 
hova  ,  elohim,  quid  dabis  mihi  ?  ficque  etiam  fie- 
piffime  in  antecedentibus  ,  fub  hoc  ineffabili  no¬ 
mine  i  divina  opera  ubique  recenfentur  ;  ut  pro¬ 
pterea  falfum  videatur  affirmare  ,  Sandtum  hoc 
nomen  ineffabile  ,  Patribus  ante  Moyfen  non  in- 
notuiffe. 

Noftra  tamen  fententia  firma  confidit  ;  tum  quia 
Deus  minime  dixiffe  videtur;  fe  nemini  ex  antece¬ 
dentibus  Moyfem ,  nomen  illud  ineffabile  aperuilfe  ; 
fed  illud  non  revelafle  Abrahamo,  lfahaco  ,  &  Ja- 
cobo.  quin  etiam  illud  idem  Adamo,  Noe,  Seth,  Sc 
Enoch  revelafle  fufpicari  pofiet :  quia  de  Enoch  di¬ 
citur  ccepiffe  invocare  nomen  Domini ;  nimirum  facra 
agere,  in  nomine  Domini;  atque  propterea  liceret 
affirmare,  quod  primus  Enoch  ,  eo  ufus  fit  in  Sacris 
faciendis,  &  ritus  quoque  infiituerit ;  quibus,  cum 
Divino  nomine  Sacra  facientes  uterentur,  ut  grata 
illa  facra  fierent  Numini,  &  his  propitiaretur. 

Sed  adhuc  fubobfcurum  hoc  videtur  in  Sacris  lit¬ 
teris:  in  quibus  fiepiffime  Deum  fub  eo  nomine 
invocatum  ab  Abrahamo,  Ifaaco,  &  Jacobo,  legi¬ 
tur  ;  ut  propterea  nominis  ineffabilis  notitiam  eos  ha- 
buiffe,  apertum  cenfeatur.  Nihilominus  fi  Moyfem, 
quinque  librorum  audtorem  fuifle  attendatur ,  &  in 
primo  libro  facrae  Genefis,  creationem  rerum  om¬ 
nium  contendifie  tradere  ,  eorumque  propagatio- 
M  m  3  nem, 


55+ 


Sacrorvm  El^eochrismathn. 


555 


nem  ab  exordio  mundi  ufque  ad  populum  Ifraeliticum : 
is  ut  eumdem  ipfum  Deum  ,  qui  fibi  apparuerat , 
coelum  &  terram  creafle  doceret,  homines  formafie, 
diluvium  immififie,  Pentapolim  fubvertifle,  Abra- 
hse  apparuille  ,  Sc  reliqua  omnia  ,  de  quibus  ipfe 
fcripfit  in  libro  Genefis  fecifie;  propterea  eo  nomi¬ 
ne  ufum  intelligeremus  ;  ne  forte  fufpicaretur  a 
diverfitate  nominis,  qua  utebatur;  aliud  Numen  ab 
eo,  qui  illa  creaverat,  libi  apparuille,  populumque 
de  iEgypto  liberafle.  quamobrem  Deum  ad  Abra- 
ham  dixilfe  fcribitur  :  fehovah  ,  qui  eduxi  te  de  Zdr 
Caldaorum:  non  quod  eo  nomine  ufus  fuerit  Deus, 
quando  Abrahae  apparuit ;  fed  ut  Ifraelitae  fcirent ; 
illum  Deum,  jqai  Moyfem  alloquebatur;  nonalium 
fuifle  ab  eo,  qui  Abraham ,  a  quo  illi  defcendebant, 
a  propria  regione  fecedere  jufierat,  eumdemque  de 
Ur  Caldaeorum  eripuerat. 

Quia  enim  paulo  poli  diluvium  ,  homines  per  va¬ 
rias  colonias  dedudti  atque  per  orbem  difperfi,  has, 
vel  illas  regiones  inhabitarunt' ;  prout  ab  hoc ,  vel 
illo  Angelo,  Deo  imperante  deducebantur:  &  nihi¬ 
lominus  Dei  obliti,  adeo  infanire  ceperunt;  utquae- 
que  familia  numina  fibi  propria  ufurparet;  diabolo¬ 
que  fuggerente,  idola  fibiconflitueret;  atque  etiam  a 
diabolo  divinitatis  aemulo,  in  varias  colonias  deduceren¬ 
tur  ;  ut  fere  omnino  Dei  oblivifcerentur:  Deus  be- 
nediftus  ,  ne  debitus  fibi  cultus,  ab  hominum  me- 
caderet ;  videreturque  proprium  honorem , 


moria 


B 


hominumque  falutem  neglexifife  ,  Abraham  profa 
piamque  illius  fibi  delegit;  ut  ipfe  quoque  in  colo¬ 
niam  illum  ,  illiufque  pofteros  deducendo ,  ab  his 
faltem  placito  fibi  cultu  veneraretur.  Quamobrem 
jufiit  Abraham,  propria  relidta  regione,  peregrinum 
inhabitare  folum  ;"  fiepiflimeque  illi  viius ,  fidem  il¬ 
lius  experiri  voluit,  ac  tandem  illius  pofteritati ,  re¬ 
giones  Cananaeorum  fub  foedere  promifit  dicens , 
Gen.  iy.  Semini  tuo  dabo  terram  hanc  d fluvio  Aegyp¬ 
ti  ufque  ad  fluvium  magnum  Euphraten ,  Cin&os ,  & 
Cenez.aos ,  Sedmonios,  &  Heth&os ,  &  Pherez.<eos ,  Raphatm  \ 
quoque  &  Amonhaos  ,  &  Cananaos ,  Gergefeos  ,  &  fe-  D 
bufleoj :  idque  etiam  cum  Ifahaco,  Sejacobo  ratum  vo¬ 
luit  ;  Abrahamo  prrenuncians  affiidliones ,  atque  la¬ 
bores  in  ALgypto,  fuae  pofteritati  futuros,  ut  legi¬ 
tur  in  eodem  capitulo. 

Moyfes  igitur,  qui  hi  fi  oriam  hanc  fcribebat  If- 
raelitis ;  qui  adhuc  iEgyptiaca  captivitate  teneban¬ 
tur-,  ut  eos  certos  redderet  liberandos  de  captivitate 
iEgyptiaca,  tk  pofiefiu  ros  eas  regiones ,  quas  quon-; 
dam  Abrahae,  Ifahaco,  &Jacobo  Deus  promiferat : 
ut  fe  ab  eodem  Deo  mifliim  ad  eos  liberandos,  qui 
Patriarchis  haec  promiferat ,  profiteatur  ;  nomen 
Dei  proprium  fibi  manifeftatum  docet  ab  eo,  illis 
verbis:  Ego  Dominus,  qui  apparui  Abraham ,  Ifaac , 

&  facob  m  Deo  omnipotente  ,  &  nomen  meum  Ado- 

nai  non  indicavi  eis.  clarius  ex  hebraeo 
bto  dpr/btq  omax-bs  .  nirvpjsvbs 

onb  nin ;  hoc  '  Et  efl  E_ 

lohim  ad  Moyfem ,  &  dixit  ad  eum  ,  ego  fehova ,  & 
apparui  Abraham  ,  Ifaac  ,  &  facob  in  el  Shaddai , 

&  nomen  meum  Jehova  non  manifeflavi  eis.  &  grae- 
ce  adhuc  perpulchre  haec  ipfa  manifeftantur.  fic  e- 
nim  legitur,  i A«A>j<r2  309-20?  7r§o?  juwuV^v,  jo,  «7re 
«urov,  lyw  0  9-«o?  ,  Kj  ^  1<skm t, 

Xj  t«JCW|3  ,  620?  m  dvToev  ,  ^  to  ovop,d  /aov  x.vg/of  cm  l<hj- 
Awi roo  auroiV.  nam  cum  ex  phrafi  Septuaginta  6so'?  po¬ 
natur,  ubi  elohim  hebraice  habetur;  &  jcvg/o?  ad¬ 
iit  ubi  efl  nomen  fehova-,  fenfus  illorum  verborum 
erit ,  quod  quamvis  manifeftaverit  fe  Deus  illis  Pa¬ 
triarchis  fub  nomine  elohim,  non  tamen  fub  nomi¬ 
ne  fehova-,  fic  enim  interpretantur  illa  verba  :  Lo- 
quutus  efl  autem  Deus  ad  Moyfen ,  &  dixit  ad  illum  ; 
ego  Deus  &  apparui  zAbraham  ,  Ifaac ,  &  facob  Deus 
ipforum  exiflens  &  nomen  meum  fehova  non  indicavi 


A  eis.  Quamobrem  cum  primo  Deus  alloquitur  Moyfen 

incap.  3.  Exod.  non  efl  ufus  nomine  fehova,  fed  nomi¬ 
ne  elohim  dicens  :  Ego  fum  elohim  patris  tui ,  elohim  Ahra - 
ham ,  elohim  Ifaac ,  &  elohim  facob.  cum  tamen  Moyfes 
referret  ad  populum  ,  quae, fibi  contigiflent,  nomine 
fehova  utitur  dicens  ;  ait  fehova ,  fehova  dixit,  fe¬ 
hova  fecit  ,  8c  aliis  fimilibus  loquendi  phrafibus. 
Moyfes  igitur  ut  illi  ipfi  Ifraelitae  fcirent,  ab  eodem 
Deo  liberandos ,  qui  illa  promiferat;  una  cum  nomi¬ 
ne  elohim  ex  patrum  &  praedece florum  traditione  Ifi. 
raelitis  cognito,  nomen  quoque  fehova  femper  con¬ 
junxit :  non  quidem  tanquam  prcedecefiorum  feculo 
manifeflum  ,  fed  veluti  cognitum  de  novo  ab  iis , 
quibus  ipfe  fcribebat. 

Quia  autem  ,  ut  fupra  dicebamus  ,  nomen  hoc  a 
verbo  fubftantiali  derivatur,  &  fubftantiam  indicat; 
propterea  maxime  advertendum  effc  ,  neque  Moyfi 
hoc  nomen  Deum  manifeftafTe ,  nifi  poftquam  fuam 
efientiam ,  atque  fubftantialem  naturam  eidem  aperu- 
iflet.  nam  Exo.  cap.  3.  cum  de  nomine  illum  in- 
terrogaflet  Moyfes  ,  refpondit  Deus  :  Ego  fum  ,  qui 
fum  ,  fic  dices  filiis  Ifrael  ,  Oui  efl  miflt  me  ad  vos . 
&  in  hebraico  codice  habetur  verbum  fubftantivum, 
ficut  etiam  in  latino.  Mihi  tamen  praetereundum 
non  erit  praeclarum  ,  quod  hic  latet  myfterium ,  De¬ 
um  nimirum  loquutum  de  feipfo  in  prima  ,  Sc  tertia 
perfona.  Nomen  enim  fuum  dixit  fore  :  jQui  fum  , 
dicens,  Ego  fum,  qui  fum.  deinde  loquitur  de  feipfo 
in  tertia  perfona  :  Sic  dices  filiis  Ifrael ,  Qui  efl  miflt 
me  ad  vos.  Cum  vero  Moyfes  alloquendo  Seniores 
Ifrael  divino  uti  nomine  debuiflet,  dicendum  illi  vi¬ 
debatur  :  ille  ,  qui  appellatur  Qui  fum ,  miflt  me  ad 
vos.  Si  vero  Deus  ,  nomine  proprio  appellabatur 
Qui  efl  ;  interrogatus  a  Moyfe  de  nomine  ,  debuifi 
fet,  me  judice,  refpondere,  Ego  fum  qui  efl ,  nimirum 
ego  nominor  Qui  efi.  Quamobrem  non  vacare  my- 
flerio  arbitror  ,  tranfitum  iftunc  in  divino  nomine, 
a  prima  ad  tertiam  perfonam  in  eodem  verbo:  quod 
Deum  fecifie  puto  rayfterii  incarnationis  ,  fecun- 
damque  perfonam  occultandi  caufa.  Omnia  enim 
facta  oracula  cavifle  conflat,  ne  trinitas  perfonarum, 
incarnationifque  myfterium  ,  in  vulgus  prophanare- 
tur  :  quamobrem  facratiori  velo  hxc  tegere,  quam 
diligentiffime  ltuduerunt.  Quamvis  in  hoc  fandto 
Dei  nomine  ,  trinitatem  perfonarum  ,  cum  unitate 
eflentix  ,  ex  dodtrina  veterum  Rabbinorum  ,  no¬ 
mina  etiam  Patris,  &  Filii,  &  Spiritus  fandt i , com- 
plefti  in  eo  ,  Galatinus  lib.  z.  de  arcan.  cathol.  ve- 
rit.  per  plura  capita  ,  necnon  etiam  Perer.  cap.  6. 
Exo.  difp.  1.  Lilius  Girard.  fyntag.  1.  alii  pro¬ 
bent  ;  haec  tamen  omnia  facratifiimo  aulaeo  tegeban¬ 
tur  in  facris  litteris. 

Placet  ab  eo  loco  Exodi  occafione  fumpta,  recon¬ 
ditum  arcanum  de  templo  Delphico  aperire,  habe¬ 
bat  enim  is  fuper  portam  hieroglyficum  quoddam  •, 
Grxcis  charadteribus  inferiptum  fic  E  I  ;  non  qui¬ 
dem  communibus  ,  fed  aureis  exaratum  litteris ,  il- 
ludque  ex  Pythagoricis  myfteriis  ,  vel  ex  Trifmegi- 
rto  ,  vel  ex  aliis  antiquioribus  derivatum  ferebant, 
adeo  vero  reconditum  hoc  hieroglyficum  cenfebatur, 
ut  nemini  fieret  pervium.  Plutarchus  de  eo  praeci¬ 
puum  opufculum  fcripfit  ;  difputans  quid  eo  hiero- 
glyfico  fignificaretur:  cumque  varias  aliorum  fenten- 
tias  retuliflet ,  tandem  concludit  ,  numerum  quina¬ 
rium  facratiffimum  ,  ac  fimul  perfedtiflimum ,  eo  figni- 
ficari ,  per  litteram  E  Grxcis  fignificatum  ;  quo  etiam 
divinitatem  ,  in  eo  numero  indigitatam  docet.  quaePlu- 
tarchi  dodtrina  quam  habeat  veritatem  ,  viderint  alii. 

iEternum  Verbum  ,  fecundamque  Perfonam  San- 
dtiflimae  Trinitatis,  in  eo  hieroglyfico  fignificari  af¬ 
firmamus  ,  quae  carnem  aflumptura  erat.  Etenim 
apud  dodliores  dubium  non  habet  ,  veteri ,  &  anti- 
quiflima  religione  ,  ex  Trifmegifti  dodtrina  ,  Py- 

tha- 


F 


556 


Myrothecivm  II. 


thagorae,  aliorumque  yEgyptiorum  ,  facrorum  ora¬ 
culorum  myfteria  ,  fuiffie  velata.  Tantifper  igitur 
tollantur  vela  myfteriorum  a  nobis ,  quibus  lux  de 
coelo  fulfit ,  &  verbum  fubftantivum  Sum  ,  es  ,  efi , 
de  folo  Deo  Opt.  Max.  in  tempore  prasfenti  vere  di¬ 
ci  pateat.  Nam  in  Deo  ,  neque  praeteritum  ,  ne¬ 
que  futurum  reperitur.  Cum  igitur  grxcc  illae  tres 
Perfonas  ,  efferantur  per  has  voces  dp)  ,  «  ,  h).  eo 
hieroglyfico  duorum  characterum  E  ,  &I ,  quo  for¬ 
matur  diphthongus  E  I,  aureis  litteris  infculpta  ,  fu- 
per  portam  templi  Delphici :  templum  illud,  primi 
inftitutores  ,  qui  a  facris  oraculis  non  difcedebant , 
facrum  effe  fignificare  forfitan  voluerunt;  vero  Deo, 
praefertim  Verbo  divino  carnem  affumpturo  ,  quod 
etiam  fimul  cum  Patre  ,  &  Spiritu  fando  latriae  ado¬ 
ratione  ,  nos  Chriftiani  colimus  ;  &  in  veteri  lege 
Ifraelitas ,  in  hoc  nomine  ineffabili  fehova,  tanquam 
in  Dei  nomine  proprio  venerabantur.  Deus  igitur 
ipfe  in  tranfltu  a  prima  perlona  ,  ad  tertiam  verbi 
fubftantivi  ,  me  judice  ,  myflerium  hoc  fecundas 
perfonae  Trinitatis ,  Divinique  Verbi  occultare  vo¬ 
luit.  DoCliora ,  &  faniora  dent  alii ,  ut  ego  quoque 
difcam. 


557 


C  A  P.  L  I  I. 

Elohim  Deus  dicebatur  ut  Imperator  ,  foede¬ 
re  inito  cum  Ifraelitico  populo. 

Ad  loca  Exodi  3.  Ecce  confiitui  te  Deum  Pharaonis. 
Gen.  6.  V identes  filii  Dei  filias  hominum  ,  quod 
ejfent  pulchra  ,  acceperunt  fibi  uxores  ,  ex  omnibus 
quas  elegerant.  Deuter.  2,6.  Dominum  elegifii  ho¬ 
die  ,  ut  fit  tibi  Deus  ,  &  ambules  in  viis  ejus  ,  & 
cufiodias  caremonias  illius  ,  &  mandata  atque  ju¬ 
dicia  ,  &  obedias  ejus  imperio .  8c  ad  alia  plura 
loca. 

NOmen  d’^  elohim  ,  quo  ,  licet  habeat  ali¬ 
quando  lingulare  ,  frequentius  tamen  in  plu¬ 
rali  facra  oracula  utuntur  ;  de  Deo  non  ut  in- 
dividuale  ,  &  proprium  dicebatur  ;  fed  de  illo  ,  ut 
princeps.  Itaque  hoc  nomen  tunc  temporis ,  vel 
fignificabat  imperium  ,  praefertim  in  exercitu  ,  qua¬ 
le  eft  apud  Latinos  nomen  Imperatoris  :  aut  erat  ali- 
cujus  principalis  dignitatis  nomen,  qualia  fuerunt  apud 
Romanos  Cadaris,  &  Augufti  nomina,  apud  vEgyp- 
tios  Abimelechi  ,  &  poftmodum  Pharaonis ,  apud 
Babylonios  Nabuchodonoforis  :  qua:  nomina  deriva¬ 
bantur  ab  aliquibus  ,  qui  eo  nomine  appellati  cum 
fuiffent  ,  illi  Reipublicas  ,  cui  praefuerant ,  boni 
nominis,  atque  ominis  aderant,  quamobrem  poftmo¬ 
dum  ejufdem  boni  ominis  caufa,  eadem  nomina  fuc- 
ceflores  affumebant :  vel  tandem  ,  quod  verius  pu¬ 
to  ,  nomen  elohim  ex  vi  vocis  dignitatis  erat ; 
qualia  funt  apud  nos  nomina  Regis  ,  Ducis  ,  Impe¬ 
ratoris  ,  Papae  ,  &  aliorum  limilium  ,  quas  nulli 
funt  propria  ,  fed  adjunguntur  nomini  proprio  ad  fi- 
gnificandum,qua  fungatur  dignitate  is ,  qui  tali  in- 
lignitur  nomine. 

Argumento  probabili  ad  ea  ducimur,  nam  Ange¬ 
lis  ,  Principibus  ,  ac  viris  infignioribus  ,  in  facris 
oraculis  hoc  nomen  tribuitur  :  ipfe  enim  Deus,  cum 
oratorem  fuo  nomine  ad  Pharaonem  ,  &  filios  Ifrael 

Moyfen  mitteret  ,  eo  nomine  ornavit  ,  dicens  : 
runaS.  atfr*  Tnm  n*n  hoc  eft  ?  mde  confiltm  t£  £lo_ 

him  ad  Pharaonem.  Datum  Principibus  ,  qui  inter 
homines  dominabantur  ,  locus  Gen.  6.  probat  ;  in 
quo  de  caufis  diluvii  agitur  ,  diciturque  ,  Videntes 
filii  Dei  filias  hominum  i  in  Hebraeo  eft  a'P'7;<r?  ’J?. 
o^xn  nua-nx  j1QC  cq-  ?  £t  Vlderunt  filii  Haelohim  filias 


A  hominis,  nomine  autem  filiorum  Haelohim  non  fi- 
gnificantur  Angeli,  ut  nonnulli  falfo  afleruerunt.  ne¬ 
que  filii  juftorum  ,  nempe  a  Sem  ,  ut  puto  ,  eo  vo¬ 
cabulo  nominantur ;  non  enim  viri  fanCli  &  jufti  , 
in  omnimodam  depravationem  filiorum  confenfiffent  .* 
potius  igitur  eo  nomine  intelligendos  arbitror,  qui 
praefidebant  inter  homines  ,  6c  dominabantur  tunc 
temporis,  qui  etiam  ,  ut  dicunt  Rabbini ,  operam 
dabant  i  apinis  >  odiis  ,  homicidiis  ,  onmibufque 
aliis  fcelenbus  ;  de  quibus  in  facro  textu  dicitur  : 
Gigantes  autem  erant  fuper  terram  m  diebus  illis  :  p0fi- 
quam  enim  ingrejfi  funt  filii  Haelohim  adfilias  hominum^ 
ilUque  genuerunt  ;  ifli  fiunt  potentes  a  fieculo  viri  fa- 
B  hoc  eft  ,  filii  illorum  Principum  ,  qui  etiam  in 
Principatibus  patribus  fuccedebant ,  bella  gerere, in- 
fultareque  infirmioribus  ceperunt.  Quod  autem  Prin¬ 
cipes  eo  nomine  dicerentur;  probat  etiam  illud  Pfal- 
mi  81.  Deus  fiet  it  in  fjnagoga  Deorum  ,  in  medio  au¬ 
tem  Deos  dijudicat,  ubi  dictio  Elohim  de  Principibus, 
&  primoribus  Reipublicas ,  ex  communi  DoCtorum 
expolitione  accipitur,  hac  etiam  de  caufa  ,  ut  puto, 
idola  in  facris  litteris  Elohim  ,  ob  hoc  fepiffime  dice¬ 
bantur  ,  quod  nil  aliud  eflent  ,  quam  imagines  prae¬ 
teritorum  Principum  ;  qui  a  populis  hujus  ,  vel  illi¬ 
us  Reipublicas  Principatus  caufa  venerabantur.  Quam¬ 
obrem  hoc  nomen  Elohim  dignitatis  extitiffe  ,  vide¬ 
tur  apertum. 

Noflia  conjeCtura  juvatur  hujus  vocabuli  etymo- 
logia  .  non  enim  in  dubium  revocandum  videtur  , 
formari  nomen  elohim  ab  his  vocabulis  ^  hoc  eft  , 
fortis  i  &  quod  figmficat  adjurare ;  nominaliter- 
que  illa  vox  fumpta  ,  figmficat  adjurationem  ;  &  ab 
hac  0  quae  figmficat  aliquid  altum.  Cum  igitur 
nihil  fublimius  Deo  ,  etiam  ipfurn  fignificat  ;  &  ab 
illo  fingulari ,  fit  plurale  Elohim.  Cum  enim  prin¬ 
cipes  ,  potentes  etiam  appellarentur  ;  per  diClionem 
^  id  eft  potens  fignificabantur  :  fimiliter  a  dictione 
'V  .  alah  ,  quia  aliquo  foedere  ,  ac  juramento  inter- 
pofito,  Principes  eligebantur,  atque  in  fublimi  alio- 
D  rum  hominum  collocabantur.  Cum  igitur  idola  , 
quas  apud  gentes  venerabantur.  Regum  ,  atque  Prin¬ 
cipum  imagines  effient ;  propterea  nomine  °,l?S  in  plu- 
lali ,  8c  etiam  diClione  in  fingulari  paffim  figni- 
ficantur  :  quafi  dixeris  fortes  ,  potentes  ,  bellicofi  , 
lingua  Italica  valorofi.  Quae  omnia  feliciffimede  Deo, 
imo  verius ,  quam  de  reliquis  verificari  perfpicuum 
cum  fit ;  propterea  appellatum  Elohim  dicemus:  no¬ 
mine  ab  illis  omnibus  vocabulis  derivato  ,  ficut  £c 
reliqui  omnes  Principes,  qui  potentiam  fignificatam 
innomine  ™  el ,  magnopere  affectabant.  Nec  erit 
praetereundum  Deum  in  hoc  nomine  Elohim  0’??* 
addiCtionem0’^  addidiffe  litteram  n  dicentem  O’5*» 
Elohim ,  non  autem  Elim ;  in  qua  littera,  maximam 
energiam  adeflie  conflat,  nam  etiam  cum  Abrahamo 
nomen  Deus  immutaret,  celeberioremque  redderet, 
ut  effiet  Dux  ,  &  Imperator  militum  ;  proprio  ejus 
nomini  eamdem  litteram  n  adjunxit:  dicebaturenim 
>  juffit  eum  vocari  0,?1?-  Abraham  ,  additione 
littera:  n  he.  Eft  autem  vis  hujus  litteras  oftenfiva, 
five  demonftrativa  ;  eft  etiam  relativa  ,•  itaque  Im¬ 
peratoris  nomini  dat  vim  ,  atque  ubi  Ehm  fi¬ 
gnificat  fortes  Duces  ,  6c  validos  ,  additione  illius 
litterae  n  fit  demonftratio.  quafi  fit  fenfus  ,  illi  vali¬ 
di  ,  illi  fortes,  diceremus  Italice  ,  li  valorofi ,  h  po¬ 
tenti ,  &  fimiles.  Deus  igitur  conftituendo  Ducem 
populi  Moyfem  in  bello  contra  Pharaonem  ;  hac  ra¬ 
tione  dixit  illum  confticuiffie  elohim  Pharaonis.  Cum 
vero  Imperatoriam  dignitatem,  militareque  magifte- 
rium  ,  in  copiis  Ifraeliticis  ipfe  exercere  vellet;  no¬ 
men  Elohim  pariter  aflumpfit  ;  eoque  nomine  hono¬ 
rari  ab  Ifraelitico  exercitu  ,  a  quo  etiam  fub  eo  no¬ 
mine  tamquam  Princeps  ,  &  Imperator  eligi  vo¬ 
luit. 

Lo- 


55» 


Sacrorvm  E  l  ae. 


Locus  in  facris  oraculis  hoc  aperte  declarat ;  valde 
quidem  ,  me  judice,  notandus  Deuter.  2 6.  in -quo 
cum  juraflet  populus  in  Dei  legibus  perfeverare,  ait 
Moyfes  :  Dominum  elegtftt  hodie  ,  ul  Jit  tibi  Deus ,  & 
Ambules  in  vits  ejus  ,  &  cujlodias  ceremonias  illius  ,  & 
mandata  >  atque  judicia  ,  &  obedias  ejus  imperio,  quae 
hebraice  fic  leguntur  :  '1?  ™  'Ti 

Errfw1?  hoc  eft  ,  Jehovah  elegifti  hodie  ,  ut  Jit  tibi  Elo- 
him.  In  quo  autem  hujus  dignitatis  ratio  polita  lit  i 
Sc  ad  quid  tenerentur  illi,  qui  hac  ratione  illum  ele¬ 
gerant  ;  quidque  juris  vigore  hujus eledtionis  illi  con- 
ceffiffent  Ifraelitx  ;  &  in  quo  haec,  eleftio  habendi 
Deum  pro  Elohim  polita  ellet  ,  Moyfes  illis  verbis 
explicat  :  'Ut  ambules  in  viis  ejus  ,  ( T  cujlodias  cere¬ 
monias  illius  ,  &  mandata  ,  atque  judicia  ,  &  obedias 
ejus  imperio.  Quae  verborum  forma  ,  Deum  ut  Im¬ 
peratorem  refpicit  ,  habentem  regimen  Ifraeliti- 
cx  Reipublicx  ,  cum  jure  &  auctoritate  leges  ,  at¬ 
que  mandata  conftituendi  ,  atque  firmandi  omnino 
illam  Rempublicam. 

Clariora  adhuc  ,  qux  diximus  fient ;  fi  vocabu 
lum  foederis ,  quo  a  Deo  ,  flatura  in  bonum  Ifraeli- 
ticx  Reipublicx  appellantur  ,  cognofcere  tentabi- 
mus.  Quoties  enim  in  divinis  oraculis  ,  de  lege 
Ifraelitico  populo  tradita  eft  fermo ,  toties  verba  foe¬ 
deris  ea  lex  nominatur,  ut  Deuter.  29.  dicitur  :  Hac 
funt  verba  f cederis  ,  quod  precepit  Dominus  Moyfi  ,  ut 
feriret  cum  filus  Ifrael  in  terra  Moab  ,  pr&ter  illud  foe¬ 
dus  ,  quod  cum  eis  pepigit  in  Oreb.  &  ibid.  cap.  4. 
Moyfes  ad  populum  Ifrael  ,  divinx  legis  flatura  vo- 
cat  pactum,  dicens:  Et  oflendit  vobis  ,  fupple  Deus, 
pablum  fuum  ,  quod  precepit  ,  ut  faceretis  ,  &  decem 
verba  ,  que  fcripfit  in  duabus  tabulis  lapideis.  Liber 
quoque  ille  ,  in  quo  fcripfit  Moyfes  leges  a  Deo  la¬ 
tas  in  monte  ,  &  fanguine  afperfit ;  ut  flabilito  pa- 
£to  ex  more  ,  Sc  confuetudine  illius  feculi  ,  eas  fer- 
vandas  prxberet  populo  Ifraelitico,  liber  foederis  di. 
citur  Exodi  24.  atque  in  hac  phrafi ,  facra  oracula 
fxpiflime  loquuntur  :  propterea  nomini  proprio  ,  & 
ineffabili  fehova  ,  nomen  quoque  Elohim  addidit 
Deus ;  quod  Principatus,  dignitatifque  erat ,  quam 
ipfe  inlfraeliticaRepublica  ex  vi  foederis,  &eledtio- 
nis  habere  volebat. 

Ut  vero  nominis  Elohim  ,  &  foederis  ,  quibus  fa¬ 
cra  oracula  utuntur  ,  rationem  aliquam  afferamus  ; 
obfervandum  erit  ,  dupliciter  noflro  modo  conci¬ 
piendi  ,  Deum  a  nobis  confiderari  poffe  ;  nimirum 
ut  Deus  elt  ,  necnon  etiam  ut  Imperator  Ifraelitici 
exercitus  ,  five  Ifraeliticx  Reipublicx  Dux  ,  atque 
Princeps.  In  foedere  igitur  &  padto  ,  loquendum 
de  Deo  non  erit ,  ut  Deo  :  fic  enim  fupremus  Do¬ 
minus  ,  &  Conditor  creaturx  univerfx  cum  fit ;  ad 
leges  ipfius  fervandas  ,  etiam  nullo  interveniente 
foedere  ,  homines  tenentur,  nec  folum  Ifraelitica 
Refpublica  ,  fed  finguli  cujufcumque  nationis  fine  , 
ad  illorum  obfervantiam  obligantur ;  ea  folum  ratio¬ 
ne,  quod  Dei  flatuta  effent  :  nihilominus  Deus  pro 
fuabenignitate,  humanx  imbecillitati  fele  accommo¬ 
dans  ,  dum  Ifrael  itis  ,  tamquam  alicujus  exercitus 
Imperatorem  fupremum  ,  habere  fe  voluit;  qui  ali¬ 
quam  deducturus  Coloniam  ,  Imperatoriam  dignita¬ 
tem,  ab  eorumdem  militum  eledtione  expediat.  Cu¬ 
jus  eledtionis  exempla  non  femel ,  fed  fxpiflime  le¬ 
gimus  ;  non  folum  in  facris ,  fed  etiam  in  antiquis 
Scriptorum  monumentis.  Deus  enim  llatim  ac  Im¬ 
perator  eledtus  fuit  ,  cum  Ifraelitis  foedus  iniit  ,  de 
regionibus,  atque  deprxda  holtihcum  militibus  par¬ 
tienda  :  qui  milites  vice  verfa ,  eidem  Imperatori  ad 
obediendum  ,  juramento  militari  fe  obligarunt  :  quo 
nihil  iandtius  in  Romana  militia,  atque  apud  reliquas 
gentes  erat.  Exemplum  eledtionis  habemus  in  Apol- 
lon.  lib.  1.  Argon.  apud  quem  Jafon  profedturus  ad 
Aetam  fic  loquitur. 


B 


D 


E 


OCHRIS  MATCIN.  $59 

blft\d  (piAot  ,  %vvos  "Zf  is  iftsdboc  voV©0  oTtlosce , 

%\jvou  3’blpt.[M  arfAovJ  is  cifrcts  fceAddOoO 

TisViKOC  VUV  T  dfilSOV  City  JJyj&XV  ItS  iAiC&i 

5/  c/  "t*  \  *J  /*v'l 

op VptetWV  ,  0)/C£V  T CC  £1C Ot^OC  [Ai AOhO 

veiKsoc ,  evv6e<rlxs  re  ptird  ^elvouri  /3«A£o9-<*<. 

Nam  velleris  aurei  de  caufa  ,  hi  omnes  cum  Jafo- 
ne  ,  Hercule  ,  Arefloride  ,  &  aliis  ad  Aetam  ,  in 
ongiffimas  regiones  mari  emenfo  abibant  ;  fed  de 
Duce  eligendo  ,  ante  omnia  agendum  conflituunt  ; 
cui  cura  belli  pacifque  fit.  fic  enim  interpretantur 
illa  carmina  in  perfona  Jafonis. 

Sed  b  amici  ,  communis  in  Gr aciam  reditus  pojlea  , 

Communis  nobis  eft  ad  Aetam  peregrinatio , 

Quapropter  nunc  optimum  ,  nec  cejjate ,  eligite 

Ducem  vefirum  ,  cui  Jingula  cure  Jint 

Certamina  ,  paElaque  cum  hofitbus  ferire. 

De  juramento  militari  nihil  fuperefl  ,  quod  res 
maxime  nota  fit.  Deum  fe  ita  geflifle  cum  populo 
Ifraelitico  ,  facra  undique ,  ut  puto ,  aperiunt  oracu¬ 
la  :  &  ne  longe  abeamus  ,  Jofue  moriturus  cap,  Z4. 
fux  hifl.  objicit  populo  Ifraelitico  ,  quanta  fecerit 
Deus  ,  non  folum  quando  illum  de  terra  vEgypti 
educere  vellet;  fed  etiam  cumperdefertum  deduxit; 
hofliles  incurfus  ,  a  quibus  liberatus  effet  eidem  ob¬ 
jicit  ;  quas  vidtorias  concefferit  adverfus  hofles ,  qui 
illum  aggrediebantur;  quanto  denique  fludio  in  po- 
tentifiimas ,  foecundiffimafque  regiones  prout  promi- 
ferat  adduxiffet.  proclivitatem  vero  eorumdem  ad 
cultum  Idolorum  prxnofcens  ,  ad  Idola  eos  reverfu- 
ros  ,  &  nequaquam  in  Dei  cultu  permanfuros  affir¬ 
mat.  milites  vero  lfraehtas,  pro  divino  cultu  in  con¬ 
trarium  infiflentes  ut  confirmet ;  revocat  illis  in  me¬ 
moriam  ,  quod  ipfi  elegerint  Dominum  ,  dicens : 
T  eft  es  ,  inquit  ,  vos  e[lis  ,  quia  ipfi  elegeritis  vobis  Do¬ 
minum  ,  ut  ferviatis  ei ,  refponderuntque  t  eft  es. 

Itaque  quamvis  Deus  ut  Deus  ,  omnia  pro  libito 
moderari ,  leges  flatuere  ,  flatuta  delere  ,  ac  im¬ 
mutare  poffit  ,  &  pro  placito  creatura  uti  ;  tamen 
quia  lfraeliticam  deducere  coloniam  ,  more  aliorum 
ducum  intendebat ;  humanx  imbecillitati  fefe  ac¬ 
commodans  &c  temporum  confuetudini  indulgens, ab 
eifdem  eligi  in  Imperatorem  non  detredlavit ;  utejuf- 
dem  Ifraelitici  populi' fludio,  atque  confenfu ,  totius 
populi  imperium  ,  regimen  ,  curaque  fibi  commiffa 
videretur,  quare  cum  Deus  fuam  potentiam ,  Ifraeli- 
co  populo  ollentaflet ,  animumque  illius  pertentaflet; 
an  vellet  nimirum  ab  eo  deduci  ,  ac  gubernari ,  in 
textu  fubditur  :  Refponditque  omnis  populus ,  cunila , 
qua  loquutus  eft  Dominus  ,  faciemus,  cumque  retulijfet 
Moyfes  verba  populi  ad  Dominum  ,  ait  ei  Dominus  : 
Jam  nunc  veniam  ad  te  m  caligine  nubis  ,  ut  audiat 
me  populus  loquentem  ad  te ,  &  credat  tibi  m  perpetuum. 
Ex  quibus  perfpicuum  eft,  Deum  pro  fua  benignita¬ 
te  ,  ex  confuetudine  humanorum  Principum ,  Ifraeli¬ 
tici  exercitus  voluifle  expedtare  placitum  ,  fuique  ab 
eo  populo  eledtionem  in  Imperatorem. 

Cum  igitur  populi  aflenfum  ,  Moyfes  ad  Domi¬ 
num  retuhflet  ;  affirmafletque  libentiffime  in  Princi¬ 
pem  ,  atque  Imperatorem  a  populo  eledtum  fuifle  , 
ejufque  imperium  gratiffimo  animo  lfraehtas  omnes 
admififle  &  fauftis  acclamationibus  excepifle  ,  ftatim 
Deus  hoc  accepto  nuncio  ,  de  fe  ad  populum  mani- 
feftando  cum  Moyfe  agere  coepit ;  deque  legibus  ad 
ejus  populi  politiam  ,  cultus  facros  ferendis.  Nec 
enim  ufque  tunc  Deus  populo  apparuerat  ,  neque  il¬ 
lum  loquentem  populus  audierat  ;  nec  populo  Deus 
leges  tradiderat :  quas  tandem  ,  cum  populo  audien¬ 
te,  voce  tenus  tradidiftet;  in  fine  antequam  ejufdem 
populi  aflenfum  exquireret  :  fe  quoque  populum  in- 
trodufturum  in  regiones Canan  t  orum  fpopondit,  di¬ 
cens  Exodi  23.  Ecce  ego  mutam  Angelum  meum  ,  qui 

Pr*~ 


560 


Myrothecivm.  II. 


5<SI 


B 


prxcedat  te ,  &  cuflodiat  in  via ,  &  introducat  in  locum 
quem  paravi  i  &  explicans  quxnam  hxc  effient  loca, 
iubjungit  :  Pracedetque  te  Angelus  meus  ,  &  introdu¬ 
cet  te  ad  Amorrhmm  ,  &  Hethaum  ,  &  Pherez.xum , 
Canan&umque  ,  &  Hevaum  ,  &  febufxum  ,  quos  ego 
conterant,  infra  quoque  aperiens  ,  quibus  conditioni¬ 
bus  populum  Ifraelem  velit  introducere  in  illas  regio¬ 
nes  ,  ait  :  Terrorem  meum  mittam  m  pracurfum  tuum , 

&  occidam  omnem  populum  ,  ad  quem  ingredieris :  cun-  ! 
Borumque  mimicorum  tuorum  coram  te  terga  vertam  : 
emittens  crabrones  prius  ,  qui  fugabunt  Hevxum  ,  & 
Cananaum  ,  &  Hethxum  ,  antequam  introeas.  Non . 
ejiciam  eos  a  facie  tua  anno  uno  3  ne  terra  m  folitudi- 
nem  redigatur  ,  &  crefcant  contra  te  befiia.  Paulatim 
expellam  eos  de  confpeBu  tuo  ,  donec  augearis  ,  &  poffl- 
deas  Terram.  Quia  vero  Deus  fe  Dominum  univer- 
fae  terrae  dixerat ;  ne  forte  Iiraelitae  crederent ,  piop- 
terea  omnem  terram  fibi  cefluram  in  pofleffionem  , 
terminos  prsefcripfit  ,  dicens  :  Ponam  autem  terminos 
tuos  a  Adari  rubro  ufque  ad  Alare  Pal&fl  morum  ,  C T  a 
deferto  ufque  ad  fluvium  :  tradam  m  manibus  veftrii 
habitatores  T erra,  &  ejiciam  eos  de  confpeBu  vejlro.  qui¬ 
bus  tandem  a  Deo  promiffis  3  populus  refpondit  una 
voce  ,  ut  dicitur  Exodi  2 4.  Omnia  verba  Domini , 
qua  locutus  efl  faciemus. 

Ex  quibus  perfpicuum  efl: ,  leges  latas  Ifraelitico 
populo  ,  verba  foederis ,  ac  padi  merito  appellari  3 
quod  omnipotens  Deus ,  cum  illo  populo  ,  pacifci 
minime  renuerit  ,  humanorum  Principum  more  3 
padorum  ac  foederum  caeremonias  fervando,  ex  con- 
fuetudine  illius  feculi  ,  in  eledione  Principum  ,  & 
in  reliquis  contradibus.  Foederum  ,  padorumque 
caeremoniae  fubodorantur  ex  capite  iy.  Genef.  ubi 
cum  Deus  pofteritati  Abrahae,  Cananxorum  regio¬ 
nem  promififlet  3  dixiffietque  Abraham  ad  illum  , 
unde  flire  pojfum  ,  quod  pojfejfurus  flm  eam  ?  Et  refpon- 
dens  Dominus:  Sume  ,  inquit ,  mihi  vaccam  triennem, 

&  capram  trimam  ,  &c.  quae  ibi  haoentur.  Deus 
autem  in  forma  ,  &  fimilitudine  ignis  ,  ex  morepa-  D 
cifcgptium  voluit  pertranfire  ,  inter  illas  animalium 
divifiones.  Cumque  fol  occumberet ,  dicitur  in  textu, 
fopor  irruit  fuper  Abram  ,  &  horror  magnus  &  tenebro - 
fus  invafit  eum .  5c  infra  :  Cum  ergo  occubuijfet  fol ,  fa- 
Ba  efl  caligo  tenebro  [a  ,  &  apparuit  clibanus  fumans  , 

&  lampas  ignis  ,  tranfiens  inter  divifiones  illas.  Quod 
autem  hic  tranfitus  ,  ratione  foederis  fuerit ,  dicitur 
ibidem  his  verbis  :  In  illo  die  pepigit  Dominus  foedus 
cum  Abram  ,  dicens  :  Semini  tuo  dabo  terram  hanc  ,  a 
fluvio  Aegypti  ufque  ad  fluvium  magnum  Euphratem  : 
Cm&os  ,  &c.  Cujus  etiam  ritus  pertranfeundi  inter 
vidimarum  divifiones  ,  &  fanguine  firmandi  foede¬ 
ra  ,  meminit  Jerem.cap.  34.  Tranfitum  vero  illum, 
foedus  feriendi  gratia  fuifle  ,  Chryfofl.  homil.  $6 
confirmat  ,  dicens  :  Nide  quemadmodum  Deus  more 
humano  iniit  foedus  cum  Abram.  Quando  nos  aliquid 
promittimus ,  &  volumus  certum  reddere  eum  ,  cui  pro- 
mijjio  fit  ,  ita  ut  de  promijfis  nihil  ambigatur  ,  fignum 
aliquod  damus  &  pignus  s  ut  ad  illud  fpeBans  fc ire  que¬ 
at  promifla  omnino  eventura  :  ita  mifericors  Deus  qua- 
renti  Abraha  unde  fciam  ?  refpondit  :  Sume  mihi  vac¬ 
cam  trimam  ,  &c.  attende  obfecro  m  quantam  craffitu- 
dtnem  ,  defcendendum  fibi  fuerit  ,  bonus  Dominus  i  quo 
Patriarcham  ,  argumentis  copio[is  certiorem  redderet, 
nam  quia  olim  talis  erat  mos  pacficendi  ,  &  paBa  fir¬ 
mandi  i  ideo  &  ipfe  Deus  hacvtaingreffus efl.  ficChry-j 
foflomus ,  quibus  in  fanguine  ,  lacrificiis  pacif-  ( 
cendi  ritus  oflendit  ;  &  Deum  more  humano  ad  ri- ; 
tus  illius  feculi  ,  pacifci  non  refpuiffie.  ut  etiam  id  , 
fecifle  cum  populo  Ifraelitico  ,  in  monte  &  deferto 
Synai  ,  facrificiis  ,  ritibus  &  fanguine  confirmando ; 
fuam  eledionem  ,  pro  certo  affirmare  non  verea¬ 
mur. 

Cum  igitur  inter  foederis  caeremonias ,  non  folum  i 


A  eundas  leges ,  fed  etiam  promiffiiilli  populo  a  Deo, 
Moyfes  in  libro  fcripfiffiet ,  ut  dicitur  Exo.  24.  po- 
pulus  iterum  auditis  legibus  ,  divinifque  promiffis , 
conlenlum  prxflitit  3  &  foedus  cum  Deo  iniit  ,  de 
obfervanda  illa  lege  ,  ut  dicitur  Exodi  74.  Affumenf- 
que  volumen  foederis  ,  legit  audiente  populo  :  qui  dixe¬ 
runt  :  Omnia  qua  locutus  efl  Dominus ,  faciemus  ,  C7* 
erimus  obedientes.  quem  confenfum  (fatim  ,  ac  popu¬ 
lus  pro  more  illius  feculi  prxflitit ;  fanguine  foedus 
firmatum  e(t  ,  ut  dicitur  in  textu  :  Ille  vero  fumptum 
fanguinem  refperflt  in  populum  ,  cr  ait  :  Hic  efl  fanguis 
foederis  ,  quod  pepigit  Dominus  vobifeum  fuper  cunBis 
fermonibus  his.  Obfervanda  efi  ,  haec  polfrema  ver¬ 
borum  pars  :  nimirum  firmatum  effie  foedus  inter 
Deum  ,  &  populum  Ifraeliticum.  efl;  enim  padum 
duorum  confenfus  ,  ut  dicitur  in  lege  padum.  Di- 
gefi.  lib.  50.  tit.  12.  1.  4.  &C  ff.  2.  tit.  14.  de  pac.  1. 1. 
ubi  ex  Ulpiano  dicitur  ,  padum  efl  duorum  ,  plu- 
riumve  in  idem  placitum.  £c  in  marginal.  Gorhfre- 
di  ad  declarationem  ponitur  ex  Eclog.  1.  cap.  y. 

Toi  ^  yyi/aovuv  iSvuv  tv%cv  ,  rj 

otTko  ti  roiSrov.  Harmenopul.  9.  §.  4.  id  elt,  publica 
conventio  efl  ,  qux  per  Principes  fit  ,  aut  belli  Duces  „ 
veluti  ad  pacem  ,  aut  quid  tale  :  quia  in  padis  con¬ 

ditiones  ponuntur  ad  quas  hi  qui  conveniunt  obli¬ 
gantur  3  ita  in  Synai  Deus  cum  Ifraelitico  populo 
foedus  iniit,  populus  enim  his  conditionibus  legibus 
a  Deo  traditis  flare  le  obligabat  ;  Deus  vero  ex  al¬ 
tera  parte  introducere  populum  in  regiones  gentium  > 
quas  recenfitae  fuerant  promittebat.  Hasc  enim  duo, 
ore  proprio  fpoponderat  Deus ,  cum  populum  alio- 
quutus  efl  :  hmc  duo  Moyfes  quoque  retulit  plebi  , 
ut  dicitur  Exodi  24  duo  hxc  in  libro  foederis  feri- 
pta  fuerunt,  hasc  eadem  tandem  duo  audiente  po¬ 
pulo  Moyfes  legit  cum  foedus  firmaretur  ,  Sc  popu¬ 
lus  admifit.  Ut  autem  eledioifta  Dei  veluti  Impe¬ 
ratoris  ,  in  Synai  celebrata  ,  perfpicua  fiat  ,  a  facris 
non  recedamus  litteris,  de  hac  enim  eledione  Dei 
in  Dominum  ,  deque  eledione  lirae! icarum  a  Deo 
in  populum, laepiflime  facra  oracula  meminere, pra:- 
fertim  cap.  26.  Deut.  ubi  poflquam  Moyfes  admo- 
nuifiet  populum  ,  de  obfervanda  lege  a  Deo  lata  3 
convolvens  brevi  compendio  totam  legem  ,  tam  ra¬ 
tione  moralium  praeceptorum  ,  quam  ctcremoniali- 
um  ,  atque  politicorum  ,  ait  :  Hodie  Dominus  Deus 
tuus  prxcepit  ubi ,  ut  facias  mandata  hac  ,  atque  judi¬ 
cia  :  dr  cuflodias  caremonias  illius  ,  &  mandata  atque 
judicia  ,  &  obedias  ejus  imperio.  In  quibus  verbis  , 
non  efl  praetereundum  ,  Judiciorum  nomine  , 
mandatorum  ,  (  quatenus  didioni  hasc  judiciis  con¬ 
jungitur)  fignificari  leges ,  quae  ad  politicam  guber¬ 
nationem  pertinebant  :  Cxremonias  vero  dici  in 
Scriptura  facra  leges,  qux  ad  facrificia  ,  &  reliquos 
facrorum  ritus  faciebant  .•  Viarum  denique  nomine 
fignificari  praecepta  moralia  ,  qux  in  lapideis  tabu¬ 
lis  confcripta  habebantur.  Ex  verbis  igitur  allatis 
in  fupra  allegato  textu  ,  perfpicuum  efl  ,  populum 
Ifraeliticum  ,  in  eledione  Dei  ut  Imperatoris  3  ad 
illa  omnia  fervandafe  obligaflc,  qux  Deus ffatuiflet : 
quamobrem  Moyfe  legente  in  libro  divina  flatuta  , 
&  populo  in  foedere  inito  in  Horeb  aflentiente  ,  lta- 
tim  Moyfes  fubintulit  :  Et  Dominus  elegit  te  hodie  u* 
fis  ei  populus  peculiaris  ,  fle  ut  locutus  efl  tibi  ,  &  cuflo- 
dias  omnia  pracepta  illius  :  &  faciat  te  excefiorem  cun¬ 
Bis  gentibus  quas  creavit.  Manifefta  efl  igitur  his  fa¬ 
cris  textibus  mutua  foederatorum  obligatio.  Deo  ni¬ 
mirum  eligente  Ifraeliticum  populum  ,  cum  obliga¬ 
tione  dandi  illi  regiones Cananxorum  in  pofleffionem, 
reliquarum  nationum  ,  qux  illas  regiones  habita¬ 
bant  3  populoque  Ifraelitico  vice  verfa  eligente  Do- 
i  minum  in  Imperatorem  exercitus  ,  cum  obligatione 
deges  illius  fervandi  3  cujus  etiam  mandatis ,  obedrre 
omnino  populus  profitebantur. 

N  n 


562 


Sacrorvm  El^ochrismathn 


563 


Quia  igitur  Principes ,  6c  Imperatores  reliquarum  i  A 
nationum,  quos  jam  mortuos  gentes  colebant  ;  five 
adhuc  inter  vivos  militari  gloria  confpicui  veneraren¬ 
tur  ,  elim dicebantur  :  Deus  ratione foederisiniti 
cum  populo  ,  Princeps  jam  &  Imperator  illius  Rei¬ 
publicae  conftitutus ,  tanquam  prae  caeteris  Principi¬ 
bus  dignior  excelfior,  apud  Ifraelitas  nomine  Elo- 
him  appellari  voluit.  Ut  autem  inici  foederis  forma 
clarius  elucefcat ,  quam  Deus,  cum  Reipublicae  If¬ 
raelitica:  Imperator  eligeretur  ,  fervari  voluit;  quid 
lacra  oracula  referant  ,  attendatur,  nam  Exodi  19. 
Deus  mifit  Moyfem  ad  populum  ,  qui  fic  illum  al¬ 
loqueretur  :  Vos  ipfi  vidiftis  cjft&  fecerim  Aegyptiis  ^quo¬ 
modo  portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum  ,  &  afiump-  B 
ferit»  mihi.  In  priori  parte  horum  verborum  ,  pro¬ 
ponit  Deus  Ilraelitico  populo  confiderandum  ,  quo¬ 
modo  proftraverit  militiam  Pharaonis  miraculofe  , 
currus  falcatos  confregerit,  rapuerit  alios  per  aerem, 
ut  turbine  primum  agitati ,  tandem  in  mari  demer¬ 
gerentur  ,  equites  confuderit  ,  ac  denique  cum  pe- 
deftribus  copiis  omnes  fubmerferit  :  ipfumque  Pha- 
raonem  Regem  iEgypti  ,  qui  in  re  militari  peritiffi- 
mus  toto  orbi  cenfebatur  ;  cum  omnibus  qui  illum 
fequebantur  tandem  occiderit.  Populum  fuper  alas 
aquilarum  portafle  dicit  j  ut  nullo  incommodo  ad  lo¬ 
ca  deferti  ,  fe  populum  Ifraeliticum  deduxifle  oden 
dat :  &  aquilae  comparatione  utitur ,  ut  nihil  nocere 
illis  potuifie  probet  :  non  inimicorum  tela,  non  gla¬ 
dios  ;  falcatos  currus  fruftra  ad  id  convenifle  ,  & 
omnia  denique  arma  ,  quibus  parati  procefferant 
yEgyptii  ad  proelium  ,  irrita  fuifle.  Tandem  illos 
eoldem  ad  fe  afiumpfifle  affirmat ;  quia  in  fuam  fi¬ 
dem  Ifraeliticam  gentem  acceperat ;  ut  toto  orbi  ma- 
nifeftum  fieret ,  quali  ac  quanto  Duce  populus  ifte 
regeretur.  Vel  fi  cum  hebraico  textu  loqui  veli¬ 
mus  ,  dicemus  D.???  hoc  eft  ,  &  adduxi  vos 
ad  me.  quia  enim  Deus  montem  illum  Sinaifibifan- 
dtificatum  declaraverat ,  dicendo  Moyfi:  terra  in  qua 
Jias  ,  terra  S an li a  efi  ,  id  eft  ,  mihi  facra  ;  ac  veluti 
in  locum  Deo  lacrum  cum  veniflet  ,  eum  facrificia  D 
ibi  facere  juflerat  ;  propterea  dixit ,  &  affumpferim 
mihi,  fenfus  igitur  illorum  verborum  eft:  voscogno- 
viftis  quam  potenter  ,  velit  nolit  hortis  ,  huc  vos  ad¬ 
duxerim  ,  exficcato  etiam  Mari  rubro  ,  ut  ficco  ve- 
ftigio  huc  perveniretis. 

Deinde  in  eodem  capituli  textu  fubjungitur  :  Si 
ergo  audieritis  vocem  meam  ,  &  cujlodieritis  pallui»  me¬ 
um  ,  eritis  mihi  in  peculium  de  cunilis  populis  ;  mea  efi 
enim  omnis  terra  ;  &  vos  eritis  mihi  in  regnum  facerdo- 
tale  ,  &  gens  fanlia.  hac  funt  verba  ,  qua  hqueris  ad 
filios  Ifrael.  qui  locus  hunc  facit  fenfum.  Si  ergo  me 
in  Principem  ,  tk  Dominum  veftrum  elegeritis ;  de 
legibus  vobis  tradendis  cogitabo  ,  qua:  fi  cullodieri- 
tis  Sc  obedieritis  mandatis  meis  ;  &  non  praevarica¬ 
bitis  padtum  ,  quod  inibo  vobifeum  ;  prae  omnibus 
populis  terrae  ,  quibus  impero  ,  cum  firn  Dominus 
omnium  ,  &  poflem  alias  nationes  eligere  ,  vos  eri¬ 
tis  mea  haereditas  ,  meus  populus ,  in  quo  regnum 
&  facerdotium  mundum  firmabo  ;  legibus  &  caere¬ 
moniis  quibus  decet, veftram  Rempublicam  denique 
ftabiliam.  Hic  vero  de  legibus  jam  ftatutis,  non  eft 
fermo,  fed  de  ftatuendis,  ut  conftat  ex  his  quaefub- 
inferuntur  ,  in  quibus  leges  Moyfi  a  Deo  traduntur: 
neque  de  padto  jam  inito  ,  cum  in  eodem  libro  cap. 

24.  fubfequenti  ,  caeremoniae  padfi  legantur  ,  poft- 
quam  haec  verba  Deus  Moyfi  dixiflet ;  &  poftquam  F 
etiam  populi  Seniores  alloquutus  fuiflet. 

Tanti  vero  fecit  hanc  populi  eledfcionem  ,  &  in 
Rcpublica  Iiraelitica  dominium  Deus  ,  tunc  potifli- 
mum  ,  quando  in  deferto  populus  arma  tradfaret ,•  ut 
Principem  ,  Dominum  ,  Regem  ,  ac  exercitus  Im¬ 
peratorem  non  folum  in  terris  appellari;  fed  etiam  de 
militari  ftudio  in  coelis  celebrari  voluerit.  Nam  illi 


duo  Seraphin  quos  Deum  laudantes  vidit  Ifaias,  De¬ 
um  Sandtum  dicebant ,  triplicataque  voce  ,  eundem 
Sandtum  celebrabant  ,  canticum  vero  claudebant , 
appellando  Deum  ,  Elohim  exercituum  ;  id  eft  Im¬ 
peratorem  exercituum  ;&  ad  finem  ufque  feculi,  Im¬ 
perator  exercitus  ,  in  fua  Ecclefia  celebrari  vult, 
tantoque  ftudio  gloriam  militarem  ,  ab  eo  ufque 
tempore  appetiifle  videtur  Deus  ;  ut  in  curru  trium¬ 
phali  ,  divina  quadam  arte  conftrudto ,  Moyfi  Seni- 
oribufque  Ifrael  in  deferto  fe  monftraverit  ;  trium¬ 
phator  quoque  appellari  voluit.  i.Reg.  15.  ubi  cum 
Saul  Samuelem  deprecaretur  ,  ut  Dominum  placa¬ 
ret  ,  ait  Samuel  :  Porro  triumphator  in  Ifrael  non  par¬ 
cet  ,  &  poenitudine  non  felietur  ,  neque  enim  homo  efi , 
ut  agat  poenitentiam. 

Domini  vero  nomen  frequentiffimum  in  facris ora¬ 
culis  ,  quod  Adonai  hebraice  dicitur ,  &  Deo  Irepiffi- 
me  tribuitur,  de  dominio  politico,  quod  Deus  jure 
eledtionis  profitebatur  in  populum  Ifraeliticum  ,  in- 
telligi  femper  deber.  Eft  enim  locus  pulcherrimus 
in  lib.  Jud.  cap.  8.  qui  id  probet,  de  quo  etiam  age¬ 
mus  in  cap.  lequenti  :  nam  cum  Duce  Gedeone,  a 
fervitute  Maaianitarum  liberatus  fuiflet  Ifrael  ,  Sc 
principatum  ,  atque  imperium  Ifraelita:  Gedeoni  ob- 
tulifient  ,  ej ufque  pofteritati  ,  dicentes  :  Dominare 
nofri  tu  ,  &  filius  tuus  ,  &  filius  filii  tui  ,  quia  libe- 
rafit  nos  de  manu  Madian  ,  refpondit  ille  :  Non  do¬ 
minabor  veftn  ,  nec  dominabitur  in  vos  filius  meus ,  fed 
dominabitur  vobis  Dominus.  Nulla  ratione  Gedeon 
Principatum,  atque  Imperium  fibi  a  populo  oblatum 
admifit  j  fed  conteftatus  eft  ,  populi  Imperium  ,  ac 
Principatum  ad  Deum  pertinere.  &cap.  8.  lib.  i.Reg. 
cum  non  bene  Samuel  lentiret  de  petitione  populi  , 
quo  ad  Regem  :  dixit  Dominus  ad  Samuelem  :  Au¬ 
di  vocem  populi  in  omnibus  ,  qua.  loquuntur  tibi,  non 
enim  te  abjecerunt ,  fed  me  ne  regnem  fuper  eos.  &  Pro¬ 
pheta  Pfal.  pq.  invitans  populum  ad  laudandum  De¬ 
um  ,  hac  ratione  utitur  ;  quoniam  Deus  Adonai,  Sc 
Rex  magnus  fuper  omnes  Deos ;  vel  ut  legunt  Grae¬ 
ca  exemplaria  nonnulla  ,  ori  OsoV  [a kyag  >  x, 

$oe<TiA&JS  [Aiyug  c 59n  ttoLgm  r  yry.  hoc  eft  .  Quoniam 
magnus  Dominus ,  &  Rex  magnus  fuper  omnem  terram. 
Ex  quibus  Regium  jus  Deo  111  Republica  Ifraelitica 
tributum  conftat. 


CAP.  L  I  I  I. 

Ifraelitica  Reipublicae  regimen  femper  fuifle 
Monarchicum  monftratur. 

Ad  loca  Judic.  8.  Dixeruntque  omnes  viri  Ifrael  ad 
Gedeon  :  Dominare  noftri  tu  ,  qt  filius  tuus  ,  &  fi¬ 
lius  filii  tui  :  quia  liber afti  nos  de  manu  Madian. 
Quibus  ille  ait  :  Non  dominabor  veftri  ,  nec  domi¬ 
nabitur  in  vos  filius  meus  ,  fed  dominabitur  vo¬ 
bis  Dominus.  1.  Reg.  8.  Rex  enim  erit  fuper  nost 
(Q  erimus  nos  quoque  Jicut  omnes  gentes  :  &  ju¬ 
dicabit  nos  Rex  nofter  ,  &  egredietur  ante  nos  , 
(fir  pugnabit  bella  nofira  pro  nobis.  £c  ad  alia  plu¬ 
ra  loca. 

Oedus  initum  a  Deo  cum  Ifraelitica  Repu¬ 
blica  ,  cujus  ipfe  inftitutor  ,  &  redtor  haberi 
voluit  ;  praeter  optimum  regimen  illius  Reipu¬ 
blicae  ,  nobis  qui  facras  ,  &  veteres  paginas  revolvi¬ 
mus  ,  atque  explicare  contendimus  ,  plurima  in  eis 
loca  ,  quae  difficillima  in  fe  videbantur  ,  facillime 
explicant.  Ex  hoc  enim  foedere,  Monarchicum  re¬ 
gimen  Ifraelitica:  Reipublicae  perfpicuum  manet:  & 
quamvis  de  forma  foederum  feriendorum  apud  vere- 
res ,  agendum  videretur  ,  quia  tamen  apud  altaria , 

qui- 


564 


Sacro rvm  El^eochrismathn. 


<6 


quibufdam  fervatis  caeremoniis  firmabantur ,  de  qui- 
bus  poltea  dicemus  nunc  de  ftatu  illius  Reipublicae 
agendum  eft-  Tres  enim  a  lcriptoribus  &.  politicis, 
Reipublicae  alicujus  ftatus  delignantur  *  nimirum 
Monarchicus  ,  Ariftocraticus  ,  &  Democraticus  ; 
in  quo  igitur  genere  reponenda  fit  Ifraelitica  Refpu- 
blica  ,  a  tempore  egrefiionis  ex  iEgypto  ,  ufque  ad 
Reges  ,  ambigitur.  Cenlent  Anltocraticam  ,  ni¬ 
mirum  Optimatum  Rempublicam  ,  illam  fuifle  fub 
Judicibus  Abulen.  quaeft.  13.  prol.  Sigon,  lib.  7.  de 
Republ.  Hebr.  cap.  2.  Perer.  lib.  de  benedidL  Pa- 
triarch.  Fevardent.  in  Ruth  cap.  1.  pag.  10.  6c  quam¬ 
vis  aliquando  de  illius  Monarchia  ,  aliquid  fentiant  ■, 
id  tantum  concedunt  illi  Reipublicae,  vivente  Moy- 
fe  ac  Jofue  Reipublicae  Ducibus  ;  nequaquam  vero 
poli  illorum  mortem.  Monarchicam  fui  fle  docent 
Nicol.  Sand.  lib.  de  vifib.  Monarch.  Bellarm.  lib.  1. 
de  Pontif.  cap.  2.  Serar,  in  lib.  Judic.  quaeft.  8.  in 
cap.  1.  &  alii. 

Hanc  lententiam  tamquam  veriorem  ampledtimur; 
fed  nequaquam  eo  ,  quo  ifti  nituntur  fundamento. 
Putant  enim  hi  proxime  citati  Audtores  ,  penes  Ju¬ 
dices  qui  Jofue  fucceflerunt  ,  regimen  Reipublicae 
extitille  ;  ficuti  etiam  Jofue  ac  Moyfem  veluti  Do¬ 
minos  ,  &  Principes  gubernafie  Hebraeorum  Rem¬ 
publicam  putant  Perrerius  &  Fevardentius ,  Moy- 
fen  ,  £c  Jofue  tantum  quali  Principes  Reipublicae 
regimen  curafle  tradunt,  his  tamen  extindlis  ,  eam- 
dem  Rempublicam  ad  Arillocratiam  tranfille  docent. 
Nos  vero  ea  ratione  fuifle  Monarchicum  Ifraeliticae 
Reipublicae  regimen  dicimus  ;  ut  non  folum  fub 
Judicibus ,  fed  etiam  feculo  Jofuani ,  atque  Moyfis, 
numquam  a  Monarchico  regimine  deflerit;  Deusque 
fua  benignitate  ,  more  aliorum  Principum  ,  fublatis 
humanis  imperfectionibus ,  Ifraeliticae  Reipublicae  , 
curam  gerere  voluerit.  DoCtrinam  hanc  a  nobis 
excogitatam  ,  ne  quis  fufpicetur  5  aflertores  habebi¬ 
mus  lacrorum  oraculorum  teftimonia  ,  ac  veterum 
Scriptorum  auCloritates  non  paucas,  nam  Jofephus 
lib.  4.  Antiquit.  cap.  8.  ait  ex  perfona  Jofuani. 
A^lTOKfXTl»  fifij  iv  KfMri^OV  ,  Kj  KCCT  oIvtIw  ,  Kj 

A d£oi  7ro0@-  afiSjjs1  TtoKireu&g  ,  oLDxqL  tmvtIim 

SipytTi  T0U?  VOjWOUf  £j£0VT£f  JWhTOVT#?  ,  JtfltT  civTQVi  iKOi- 

$x  7rp»fIovT£?  ,  otp fi  0  ryip.dv  en nx{.  hoc  eft  ; 
Optimatum  quidem  regimen  eft  optimum  ,  &  fub  illo 
vivere ,  at  non  eft  unde  accipiatis  aliam  Rempublicam  i 
fed  hanc  diligite  ,  leges  habentes  dominas ,  fecundum  eas 
fingula  operantes  ,  pr&ftat  enim  Deum  pr&ftdem  efte.  Hac 
Jofephus  ;  in  quibus  quamvis  Jofue  laudet  Arifto- 
cratiam  ;  Ifraelitis  tamen  tradidit  nequaquam  expe¬ 
tendum  aliud  genus  Reipublicae  ;  fed  perfiftendum 
in  hoc  genere  regiminis,  quod  Deus  inftituerat  ; mo¬ 
derando  nimirum  feipfos ,  fuafque  operationes,  jux¬ 
ta  latas  a  Deo  leges.  Rationem  afiignat  :  quia  prae 
omni  Reipublicae  genere  ,  illud  eft  melius ,  111  quo 
Deus  ipfe  praefidet.  Hebraeorum  igitur  Refpublica 
femper  Monarchica  fuit ,  non  quia  is ,  vel  alter  Ju¬ 
dex  conftitutus  eflet ,  qui  aliquo  modo  praeeflet  Rei¬ 
publicae,  ad  Dei  placitum  explorandum  &  exequen- 
dum  ;  fed  quia  unus  Deus  ,  veluti  illius  Reipubli¬ 
cae  inftitutor  eam  gubernabat. 

Regimen  enim  illud  ,  illaque  politia  Monarchica 
appellatur  ,  in  qua  non  tantum  unus  praeeftj  fedin- 
fuper  ita  praeeft,ut  habeat abfolutam poteftatem con¬ 
dendi  leges ,  pro  libito  variandi,  &  refeindendi;  cum  ta¬ 
men  ipfe  nullis  teneatur  legibus,  ut  dicitur  in  Inftitu- 
tionibus  Juftiniani.  at  vero  Judices  ,  qui  Ifrael  poft 
mortem  Jofue  Sc  Moyfis  ,  Rempublicam  tempera¬ 
bant  }  imo  &  Jofue  ,  tkMoyfes  fuo  feculo  ,  legibus 
tenebantur  omnibus  ,  quae  a  Deo  latae  fuerant  ad 
illudque  regimen  ea  conditione  a  Deo  praeficieban¬ 
tur  ;  tamquam  ab  ipfo  primo  praefide  audtoritatem 
habentes ,  folius  voluntatis  illius  interpretes  eflent , 


A 


B 


* 

5 

&  negotia  Reipublicae  ad  illum  omnino  deferrent. 
Neque  igitur  tamquam  Monarchae  ,  neque  tam¬ 
quam  in  Ariftocratia, Reipublicae  illi  praeficiebantur. 

Eft  etiam  alter  Jofephi  locus ,  ibidem  in  eodem 
fermone  Mofaico  ,  in  quo  leges  belli  praelcribumur 
populo  llraehtico  &;  qualiter  hoftes  aggredi  ,  vel 
non  aggredi  debeant  ,  indicitur  his  verbis  :  cppovavv- 
itp’  oivroTc  di  iq/vi  ,  ei  b'  xdinetv,  oicv , 

fprtrov  xvr xyxyzxi  ,  gpxrtiyu)  pfy  xxjtok^it yjpoi- 

1  T d  Sid,  GzCQgfXTnyCV  3  %4p0T0VY!<rXVTiS  iVX  T  choZTyj 

vr&iftovTx.  hoc  eft  ,  fentientes  de  feipfts  ,  id  eft  hoftes 
confidentes  in  leiplis  ,  quod  fortiter  pluftuam  vos  fa~ 
clun  ftnt  ^  atque  propterea  vexare  fi  voluerint  ,  lupple 
vos,  exercitum  contra  illos  educite  Deo  Imperatore  exer¬ 
citu  utentes  ,  QT  eligentes  Ducem  aliquem  virtute  pra- 
cellentem.  Hunc  vero  Ducem  non  erit  praetereun¬ 
dum  ,  xzsrospxTYiyov  ,  quafi  pro  Imperatore  a  Jofepho 
appellari,  quod  nimirum  vice  Dei  veri  Pr  a- fidis  ,  &: 
Imperatoris  ,  militiam  ,  ac  militares  copias  ad  Dei 
voluntatem  gubernaret  ,  ac  ordinaret,  regimen  igi¬ 
tur  Ifraeliticae  Reipublicae  ,  in  quo  unus  Deus  prae- 
fidebat  ,  ex  au&oritate  Jofephi  ,  alterius  generis 
quam  Monarchicum,  exiltimari  minime  debet. 

Regum  feculo  ,  Ifraeliticae  Reipublicae  regimen, 
monarchicum  fuifle  non  ambigitur,  verum  quod 
Deus  Ifraeliticam  Rempublicam  ,  ut  Praefidens  ea 
C  ratione  gubernaverit;  ut  certe  Ifraelitica  Refpublica, 
tam  poft  Reges,  quam  ante,  ex  quo  Deus  popuium 
lalloquutus  eft  in  Horeb  ,  tradens  eis  leges  ,  &  in- 
ftituta  Politica  ,  femper  Monarchica  fuerit ,  &  ne¬ 
quaquam  Ariftocratica ,  perfpicuum  eft.  Stantetiam 
nonnulla  fterte  Scripturae  loca,  nam  cap.  8,  lib.  lu¬ 
die.  cum  Gedeon  dcbellafllt  Madianitas  ,  qui  ag- 
grefli  fuerant  Ifraelem  ,  cum  exercitu  centum  quin- 
I  quaginta  millium  armatorum  :  voluerunt  filii  Ifrael 
principatum  Reipublicae  111  Gedeonem  ,  &  famili¬ 
am  ejus  transferre  ,  dicentes  :  Dominare  noftn  tu  , 
(jf  filius  tuus  ,  &  filius  filii  tui  ,  quia  liberajti  nos  de 
manu  Madtan.  Illis  non  afienfit  Gedeon  ,  fed  po¬ 
tius  dixit  Non  dominabor  veflri  ,  nec  dominabitur  m 
vos  filius  meus  ,  fed  dominabitur  m  vobis  Dominus. 
Quod  autem  Ifraelitae  Imperium  ,  ac  Principatum 
Monarchicum,  Gedeoni  obtulerint,  perfpicuum  eft 
ex  hebraico  textu  ,  in  quo  illud  dominium  ,  quod 
Gedeoni  obtulerunt,'  per  verbum  expreflerunt; 
quod  dominium  abfolutum  fignificat  ,  a  Gedeone 
re cu latum  ;  qui  mera  pietate  ,  in  Deum  dominium 
populi  referendum  afleruit.  Septuaginta  illud  idem 
per  verbum  expreflerunt  ,•  quod  fignificat  do¬ 

minari  in  aliquo  ,  tamquam  Principem  ,  &  Impera¬ 
torem  ,  dicentes  :  htvqv  do}  iir^qiyjA  esTOS  Fsflewv  , 

rpdv  ,  ti  <rv  ,  K.  oi  uol  crov  ,  0,  o  uoi  J  uS  crov  ,  cTt 

\  ./  <  ~  .  y  \  / .  \  ,  \ 

erv  iCUUToCS  rp.Xi  OK  MXdiXV.  Hj  «7T6  01VT& f  Ts- 

$iW  ir.  ol^oi  iyd  ■up.dv  ,  it,  ssx,  o  ifoc  yo*  vyidv  ,  kv- 

dfil  vudv .  hoc  eft,  Et  dixerunt  filu  Ifrael  ad  Ge¬ 
deon  ,  Princeps  efto  noftrum  ,  &  tu  (fi  filius  tuus  ,  & 
filius  filii  tui  ;  quoniam  tu  falvafti  nos  ex  manu  Aladi- 
an.  &  dixit  ad  illos  Gedeon  :  Ego  non  imperabo  vobis t 
nec  imperabit  filius  meus  vobis  ,  Dominus  imperabit  vo . 
bis.  Eft  autem  adeo  proprium  verbi  dq%u  princi¬ 
patum  lignificare  ;  ut  quodeumque  principium  ,  £c 
rei  alicujus  initium  ,  per  illud  verbum  figni- 

ficetur;  &ab  hoc  verbo  fit  nomen  quod  1'onat  Ini¬ 
tium  ,  Magiftratus  ,  Imperium  ,  Prtefedlura  ,  Re- 


D 


E 


gnum 


Regimen 


&  quaecumque  tandem  Princi¬ 


patum, aut  Dominium  importantjquae  eo  vocabulo  paf- 
fim  apud  Auctores  explicantur  :  ita  ut  etiam  apud 
Hcfych.  illud  genus  Apis  ,  quod  rex  folet  appellari 
fine  aculeo  ac  fpiculo  ,  dicatur  ,  hoc  eft  Pnn- 
ceps )  live  Rex  reliquarum  apum,  quamobrem  mirum 
videri  non  debet  ,  Septuaginta  ,  fignificafle 
Dei  dominium  ,  quod  ut  Praefes  in  Ifraelitica  Re- 
publica  habebat. 

N  n  2  Stat 


566  SACRORVM  El^OCHRISMATON  S  67 


B 


Stat  pro  ftatu  Monarchico  Ifraeliticae  Reipublicx 
in  facris  litteris  i.  Reg.  cap.  8.  in  quo  de  mutando 
llatu  Reipublicx  in  Regium  agitur  :  de  transferen 
do  nimirum  dominio  ,  a  Principe  invifibili,  quierat 
Deus  ,  &:  per  interpretes  fuos  ,  ac  Magiilratus  a  fe 
conllitutos,  juxta  leges  a  fe  latas,  ufque  tunc  Rem- 
publicam  Ifraeliticam  gubernaverat  ;  ad  Principem 
vilibilem  ,  Regem  nimirum  ,  a  quo  regerentur  If- 
raelitx  tempore  pacis  ac  belli,  fic  enim  dixerunt  ad 
Samuelem  :  Rex  enim  erit  fuper  nas  ,  &  erimus  nos 
quoque  Jicut  omnes  gentes  ,  dr  judicabit  nos  Rex  nofler  ; 

egredietur  ante  nos  ,  <jr  pugnabit  bella  noflra  pro  no¬ 
bis.  Cumque  difpliceret  Sainueh  ,  &  jure  quidem , 
ac  fleret  hanc  Principis  commutationem ,  prxllo  fuit 
fuo  famulo  Deus  ;  ut  illum  confolaretur  ,  dicens  : 
Audi  vocem  populi  in  omnibus  ,  qua  loquuntur  tibi,  non 
enim  te  abjecerunt  ,  fed  me  ,  ne  regnem  fuper  eos.  Re¬ 
gia  igitur  poteftate  ,  ufque  tunc  Deus  ,  vigore  foe¬ 
deris  initi  in  Horeb,  Ifraeliticam  Rempublicam gu¬ 
bernaverat  ,  tamquam  inllitutor  illius ;  a  qua  deni¬ 
que  repulfus  doluit. 

Haec  autem  Regia  potellas  quam  prxclare  expri¬ 
mitur  hebraice ;  fic  enim  legimus  :  ,DsJ?  ^  ’? 

'tfP  ™  '3.  hoc  ell  ,  Quia  non  te  fpreve- 
runt  y  fed  me  fpreverunt  ne  regnem  fuper  eo*.  In  qui¬ 
bus  verbis  obfervanda  ell  in  hoc  textu  didtio  ma- 
lach  ,  qux  Regium  dominium  fignificat :  quod  qui¬ 
dem  dominium  Dei  in  populum  lfraeliticum ,  in  cap. 

8  libri  Judicum  citato ,  dicitur  per  verbum  quod 
dominium  abfolutum  fignificat  :  ut  ex  utroque  tex¬ 
tu  ,  Regia  &  abfoluta  in  populo  potellas  offendere¬ 
tur  ,  quia  ipfe  tunc  ufque  in  Ifraelitico  populo  prae¬ 
fuerat.  Quamobrem  Septuaginta  quoque  ,  qui  in 
illo  capite  8.  Judicum,  dominium  hoc  Dei  dixerant 
per  verbum  ,  nunc  in  8.  Regum  utuntur  ver¬ 
bo  f ioari\dlu >  ,  dicentes  ,  oti  i  <rs  x,x<nv  ,  dT Z\ 

$  p»j  (2ectn\dsjv  inoioTuv.  hocellji^yo- 
niam  non  te  flocci  fecerunt  ,  fed  me  flocci  fecerunt  ,  ut 
non  regnem  fuper  eos.  Eli  autem  fictm hdiu  regnare  , 

&  imperare  primaria  autloritate,  &  a  quacunque  alia  |D 
independente  ;  qua  Deus  voluit  fignificare  ,  fe  If¬ 
raeliticam  Rempublicam  gubernafle,  ufque  ad  illud 
Saulis  tempus. 

Arillocratica  aliquando  ,  &  aliquibus ,  Hebraeo¬ 
rum  Refpublica  videtur  :  Jofepho  etiam  id  non  raro 
indigitante.  Verum  hujus  Scriptoris  varix  loquendi 
phrafes,  mirae  nequaquam  videri  debent,  neque  enim 
hxc  duo  vocabula  Monarchia  ,  &  Ariftocratia  ,  in 
eo  rigore  a  Jofepho  ,  ac  reliquis  Rabbinis  fumun- 
tur  ;  quemadmodum  a  noflris ,  &  a  Grxcis  etiam 
Scriptoribus  accipi  folent.  Ut  autem  breviter  lin¬ 
gula  perllringantur ;  dicimus ,  quod  fi  Hebraeorum 
Refpublica  a  nobis  juxta  vifibile  regimen  contem-  E 
pletur  ;  quo  a  foedere  inito  cum  Deo  in  Horeb, 
ufque  ad  tempora  Regum  utebatur  ,  Arillocratica 
dici  poflet ;  quantum  ad  perfonas  humanas ,  ac  vifi- 
biles ,  a  quibus  regebatur.  Id  enim  perfpicuum  fiet 
ex  cap.  18.  Exodi  ,  &  i.  cap.  Deuter.  ibi  enim  le¬ 
gitur  ,  Jethro  Sacerdotem  Madianitam  ,  focerum 
Moyfis  ,  confilium  illi  prxllitifle  de  Senatu  conlti- 
tuendo  ,  qui  non  folum  militares  copias  regeret ,  fed 
lites  ac  jurgia ,  quae  in  dies  occurrebant  in  populo 
decerneret  ■,  ficut  fecifle  ibi  dicitur.  2>C  in  Deuter. 
Moyfe  illa  referente  ,  ait  :  Non  valeo  folus  negotia 
veftra  fufimere  ,  dr  pondus  ac  jurgia,  date  ex  vobis  vi¬ 
ros  fapientes  ,  &  gnaros  ,  quorum  converfatio  Jit  proba¬ 
ta  in  Tribubus  veflris  ,  ut  ponam  eos  vobis  Principes. 
Tunc  rejpondiflis  mihi  :  bona  res  efl  quam  vis  facere  , 
tulique  de  Tribubus  veflris  viros  fapientes  &  nobiles ,  & 
conflitui  eos  Principes  ,  Tribunos  ,  ac  Centuriones  ,  & 
Quinquagenarios  ac  Decanos  ,  qui  docerent  vos  Jingula. 

Hi  vero  qui  a  Moyle  conllituti  fuerant  ,  non  folum 
potellatem  habebant ,  in  his  quae  ad  militiam  fpetta- 


bant  ,  ut  diximus  ;  verum  etiam  decidendi  ,  quo¬ 
ad  jurgia  pertinebant,  quamobrem  fubintuht  Moy- 
fes  ad  eos  ,  quos  in  Magiltratu  pofuerat.  Audi¬ 
te  illos  ,  hoc  ell  populos  ,  &  quod  jufium  efl  ju¬ 
dicate  ,  Jive  civis  Jit  ille  ,  flve  peregrinus  :  nulla  erit  di - 
flinblio  perfonarum  ,  ita  parvum  audietis  ut  magnum  , 
nec  accipietis  cujufquam  perfonam  ,  quia  Dei  judicium 
efl.  Notanda  funt  haec  pollrema  verba,  quia  Dei  ju¬ 
dicium  efl.  idelt  ,  non  debetis  refpicere  perfo¬ 
nam  hominum  ;  quia  hanc  potellatem,  quam  habe¬ 
tis  in  populo  j  a  Deo  tanquam  a  Rege  accepiliis;  Sc 
judicium  quod  geritis,  rTon  ell  vellrum,  fed  Dei  Im¬ 
peratoris  nollri  ac  Principis.  Haec  fuere  a£ta  in  de¬ 
ferto  Horeb,  in  exordio  conflituendi  Rempublicam 
Ifraeliticam.  ex  quibus  perfpicuum  ell,  quod  quam¬ 
vis  conllitutus  a  Moyfe  fuerit  Senatus ;  non  tamen 
propterea  illa  Refpublica  Arillocratica  fuit;  quia  ne¬ 
quaquam  ad  proprium  placitum  Rempublicam  guber¬ 
nare  poterant  illi  Prxfides ,  fed  leviora  juxta  leges 
decernere,  graviora  ad  Moyfem  referre  tenebantur; 
ut  Dominum  confuleret. 

His  addantur  qux  leguntur  cap.  ii.  Numer, 
de  defignandis  feptuaginta  Senioribus  ,  ad  regimen 
populi ,  Dei  julfu  eledtis  :  qui ,  ut  fervum  fuum 
Moyfem  ab  onere  ,  ficut  petierat  fublevaret ;  dati 
funt  illi  in  adjutorium  regiminis;  de  quibus  legitur: 
Et  dixit  Dominus  ad  Moyfem  ,  Congrega  mihi  feptua¬ 
ginta  viros  de  fenibus  Ifrael ,  quos  tu  nofli  quod  fenes 
populi  Jint ,  ac  Adagrflri ,  &  duces  eos  ad  oftium  Taber¬ 
naculi  foederis  ,  faciefque  ibi  flare  tecum ,  ut  deflendam 
&  loquar  tibi  ,  &  auferam  de  fpiritu  tuo  ,  tradamque 
eis  ,  ut  fuftentent  tecum  onus  populi ,  &  non  tu  folus  gra¬ 
veris.  hxc  ibi  in  facro  textu.  Verum  ab  hac  Sena¬ 
tus  ,  ac  Magiilratus  defignatione,  nequaquam  argu¬ 
mentari  licet  Reipublicx  Ifraeliticx  regimen  Arillo- 
craticirm  fuifle.  non  enim  Arillocratix  nomen  con¬ 
venit  ;  ubi  unus  ell  qui  prxfidet,  reliquis  Magillra- 
tibus  leges  prxfcribens,  fecundum  quas  judicare  illi 
debeant,  cum  igitur  in  Ifraelitica  Republica  Deus 
prxfideret  ,  &  leges  reliquis  Magillratibus ,  ac  Se¬ 
natoribus  prxfcriberet ;  Arillocraticum  regimen  illius 
appellari  non  debet. 

Nec  quemquam  turbet  ,  quod  toties  Reipublicx 
regimen  ,  in  Moyfe  videretur  tunc  politum.  Ille 
enim  nequaquam  propria  audloritate  ,  fed  tamquam 
a  Deo  delegatus  ,  &  Dux  conllitutus ,  Reipublicx 
ita  prxerat,  ut  omnia  ad  Deum  referre  ,  atque  cum 
ipfo  confulere  teneretur  ;  ut  qux  agenda  Deo  vide¬ 
rentur  ;  Moyli  ille  mandaret  ;  ac  mandatis  obtem¬ 
perare  Moyfis  eflet  ,  non  vero  aliquid  imperare  ; 
proptereaque  Imperator  ,  aut  Rex  illius  Reipu¬ 
blicx  dici  minime  debeat  :  taliter  enim  cum  Deo 
negotia  omnia  confultare  tenebatur  ;  ut  aliquando 
in  deferto  Sinai  ,  dum  adhuc  populus  in  Horeb  ca- 
llra  haberet  ,  &  quis  ligna  in  die  fello  collegiflet  ; 
licet  id  lege  prohibitum  ellet  ,  8c  Moyfes  juxta  le¬ 
ges  de  illo  fententiam  ferre  pollet  ;  nihilominus  de 
hac  re  judicium  ferre  nequaquam  Moyfes  aufus  ell  ; 
nifi  prius  Dominum  confuluiflet ,  qui  mortis  fenten¬ 
tiam  in  hominem  dixit.  Aliquando  etiam  cum  liti 
laboraret  populus  ,  &  alibi  flagraret  defiderio  car¬ 
nium  ;  de  annona  populo  providenda  ,  nihil  Moy¬ 
fes  cogitavit ;  nihil  de  aquis  ad  fitim  populi  extin- 
guendam ;  fed  ad  Deum  fummum  populi  Imperato¬ 
rem  retulit  ;  quem  etiam  ,  ut  pro  defiderio  populi 
neceflaria  provideret ,  follicitavit  :  in  quo  etiam  vi¬ 
detur  Moyfes  dubitafle  ;  quo  pa6lo  in  deferto  ,  ubi 
nulla  erant  animalium  pafcua  ,  &  a  mari  longe  abe¬ 
rant  ,  de  annona  ,  &  carnibus  provideri  populo 
pollet.  Nunquid  credendum  ell  ,  virum  fan&ilfi- 
mum  ,  ac  dodtiflimum  in  omni  fapientia  iEgyptio- 
rum  ,  ut  dicitur  A6t.  7.  dubitafle  de  divina  omni¬ 
potentia  ?  minime  quidem  :  cum  vero  Deus ,  non 

ut 


568 


Myrothecivm.  II. 


5  69 


ut  Deus,  fed  veluti  Imperator  populi  Ifraclitici,  de- 
dudurus  Coloniam  ,  negotium  tunc  ageret  ,  tam 
cum  Moyfe  ,  quam  etiam  cum  populo  ;  propterea 
dixit  Moyfes  ad  illum  Num.  1 1.  Sexcenta  millia  pe¬ 
ditum  hujus  populi  funt  ,  &  tu  dicis  ,  dabo  ei  efum  car¬ 
nium  menfe  integro  ?  Numquid  ovium  &  boum  multi¬ 
tudo  cadetur  ,  ut  poffit  [afficere  ad  cibum  ,  vel  omnes 
pijces  maris  m  unum  congregabuntur  ut  eos  fatiet  ?  in 
quibus  quidem  dubitafle  Moyfem  certum  eft.  Nonne 
plus  fuerat  Mare  rubrum  aperuifle  ,  &  totum  exer¬ 
citum  ficco  veftigio  in  adverfum  littus  conftituere  ; 
&  alia  plurima  qua:  viderat  in  flEgypto  facere ,  quam 
carne  fatiare  populum  ?  fed  quia  ha:c  ante  initum 
foedus  cum  populo  egerat  Deus  ut  Deus  ,  &  poft 
initum  foedus  ,  ut  Dux  &  Imperator  populi  ,  a 
Moyfe  confiderabatur  :  propterea  haec  illi  diffici 
lia  in  deferto  videbantur  ,  ubi  nulla  erant  anima 
lia  ad  efum  :  quod  quicumque  alter  Dux  ,  aut 
Imperator  jure  ducatus  ,  aut  Imperatoria  follici- 
tudine  ,  atque  induftria  ,  talia  facere  minime  po- 
tuiflet. 

Itaque  Moyfes  non  ut  Imperator  populi  Ifraelitici, 
fed  quafi  pro  Imperatore  illius  populi  curam  gere¬ 
bat  j  ac  quotiefcunque  feditione  populus  commove- 
batur  ;  quemadmodum  inter  milites  in  caftris  folet 
contingere  ,  ad  ipfum  Dominum  Moyfes  confugie¬ 
bat  ;  ut  commotam  feditionem  compelceret  :  quaf- 
cumque  etiam  populi  Ifraelitici  neceffitates ,  ad  illum 
in  Tabernaculo  foederis  ,  ideo  Moyfes  referebat  ; 
quia  omnino  nullam  in  populo  auctoritatem  ,  ac  po¬ 
teftatem  lpfe  habebat  ;  neque  lfraeliticum  exerci¬ 
tum  quali  Imperator  gubernabat.  Nam  cum  ali¬ 
quando  populus  defiderio  carnium  commotus  ,  in 
feditionem  converteretur j  de  eoque  Moyfes,  atque 
Aaron  doleret  Exo.  i6.  ait  Moyfes  :  Audivi  emm 
murmur  vefirum  contra  Dominum  ,  nos  vero  quid  fu¬ 
mus  ,  quia  muffitajlis  contra  nos.  quali  diceret ,  nihil 
fumus  ,  neque  ego  ,  neque  Aaron  frater  meus  ;  non 
enim  nos  fumus  Imperatores  exercitus  ;  nobifcum 
non  iniftis  foedus  ,  fed  cum  Domino  ;  proinde  quo¬ 
tiefcunque  in  feditionem  convertimini ,  in  ipfum  in- 
fultatis  ;  carnes  petiftis  ,  dabit  Dominus  carnes. 
Monarchicum  igitur  utique  ,  tunc  temporis  ,  ufque 
ad  Regum  eledionem  Ifraeliticse  Reipublica:  regi¬ 
men  fuit  :  Deo  illam  ,  ut  Imperator  inito  foedere, 
gubernante. 

Judices  poli  mortem  Jofue,  ac  Moyfis  dicebantur, 
qui  ad  regimen  curandum  praeficiebantur  :  non  quia 
aliquam  independentem  illi  haberent  poteftatem  , 
fed  quia  a  Deo  ,  quali  vicarii  &  interpretes  ejus  , 
quicquid  ipfe  decrevilfet,  in  bonum  Ifraeliticae  Rei- 
publicae  ,  populo  aperiebant  :  ut  etiam  aliquando 
mulier  nimirum  Debora  judicafle  Ifraelem  dicatur , 
non  quod  vere  mulier  populum  judicaret  ;  fed  quia 
mulier  fandiffima  ,  prophetiae  fpiritu  afflata,  volun¬ 
tatem  Domini  Ifraelitis  manifeftabat  ,  &  per  ipfam 
Principes  Tribuum  ,  Deum  Imperatorem  populi  con- 
fulebant ;  propterea  dicitur  Deboram  judicafle  po 
pulum.  Utinam  a  tanto  Imperatore,  &  Duce  num- 
quam  miferi  illi  defciviflent  ;  numquam  enim  bella, 

captivitates  experti  fuiflent  j  quibus  in  dies  pre¬ 
mebantur  ,•  Scnunc  per  totum  orbem  difperli,  exu- 
les  premuntur. 

Erut  fortafle  qui  putent  ,  folummodo  Regum  fe- 
culo  Monarchicum  dicendum  fore ,  regimen  Iftaeli- 
tici  populi:  non  tam  rationibus  jam  allatis;  fed  etiam 
quia  non  aflentient  Monarcham  eum  dici  ,  qui  ple¬ 
nam  ,  &  abfolutam  habet  poteftatem  in  populo ,  con¬ 
dendi,  atque  etiam  refcindendi  leges.  Nam  fub  Re¬ 
gibus  Monarchicum  fuifle  regimen  Ifraeliticae  Rei- 
publicae  ,  negari  nequit  ;  cum  tamen  Reges  hujuf- 
modi  audoritatem  non  habuifle  ,  ex  divinis  oracu¬ 
lis  perfpicuum  videatur  j  &:  nos  quoque  libenter  ad 


A 


B 


D 


F 


mittimus  ,  eam  auctoritatem  non  habuifle  Reges 
Ifrael  in  legibus;  verum  non  propterea  ab  ea  ratione 
Monarchia:  declinamus  ;  imo  totis  viribus  in  ea  ab- 
ioluta  poteftate  ,  Monarchiae  rationem  politam  efle 
affirmamus. 

Ut  autem  difficultati  occurramus,  Reges  Ifrael  eam 
non  habuifle  poteftatem  omnimodam  fatemur  ;  non 
quia  Monarchice  Rempublicam  non  regerent;  fed 
quia  juramento  fe  alligaverant  ad  obfervantiam  le¬ 
gum  caeremonialium  ;  quas  Deus  tradiderat  illi  Rei- 
publicas  per  manum  Moyfis.  quamvis  igitur  jure  Re¬ 
gio  id  haberent ;  quia  tamen  foedere  inito  cum  po¬ 
pulo,  &  cum  Deo  ,  quem  jam  ut  Deum  tantum  , 
Reges  reverebantur  ,  ad  illam  obfervantiam  le  alli¬ 
gaverant  ;  propterea  non  licebat  eis  ,  ab  illarum  ob- 
fervantia  declinare,  hxc  enim  m  Regem  a  D  o  Deu- 
ter.  I  y.  lex  dida  fuit  :  Poftquam  autem  federit  in  folio 
Regni  fui  ,  defcnbet  fbi  Deuteronomium  legis  hujus  in 
volumine  ,  accipiens  exemplar  a  Sacerdotibus  LevittcA 
tribus  ,  &  habebit  fecum ,  legetque  illud  omnibus  diebus 
vita  fua  ;  ut  difcat  timere  Dominum  Deum  fuum  ,  CF 
cuf  odire  verba ,  df  caremonias  ejus  ,  qua  m  lege  prace - 
pta  funt.  Quas  licet  ab  omnibus  Regibus  tranfcripta 
credantur  ,  tamen  folum  de  Joafo  hoc  aperiunt  fa- 
cra  oracula,  z.  Paralip.  zy.  dicendo:  Et  impofuerunt 
ei  diadema  &  teftimomum  ,  dederuntque  in  manu  ejus 
tenendam  legem  &  conflituerunt  eum  Regem.  Nomine 
autem  legis ,  verba  foederis  puto  inteliigi ,  quae  (cri¬ 
pta  erant  in  Altari  foederis  ;  vel  tantum  prtecepta 
cteremonialia  ,  ad  quae  obligabatur  Rex  ,  &  praece¬ 
pta  moralia,  quae  duabus  tabulis  comprehendebantur; 
&  verborum  nomine,  etiam  in  Deuteronomio  figni- 
fleantur,  quamobrem  licet  in  his  ,  atque  casremo- 
nialibus  dilpenfandi  Rex  poteftatem  non  haberet; 
quod  ad  haec  ex  foedere  ,  &  juramento  ligaretur  ; 
licebat  tamen  illi  in  plurimis,  quas  ad  judicia  (peda¬ 
bant  ,  fecum  cum  aliis  difpenfare  :  quod  Ifraeliti¬ 
cae  Reipublica:  Princeps  abfolutus  eflet  ;  quemad¬ 
modum  fecifle  faspiffime  in  libris  Regum  legitur, 
nec  peccato  id  illis  imputatur. 

Praecipiebat  lex  ,  Regem  non  habere  plures  uxo¬ 
res  ;  ( nec  coardabatur  ad  ododedm  tantum  ,  ut 
comminifcuntur  Rabbini;)  Regem  non  debere  mul¬ 
tiplicare  fibi  equos ,  juflerat  Deus;  non  in  thefauris 
cumulare  divitias  plurimas :  &  tamen  David  virum  fan- 
diffimum  plures  accepifle  uxores ,  plures  habuifle 
thefauros  ,  facra  tradidere  oracula.  Salomoni  millia 
multa  equorum  habuifle  ,  nequaquam  in  culpam 
objicitur  :  in  aedificio  Templi  duos  Cherubim  lian¬ 
tes  ,  Salomonem  adjunxifle  in  Sanda  Sandorum 
legimus ;  David  numerum  Sacerdotum  auxifle  in 
Dei  Tabernaculo  legimus  ;  &  alia  multa  fecifle 
Reges  fcimus  ;  qua:  illis  non  objiciuntur  :  homi¬ 
cidia  patrata  legimus  ;  homicidam  cognitum  , 
non  tamen  in  eum  animadverfum  ,  juxta  praeferi- 
pta  legis  ,  ex  facris  Litteris  cognovimus  ;  &  ta¬ 
men  Reges  non  arguuntur  ;  ea  ut  puto  de  caufa , 
quia  in  his  ,  quae  ad  regimen  illius  Reipublica: 
pertinebant  ,  Reges  erant  ac  Regio  poteram: 
uti  jure  :  neque  ad  cxremonialia  ,  in  Dei  cul¬ 
tum  ab  eo  praeferipta  tenebantur  ,  nili  vigore  foe¬ 
deris  ,  ac  juramenti  ut  dixi  ;  ad  quod  lpfimet , 
leipfos  cum  inaugurabantur  ,  fponte  fe  obligave¬ 
rant. 

Ex  quibus  ad  Reipublicae  Chriftianae  commodum, 
6e  ad  tollenda  jurgia  colligere  licet  ,  ac  certo  co- 
gnofeere  ;  quod  feclufis  decem  moralibus  praeceptis, 
qua:  funt  naturalis  juris  ,  deduda  ab  illis  piincipiis 
naturalibus  ,  unum  Deum  colendum  ,  &  proximum 
ficut  feipfum  diligendum  ;  reliqua  omnia  pra:ccpta, 
a  Deo  illi  populo  per  Moyfis  manum  tradita,  nequa¬ 
quam  obligationem  juris  divini ,  nec  etiam  in  popu¬ 
lum  lfraeliticum  inducebant ;  fed  tantum  juris  hu- 
N  n  3  “a- 


570 


Sacrorvm  Elaeochrismathn 


571 


mani  :  quia  nimirum  a  Deo  ,  tamquam  a  Principe, 
&  illius  Reipublicae  inftitutore  emanaverant.  Quae 
enim  funt  juris  divini  ,  manifefta  funt  ex  principiis 
naturae,  cujus  audior  eft  Deus  ,  aut  divina  revelatio¬ 
ne,  Sc  ex  feipfa  obligationem  inducunt.  Leges  vero 
quae  ab  eledltone  Principis ,  a  publicatione  illarum  , 
a  populi  aflenfu  ,  atque  a  foederibus  populi  cum 
Principe  ,  vigorem  habent  ;  humanam  tantum  in¬ 
ducere  obligationem  poffunt ;  qualem  induxifle  in 
Ifraelitas,  leges  illas  politicas  affirmamus;  quoufque 
Reipublicae  lfraeliticae  ,  Deus  ut  Imperator  praefuit. 
Regimine  autem  Reipublicae  mutato  in  regium ,  pe¬ 
nes  quos  erat  a  udior  itas  leges  condendi  ,  multas  il¬ 
larum  Reges  Ifrael  irritas  facere  potuerunt ,  irritaf- 
que  fecilfe  cognovimus,  quamobrem  modo  in  Chri- 
fti  Ecclelia  ,  penes  Summum  Pontificem  ,  in  quo 
abfoluta  potelias  eft  ,  irrita  faciendi  etiam  facultas 
erit ,  quaecumque  in  illis  legibus  mandantur ,  quae 
juris  divini  ,  ac  naturalis  non  fuerint ;  &  ad  Reipu- 
blicae  lfraeliticae  regimen  ,  five  politicum  ,  five  fa- 
crorum  de  caufa  inftitutum  ,  pertinebit. 


A 


C  A  P.  L  I  V. 

Praeceptum  Circumcifionis  ,  jure  foederis  , 
tantum  ligabat  Ifraelitas ,  poft  ingreffum 
in  regiones  promiffias. 

Ad  loca  Exodi  24.  Hic  eft  /anguis  foederis  quod  pepigit 
Dominus  vobifcum  fuper  cunths  fermonibus  his.  Gen. 
17.  Daboque  tibi  &  femini  tuo  terram  peregrinatio¬ 
nis  tua  ,  omnem  terram  Canaan  in  poffeffionem  ater- 
nam  ,  eroque  Deus  eorum  ,  8c  infra  :  Et  tu  ergo  cu- 
ftodies  p  a  edum  meum  ,  quod  obfervabitis  inter  me  & 
vos  &  femen  tuum  poft  te  i  circumcidetur  ex  vobis 
omne  mafculinum  ,  &  circumcidetis  carnem  praputu 
veftri  ,  ut  fit  in  fignum  foederis  inter  me  &  vos.  St 
ad  alia  plura. 

CIrcumcisionis  legem,  inter prxeipua ca¬ 
pita  legis  Mofaicae  ,  Ifraelitas  omnes  venera¬ 
bantur  ;  St  inter  illa  femper  fuit  repofita,  tam 
in  Ecclefia  veteri  ,  quam  nova  ;  tam  apud  noftros 
Theologos ,  quam  etiam  Theologos  Synagogas  :  ni¬ 
hilominus  per  quadraginta  integros  annos  ,  filiis  If¬ 
rael  in  deferto  commorantibus  ,  ex  filiis  qui  his  naf- 
cebantur,  nullus  certe  circumcifus  fuit;  utferibitur 
Jofue  cap.  7.  in  hxc  verba  :  Populus  autem  qui  natus 
eft  in  deferto  ,  per  quadraginta  annos  itineris  latifiima 
folitudmis  ,  incircumcifusfuit.  St  infra  ftatim  :  Ho¬ 
rum  filii  in  locum  fuccefferunt  patrum ,  &  circumcifi  funt 
a  fofue  :  quia  ficut  nati  fuerant  ,  in  praputio  erant ,  nec 
eos  in  via  aliquis  circumciderat.  Nec  tamen  ex  tranf- 
greffione  hujus  tam  effentialis  praecepti  ,  audebit  ali¬ 
quis  illos  condemnare  .•  quin  potius  Paulus  ipfe  te- 
ftatur  ,  in  pluribus  eorum  ,  complacitum  fuiffie 
Deum.  Qua  igitur  ratione  falva  confcientia  licuerit 
eis ,  hujus  praecepti  obfervantiam  contemnere  ,  in 
dubium  vocatur  ;  St  a  Dodtoribus  quaeritur.  Ridea¬ 
tur  qucefo  ,  quae  a  Talmudicis  in  tradlatu  Jebamat 
Cap.  8.  intermiffie  circumcifionis  caufa  affertur,  quod 
nimirum  numquam  ventus  Boreas,  vulneribus  quam 
maxime  falutaris  flaverit ,  Deo  prohibente  ne  flaret, 
ne  diffiparetur  nubes  ,  quae  Tabernaculo  foederis  in¬ 
cubabat.  Attendatur  quaefo  quid  ftultiffimi  homines 
fomnient  :  nubem  cum  Angelus  Dei  gubernaret , 
etiam  Borea  flante  ,  diffipari  minime  potuiffe  ,  non 
vident  miferi.  Scholaflica  hiftoria  ,  parentum  ip 
forum  ,  qui  nati  funt  culpae  ,  ac  negligentiae  id  tri¬ 
buit  ;  quibus  ut  filii  circumciderentur  curae  minime 
fuit,  quibus  adftipulari  videtur  S.  P.  Auguftinus  q. 


B 


D 


E 


6.  in  Exo.  fortaffie  deceptus  veteri  verfione  Septua* 
ginta  ,  qua  utebatur  minus  corredta  ;  nam  in  corre- 
tlioribus  ,  filii  eorum  ,  qui  ex  ^Egypto  exierunt,  di¬ 
cuntur  incircumcifi  ,  ut  in  vulgatis.  Perrer.  in  Ge- 
nef  cap.  17.  difput.  4.  putat  in  poenam  patrum  non 
fuiffie  filios  circumcifos  ,  quafi  excluderentur  a  pro- 
miffis  ,  probat  ex  Num.  14.  ubi  dicitur  :  Filn  veftri 
erunt  vagi  in  deferto  ,  &  portabunt  fornicationem  ve - 
ftram  ,  donec  confumantur  cadavera  patrum  in  deferto. 
Sed  hic  locus  non  videtur  ad  rem  ;  nam  portare  for¬ 
nicationes  patrum ,  eft  in  poenam  illorum  culpae ,  per 
defertum  vagari  ,  non  a~  circumcifione  arceri  ;  fic 
enim  filii  pro  patribus  punirentur  ,  contra  id  ,  quod 
dicitur  :  Filius  non  portabit  iniquitatem  patris,  nec  dif- 
penfationi  praecepti  ,  hic  eft  locus  ;  cum  nullibi  in 
facris  Litteris  hxc  difpenfatio  appareat. 

Communior  fententia  videtur  fuiffie  ,  ob  incerti- 
tudinem  profedlionis  ,  quae  motu  nubis  ,  infidentis 
Tabernaculo  foederis  ,  indicanda  erat  j  abftinuiffie 
patres  a  filiorum  circumcifione.  quia  fi  circumcifo 
aliquo  ,  tunc  profedlio  indidta  fuiffiet  ;  profedto  mo¬ 
veri  illi  cum  vitae  periculo  non  licuiffiet  >  qua  ratio¬ 
ne  divinae  legis  praecepta  minime  obligare  ,  certum 
eft.  in  hoc  genere  dicendi  confentiunt  D.  Tho.  3. 
q.  70.  art.  4.  Abulen.  q.  20.  77.  St  59.  St  tan¬ 
dem  Serar,  q.  3.  in  cap.  7.  Jof.  Sed  pace  tantorum 
virorum  ,  ad  quorum  memoriam  fledlo  genua  ;  re- 
fponfiones  iftae ,  difficultati  minime  omnino  fatisfa- 
ciunt.  Nonne plures  eo  tempore  nati  funt  filii?  Ma¬ 
jor  igitur  difficultas  mulieris  puerperae  erit  ,  quam 
alicujus  in  motu  pueruli  circumcifi.  is  enim  trium 
dierum  fpatio  a  vulnere  fanatur  ;  illa  autem  per  fep- 
tuaginta  ,  aut  ad  minus  diebus  quadraginta  arcebatur 
ab  omnium  confortio  ;  St  odio  faltem  diebus  ,  con- 
fulere  proprio  vitae  diferimini  tenebatur  :  nam  qui¬ 
libet  motus  eft  illi  periculo,  qua  propter  ea  ratione, 
qua  mulier  jacens  ex  puerperio  ,  non  compellebatur 
ad  nubis  motum  exire  cum  vitae  diferimine  ;  ita  di¬ 
cendum  eft  ,  fi  circumcifi  fuiffient  pueruli  ,  juxta 
praeceptum  ,  licuiffie  pariter  illis  permanere  in  Ta¬ 
bernaculo  ,  quoufque  fanarentur  ;  quamvis  nubes  in¬ 
diceret  profedlionem. 

Praeterea  totus  ille  exercitus,  more  movebatur  ca- 
ftrorum  ;  in  cujus  quidem  militari  motu  ,  ex  Ve¬ 
getio  ,  iEliano  ,  St  aliis ,  tria  in  membra  totus  di¬ 
viditur  exercitus,  nimirum  in  corpus  exercitus  ,  in 
antecedentes  copias  ,  ac  fubfequentes  :  quae  copiae 
una  eademque  hora  ,  ac  die  moveri  nequeunt ,  imo 
quo  numerofior  erit  exercitus  ,  uti  erat  Ifraelitarum 
in  deferto  ;  cujus  numerus  mulieribus,  fenibus,  at¬ 
que  infantibus  computatis,  ad  decies  centenorum  mil¬ 
lia  pertingebat;  quamobrem  non  uno,  atque  eodem 
omnes  momento  atque  die  ,  moveri  poterant ;  fed 
quoties  proficifcendum  fuiffiet;  licet  turmatim , unufi- 
quifque  tamen  proprio  fub  vexillo  fuo  ,  St  cum  fua 
Tribu  movebatur.  Plures  igitur  dies  ad  motum  ta¬ 
lis  exercitus  requirebantur  ,  St  nequaquam  eodem 
momento  ,  ac  nubes  profectionem  indicaflet ;  illico 
omnes  proficilci  tenebantur  ,  ut  dicunt  Audlores  ci¬ 
tati  ;  atque  propterea  circumcifio  infantium  ,  impe¬ 
dimento  minime  poterat  efle  ;  quo  minus  indidta 
profedtione,  tribus  illa,  cui  indidla  fuiflet  profedlio, 
moveretur. 

Sacrae  Scripturae  loca  plurima  ,  quae  diximus  de- 
monftrant  .•  nam  in  caftris  metandis  fummo  Duci , 
primo  conftituitur  Tabernaculum  ex  lege  militari  ; 
deinde  cuftodes  Tabernaculi  fummi  Ducis  ,  qui  di¬ 
cuntur  excubitores  ,  ftatuuntur  ;  deinde  circumcir¬ 
ca  reliqui  caftra  metantur  ;  locaque  militibus  prae- 
fcribuntur  >  tum  in  proficifcendo  ,  St  caftris  mutan¬ 
dis  ,  tum  etiam  in  caftris  ipfis  metandis,  hxc  omnia 
quanta  cum  diligentia  curaverit  Deus  attendamus 
quaefo  ;  nam  Num.  cap.  1.  dicitur  :  Cum  proficifcen¬ 
dum 


572 


Myrothecivm.  II. 


5  73 


dum  fuerit  ,  Levita  deponent  Tabernaculum  ,  inquit  A 
Deus  ,  cum  caftrametandum  erigent  ;  quisquis  exter¬ 
norum  accejfent  occidetur,  &  in  fine  fecundi  capitis 
dicitur  :  Cajlrametati  funt  per  turmas  fuas  ,  &  profebh 
per  familias  ,  ac  domos : 

Quibufque  etiam  Tribubus,  loca  in  quibus  figant 
Tabernacula  decernuntur,  ad  Orientem  ,  hoc  eft  , 
ad  frontem  Tabernaculi,  Tribus  Juda,  ad  latusejus 
dextrum  Tribus  Iflachar  ,  ex  altero  latere  caftra- 
metabatur  Tribus  Zabulon.  latus  Meridianum  Ru- 
benitae  habebant  ,  latera  illius  Tribus  Simeon  ,  & 
Tribus  Gad  tenebant,  tergum  Tabernaculi  ,  id  eft 
Occidentem  verfus  Tribus  Epbraim  fervabat  ;  &: 
cum  ea  Tribus  Manafle  ,  ac  Tribus  Benjamin  ca-  B 
ftrametabantur.  ad  Aquilonem  erant  Tribus  Dan  , 
Tribus  Aflcr  ,  &  Tribus  Nephralim  ;  quae  duae  po- 
ftremx  Tribus  latera  Dan  tenebant.  Hi  omnes  ca- 
ftrametabantur  circumcirca  Tabernaculum  foederis  ; 
eo  tamen  ab  eodem  feparabantur  fpatio ,  ut  duo ,  vel 
tria  ad  minus  millia  palfuum  ab  eo  diftarent  :  quia 
prope  Tabernaculum  ,  &  circumcirca  illud  ,  lolis 
Levitis  locus  concedebatur  ,  de  quibus  dicitur  cap. 

I.  Numer.  Porro  Levita  per  gyrum  Tabernaculi  figent 
tentoria  ,  ne  fiat  indignatio  fiuper  multitudm'em  filiorum 
Ifrael ,  &  excubabunt  in  cufiodiis  Tabernaculi  teflimo- 


»«. 

His  etiam  loca  affignantur  in  caftris  ,  ubi  tentoria  C 
circa  Tabernaculum  figere  debeant  :  erant  autem 
Levitae  omnes  abfque  mulieribus  viginti  duo  millia  , 
ut  dicitur  cap.  3.  ejufdem  libri,  quantum  autem  agri, 
caftra  viginti  duo  millia  virorum  ,  cum  luis  uxori¬ 
bus  ,  8c  filiabus ,  quas  hunc  numerum  facile  exce¬ 
debant ,  occupent;  viderint  hi,  qui  militares  caftra- 
metationes  confiderant  :  nam  ex  illis  legibus  intelli- 
gent  ,  utique  fupra  tria  milliaria  pafluum  ,  circum 
circa  Tabernaculum  Levitas  occupalle  :  totumque 
Ifraeliticum  exercitum  ,  qui  per  quadrum  caftrame- 
tabatur  ,  ultra  viginti  millia  terrae  fpatium,  per  quod¬ 
libet  latus  occupalle. 

Caftrametandi  leges  a  Deo  datas  vidimus  ,  profe-  D 
6lionem  attendamus.  Proficifcendi  enim  regula  da¬ 
tur  cap.  10.  ejufdem  libri  ;  ubi  non  ftatim  ac  nubes 
elevabatur  ,  movebantur  caftra  ;  fed  primo  Taber¬ 
naculum  Levitae  cum  Sacerdotibus  deponebant  ;poft- 
quam  vero  depolitum  fuiflet  ,  ad  primum  tubae  fo¬ 
llitum  movebantur  caftra  eorum  ,  qui  reliquos  mili¬ 
tes  &  exercitum  prascedebant  ;  nimirum  tribus  Ju¬ 
da  cum  tribubus  llfachar  ,  &  Zabulon.  hos  feque- 
bantur  Gerfonitae  ,  &  Meraritae  ,  ut  dicitur  cap.  10. 
erat  autem  munus  Gerfonitarum  ,  portare  velamina 


atrii ,  velamina  &  opertoria  tecti  loederis,  ex  cap.  4. 
ejufdem.  Meraritas  vero  ferebant  ligneas  columnas 
tam  atrii  ,  quam  Tabernaculi  ,  cum  bafibus  tam 
asneis ,  quam  argenteis  ,  &  capitellis  aureis,  qui  om¬ 
nes  primas  copias  fequebantur  ,  atque  tamdiu  Ta¬ 
bernaculum  a  Meraritis  &  Gerfonitis  portabatur  ; 
donec  ad  eredtionis  locum  ,  ex  cap.  10.  ejufdem  li¬ 
bri  perveniffent.  Ad  motum  vero  fecundae  partis 
exercitus ,  quas  ad  fecundum  tubas  Ionum  vafa  col¬ 
ligebat  ;  Rubenitae  ,  cum  aliis  duabus  tribubus  mo¬ 
vebantur.  His  Caathitas  ,  qui  deferebant  fanctiora 
Tabernaculi  fuccedebantj  &  fic  de  aliis  :  fuxta  hunc 
modum  reliqui  facient  ,  ululantibus  tubis  in  profetlio- 
nem  ,  ut  dicitur  in  textu,  praecedebat  vero  omnes 
facra  Arca  ,  quam  deferebant  Sacerdotes  ;  deque 
profedtione  a  Monte  Sinai  dicitur  primo  :  A nno  fe¬ 
cundo  ,  menfe  fecundo  ,  vigefima  die  menfis  ,  elevata  efi 
nubes  de  Tabernaculo  f cederis ,  profeblique  funt  filii  Ifrael 
per  turmas  fuas  de  deferto  Sinai  ,  &  recubuit  nubes  in 
fohtudwe  Pharan.  fic  ibi  cap.  10.  num.  11.  itaque 
ex  tunc  caftra  movenda  efle ,  &  ubi  metanda  cogno¬ 
verunt.  verum  eo  devenire  reliqui  de  exercitu  ne¬ 
quibant,  nifi  triplici  dierum  holpitio  :  quamobrem 


E 


ibidem  num.  33.  dicitur  :  Profebli  funt  ergo  de  monte 
Domini  viam  trium  dierum  ,  Arcaque  foederis  Domini 
prae  edebat  eos  per  dies  tres  ,  providens  cafirorum  locum. 
Nubes  quoque  Domini  fuper  eos  erat  per  diem  cum  incede » 
rent.  hxcfacer  textus.  Nequaquam  igitur  ftatim  ac  nu¬ 
bes  elevaretur  ,  totus  exercitus  movebatur;  fed  tan¬ 
tum  Sacerdotes ,  qui  Arcam  deferebant  ,  &  nubem 
fequebanrur  ,  ufque  ad  locum  in  quo  illa  quielce- 
ret  :  ita  enim  militibus,  &  reliquo  populo,  caftro- 
rum  locus  delignabatur.  demum  caftrorum  loco  jam 
delignato  ,  reliqui  movebantur;  non  quidem  tumul¬ 
tuatim  ,  fed  ad  primum  fonitum  tubas  ,  copias  an¬ 
tecedentes  ,  atque  ita  fecundo  ,  &:  tertio  tubis  ca¬ 
nentibus ,  fingulo  quoque  die  ,  reliqui  vala  collige¬ 
bant,  ac  movebamur.  Non  itaque  caftra  uno ,  eo- 
demque  limul  die  ;  ad  nubis  elevationem  moveban¬ 
tur  ,  fed  fingulas  copia:  ,  fingulis  ut  puto  ,  die¬ 
bus.  Hxc  autem  eft  ratio  ,  quare  inter  vala  fa- 
cri  Tabernaculi  ,  &  landhora  utenfilia  ,  quas  a 
Caathitis  deferebantur  ,  Sacerdotes  non  legimus 
adfuifle  ;  qui  Arcam  ,  Dei  tribunal  portarent  ;  (ed 
viam  trium  dierum  ,  omnem  exercitum  praecede¬ 
bant.  itaque  nullum  fuiflet  inconveniens  ,  quod 
is  ,  vel  ille  circumcifione  impeditus  ,  quamvis  ca¬ 
ftra  metanda  forent  ;  intra  caftra  ,  ad  lanitatem 
ufque  detineretur  ,  quemadmodum  de  puerpera 
diximus. 

Praetereundum  etiam  minime  erit  ,  in  primo  ca¬ 
ftrorum  motu  ,  Arcam  per  tres  dies  praecelli  fle  reli¬ 
quum  exercitum  ,  caftrorum  locum  praeferibens  mi¬ 
litibus  ,  antequam  illi  moverentur,  lic  enim  dicitur 
cap.  10.  Num.  Arcaque  foederis  Domini  pracedebat  eos 
per  dies  tres  ,  providens  cafirorum  locum .  Qui  ergo  il¬ 
lo  die  circumcili  fuiflent  ;  vel  fuos  circumcidiflent 
infantes  ;  circumcifionis  caufa  minime  remorari  po¬ 
terant;  quo  minus  caftra  lequerentur,  poft  tres  dies 
fequuturi  facram  Arcam  ,  quas  illos  jam  antecede¬ 
bat.  itaque  potuiflent  ,  vel  faltem  tunc  cum  mota 
nubes  eflet,  fuos  circumcidere  infantes  ,  per  annum 
in  deferto  Sinai  jam  remorati.  Quinimo  Tribus 
Dan  ,  cum  reliquis  fibi  cohaerentibus  ,  quinque  ad 
minus  poft  nubis  motum,  fibi  fupererant  dies  in  ca¬ 
ftris.  nam  anteriores  copiae  ,  nube  indicante  profe- 
dtionem  ,  tres  dies  in  primo  motu  nubis  profidtio- 
nem  expeftabant ;  antequam  tubis  canentibus  ,  illis 
movenda  fore  caftra  ,  indiceretur  ;  itaque  hi  quarto 
die  movebantur  :  quinto  die  movendi  fuerunt  me¬ 
dii  ,  in  fexto  die  reliqui  omnes  ;  ergo  infantes  cir¬ 
cumcidere  utique  potuiflent.  Communis  igitur  ra¬ 
tio  non  fatisfacit  ,  quas  aflerit  Ifraelitas ,  prteceptum 
circumcifionis  ideo  non  fervafle  per  quadraginta  an¬ 
nos  ,  ut  nube  indicante  profedtionem  ,  ad  caftra 
movenda  prasfto  eflent  ,  nulloque  circumcifionis 
vulnere  impedirentur  ,  aut  in  caftris  detineren¬ 
tur. 

Nobis  igitur  non  aliunde  ,  quam  ex  foedere  ,  cir¬ 
cumcifionis  praetermiflae  ,  petendam  rationem  efle 
videtur  ;  atque propterea  totos  quadraginta  annos, 
quo  tempore  morati  funt  in  deferto  filii  Ifrael  ,  mi¬ 
nime  fuos  infantes  circumcidifle  dicimus ;  quia  foe¬ 
dus  non  inducebat  obligationem  :  quamobrem  inpo- 
teftatem  cujufque  ,  fuos  infantes  circumcidere  ,  vel 
non  circumcidere  abfque  peccato  fuifle  puto  ;  ante¬ 
quam  in  terram  promiflionis  populus  iuduceretur. 
huic  enim  praecepto  ,  non  divinum  ,  fed  humanum 
tantum  erat  jus. 

Ratione  movemur  ad  haec,  quia  ftatuta  ,  quae 
!ad  politiam  illius  Reipublicae  pertinebant  ,  juris 
humani  ,  non  autem  divini  vim  habebant  ;  & 

nullum  habebant  vigorem  ,  aut  obligationem  in¬ 
ducebant  *,  nifi  foedere  jam  inito  ,  &  populo  af- 
!  fenfum  prceftante  ;  tam  nomine  praefentium  ,  quam 
futurorum.  Nam  poftquam  populus  elegiflet 

Deuro 


574 


Sacrorvm  Elje 


Deum  in  Imperatorem  ,  Principemque  populi ,  tam 
luo  nomine  ,  quam  etiam  pofterorum  ,  ut  vidimus 
ex  cap.  19.  Exodi  3  tunc  &  non  antea  ,  Populi  II- 
raelitici  aflenfu  habito,  Deus  benignitate  fua,  fuper 
montem  Sinai  defcendit  *  populum  Ifraeliticum  allo- 
quuturus ,  ut  Moyfem  tamquam  a  fe  delegatum  ad¬ 
mitteret.  Et  quidem  inter  ftatuta  ,  quae  Deus  ibi 
conftituit;  nihil  de  praecepto  circumcifionis  aftum 
eft ,  neque  ad  illam  populus  fe  obligavit.  Moyfes 
autem  dum  foedus  initum  inter  Deum  ,  &  populum 
firmat  fanguinc  ,  ait  Exodi  24.  Hic  efi  [anguis  foede¬ 
ris  ,  quod  pepigit  Dominus  vobifeum  fuper  cunctis  fermo- 
nibus  his.  Foedus  itaque  initum  fuit  ,  tantum  fuper 
his  ,  de  quibus  Deus  alloquutus  populum  Ifraeliti¬ 
cum  fuerat;  cujus  quidem  praecepta  Moyfes  in  libro 
foederis  fcripfit  :  quod  quidem  foederis  librum,  fub 
Jofia  Rege  ,  &  Helcia  Sacerdote  repertum  legimus 
4.  Reg.  cap.  22.  &  23.  &  iterum  tertio  fub  Efdra. 
Cum  igitur  praeceptum  circumcifionis ,  in  libro  foe¬ 
deris  feriptum  non  fuerit  ;  neque  de  illo  loquutus 
fit  Deus  ad  populum  ;  ad  illius  obfervantiam  ,  vi¬ 
gore  hujus  foederis ,  nequaquam  Ifraelitae  obligaban¬ 
tur. 

Foederis  igitur  alterius  vigore,  circumcifionis  prae¬ 
ceptum  obligationem  inducebat  :  qua  ratione  non  a 
Deo  in  Sinai  ,  inter  leges  praeceptum  hoc  recenfi- 
tum  fuit  ;  fed  a  Moyfe  inter  reliqua  ftatuta  politica 
Ifraeliticae  Reipublicae  fuit  pofitum  :  cujus  praecepti 
vigore,  homines  in  illam  Rempublicam  adferibeban- 
tur  ,  &  in  albo  civium  illius  reponebantur,  qua  ra¬ 
tione  dixit  Chriftus  Servator  nolter  Joan.  7.  Propter- 
ea  Aiojfes  dedit  vobis  circumcifionem,  non  quia  ex  Moy¬ 
fe  efi  ,  fed  ex  Patribus  ,  &  in  Sabbato  circumciditis  ho¬ 
minem.  Si  circumcifionem  accipit  homo  in  Sabbato  ,  ut 
non  folvatur  lexMoyfis.  hoc  eft:  Moyfes  circumcifionem 
vobis  imperavit,  non  Dominus :  fedpropterea  Moy¬ 
fes  circumcifionem  vobis  injunxit ,  quia  Patribus  di- 
dfum  fuit  Abrahae  ,  nimirum  Gen.  17.  Daboque  ti¬ 
bi  ,  &  femtni  tuo  terram  peregrinationis  tua  ,  omnem 
terram  Canaam  in  pojfeffionem  aternam  ,  eroque  Deus 
eorum,  dixit  iterum  Deus  ad  Abraham.  Et  tu  ergo 
cufiodies  pattum  meum  ,  &  femen  tuum  pofi  te  in  gene¬ 
rationibus  fuis.  hoc  efi  paSlum  meum  ,  quod  obfervabi- 
tis  inter  me  &  vos  ,  dr  femen  tuum  pofi  te  :  circumci¬ 
detur  ex  vobis  omne  mafculinum  ,  &  circumcidetis  car¬ 
nem  praputii  vefiri  ,  ut  fit  in  fignum  foederis  inter  me  , 
&  vos.  quali  dicat  Chriltus.  In  illo  foedere  ,  quod 
initum  eft  tempore  Moyfis  in  Horeb  ,  de  praecepto 
circumcifionis  nihil  adium  eft  ;  vigore  igitur  illius 
foederis  non  tenebamini ;  fed  quia  circumcido  eft  ex 
Patribus  :  hoc  eft  3  circumcidere  tenemini  jure  foe¬ 
deris  miti  a  Deo  cum  Abraham  ;  ideo  illam  accipi 
tis  in  Sabbato  :  &  eft  Chrifti  argumentum  efficacif- 
fimum.  Indignabantur  enim  Judaei  Chrifto  ,  quod 
fanaret  hominem  in  die  Sabbati  :  tunc  contra  eos 
Chriftus  fic  infurgit.  liberare  hominem  aliquem  ab 
infirmitate  ,  naturalis  eft  juris  ;  circumcifionem  ac¬ 
cipere  in  Sabbato  humani  eft  juris.  Si  igitur  juris 
humani  fervandi  caufa  ,  circumcidetur  homo  in  die 
Sabbati  ;  &  circumcido  non  inducit  tranfgrdfionem 
divini  praecepti  ,  de  Sabbato  celebrando  ;  A4ihi  in 
dignamini  ,  inquit  Chriftus  ,  quod  totum  hominem  fa¬ 
num  feci  in  die  Sabbati? 

Aut  etiam  dici  poteft  ,  Servatorem  noftrum  vo- 
luifle  ,  praeceptum  circumcifionis  non  obligafle  po- 
fteros  Abrahae  ,  tamquam  ex  lege  ,  fed  legis  vigo¬ 
rem  habuilfe  a  Moyfe  Levit.  12.  ibi  enim  fertur 
praeceptum  de  circumcidendo  infantulo  die  odhiva. 
Si  enim  ab  Abraham  ,  circumcifio  habuiflet  legis  vi¬ 
gorem  ,  letaliter  peccafte  Moyfem  dicendum  eflet  3 
quod  fu  os  filios  ,  dum  eflet  in  Madian  minime  cir¬ 
cumciderit.  itaque  Salvator  oftendit  circumcifionem 
non  obligafle  ,  nifi  vigore  legis  Mofaicae  ,  non  au- 


A) 


B 


D 


F 


OCHRISMATHN.  575 

tem  divinas,  hoc  eft,  non  jure  divino ,  fedjurehu- 
mano,  tamquam  prasceptum  politicum,  prasferibens 
Ifraelitico  populo  formam  admittendi  homines  ad  Ifi 
raeliticam  Rempublicam.  nam  alias  dixiflet  Chri¬ 
ftus  :  St  circumcifionem  accipit  homo  in  die  Sabbati ,  ut 
non  folvatur  lex  Dei  ,  aut  ut  non  folvatur  lex  Abraha, 
five  lex  data  Abraha.  dicendo  autem  ut  non  folvatur 
lex  Moyfis  ,  manifefte  oftendit  praceptum  circum¬ 
cifionis  non  habuilfe  legis  vigorem  ,  nifi  ex  ftatutis 
Mofaicis;  ac  proinde  ab  Abraham  ufque  ad  Moyfem, 
legis  vigore  ,  nequaquam  circumcifionis  praeceptum^ 
obligationem  induxilfe.- 

Lex  tamen  circumcifionis ,  quas  per  Moyfem  in¬ 
ter  legalia  ftatuta  repofita  fuit ;  non  alium  habebat 
vigorem  ,  nifi  quem  dabat  illi  foedus  initum  cum 
Abraham  a  Deo.  Abrahas  enim  primo  ,  pofterifque 
illius  circumcifio  in  fignum  fcederis  data  fuit  ,  ut 
Genef.  17.  dicitur.  Cum  igitur  in  foedere  cum  Abra¬ 
ham  inito  ,  Deus  polleris  Abrahm  ,  regiones  Cana- 
nasorum  ,  &  alias  poffidendas  dare  promiferit  :  reli¬ 
quum  eft  pofteros  Abrahae  ,  &  totum  Ifraeliticum 
populum  ,  ad  circumcifionem  obligatos  minime  ex- 
titifie  ,  donec  Deus  ftando  promiflis  ,  populum  in 
regiones  Cananaeorum  immifliflet.  Quas  ratio  ape¬ 
rit,  cur  per  quadraginta  annos,  dum  populus  Ifrafe'1 
per  defertum  peregrinaretur ,  nemo  circumcifus  fue¬ 
rit.  nam  pofteros  Abrahas  ,  non  omnes  circumcifos 
luifle  conflat  :  Moyfem  non  circumcidifle  filium  , 
notum  eft  ex  facris  oraculis  ;  &  tamen  fandiflimum 
atque  Deo  gratiflimum  ,  tantum  virum  fuifle  ,  per- 
fpicuum  eft  ;  eo  etiam  tempore  quo  filium  non  cir¬ 
cumciderat.  Tunc  enim  alloquutus  eft  illum  Deus; 
&  a  Deo  eledtus ,  orator  ad  Pharaonem  ,  8c  ad  po¬ 
pulum  Ifraeliticum  ,  qui  in  fiEgypto  affligebatur  , 
miflus  eft  3  quamobrem  in  hoc  minime  peccafle,  li¬ 
quido  patet  :  ficut  nec  reliqui  de  populo  ,  qui  in 
deferto  fuerunt  ,  ob  prastermiflam  circumcifionem  , 
in  facris  oraculis  aliquando  reprehenduntur. 

Magis  adhuc  mirandum  eft.  Deus  ,  circumcidi 
omnes ,  qui  celebraturi  fuiflent  pafcha  juflerat  3  tan¬ 
to  rigore  ,  ut  quemquam  ad  celebrationem  pafcha- 
lem  non  admiferit  ,  qui  circumcifus  non  eflet.  fic 
enim  dicitur  Exodi  12.  num.  43.  Hac  efi  religio Pha- 
fe  ,  omnis  alienigena  non  comedat  ex  eo.  Omnis  autem 
fervus  emptitius  circumcidetur  ,  dr  fic  comedat  ;  adve¬ 
na  ,  dr  mercenarius  non  edent  ex  eo.  &  parum  infra 
num.  48.  dicitur  :  St  quis  peregrinorum  mvefiram  vo¬ 
luerit  tranfire  coloniam  ,  dr  facere  phafe  Domini  ,  cir¬ 
cumcidetur  prius  omne  mafculinum  ejus  ,  &  tunc  rite 
celebrabit  ,  eritque  ficut  indigena  terra.  Si  quis  autem 
circumcifus  non  fuerit  ,  non  vefcetur  ex  eo.  Itaque  di¬ 
vina  lege  prohibentur  Pafcham  celebrare  ,  non  fo- 
lum  qui  non  fuerint  circumcifi  ;  fed  etiam  qui  non 
circumciderint  fuos  infantes  :  dicitur  enim  ibi  :  Cir¬ 
cumcidetur  prius  omne  mafculinum  ejus  ,  nihilominus 
anno  fecundo  poftquam  filii  Ifrael  egrefli  funt  de  ter¬ 
ra  fiEgypti  ;  quando  plures  unicuique  infantes  nati 
erant ,  &  a  patribus  minime  circumcifi  fuerant,  ce¬ 
lebratum  eft  phafe  ,  Domino  jubente  ,  in  deferto 
Sinai  ,  antequam  inde  proficifcerentur  ,  ut  dicitur 
Num.  9.  qua  de  caufa  arcendi  ab  hac  celebratione 
ex  vi  prascepti ,  quod  retulimus  ex  cap.  12.  Exodi 
videbantur  :  &  tamen  in  culpam  illis  nequaquam 
cefllt.  Cujus  tranfgrefflonis  ratio  nulla  alia  afflgnari 
poteft  ;  nifi  quod  lex  ifta  jure  foederis  imti  cum  A- 
brahamo  tantum  obligabat  :  atque  propterea  folum- 
modo  poft  ingrefliim  in  terram  promifllonis,  ad  cir¬ 
cumcifionem  filii  Ifrael  tenebantur  :  quando  nimi¬ 
rum  renovato  foedere,  altare  quoque  eredtum  fuit  in 
monumentum  obligationis  ad  obfervantiam  prascep- 
torum. 

Procedamus  audtoritate  Apoftoli ,  qui  feribens  ad 
Galat.  7.  ait:  Tefitficor  autem  rurfus  omni  homini  cir¬ 
cum 


1 


5  7*5  MyrOTHECIVM  II.  $77 


cumcidenti  fef  quoniam  debitor  efl  univerfs.  legis  facien¬ 
da.  Itaque  circumcifio  fundamentum  erat  ,  totius 
legis  traditx  a  Deo  in  Horeb;  quam  quicumque  ac- 
cepilfet ,  tenebatur  poftmodum  ad  obfervantiam  to¬ 
tius  legis  Mofaicx.  Ratio  autem  Apoftoli  non  po- 
teft  delumi  ,  nifi  ex  illis  verbis  17.  Gen.  jam  reci¬ 
tatis.  dixerat  enim  Deus  ad  Abrahatn ,  prxter  illa 
quae  recitavimus:  Et  fiatuam  pablum  meum  inter  me , 
&  te ,  inter  femen  tuum  pofi  te  m  generationibus  fuis , 
foedere  fempiterno  ,  utfim  Deus  tuus ,  &  feminis  tui  pofi 
te.  &:  parum  pofi,  explicans  Deus  quam  conditio¬ 
nem  ex  parte  Abrahx,  illorum  qui  in  pacto  com¬ 
prehendi  volebant ,  requirat ,  fubdit  :  Hoc  efi  pa- 
Hum  meum ,  quod  obferv abitis  inter  me ,  &  vos  &  fe¬ 
men  tuum  pofi  te :  circumcidetur  ex  vobis  omne  mafcuh- 
num  ,  dr  circumcidetis  carnem  praputu  vefiri,  ut  fit  in 
fignum  foederis  inter  me ,  &  vos.  Quia  igitur  non  alia 
nota  eorum,  qui  veniunt  in  foedere,  quo  Deus  fe 
obligaverat  a  fervitute  ASgyptiaca  liberare  populum, 
&  introducere  illum  in  terram  Cananxorum,  re¬ 
liquarum  gentium  ,  habebatur,  quam  circumcifio ; 
propterea  dixit  Paulus,  circumcifionem  totius  legis 
obfervationem  in  illum  inducere  ,  qui  fe  circumci- 
diffet.  His  ita  conftitutis  ,  a  polteriori  fumatur 
noltrum  argumentum.  Ifraelitx  parum  ,  vel  nihil 
de  his  legibus  lervaverunt,  quae  ipfis  Deus  in  Ho¬ 
reb  prxfcripferat:  neque  hoc  illis  ad  peccatum  im¬ 
putatum  fcimus;  Fateamur  igitur  necelfe  efi:,  ad  il¬ 
larum  obfervantiam  Ifraelitas  toto  illo  tempore  ne¬ 
quaquam  obligatos  extitifie.  alias  crimini  eis  verte¬ 
retur  eo  tempore,  a  legalibus  obfervantiis  defecifie; 
&  ad  culpam  cis  omnino  daretur ,  fi  circumcifi 
non  fuiflent,  quia  totius  legis  obligatos  fe  efle,  cir- 
cumcifione  profitebantur. 

Caeremonias  autem  facras  ,  Ifraelitas  in  deferto 
prxtermififie  ,  offendit  facer  textus  Numer.  28. 
8c  fequentibus :  in  quibus  capitulis  Moyfes  moritu¬ 
rus;  leges,  atque  praecepta  repetit,  quae  filii  Ifrael 
in  pofterum  obfervaturi  erant  :  ubique  inpofitis 
conditionibus  quibus  obligarentur,  &  quando  obli¬ 
garentur;  nimirum  cum  tranfiflent  Jordanem ,  atque 
in  terram  pofleflionis  eorum  perveniflent,  in  regio¬ 
nem  quam  Dominus  Deus  eorum,  eis  daturus  erat: 
&  his,  atque  aliis  dicendi  phrafibus,  praecepta  &  le¬ 
ges  a  Moyfe,  illi  Reipublicx  decernuntur,  apud  A- 
mos  cap.  y.  Deus  hoc  ,  Ifraeli  in  memoriam  revo¬ 
cat,  dicens:  Numquidhofiias ,  &  ficnficium  obtulifiis 
mihi  in  deferto  quadraginta  annis ?  quafi dicat  nequaquam.- 
quinimo exprobrat  illis  ,  colu  iffe  idola,  &fecumquo- 
que  illa  in  deferto  habuifie:  ut  liquido  ex  contextu 
hebraico  confiat,  &  in  Pfal.  96.  dicitur  de  toto  illo 
tempore:  Quadraginta  annis  proximus  fui  generationi 
huic ,  &  dixi,  femper  hi  errant  corde :  ipfivero  non  co¬ 
gnoverunt  vias  meas.  Nomine  autem  vix  ,  in  phrafi 
Scripturarum  ,  prxeepta,  legesque  a  Deo  latx  fig- 
nificantur;  ut  paflim  videre  licet  ex  innumerabili¬ 
bus  faerx  Scripturx  locis,  prxfertim  ex  Pfal.  1 18. 
Hx  autem  vix  non  alia  de  caufa  Ifraelitis  ignotx  in 
deferto  dicuntur  ;  nifi  quia  ab  illis  minime  obferva- 
bantur:  ab  oblervantia  vero  non  alia  ratione  excu- 
fari  poterant;  nifi  quia  nondum  foedere  obligaban¬ 
tur  :  ficut  nec  etiam  ad  circumcifionem,  a  qua  ab- 
ftinuifle  eos  toto  illo  tempore  perfpicuum  efi  ex  cap.  y. 
Jofue,  in  quo  feribitur:  Fac  tibi  cultros  lapideos ,  & 
circumcide  fecundo  filios  Ifrael  in  colle  pr&p  ut  torum.  & 
infra:  Populus  autem  qui  natus  efl  in  deferto  per  qua¬ 
draginta  annos  lati  fima  folitudinis  ,  tncircumcifus 
fuit.  Statim  vero  ac  regionem  Jordane  tranf- 
grefio  pofiederunt  ,  antequam  foederis  altare  erige¬ 
rent;  in  quo  fe  legi  traditx  a  Deo  in  deferto,  obli¬ 
gari  profitebantur  ;  circumcifus  efi  omnis  populus: 
tum  quia  hac  ratione  fe  legibus  obligatos  declara¬ 
bant  ;  tum  quia  circumcifio  erat  id  ,  per  quod 


A 


D 


E 


regio  juris  eorum  fiebat,  qui  Jordanerii  traiifierant; 
tum  denique  ratione  Paichatis,  quod  in  Galgalis  co¬ 
mederunt;  ut  dicitur  in  eodem  cap.  5.  Jofue:  aqua 
quidem  exremonia,  ut  vidimus,  incircumcifi  ex  le¬ 
ge  arcebantur. 


C  A  P.  L  V. 

Arx  Sc  Altaris  diftindtio  explicatur. 

Ad  loca  l.  Reg.  28.  Alutavit  ergo  habitum  fuumi 
veftitusque  ejl  alus  veftimentis  ,  &  abiit  ipfe  ,  C7 
duo  viri  cum  eo  ,  veneruntque  ad  mulierem  nolle  , 
&  ait  illi  :  divina  mihi  m  pythone,  &  fufcita  mi¬ 
hi  quem  dixero  tibi.  Infra.  Dixitque  ei  mulier  : 
Quem  fufcitabo  tibi  1  Qui  ait  :  Samuelem  mihi 
fufcita.  Cum  autem  vidifet  mulier  Samuelem  , 
exclamavit  voce  magna,  dr  dixit  ad  Saul:  Quare 
impofuifli  mihi  ?  Eu  es  enim  Saul.  ■  Dixitque  ei 
Rex :  Noli  timere  :  quid  vidifti  ?  Et  ait  mulier  ad 
Saul :  Deos  vidi  afeendentes  de  terra .  ad  alia 

plura  loca. 


U  /E  confecranda  ,  Sc  facro  oleo  inungenda 
ex  divino  prxeepto  fuerant.,  jam  cap.  25. 
ad  tria  revocavimus  capita,  de  his  qux  ad 
Tabernaculum  ,  &  qux  in  illo  affervabantur  ;  in 
fuperioribus  jam  pertrabtavimus :  Ifraeliticx  Reipu- 
blicx  regimen  ,  &:  m  hac  Republica  prxfidentis  di¬ 
gnitatem  fumus  contemplati.  Sacra  jam  accedamus 
altaria,  &  de  Tabernaculo  egreifos ,  ac  labrum  prx- 
tergrefios,  in  quo  aqua  ad  Sacerdotum  ablutionem 
confervabatur ,  ad  altare  holocaufiorum  venire,  ejuf- 
dem  formam  ac  confecrationem  contemplari ,  nofiri 
jam  fit  muneris,  de  quibus  dicitur  Exodi  40.  Et 
afumpto  unttionis  oleo  ,  unges  Tabernaculum  cum  vafis 
fuis ,  ut  fanShficentur :  &  filico  quafi  agendum  fit  de 
Confecratione  rerum  extra  Tabernaculum  ,  fubdi- 
dit:  Altare  holocaufii ,  fupple  unges,  &  omnia  vafa 
ejus  i  labrum  cum  bafi  fua ,  omnia  unlhonis  oleo  confe-> 
crabis ,  ut  fint  SanSla  Santiorum.  Verum  de  hoc  Al¬ 
tari  abturi,  magnum  fulcandum  Oceanum  aggredi¬ 
mur;  fyrtesque  non  paucx  ,  loca  fcopulis  plena  ,  in 
facris  litteris  explicanda  veniunt.  &  licet  quot  fuere 
Ethnicorum  Idola  ,  ac  Numina,  tot  quodammodo 
fuerint  altarium  formx  ,  ac  diverfitates  :  cogimur 
tamen,  ea  tantum  in  his  confiderare,  qux  ad  elu- 
cidationem  facrarum  litterarum  faciunt ;  &  reliqua 
prxtermittere  ,  ne  facra  Ethnicorum  confiderare  , 
aut  eadem  Divinis  commifceri  velle,  videamur. 

Antequam  igitur  confecrationem  altaris  facrificio- 
rum,  pertrabtandam  fufeipiamus;  nomen  ipfum  al¬ 
taris  filentio  minime  prxtereamus.  hebraice  dicitur 
C1?.!?  mizjbeach  ,  quod  vocabulum  a  verbo  hebraico 
n5!  z.abhach  derivatur,  haec  autem  dibtio  interpretatur 
facrificavit  ;  five  potius  mabtavit  ;  ii  principaliori 
abtione  facrificii  ;  cui  voci  in  fecunda  Hebrxorum 
grammatica  conjugatione,  addita  D  in  prxfenti  par¬ 
ticipio  ablivo,  pro  mez,abeach  fit  0?!^  miz.beacht 
quafi  dicas,  laetificans,  vel  mabtans,  feu  facrifica- 
torium.  Ad  differentiam  vero  Altaris  aurei,  quod 
intra  Tabernaculum  affervabatur,  &r"'*!bR  n -i?  in  fa¬ 
cris  libris  dicebatur  :  illud  aliud  majus ,  quod  in  atrio 
extra  Tabernaculum  vifebatur  ,  <k  a  nolVo  inter¬ 
prete,  Altare  holocaufii  appellatur :  hebraice  fimili- 
ter  nbu’n  naro  dicebatur.  Quamvis  vero  in  hoc  Altari, 
non  folum  holocauftum,fed  etiam  vibtimapro  peccato  , 
&C  pacificorum  hoftia  offerretur;  nihilominus  a  princi¬ 
paliori  hoftia  ,  qux  erat  holocaufii,  tamquam  a  no¬ 
biliori  nomen  fortiebatur.  Phrafi  vero  hebraicx 
rotn  vox  gra:ca  §-v<nucr,escv  prxclare  refpondet ; 

O  o  qua 


57« 


SACRORVM  EljEOCHRISMATON.  S  79 


qua  utitur  Philo  lib.  3.  de  vitaMoylis,  ad  ligni fican- 
dum  hoc  facrum  Altare,  in  quo  holtiae  ex  Dei  pras- 
cepto  facrificabantur.  quas  etiam  vox  grasca  forma¬ 
tur  a  verbo  grasco  9w<«£« ,  quo  utitur  Athen.  lib.  9. 
bc  alii  j  bc  lignificat  primarium  a£tum  facrifican- 
di  ,  ma&ationem  nimirum  ,  bc  combuftionem  ho- 
ftiarum  :  quamobrem  a  combuftione  ,  Altare  no- 
esxTYiesov  etiam  dicebatur.  Latine  vero  commu¬ 
ni  vocabulo  Altare  appellatur  ,  illud  idem  de  quo 
agimus,  quali  alta  ara.  ita  Ilid.  lib.  15*.  orig.  cap.  4. 
de  Altaris  etymologia:  fed  Servius  Honorat,  altaria 
ab  alendo  dici  exillimat  ;  quia  igni  ibi  alimenta 
proflantur,  ut  nutriatur. 

Verum  minime  eric  ultra  progrediendum  ;  nili 
etiam  in  altaribus  fuperftitiofas  Ethnicorum  caeremo¬ 
nias  attendantur,  obfervavit  enim  Alexand.  ab  Ale- 
xan  lib.  4.  gen.  dier.  cap.  17.  non  obiter  quamcum- 
quc  hoftiam,  pro  libito,  cuilibet  Numini  ab  Ethni¬ 
cis  oblatam  fuilfe  ,  fed  lingulares  hoftias  ,  lingulis 
Numinibus  dicatas  illos  habuilfe  :  atque  quemad¬ 
modum  in  hoftiis  difcriminis  ratio  habebatur ;  ita  in 
lignis  quibus  ignis  alebatur,  bc  oblata  concoquebantur  j 
necnon  etiam  alia,  bc  alia  loca,  in  quibus  facrum 
peragerent,  pro  dignitate  Numinum  habuerunt: 
qua  de  caufa  in  eorum  lacris  ,  diflindtis  utebantur 
altaribus,  quamobrem  Diis  Superis  facra  fadturi,  al¬ 
tas  atque  in  fublimi  politas  aras  Ethnici  erexerunt; 
infimas  vero  ,  bc  terrellres  quodammodo  aras,  imo 
bc  nudam  humum  ,  terreftribus  Diis  collocarunt ; 
Diis  vero  inferis  ,  inferas  ,  atque  infra  terram  ex¬ 
cavatas  fcrobes  dellinarunt. 

Hujus  perantiqui  inftituti,  teftes  habemus  vete¬ 
res  Grammaticos,  in  quibus  Serv.  Honor. ait,  Ara, 
&  Superis,  &  inferis  Diis  conficrata  funt ,  altaria,  ve¬ 
ro  funt  [apertorum  tantum  Deorum ,  qua  ab  altitudine 
conflat  ejfe  nominata,  hinc  Virgil.  ecl.  quinta. 

. En  quatuor  aras , 

Ecce  duas  tibi  Daphni ,  duoque  altaria  Phoebo. 

Et  Fellus  Pauli  in  eadem  fententia.  Altaria  funt 
inquit  ,  in  quibus  ignis  adoletur ,  altaria  ab  altitudine 
ditia  funt ,  quod  antiqui  Diis  Superis  in  nidificiis  a  ter¬ 
ra  exaltatis  facra  faciebant ,  Diis  terreflnbus  ,  in  ter¬ 
ra  ,  Diis  infernalibus  in  effoffa  terra.  Quamobrem 
profunditatem  quoque  fcrobiculorum  in  faciendo 
facro  Diis  inferis,  Apollon.  lib.  3.  Argonaut.  ape¬ 
ruit  ,  apud  quem  Jafon  ex  Medere  conlilio ,  no£turna 
facra  Hecati  fa&urus;  fcrobiculum  effodit ,  cubitalis 
profunditatis ,  dicens : 

n y^viov  d’«p  \7t\1x  7 xkSx  tvi  fioQgov 
Nwtre  t oept-t  Acxspeov. 

A’ur ov  t  txvvosxto'  boui  J  (pirgovc 

nSp  vVsve^Sev  teici  Sdr 1  J  puyd^ac  yfi  Aoijodc. 

Obiter  autem  his  notandum  erit ,  puyolAai  Aoifids 
appellari  a  Poeta  mellea  libamina,  quae  in  hoc  facro 
adhibebantur,  fed  nobis  fcrobiculi  profunditas  erit 
in  illis  carminibus  advertenda,  quae  lic  interpretan¬ 
tur  num.  1206. 

Cubitalemque  deinde  in  filo  fojfam  effodiens 
Extruxit  ligna ,  praterea  vero  agna  fecuit  jugulum , 
Ipfamque  probe  defuper  extendit ,  accenditque  ligna 
Ignem  fubmittens  ,  miftaque  fupennfudit  libamina. 

Et  hoc  de  diftin&ione  foculi  in  fcrobiculo,  arae, 
ce  altaris  apud  veteres  :  bc  Laftantius  Grammat. 
apud  Rolinum  in  eadem  fententia  ait:  Tria  fuerunt 
m  facrtficiis  loca ,  per  qua  expiationem  faciebant.  Scro¬ 
biculo  fallo  inferis ,  aris  terreftribus ,  coeleftibus  extruths 
focis  i  unde  denominata  funt  etiam  altaria  ,  ad  qua  cum 
ficrificabant ,  manus  in  altum  porrigebant,  ita  Aubtores 
citati. 

Sed  re  vera  confunduntur  hoc  vocabula;  promi- 


A 


B 


D 


E 


fcueque  fumuntur  altare  pro  ara,  araque  pro  altari. 
Quamobrem  licet  antiquillimis  ,  ac  primis  Iere  tem¬ 
poribus  id  effet  in  ufu  ,  bc  nominibus,  juxta  dodtri- 
nam  illorum  Scriptorum  ,  loca  ad  facra  diflingue- 
rentur ;  poftmodum  tamen  apud  Latinos  nomina  in- 
diftin&e  fumpta  fuilfe  patet  ,  inde  illud  Virgil.  4. 
iEneid.  verfu  199. 

Templa  fovi  centum,  latis  immania  regnis 

Centum  aras  pofuit ,  vigilemque  facraverat  ignem. 

• 

Jovi  igitur  fupremo  Numini ,  ut  idololatrae  dice¬ 
bant}  cceleftique  Deo;  aras  dicitur  pofuifle  Jarbas, 
bc  arae  pro  altaribus  a  fapientiffimo  Poeta  ponuntur. 
Sic  etiam  Apollini  Numini  inter  fuperiores  ,  bc 
Libero  patri  ex  inferioribus  heroibus  ,  aras  confti- 
tutas  legimus  in  Comoediis,  atque  Tragoediis,  quo¬ 
ties  enim  ludorum  caula  Comoediae  apud  veteres  ha¬ 
bebantur  ,  altera  Apollini,  altera  vero  illi  Deo,  aut 
Deae,  live  Heroi,  in  cujus  honorem  ludi  celebra¬ 
bantur  ,  ara  conllruebatur  :  quae  etiam  altaria  dice¬ 
bantur;  Sc  eredtas  fcimus  Diis  inferis}  quod  brevitati 
lludens,  omittendum  duxi. 

Verum  ad  antiquiorem  fuperftitionem  nos  refe¬ 
rentes  diftindtionemque  Altarium  ,  atque  locorum 
pro  facris  habendis  attendentes,  ex  facris  oraculis  a 
luperftitiofa  idololatria  Hebroorum ,  illaomnia  ortum 
duxilfe  affirmamus.  Hi  enim  funt,  a  quibus  gentes 
religionem  perfcrutantes  ,  diftindtionem  illam  alta¬ 
rium  ,  &  locorum  cognoverunt;  ut  facro  Litterae 
commonftrant  Ifraelitarum  idololatriam  damnantes, 
quamobrem  ab  inferorum  cultu  initium  fumentes, 
quamvis  in  latebris  lateat;  quod  infra  terram  fcro- 
bibus  excavatis ,  ut  vidimus  colerentur,  ab  his  ta¬ 
men  alienos  nequaquam  fuilfe  Ifraelitas  probabimus, 
cum  Pythones  hos  dici  in  lacris  oraculis  cognoveri¬ 
mus  ;  qui  Manium  cultui  operam  dantes ,  inferos 
fufcitare  Audebant ;  bc  apud  Homerum  ,  aliosque 
poetas  legimus,  hos  ftuduilfe  convolvendis  Manibus, 
etenim  fin  Odylfea  Ulylfem  cultum  hunc  exhibuilfe 
Diis  Manibus  fcimus  ;  fufcitando  quos  interrogare 
volebat,  limiliter  apud  Virgilium  AEneam  fecilfe 
legimus  ,  bc  Statius  quoque  lib.  4.  Thebaid.  de  hoc 
cultu  ait: 

....  totidemque  fatis  Acheronte  nefaftos 

Virginibus  jubet  effi  focos,  tibi  retlor  Averni 

Quamquam  infojfus  humo. 

Quibus  obfervatis  de  cultu  Manium,  bc  Infero¬ 
rum  Deorum  }  hos  Pythones  appellatos  cognofce- 
mus ,  his  obfervatis  quas  cap.  28.  lib.  1.  Reg.  de 
Saule  fcribuntur  :  AEutavit  ergo  habitum  fuum:  ve- 
Jhtufque  eft  alus  veftimentis ,  &  abiit  tpfi ,  &  duo  vi¬ 
ri  cum  eo ,  veneruntque  ad  mulierem  notie ,  &  ait  illi: 
Divina  mihi  in  pythone,  fuficita  mihi  quem  dixero  tibi. 
Hoc  igitur  genus  cultus ,  qui  cum  mortuis  rem  age¬ 
bat;  bc  mortuos  fufcitare  polle  credebatur;  divina¬ 
tio  per  pythonem  dicebatur:  bc  qui  huic  cultui  ope¬ 
ram  dabant;  pythonici  appellabantur,  ibidem  infra: 
Dixitque  ei  mulier  :  Ouem  fuficitabo  tibi  ?  Qui  ait : 
Samuelem  mihi  fuficita.  Cum  autem  vidiffet  mulier  Sa- 
muelem  ,  exclamavit  voce  magna  ,  gr  dixit  ad  Saul: 
Ouare  impofutfli  mihi?  Tu  es  enim  Saul.  Dixitque  ei 
rex :  Noli  timere  :  quid  vidifti  ?  Et  ait  mulier  ad  Saul: 
Deos  vidi  afcendentes  de  terra ,  ( jrc.  Conferamus  nunc 
locum  illum  facrorum  oraculorum,  cum  loco  Ho¬ 
meri  ,  Virgilii  ,  Statii,  Apollonii  in  Argonaut.  bc 
aliorum  poetarum,  perfpicuumque  erit,  totum  ftu- 
dium  pythonicum  fuilfe  in  cultu  Inferorum ,  in  ex¬ 
citandis  animabus  mortuorum  ,  aut  verius  Domo- 
num  in  illarum  forma;  qui  a  necromanticis  ad  pla¬ 
citum  alicujus ,  de  futuris  interrogarentur.  Quem 
peffimum  cultum  frequentiffimum  fuifle  apud  lfrae- 
litas ,  bc  Jerofolymitanos  Ilaias  aperuit  cap.  29.  in  quo 

ad 


5  80 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  II. 


58I 


ad  Jerofolyniitas  futuras  ftrages  ac  bella  praedicit, 
qua;  illis  Deus  immiflurus  erat,  ob  peflima,  &  haec 
turpia,  dicens:  Humiliaberis ,  de  terra  loqueris ,  & 
de  humo  audietur  eloquium  tuum :  &  erit  quafi  pytho¬ 
nis  de  terra  'vox  tua  y  &  de  humo  elocjuium  tuum  muffi- 
tabit.  haec  ibi  Propheta,  ex  quibus  manifeftum  eft; 
circa  fubterranea  fuifle  (ludium  ,  ac  cultum  illorum  , 
qui  pythones  adibant,  habuifle  autem  Hebraeos  mul¬ 
tos  pythones,  atque  in  his  plurimum  (luduille,  fa- 
cra  manifeftant  loca  in  libris  Regum ,  &  alibi. 

Remanet  adhuc  probandum,  quod  cultus  ille, 
quo  Ifraelitae  Deos  Inferos ,  feu  Deos  Manes ,  ut 
cum  antiquis  loquamur ,  venerabantur  j  in  fpeluncis, 
ac  fepulcris,  locifque  humo  defofla  haberetur.  Stat 
vero  pro  nobis  pulcherrimus  Ifaiae  locus  cap.  67. 
qui  Jerofolymitarum  idololatriam  redarguens,  dicit: 
Populus  qui  ad  iracundiam  provocat  me ,  ante  faciem 
meam  femper:  qui  immolant  in  hortis ,  &  facrificant  fu- 
per  lateres  :  qui  habitant  in  fepulcris ,  &  m  delubris 
idolorum  dormiunt :  qui  comedunt  carnem  futllam  ,  & 
jus  profanum  tn  vafis  eorum.  Quia  enim  ut  Myrothe- 
cio  quinto  dicemus ;  mortuorum  fepulcra  in  hor¬ 
tis  a  veteribus  etiam  Ifraelitis  ftatuebantur  ,  prop- 
terea  propheta  hortorum  ,  ipforumque  cultus  memi¬ 
nit,  dicunturque  facra  facere  in  hortis,  qui  in  fepul¬ 
cris  ,  vel  ibidem  defofla  humo ,  fuper  lateres  facra 
faciebant  >  quamobrem  ab  Ifraelitis  pariter  cultum 
idolorum  Inferorum  in  ferobibus,  &  in  locis  fubter- 
raneis  ethnicos  accepifle  liquido  conflet. 

Genus  altarium,  quas  Heroibus  ponebantur;  quo¬ 
rum  ufus  apud  ethnicos  pro  Diis  Terreftnbus  erat, 
Hebrasos  habuifle  probatu  difficilius  videbatur,  ve¬ 
rum  fi  diligenter ,  St  ex  veterum  moribus  facra  ora¬ 
cula  confiderentur  j  hos  quoque  habuifle  oftendemus: 
dummodo  ad  memoriam  revocetur  ,  Terreftribus 
Diis  in  ipfa  humo  veteres  facra  fecifle  ,  ut  ex  Ale- 
xan.  ab  Alex.  lib.  4.  cap.  17.  Rofin.  lib.  2.  antiq. 
Rom.  cap.  2.  Rhodigin.  lib.  12.  cap.  1.  Feflo,  ut 
vidimus,  Servio  Honorat.  &  aliis  veteribus  Scripto¬ 
ribus  jam  probavimus  i  quamobrem  dixit  Statius  4. 
lib.  Thebaid. 


A 


B 


D 


....  Superat  tamen  agger  in  auras 
Pineus,  hunc  juxta  cumulo  minor  ara  profunda 
Erigitur  Cereri. 

St  adeo  terras  inhasrebant  in  his  facrificiis ,  ut  aram 
nulla  ratione  a  terra  elevarent,  fed  in  ipfo  folo  hae¬ 
rentem  imponerent  ut  Eumeus  apud  Homerum  lib. 
14.  Odylf.  de  quo  dicit  poeta: 

0<  b’  tvv  etcr>jyov  fxdha  7tlovot  itivrotirrgov , 
t  1$  tirjx  isYiirccv.m  evfiuTtj? 

'(  ^  dyoeS-yciv ) 

diftloy d7rxp%o/dfaoe  ,  xe$ct\ijf  ov  7tv^J  fidfkov 

A^J/lodoVTOf  ijoV ,  Kj  £7T£U^£T0  Ttdci  StsOnTJ. 

ubi  fuper  Efcharam  in  nudo  folo,  dicitur  Eumeus 
facrum  fecifle  hofpitalitatis  gratia  in  excipiendo  Ulyf- 
fem.  Quoties  enim  veteres  hofpites  admittebant  ad 
convivium  ;  nequaquam  id  faciebant  Numinibus 
non  propitiatis  ■,  fed  ftatim  ac  de  convivio  cogita¬ 
bant,  facra  facere  curabant,  fic  enim  illainterpretan- 
tur  carmina: 

Hi  autem  fuem  adduxerunt  valde  pinguem  quin¬ 
quennem  , 

Hunc  quidem  po/leapofuerunt  in  foculo  y  neque  fubulcus 
Oblitus  efi  immortalium  ( mentibus  enim  utebatur  bonis) 
Sed  hic  incipiens  y  capitis  crines  in  ignem  jecit 
Albos  habentis  dentes  fuis ,  &  precatus  ejl  omnes  Deos. 

quem  locum  non  bene  intelleSlum  ab  Alexandro 
videtur,  eft  autem  non  quidem  craticula, 

fed  arula  fuper  quam  carbones  nutriuntur:  quibus 
facra  faSturi  cefpitem  ex  gramine,  fcu  verbenam 


E 


apponunt,  inquit,  Alexander  ab  Alexandro,  quo¬ 
rum  confuetudinem  advertens  Virg.  lib.  iz.  iEneid. 
dixit: 

Tn  mediofque  focos ,  &  Diis  communibus  aras 
Gramineas  alu ,  fontemque ,  ignemque  ferebant , 
'Velati  lino ,  verbena  tempora  vincli. 

Non  folum  igitur  fuper  aras,  aut  in  laxis,  fedinnu» 
da  quoque  humo,  in  ipiis  herbarum  cefpitibus  iacra 
facere,  St  Diis  Terreltribus  facrificia  offerre  ethnici 
confuevere;  quoties  nimirum  Nymphis,  Diis  Ma¬ 
rinis  ,  Fluminibus-,  quos  imagine  humana  colere 
confueverunt  ,  Diis  Sylvarum,  quos  inter  arbores 
venerabantur,  St  aliis  hujufmodi ,  inter  quos  lares 
quoque  numerabantur  ;  lacrorum  de  caufa  holhas 
offerebant. 


F 


CAP  L  V  I. 

Deum  non  refpuifle  cultum  in  aris  terreftribus, 
monftratur. 

Ad  loca  Exodi  20.  Altare  de  terra  facietis  mihi ,  & 
offeretis  fuper  eo  holocaufta  er  pacifica  vefira ,  oves 
veftras  &  boves  in  omni  loco  m  quo  memoria  fue¬ 
rit  nominis  mei.  3.  Reg.  8.  In  die  illa  fanltificavit 
rex  medium  atrii  y  quod  erat  ante  domum  Domini: 
fecit  quippe  holocaufium  ibi,  &  facnficium ,  &  adi¬ 
pem  pacificorum  :  quoniam  altare  areum ,  quod  erat 
coram  Domino  ,  minus  erat  ,  er  capere  non  poterat 
holocaufium ,  &  facnficium ,  &■  adipem  pacificorum . 
St  ad  alia  plura. 

SAtis  ex  ethnicis  facra  in  aris  cognovimus  ;  ad 
divinas  Litteras  nos  transferamus,  ut  eorum  au- 
Storitate  probemus ,  facrorum  caufa  ,  fylvas  ac 
lucos  Ifraelitas  habuifle ,  in  auibus  terreftres  Deos 
venerabantur,  nullus  itaque  reperitur  idololatriae  cul¬ 
tus  apud  ethnicos ,  quo  non  fuerint  commaculati  If¬ 
raelitae:  ut  ab  his  luperllitiones  accepifle  gentes  fufi- 
picari  poflit.  Nam  vocabulum  Bahal,  cujus  fre¬ 
quens  eft  in  Scripturis  mentio,  unius  lingularis  Nu¬ 
minis  nequaquam  fuifle ,  certum  eft ;  fed  commune  om¬ 
nibus,  quale  apud  nos  eft  idoli  vocabulum ;  quod  om¬ 
nes  falfos  Deos  fignificat.  qua  de  caufa  non  folum 
in  numero  lingulari,  fed  etiam  in  plurali  Bahalim  in 
Scripturis  laepe  legitur,  quos  quidem  non  folum  in 
excellis,  ac  montibus  venerabantur  Ifraelitae ;  fed  u- 
bique  ficut  St  reliquae  gentes  colere  non  funt  veritae, 
ex  multis  facra;  Scripturae  locis  hoc  perfpicuum  eft. 
nam  cap.  4.  lib.  5.  Reg.  ubi  de  regno  Jerofolyrnita- 
no,  St  Tribu  Juda  fermo  eft,  dicitur:  Aedificave¬ 
runt  autem  &  ipfi  fibi  aras ,  &  fiatuasy  &  lucos  fuper 
omnem  collem  excelfium ,  er  fuper  omnem  arborem  fron- 
dofam.  ubi  duplici  Idololatria;  genere  ,  filii  Juda  inu¬ 
runtur  i  de  cultu  nimirum  Deorum  cceleftium  in  ex¬ 
cellis  ,  atque  de  cultu  Deorum  in  planitie,  St  lub- 
ter  omnem  arborem,  fub  quibus  Dii  Terreftres  ab 
ethnicis  colebantur.  St  cap.  28.  lib.  2.  Paralip.  de 
Achaz  dicitur:  Ipfi  efi ,  qui  adolevit  incenfum  in  Val¬ 
le  Benennom ,  er  lufiravit  filios  fuos  m  igne  ,  juxta  ritum 
gentium  ,  quas  interfecit  Dominus  in  adventu  filiorum 
Ifrael.  ex  quibus  apparet,  in  turpiflimo  cultu  excef- 
fifle  humanum  captum.  Nam  lib.  3  Regum  dum 
recenfetur  pictas,  atque  religio  Regis  Alie,  quanto¬ 
que  zelo  Divinum  cultum  promoverit  ,  idololatria; 
Ifraelitarum  referuntur  ,  ac  dicitur  cap.  15.  Et  fecit 
Afa  retium  ante  confpellum  Domini ,  ficut  David  pater 
ejus  :  &  abfiulit  effeminatos  de  terra  ,  purgavitque 
univerfas  for  des  idolorum  ,  qua  fecerant  patres  ejus.  In- 
fuper  &  Afaacham  matrem  fuam ,  amovit  ne  effiet  princeps 
O  o  2 


m 


<82  SACRORVM  ELiEOCHRISMATHN.  583 


in  facris  Priapi,  &  in  Ineo  ejus ,  quem  confecraverat : 
fu  b  vertit  que  jfpecum  ejus ,  &  confregit  fimulacrum  tur- 
pij fimum ,  &  combuffit  m  Torrente  Cedron  :  excelfa  au¬ 
tem  non  abftulit.  Priapum  autem  inter  terreftres,  & 
Domefticos  Deos  enumerari  ab  antiquis  certa  reseft. 

Ut  autem  lingula  breviter  perftringantur,  ex  locis 
ipfis  diftinguendx  veterum  Deitates  erunt,  nam 
Dii  cceleftes,  ut  dicebamus,  in  locis eminentioribus 
colebantur;  prxfertim  ab  Ifraelitis,  at  vero  in  val¬ 
libus  Dii  terreftres.  quo  argumento  Benadad  ulus 
eft;  quando  Ifraelem  aggreflus,  turpiter  terga  ver- 
tiflet  :  Dii  montium  funt ,  Dit  ■  eorum ,  inquit,  ideo 
fuperaverunt  nos ,  pugnemus  m  campefinbus ,  &  obtine¬ 
bimus  eos.  hxc  facer  textus.  Ex  quo ,  quamvis  plura  B 
loca  adduci  pollent  ;  fufficiat  tamen  alterum  ex  2. 
Paralip.  cap.  28.  adduxifle ,  ubi  fermo  eft  de  Achaz 
Rege  Judaeae,  de  quo  dicitur:  Non  fecit  reclum  m 
confpettu  Domini ,  ficut  David  pater  ejus.  &  paulo  in¬ 
fra;  Ipfe  eft  ^  qui  adolevit  incenfum  in  valle  Benennom, 
obfervabat  fomnia  ,  fellabatur  auguria ,  maleficis  arti¬ 
bus  inferviebat.  Ex  quibus  ad  rem  noltram  faciunt 
ea  folum ,  quae  dicuntur  de  cultu  idolorum  in  valli¬ 
bus  ;  quibus  cultus  Deorum  terreftrium  ,  &  facra 
in  aris  terreftribus ,  vel  in  cefpitibus  fadla  fignifican- 
tur  :  juxta  cultum  earum  gentium,  quae  idola  cole¬ 
bant.  &  quamvis  in  facris  oraculis  non  fit  haec  di- 
ftinftio  arce  ab  altari ,  fed  vocabulo  031?  quod  fa- 
crificatorium  interpretari  diximus,  tam  ara,  quam 
altare  fignificetur;  tamen  ex  diftindtione  locorum , 
qux  ab  Ifraelitis  in  cultu  idolorum  venerabantur  ; 
non  folum  coelorum  aftra,  fed  etiam  terreftres  deos, 
lucorum,  fluminum,  atque  vallium  ab  Ifraelitis  cul¬ 
tos  fuifle ,  perfpicuum  eft. 

Elucidentur  nonnulla  facrarum  Scripturarum  loca, 
ex  quibus  fummum  Numen  ,  Deumque  Optimum 
Maximum,  ab  aris  Sc  facrificiis,  quae  in  humo  nuda 
fiebant  ,  nequaquam  abhorruifie  fubodoratur.  pro 
his  aris  ftat  locus  20,  Exodi  ,  in  quo  Deus  agens 
cum  Moyfe,  de  legibus  fervandis  ab  Ifraelitica  Re- 
publica  ,  circa  religionis  ritus ,  fic  illum  alloquitur:  [) 
Altare  de  terra  facietis  mihi ,  &  ojferetis  fuper  eo  holo- 
caufta  ,  &  pacifica  vefira ,  &  boves;  in  omni  loco ,  m 
equo  memoria  fuerit  nominis  mei ,  veniam  ad  te ,  &  be¬ 
nedicam  tibi,  hxc  ibi.  Ex  quibus  non  videtur  prx- 
tereundum,  quod  quamvis  terrx  nomine,  generali 
quodam  vocabulo  ,  Latine  comprehendantur  xdifi- 
cia  omnia  ;  tam  lateritia  ,  qux  fiunt  ex  terra  igne 
decocta  quam  etiam  lapidea  ,  cum  lapides  terrea 
dicantur  :  non  tamen  ita  hebraice,  qui  textus  hoc 
loco  habet  vocabulum  adamah:  quod  inScripturis 
facris  nudam  humum  fignificat  ;  non  xdificium 
aliquod,  fic  enim  legimus  in  hebraico  textu  03J? 

,<7.  n?7-.  hoc  eft,  Altare  terreum  facies  mihi,  ad  £ 

quam  etiam  nudam  humum  ,  refpicientes  Septuagin¬ 
ta  Interpretes,  dixerunt:  coc  ytjc  7roii\<mi 

[AOI  ,  Xj  9w£T£  tll/  OiVTM  TOi  oAOKXVTCOJlOlTlX'  V[AWV.  hoC 

eft  ,  zAltare  ex  terra  ,  vel  verius  facnficatorium  ex 
terra  facietis  mihi ,  &  mattabitis  fuper  illud  holocaufia 
vefira.  quafi  dicat ,  fuper  humum  decernes  locum 
ad  facrum  faciendum  ;  &  fuper  illum  facrificabitis 
holocaufia  veftra.  Ne  quis  vero  putaret ,  quocum¬ 
que  in  loco,  Ifraelitis  licuifle  tale  genus  altaris  con- 
itituere,  fubdit  licere  id  ,  in  omni  loco  ,  quo  fuerit 
memoria  nominis  mei ,  dicatur  hebraice  ^15 

r,il'  ',?!5  id  eft  ,  In  omni  loco  ,  in  quo  memorabo  no¬ 
men  meum.  Quod  quidem  facrificium  fibi  gratiflimum 
futurum,  profitetur  verbis  expreflis,  dicendo  ibi¬ 
dem  :  Demam  ad  te,  &  benedicam  tibi.  Loca  vero^ 
dicata  memorix  nominis  Dei  ,  in  facris  litteris  di¬ 
cuntur  illa,  in  quibus  aliquando  apud  Patres,  con- 
llitutum  fuerat  altare  ad  cultum  Dei,  quod  fecifle 
Noe  ,  Abraham  fxpifiime  ,  Ifaac,  &  Jacob  non 
raro  legimus.  In  his  igitur  locis  altaria  extruere 


minime  licebat  ex  lege  ;  fed  quoties  facra  habenda 
fuiflent  in  Dei  cultum,  pofita  in  nuda  humo  ara,  id 
fieri  licebat. 

Explicatur  jam  locus  primi  Regum  ,  in  quo  dici¬ 
tur ,  Samuelem  extruxifle  altare  ,  &  obtuliflefacrifi- 
cia  in  Mafphat;  cum  Dei  tabernaculum  ibi  non  ha¬ 
beretur;  £c  tamen  prxeeperat  Deus  Deut.  12.  ne 
aliquo  modo  liceret  offerre  facrificia  alibi ,  quam 
ubi  Tabernaculum  eredtum  haberetur,  fic  enim  di¬ 
citur:  Cave  ne  offeras  holocaufia  tuam  omni  loco ,  quem 
videns ;  fed  in  eo  quem  elegerit  Dominus  in  una  Tri¬ 
buum  tuarum  offeres  hofttas ,  df  facies  quacumque  pra- 
cipio  tibi,  quod  fxpifiime  reperitur  in  eodem  capitulo: 
&  tamen  Samuel  in  Mafphath ,  &  David  ad  aream 
Ornan  fecus  fecifle  legimus :  non  alia  fane  audlorita- 
te  fultos,  nifi  quia  in  his  duobus  locis  ,  memoria 
erat  divini  nominis,  jam  alias  invocati  a  Patribus  i 
&  ideo  dicitur  de  priori,  Quia  locus  orationis  erat  m 
Mafphat :  &  area  Ornan  Jebufxi  fuifle  in  monte  Mo- 
ria  (cribitur  :  in  illo  videlicet  monte;  in  quo  Abra¬ 
ham  Ifaac  filium  luum  unigenitum,  facrificarC  Sum¬ 
mo  Deo  voluit;  &  a  divina  apparitione,  mons  ille 
Moria  didtus  fuit;  ac  proinde  hxc  facrificia  Deo  gra- 
tifiima  fuifle  ,  liquido  conftat. 

Practice  adhuc  ifta  magis  explicentur,  etenim 
vivente  adhuc  Samuele,  tunc  certe  quando  jam  po¬ 
pulus  Ifrael,  novo  foedere,  fe  ad  divinx  legis  obler- 
vantiam  alligaverat ;  ut  legitur  1 .  Regum  cap.  7.  at¬ 
que  cultus  religionis  Mofaicx  adeo  vigere  in  populo 
llraelitico  ccepit;  ut  dicatur:  Abftulerunt  ergo  filii 
Ifrael  Baalim ,  &  Aftaroth ,  &  fervierunt  Dommo  foh. 
tunc  xdificafle  Samuelem  altare  Domino  in  Rama- 
tha  feribitur  ;  Sc  populum  confuevifle  facrificare  in 
Bethel ,  ubi  Tabernaculum  non  erat ,  feribitur  ibid. 
cap.  10.  nam  inter  figna  prxfcripta  Sauli  a  Samuele, 
regix  eledtionis,  hxc  dantur:  Cumque  abieris  inde , 
inquit  Samuel ,  dr  ultra  tranfieris ,  &  veneris  ad  quer¬ 
cum  Thabor  ,  invenient  te  ibi  tres  viri  afeendentes  ad 
Deum  in  Bethel ,  unus  portans  tres  hoedos ,  &  alius  tres 
tortas  panis ,  &  alius  portans  lagenam  vini.  Cum  au¬ 
tem  in  Bethel,  divinum  altare  non  eflet;  certum 
fieri  debet;  non  fuper  altare;  fed  fuper  aram  in  Be¬ 
thel  facrificare  licuifle ;  in  ipfa  nimirum  humo :  jux¬ 
ta  illud  Exo.  20.  quia  in  eo  loco  memoria  erat  divi¬ 
nx  apparitionis,  cC  Numinis  ii  Jacobo  vili,  ut  in 
facra  Genefi  legitur,  conftat  igitur  ab  aris  Deum  in 
facris  nequaquam  horruifle.  Quamvis  vero  trium  ho- 
ftiarum  numerus  de  quibus  ibi  loquitur,  cultum  re¬ 
ligionis  in  Bethel  prxclare  apertat:  ut  ambigendi 
locus  in  his,  cuicumque  auferatur,  audiatur  Jofe- 
phus  lib.  6.antiq.  cap.  5%  qui  referens  prxdidta  verba 
Samuelis  ad  Saulem  ait:  tovto  j  i<?ou eypietcv eoi ,  0  <re 
I 3ovAo[aou  <3y£9j/ivto<nc.</v*  orctv  dzreAQyc  vvnvQiv  ,  xoitci- 
T£«f  «V0§«7TOVf  iv  T y  c£<U  ra  7T0- 

Q&offiov  j  ei;  /3e0fiA.  hoc  eft,  Hoc  autem  erit  tibi  Ji- 
gnum ,  quo  poteris  hoc pracognofcere :  quando  abieris  hinc, 
repenes  tres  homines  in  via  euntes  in  Bethel,  ut  offerant 
Deo.  Locus  igitur  erat  Bethel  adorationis  &  religio¬ 
nis,  licet  ibi  altare  non  eflet. 

Lux  hinc  hauritur  pluribus  fiicrx  Scripturx  lo¬ 
cis  ,  prxfertim  cap.  8.  lib.  3.  Reg.  in  quo  numerus 
hoftiarum,  &  vi&imarum  innumerabilis,  atque  in¬ 
credibilis  legitur:  &  cum  altare  xneum ,  quod  fe¬ 
cerat  Moyfes  ,  nequaquam  eflet  capax  hoftiarum  in 
Templi  dedicatione  julfu  Regis  madlatarum  ,  Salo¬ 
monem  in  ipfa  humo  facra  fieri  juflifle  legimus  3. 
Regum  8.  fid  enim  ait:  In  die  illa  fancli f cavit  Rex 
medium  atrii  ,  quod  erat  ante  domum  Domini.  Fecit 
quippe  holocauftum  ibi,  dr  facrificium ,  &  adipem  paci¬ 
ficorum  :  quoniam  altare  areum ,  quod  erat  coram  Do¬ 
mino ,  minus  erat ,  er  capere  non  poterat  holocauftum , 
dr  facrificium  ,  &  adipem  pacificorum,  hxc  autem 
nulla  de  ratione,  nifi  qua  diximus  ex  cap.  20. Exodi , 


Myrothecivm  II. 


5  8  + 

licuiffe  manifeftum  efi.  Cultum  terreflrium  Deorum,  A 
ex  fuperftitionibus  Hebrxorum  manafle ,  ex  facris 
offendimus  litteris. 

Ab  eifdem  coeleffium  Numinum  cultus  proceffit. 
nihil  enim  hi  prxtermiferunt,  quo  Deum  irritarent, 
Numina  fibi  in  cceleltibus  fideribus  effingentes,  do 
ad  hxc  religiofe  colenda  ,  montium  excelfiora  eli-l 
gentes.  Romanis  ara  maxima  ,  Herculi  dicata  ,  in 
Circo  conflituta  vifebatur  ;  de  cujus  religione  plura 
Alexander  ab  Alexan.  dc  antiquiora  ac  certiora  apud 
Macrobium  habentur lib.  3-Saturn.  cap.  6.  qux  ideo 
maxima  dicebatur  ,  non  folum  quiaprxgrandis,  fed 
etiam  quia  in  fublimi  dc  excello  loco  polita  erat.  Nos 
tamen  ab  ara  maxima,  dc  excelfa  idojolatrarum  ,  ad 
facra  redeuntes  oracula  ,  nihil  magis  curae  fuille  If- 
raelitis  reperiemus  ;  quam  ad  faciendum  facra  loca 
excelfa  eligere,  quam  ob  caufam  Carmelum  venera¬ 
bantur  ,  ficut  habetur  ex  3.  Reg.  18.  Salomonem 
quoque  mulierum  amore  captum  in  excellis  templa 
conftruxifle  ,  facrificiaque  obtui ifle;  ficut  etiam  plu- 
rcs  alii  fecere  ,  qui  Reginis  Ilraeliticis  blandieban¬ 
tur ,  confiat.  3.  Reg.  cap.  ii.  legitur  :  Tunc  adifi- 
cavit  Salomon  fanum  Chamos  idolo  Adoab  in  monte ,  qui 
ejl  contra  Hierufalem  ,  &  Moloch  filiorum  Ammon  ,  at¬ 
que  in  hunc  modum  fecit  umverfis  uxoribus  fuis  ,  qua 
adolebant  thura  ,  &  immolabant  Diis  fuis.  Quam- 
obrem  fxpiffime  facra  oracula,  de  lfiaelitis  conque-  C 
runtur,  quod  colerent  militiam  coelorum  :  nimirum 
Solem  ,  Lunam,  &  reliqua  aftra,  quae  militias  coe¬ 
lorum  nomine  appellantur  ;  ut  videre  eft  Deut.  17. 

6  quod  hunc  cultum  in  locis  eminentioribus  illis  ex¬ 
hiberent  ;  atque  in  montibus  ,  collibus  ,  excelfiffi- 
mifque  locis  ,  altaria  Idolis  eredfa  ,  atque  confecra- 
ta  haberent,  propterea  4.  Reg.  2,1.  dicitur  de  Manaf- 
fe  :  Converfusque  efi  ,  &  <edif cavit  excelfa  ,  quadiffi- 
paverat  Exjechias  pater  ejus  ,  &  erexit  aras  Baal ,  & 
fecit  lucos  i  ficut  fecerat  Achab  Rex  Ifrael  ,  &  adora¬ 
vit  omnem  militiam  coeli  ,  &  coluit  eam  ,  extruxitque 
aras  in  domo  Domini  ,  de  qua  dixit  Dominus  :  In  Hie- 
rufalem  ponam  nomen  meum  ,  &  extruxit  altaria  uni -  D 
verfz  militia  coeli  m  duobus  atriis  templi  Domini. 

Adeo  vero  debacchati  funt  Ifraelitx  in  eminentio¬ 
ribus  montibus  ,  coelellia  numina  colendo  ;  ut  cum 
templa  adire  eis  vetaretur  ;  in  propriis  domibus  fu- 
per  tedfa  altaria  erigerent,;  facraque  Diis  Superis  fa¬ 
cerent.  Sic  enim  legitur  Jerem.  19.  Et  erunt  domus 
f er  u filem  ,  &  domus  Regum  fida  ,  ficut  locus  Topheth 
immunda  :  omnis  domus  m  quarum  domatibus  facrifi ca¬ 
verunt  omni  militia  coeli  ,  &  libaverunt  libamina  Diis 
alienis.  Sic  etiam  Sophon.  1.  comminatur  Deus ,  fe 
ulturum  Jerofolymitas ,  qui  fuper  tedfa  adorant  mi¬ 
litiam  coeli  :  Et  extendam  manum  meam  ,  inquit ,  fu¬ 
per  Judam  ,  &  fuper  omnes  habitantes  ferufalem  i  &  £ 
difperdam  de  loco  hoc  reliquias  Baal ,  &  nomina  adi- 
tuorum  cum  facerdotibus  ,  &  eos  qui  adorant  fuper  tebla 
militiam  coeli.  dc  Levit.  26.  comminatur  Deus  popu¬ 
lo  ;  fi  non  permanferit  in  obfervantia  mandatorum 
ipfius  ;  fe  deifrudturum  excelfa  illorum.  Deflruam 
excelfa  veftra  ,  inquit,  &  fimulacra  confringam.  Ni¬ 
hil  autem  frequentius  in  laciis  litteris  legitur  ;  quam 
hxc  excelfa  ,  in  quibus  filii  Ifrael  idola  colebant, 
quamobrem  fi  altaria  didta  luere  ,  quafi  altae  arx ,  ut 
vidimus ,  dc  hae  Diis  Superis  erigebantur  ,  atque  di¬ 
cabantur.  Jure  igitur  optimo  illa  tantum  ara  ,  in 
qua  Deo  Optimo  Maximo  ,  Vero  Deo  ,  dc  Soli 
Deo  ,  Numini  omnium  Numinum  Supremo  ,  la- 
crificium  offerebatur  ;  vere  ,  ac  proprie  altare  ap¬ 
pellanda  erit;  tum  ab  altitudine  materiali ,  tum  etiam 
ab  excellentia  Numinis  :  multo  fane  verius  ,  quam 
alia  quaecumque  Numinibus  imaginatis  eredla  ;  ut 
fuperffitiofe  his  vidfimx  manarentur  ,  ac  concre¬ 
marentur.  De  hujus  fupremi  Numinis  folummodo 
altari  ,  dc  confecratione  illius  loquimur,  licet  etiam 


5^5 


ab  aliis  altarium  generibus  ,  nobis  nequaquam  abffi- 
nendum  fit  :  nimirum  ab  his  ,  qux  foederum  caufia 
erecta  legimus  in  Scripturis  facris  ,  de  quibus  ftatnn 
dicemus  ;  ficut  etiam  de  altaribus  eredfis  in  cultum 
dc  religionem  ,  nobis  agendum  erit  :  ac  etiam  de 
altaribus  ,  qu;e  amicitiae  caufa  erigebantur  :  fimul- 
que  de  portatihbus ,  dc  non  ftabilibus  ac  firmis  alta¬ 
ribus  ,  quale  erat  quod  in  Tabernaculo  Domini  ere¬ 
xerat  Moyles  ,  de  cujus  confecratione  praecipue  tra- 
fiamus  :  £c  hujus  altaris  occafione  ,  illa  omnia  con- 
fideranda  erunt  ;  locaque  non  pauca  facrorum  ora¬ 
culorum  e  latebris  antiquitatis  in  lucem  prodibunt, 
dc  fi  quid  ex  Ethnicis  in  medium  afferentur  ;  non 
quafi  Ethnica,  fed  ut  illorum  furta  aliquando  ad  ve¬ 
rum  cultum  revocentur  ;  dum  facris  faltein  oraculis 
lucem  afferunt ;  intelligentiamque  nofiram  quafi co- 
adfa  juvant. 


CAP.  L  V  I  I. 

Altaria  foederis  explicantur. 

Illuftratur  locus  Deuter.  27.  Quando  ergo  tranferitis 
fordanem  ,  erigite  lapides  ,  quos  ego  hodie  p recipio 
vobis  m  monte  Hebal  ,  &  levigabis  eos  calce  :  & 
adifi cabis  ibi  altare  Domino  Deo  tuo  de  lapidibus ,  quos 
ferrum  non  tetigit  ,  &  de  fixis  informibus  C T  impo¬ 
litis  :  &  offeres  fuper  eo  holocaufta  Domino  Deo  tuo  , 
&  immolabis  hoftias  pacificas  ,  comedesque  ibi  ,  & 
epulaberis  coram  Domino  Deo  tuo.  Et  feribes  fuper 
lapides  omnia  verba  legis  hujus  plane  &  lucide,  dc  ad 
alia  plura. 

LAtissimus  efi  campus  ,  fimulque  innume¬ 
rabilibus  plenus  fcopulis  ,  ubi  veterum  alta¬ 
rium  explicationem  aggredimur  :  quapropter 
ut  fingula  breviter  perftringantur  ,  eorundem  mate¬ 
riam  ,  dc  ufum  cum  forma  ,  enucleanda  ,  atque  in- 
vefiiganda  cenfuimus  ;  ut  poftmodum  felicius  ,  at¬ 
que  facilius ,  eorumdem  altarium  conlecratio  dc  con- 
lecrationis  ritus  elucidentur.  Difiinguendum  igi¬ 
tur  duximus  primo  ,  in  altaribus  portatilibus,,  atque 
altaribus  firmis  ,  qux  lapidea  erant  ,  dc  in  templo 
aliquo ,  vel  in  atriis  templorum  collocabantur  ,  ut 
fi  quando  illi  Numini  facrum  facere  contigiflet ;  in 
eo  ,  dc  non  alibi  facrum  fieret.  Ex  his  autem  alta¬ 
ribus  ,  quae  flabilia  apud  veteres  Ethnicos  diceban¬ 
tur  ;  fuper  quas  etiam  propriis  Numinibus  ,  fuper- 
flitiofa  facra  facere  Ethnici  non  verebantur  :  qux- 
dam  in  veteribus  ruinis,  ac  lapidibus  dc  Nummis  vi- 
funtur  :  veluti  medix  columnx  ,  ad  folius  ,  ut  pu¬ 
to  ,  thuris  ufum  eredtx  ;  folo  enim  thure  multoties 
Ethnicos  facra  feciffe,  Sandtorum  hiltorix,ac  etiam 
Scripturarum  loca  plurima  clare  offendunt.  Cum 
enim  medix  illx  columnx  hoftiarum  capaces  non 
fint ;  perfpicuum  efi:  ,  potius  in  his  litatum  fangui- 
ne  dc  incenfo  fuiffe  ;  quam  hoftiis  integris  facrum 
fadtum  :  atque  potius  appellandas  fuille  titulos ,  quam 
proprie  altaria,  fed  de  his ,  deque  illorum  forma,  at¬ 
que  materia  fatis. 

Altaria  qux  ex  divinis  oraculis  nobis  exhibentur, 
nofira  oratio  quxrit  :  non  quidem  altaria  Abelis  , 
Caini  ,  Noe  ,  aut  aliorum  veterum  Patriarcharum  , 
qui  facra  Deo  ,  cultus  caufa ,  ante  latam  legem  fe¬ 
cerunt  ;  de  quibus  poflmodum  flatim  a  nobis  age¬ 
tur  :  fed  tantum  nunc  de  his  ,  qux  Numini  fupre- 
mo  eredta  fuere  ,  vel  erigenda  traduntur  in  facris 
oraculis  padforum ,  ac  foederum  caufa  :  illa  nimirum 
qux  flabilita  fuerunt  ab  aliquibus  ,  ut  padla  ,  foede¬ 
ra  ,  conventionefque  foederum  ,  ac  padtorum  Itabi- 
lirentur  ,  veluti  Numine  propitiato  dc  tefle  ,  con¬ 
venta  ,  atque  firmata. 

O  o  3  Ad 


587 


586 


Sacrorvm  El^eochrismatHn. 


Advertendum  autem  erit,  ut  reliqua  intelligantur, 
idem  in  facris  oraculis  fignificare  teftimonium  mul- 
toties,  ac  foedus  :  qua  de  caufa  Tabernaculum ,  quod 
dicitur  foederis  ;  etiam  teftimonii  Tabernaculum  ap¬ 
pellatur  :  fic  etiam  Arca  ,  quae  dicitur  Teftamenti , 
etiam  Arca  Teftimonii  appellatur  ,  ac  etiam  Arca 
foederis.  Teftimonium  ,  ex  confcriptis  verbis  ali¬ 
quid  appellatur,  quae  vel  ibi  fervarentur ,  vel  in  foe¬ 
dere  prolata  ,  vel  addufta  cum  efient  ,  in  teftimo¬ 
nium  alicujus  confoederationis  ,  aut  padli  initi  inter 
aliquos  :  quamobrem  illud  in  quo  verba  ,  vel  fcri- 
pta  ,  vel  fervata  habebantur ,  teftimonium  appellaba¬ 
tur.  Foedus  &  padtum  adtio  pacifcendi  dicitur  :  & 
quia  in  Arca  foederis,  five  Teftimonii  leges  in  tabu¬ 
lis  duabus  ,  digito  Dei  fcriptae  fervabantur  ,  &  li¬ 
ber  etiam  reliquarum  legum  fanguine  afperfus  habe¬ 
batur  ;  in  quo  populus  ad  obfervantiam  illarum  le¬ 
gum  fe  alligabat ;  &  de  illis  cum  Deo  pacifcebatur  : 
propterea  tam  Arca  illa  ,  quam  Tabernaculum  foe¬ 
deris  appellabantur. 

Fit  autem  foedus  ,  quod  a  fide  ,  five  ferienda 
poena  ,  ut  alii  volunt ,  derivabatur  ;  idem  quod  pa¬ 
ctum  ,  ut  communiori  vocabulo  folet  dici  :  patiunt 
autem  efi  duorum  confenfus  ,  atque  conventio  ,  inquit 
Ulpianus  ,  flf.  de  pollicit.  1.  prima,  &  Cicer,  z.  de 
invent.  ait  :  Patiam  efi  ,  quod  inter  aliquos  convenit  , 
quod  jam  ita  jufium  putatur  ,  ut  jure  prafian  dicatur. 
Quia  igitur  in  foedere  conventio  requiritur  ,  propter¬ 
ea  Juriiconfulti ,  patia  conventa  haec  vocant  ,  quia  ut 
Cicero  in  libris  Rhetoricorum  loquitur ,  ex  folo  con¬ 
ventu  valent  ,  1.  7.  §.  padta  ,  ff.  de  padtion.  &  alibi 
etiam  tefte  Barnab.  Brifion.  lib.  14.  de  verbor.  fig- 
nificat.  vel  dicamus,  8c  forte  redtius  i  foedus  aliquod 
initum  inter  duos ,  dici  padtum  conventum,  ad  dif¬ 
ferentiam  padti  nudi  ,  cui  non  adhibetur  conditio  , 
neque  caufa  ,  quare  tales  fe  obligent  ,  atque  in  fola 
promiflione  verborum  robur  habet  j  a  qua  promiflio- 
ne  unulquifque  jure  recedere  poteft  ,  quoties  libue¬ 
rit.  at  non  ita  in  padlis  cofiventis  ;  nam  pofita  con¬ 
ditione  ,  aut  caufa  propter  quam  conveniunt  partes, 
jam  paftum  ,  de  jure  ad  obfervantiam  ,  pacifcentes 
ligat  in  foro  fori.  Tria  igitur  neceflario  requirun¬ 
tur,  in  quocumque  foedere  rite  contradto  :  caufa  ni¬ 
mirum  ,  ob  quam  alter  alteri  fe  obligat  ;  debet  ex¬ 
primi  id  ,  ad  quod  unufquifque  fe  obligat  5  &  con¬ 
ditio  etiam  explicari  ,  fecundum  quam  quifque  fe 
obligat.  Ex  qua  foederum  ratione  ,  jus  in  parti¬ 
bus  confurgit  ,  ut  nulli  illorum  a  conventis  rece¬ 
dere  liceat  :  nifi  foederum  tranfgreflores  cenferi  ve¬ 
lint. 

Ut  autem  foedera  firma  forent  ;  vetus  confuetudo 
fuit  ,  tam  Ethnicorum  ,  quam  etiam  Ifraelitarum  , 
nec  non  etiam  eorum  qui  ante  Moyfem  vixerunt ; 
quoties  padta  aliqua  inirent  ,  facra  altaria  erigere  , 
ubi  eredta  non  fuiflent ;  facrificia  adhibere  *,  nec  fo- 
lum  facra  facere  ,  fed  etiam  Numina  evocare  ,  ut 
teftes  eflent  eorum  ,  in  quibus  pacifcentes  convenie¬ 
bant  :  de  quorurn  foederum  forma  in  fequenti  My- 
rothecio  ,  Deo  dante  ,  fufius  tradfabitur.  Innume¬ 
rabilia  funt  Poetarum  ,  Scriptorumque  veterum  lo¬ 
ca  ;  ex  quibus  quod  dicimus  ,  probari  poteft.  ubi¬ 
que  enim  legimus ,  tam  apud  Livium  ,  quam  Po¬ 
lybium,  Homerum  ,  Virgilium  ,Sc  alios  ,  in  foede¬ 
ribus  fanciendis  ,  hoc  fervafle  Ethnicos  :  facra  ni¬ 
mirum  facere  ,  &  ad  facra  altaria  foedera  contraxifte. 
Eft  autem  locus  Euripidi  in  Tragoed.  fupplices ,  in 
qua  fcedus  perpetuum  ,  inter  Thefeum  Regem  A- 
thenarum,  8c  Adraftum  Regem  Argivorum ,  firma¬ 
tum  legimus  :  feriendi  foederis  ,  hanc  formam  Mi¬ 
nerva  Thefeo  praefcribit ,  dicens  : 


A 


C 


D 


E 


bv  d  3  ri/avlv  ctpdyuj,  <r’,  drMi  pci- 
ifi  rfinxo  coi  ^oiAKoniss  elcu  Jouvv, 


ov  i\la  7Tot  i%ix.voe<?Yi<rx$  /3 dr^ot 
cunsbhfi  iit  oifAlw  ijf  0(>juuu%u& 

5 'tjcaf  y  £(p«ro  7rv9-ix,L/  icy^oigoiv’ 

bv  tm  3  Konpcso  Tgeic  tqiuv  [/.vjKuv  n/xuv 
tyy^ccfov  oqKiss  bv  ko/Au  jcurf 

In  quibus  Minerva  ,  Thefeum  adducere  tripo¬ 
dem  facrificialem  admonet  ,•  qui  apud  Trojam  cele¬ 
bris  quondam  fuerat ;  fuper  quem  facris  fadtis ,  foe¬ 
dus  perpetuum  firmabatur  cum  Argivis  Minervae 
monitu,  fic  enim  illa  Euripidis  carmina  interpretan¬ 
tur. 

In  quo  autem  cadere  oporteat  te  hofiias ,  audi  me: 

Efi  enim  tibi  tripus  aneus  intra  domum  , 

Quem  quondam  Iliis  fedibus  everfis  , 

Ob  fludium  alterius  negotii  Hercules  feftinans , 
Conftituere  mandavit  ad  Pythicam  aram. 

In  hoc  fecans  tria  trium  ovium  guttura. 

Infinbe  jusjurandum  m  cava  fuperficie  tripodis. 

Sed  ne  a  facris  noftris  litteris  difcedamus  ,  Genefi 
cap.  gi.  cum  Jacob  perfequeretur  a  focero  Laban  * 
atque  conciliatis  animis ,  armifque  depofitis,  in  per¬ 
petuum  foedus  ,  amicitiamque  firmandam  confenfif- 
ient ;  non  folurn  facris  fadlis  fcedus  iniiffe  dicuntur  ; 
fed  altare  illos  ftatuifte  in  teftimonium  initi  ab  fe  pa- 
6ti  ,  de  quo  multa  ibi.  &  tandem  fic  ,  En  tumulus 
hic  ,  &  lapis  quem  erexi  inter  me  ,  &  te  ,  inquit  La¬ 
ban  ,  tefiis  erit  s  tumulus  ,  inquam  ifie  ,  &  lapis  fint 
m  tefiimonium  i  Ji  autem  ego  tranfiero  illum  ,  pergens 
ad  te  ,  aut  tu  praterieris  ,  malum  mihi  cogitans.  Deus 
Abraham ,  &  Deus  Nachor , judicet  inter  nos ,  dr  Deus 
patris  eorum,  juravit  ergo  "jacob  per  timorem  patris  fui 
Ifaac  ,  immolatifque  vitiimis  in  monte  ,  vocavit  fratres 
fuos  ,  ut  ederent  panem,  id  eft  ,  ut  comederent  con¬ 
vivium  facrum  ,  quod  fuper  tumulum  illum  Deo 
obtulerant. 

Magis  ad  rem  noftram  facit,  quod  cap  2,5.  Exo¬ 
di  legitur  ;  in  quo  Deus  agit ,  de  confcribendis ,  at¬ 
que  ordinandis  legibus  ,  pro  Ifraeliticae  Reipublicae 
optimo  regimine  ,  quas  fi  populus  Ifrael  fervaverit , 
&  cuftodierit  leges  ,  eidem  regionem  Chananreo- 
rum  ,  atque  vidtoriam  de  hoftibus  promittit :  &  prae¬ 
ter  conditionem  praefcriptam  de  legibus  fervandis , 
modum  quoque  fcribit,  quofe  ifta  fadturum  fpopon- 
dit :  nimirum  fe  quidem  ejedtu-rum  illas  gentes, non 
tamen  id  fadturum  ftatim  ,  ne  terra  defoletur  ,  led 
paulatim.  Praefcribit  etiam  terminos  ,  ac  fines  re¬ 
gionum  ,  quas  Ifraelitis  dare  conftituit}  ne  forte  ali¬ 
quid  ultra  lpfi  praetenderent  :  quas  leges  ,  &  pro- 
mifiiones  acceptavit  populus ,  dicens  cap.  24.  Omnia 
verba  Domini  faciemus .  hoc  eft  ,  omnes  promiftiones 
illius  ,  fub  eas  quas  pofuit  conditiones  acceptamus, 
ut  autem  fcedus  hoc  inter  Deum  ,  &  populum  ini¬ 
tum  firmum  eflet  ,  altare  erigitur,  fic  enim  legitur 
Cap.  24.  Scnpjit  autem  Moyfes  univerfos  fermones  Do¬ 
mini  ,  &  mane  confurgens  adificavit  altare  ad  radices 
montis  ,  &  duodecim  titulos  per  duodecim  tribus  Ifrael. 
&  {infra  caeremonias  foederis  aperiens  juxta  illorum 
temporum  formam  ,  Tulit  que  Moyfes  dimidiam  par¬ 
tem  fangumis  ,  &  mifit  m  crateras  ;  partem  autem  re- 
fiduam  fudit  fuper  altare.  Affumenfque  volumen  foede¬ 
ris  legit  ,  audiente  populo  i  qui  dixerunt  :  omnia  qua 
locutus  efi  Dominus  factemus  ,  dr  erimus  obedientes. 
Haec  eft  fecunda  ratificatio  obligationis  populi  Ifrae- 
litici  cum  Deo  :  in  qua  qui  conlenfum  praeftabantin 
foedere  ,  vidtimarum  fanguine  foedabantur.  &  ideo 
fubdit  textus  :  Ille  autem  ( fupple  Moyfes )  ajfump- 
tum  fangumem  refperfit  tn  populum  ,  &  ait  :  Hic  efi 
fanguis  foederis  ,  quod  pepigit  Dominus  vobifeum  fuper 
cuntiis  fermombus  his.  quod  nimirum  ,  juxta  omnia 
quae  Dominus  fpopondit  vobifeum  ,certiftime  facier; 
nec  a  promiflis  deficiet. 


Cum 


588 


Myrothecivm.  II. 


589 


Cum  igitur  populus  Ifraeliticus  ,  divinis  ftatutis 
ea  lege  fe  alligaflec,quod  in  regiones  Chanana;orum, 
ac  reliquarum  nationum  poflellor  fieret  :  ftatim  at¬ 
que  illum  Deus  immifit ,  initi  cum  populo  foederis 
confirmationem  exquirit  :  ut  populus  Ifraeliticus  in- 
telligeret  ;  Deum  jam  quae  fpoponderat  perfecifle  ; 
ac  propterea  fe  jam  ad  obfervantiam  divinarum  le¬ 
gum  alligari  ,  quibus  in  Oreb  (e  obligaverat  ;  atque 
propterea  minime  populo  lfraelitico  jam  licere  ,  a 
praeceptis  Divinis  ,  ftatutis  ,  ac  legibus  recedere, 
hoc  autem  altare  confoederationis ,  feu  confirmatio¬ 
nis  foederis  jam  initi  ,  juflit  Deus  erigi  Deuteron. 
cap.  27.  dicens  :  Quando  ergo  tranfientis  Jordanem  , 
erigite  lapides  ,  quos  ego  hodie  pracipio  vobis  in  monte 
Hebal ,  &  levigabis  eos  calce  ,  &  adificabis  ibi  altare 
Domino  Deo  tuo  de  lapidibus  >  quos  ferrum  non  tetigit  , 
er  de  faxis  informibus  ,  &  impolitis  ,  &  offeres  fuper 
eos  holocaufia  Domino  Deo  tuo  ,  er  fcnbes  fuper  lapides 
omnia  verba  legis  hujus  ,  plane  &  lucide,  quia  Vero 
Deus  fe  Exodi  19.  promiferat  accepturum  Ifraeliti- 
cam  gentem  in  fuum  populum  ,  dicens  :  Si  ergo  au¬ 
dientis  vocem  meam  ,  &  cuflodieritis  pablum  meum  , 
eritis  mihi  in  peculium  de  cunilis  populis  ,  mea  efi  enim 
omnis  terra.  &  vos  eritis  mihi  in  regnum  Sacerdotale  , 
Cr  gens  fantla.  Propterea  ftatim  ,  ac  Deus  praece¬ 
ptum  illud  de  aedificando  altari  reconfcederationis 
Deuter.  27.  dedit ,  fubditur  in  textu  :  Dixeruntque 
Moyfes  ,  &  Sacerdotes  Levitici generis  ad  omnem  Ifrae- 
lem  :  Attende  ,  &  audi  Ifrael  :  Hodie  faci  us  es  populus 
Domini  Dei  tui  ,  ut  audias  vocem  ejus  :  &  facies  man¬ 
data  ,  atque  juflit  ias  quas  ego  pracipio  tibi.  Obfervan- 
dum  eft  autem  illud  hodie  ,  non  folum  ftare  pro  die 
illa  particulari  ,  in  qua  Deus  hoc  juflit  ,  aut  pro  die 
illa  ,  in  qua  Moyfes  populum  alloquutus  eft  >  fed 
etiam  pro  die  in  qua  tale  altare  reconfoederationis , 
&  renovationis  padi  eredum  fuit ,  ut  legitur  Jofue 
8.  tunc  enim  &  non  antea  ,  coeleftis  benedidio  con- 
cefia  fuit  his  ,  qui  Dei  ftatuta  obfervaflent  ;  &  ma- 
ledidio  inflida  eft  in  eos  ,  qui  praevaricatores  legis 
a  Deo  traditae  extitiflent.  Quia  enim  Deus  foederis 
fponfionem  adimplefle  minime  dicebatur ,  quoufque 
ultra  Jordanem  populum  tranfmififlet  j  tunc  tantum 
&  non  antea  illos  obligari  voluit  ;  atque  hac  de  cau- 
fa  ,  erigi  altare  reconfoederationis  ipfo  in  veftibulo 
terrae  ,  ac  regionis  Chananasorum  mandavit 

Padum  igitur  tribus  vicibus  inter  Deum  £c  po¬ 
pulum  initum  cognofcimus  :  toties  pariter  altaria 
foederum  caufa  ereda  leguntur  Deumque  femper 
cgifle  de  populo  introducendo  in  regiones  Chana- 
n«orum  ,  &  reliquarum  gentium  :  hacque  polita 
conditione  ,  populum  vice  vcrfa  promififle  Deo, ob¬ 
fervantiam  legum  latarum,  femel  &  primo  in  Oreb 
foedus  initum  legimus  :  iterum  antequam  Moyfes 
moreretur  in  terra  Moab  ;  quo  etiam  tempore  ,  re¬ 
novandi  foederis  caufa  ,  facrificia  a  Moyfe  jufla  fue¬ 
runt.  de  quibus  dicitur  Deuteron.  cap.  29.  Hac  funt 
verba  foederis  ,  quod  pracepit  Dominus  Aloyfi ,  ut  fe¬ 
riret  cum  filiis  Ifrael  in  terra  Moab  ,  prater  illud  foedus^ 
quod  cum  eis  pepigit  in  Oreb  :  deinde  beneficia  ,  quae 
populo  Deus  impenderat  in  deferto  ,  eidem  ad  me¬ 
moriam  revocantur  ,  &  fubditur  :  Cufiodite  ergo  ver¬ 
ba  pali  i  hujus  ,  &  implete  ea  ,  ut  intelligatis  univerfa 
qua  facitis.  Hos  fiatis  hodie  cuntli  coram  Domino  Deo 
veflro  ,  Principes  veftri  ,  &  X ribus  ,  ac  majores  natu , 
atque  DoElores ,  omnis  populus  Ifrael.  di  infra  :  ZJttran- 
feas  in  foedere  Dei  tui  ,  (7*  in  jurejurando  quod  hodie 
Dominus  Deus  tuus  percutit  tecum  ,  ut  fufcitet  te  Jibi  in 
populum  i  &  ipfe  fit  Deus  tuus  ,  ficut  loquutus  efi  tibi  , 
&  ficut  juravit  Patribus  tuis  Abraham  ,  Ifaac  ,  &  Ja- 
cob.  nec  vobis  folis  ego  hoc  foedus  ferio ,  &  hac  juramen¬ 
ta  confirmo  }  fed  cunelis  prafentibus  &  abfentibus.  Quod 
foedus  tertio  renovatum  a  filiis  Ifrael  fuit, Moyfe  de¬ 
fundo,  fub  ducatu  Jofue,  ut  habentur  cap.  8.  libri 


A 


B 


D 


E 


ipfius.  Vidimae  vero,  atque  hortis  ibi  oblatae  feri- 
buntur  :  di  quidem  non  alia  de  caufa  offerebantur  ; 
quam  ea  qua  juflerat  Deus  Deuter.  27  foederis  ni¬ 
mirum  firmandi  cauiii ,  ut  ibi  declaravirtius.  Quia 
vero  divinae  leges  ,  illi  Reipublicm  tradita,  ftatu¬ 
ta,  atque  decreta  illius,  foederibus  his  firmabantur: 
propterea  quoties  de  divina  lege  in  facris  litteris  eft 
leimo  ,  toties  veiba  fccdens  appellantur  :  &  quoties 
in  eifdem  legibus  praevaricafle  populum  ,  in  facris 
oraculis  feribitur  ;  toties  etiam  foedus  violafle  dici¬ 
tur  :  ficut  etiam  eadem  loquendi  phrafi  fervata ,  quo- 
tiefcumque  populus  ,  tranlgreflionum  poenitens  ,  ad 
Deum  reverteretur  ;  foedus  cum  Domino  renovafle 
illa  converfio  appellatur  :  ut  faepiflime  in  libris  Judi¬ 
cum  ,  Regum  ,  di  aliorum  in  facra  Scriptura  legi¬ 
tur. 

Praetereunda  non  eft  forma  ,  &  feriptura  foede¬ 
rum,  ut  firma  eflent ;  quam  Thefeum  Minerva  do¬ 
cuit  apud  Euripidem  in  loco  citato  ;  in  quo  de  fta- 
biliendo  foedere  perpetuo  ,  ut  diximus,  inter  Athe- 
nienfes  di  Argivos  agebatur  :  feriptura  vero  foederis , 
ea  ratione  exaranda  videbatua  ;  ut  perpetuitatem  ha¬ 
beret;  di  a  foedere  recedendum  ,  partibus  licere  mi¬ 
nime  putaretur,  de  qua  feripturae  firmitate  ita  Euri¬ 
pides  loco  citato. 

ci/  twcTj  AtfWjUa?  Tgetc  r^icSv  pcy\Kuni  njiuiv 
ifyoofov  0£x.«f  rfiiToSt^r  i*  jco/Aw  x.Jt</  , 
vi cm\xa>  <sd(f{v  3-£oj  do?  ,  u  <fiA<f>«v 

y.vyp.etd  $■'  QQX.UV  ,  [AOLfT VQYipHX,  sTAacefi. 

Jubet  igitur  Minerva  fuper  altare  illud  ,  fuper  quod 
facra  habebantur  ;  fanguine  ipfarummet  victimarum 
foederis  formam  ,  ac  juramenti  utriufque  partis  ,  & 
conditiones  exarari;  ut  verba  illa  feripta  fuper  tripo¬ 
dem  ,  in  monumentum  fempiternum  fanciti  foederis 
eflent.  fic  enim  Euripidis  carmina  Graeca  jam  pofita 
interpretantur. 

In  eo  fecans  tria  guttura  trium  ovium  , 

Infer tb e jufiurandum  in  cava  fuperficie  tripodis  , 
Deinde  des  fervandum  Deo ;  qui  Delphis pr&fidet, 

Vt  Jit  &  monumentum  foederis  ,  &  tefiimonium 
Gratia. 

Hac  veteris  feripturas  forma  ,  qua  foedera  fancie- 
bantur  ,  ac  firmabantur  ;  ut  puto  ,  facile  folvitur 
quaiftio  ,  quam  habent  Scripturas  facra;  interpretes  , 
in  loco  Deuter.  27.  in  quo  quaerunt  ,  quid  fuerit 
feriptum  inaltari  illo,  quod  Moyfes  Dei  juflu , tran- 
facto  Jordane  filios  Ifrael  erigere  praecepit  ;  &  in 
cap.  8.  Jofue  eredtum  legimus.  Rabbini  ,  ex  Tal- 
mud  ,  integros  quinque  libros  ibi  inferiptos  funt  qui 
dicant  ;  alii  legis  facrae  compendium  feriptum  tra¬ 
dunt  :  decem  tantum  praecepta  in  altari  exarata  fuif- 
le  ,  dixit  Lyran.  cum  aliquibus  Hebraeorum.  Deu¬ 
teronomium  tantum  Abulen.  quaeft.  1.  cap.  27.  Deu¬ 
ter.  &c  quxft.  27.  &  28.  in  cap.  8.  Jofue  ,  feriptum 
in  altari  voluit  ,  quod  etiam  Serarius  approbat  quaeft. 
21.  in  illo  capite. 

Aliquam  iftarum  fententiarum ,  verum  facrae  Scri¬ 
ptura;  lenfum  at  tigifle ,  mihi  dubium  eft  ;  quamob- 
rem  arbitror  non  quidem  fuper  calcem  ,  qua  levi¬ 
gatum  fuit  altare ,  verba  foederis  feripta  fui  fle  ;  fed 
in  fumma  altaris  fuperficie  ,  in  foculo  ipfo  verba  foe¬ 
deris  tantum  feripta  fuifle  ;  quo  populus  Ifraeliticus 
fatebatur  fe  terram  Chananaeorum  poflidendam  acce- 
pifle  a  Domino  ;  ac  propterea  ad  obfervantiam  le¬ 
gum  a  Deo  praeferiptarum  ,  omnino  cum  luis  pofte- 
ris  obligari,  nec  conjecturam  hanc  puto  vacare  tefti- 
monio  iacrarum  litterarum,  fic  enim  feribitur  Deu¬ 
ter.  27.  l^?1?  nsn  rninn  ne-i  bemx  ]ry7f. 

il  I*  ^  hoc  eft  ,  '  Et 

ficribes  fuper  illis  ,  fcilicet  lapidibus  altaris  ,  omnia  ver¬ 
ba  legis  hujus :  di  explicans  quid  fit  id, quod  feribere 

debeat , 


SACRORVM  ELAlOCHRISMATnN 


591 


debeat  ,  &  quxnam  hxc  lex  ,  fubdit  :  Propter  quod 
ingrediaris  terram  ,  quam  Dominus  Deus  tuus  dat  tibi. 
hoc  eft  ,  quis  tuus  dudor  fuerit  declarabis  ;  ut  pof- 
fes  hanc  regionem  poflidere  :  &  qua  conditione  illuc 
veneris ,  nimirum  hac ,  ut  cultodires  mandata  data 
tibi  a  Deo  in  Horeb.  itaque  non  dixit  Moyfes  ibiferi- 
bendam  legem  Domini;  neque  dixit  legem  abfolute; 
fed  dixit  feribenda  verba  legis  hujus,  nam  particula 
demomliativa  nN‘r-  coardat  nos  ad  illa  verba  prsefen- 
tia  :  8c  alibi  ad  Deuteronomium  ,  aut  ad  compendi¬ 
um  legis  ,  aut  ad  decem  prxeepta  ,  nos  abire  non 
permittit.  Et  quamvis  dicat  Jofue  deferiptas  fuifle  fe¬ 
cundas  leges  Moyfi  ,  per  quas  multi  intelligunt 
Deuteronomium  :  ego  verbum  illud  n'^'2  non  de  fe¬ 
cunda  lege  ,  quae  nullibi  habetur  ,  fed  de  foedere  , 
quod  fecundo  fuit  initum  a  populo  ,  locum  intelli- 
gerem.  Nam  primum  foedus  feriptum  legimus  in 
libro  Exodi  24.  fecundum  vero  in  hoc  altari, &  non 
alibi  :  in  quo  foedere  Deus  regiones  Canahan  filiis 
Ifrael  polfidendas  dare  promittebat :  hic  filii  Ifrael 

illius  legibus  alligabantur  ,  juxta  a  Moyfe  prxfcri- 
ptas  foederis  leges.  Fuit  autem  calce  linitum  altare,- 
non  verba  foederis  exarandi  caufa  ,  fed  ad  perpetui¬ 
tatem  altaris  ,  quod  deftruendum  poft  facra  minime 
fuiflet ,  immo  ad  perpetui  foederis  ,  &  obligationis 
monumentum  ,  perpetuo  fervandum.  viderint  alii , 
qux  rationabiliora  in  hac  difficultate  cenfeantur. 


CAP.  L  V  I  I  I. 

Amicitix  ,  communisque  religionis  altaria 
monftrantur. 

Ad  loca  Jofue  22.  Ecce  altare  Domini  ,  quod  fecerunt 
patres  noflri  ,  non  in  holocaufia  ,  neque  in  facnfici- 
um  ,  fed  m  teftimonium  noftrum  ac  veftrum.  Illu- 
ftratur  locus  5.  Reg.  18.  Et  accedente  ad  fe  populo , 
curavit  altare  Domini ,  quod  deftruElum  fuerat.  Et 
tulit  duod.ecim  lapides  ,  juxta  numerum  tribuum  filio¬ 
rum  fiacob  ,  ad  quem  falius  eft  fermo  Domini  ,  di¬ 
cens  :  Ifrael  erit  nomen  tuum.  Et  adificavit  de  lapi¬ 
dibus  altare  m  nomine  Domini.  &  ad  alia  plura. 

ALiud  altare  eredum  legimus  in  facris  oracu¬ 
lis  ,  non  folum  foederis  ,  fed  etiam  amicitiae 
caufa  :  nimirum  ut  communem  religionem  ali¬ 
qui  profiterentur  ,  in  communitate  eredi  altaris. 
Exordium  hinc  fortaffe  habuit  Ethnicorum  caeremo¬ 
nia  illa  ,  Numina  evocandi ,  quoties  hoftili  manu  , 
aliquas  regiones  aggredi  vellent  :  tunc  enim  illis  ip- 
fis  Numinibus ,  quae  ab  incolis  illius  Regni ,  aut  il¬ 
lius  Provinciae  ,  aut  civitatis  coli  cognoviflent  ;  au- 
guftiora  templa  ,  fublimiora  altaria  ,  magnificentio- 
raque  facra  fpondebat  Conful.  Erat  enim  vetus  mos , 
inquit  Alexan.  ab  Alexan.  lib.  6.  cap.  4.  ut  m  urbi¬ 
um  obfidione  ,  ubi  ad  ultimam  dimicationem  ventum  ef¬ 
fiet  ,  tutelares  Deos,  fub  quorum  prafidio  urbs  foret ,  cer¬ 
to  carmine  &  verbis  conceptis  evocarent  ,-  templaque 
ampliora  ,  &  folemnes  aras  illis  promitterent  ,  nefas  opi¬ 
nati  ,  Deos  urbium  Pr&fides  ,  urbe  hofliliter  direpta  , 
velut  mancipia  captivos  habere.  Servatum  id  legimus 
a  M.  Furio  Camillo  in  Vejentana  expugnatione,  te- 
fteTit.  Liv.  lib.  5.  de  quo  ita  ille  :  Tum  DiPlator 
aufptcato  egrejfus  ,  cum  edtxijfet  ut  arma  milites  caperent : 
tuo  duclu  ,  inquit  Pythice  Apollo  ,  tuoque  ISIumine  in¬ 
fimius  ,  pergo  ad  delendam  urbem  Teios  ,-  tibique  hinc 
decimam  partem  prada  voveo.  Tefimul  fiuno  reorna  , 
qua  nunc  l  eios  colis ,  precor ,  ut  nos  viliores  m  noftram 
t namque  mox  futuram  urbem  fequare  :  ubi  te  dignum 
amplitudine  tua  templum  accipiat,  hac  precatus  ,  &c. 
Communitate  namque  religionis,  amicitiam  Deorum 


A 


B 


C 


E 


F 


forte  mereri  veteres  exiftimabant ;  &  ut  conjundio- 
nem  ,  amicitiamque  cum  his  ,  vel  illis  populis  pro¬ 
fiterentur  ,  fimilibus  Deorum  aris  ,  &  communica¬ 
tione  Numinum  eam  teffabantur.  Hac  enim  de  cau¬ 
fa  ,  Numinum  ,  altarium  ,  templorum  ,  ac  rituum, 
infinitam  multitudinem  Romanus  Populus  agnovit, 
nec  defunt  Poetarum  Scriptorumque  loca  ,  quibus 
ex  veteri  confuetudine  id  probatum  agnofeatur. 

Verum  ad  facra  oracula  nos  conferamus,  nam  Jo¬ 
fue  cap.  22.  Rubenitis  &  Gaditis  ,  atque  dimidia: 
tribui  Manafles  ,  hxreditaria  prxfcripta  regione  , 
quam  incolerent  ultra  Jordanem  *  hi  ipfi  altare  ere¬ 
xerunt  ,  tumultus  &  feditionis  caufam  in  toto  Ifrael; 
Summi  Numinis  zelantes  religionem  &  cultum  :  ad 
quos  cum  reliqui  filii  Ifrael  legationem  mififfent,  ut 
ab  eis  ratio  eredi  altaris  lcifcitaretur  amicitix  tan¬ 
tum  caufa  ,  &  in  teftimonium  communis  religionis , 
cum  reliquis  tribubus  If  aeliticis,  illud  fe  erexifie  di¬ 
xerunt  ;  ut  in  eo  capitulo  feribitur  his  verbis  :  Ex- 
truamus  nobis  altare  ,  non  m  holocaufia  ,  neque  ad  vi¬ 
ctimas  offerendas  ,  inquiunt  ,  fed  in  teftimonium  inter 
nos  ,  &  vos  ,  &  fobolem  noftram  ,  veftramque  proge¬ 
niem,  ;  ut  ferviamus  Domino  ,  &  juris  noftn  fit  offerre 
holocaufia  &  vili  imas  ,  &  pacificas  hoftias  :  &  nequa¬ 
quam  dicant  cras  filii  veftn  ,  filiis  noftns  :  Non  eft  vo¬ 
bis  pars  m  Domino,  quod  fi  voluerint  dicere  ,  refponde- 
bunt  eis  :  Ecce  altare  Domini ,  quod  fecerunt  Patres  no¬ 
ftn  non  in  holocaufia  ,  neque  in  facrificium  ,  fed  m  te¬ 
ftimonium  noftrum  ,  ac  veftrum. 

Eft  etiam  locus ,  eredionem  altaris  amicitix  caufa 
indicans ,  4.  Reg.  cap.  16.  in  quo  Achaz  ,  ut  de¬ 
fenderet  fe  a  Rege  Syrix  ,  &  a  Phacea  Rege  Ifrael, 
qui  eum  obfederant;  jundus  eft  amicitia  cum  The- 
glathphalafar  Rege  Aflyriorum  ,  cui  munera  milit  j 
cui  etiam  in  Damafcum  occurrit ,  ut  de  belli  ratio¬ 
ne  cum  illo  ageret,  ut  vero  quam  amice  ei  conjun- 
dus  eflet  ,  fignificaret  ;  Hierofolymis  erigi  altare 
juflit  ,  fimile  illi  ,  quod  apud  Damafcum  in  facris 
Theglathphalafar  viderat,  fic  enim  dicitur  :  Perre- 
xitque  Rex  Achaz,  m  occurfium  Thefathphalafar  reeis 
Aftj/riorum  m  Damafcum  :  cumque  vidijfet  altare  Da - 
mafei  ,  mifit  Rex  Achaz.  ad  Vnam  Sacerdotem  exem¬ 
plar  ejus  ,  &  fimilitudinem  ,  juxta  omne  opus  ejus  :  ex- 
truxitque  Vnas  Sacerdos  altare  ,  juxta  omnia  qua  pnt- 
ceperat  'Rex  Achaz.  de  Damafco.  Cumque  venffet  Rex 
de  Damafco  ,  vidit  altare  ,  &  veneratus  eft  illud  :  af- 
cenditque  &  immolavit  holocaufia  ,  Qr  facrificium  fuum , 
&  libavit  libamina  ,  &  fudit  fanguinem  pacificorum  , 
qua  obtulerat  fuper  altare.  Nec  in  his  impietatibus 
Rex  impiiflimus  quiefeens,  facrum  etiam  altare  a  Sa¬ 
lomone  conftrudum  de  loco  ,  &  de  templo  Domini 
removere  mandavit.  Prxterea  ut  in  nullo  alio  altari 
facrificia,  atque  populi  libamina  offerrentur  a  Sacer¬ 
dotibus  edixit  ;  nili  fuper  hoc  quod  ipfe  erigi  jufie- 
rat.  qua  vero  de  caufa  illud  fecerit  ,  dicit  facer  tex¬ 
tus  ;  Mufach  quoque  Sabbathi  ,  quod  adificaverat  in 
templo  ingreffum  Regis  exterius  convertit  m  templum 
Domini ,  propter  Regem  Affynorum.  Amicitix  itaque 
Regis  A  (Tyriorum  caufa  ,  hoc  altare  eredum  fuit  a 
Rege  Achaz  ,  quod  nequaquam  eis  licebat. 

Amicitix  etiam  ,  &  communis  religionis  teftem  , 
altare  quod  antiquitus  ante  Eliam  eredum  in  Carme¬ 
lo  fuerat ,  fubodorari  poffet.  fic  enim  legimus  :  Et 
accedente  ad  fe  populo  7  curavit  altare  Domini  ,  quod 
deftruBum  fuerat ,  &  tulit  duodecim  lapides ,  juxta  nu¬ 
merum  Tribuum  filiorum  fiacob  ,  ad  quem f  alius  eft  fer¬ 
mo  Domini  ,  dicens  ,  Ifrael  erit  nomen  tuum.  &  adifi- 
cavit  de  lapidibus  altare  in  nomine  Domini  ,  fecitque 
aquadulium  quafi  per  duas  aratiunculas  in  circuitu  alta¬ 
ris  ,  Cr  compvfnit  ligna  ,  divifitque  per  membra  bovem  , 
&c.  Ex  quibus  diligenter  obfervare  oportet ,  duo¬ 
rum  hic  altarium  Iaeram  Scripturam  meminiffe ,  qux 
fuere  ereda  in  honorem  Dei.  de  priori  dicitur  ,  Et 

acce- 


592 


M  Y  R  O  T  H 


accedente  ad  fe  populo  ,  curavit  altare  Domini  ,  quod 
deftruttum  fuerat.  Pofterius  akare  ibidem  ,  ab  Eiia 
in  honorem  Dei  eredtum  conflat  ;  cum  fubdirur  : 
Et  tulit  duodecim  lapides  juxta  numerum  filiorum  Jacob. 
&  reliqua ,  ut  ibi  habentur  in  loco  citato,  de  priori 
nunc  nobis  eft  fermo ,  ex  quo  pofteriora  aperiuntur. 
De  illo  igitur  dicitur ,  &  curavit ,  legit  hebraicum 
exemplar  viairapeb  ,  hoc  eft  &  medicavit ;  qui¬ 
bus  rcfpondent,  quas  in  Graeco  exemplari  habentur, 

iefrot to  ,  quod  verbum  elt  Medicorum ,  &  fianavit , 
lignificat.  Ex  quibus  Eliam  aedificafle  altare  in  Car¬ 
melo  ,  in  loco  ,  in  quo  jam  antea  aliud  altare  Deo 
ere&urn  fuerat ,  perfpicuum  eft.  quali  non  quidem 
omnino  de  ilovo  Elias  altare  erexerit ,  fed  deftru- 
£tum  jam  olim  reftauraverit.  Quamvis  vero  novos 
lapides  ad  erigendum  altare  attulifle  dicatur ;  id  fa- 
ftura  ex  lege  cenferi  debet ;  qua  vetabatur  altare  ae¬ 
dificari  ,  lapidibus  contaminatis,  reftauravit  igitur 
vetus  altare  Elias,  novis  allatis  lapidibus,  quia  ve¬ 
tus  jam  ab  idololatris  profanatum  fuerat. 

Inveftigandum  igitur  remanet,  quanam  de  caufa, 
altare  illud  in  Carmelo  jam  olim  eredum  fuiflet. 
nam  facrofan&um  &:  religiofum  illud  altare  extitifie, 
non  vero  ad  cultum  idolorum  dicatum,  illa  verba 
aperiunt  facri  textus ,  Et  accedente  ad  fe  populo ,  cu. 
ravit  altare  Domini  ,  quod  deftruSlum  fuerat.  Non 
enim  altare  Domini  appellaretur ,  nifi  facrofandtum 
jam  olim  habitum  fuiflet.  nec  dici  poteft,  eo  nomi¬ 
ne  altare  vocari  ,  quod  erigendum  in  Dei  cultum 
fuerat  ibi  ab  Elia  :  aperte  enim  de  altari  jam  olim 
ibi  eredo  fermonem  efl'e  ex  textu  patet,  illud  enim 
altare  fuiffe  jam  delfrudum  ,  ante  illa  Eliae  tempo¬ 
ra  ,  pcrfpicue  fcribitur :  quamobrem  videndum  re¬ 
manet  ;  quodttam  fuerit  hoc  altare  in  Carmelo  ere- 
dum  ,  in  Dei  honorem,  nam  in  Carmelo  ante  ea 
tempora  Tabernaculum  extitifie,  aut  aliquod  tem¬ 
plum  in  Dei  cultum  excitatum  ,  nullibi  fcribitur. 
Erat  autem  Dei  praeceptum ,  non  licere  aliquod  al¬ 
tare  excitare,  aut  facrificia  offerre,  nifi  in  loco  ,  in 
quo  Tabernaculum ,  vel  Templum  Dei  fuiflet ;  qua 
de  caufa  ob  folam  in  contrarium  fufpicionem,  com¬ 
motus  eft  omnis  Ifrael  adverfus  Gaditas,  Rubenitas, 

dimidiam  tribum  Manafles ;  qui  altare  erexerant 
in  finibus  terrae  Chanaam  citra  Jordanem  :  adeoque 
commoti  funt,  ut  reliqui  cogitaverint ,  perdere  illas 
tribus,  ficut  Jofue  cap.  22.  fcribitur:  nec  alia  ra¬ 
tione  quieverunt ,  ut  vidimus  ,  nifi  quia  contefiati 
funt ;  illud  nequaquam  erexifle  ,  facrificiorum  cau¬ 
fa,  fed  in  teftimonium  communis  religionis,  quam¬ 
obrem  impofuerunt  illi  altari  nomen  ,  Teftimonium 
noftrum ,  quod  Dominus  ipfe  fit  Deus. 

Poffet  non  abfque  ratione  fufpicari,  altare  in  Car¬ 
melo  jam  olim  eredum  a  Jacobo.  ibi  enim  3 .  Reg. 
18.  facer  textus  cum  altaris  eredi  ab  Elia  meminif- 
fet,  nominis  mutationem  divinitus  Jacobo  conceflam 
meminit ,  fic  :  Et  tulit  duodecim  lapides  ,  juxta  nume¬ 
rum  filiorum  Jacob  ,  ad  quem  fablus  e  fi  fermo  J)  omini, 
dicens  :  Ifrael  erit  nomen  tuum.  Cujus  mutatio  nomi¬ 
nis  ,  non  videtur  ad  rem  ;  nifi  ob  id  facra  ora¬ 
cula  hujus  mutationis  meminifie  dixerimus  }  quia 
ut  legitur  Genef  32.  in  eo  loco  Jacob  luda- 
tus  cum  Deo  ,  mutationem  nominis  accepit  ; 
cujus  rei  caufa  ,  beneficio  tanto  affedum  Jaco- 
bum  ,  erexifle  altare  illud  credendum  eft;  de  quo 
3*  Reg-  loco  citato,  fuifle  deftru£tum  temporibus  fi¬ 
lias  fcribitur. 

Vel  etiam  fufpicari  poteft  ,  quod  quemadmodum 
Rubenitas,  8c  Gaditas  cum  dimidia  Tribu  Manafles, 
qui  remanferant  citra  Jordanem  ;  in  teftimonium 
communis  religionis  cum  reliquis  Tribubus  ,  quas 
hasreditatem  habebant  ultra  Jordanem ,  altare  exci¬ 
tarunt  ;  more  fortafle  feculi,  quemadmodum  poft- 
ea  Romanos  ,  ac  Graecos  faspe  'fecifle  legimus. 


E  C  I  V  M.  II.  593 

A  Pari ,  ut  puto,  ratione,  cum  fubRoboamo  filio  Salo- 


moms. 


B 


regnum  liraeliticum  divifum fuiflet;  decem- 
que  I  ribus  Jeroboam  libi  Regem  elegiflent,  ut  di¬ 
citur  3.  Reg.  cap.  iz.  hi  qui  Jeroboamo  adhasferant; 

|  ne  a  communi  religione  Ifraelitica  defecifle  videren¬ 
tur  ;  altare  ut  arbitror  in  monte  illo  extruxerunt, 

I  amicitias,  communifque  religionis  indicem,  exemplo 
i  fortafle  Rubenitarum  ,  &  Gaditarum,  qui  alias  ut 
j  vidimus,  hoc  fecerant :  nam  populus  quoque  harum 
'duarum  Tribuum,  cum  reliquis  o£to  ,  Jeroboamo 
adhasferant. 

Certum  enim  eft  ,  non  ftatim  ,  ac  Jeroboam  in 
Regem  ele&usfuit;  illico  a  veri  Dei  cultu  difceflif- 
fe:  monuerat  enim  illum  Ahias  Silonites,  qui  divi¬ 
no  juflu  ,  Regnum  eidem  prasdixerat;  ne  a  divina 
lege  dilcederet  ,  his  verbis:  Si  igitur  audieris  omnia 
\  qua  pracepero  tibi ,  dr  ambulaveris  m  viis  meis,  &  fe¬ 
ceris  quod  reElum  eft  coram  me ,  cuji  odiens  mandata  mea ,  <gr 
pracepta  mea ,  ficut  fecit  David  fervus  meus  ,  ero  tecum . 
3.  Reg.  cap.  1 1.  Quamobrem  ftatim,  ac  inaugura¬ 
mus  fuit,  a  divina  lege  nequaquam  difceflit :  hac 
enim  Regis  defedtione  ,  Ifrael  ufque  tunc  in  vero 
Dei  cultu  educatus,  a  Rege  quoque  defeciffet;  nec 
ad  regnum  admifliflet,  quem  a  Deo,  8c  a  lege  ejus 
i  apoftatafle  eognoviflet.  quamobrem  non  placet  con¬ 
jectura,  quam  diximus  de  altari  illo  a  Jacobo  erecto, 
C  eum  facrae  Litteras  nihil  de  eo  habeant. 

|  Jeroboam  quoque  illud  altare  Domini ,  in  Car- 
,  melo  olim  erexifle,  in  teftimonium  communis  reli¬ 
gionis  Ifraelitarum  ,  cum  Judasis  Jerofolymitis,  fu- 
j  fpicari  poteft  :  quas  conjectura  facris  innititur  oracu¬ 
lis.  nam  3.  Reg.  12.  dicitur:  Aedificavit  autem  Jero- 
boam  Sichem  m  monte  Ephraim ,  &  habitavit  ibi ,  & 
egreffus  inde  adificavit  Phanuel,  &  quamvis  aliqui  pu¬ 
tent,  nomen  iltud  Phanuel  alicujus  efle  urbis  vel  op¬ 
pidi  ,  facrorum  tamen  oraculorum  aliquo  teftimo- 
nio,  nequaquam  id  convinci  poteft :  nam  loci  hujus 
appellationem  a  jacobo  venifle  conflat  ex  cap.  32, 
Gen.  cum  enim  ibi  luCtatus  eflet  Jacob  cum  Deo, 
ac  Jacobo  mutatum  fuiflet  nomen,  dicitur  :  Tocavit 
Jacob  nomen  loci  illius  rhanuel  dicens  j  vidi  Deum  fa¬ 
cie  ad  faciem ,  &  fialva  faEta  eft  anima  mea.  quam¬ 
obrem  locum  hunc  celebrem  fuifle  confiat,  inmemo- 
jriam  divini  beneficii,  ac  proinde  licuifle  in  eo  exci- 
|  tare  altare  dicitur  Exodi  20.  Confuevifle  autem  Ifraeli- 
tas ,  nomina  altaribus  indicere ,  quas  excitabant ;  pluri¬ 
bus  poteft  probari  teftimoniis.  cum  igitur  ibi  3.  Reg. 
12.  feribatur  Jeroboam  in  exordio  fui  regni asdificafle 
Phanuel,  quo  nomine  divinitas  ibi  indigitatur,  & 
nomen  Dei  exprimitur;  de  altari  illo  a  Jeroboamo 
aedificato  intelligi  hasepoflunt,  &:  nomen  illi  indi¬ 
cium  Phanuel.  nam  in  eo  etiam  loco,  quem  ut  fa- 
crum  venerabantur  ifraelitas  ;  aliquando  templum, 
Samaritae  fub  Sanabalath  excitarunt.  Illud  igitur  al¬ 
tare  poflmodum  a  Jeroboamo  excitatum  ,  eo  ad 
idola  declinante  ,  a  Sacerdotibus  excelforum  dirui 
potuit  :  denique  ab  Elia  denuo  excitatum  in  te-  . 

ftimonum  communis  religionis. 

Nam  cum  Jeroboam  primus  Rex  Ifrael  advertiflet, 
populum  fibi  fubditum ,  juxta  prasceptum  divinum,  ter 
faltem  in  anno  in  Jerufalem  proficifci ;  quod  fola  ex¬ 
perientia  agnovit;  coepit  fortafle  fufpicari ,  ne  reli¬ 
gionis  caufa  ,  populus  Regi  Judasas  jungeretur,  & 
ab  eo  declinaret;  in  quam  fufpicionem ,  ex  frequen¬ 
tia  folius  religionis,  Sc  cultus  ,  venire  potuit;  ut  ex 
his  liquido  conflet  ,  in  primordiis  Regni  Ilraelitici , 
a  communi  religione,  decem  Tribus  non  difceflifle; 
fed  tantum  poflmodum,  Rege  ad  Idola  inclinante  : 
qui  propterea  vitulos  aureos  conflavit,  ne  praetextu 
religionis  populus  ab  eo  difcederet,  ledxeodem  prte- 
textu  in  obedientia  ,  8c  in  Ifraelitico  regno  contine¬ 
retur.  Accedente  etiam  Regio  ejus  edidto  ,  in  quo 
cavebatur,  ne  quis  Jerofolymam  praetextu  religionis 
P  p  peteret. 


D 


E 


594 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


peteret,  quod  quidem  edixiffe  Jeroboam  ,  fufpicari\A 
poreft  ex  cap.  1 1 .  lib.  2.  Paralip.  ubi  dicitur :  Sacer¬ 
dotes  autem  &  Levita  ,  qui  erant  m  univerfo  Ifrael , 
■venerunt  ad  cum  de  cunilis  fedibus  fuis ,  relinquentes 
fuburbana  ,  &  pojjejjiones  f uas  ,  &  tranfeuntes  ad  J u - 
dam  ,  &  Jerufalem  :  eo  quod  abjeciffet  eos  'Jeroboam  , 

(fi  pofien  ejus ,  ne  facerdotto  Domini  fungerentur.  Sc  pa¬ 
rum  infra :  Sed  (fi  de  cunilis  Tribubus  IJrael ,'  quicum¬ 
que  dederant  cor  fuum ,  ut  quarerent  Dominum  Deum 
Ifrael  ,  venerunt  in  Jerufalem  ,  ad  immolandum 
vilhmas  fuas  coram  Domino  Deo  Patrum  fuorum. 

Ex  quibus  non  obfcure  colligitur  ;  propterea  plu¬ 
rimos  declinaffe  a  Jeroboam  ,  quod  eos  communem 
Mofaicam  religionem  relinquere  jufliflet.  B 

Illud  etiam  pofterius  altare,  quod  3.  Regum  cap. 

18  eredum  fuifle legimus  ab  Elia  Propheta,  dequo 
dicitur;  Et  accedente  ad  fe populo  curavit  altare  Domi¬ 
tii  ,  quod  defirullum  fuerat ,  (fi  tulit  duodecim  lapides , 
juxta  numerum  Tribuum  filiorum  jacob ,  ad  quem  factus 
efl  fermo  Domini ,  dicens :  Ifrael  erit  nomen  tuum ,  (fi 
adificavit  de  lapidibus  altare  m  nomine  Domini }  polTu- 
mus  appellare  altare  communis  religionis.  Nam  quam¬ 
vis  fuper  hoc  altare  facrificia  obtulerit  Elias;  non 
alia  tamen  de  caufa  illa  obtulit,  nifi  in  teftimonium 
veri  Dei.  fic  enim  oravit  Elias  ad  illud  altare:  Exau¬ 
di  me  Domine ,  exaudi  me ,  ut  difeat  populus  ifte ,  quia 
tu  es  Dominus  Deus ,  (fi  tu  convertifii  cor  eorum,  nec  C 
fuper  illud  altare  aliquando  poftmodum  ,  facrificia 
oblata  fuifle  leguntur,  itaque  in  teftimonium  Dei¬ 
tatis  ,  &  communis  religionis  ;  quam  habere  tene¬ 
bantur  Ilraelitx,  cum  Judaeis;  utque  cognofcerent, 
illum  folummodo  Deum  adorandum  efle  ,  qui  apud 
Judaeos  Jerofolymis  colebatur ,  propterea  eredum 
fuifle  legimus  hoc  altare  ab  Elia. 

Quamobrem  fi  de  nomine  agendum  fuerit,  eodem 
vocabulo,  hoc  ab  Elia  excitatum ,  merito  appellari 
debet  ;  quo  aliquando  Rubenitae,  Gaditxque  cum 
dimidia  Tribu  Manafles  appellarunt,  quod  erexe¬ 
runt;  nimirum,  Tejhmomum  nofirum ,  quod  Domi¬ 
nus  ipfe  fit  Deus:  ita  de  altari  ab  Elia  excitato  dici-  D 
tur,  illum  orafle  Deum  hac  forma:  Domme  Deus 
Abraham ,  (fi  Ifaac ,  (fi  Ifraef  ofiende  hodie ,  quia  tu 
es  Deus  Ifrael  :  &  cum  cecidiftet  ignis  de  coelo,  & 
coniumpfiflet  lacrificia  omnia,  qux  in  altari  erant, 
populi  aftantes  ceperunt  clamare  :  Dominus  ipfe  efi 
Deus ,  Dominus  ipfe  efi  Deus.  Igitur  hoc  quoque  al¬ 
tare  appellari  poterit,  Teftimonium  nofirum  ,  quod  ip¬ 
fe  fit  Deus.  Licet  illud  altare,  quod  Rubenitae,  at¬ 
que  Gaditae  ad  ripam  Jordanis  erexerant ,  non  ad 
holocaufta,  aut  facrificia  illud  erexifte  fidamus ;  quem¬ 
admodum  Eliam  luper  hoc  Carmelitanum  alta¬ 
re  fecifte  cognovimus  ex  facris  oraculis  :  nec  mi¬ 
rum  ,  nam  miraculo  defcenfus  ignis  de  coelo ;  hic  E 
probanda  fuit  veritas  divinitatis  ejus  Numinis,  quod 
praedicabat  Elias;  qux  quidem  minime  ambigeba¬ 
tur,  quando  Rubenitae,  &  Gaditae  aliud  excitarunt 
altare. 


CAP.  LIX. 

Rufticorum  altarium  ftrudura  explicatur. 

Ad  loca  Exodi  20.  Quod  fi  «Alitare  lapideum  feceris 
mihi^  non  adificabis  illud  de  feitis  lapidibus  3.  Reg. 
18.  Et  accedente  ad  fe  populo  ,  curavit  Altare  Domi¬ 
ni  ,  quod  deftr ullum  fuerat  i  &  tulit  duodecim  lapi¬ 
des  ,  juxta  numerum  Tribuum  filiorum  Jacob  ,  & 
adificavit  de  lapidibus  Altare  m  nomine  Domini.  6c 
ad  alia  plura  loca. 


59$ 

REligionis  caufa  ,  ea  altaria  excitata  jam 
a  nobis  dicuntur;  qux  facrorum  faciendorum 
de  caula  ,  ex  lapidibus  in  loco  aliquo  divinx 
memorix  dicato  llatuebantur  :  nam  de  xneis  ,  ac 
portatilibus  altaribus  ,  cum  de  Molaico  erit  fermo , 
infra  agetur:  de  Ethnicorum  altaribus,  agendum  a 
nobis  non  erit,  nifi  obiter,  pro  facris  nimirum  ex¬ 
plicandis  ,  a  quibus  nulla  ratione  recedere  oportet. 
Itaque  a  tempore,  exordio  fumpto,  inveftigandum 
occurrit  ;  quandonam  ,  &  quo  tempore  altaria  lapi-* 
dea  in  facris  litteris  excitari  coeperint,  nam  licet  de 
his  in  Mofaicis  libris  confilium  habeatur ;  prxcep- 
tum  tamen  nullum  extat;  ut  propterea  non  ex  prx- 
cepto  aliquo,  lapidea  altaria  excitata  appareant;  fed 
tantum  cum  permifla  eflent;  forma,  &  qualitas  la¬ 
pidum,  ex  quibus  facienda  eflent,  a  Deo  prxfcri- 
bitur  Exodi  20.  his  verbis  :  Quod  fi  altare  lapideum 
feceris  mihi ,  fupple  6  Ifrael ,  non  adificabis  illud  de  fe¬ 
clis  lapidibus. 

Materiam  lapidum  jam  tenemus ;  altarium  iftorum 
exordium  ambigitur  :  &  quamvis  1.  Reg  cap.  14,. 
primum  altare  lapideum  Deo  ere&um  videatur,  ad 
vnftoriam  celebrandam ,  quam  populus  Ifrael  fugatis 
Philifthxis  obtinuit:  de  quo  in  textu  dicitur :  Ae - 
dificavit  autem  Saul  altare:  hoc  autem  potius  accipi¬ 
tur  de  aliquo  titulo  ere&o  a  Rege,  ad  memoriam 
reportatx  vi&orix,  quam  de  altari  facrorum  de  cau¬ 
fa:  cum  ibi  nec  Tabernaculum,  nec  facra  Dei  Arca 
adeflent.  Quibus  etiam  Jofephus  lib.  4.  Antiq.  cap. 
7.  aflentiri  videtur. 

Verius  igitur  ,  me  judice,  dicetur  Efdram,  poft 
reditum  de  Babylone ,  primum  altare  lapideum  apud 
Ifraelitas  in  Dei  cultum  erexifte  :  quod  ex  cap.  3. 
lib.  1.  ejufdem  colligi  videtur,  fic  enim  ibi  legitur: 
Et  furrexit  Jofue  filius  Jofedech ,  (fi  fratres  ejus  Sacer¬ 
dotes  ,  (fi  Zorobabel  filius  Salathiel ,  &  fratres  ejus , 
&  ddificav erunt  altare  Dei  Ifrael  ,  ut  offerrent  in 
eo  holocautomata  ,  ficut  feriptum  efi  in  lege  Moy- 
fis  viri  Dei  :  collocaverunt  autem  altare  Dei  fuper  ba- 
\fes  fuas  ,  deterrentibus  eos  per  circuitum  populis  terra ,  (fi 
obtulerunt  fuper  illud  holocaufium  Domino  mane  ,  (fi 
v  effer  e. 

Huic  tamen  lapideo  altari  pugnare  videbantur  illa 
verba ,  Collocaverunt  autem  altare  Dei  fuper  bafes  fuas : 
qux  de  aliquo  lapideo  xdificio  accipi  pofte ,  nequa¬ 
quam  videntur;  fed  potius  de  aliquo  altari portatili, 
vel  xreo  ,  quale  erat  Salomonium,  fed  hebraicus 
textus  lapideam  ftru&uram  magis  proprie  fubindi- 
cans ,  ab  his  ambagibus  nos  liberat,  cum  ita  legat: 
’T*>?  V  03JK  «mhoc  eft.  Et  firmaverunt  altare  fu- 
per  fubftruttiones  fuas.  Conlueverunt  enim  archite- 
fti ,  fafeia  aliqua  lapidea,  aut  lateritia,  ornatus  gra¬ 
tia,  cingere  xdificia ;  cujus  fortafte  generis  iftxlub- 
ftru&iones  fuerunt ;  fuper  quas  Ifraclitx  redeuntes 
a  captivitate  Babylonica ,  altare  fuperpofuerunt :  qua 
de  caufa  Septuaginta  fortafle  dixerunt :  ^  fa ofotcxv 
T0  S-vtrKxw&ov  cRn  T luu  lr 0 1  pcoitr l Oiv  ixvtS.  idelt ,  Etftabi- 
liverunt  altare  fuper  dabihmenta  fua.  nimirum  luper 
bafes,  five  fubftru&iones  quas  fecerant  ad  altare  il¬ 
lis  fuperimponendum.  cumque  fuperimpofitionem  al¬ 
taris  verbo  Septuaginta  dixerint ,  &fub- 

ftru&iones ,  vocabulo  ab  eodem  derivato  explicue¬ 
rint  ;  liquido  conftat ,  non  ex  alia  materia ,  quam 
ex  lapide  totum  illud  altaris  xdificium  extitifle: 
quod  cum  Machabxorum  tempore  prophanatum  a 
gentibus  fuiflet,  eo  deftrudto  ,  aliud  Judxi  rexdifi- 
caverunt;  ut  dicitur  lib.  1.  Machab.  cap.  4.  his  ver¬ 
bis  .  Et  acceperunt  lapides  integros  fecundum  legem , 
(fi  adificav erunt  altare  novum  ,  fecundum  illud  quod 
fuit  prius. 

Numerus  quoque  lapidum  in  xdificatione  alta¬ 
rium  ,  juxta  facr^  oracula,  non  erit  contemnendus; 
quem  maxime  prx  oculis  habuifle  ,  zelantiflimum 

Eliam 


5  96  M  Y  R  O  T  H 

Eliam  fcimus  ex  5.  Reg.  c.  18.  cum  foederis  re-  A 
novandi  caufa  ,  inter  Deum  ,  &  decem  llraeliticas 
Tribus,  altare  in  Carmelo  fummo  Numini  excitavifie. 
de  quo  fic  dicitur:  Et  accedente  ad  fe  populo  ,  curavit 
altare  Domini ,  quod  de  fi  ruclum  fuerat ,  &  tulit  duo¬ 
decim  lapides ,  juxta  numerum  Tribuum  filiorum  Jacob, 
ad  quem  f abi us  efl  fermo  Domini ,  dicens  :  Ifrael  erit  no¬ 
men  tuum.  &  adificavit  de  lapidibus  altare  m  nomine 
Domini.  Et  ne  quis  exiftimaret  lapides  iftos ,  in 
ftru&ura  altaris  conglomerandos,  atque  fine  deledtu 
coacervandos,  dicitur  Dcuter.  cap.  27.  Cumque  tran- 
fieris  'Jordanem ,  in  terram  quam  Dominus  Deus  tuus  dabit 
tibi  ,  eriges  ingentes  lapides ,  &  calce  levigabis  eos ,  ut 
pojfis  in  eis  fcnbere  omnia  verba  legis  hujus.  Quamvis  B 
autem  hic  nihil  de  duodenario  lapidum  numero; 
quia  tamen  ibidem  parum  infra  dicitur,  altare  illud 
aedificandum  de  lapidibus ,  quos  ferrum  non  tetigit  i  de 
faxis  informibus  &  impolitis ;  perfpicue  confiat,  inhis 
Deum  ad  illam  legem  refpexifle  ;  quam  cap.  20. 
Exodi  ,  jam  a  nobis  hic  relato,  in  Sina  tradiderat. 

6  ab  hoc  ritu  Mofaico  fadtum  fuifle  puto;  ut  dein¬ 

ceps  quoties  foedera  firmarentur,  inter  populum  lf- 
raeliticum  &  Deum,  vel  renovarentur,  toties  ne¬ 
quaquam^  duodecim  altaria  ,  fed  duodecim  tan¬ 
tum  lapides  rudes  ,  in  unico  altari  agglomeraren¬ 
tur:  qui  nulla  ratione  ferro  expoliti  affumendi  jube¬ 
bantur.  C 

Haec  rudia  altaria,  lapideis  ex  tabulis,  aedificata 
fuifle,  ex  aliquo  monte  ,  montisque  vena  confiat: 
ligneo  nimirum  inftrumento  ,  aut  lapide  profcifiis 
tabulis,  atque  alteri  altera  fuperimpofita,  donec  ap¬ 
tum  altare,  ex  duobus  faltem  lapidum  ordinibus  con- 
ftitueretur  ;  quorum  quilque ,  fex  haberet  lapides 
fuperpofitos  ad  holocaufti  altare conftituendum.  Ho¬ 
rum  altarium  fylveftrium  plurima  Ifraelitis  excitare 


E  C  1  V  M.  II.  59? 

licuifle,  quoties  in  locis  fylvefiribus,  ob  memoriam 
alicujus  beneficii  a  Deo  accepti,  lacrum  eidem  fa¬ 
cere  vellent,  certiffime  probat,  vel  illud  Prophetae 
Pfalm.  ConJHtuite  diem  folemnem  tn  condendis  ,  ufqtie 
ad  cornu  altaris,  vel  quia  nullibi  id  prohibuerat  Deusj 
fed  potius  expreflis  verbis  permiferat ,  dicens  Exodi 
20.  jOuod  fi  altare  lapideum  feceris  mihi,  tion  adi fica- 
bis  illud  de  feblis  lapidibus.  &  locum  decernens  ,  lub- 
dit :  in  omni  loco ,  in  quo  memoria  fuerit  nominis  mei , 
veniam  ad  te ,  &  benedicam  tibi. 

Ab  ifto  rufticorum  altarium  ritu  ,  idololatrae  ne¬ 
quaquam  abftinuerunt  j  fed  divinae  majeftatis  aemu¬ 
li  ,  in  omnibus  (aerarum  litterarum  inftituta  curare 
non  defierunt.  qnamobrem  apud  Apollon.  Argon. 
lib.  ii  cum  montana;  Junoni  Jafon  facrificare  debe¬ 
ret  ,  ex  vaticinio  Mopfi  ,  lic  de  altari  dicitur  verfi 
1 125. 

cfctv  ytfjfibos  iroipcvriviov'  dfttp}  J 
01  <lpv(voj <ri  3-v>j7roAi>i?  epsAovro. 

hoc  e  fi. 

Aramque  hinc  de  cumulo  acervarunt  lapillorum  i 
circum  autem  foliis 

Coronantes  querms  ,  jam  facrum  curabant. 

Cujus  eflet  formae  hoc  altare  Argonautarum  5 
nobis  ignotum  eft  ;  verum  fi  ad  antiqua  altaria  re¬ 
fugiendum  eflet;  hujufmodi  altaris  exemplum  etiam 
ex  Ethnicis ,  inter  monumenta  vetera  Brixiana  ha¬ 
beremus  ,  relata  ab  Odtavio  Rofcio  :  quamobrem 
quamvis  ex  facris  oraculis  ,  rufticorum  altarium 
forma  ,  methodusque  coacervandi  ,  atque  conglo¬ 
merandi  lapides  ,  factorum  de  caufa  ,  ignota  om¬ 
nino  fit  i  fi  tamen  ab  Ethnicis  furta  fuffuranda  effient; 
hanc  ex  O&avio  Rofcio  ruftici  altaris  formam  acci¬ 
piemus. 


ildtl QttiMl 


Lu!L<i|WWJ'{ 


Licuifle  autem  Ifraelitis  ,  ha zc  ruftica  altaria  exci¬ 
tare  ,  illud  Saulis  cap.  14.  lib.  1.  Reg.  fubindicat; 
ubi  dicitur  ,  Saulem  azdificafle  altare  Domino,  ob 
vidtoriam  quam  reportaverat  de  Philifthaeis.  fic etiam 
Samuel  iturus  in  Bethlehem ,  ut  Dei  monitu , 
David  ungeret;  fimulavit  facrificii  caufa  fe  illo  ire ; 
quamobrem  vitulum  quoque  fecum  adduxit .-  quia  ni¬ 
mirum  plurima  beneficia  contulerat  Deus ,  Jacob 
ibi  aliquando  pertranfeunte.  Ita  pariter  Davidis  fe- 
culo  ,  cum  peftis  propter  peccatum  Regis ,  in  po¬ 
pulum  graflaretur  ,  ut  dicitur  2.  Reg.  cap.  24.  & 
lib.  1.  Paralip.  cap.  zi.  David  redificafle  altare  Do¬ 
mino  ,  in  area  Ornan  Jebufaei  feribitur;  in  qua  An¬ 


F 


gelum  percudentem  populos  confpexerat  ;  quam¬ 
vis  nec  Tabernaculum  ,  neque  altare  holocaufto- 
rum,  quod  Moyfes  conftruxerat,  in  ea  area  Ornan 
Jebufei  haberetur  ;  fed  in  excello  Gabaon  ,  quo 
adire  timuit  David.  fic  enim  iegitur  1.  Parat,  cap. 
21.  Tabernaculum  autem  Domini ,  quod  fecerat  Moy¬ 
fes  in  deferto  ,  &  altare  holocaufiorum ,  ea  tempefiate 
erat  in  excelfo  Gabaon  ,  &  non  pr&valuit  David  ire  ad 
altare  ,  ut  ibi  obfecraret  Deum ;  nimio  enim  fuerat  ti¬ 
more  perterritus,  videns  gladium  Angeli  Domini. 

His  llluftratur  locus  Joan.  4.  apud  quem  Samarita: 
diffidebant;  non  quidem  de  cultu  cum  Judxis  ,  fed 
de  loco  ,  in  quo  exhibendus  eflet  Deo  cultus,  ju- 
Pp  » 


59» 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATHN. 


599 


dxi  Hierofolymitanum  auguftiffiimum  habebant 
Templum  ;  ibique  tantum  Deo  exhiberi  debitum 
cultum  affirmabant,  nec  enim  tunc  dum  hoc  diffi- 
dium  inter  hos  effiet ,  Judaei  in  Templo  Arcam  fa- 
cram  ,  aut  lapideas  tabulas  digito  Dei  (criptas  habe¬ 
bant,  aut  Ephod,  aut  aliquid  aliud  ex  fandioribus 
a  Moyfe  latis;  fed  tantum  in  illo  templo,  Deum 
colendum  Judaei  dicebant ;  quiaibidem,  aliudTem- 
plum,  cum  illis  fandioribus,  jam  olim  a  Salomone 
conftrudum  fuiffiet.  Samaritae  in  monte  Garizim  aliud 
xdificaverunt  Templum  ,  hicque  Dei  cultum  exhi¬ 
bendum  monftrabant ;  quia  alias  a  Jacob  in  monte 
illo  ,  Deum  adoratum  fciebant,  ibique  Deum  plu¬ 
rima  in  Jacob  beneficia  contuliffie.  Sic  enim  dixit  illa 
mulier  ad  Chriftum,  Joan.  4.  Patres  noflri\  in  monte 
hoc  adoraverant ,  &  vos  dicitis ,  quia  Hierofoljmis  cfl 
locas  ,  abi  adorare  oportet.  Haec  autem  Samaritano¬ 
rum  dodrina,  aut  lis,  atque  diffidium  cum  Judaeis; 
me  judice  ,  legis  innitebatur  fundamento  ;  in  qua 
cap.  20.  Exodi,  Deus  Ifraelitis,  in  quocumque  loco 
erigere  altaria  concefferat  ;  in  quo  aliquo  beneficio 
lingulari  homines  aftecifiet;  cujus  beneficii  memo¬ 
ria  ibi  haberetur ;  ut  in  monte  illo,  fonte  ,  &  agro, 
in  quo  Jacob  erexiffie  altare  Deo  ex  cap.  33.  Genefis 
cognofcimus  ;  ut  propterea  Samaritae  in  monte  illo 
adorationem  licitam  fore  affirmarent. 

Duodenarius  autem  numerus,  quamvis  nullibi  in 
facra  lege  expreflus  habeatur  ;  ex  hoc  tamen  fado 
Elix  lubodorari  debet:  quia  enim  foedus  tunc  inter 
Deum,  &  decem  tantum  ex  Ifraeliticis  Tribubus, 
quas  a  Rege  Juda  receflerant  ,  renovabatur  j  non 
erat  Elix  cur  duodecim  ,  &  non  potius  decem  folum 
lapides,  ad  excitandum  illud  altare  affiumeret:  imo 
denarius  lapidum  numerus  ad  rem  magis  ,  quam 
duodenarius  cenfetur.  Ad  numerum  igitur  illum 
duodenarium,  Eliam  aliqua  lege ,  aut  ftatuto  Rei- 
publicx  ardatum  fuiffie,  certo  tenendum  ell.  Sc  re 
vera  numerus  hic  lapidum  ,  in  altaribus,  6c  foederi¬ 
bus,  fubindicatus  videtur  cap.  24.  Exodi,  quando 
foederis  ffiabiliendi  caufa  inter  Deum ,  &  Ifraeliti- 
cam  gentem  ,  Moyfem  in  monte  Sina,  altare  ere¬ 
xiffie  legimus  his  Verbis:  Et  maneconfurgensadificavit 
altare  ad  radices  montis ,  &  duodecim  titulos  per  duo¬ 
decim  Tribus  Ifrael.  Propterea  illa  quoque  altaris 
hujus  lex  Deuteronom.  2  7.  in  eodem  lapidum  nu¬ 
mero  intelligenda  erit.  Cum  igitur  ab  Jofue  cap.  8. 
altare  aedificatum  legamus,  atque  etiam  lib.  1.  Ma- 
chab.  cap.  4.  in  rexdificatione  ,  five  renovatione 
Templi  ,  altare  rexdificatum  cognofcamus  his  ver¬ 
bis:  Et  acceperunt  lapides  integros  fecundum  legem ,  & 
adificaverunt  altare  novum  ,  fecundum  illud  quod  fuit 
prius ,  &  adificav erunt  fancla  ,  &  qua  intra  domum 
erant  intrinfecus  ,  &  <zdem  ,  atria  fanblificav erunt. 
Numerus  lapidum  ad  duodenarium  coardanduserit, 
nec  excedendus  ,  aut  minuendus ,  ne  legis  ritum 
tranfiffie  Judxi  putarentur. 

Duodecim  enim.  Exodi  cap.  24.  altaria  conftitu- 
ta  fuiffie  ,  juxta  numerum  filiorum  Ifrael,  8c  aliud 
altare  nomine  Moyfis  ,  Leviticxque  familix  ,  non 
videtur  affirmandum;  ut  tredecim  fuerint  altaria; 
led  potius  unum  altare  majus,  in  quo  membra  ho- 
ftiarum  duodecim  cremarentur:  duodecim  vero  la¬ 
pides  ercdos  cum  eo,  in  quibus  duodecim  juvenes, 
hoftias  madarent ,  fecarent,  partirentur,  atque for- 
tafle  etiam  fanguinem  cum  thure  incenderent;  pro¬ 
pterea  non  duodecim  altaria  ,  fed  duodecim  titulos 
erexifle  Moyfem  dicitur:  &  lapides  qui  tituli  in  no¬ 
lito  textu  dicuntur;  in  hebraico  n??.D-  matfebhah  ap¬ 
pellantur  :  quod  proprie  fignificat  lapides  Itantes, 
veluti  medix  columnx;  atque  etiam  quicumque  la¬ 
pides,  in  cultu  lacrorum  ea  voce  figmficantur;  qui 
in  agris  &  locis  agreftibus  ftatuebantur.  Duodecim 
vero  afiumendi  dicuntur ;  quia  in  foederibus  ftabi- 


B 


D 


liendis  ,  ad  numerum  illorum,  qui  veniebant  in  foe¬ 
dere  ,  altaria  erigi  confueviffe  iubodoratur  ex  Num, 
23.  cum  Balam  augur,  ut  gratificaretur  Balach  Re¬ 
gi  Moabitarum ,  populum  Ifraelem  maledidurus  ac- 
ceffiffet.  tunc  enim  quia  feptem  Regum ,  ac  Gen¬ 
tium  nomine,  facra  abeo  habebantur ,  ieptemarasx- 
dificari  Balam  juffit.  fic  enim  legitur:  Aedifica  mihi 
hic  feptem  aras  ,  &  para  totidem  vitulos ,  ejujdemque 
numeri  arietes,  quod  fecundo  6c  tertio  feciffe  Balach 
ibidem  fcribitur.  quamobrem  quia  pro  duodecim 
Tribubus  Ifrael,  foedus  a  Moyfe  cum  Deo  feriebatur 
Exodi  24.  atque  etiam  pro  tribu  Levitica  ,  qux  in¬ 
ter  duodecim  tunc  adhuc  numerabatur  ;  propterea 
non  folum  altare ,  fed  etiam  duodecim  titulos,  Moy¬ 
fem  ibidem  erexiffie  fcribitur. 

Sed  fi  quis  vellet,  non  quidem  titulos,  ea  ratione 
qua  diximus  ,  fed  vere  Moyfem  erexiffie  altaria, 
quia  dicitur  :  Et  mane  confurgens  ,  fupple  Moyfes, 
adificavit  altare  ad  radices  montis ,  &  duodecim  titulos 
per  duodecim  tribus  Ifrael ,  mifitque  juvenes  de  filiis  If¬ 
rael  ,  dr  obtulerunt  holocaufta ,  immolaveruntque  vi - 
tlimas  pacificas  Domino  vitulos  s  non  videretur  im¬ 
probabile.  Nam  ex  facro  textu,  duodecim  illi  iuve- 
nes  obtuliffie  holocaufta  videntur,  vidSmas  paci¬ 
ficas  ,  in  convivium  populi  fux  Tribus:  quamob¬ 
rem  dicitur  infra  ibidem  :  Tideruntque  Deum ,  <3* 
comederunt ,  ac  biberunt.  De  holocaulto  etiam  legi¬ 
tur  Num.  23.  Balam  conftituente  Balac  regem  , 
ad  unam  ex  eredtis  aris  ,  atque  eidem  dicente. 
Sta  paulifper  juxta  holocauflum  tuum ,  donec  vadam , 
(i  forte  occurrat  mihi  Dominus,  quod  fecundo  & 
tertio  replicavit.  Holocaufta  vero  nequaquam 
fuper  titulos  ,  fed  in  altari  offerebantur  ,  at¬ 
que  cremabantur  :  igitur  duodecim  quoque  titulo¬ 
rum  nomine,  eredta  Exodi  28.  duodecim  altaria, 
ad  numerum  duodecim  filiorum  Ifrael ,  holocau- 
ftorum ,  &  pacificorum  caufa  ,  non  effiet  impro¬ 
babile.  non  enim  unico  tantum  altari  a  Moyfe  ere- 
dto  tunc  ad  radices  montis  ,  videtur  potuifle  duode¬ 
cim  vitulos  concremari  ,  pariterque  concoqui,  in 
convivium  totius  populi,  ut  omnes  de  populo  Ifrael, 
facris  vefcerentur. 

Simili  quoque  lege  duodenarii  numeri,  quxcum- 
que  altaria  eredta  fuiffe  ,  de  quibus  facra  loquuntur 
oracula  ,  exiftimandum  erit,  illud  nimirum  quod 
erexit  David  ad  aream  Ornam  Jebufxi,  2.  Reg.  24. 
quod  etiam  poft  mortem  Antiochi,  a  Machabxo ex¬ 
citatum  legimus  2.  Machab.  cap.  10.  &aliaquxcum- 
que  exemplo  Elix  ex  3.  Reg.  cap.  18.  excitata  ar¬ 
bitramur.  Et  de  altari  in  templo  Herodis  conftru- 
dto  ,  fic  dicitur  a  Jofepho  lib.  6.  de  bello  Jud.  cap. 
6.  fecundum  Ruffin.  vel  14.  juxta  Grxcum  exem¬ 
plar:  rssfjj  «UT»  <To  fiwp.0 g  TriVTiKtfJlKX  fsf  tfJ/Of  y]V  7tf 
•/jim ,  6 3  Kj  cmt&vuv  iVov  dvoi  7T£vtwcovt«.  7tf 

tet fyuvoc  biforo  ,  v.iqa/.i yoi- 
vloec  ,  Kj  Smv  izc’dvTov  clvobog  fipooc  /Qfjcbiv- 

tijc  vV/nWo  ,  JcaT£<ntdWo9->j  ov^iirori 

id&vctv  civTis  ciSr^os.  hoc  eft ,  In  anteriori  vero  (fup¬ 
ple  templi)  ara  quindecim  quidem  cubitis  alta  erat , 
latitudo  vero  &  longitudo  fimul  vigintiquinque  cubitos, 
quadrataque  flans ,  cornutis  quafi  angulis  eminebat ,  & 
a  meridie  afcenfus  in  eam  clementer  arduus  refupinaba- 
tur.  parata  autem  fuerat  fne  ferro ,  &  numquam  fer¬ 
rum  eam  tetigerat,  &  fine  ferro  paratam  dici  hanc 
Aram  a  Jofepho,  in  obfervantiam  legis  a  Deo  latx 
Exodi  20.  certum  eft.  Quamobrem  in  hac  quoque 
erigenda,  duodenarium  lapidum  numerum  fervatum 
fuiffe  credere  oportet. 

Dubitandum  non  occurrit  ,  cujus  capacitatis  alta¬ 
ria  hxc  lapidea  effient  ,  qux  ab  Ifraelitis  excitata  le¬ 
gimus.  nam  holocaufta  ,  hoftiafque  pacificas  ,  in 
convivium  populi  oblata  fuiffe  ,  facra  teftantur  ora¬ 
cula.  potius  igitur  de  altaribus ,  &  illorum  capacita¬ 
te» 


600  MyROTHEC.  IVM.  II.  601 


te  ,  quae  ab  idololatris  in  fuperftitiofum  ,  ac  dome- 
Ilicum  cultum  erecta  fcimus  ,  dubitandum  videtur 
htec  enim  nec  amplitudine  fuerunt  extcnfa  ,  nec  al¬ 
titudine  elevata  cognovimus  ;  fed  femora  Sacerdotis 
facrificantis  interdum  aequabant ,  aut  vix  excedebant ; 
quemadmodum  communiter  lapides  veteres.  Num¬ 
mi  ,  ac  veterum  monumenta  omnia  tellantur,  Ro¬ 
mae  inter  urbis  ruinas  fparfim  reperta.  Sunt  enim 
alia  altaria  quadrata  ,  rotunda,  trigona  etiam  ,  altio- 
ra  alia  ,  alia  minus  alta  ,  nulla  tamen  fere  confpici- 
untur  in  eo  genere  ,  nec  in  lapidibus ,  nec  in  num¬ 
mis  ,  quae  integrae  hoftiae  tauri ,  nimirum  arietis  , 
aut  fuis  ,  etiam  difciifis ,  ac  fecatis  membris ,  capa¬ 
cia  videantur,  quapropter  dubium  aliquando  apud 
me  fuit  ,  num  communia  Ethnicorum  facrificia ,  fo- 
lo  fanguine  ,  atque  aliquarum  partium  pinguium  vi- 
dtimarum  ,  una  cum  thure  fierent  ;  an  vero  totius 
vidtimae  ,  atque  hoftiae  combuftione  ,  eadem  com¬ 
plerentur.  quamobrem  licet  apud  Scriptores  nihil 
de  hac  re  dubitatum  aliquando  viderim  ;  re  tamen 
pro  pofle  animadverfa  ,  diftinguendum  putavi  inter 
altaria  Ethnicorum  :  ut  aliqua  nimirum  Habilia,  Di- 


A 


ifque  Coelellibus  eredla  confpicerentur  in  templis  , 
alia  vero  Diis  Manibus  ,  atque  Heroidibus  ,  Semi¬ 
deis,  Laribus  ,  tk  his  fimilibus ,  juxta  Ethnicorum 
diftindlionem.  Illorum  altaria  minime  grandiora 
erant ;  ied  in  his  fanguine  ,  adipe  aliquo  ,  &  thure 
laetificabatur  ;  membra  reliqua  in  lacrificantium 
convivium  cefiille  ,  res  eft  aperta,  itaque  domeili- 
corum  ,  ut  diximus  ,  altarium  communis  erit  for¬ 
ma  ;  atque  propterea  inter  aram ,  altare  ,  &  titulum 
diftinguendum  arbitror  ;  ut  hi  lapides  ,  in  quibus 
hoftiarum  capita  in  nota  facrorum  confpiciuntur;  nul¬ 
la  ratione  intus  vacui  fint  ;  fed  unico  lapide  coniti* 
tuti ,  tituli  potius  appellandi  ,  quam  altaria  videan¬ 
tur.  ratio  perfpicua  eil  :  nam  altaria  fic  dicuntur  ab 
ara  elevata  ,  6c  in  altum  polita  ;  in  his  autem  lapidi¬ 
bus  nulla  apparet  ara,  fed  in  plano  fuperiori  ignis  ad 
Iacra  accendebatur  ;  ut  ipiimet  hujus  generis  lapi¬ 
des  foculi  appellari  debeant  ;  minime  vero  altaris 
nomen,  proprie  illis  accommodetur,  alterum  tantum 
ex  illis  Fig.  A.  delineatum  dedimus  ,  ut  ex  eo  re* 
liqua  innotefcant. 


Sunt  autem  capita  hxc  vidltmarum  prascifa,  cum 
feila  fronde  ,  8c  aliis  quas  ibi  cernuntur  ornamentis, 
pietatis  ,  ac  Ethnicas  religionis  figna;  quas  paflimin 
veterum  altaribus  ,  ac  monumentis  cernuntur  ;  ut 
hac  nota  iacra  a  non  facris  in  lapidibus  difeernantur : 
cumque  apud  Ifraelitas  tria  facrificiorum  genera  ha¬ 
berentur  ;  nimirum  holocauftum  ,  facrificium  pro  ^ 
peccato  ,  &  denique  facrificium  pacificorum  ;  ex 
quibus  duobus  poitremis  facrificiorum  generibus  , 
quamvis  Sacerdotibus ,  &  his  qui  facra  faciebant  , 
membra  difeifla  hoftiarum  in  vidlum  ,  atque  convi¬ 
vium  cedere  lege  provideretur;  in  holocaufto tamen 
id  vetabatur  :  nec  enim  pars  aliqua  ,  aut  membrum 
aliquod  hoftias  ,  in  holocauftum  oblatae  ,  in  cibum 
Sacerdotum  ,  aut  facrificantium  cedebat;  fed  totum 
omnino  comburebatur,  dicebatur  enim  holocauftum 
a  grasco  cAokxvtu[ax  ,  voce  formata  ab  oAov  ,  quod 
eil  totum  ,  &  ,  quod  eft  comburo  ;  quafi  dice¬ 

retur  ,  ut  re  vera  erat  ,  facrificium  totum  combu- 
flum.  Erat  enim  holocauftum  facrificii  genus ,  quo 
fupremum  Dei  dominium  in  creaturis  ,  ejufdemque  * 
omnipotentia  a  populis  confitebatur. 

Cum  igitur  inter  altaria  Ethnicorum  ex  lapidibus 
antiquis  ,  nullum  viderim  unius  difledlas  holtias  ca¬ 
pax;  dubius  femper  fui;  an  Ethnici  in  numero  filo¬ 
rum  facrorum  ,  holocauftum  quoque  reponerent. 
Verum  au&oritate  Plutarchi  ,  ambagibus  occurfum 
eft  :  eo  enim  audlore  cognovi  Ethnicos  etiam  ,  ut 


fua  kxko^aU  ,  divina  inftituta  tumularentur  ,  hold- 
cauftum  quoque  habuifie.  Ille  enim  lib.  6.  Sympofi 
quasft.  8.  caufas  quaerens  Bulimi  Graecorum  ,  nimi¬ 
rum  quidnam  fibi  vellet  illa  caeremonia  ejiciendi 
extra  urbem  ,  captivorum  aliquem  verberatum,  pro- 
clamandique  (ZxAi/aov  ,  dum  ejiceretur  ,  ait  i 
Hor-i  3  Yj  |3»/3 pwsaf  erepo.»  hvxt.  ro  3  rg»jt*^g>ov  iAX[x(ix- 

VOf$J  CM  T  jWJJT^odwpS  ioOVtKUV.  ifOgei  jS  OTI  e^V^VtXJOl  T0 

7rxAcycv  ouoAetg  ovra  ,  &vx<ri  finf 3pwVi  Tocvpov  /xiAxvx,  dj 
kxtxko^/xvtu  ,  «urocT&ipov  oAoKXvrSifiv .  hoc  eft  :  Vide° 
b at ur  autem  diverfum  ejle  a  BubroJH ,  fupple  bulimum. 
Argumento  fumpto  ex  Ionicis  Metrodori,  narrat  enim  is , 
1 Smyrnaos  olim  Aeolenfes  Bubrofii  taurum  nigrum  facnfi- 
care  confuevijfe  ,  &  concifum  in  frufia  ,  una  cum  ipfa 
pelle  eumdem  taurum  holocauftum  obtulijfe.  Sic  etiam 
apud  Apollon.  Argonaut.  lib*  3.  Medtea  Jaionem  in- 
ilruit  ,  de  facris  agendis  in  honorem  Hecates ,  ut 
illius  ope  tuto  ,  aureum  vellus  auferre  pollet.  In  his 
de  agna  facrificanda  in  holocauftum  eum  admonet  9 
dicens  : 

jSoS-pov  o/>vj;xe9  ea  'ofeaYiyix’  t£  d’  iv)  9-jjAu» 

cipv<jov  <r$x£<jv  ,  jtj  xSobiTov 

flSUTW  7TV(>X.X(Yjv  di  V>in<rxi  ciAl  (tlQTgU). 

Cum  igitur  hic  in  facrificio  ,  praecipiat  Medaea  * 
agnam  integram  fupra  ilruem  lignorum  ,  igne  (up- 
pofito  concremari  ,  &  nihil  illius  cedere  in  cibum 
facrificantis  ,  aut  aliorum  ;  utique  de  holocauili  fa- 
P  p  3  CTU 


603 


602  Sacrorvm  Eliochrismaton. 


crificio  ,  locas  intelligendus  erit,  fle  enim  interpre¬ 
tantur  verba  Apollonii. 


A 


Foveam  effode  orbicularem  ,  in  ea  femellam 
Agnam  matta  ,  &  integram  impone 
Ipfam  ,  rogo  probe  acervato  ad  foveam. 


Quem  facrorum  ritum  ,  plane  obfervatum  Icimus 
a  Jalone  ,  in  eodem  Apollonio  parum  infra.  Jam 
igitur  Grascos  habuiffe  holocauftum  perfpicuum  eft , 
praeter  alia  facrificia,  in  quibus  pars  aliqua  facrorum, 
&  hoftiarum  membra  ,  in  convivium  Sacerdotum  , 
facrificantiumque  cedebant. 

Romanos  quoque  holocauftum  habuiffe  ,  fufpica- 
ri  poflet  y  dicente  Ifid.  lib.  <5.  Orig.  Holocauftum  il¬ 
lud  eft  ,  ubi  totum  igne  confumitur  quod  offertur.  Et 
ftatim  explicans  utrum  veteres  illud  habuerint,  fub- 
dit :  Antiqui  enim  cum  maxima  facrificia  adminiftra- 
rent  ;  folebant  totas  hoftias ,  in  facrorum  confumere  flam¬ 
ma  ,  &  ipfa  erant  holocautomata  ,  oAov  enim  gr&ce  to¬ 
tum  dicitur  ,  Kxvcig  incenfto  ,  &  holocauftum  totum  in- 
cenfum.  haec  Ifidorus,  ex  quibus  colligi  videtur  Ro¬ 
manos  etiam  holocauftum  habuiffe:  fed  quia  poflet 
Ifidorus  interpretari  de  Ifraelitis  tantum  ,  &  non  de 
Ethnicis  j  huic  Ifidori  loco  ,  Feftus  accedit  ,  qui 
cujufdam  meminit  facrificii ,  quod  Proptervia  ,  apud 
veteres  dicebatur ,  in  quo  integra  hoftia  combure¬ 
batur  *  ut  vult  Stuchius  in  fuo  de  Antiquorum  fa- 
crificiis  libro  ;  &  citat  Feftum  Pauli,  quorum  verba 
hasc  funt  :  Propterviam  fuit  facrificium  ,  quod  eft  pro- 
ficifcendi  gratia  Herculi  ,  aut  Sanco ,  qui  idem  eft  Deus. 
Admonuit  autem  Stuchius  nequaquam  legendum  ef- 
fe  Proterviam  ,  fed  propter  viam  ,  duabus  didtioni- 
bus  ,  praepofitione  nimirum  Propter  ,  &  didlione 
Viam  coeuntibus ;  Sc  hoc  ex  audloritate  Antonii  Au- 
guftini.  Verum  quicquid  fit  de  ledtione  ,  in  verbis 
Fefti  nihil  ,  ut  conflat  ,  de  totius  vidtimas  combu- 
flione. 

Sufpicarer  quidem  ipfe  Romanos  quoque  habuiffe 
holocauftum  ;  &  hujus  facrificii  de  caufa,  aram  ma¬ 
ximam  Herculi  dicatam  in  Capitolio  conftitutam  ex- 
titiffe.  Obflat  tamen  tum  Macrobius ,  tum  etiam 
Rofinus  in  Antiquitatibus  ,  huic  meae  fufpicioni , 
cum  de  Potitiis  ,  atque  Pinariis  ,  Romanorum  fa¬ 
miliis  tradlant  :  aperte  enim  dicunt  hoftias  Herculi 
in  ara  maxima  combuflas,  Sacerdotibus  ceffifle  in  ci¬ 
bum  :  quamobrem  totum  holocauftum  in  illa  ara  fuif- 
fe  concrematum  ,  nulla  ratione  affirmari  pofle  puto; 
cum  facrificii  pars  rem  aliquam  in  cibum  facrifican- 
tium  ceffifle  perfpicuum  fit.  Verum  his  aeholocau- 
ilo  miffis  ,  altaria  habuiffe  Romanos  ,  in  quibus  to¬ 
ta  poflet  cremari  viclima  ,  probat  nummus  Tiberii 
in  honorem  Augufti  cufus ;  in  quo  confpicitur  ara  , 
in  fuperiori  plano  ab  uno  extremo  ad  aliud  excavata ; 
cujus  pars  excavata  ,  frondibus  quibufdam  termina¬ 
tur  ,  quae  ut  infra  dicemus  ,  cratem  fuftinebant  ; 
fuper  quam  ftrues  lignorum  parabatur  ,  &  membra 
vidlimarum  imponebantur  ,  ut  cremarentur,  cujus 
nummi  exemplar  exegimus  Fig.  B.  iconis  fuperio- 
ris. 


C 


D 


Confpiciuntur  etiam  hic  in  fronte  altaris  annui  i  , 
quibus  porta  aliqua  claudi  videtur  ,  quia  htec  altaria 
erant'  vacua  ,  ut  infra  videbimus.  &  quoties  in  alta¬ 
ribus  forma  talis  confpicitur;  toties  altaria  flabilia  in 
his  agnofci  debent ,  ad  ufum  templorum  ,  Deorum 
cceleftium  ,  facrorum  folemnium  ,  &  diftindlionem 
veram  horum  altarium  flabilium  ab  aliis  domefticis- 
qui  potius  ,  ut  dicebamus  ,  foculi  ,  Se  tituli  dicen¬ 
di  fui  flent ,  quam  altaria,  quorum  formam  cap.  pro¬ 
cedenti  oftendimus. 


F 


C  A  P.  L  X. 

Altarium  flabilium  apud  Ifraelitas  celfitudo 
monflratur. 

Ad  loca  Jofue  22.  Cumque  venifent  ad  tumulos  Jorda¬ 
nis  in  terra  Canaham  ,  adificav erunt  juxta  Jordanem 
altare  infinita  magnitudinis .  2  Paralip.  4.  Fecit  quo¬ 
que  altare  dtneum  viginti  cubitorum  latitudinis  ,  <27* 
decem  cubitorum  altitudinis.  In  Efdr.  cap.  3.  Et 
furrexit  Jofue  filius  Jtrfedech  ,  Cy  fratres  ejus  Sacer¬ 
dotes  ,  &  Zorobabel  filius  Salathiel ,  &  fratres  ejus , 
&  <tdificaverunt  altare  Deo  Ifrael  ,  ut  offerrent  m  eo 
holocautomata  ,  ficut  fcnptum  eft  in  lege  Moyfis  viri 
Dei  ,  collocaverunt  autem  altare  Dei  fuper  bafes  fu  as . 
ad  alia  plura. 

IN  his  flabilibus  altaribus  ,  celfitudo  eorumdem  , 
ac  altitudo  ,  magis  debet  effe  fcripturalibus  in  ne¬ 
gotium;  ut  facrorum  oraculorum  veram  intelligen- 
tiam  inveftigantes ,  facrorum  altarium  formam  expi- 
fcari  valeant.  Excelfa  enim  declinare  Ifraelitas  co¬ 
gebantur  ex  lege  ;  omnia  enim  idololatrarum  excel¬ 
fa  ,  non  folum  demoliri  juflerat  Deus  ;  fed  etiam 
caverat  quam  maxime  fuis  legibus  ,  atque  ftatutis , 
ne  Ifraelitas  in  excellis  montibus facra  facerent  :  quod 
maxime  ,  ut  coelo  viciniores  eflent  ,  idololatrae  Au¬ 
debant.  quamobrem  Nonnus  in  Dionyfiac.  lib.  44. 
dum  Agaves  facrificium  fcribit  num.  py.  dicens: 

Yl&oftluyi  3  yfovTt  c ro<pf  cpiAmicvo?  k'yot,J>yi 
E»V  d^yjvov  ouoVoA©*  tjie 

tosofi&oio  ,  iij  (iu/xu 

©>?Avv  oiv  xtpoiVT  1  ovvipnrofov  oi^sivi  Tcivpio  , 

«ho?  7t sAsv  «Aer©-*  tpnrAiov  vAtj?  , 

Z>j vi  ^  «dp vdhosi  ffotv  %vvuffi  &vjjA lui. 

Illam  enim  ad  cacumen  montis  afcendifle  cum  vi¬ 
ro  Cadmo  fcribit  Poeta  ,  ibique  in  montana  filva  , 
Jovi  fummo  ,  &  hamadriadibus  facrum  fecifle  dixit 
m  illis  carminibus  ,  quas  fic  interpretantur. 

Obediens  vero  feni  prudenti  ,  filios  amans  Agave , 

In  montem  altum  cacumen  habentem  ,  comes  ibat 
Cadmo 

Luttu  futuro  ,  &  bene  cornutum  apud  altare 
Feminam  ovem  ,  cornuto  comite  mafculo  tauro , 

Ubi  Jovis  erat  nemus  ,  montana  plenum  filva  , 

Jovi  dr  hadriadibus  unum  communicavit  facrifi¬ 
cium. 

Sunt  etiam  paffim  alia  plura  veterum  Scriptorum , 
&  facrarum  litterarum  loca;  quibus  id  idololatris ufu 
venifle  probatur,  fimulque  Ifraelitis  vetitum,  quam¬ 
obrem  haec  altarium  celfitudo  non  obiter  erit  praeter¬ 
eunda  ,  ubi  fecus  eos  fecifle  apparebit.  Licet  enim 
poftmodum  Vero  Numini  ac  Deo,  Ifraelitas  quoque 
in  excellis  facra  fecerint,  ut  1.  Regum,  tempore Sa- 
muelis  ,  &  David  in  excelfo  Gabaon  afcendere  ti- 
muifle  fcribitur  :  non  eft  tamen  nobis  fermo  ,  de 
celfitudine  locorum  ,  in  quibus  altaria  flatuebantur , 
fed  de  eorumdemmet  altarium  excelfa  ftrudtura.  Nam 
Jofue  cap.  22.  cum  Gaditas ,  Rubenitae  ,  atque  di¬ 
midia  Fribus  Manafle  ,  honefta  miffione  a  reliquis 
Tribubus  fecefliflent ,  ultra  Jordanem ;  quam  regio¬ 
nem  forte  inter  hereditarias  poffidendas  obtinuerant ; 
in  ripa  Jordanis  altare  ardificafle  altitudinis  fummae 
fcribitur  fic  :  Cumque  venifient  ad  tumulos  Jordanis  in 
terra  Canaham,  sdificaverunt  juxta  Jordanem  altare  in¬ 
finita  magnitudinis.  Utinam  ab  altaris  hujus  flrudtu- 
ra ,  hae  1  ribus  abftinuiflent  :  nec  enim  in  difcrimen 
capitis  venifient  ;  nec  adeo  reliquas  Tribus  permo- 
viflent ;  ut  arma  adverfus  fratres  capere  flatuerint  ; 
nifi  illi  qui  altare  erexerant ,  refipifcerent ;  de  qui¬ 
bus 


1 


Myrothecivm  II. 


604 

bus  fic  :  Quod  cum  audifient  filii  Ifirael ,  &  ad  eos  cer¬ 
ti  nunc  ii  detuhjjeut  ;  adificaffie  filios  Ruben  ,  &  Gad ,  & 
dimidia  tribus  Manafie  ,  altare  in  terra  Canaham  fiuper 
Jordanis  tumulos  ,  contra  filios  Ifirael ;  convenerunt  om¬ 
nes  in  Silo  ,  ut  aficenderent  ,  er  dimicarent  contra 
eos. 

Plurima  enim  a  reliquis  Tribubus  ,  in  hoc  altari 
erigendo  .  contra  legem  patrata  a  Gaditis ,  Rubeni- 
tis  ,  atque  Manaffitis  cenfebantur  :  quamobrem  re¬ 
liquae  Ilraeliticae  Tribus  ad  arma  moverentur.  Alibi 
nimirum  facrificandum  ,  quam  in  loco  ,  in  quo  Ila- 
tuerat  Deus  ,  has  Tribus  ientire  ,  in  fabrica  illa  al-! 
taris  videbatur.  Deus  enim  in  altari  aereo  ,  quod  erat 
in  atrio  Tabernaculi»  hoftias  fibi  offerri,  atque  cre¬ 
mari  juflerat  ;  iiti  aedificafle  hoc  altare  ideo  cenfe¬ 
bantur  y  ut  in  eo  hoftias  cremarentur.  In  magnitu¬ 
dine  quoque  &  altitudine  altaris  excelfaidololatrarum 
imitari  hi  velle  putabantur;  cum  tamen  Deus  omni¬ 
no  excelfa  idololatrarum  ,  pluribus  in  locis  delenda 
juffiflet.  Denique  contra  fiatuta  divinae  legis,  ad  il¬ 
lud  altare  confcendere  Sacerdotes  non  valentes ,  nili 
per  gradus  ;  tranfgreffio  in  hoc  apparebat  divini  prae¬ 
cepti  ,  in  quo  id  prohibuerat.  Quamobrem  merito 
altare  Sacrilegum  appellatur  a  Phineeflb  ,  Eleazari 
filio  ;  qui  cum  primoribus  lfraeliticis  eo  ,  hac  de 
caufa  mifius  eft  :  St  in  legatione  Rubenitas  ,  Gadi- 
tas  ,  &  dimidiam  Tribum  Manafie  ,  verbis  his  allo¬ 
quitur  :  Hac  mandat  omnis  populus  Domini,  qua  efi 
ifia  tranfgreffio  ?  Cur  reltquifiis  Dominum  Deum  Ifirael , 
adtficantes  altare  fiacrilegum  ,  &  a  cultu  illius  receden¬ 
tes  ?  Ne  vero  altaris  magnitudinem  excufarent;  quod 
terra  habitationis  illorum  contaminata,  immundaque 
cenferetur  ;  ac  propterea  a  terra  recedentes ,  in  fu- 
blime  altare  erigentes  ,  fuperiora  aeris  ,  religionis , 
cultufque  caufa  petiifle  affirmarent  :  excufationi  oc¬ 
currit  Eleazarus ,  ad  refipifcentiam  illos  invitando  ; 
utque  ab  illa  regione  recedentes ,  reliquis  Tribubus 
lfraeliticis  ultra  Jordanem  adjungerentur  monet : om¬ 
nes  enim  de  reliquis  Tribubus  paratos  affirmat  j  ali¬ 
quid  de  regione  ,  quas  fibi  in  fortem  obtigiflet  ,  in 
illorum  commodum  cedere.  Quod  fi  putatis  immun¬ 
dam  effie  terram  ,  inquiunt  in  facro  textu  ,  pojfieffionis 
vefira  ;  tranfite  ad  terram  ,  in  qua  I abernaculum  Do¬ 
mini  efi  ;  &  habitate  inter  nos  ;  tantum  ut  a  Domino , 
&  a  nofiro  confiortio  non  recedatis  ,  adificato  altari  ^pra- 
ter  altare  Domini  Dei  noflri.  Ex  quibus  perfpicuum 
fit  ,  quam  grave  crimen  putaverint  filii  Ifraei ,  qui 
tranfierant  Jordanem  ,  excelfum  conftituere  altare  j 
St  a  conftituta  divinte  legis  altitudine  altaris  quodam¬ 
modo  recedere. 

Sed  facile  commotioni  lfraelitarum  occurfum  efi:  ; 
conteftando  altare  illud  ,  a  Gaditis  ,  Rubenius ,  St 
dimidia  tribu  Manafie  ,  fuper  ripam  Jordanis,  ab  ea 
parte  ,  quae  reliquas  tribus  lfraeliticas  refpiciebat  3 
facrificiorum  caufa  non  fuifle  eredum  ,  fed  tantum 
in  amicitiae  ,  atque  communis  religionis  teftimom- 
um  ,  ac  propterea ,  neque  legi  alicui  de  altari  detra- 
dum  :  cum  lex  intelligeretur  folum  de  altari  ,  quod 
divini  cultus  caufa  erigebatur  ut  in  eo  hoftiae  offer¬ 
rentur.  dixit  enim  lex  Exodi  cap.  ao.  Non  aficendes 
per  gradus  ad  altare  meum.  Cumque  altare  ,  quod 
Gaditae  ,  Rubenitae  ,  ac  Manaflitae  erexerant ,  alta¬ 
re  Dei  dici  nequiret ;  quod  illius  cultus  caufa  exci¬ 
tatum  minime  fuiflet  ;  vetitum  nequaquam  videba¬ 
tur  ,  altaria  erigere  cujufcumque  altitudinis  ,  aut 
formae  libuiflet 3  dummodo  alia  de  caufa  ,  quam  di¬ 
vini  cultus  ,  ereda  extitifient.  quamobrem  quamvis 
excelfum  fuiflet  illud  altare  ,  &  infinita  magnitudi¬ 
nis  ,  ut  dicitur  in  textu  ,  non  erat  reliquis  Tribu¬ 
bus  ,  unde  legis  tranfgreffionem  ex  altaris  magnitu¬ 
dine  fufpicarcntur.  Qua  ratione  Phineeflb  ,  reliquif- 
que  Oratoribus  ,  qui  cum  eo  venerant  ad  Rubeni¬ 
tas  ,  Gaditas ,  &  dimidiam  Tribum  Manafles  ,  St 


6os 


A  |  reliquo  Ifraelitico  populo  fatisfadum  legimus  in  eo 
capitulo  :  Refiponderuntque  filii  Ruben  &  Gad  ,  &  di¬ 
midia  Tribus  Manafe  ,  inquit  textus  ,  Principibus  le¬ 
gationis  Ijrael :  Fortifiimus  Deus  Dominus  ,  fortijfimus 
1  Deus  Dominus  ,  ipfic  novit  ,  &  Ijrael  fimul  mtelliget  i 
fi pravancatioms  animo  hoc  altare  confiruximus  ;  non 
cufiodiat  nos  fied  puniat  nos  m  prafienti  ;  &  fi  ea  men¬ 
te  fecimus  ,  ut  holocaufta  ,  &  facnficium  ,  &  'pacificas 
viihmas  fiuper  eo  imponeremus  ,  ipfie  quarat  &  judicet. 
Qua  autem  ratione  amicitias  teltanda;  caufa,  hoc  al¬ 
tare  eredum  fuerit,  jam  diximus  fupra,  St  in  textu 
fubditur  :  Quibus  audiris  Phinees  Sacerdos  ,  &  Prin¬ 
cipes  legationis  Ifirael ,  qui  erant  cum  eo  ,  placati  fiunt  , 
B  &  'verba  filiorum  Ruben  ,  &  Gad  ,  &  dimidia  Tribus 
Manaffie  hbentijfiime  Juficeperunt.  In  hac  vero  hujus  al¬ 
taris  celfitudine  ,  ac  magnitudine  ,  nihil  de  ftrudu- 
ra  ,  aut  forma  illius ,  quam  quasrimus. 

Clariora  funt  quae  in  facris  oraculis  de  altari  a  Sa¬ 
lomone  in  atrio  Templi  extrudo  habentur.  Hoc 
enim  quadratum  extitifle  ,  facris  confiat  ex  oraculis; 
quae  aperte  tradunt,  hoc  altare  viginti  habuifle  cubi¬ 
tos  per  quodcumque  latus  ;  &  decem  pariter  fubli- 
mitatis  ,  z.  Paralipom.  cap.  4.  habuifle  legitur  :  Fe¬ 
cit  quoque  altare  aneum  ,  inquit  textus  ,  viginti  cubi¬ 
torum  longitudinis  ,  &  viginti  cubitorum  latitudinis ,  & 
decem  cubitorum  altitudinis.  Quae  altitudo  ,  &  lati¬ 
tudo  revera  neceflaria  videbatur  ,  Templo  jam  ex¬ 
trudo  3  tam  ratione  proportionis  cum  atrio  ,  quam 
orandi  caufa.  quamvis  eam  fublimitatem  minime  ha¬ 
buerit  illud  aliud  altare  ,  quod  in  atrio  Tabernacu¬ 
li  ,  Dei  juflii  ,  a  Moyfe  collocatum  extitit.  Nam 
in  atrio  Tabernaculi  ,  altare  primo  collocatum  ,  cor¬ 
tinis  circumcirca  cingebatur  3  ut  propterea  his  qui 
ad  cortinas  adhaefiflent,  altare  occultaretur.  Altitu¬ 
dinem  enim  cortinarum  quinque  cubitorum  fuifle  di¬ 
citur  Exodi  cap.  38.  in  quo  cum  fermo  eflet  de  au¬ 
laeo  in  introitu  atrii  collocato  ,  apud  quem  hoftiae 
offerebantur»  dicitur  :  Etw  introitu  ejus  opere  pluma¬ 
rio  fecit  tentorium  ex  hyacintho  ,  purpura  ,  vermiculo  , 
pj  ac  byffio  retorta  ,  quod  habebat  viginti  cubitos  iu  longi¬ 
tudine  ,  altitudo  vero  quinque  cubitorum  erat  j  juxta  men - 
furam  quam  cunila  atrii  tentoria  habebant. 

Humanam  igitur  flaturam  aulaeorum  altitudo  ex¬ 
cedebat  :  quapropter  nemo  proxime  ad  atrium  ac¬ 
cedens  confpicere  potuiflet  ,  quae  in  altari  per  Sa¬ 
cerdotes  ,  circumcirca  agebantur.  Nam  Levitis  tan¬ 
tum  ,  in  circuitu  Tabernaculi  ,  &  atrii  locus  conce¬ 
debatur  :  reliquis  vero  lfraeliticis  Tribubus  feorfum 
ab  atrio  St  Tabernaculo  caftrametandum  flatuebatur; 
ut  a  longe  ,  non  prope  ,  quae  cremarentur  in  altari 
hoftias ,  &  earumdem  fumum  coelum  petentem  ,  in¬ 
tueri  pofient ,  orationibufque  concomitari :  quamob¬ 
rem  ad  hanc  confuetudinem  refpiciens  David  Pialm. 
140.  dicebat:  Dirigatur  Domine  oratio  mea ,  ficut  in- 
cenfium  in  confipeilu  tuo.  Templo  autem  jam  tedifica- 
to  ,  &  circumcirca  variis  porticibus  claufo  ,  ut  If- 
raeliticus  populus  facra  offerens  ,  a  pluvia  ,  imbri¬ 
bus  ,  St  aliis  aeris  inclementiis  tutus ,  hoftias  in  al¬ 
tari  fumantes,  orationibus,  ac  precibus  comitari pofi 
fet  j  altare  in  fublime  erigi  necefle  fuit  >  ut  tam  de 
vicino  ,  quam  a  longe  politi  ,  hoftias  ,  qure  crema¬ 
bantur  ,  oculis  intueri,  St  orationibus  profequi  vale¬ 
rent  :  nam  fi  altare  in  fublime  eredum  non  confpi- 
ceretur  ,  fed  in  plano  ;  quemadmodum  in  Taber¬ 
naculi  atrio  vifebatur  ;  anterioies  tantum  id  fpedaf- 
fent  reliqui  pofteriores  non  folum  ab  afpedu  alta¬ 
ris  rdmoti  fuiflent ;  led  etiam  hoftias  ,  precibus  co¬ 
mitari  minime  valuiflent.  Imo  quo  remotiores  ab 
altari  ,  populi  recefliflent  ;  etiam  ab  afpedu  facrifi¬ 
ciorum  longe  pofiti  impedirentur  :  cum  tamen  dum 
Tabernaculum  in  deferto  eredum  extitit  ;  remotio¬ 
res  commodius  quam  hi  ,  qui  prope  extitifient  ,  fa- 


crorum  flammam  venerarentur.  Ut 


igitur  m  con- 
curfu 


SACRORVM  ELjEOCHRlSMATflN. 


606 

curfu  totius  populi  Ifraelitiei,  nimirum  in  folemnio- 
ribus  diebus,  quifque  facrorum  flammam  venerari, 
poflet  ,  illiufque  afpedtu  deledtari  ;  altaris  ftru- 
duram’in  fubiime  erigere  Salomoni  necefle  fuit. 

Ut  autem  forma  hujus  Salomonii  altaris  , 
aliorum  quorum  facras  Litterae  meminere;  ex  facro¬ 
rum  oraculorum  plirafi  innotelcat  ;  diftinguamus 
oportet  inter  altare  proprie  ,  Sc  id  quod  aliquando 
etiam  abulive,  in  ejufdem  ftrucluris,  altare  dicitur.' 
lic  enim  totum  aedificium  fuper  quod  altare  colloca¬ 
batur  ;  altare  etiam  aliquando  didtum  fuifle  confiat, 
in  qua  loquendi  phrafi  lacer  textus  z.  Paralip.  cap. 
4  loquitur  ,  dicens  :  Fecit  quoque  altare  meum  vi¬ 
ginti  cubitorum  longitudinis  ,  &  viginti  cubitorum  lati¬ 
tudinis  ,  0 T  decem  cubitorum  altitudinis •  d.  cap.  43’^^ 
Ezechiele  de  altare  fibi  oftenfo  dicitur  ;  quod  eflet 
quatuordecim  cubitorum  latitudinis  :  cum  tamen 
Deus  trium  cubitorum  altaris  altitudinem  ,  &  quin¬ 
que  latitudinis  ,  &  non  ultra  defignaverit.  Quam- 
obrem  inter  illa  duo  difiinguendo  ,  altare  proprie 
dicitur  ,  quafi  alta  ara  ,  illa  pars  totius  aedificii  fu- 
perior  ,  fuper  quam  hoftiae  ,  &  alia  Deo  devota  cre¬ 
mabantur  :  itaque  latera  proxime  contingentia  ,  & 
fuftentantia  aram  de  vicino,  proprie  altare  dici  de¬ 
bent  ;  vel  aliquid  aliud  fimile  :  illa  vero  quas  altari 
fubinferebantur  ,  fubftrudiones  nimirum  ,  fuper 
quas  altare  collocabatur  ,  abufive  Sc  non  ftridim  al¬ 
tare  dicebantur  ,  atque  m  his  a  facris  oraculis  mini¬ 
me  recedatur. 


6O7 


B 


crepidines  collocabatur,  ideo  apud  Efdram  poftquam 
de  aedificio  illarum  didtum  fuit  ;  &  sdificav  erunt 

altare  Dei  Ifrael  :  de  aereo  poftmodum  fubditur 
rnijon-Sj;  nairan  uon  hoc  eft  ,  &  firmaverant  altare 
fuper  fiabilimenta  fiua.  Ex  quibus  me  judice  convin¬ 
citur  aedificationem  hanc  altaris  ,  de  qua  loquitur 
facer  textus  ,  nequaquam  de  altari  proprio  debere 
accipi  ,  fed  tantum  de  fubftrudtionibus  ,  quae  im¬ 
proprie  ,  &  quadam  vocabuli  extenlione  altare  dice¬ 
bantur  :  atque  propterea  rationi  maxime  confonum 
videtur ,  altaria  ifraelitarum  ,  fuper  quae  hoftiae  cre¬ 
mabantur  ;  ubique  &  femper  non  quidem  lapidea  , 
fed  aerea  fuifle  ,  ut  infra  lucidius  demonftrabitur. 
Lapidea  vero  ea  tantum  fuifle,  quae  vel  amicitiae  cau- 
fa  ,  communis  religionis  ,  aut  foederum  firmando¬ 
rum  ratione  ,  five  renovandorum  excitabantur ;  ut 
quod  a  Rubenitis  ,  &  Gaditis  ,  nec  non  etiam  ab 
Elia  in  Carmelo  excitata  legimus ;  certiflime  confiat, 
quia  nequaquam  facrificiorum  caufa  excitabantur  , 
fed  fi  quando  facra  fierent  in  his  ,  femel  tantum  oc- 
cafione  foederum  ,  &  numquam  amplius  de  facris  in 
illis  faciendis  agebatur;  ut  contigit  altari  ab  Elia  ex¬ 
citato  ;  femel  ipfe  in  eo  facra  fecit  ,  in  teftimonium 
veri  Numinis  ;  in  eodem  poftmodum  facra  fadta , 
nullibi  facra  oracula  dixerunt,  quae  igitur  Religio¬ 
nis  caufa  ex  ritu  Mofaico  excitabantur  altaria  ,  non 
lapidea,  fed  re  rea  fuifle  affirmamus. 


Meminifle  igitur  aequum  efi  ,  quae  filiis  Ifrael  re¬ 
vertentibus  a  captivitate  Babylonica,  lub  Efdrae du¬ 
catu  ,  dicuntur  in  facris  Litteris  de  altari  :  Et  furre- 
xit  fofue  ,  inquit  textus  cap.  3.  lib.  1.  Efdrae  ,  filius 
fofedec  ,  &  fratres  ejus  Sacerdotes  ,  &  Zorobabel  filius 
Salathiel  ,  &  fratres  ejus  ,  &  adificaverunt  altare  Dei 
Ifrael  ,  ut  offerrent  in  eo  holocautomata  ,  fient  ficriptum 
efi  in  lege  Moyfis  viri  Dei  :  Collocaverunt  autem  altare 
Dei  fuper  bafes  fuas.  in  quibus  facri  codicis  verbis , 
advertere  necefle  efi  ;  quod  priori  altaris  vocabulo 
fignificatur  ,  vel  totum  aedificium  una  cum  fubftru- 
dtionibus  ,  vel  fubftrudtiones  folum  ,  quae  duabus 
crepidinibus  diftinguuntur  in  Ezech.  43.  quae  duae 
Ezechielis  crepidines  ,  bafes  appellantur  apud  Ef¬ 
dram.  Pofteriori  vero  altaris  vocabulo  illud  tantum 
fignificatur  ;  quod  Dei  juflii  Moyfes  in  deferto  con- 
ftrui  voluit  ;  ut  fuper  illud  hoftiae  Deo  oblatae ,  ig¬ 
ne  fandto  cremarentur  in  odorem  fuavitatis  ;  quod 
etiam  in  aedificio  templi  fuper  fubflrudtiones  collo¬ 
catum  fuit  in  atrio  Sacerdotum. 

Subftrudtiones  igitur  fuper  quas  altare  collocaba¬ 
tur  ,  bafes  dicuntur  apud  Efdram  ,  ut  diximus  in 
vulgato  Interprete  ;  Hebraice  vero  dicuntur 
mechonoth  ,  id  eft  ,  fiabilimenta  ;  quia  nimirum  ali¬ 
quid  fuper  impolitum  ,  eifdem  bafibus  fuftentaba- 
tur  :  quae  apud  Ezechielem  ,  &  audtorem  libri  Pa 
ralipomcnon  n?JLr?  hangaz^arah  ,  id  eft  ,  plateae  , 
five  atria  appellantur  ;  fi  communem  interpretatio¬ 
nem  tenere  velimus  ;  quemadmodum  architedli ,  la¬ 
titudinem  fundamenti  fuper  quam  aedificium  collo¬ 
cant  ,  plateam  dicunt  :  vel  verius  eo  vocabulo  he- 
braico  appellantur  ,  quia  qui  ad  necem  quaereban¬ 
tur  in  afylurn  erant  :  nos  -diximus  fubftrudtiones  , 
quod  ea  ratione  conftruerentur  ,  ut  in  eis  altare  col¬ 
locaretur  :  crepidines  has  eafdem  dixit  vulgatus  in 
Ezechiele  cap.  43.  dicens  :  Et  de  finu  terra  ufquead 
crepidinem  noviffimam  ,  duo  cubiti  ,  &  latitudo  cubiti 
unius  ,  &  a  crepidine  minore  ufque  ad  crepidinem  ma¬ 
jorem  quatuor  cubiti  ,  &  latitudo  cubiti  unius,  quod 
quidem  crepidinis  nomen  fumptum  eft  ab  Aquila  , 
Graeco  Interprete  ,  qui  Y.^iu^dy.cL-eos ,  eafdem  bafes, 
five  fubltrudiiones  nominavit  :  hoc  eft ,  fundamenta, 
fuper  quod  aliquid  collocatur. 

Quia  igitur  altare  aereum  Mofaicum  fuper  illas 


CAP.  L  X  I. 


Diftindtio  altaris  a  fubftrudtionibus  illius 
explicatur. 


D 


Illuftrantur  loca  z.  Paralip.  4.  Fecit  etiam  atrium  Sa¬ 
cerdotum  ,  Cr  bafihcam  grandem ,  &  oftia  in  bafihca , 
qua  texit  are.  Ezech.  43.  Et  de  finu  terra  ufque  ad 
crepidinem  noviffimam  duo  cubiti ,  &  latitudo  cubiti 
unius  ,  &  a  crepidine  minore  ,  ufque  ad  crepidinem 
majorem  quatuor  cubit  i  &  latitudo  cubiti  unius :  ip¬ 
fe  autem  Ariel  quatuor  cubitorum ,  &  ab  Ariel  ufque 
furfum  cornua  quatuor.  &  ad  alia  plura  loca. 


E 


F 


Clarior  adhuc  fit  diftindtio  haec  altaris ,  ab 
inferioribus  fubftrudtionibus  ,  fuper  quas  alta¬ 
re  collocabatur;  prout  dicebamus  capitulo  prae¬ 
cedenti  ;  fumpto  argumento  ab  altitudine  Salomo¬ 
nii  altaris  ,  de  quo  capite  4.  lib.  z.  Paralip.  ubi  de 
altari  reneo  ,  quod  in  fuo  Templo  conftruxit  Salo¬ 
mon  ,  his  verbis  eft  fermo :  Fecit  quoque  altare  aneum 
viginti  cubitorum  longitudinis ,  &  viginti  cubitorum  la¬ 
titudinis  ,  &  decem  cubitorum  altitudinis.  Quinam 
fieri  poteft  ,  ut  Sacerdotes ,  qui  hoftias  in  altari  illo. 
Summo  Numini  offerebant ;  in  humo  deorfum  flan¬ 
tes  ,  eafdem  fuper  ltruem  lignorum  imponere  pofi* 
fent  ?  cum  altare  de  quo  hic  in  textu  dicitur,  ad  mi¬ 
nimum  fex  cubitis, altitudinem  humanae  flaturae  fupe- 
raret  ?  nulla  fane  ratione  id  fieri  poterat ;  nifi  quas 
hominem  in  asdificio  fuperabant ,  &  nomine  altaris 
in  facro  textu  veniunt,  non  de  altari  proprie,  fed  de 
fubftrudtionibus ,  &  crepidinibus  a  Salomone  aedifi¬ 
catis  accipiantur  :  fuper  quas ,  altare  olim  a  Befeleel 
fabricatum  ex  aere  ,  collocandum  fuiflet.  Nam  uf¬ 
que  ad  tempora  Salomonis  illud  altare  Mofaicum  fte- 
tifle  conflat  ex  cap.  1.  ejufdem  lib.2,.  Paralip.  a  Salo¬ 
mone  vero ,  aut  ab  aliquo  alio  diflblutum  fuifle,  non 
legimus ;  omni  cultu  ac  religione  caruifle  ,  nec  le¬ 
gimus  ,  nec  credibile  eft  ;  fed  potius  eodem  altari, 
ufum  fuifle  Salomonem  &  reliquos  Judaeorum  Reges, 
ufque  ad  Babylonicam  captivitatem  ,  &  Templi  de- 
ftrudtionem  affirmandum  reor. 

Nifi  enim  eodem  altifri  Mofaico  ,  in  fuo  Templo 

fuiflet 


608 


Myrothecivm.  II. 


609 


fuiflet  Salomon  ,  Illo  nimirum  impofito  fuper  fub¬ 
ftrudiones  feptem  cubicorum  altitudinis ;  nequa¬ 
quam  diceretur  ,  in  textu  ,  Salomonem  coadum 
fuifle  in  pavimento  atrii  ,  hoftias  offerre  ,  quia  alta 
re  aeneum  ,  quod  fecerat ,  numero  hoftiarum  minus 
capax  eflet  :  fatius  enim  ipfe  fapientillimus  vir  ,  & 
Sadoch  Summus  Sacerdos  ,  in  eo  altari  Mofaico  , 
eas  hoftias  offerre  duxiffet  ;  quarum  altari  ameum 
a  fe  extrudum  capax  non  erat ;  quam  in  pavimento 
atrii  ,  illas  offerre ;  prtefertim  quod  jam  mille  hoftias 
in  Gabaon  ,  fuper  illud  Salomon  obtui iffe  dicitur 
cap.  1.  libri  ejufdem.  De  eodem  igitur  altari  Mofai¬ 
co  ,  intelligendus  eft  textus  ,  quod  non  eflet  capax 
numero  hoftiarum  ,  quas  in  eo  fefto  Regem  obtu- 
liffe  fcribitur.  dicitur  vero  Salomon  sedificaffie  altare, 
non  quidem  quod  altare  fecerit  fupremum  ,  in  quo 
hoftite  cremabantur ,  jam  olim  Moyfis  fieculo  divi¬ 
no  monitu  fabricatum  :  fed  quia  ad  feptem  cubitos 
in  altum  crepidines  erexerat  Salomon  fuper  quas 
altare  Mofaicum  collocaretur  j  propterea  altare  aedi- 
ficaffe  in  atrio  templi  dicitur. 

Illuftratur  hac  diftindione  fubftrudionum  ,  dc 
altaris  locus  perdifficilis  ejufdem  capituli  4.  hb.  2. 
Paralip.  in  quo  de  Salomonis  aedificiis  fermo  eft. 
dicitur  num.  p.  Fecit  etiam  atrium  Sacerdotum  ,  & 
bafilicam  grandem  ,  &  oftia  uv  hafilica  ,  qua  texit  utre. 
Ubi  quid  nomine  bafilicae  fignificetur,  perobfcurum 
videtur,  non  enim  fandius  Templum  intelligi  po- 
teft  bafilicae  nomine  ;  quia  portae  illius  auro  tantum 
tegi  debuerunt  ;  ut  dicitur  ^.Reg.  cap.  6.  num.  33. 
Fecitque  in  introitu  Templi  pojles  de  lignis  olivarum 
quadrangulatos  ,  er  duo  oftia  de  lignis  abiegnis  altrinfe- 
cus  ,  &  utrumque  ofttum  duplex  erat  ,  &  fe  invicem 
tenens  aperiebatur.  &  fculpftt  Cherubim  &  palmas ,  & 
calaturas  valde  eminentes,  operuitque  omnia  laminis  au¬ 
reis  opere  quadro  ad  regulam.  Portae  igitur  aereae,  ad; 
fandius  templum  minime  pertinere  poterant; 
quamobrem  refugere  cogimur  ad  hebraicum  textum, ^ 
in  quo  fle  legitur :  a 

mni  nax  on-nfn^i  rnwS  hoc  eft  ,  juxta  explica¬ 
tionem  Montani  :  Et  fecit  atrium  Sacerdotum  ,  & 
atrium  auxilii  magnum  ,  &  fores  ipft  atrio  auxilii  ,  & 
fores  eorum  texit  are.  nec  ab  hac  interpretatione  dif- 
fentit  Sandes  Pagninus. 

At  fi  advertiflent  Interpretes  ,  atque  expofitores 
diverfas  fore  voces  5c  hanc  n?J utique  priori 
fignificari  atrium  cognoviffent  ;  pofteriori  quia  venit 
a  verbo  "'U  quod  auxiliatus  eft  interpretatur  ;  intel- 
lexiflent  fignificari  fubftrudiones  altaris ,  quae  bafes 
appellantur  :  quae  eo  nomine  dicuntur  j  quia  altaria 
in  afylum  erant  fugientibus.  Tanta  enim  pietate  ab 
Ethnicis  etiam  altaria  colebantur  :  ut  noxiis  &  fon¬ 
tibus  quibufque,  afylum  tutiffimum  forent ;  ad  quae 
non  folum  confugere  liceret ;  fed  etiam  tuti  omnino 
effient  ,  qui  ad  altaria  confugiffent  :  qua  de  caufa 
apud  Ithacenfes  ,  Jovis  Servatoris  ara  erat ,  a  fer- 
vando  contumaces ,  qui  eo  confugiffent ,  Servatoris 
dida  s  ut  audor  eft  Alexand.  ab  Alexand.  lib.  3. 
cap.  20.  Plura  de  his  habentur  in  Numifmatibus 
Adolphi  Occonis ,  apud  Rofinum  fimiliter  lib.  2. 
Roman.  Antiquitatum  ,  5c  apud  alios  ,  qui  de  re 
antiqua  fcripferunt.  nobis  haec  fint  fatis  ad  expli¬ 
candam  rationem  vocabuli  hebraici  n?TU!  nghaz.a- 
rah. 

Altaria  enim  fuifle  in  afylum  confugientibus  etiam 
apud  Ifraelitas  probat  cap  2.  lib.  3.  Reg.  in  quo  Joab 
fugiens  ab  ira  Salomonis,  inTabernaculum  fe  contu¬ 
lit  ,  &  cornu  altaris  tenuit.  Nec  mentiri  Propheta 
Ezechiel  concedit  ,  apud  quem  fubftrudiones,  quae 
a  noftro  Interprete  ,  crepidines  appellantur  ,  lemper 
n?!Hn  dicuntur,  quamobrem  fic  locum  interpretan¬ 
dum  reor  :  Et  fecit  atrium  Sacerdotum  ,  &  afylum 
grande  ,  &  oftia  afylo  ,  &  oftia  ipforum  texit  aere . 


B 


A  (Dicebantur  vero  illae  fubftrudiones  altaris  afylum 
grande  ;  quia  confugientes  ad  illud  tuti  erant  : 
cum  tamen  ufque  ad  illud  tempus  habuiffent  minus 
altare  ,  ad  quod  confugerat  Joab  ;  ex  confequen- 
ti  multo  minus  afylum.  Dixifle  vero  bafilicam 
noftrum  Interpretem  putant  nonnulli  ,  caufa  gracae 
vocis  dvkyj  ,  quae  Regiam  interdum  ,  Curiam 
fignificat  ;  propterea  pro  aula  bafilicam  dixifle  pu¬ 
tant.  vel  etiam  bafem  grandem  antiquitus  legebatur  ; 
quae  tamen  vox  poftmodum  Librariorum  fortaffe  in¬ 
curia  ,  in  bafilicam  permutata  fuit  :  nobis  tamen  fuf- 
flciat,  ibi  fignificari  fubftrudiones,  fuper  quas  altare 
collocatum  fuit  j  quod  fugientibus  &  criminofis  in 
afylum  erat. 

Dicitur  fecifle  oftia  in  bafilica ,  hoc  eft  in  illa  fub- 
ftrudione  infima  altaris  ,  texifleque  illa  oftia  aere, 
nam  cum  in  illis  altaribus  facrificia  fierent  anima¬ 
lium  ,  ac  vidimarum  combuftione  ,  cineres  infra  al¬ 
tare  caderent  ;  erant  haec  oftiola  ,  in  infima  fub- 
ftrudione  pofita  ,  ad  excinerandum  altare  ,  Sc  cine¬ 
res  facrificiorum  removendas  :  quae  tere  teda fuere, 
ut  toti  altari  ftrudurae,  quae  aerea  erat,  refponderent. 
His  illuftrantur  veteres  nummi  aerei  Vefpafiani,  Titi, 
Augufti  ,  &  aliorum  ,  quorum  llrudura  ac  forma 
erat,  ut  in  eis  vifitur,  ad  fimilitudinem  abaci ,  oftio- 
lis,  &  annulis  hinc  inde  in  fronte  politis  ,  quibus 
altare  ,  veluti  abacus  aperiretur ,  atque  clauderetur^ 
juxta  delineatam  in  hoc  nummo  formam, 


D 


E 


De  quibus  oftiolis  ,  atque  annulis  nihil  ,  quod 
fciam  ,  neque  Antonius  Auguftinus  ,  neque  Goltzi- 
us ,  neque  alii  Antiquarii  dodiffimi ;  cum  tamen  fpe- 
datis  facrificiorum  genere  ,  &  lignorum  ftrue  ,  & 
animalium  membris  ibidem  combuftis,  ea  altaria  va¬ 
cua  fuifle  neceffe  eflet :  habuifleque  oftiola  illa  ,  ut 
cineres  ex  facris  decidentes  extrahi  ,  altareque  mun¬ 
dari  poffient.  His  fubftrudionibus  altaris  ,  lucem 
etiam  prteftat  locus  Ezechielis  43.  in  quo  de  men- 
fura  altaris  libi  in  viflone  oftenfi,  dicitur  .•  Etdefinu 
terra  ufque  ad  crepidinem  noviffimam  duo  cubiti  ,  er 
latitudo  cubiti  unius  ;  ipfe  autem  Ariel  quatuor  cubito¬ 
rum  ,  er  ab  Ariel  ufque  furfum  cornua  quatuor.  haec 
fandus  Propheta,  ex  quibus  decem  circiter  cubitos 
altitudinis  altaris  aedificium  habuifle  fufpicari  poffiet ; 
hac  fervata  ratione  diftindionis  ,  ut  fubftrudiones , 
quae  crepidines  appellantur  a  Propheta  ,  circa  fe^ 
haberent  cubitos  altitudinis ,  altare  vero  tres  cubi¬ 
tos  ufque  ad  fummitatem  cornuum  ,  quae  fecundum 
aliquos  pyramides  erant  >  vel  ufque  ad  fummitatem, 
planum  fuperioris  arulae,  ficut  autem  haec  Prophe¬ 
tae  verba  adeo  implicita  ,  ut  tot  fententim  ,  quot  ca¬ 
pita  in  illarum  expolitione  reperianturi  nos  pro  mo¬ 
dulo  noftro  ,  explicare  Prophetam  contendemus;  Sc 
hujus  etiam  altaris  ftruduram  dare  conabimur;  in  ea 
altitudine  ,  atque  fublimitate  ,  quam  Propheta  indi- 
gitare  dignatus  eft. 

Tota  autem  prophetiae  hujus  difficultas  in  illa  aedi¬ 
ficii  parte,  quae  Ariel  dida  fuit,  repofita  videtur,  hoc 
enim  vocabulo  altare  ,  fuper  duas  fubftrudiones  , 
quas  crepidines  hic  Propheta  appellat ,  collocatum  , 
certiflime  fignificari  ,  communis  Dodorum  fenten- 
Q.q  tia 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATftN.  611 


tia  fert,  nam  quamvis  harhel  mons  Dei  optime 
interpretur  i  ac  etiam  hariel  Leo  Dei  dicatur, 

vel  lux  mea  Deus  ,  explicetur  ;  &  haec  omnia ,  ita 
altari  in  altiori  fubftrudtionum  polito  conveniant;  ut 
toti  redificio  etiam  commode  aptentur  :  tamen  vox 
illa  mons  Dei ,  magis  proprie  totum  aedificium  Pro¬ 
pheta;  oftenfum  ,  quam  altare  tantum  in  fuperiora 
fubftru&ionum  collocatum  ,  vere  refpicit  ;  ficut  e 
contrario  ,  lux  mea  Deus ,  ratione  ignis  in  Dei  cul¬ 
tum  in  altare  fplendentis  ;  vel  leo  Dei ,  ratione  ignis 
hoftias  vorantis ,  &  (anguineas,  quo  altare  madebat  , 
ebibentis  :  fuperius  altare  tantum  ,  verius  di£tum 
videatur  ,  quam  inferiores  fubftrudtiones.  His  ta¬ 
men  nominibus  ,  non  altare  feorfum  a  bafibus,  non 
bafes  feorfum  ab  altari  ,  fed  totum  illud  aedificium  , 
quam  appofite  appellaretur,  perfpicuumeft.  quamob- 
rem  ex  nomine  Arielis  ,  non  fatis  firmum  fumipo- 
teit  argumentum  ,  magis  pro  altari  in  fuperiora  fub¬ 
ftru&ionum  collocato  ,  quam  pro  toto  aedificio,  aut 
fubftru&ionum  aliqua  ,  clariflime  confiat  :  quamvis 
pro  altari  tantum  ,  communis  fiet  Scriptorum  fen- 


A 


tentia. 

Communem  igitur  fenfum  Interpretum  ,  falva om¬ 
ni  reverentia  ,  dimittendum  duximus  ;  &  nomine 
Arielis  ,  intimius  vifionem  Propheticam  ferutantes  , 
vel  totum  aedificium  Ezechielis ,  vel  crepidinem  ma¬ 
jorem  tantum  ,  &  verius  quidem  fignificari  affirma¬ 
mus  ,  fuper  quam  collocatum  altare  cereum  cerne¬ 
batur.  Firmiflimum  igitur  pro  fuperiori  crepidine 
fumatur  argumentum  ,  a  menfuris  fpatii  ,  quod  re¬ 
maneret  ex  do&rina  communi  ,  inter  altare  ,  Ccfu- 
periorem  crepidinem.  Dicitur  enim  a  Propheta  :  Et 
Ariel  duodecim  cubitorum  in  longitudine  per  duodecim 
cubitos  latitudinis  i  quadrangulatum  aquis  lateribus.  & 
ftatim  lubditur  ;  Et  crepido  quatuordecim  cubitorum 
longitudinis  ,  per  quatuordecim  cubitos  latitudinis  ,  in 
quatuor  angulis  ejus,  haec  Propheta.  Ex  quibus  per- 
lpicuum  efi  ex  menfuris  longitudinis,  &  latitudinis; 
Arielis  nomine  ,  altare  ut  communiter  dicunt  ,  ne¬ 
quaquam  fignificari  pofle  :  quia  haberet  duodecim 
cubitos  in  fingulis  lateribus,  cumque  crepido  inferi¬ 
or  ,  in  qua  Ariel  collocabatur  ,  quatuordecim  per 
latera  cubitos  haberet  ,  ut  etiam  Villalpandus  ad¬ 
mittit  ,  atque  fatetur  ;  8c  Propheta  aperte  docet  ; 
fingulare  tantum  cubitum  in  circuitu  altaris  relin¬ 
queretur  ,  ad  miniftrorum  ufum  :  quamobrem  in 
unico  folius  cubiti  lpatio  ,  hofiias  in  altari  fuperim- 
ponere  ,  Sacerdote*  ftare  ,  &  (aera  munia  facnficio- 
rum  obire  ,  circumcircaque  altare  minifirare  coge¬ 
rentur  ,  quoties  quatuor  altaris  cornua  in  (acris  fa¬ 
ciendis  fanguine  linire  debuiflent.  Quinimo  cum 
Sacerdotibus  pertranfeundum  edet  ,  per  illud  altaris 
latus  quod  Templum  refpicit  ;  ac  fiiciem  ,  non  ve¬ 
ro  tergum  verfus  Templum  vertere  tenerentur;  fine 
cafus  periculo  ,  eo  verti  nequiviffent  :  qua  pariter 
ratione  ,  neque  minifieria  circumcirca  exercere,  vi¬ 
na  fundere  ,  hoftias  cremare  ,  eafdem  coram  Deo 
elevare  ,  ftruem  lignorum  componere  ,  aliaque  in¬ 
numerabilia  facere  ,  fine  cafus  evidenti  diferimine  , 
nequaquam  eis  licuifiet.  quod  utinam  Villalpandus 
advertiflet  ,  &  alii  Scriptores ;  ne  cogerentur men- 
furas  altaris  a  Deo  Moyfi  definitas  excedere  ,  abf- 
que  lege  &  ratione  ,  aut  ab  Ariele  ipfo  ,  cum  peri¬ 
culo  cadere. 

Ne  igitur  cum  capitis  diferimine  ,  tantoque  cum 
periculo.  Sacerdotes  minifieria  facra  peragere  dican¬ 
tur  ;  nos  in  anguftiis  pofiti  ignoremus  ,  quo  nos 
vertere  valeamus  ;  Arielis  nomine  eamdem  fubftru- 
ttionem  fuperiorem  fignificari  affirmabimus  ;  fuper 
quam  altare  aereum  collocatum  exiftebat  :  quod 
Ariel  ,  alio  vocabulo,  ab  eodem  Propheta,  di&um 
fuit  crepido  major. 

Voluifle  Prophetam  Arielis  nomine  fuperiorem 


D 


F 


fubftrudlionem  ,  &  nequaquam  altare  fignificari,  vi¬ 
detur  apertum  ,  fumpto  argumento  a  conformitate 
meniurce  altitudinis  Arielis ,  &  majoris  crepidinis. 
Cum  enim  de  crepidine  majori  ipfe  loqueretur,  ait; 
Et  a  crepidine  minore  ufque  ad  crepidinem  majorem  qua¬ 
tuor  cubitu  quia  vero  nomen  hujus  crepidinis  erat 
etiam  Ariel  ,  five  Harel  ,  fubdit  per  repetitionis  fi¬ 
guram  ,  ipfe  autem  Ariel  quatuor  cubitorum,  hoc  efi, 
htec  ipfa  crepido,  quae  etiam  Ariel  appellatur  ,  qua¬ 
tuor  cubitos  habebat  altitudinis.  Quam  interpreta¬ 
tionem  ftare  cum  verbis  Propheta;  perfpicuum  efi  ; 
quia  ftatim  ac  defcripfit  altitudinem  Arielis  ,  longi¬ 
tudinem  ,  ac  latitudinem  cjufdem  profequitur  ,  di¬ 
cens  :  Et  Ariel  duodecim  cubitorum  in  longitudine ,  per 
duodecim  cubitos  latitudinis  ,  quadrangulatum  aquis  la¬ 
teribus  i  &  crepido  quattuordecim  cubitorum  longitudi¬ 
nis  ,  per  quattuordectm  cubitos  latitudinis  in  quattuor 
anguhs  ejus.  In  quibus  Prophetae  verbis  ,  nomine 
crepidinis  ,  fuperiorem  intelligendam  voluit  Villal¬ 
pandus  ,  reliqui  communiter  :  fed  praeterquam 
quod  huic  interpretationi  obftant ;  quae  de  lpatio  cir¬ 
cumcirca  altare  ad  minifieria  facerdotalia  obeunda  , 
diximus,  defeciffet  etiam  Propheta  ,  quia  nihil  egif- 
fet  de  menfuris  ,  ac  lateribus  noviffimae  crepidinis  , 
ac  infimae  fubftru&ionis  ;  quod  nulla  ratione  Pro¬ 
pheta  praetermififiet.  fi  vero  de  infima  crepidine  il¬ 
lum  loquutum  dixerimus  ;  cum  eam  duorum  cubi¬ 
torum  altitudinis  ,  &  quatuordecim  latitudinis  ha¬ 
bere  dixiflet  ;  plene  Prophetam  tam  inferiorem  , 
quam  fuperiorem  crepidinem  ,  &  totum  aedificium 
defcripfifie  patebit  :  ficuti  etiam  plene  defcripfit  cre¬ 
pidinem  majorem  ,  cui  quatuor  cubitos  altitudinis 
dedit  ,  &  duodecim  in  lateribus.  De  altaris  verb 
menfuris  nihil  egit ;  quia  a  Moyfe  ex  divinis  ftatu- 
tis  ,  magnitudinem  illius  ,  Ifraelitae  jam  accepe¬ 
rant. 


C  A  P.  L  X  I  I. 

Forma  (labilium  altarium  Ifraelitarum  ex¬ 
plicatur. 

Ad  loca  Exod.  2 7.  Non  [olidum ,  fed  inane ,  &  ca¬ 
vum  wtrinfecus  facies  illud ,  fcut  tibi  in  monte  mon- 
Jlratum  efi.  Apoc.  6.  Vidi  fubtus  altare  animas 
interfettorum  propter  verbum  Dei.  Ezech.  45. 
Et  a  crepidine  majore  quattuor  cubiti  ,  &  latitudo 
cubiti  unius  ,  ipfe  autem  Ariel  quattuor  cubitorum  , 
&  ab  Ariel  ufque  ad  furfum  cornua  quattuor.  &  ad 
alia  plura. 

ALtare  aereum  non  folum  a  Moyfe  conftrudlum 
legimus,  fed  etiam  a  Salomone  in  fuo  atrio 
collocatum  ,  necnon  etiam  ab  Eidra  fubftru- 
dionibus  impofitum  altare  ex  eadem  materia  arbitra¬ 
mur  :  ficut  etiam  ab  Herode,  ex  tere  altare  fieri ne- 
cefle  fuit  ;  ita  ut  in  fabrica  ,  &  conftru&ione  al¬ 
taris  Ifraelitici  ,  materia  femper  fuerit  cerea.  Nam 
ftrues  lignorum  ,  qua  hoftias  cremabantur ,  in  ip- 
fius  medio  ,  intra  craticulam  aeream  componeba¬ 
tur  ;  &  fuper  lignorum  ftruem  ,  hofiiarum  mem¬ 
bra  divifa  imponebantur  ;  &  hasc  de  materia  illius 
dixifle  fufficiat. 

Ad  formas  igitur  altaris  devenientes ,  necefle  efi 
materia;  aereae  difpofitiones ,  ac  qualitates  confidera- 
re  ,  atque  menfuras  etiam  advertere  ,  non  folum  al¬ 
taris ,  in  quo  hofiias  cremabantur,  £c  holocaufta  of¬ 
ferebantur  ;  fed  etiam  fubftru&ionum  fuper  quas  al¬ 
tare  collocabatur,  quamobrem  a  difpofitione  fumpto 
exordio  ,  altare  hoc  vacuum  fieri  cogebatur 
ab  lfraelitis ,  fecundum  tradita  a  Deo  in  lege  Exo. 

27.  Deo 


<512  MyroThecivm.  II.  613 


27.  Deo  ad  Moyfem  dicente  de  altari  non  [olidum , 
fed  inane,  &  cavum  intrinfecus  facies  illud  ,  Jicut  tibi 
m  monte  monjlratum  efi.  Quae  quidem  lex  cum  fit 
negativa  femper  obligabat  ;  juxta  regulam  quae  de 
praeceptis  negativis  traditur. 

Ne  vero  quis  fortafle  fufpicaretur ,  fatis  efle  altari, 
legique  fatisfa&um  ;  fi  altare  ea  tantum  parte  ,  quae 
craticulam  excipiebat  vacuum ,  in  reliquo  per  quam 
firmum,  ac  folidum  eflet:  lex  non  foliim  jubet,  al¬ 
tare  faciendum  non  folidum i  fed  addidit  mane',  ncc 
tantum  faciendum  altare  inane  jufiit ;  fed  addidit  va¬ 
cuum  :  quae  tria  verba  pofita  fuere  ab  interprete  vul¬ 
gato,  ad  declarandum  vim  vocis  3!al  nevvu,  quae  in 
hebraico  exemplari  legitur;  qua  omnimoda  vacuitas 
indigitatur  ;  &  a  noftro  interprete  tribus  explicatur 
di&iombus  :  quam  vacuitatem  Septuaginta  dixerunt 
fic.  JtotAoV  (TatVldWoV  7 T0lri<r{i  duro,  hoc  eft  5  con¬ 
cavum  tabulatum  facies  illud,  ideft  altare. 

Quod  altarium  vacuorum  ufus ,  continuatus  eflet 
penes  Ifraelitas  ;  non  folum  quae  de  oftiolis  Salomo¬ 
nii  altaris  attulimus  fupra,  id  perfpicue  confirmant ; 
fed  etiam  in  templo  Herodiano  fervatum  id  fuifle , 
non  obfcure  probari  poteft,  ex  illo  Apoc.  6.  in  quo 
cum  Joannes,  ad  fimilitudinem  Templi  Hierofoly- 
mitani  loqueretur  de  gloria  ;  in  qua  altare  aureum 
fe  vidifle  dixerat;  etiam  holocauftorum  altare  adpo- 
nit;  &  in  eo  confcribendo ,  ad  hujus  vacuitatem  ref- 
piciens  ait  :  Fidi  fubtus  altare  ,  animas  interfetlorum 
propter  verbum  Dei  ,  &  propter  teftimomum ,  quod  ha- 
bebant,  dicit  autem  fub  altare,  non  v<po  circa  alta¬ 
re,  fe  vidifle  animas  interfe&orum ,  quia  ex  Dei  prae- 
fcripto  altare  vacuum  fieri  debuit ;  ex  confequen- 
|  ti ,  non  ex  lapide ,  fed  ex  aere  illud  quoque  erat ; 
quod  in  Templo  Herodiano  Joannes  viderat  ;  ad 
cujus  normam  ,  atque  exemplar  majeftatem  gloriae 
Dei  defer  ibit  in  fua  Apocalypfi  :  &  quaecumque 
altaria  ante  illud  ab  Ifraelitis  fada  fuere,  vacua  fuifle 
credibile  eft:  non  folum  ut  commodius  excineraren- 
tur  ;  fed  etiam  ut  facilius  in  fuperiora  fubftru&io- 
num  collocarentur.  Altaris  hujus  aerei ,  collocandi 
fupra  Ariel  menlurae  habentur  Exod.  27.  his  verbis: 
Facies  &  altare  de  lignis  fetim ,  quod  habebit  quinque 
cubitos  in  longitudine ,  &  totidem  in  latitudine ,  tdefi 
quadrum  ,  &  tres  cubitos  m  altitudine,  quibus  fane 
apertiflimis  verbis ,  longitudo,  latitudo,  atque  altitudo 
Mofayci  altaris  clariflitne  definitur.  Quia  vero  in  An¬ 
gulis  angulis  habebantur  pyramides;  ut  voluit  Villal- 
pandus,  quas  cornuum  nomine  fignificantur,  in  fa- 
cris  litteris,  dicentibus  Cornua  autem  per  quatuor  an¬ 
gulos  ex  ipfo  erunt:  5c  nihil  omnino  in  his  menfuris 
de  magnitudine  £c  altitudine  iftarum  pyramidum 
aftum  fuerat  ;  cubitum  illas  habuifle  ,  ex  Ezech. 
fufpicari  poflet.  Nam  apud  hunc  Prophetam  cap. 
43.  fermo  eft  de  Ariele;  quo  nomine  Scriptores,  ac 
interpretes  communiter  intellexifle  altare  ,  conftat, 
quod  erat  fuper  duas  crepidines ,  in  cujus  futnmita- 
te  quatuor  hasc  cornua  erant,  five  pyramides ,  qua¬ 
rum  altitudinem  inveftigamus :  cubitum  eas  habuifle 
dici  poflet  ;  praefertim  fultis  audtoritate  Graecorum 
1  exemplarium,  quae  de  his  ita  legunt,  ^orv  tS  dg/vjA , 
iij  Gcrgpofvw  t  Jte^trwv  7 hoc  eft  ,  &  ab  Ariel , 
&  fuperiora  cornuum  cubitus.  Cum  igitur  diftum 
fuerit,  quod  Ariel  habebat  quatuor  cubitos  altitudi¬ 
nis,  &  Arielis  nomine,  communi  feriptorum  fenfu j 
I  intelligatur  altare ;  quamvis  non  fit  omnino  certum , ; 
ut  vidimus  ;  jam  igitur  relinquitur  in  altari  Eze-  j 
chielis,  cornua  ipfa  cubitum  unum  habuifle  altitudi¬ 
nis.  Poteft  etiam  defumi  argumentum  pro  altitudine  ! 
harum  pyramidum,  a  tota  altaris  fabrica,  fecundum  ! 
fententiam  noftram  ,  quae  de  Ariele  aliter  fentit  : 
nam  in  noftro  fenfu  ,  fuperior  fubftrudtio  ,  quae  [ 
crepido  major  dicitur  ,  &  fuper  quam  altare  coi- 1 
locatum  erat,  Ariel ,  ut  vidimus  appellabatur.  j 


B 


C 


Quod  autem  fuper  hanc  crepidinem  ,  quas  Ariel 
dicebatur,  altare  eflet  collocatum  ;  ex  ejufdem  Pro¬ 
phetae  verbis,  apertum  videtur,  ait  enim  Propheta : 
&  ab  Ariel  ufque  ad  furfum  cornua  quatuor  :  quae  ver¬ 
ba  cum  facis  obfcura  fint,  illuftrantur  ex  hebraico 
textu,  qui  habet  hoc  eft, 

&  ab  Ariel ,  Cf  furfum  cornua  quatuor  :  quae  verba 
fic  explicari ,  Sc  intelligi  poflunt.  &  ab  ea  crepidi¬ 
ne,  quae  Ariel  appellatur,  quae  eft  crepido  major, 
&  furfum,  ml  aliud  habetur,  nifi  quatuor  cornua: 
hoc  eft  altare  ad  lacrificia.  quod  quidem  habebat 
quatuor  cornua  fupra  altare;  elevata  quidem  ad  mo¬ 
dum  pyramidum  ,  111  altitudine  unius  cubiti,  itaq. 
fenfus  erit  Prophetae  ,  quod  a  crepidine  majori, 
quae  Ariel  dicitur,  ufque  ad  fummum  cornuum, 
quae  funt  in  quatuor  angulis  altaris,  quatuor  fupple 
cubiti  funt.  defe£tus  enim  ifte  cubitorum  ,  in  hac 
loquendi  formula,  ex  hebraica  phrafi ,  frequentifli- 
mus  eft,  pluribus  in  locis,  &:  praefertim  in  hoc  tex¬ 
tu  in  verfu  fubfequente.  Cumque  Mofaicum  altare  ae¬ 
reum  trium  cubitorum  altitudinis  eflet,  ut  vidimus, 
&  quinque  in  lateribus,  in  quadrum,  prout  a  Deo 
Moyfi  fuerat  definitum  &  monftratum ,  &  decem 
totum  aedificium;  cubitum  relinquitur  cornibus,  in 
aedificio  prophetico;  ut  altaris  altitudo  una  cum  py¬ 
ramidibus  ,  quatuor  attingat  cubitos ,  quemadmo¬ 
dum  ab  Ezechiele  dicitur. 

Nec  enim  credibile’  eft  Salomonem  ,  aut  alios  fi- 
deliflimos  Dei  fervos  ,  in  conftrutlione  altaris ,  & 
pyramidum  five  cornuum  ,  aulos  fuifle  menfuras  ex¬ 
cedere,  quas  Deus  Moyfi  definiverat ;  aut  tranfgre- 
di  terminos ,  quos  Moyles  ftatuerat ;  prout  libi  a  Deo 
imperatum  fuerat;  ac  in  exemplari  oftenfum  in  glo¬ 
ria  cognoverat,  quoties  igitur  de  altarium  aedificiis, 
menfurifque  illius  in  fabrica  Salomonis,  Efdrae,  aut 
in  vifione  Ezechielis ,  menfuras  a  Moyfe  politas , 
facra  oracula  exceflifle  videntur;  de  fubftrubliombus 
fuper  quas  altare  collocabatur ,  intelligenda  erunt, 
quapropter  fi  altari  Ezechielis  cum  cornibus  furfum 
erettis ;  aut  cum  gradu,  infra  altare  politum,  qua¬ 
tuor  adferibemus  altitudinis  cubitos;  lex  tantum  re¬ 
linquentur  cubiti  fubftru&uonibus;  ut  decennarium 
cubitorum  numerum  cum  altari  totum  aedificium 
attingat,  de  quo  2.  Paralip.  cap.  4.  dicitur:  Fecit 
quoque  altare  otneum  viginti  cubitorum  longitudinis , 
&  viginti  cubitorum  latitudinis  ,  &  decem  cubitorum 
altitudinis. 


E 


F 


Subftru&iones  itaque  altaris  in  aedificio  Salomonis 
tres  erunt  excogitandae;  ut  ad  longitudinem  infimae, 
proportione  fervata,  totum  aedificium  una  cum  alta¬ 
ri  fuperiori ,  decem  cubitos  non  excedat,  infima  ba- 
fis,  five  fubftru&io,  per  latera  viginti  habebit  cubi¬ 
tos  longitudinis,  ut  dicitur  in  facro  textu ,  cubitum 
ac  femiflem  altitudinis  :  de  qua  licet  nihil  ex  lacris 
oraculis  habeamus,  ex  Architechtonicae,  8c  Opticae 
proportionibus,  ita  excogitandum  duximus:  media 
lubftru£tio  ,  feu  crepido  ut  loquamur  cum  vulgato 
apud  Ezechielem,  duos  habebit  altitudinis  cubitos , 
cum  femifle,  in  lateribus  vero  decem  &  feptem  lon¬ 
gitudinis  ;  ut  unum  cubitum  cum  femifle,  ambitus 
illi  circumcirca  remaneat:  fuperior  denique  crepido, 
feu  fubftru&io  fuper  quam  altare  aereum  collocaba¬ 
tur;  duodecim  in  lateribus  habebit  cubitos,  altitu¬ 
dinis  vero  tres  cubitos;  6c  duos  denique  cubitos  in 
circuitu  habuifle  arbitramur;  per  quoscircumgyrari 
crepido  haec  poflet :  atque  ita  totum  fubftrudtionum 
aedificium  ,  feptem  cubitos  in  altitudine  tenuiflet. 
tandem  fuper  ultimam  fubftrublionum  totius  aedifi¬ 
cii ,  altare  aereum  collocatum  ab  eo  arbitramur, 
trium  nimirum  cubitorum  altitudinis  juxta  menfuras 
a  Deo  Moyfi  praeferiptas ,  ut  decennarium  attinge¬ 
retur.  tres  denique  cubiti  remanebant  cum  femifle, 
circumcirca  altare  ,  Sacerdotibus ,  lacrifque  Mini. 
Q_q  1  ftris 


614 


Sacrorvm  El^ochrismathn 


6  IS 


itris  ,  ut  apud  altare  flare  ,  &  miniftrare  poflent.;  A  hanc  formam  delineandum  curavimus ;  ut  facrarum 
^  - nrpl li a^nria  videnrnr  .mine  ' antiquitatum  fludiofi  ,  facilius  qux  in  facris  haben¬ 

tur  litteris  commenfurari  valeant. 


X  l,  1 JU  j  ei  e  w w  ^  i 

Sic  enim  proportionaliter  intelligenda  videntur ,  qux 
in  facro  textu,  de  decem  cubitis  altitudinis  &vigin- 
ti  latitudinis  dicuntur,  cujus  facri  aedificii  typum  in 


Forma  altaris  Ezechieli  in  vifione  oflenfi  elucidan¬ 
da  remanet  ,  de  quo  ita  facer  textus  cap.  43.  apud 
Prophetam.  Ifi&  autem  m en  fur  a  altaris  in  cubitu  ve- 
rtjjimo  ,  qui  habebat  cubitum ,  &  palmum  :  in  finu  ejus 
erat  cubitus  ,  &  cubitus  in  latitudine  ,  &  definitio  ejus 
ufque  ad  labium  ejus  ,  &  in  circuitu  palmus  unus,  hac 
quoque  erat  fojfa  altaris.  Et  de  Jinu  terra  ufque  ad  cre¬ 
pidinem  novijjimam  duo  cubiti ,  &  latitudo  cubiti  unius: 
&  d  crepidine  minore  ufque  ad  crepidinem  majorem  qua- 
tuor  cubiti ,  &  latitudo  cubiti  unius.  Ipfe  autem  Ariel 
quatuor  cubitorum  ,  &  ab  Ariel  ufque  ad  furfum  ,  cor¬ 
nua  quatuor.  Et  Ariel  duodecim  cubitorum  in  longi¬ 
tudine  per  duodecim  cubitos  latitudinis  :  quadrangulatum 
aquis  lateribus.  Et  crepido  quatuordecim  cubitorum  lon¬ 
gitudinis  per  quatuordecim  cubitos  latitudinis  in  quatuor 
angulis  ejus  :  &  corona  in  circuitu  ejus  dimidii  cubiti,  & 
finus  ejus  ,  unius  cubiti  per  circuitum  :  gradus  autem 
ejus  verfi  ad  Orientem  :  hucufque  facer  textus  de  for¬ 
ma  altaris  oftenfi  Prophetae  in  vifione.  Quamvis  au¬ 
tem  Villalpandus  demonftrare  intendat,  hujus  alta¬ 
ris  formam  ,  diverlam  nequaquam  fuifie ,  ab  eo  al¬ 
tari  ,  quod  erexerat  Salomon  in  fuo  Templo  ,  nos 
omnino  fecus  exiftimamus  :  nam  licet  in  altitudine 
convenirent  j  non  confentiebant  in  fubflrudtionibus. 
Hoc  enim  altare  Ezechielis  a  Salomonio  differebat 
primo  ,  quod  tribus  fubflrudtionibus  illud  fuflenta- 
retur  ,  ut  vidimus  ;  Ezechielis  vero  duabus  tantum : 
quarum  prima  apud  Ezechielem  crepido  noviflima di¬ 
citur  ,  2c  duos  habebat  altitudinis  cubitos  ,  at  vero 
in  altari  a  Salomone  credo  ,  unum  tantum  elevaba¬ 
tur  cubitum  cum  femiffe  ;  cum  tamen  per  latera  vi- 
ginti  cubitos  ,  hoc  haberet  ;  hxc  autem  altaris  Eze- 
chielis  crepido  ,  quatuordecim  haberet  longitudinis 
cubitos.  Sic  enim  de  illa  Propheta  ibidem  verf.  1  7. 
Et  crepido  quatuordecim  cubitorum  longitudinis  ,  per 
quatuordecim  cubitos  latitudinis  in  quatuor  angulis 
ejus,  quod  Propheta  loquatur  hic  de  poftrema  ,  in- 
fimaque  crepidine  ,  indicant  quae  flatim  fequuntur 
verba  :  Et  corona  in  circuitu  ejus  dimidii  cubiti  ,  & 
fnus  ejus  umus  cubiti  per  circuitum,  haec  autem  coro¬ 
na  ,  qux  circumambiebat  altaris  foffam  ,  in  qua 


D 


E 


etiam  hofliarum  fanguis  fundebatur;  circumcirca  in¬ 
fimam  crepidinem  erat.  &  quamvis  Villalpandus  co- 
netur  hanc  crepidinem  ,  8t  foliam  ,  atque  reliqua  , 
qux  Ezechieli  in  vifione  oflenfa  funt ,  ad  menfuram 
altaris  reducere  ,  quod  in  2.  Paralipo.  a  Salomone 
aedificatum  feribitur  ;  fruftra  confumpfiffe  tempus 
puto,  has  enim  crepidines  in  altarium  aedificiis,  ma¬ 
jores  vel  minores  extitiffe  arbitramur;  pro  ut  placuit 
his  ,  qui  aedificio  intendebant  ;  habita  ratione  pro¬ 
portionis  fervandx  ,  cum  reliquis  totius  aedificii  par¬ 
tibus.  Nec  praetereundum  erit  ,  quod  hae  crepidi¬ 
nes  Ezechielis  hanghanarah  appellantur:  quem¬ 
admodum  ilice  ,  de  quibus  capite  praecedenti  in  fa¬ 
brica  Salomonis  diximus.  Differebant  etiam  ,  quia 
in  altari  Salomonis  ,  dux  priori  fuperimponebantur 
fubflrudtiones  ;  qux  non  alio  ,  fed  eodem  vocabulo 
dicebantur  :  at  vero  in  altari  ,  Ezechieli  oflenfo , 
fuperior  crepido  ,  non  foliitn  appellatur  ,  fed 

crepido  major  ,  nec  non  etiam  Ariel  dictam  fuiffe 
cognovimus.  Nifi  fortaffe  quis  vellet  ,  tribus  etiam 
fubflrudtionibus  componi  hoc  xdificium  Ezechielis, 
quarum  prima  ,  qux  dicitur  finus  totius  xdificii  , 
duos  haberet  altitudinis  cubitos  ,  &  fexdecim  lon¬ 
gitudinis;  media  fubftruftio ,  qux  hanghaz.ara 
haghedolah  appellatur  ;  quatuor  altitudinis  ha¬ 
beret  cubitos  ,  &  quatuordecim  longitudinis  ;  6c 
tandem  fuprema  fubftrudtio  ,  qux  Ariel  appellaba¬ 
tur  duodecim  haberet  longitudinis  ,  ac  latitudinis 
cubitos  ,  quatuor  vero  altitudinis  ;  quibus  tandem 
altari  fupra  pofito  ,  totius  xdificii  altitudo  quatu¬ 
ordecim  fuiffet  cubitorum.  Sententia  tamen  com¬ 
munis  ,  duas  tantum  habuiffe  hoc  altare  fubftrudtio- 
nes  fenfit  ;  &  nos  juxta  communem  interpretum  fen- 
tentiam  ,  quam  etiam  veriorem  arbitrati  fumus  ,  in 
gratiam  ftudioforum  in  fequenti  capite  delineandam 
Prophetici  altaris  formam  curavimus.  Viderint  alii 
meliora  ,  ut  nos  quoque  illis  afientiri  peflimus.  erit 
igitur  media  fublfrudtio  quatuor  cubitos  elevata  ; 
duodecim  vero  habebit  cubitos  longitudinis  ,  atque 
altitudinis. 

Herodes  Hierofolymitanus  Rex  ,  Augufliflimum 

facri 


6i6  MyrothecivmIL  617 


facri  Templi  aedificium  reddidit ;  quinimo  adeo  im- 
penfe  in  illius  fabrica  totum  fe  dedit  ,  ut  ad  expen- 
fas  minime  refpexerit  j  fed  tanta  pretioforum  lapi¬ 
dum  ,  gemmarum  ,  auri  ,  argentique  copia  ,  illud 
exornavit  ;  ut  dubium  fit  apud  fcriptores  ,  an  ipfe 
Salomonii  Templi  ornatum  exceflerit.  Altare  ip¬ 
fe  quoque  in  eo  excitavit ,  fed  a  forma  aedificii  alta¬ 
ris  a  Salomone  conftrudti  ,  Sc  ab  illo  ,  quod  Eze- 
chieli  in  vifione  oftenfum  eft;  minime  fibi  declinan¬ 
dum  exiftimavit  :  licet  eorumdem  menfuras  ,  ad 
proportionem  aedificii  excedere  ,  non  dubitaverit. 
Nam  quinque  cubitos  Salomonium  altare  ,  hoc  He- 
rodianum  fuperafle  Jofephus  fcribit  lib.  6.  de  bello 
cap.  6.  juxta  tranflationem  Ruffini  ,  vel  cap.  14. 
juxta  graecum  exemplar  ,  fic  enim  dicit : 

«T  0  fiupxcc  zetvrt  itj  Atn»  pflb  vj'©-*  rjv  ,  6Cp@-*  3 

iij  1 u,yj-A(Gy  t’AT<tvov  iVov  ,  oivoo  7rtvrriKovToi  7T^<(g.  rirqbiyuivos 
3  ijpvlo  xi(^To{$ei5  yoovtocc  ,  StC.  hoc  eft  , 

In  anteriori  vero  ,  lupple  Templi  ,  ara  quindecim 
quidem  cubitis  alta  erat  >  latitudo  vero  &  longitudo 
[imul  quinquaginta  cubitis  i  quadrataque  flans  cornutis 
quafi  angulis  eminebat  ,  &c.  Ad  rationem  architeStu- 
rx  igitur  hoc  Herodianum  akare  contemplantes,  tri¬ 
bus  crepidinibus  ,  five  fubftructionibus  illud  erige¬ 
mus  ;  ita  ut  prior  Sc  infima  ,  trium  cubitorum  alti¬ 
tudinem  haberet  i  fecunda  five  media  quatuor  cubi¬ 
tos  furgatj  fuperior  vero  quinque  habuerit  altitudi¬ 
nis  cubitos  :  quibus  fi  addantur  tres  cubiti  altitudi¬ 
nis  altaris ,  juxta  Dei  praeceptum Moyfi latum, quin¬ 
decim  altitudinis  cubiti  in  Herodiano  altari  ,  juxta 
menfuram  Jofephi  erunt.  Latitudo  vero  per  latera 
fubftru&ionum  fic  difponatur  ;  ut  infima  crepido  , 
five  lubftruStio  ,  vigintiquinque  habuerit  longitudi¬ 
nis,  Sc  latitudinis  cubitos,  juxta  menfuras  a  Jolepho 
traditas  :  (  mendum  igitur  fore  in  diStione  onvrtjKovt* 
exiftimatur)  cubitum  vero  ,  Sc  femiffem  fpatii  am¬ 
bientis  circumcirca  mediam  crepidinem,  quamobrem 
tribus  ,  e  viginti  quinque  cubitis  ,  fublatis ,  vigin- 
ti  duo  latitudinis ,  atque  longitudinis  cubiti  remane¬ 
bunt,  per  latera  medix  crepidinis  :  fpatium  circum- 
ambiens  mediam  crepidinem  in  plano fupenori,  duo¬ 
rum  cubitorum  cum  femiffe  commenfuiabitur  ;  ut 
proportionalitertotum  xdificium  furgat :  quapropter 
quinque  detra&is  cubitis  a  plano  medix  crepidinis  , 
qux  erat  viginti  duorum  cubitorum  ;  decem  Sc  fep- 
tem  cubiti  remanebunt  in  latitudinem  ,  longitudi¬ 
nemque  fuperioris  crepidinis  per  fua  latera  ,  ab  an¬ 
gulo  ad  angulum  ,  Sc  totius  planitiei  xdificii ,  fuper 
quod  collocandum  erat  altare  :  cui  tandem  fuperim- 
polito  altari  quinque  cubitorum  longitudinis,  ac  la¬ 
titudinis  in  quadrum  ,  fex  cubitorum  fpatium  rema¬ 
nebit  circumcirca  altare  ;  in  quo  Sacerdotes ,  facro- 
rumque  reliqui  minillri  hoftias  offerre  ,  fanguinem, 
ac  vina  fuper  ignem  effundere  ,  vidtimas  in  odorem 
fuavitatis  fuper  altare  concremare,  thus  adolere, pro¬ 
priaque  tnunia  omnia  in  Dei  cultum  exercere  vale¬ 
rent.  Quod  loci  fpatium  ,  quam  proportionatum  , 
atque  fufficientiffimum  effet ,  ad  facerdotales  fundtio- 
nes  ex  prxfcripto  divinx  legis  *,  tum  allatorum  alta¬ 
rium  formas  ,  tum  divina  mandata  aperiunt.  Lice¬ 
bit  ftudiofis ,  hujus  altaris  typum  ,  juxta  illud  quod 
ex  Salomone  pofuimus  contemplari  :  ornare  quoque 
exactiufque  illud  commenfurare  ,  pro  rei  ipfius  ma- 
jeftate  etiam  valebunt.  Cum  itaque  altaris  hujus  , 
quod  in  Templo  Herodiano  excitatum  fuerat  ,  de 
quo  Jofephus  ibi  loquitur  ,  altitudo  quindecim  cu¬ 
bitorum  effet ,  Sc  tamen  quod  Salomon  conftruxit  , 
decem  altitudinis  cubitos  non  excederet  ,  Villalpan- 
dus  lib.  4.  in  cap.  45.  Ezech.  cap.  78.  rejiciendam 
omnino  hanc  Jofephi  menfuram  altaris  arbitratus  eft: 
quod  illorum  altarium  menfuras  ibi  definitas  ,  ex¬ 
cedere  nefas  cenfeat.  Sed  perperam  me  judice  con- 
je&atur  ;  nihil  enim  in  facris  habetur  Litteris  ,  quo 


A 


xdificii  altitudo  in  altaribus  prohibeatur  ,*  prxfertim 
fi  de  lubftruShombus  intelhgantur  Salomon  Sc  Jofe¬ 
phus.  Sc  quamvis  hoc  Herodianum  altare  reliquos 
excederet  ,  tertia  altitudinis  parte  ,  proportionem 
tamen  totius  atrii  tenuifte,  fu  bl  imi  tatis,  atque  altitu¬ 
dinis  formam  ,  ex  fupra  pofitis  iconibus,  atque men- 
furis  perlpicuum  eft. 


CAP.  L  X  I  I  I. 

4 

Qua  ratione  gradus  ,  in  altari  Ifraelitico  ,  non 
prohiberentur. 


B 


Ad  loca  Exodi  20.  Non  afcendes  per  gradus  ad  altare 
meum  ,  ne  reveletur  turpitudo  tua.  Eccledyo,  In 
afcenfu  altaris  fanth  gloriam  dedit  fauci  t  tatis  amtttum. 
Ezech.  45.  Gradus  autem  ejus  verfi  ad  Orientem.  Sc 
ad  alia. 


C 


D 


E 


F 


CElfitudini  altarium  ,  quam  in  cap.  6\.  mon- 
ftravimus  j  facrarum  Scripturarum  loca  non 
plurima  repugnare  videntur.  Statuerat  enim 
Deus  lege  lata  Exodi  20.  nulla  ratione  debere  Sacer¬ 
dotes  ,  altare  illius  per  gradus  adire  ,  dum  facra  fa¬ 
turi  ellent ,  dicens  :  ( Non  afcendes  per  gradus  ad  al¬ 
tare  meum  ,  ne  reveletur  turpitudo  tua  :  Sc  ne  aliquam 
ob  caufam  ad  hunc  afcenfum  facri  miniftri  compel¬ 
lerentur  ,  in  fabrica  illa  altaris,  quod  in  deferto  fibi 
a  filiis  Ifrael  parari  voluit  >  humanx  ftaturx  ratio¬ 
nem  habuifle  ,  liquido  patet,  ne  videlicet  altaris  al¬ 
titudo  humanam  ltaturam  excederet  ,  aut  xquaret , 
quatuor  tantum  cubitos  altitudinis  habentem  :  quam¬ 
obrem  cubitum  faltem  unum  ,  intra  communes  ter¬ 
minos  humanx  ftaturx  contineri  illud  ftuduit  ;  Sc 
trium  folummodo  cubitorum  altum  altare  fieri  ,  in 
Exodo  juffit.  icone  vero  altarium  a  nobis  defcripto- 
rum  ,  eorumdemque  fublimitate  ,  legi  a  Deo  latx 
detraStum  ,  videbatur. 

Ad  altare  Mofaicum ,  per  gradus  Sacerdotes  afcen- 
difle  ,  facra  perhibent  oracula.  Nam  in  laudem  Ozix 
Summi  Sacerdotis  Spiritus  fanftus  ,  Eccle.  yo.  de 
eo  ait  :  In  afcenfu  altaris  fantti  gloriam  dedit  /anilita¬ 
tis  amitlum.  Propheta  quoque  Ezechiel  cap.  45.  in 
defcnptione  altaris ,  quod  in  vifione  prophetica  cog¬ 
novit,  atque  in  atrio  lui  templi  collocavit  i  fcalarum 
Sc  graduum  ,  per  quos  ad  illud  afcendebatur  ,  ne¬ 
quaquam  oblivifcitur.  quinimo  tam  perfpicue  de  his 
loquitur,  ut  aperiat  etiam  quo  verterentur ,  dicens: 
Et  gradus  ejus  verfi  ad  orientem.  Salomon  ,  Efdra  , 
Ezechiel  ,  Herodes  ,  Sc  alii  ,  fi  qui  fuerunt  qui  al¬ 
taria  erexerint  in  Templo  Hierofolymitano  ;  adeo 
in  lublimi  altaria  collocarunt  ;  ut  Sacerdotes  in  his 
facra  fadturi  ,  per  gradus  aliquos  in  lublime  afcen- 
dere  cogerentur;  alias  facra  in  his  facere  nequaquam 
potuiffent.  quamobrem  fa  erorum  oraculorum  Inter¬ 
pretes  verfantur  inter  Scyllam  Sc  Charybdim  ,  dum 
hxc  elucidanda  contemplantur.  Deus  in  lege  fua 
fan£fa  cavit  ,  ne  facri  miniftri  ad  altare  per  gradus 
alcenderent  :  qui  facris  fabricis  operam  dederunt , in 
Dei  cultum  ,  altaria  adeo  in  fublimi  pofuere  ,  ut 
abfque  gradibus  in  illis  miniftrari  non  poffet  :  in 
Ecclefiaitico  Spiritus  fandtus  laudat  Oziam  ,  ad  alta¬ 
re  afeendentem  :  Propheta  in  prophetica  fabrica  vi. 
det  altare  cum  gradibus  ,  per  quos  miniftri  afeende- 
re  poffent.  Quamvis  autem  pro  modulo  noftro  ali¬ 
qua  didturi  fimus  ;  implicita  tamen  ille  explicet , 
qui  nihil  implicitum  habet.  Fuere  enim  viri  do- 
diflimi  ,  qui  ineptiffima  in  his  elucidandis  affirma¬ 
verint. 

Sunt  igitur  qui  putent ,  divinum  prxeeptum  latum 
in  lege  ,  de  non  afeendendo  ad  altare  per  gradus,  ne- 
Q.  q  5  qua- 


618  SACRORVM  ELiEOCHRISMATfiN.  619 


quaquam  intelligi  de  gradibus  ,  qui  ad  horam  mini- 
ftrationis  aliquando  akari  apponerentur  ,  fed  de  gra¬ 
dibus  co  vdificaris  cum  aleari  ,  eidemque  perpetuo 
inhaerentibus.  Hos  enim  gradus  ad  altare  pertinere 
perfpicuum  elfe  dicunt ;  non  vero  gradus  qui  ad  ho¬ 
ram  miniftrationis  apponerentur  ,  in  commodum  mi¬ 
ni  ftri  1'acra  facientis ,  quo  tranfaclo  minifterio  tolleren¬ 
tur.  in  quem  fenfum  videntur  ivillelandtus  Pater  Au- 
guftinus  quadi.  173  fuper  Exo.  Petr.  Comcft.  cap. 
59.  hili.  Scholaft.  &  in  Exodo  cap.  41.  Hugo  Car- 
din.  in  cap.  20.  fuper  illud  :  Non  afeendes  per  gra¬ 
dus.  Contra  ,  inquit  ,  infra  legitur  ,  quod  Sacerdos 
quando  immolabat  ,  ajcendebat  per  gradus  propter  alta¬ 
ris  altitudinem.  Solutio,  hic  prohibet  Dominus  fieri  gra¬ 
dus  perpetuos  ,  &  altari  immobiliter  adharentes  ,  fed 
non  prohibet  fcabellum  fupponi  pedibus  Sacerdotis  volentis 
immolare  ,  cum  non  pojfit  aliter  propter  altaris  altitudi¬ 
nem  ,  &  de  illo  fcabello  intell/gitur  ,  de  quo  dicitur  in¬ 
fra  :  vel  forte  tantum  fpirituahter  intellegitur  hac  prohi¬ 
bitio  graduum  altaris.  Glolla  etiam  in  illis  verbis 
Exodi  27.  Trium  cubitorum  altitudinis ,  gradus  prohi¬ 
beri  tantum  putat  in  altari  lapideo  ;  cui  gradus  ei¬ 
dem  altari  coaedificati  eflent  •  non  vero  fcabellum 
ligneum  appofitum  altari  ad  horam  minillrationis. 
Quomodo  ergo  mimfirabatur  altari  ,  inquit  ,  cum  alibi 
fupra  ,  gradus  habere  prohibeatur  ,  ne  pudenda  revelen¬ 
tur  /  fed  illius  dtblum  efi  de  altari  ,  quod  ex  terra ,  vel 
lapidibus  confiruitur  ,  ubi  gradus  ipfi  coadificati  ad  cor¬ 
pus  altaris  pertinerent .  Nunc  vero  cap.  20.  Exodi  de 
tabulis  fieri  pracipitur  ,  quod  fi  apponatur  aliquid  ad  ho¬ 
ram  miniftrationis  ,  in  quo  fiet  mimfier  ,  ad  altare  non 


A 


C 


pertinet. 

Sed  haec  interpretatio  omnino  commentitia  vide¬ 
tur;  atque  minime  vim  praecepti  evacuare,  non  enim 
prohibetur  graduum  aedificatio  ,  fed  ad  altare  afcen- 
dere  per  gradus  lege  cavetur,  quamobrem  five  gra¬ 
dus  effent  altari  coaedificati ,  five  appofititii,  Sacer¬ 
dos  hofiias  in  altari  offerens  per  gradus  contra  ftatu- 
ta  legis  afeendebat.  praeterquam  quod  non  videtur 
facere  ad  rationem  legis  expolitio  illa,  nam  legis  ra-  D 
tio  allata  a  Deo  fuit ,  ne  revelaretur  turpitudo  mini- 
flri:  quam  quidem  quibufeumque gradibus ,  fiveap- 
pofititiis,  five  firmis  revelari  necelfe  erat;  ubi  per 
gradus,  afcenfum  ad  altare  concefferimus. 

Rabbini  fuo  more  fomniantes,  multa  potius  rifu, 
quam  arrimadverlione  digna  in  medium  afferunt. 
Rabbi  David  in  illo  Ezech.  43.  dicit,  vel  locum  non 
debere  intelligi  de  gradibus,  per  quos  afeenderetur 
ad  altare;  fed  potius  apud  Prophetam  (qui  gradus  vi- 1 
detur  altari  conceffilfc,  cum  ait:  Et  gradus  ejus  verfi 
ad  Orientem)  nomine  gradus  dici  aliquem  pontem ,! 
qui  ad  altare  pertingeret:  vel  de  gradibus  per  quos 
afeenderetur  ad  atrium,  in  quo  altare  pofitum  erat,  E 
intelligendus  erit  Propheta.  Cui  etiam  Jonathas 
fublcribit,  &  reliqui  Rabbini  fere  communiter ;  af¬ 
firmantes  fi  afccndendum  ad  altare  facrorum  decaufa 
fuilfet  ;  non  per  gradus ,  fed  per  pontem  aliquem 
illo  afcendilfe  Sacerdotes,  qui  quidem  pons  vetitus 
minime  videtur ;  quod  is  gradus  non  haberet.  R. 
quoque  Salomon  magnae  inter  Judaeos  au£loritatis, 
illud  idem  de  ponte  docet,  nam  locum  Ezechiel.  43. 
Gradus  autem  ejus  verfi  ad  Orientem,  exponens  ,  ifie 
pons  ,  inquit  ,  per  quem  afeendebatur  erat  in  Auftro , 
ut  afeendens  verteret  fe  ad  Orientem.  Omnes  enim  ver- 
fiones  erant  ad  latm  dexterum  :  quomodo  autem  ponitur 
pons  m  auftro,  afeendens  per  eum  ,  &  vertens  fe  addex-  F 
teram  partem  vertit  je  ad  Orientem,  cum  illorum  pon¬ 
te  fiat  etiam  Joleph.  lib.  6  de  bellocap.  6.  dicitenim 
loquens  de  altari :  Svrv  pio-yipfi^jxg  hr  dvTov  cbioSog 
rjfip.ee  -3ny<rarr>K  vV7» «fo.  r.xTHTr.djd.<^-yj  d'  intyov  , 

Kj  xMircTe  ityxv ergv  xvtS  i r/cb^of.  hoc  efi ,  &  ab  auftro 
fuper  illud  ,  iupple  altare  ,  afcenfiu  clementer  arduus 
refupmabatur.  paratum  autem  erat ,  fupple  altare ,  fi¬ 


ne  ferro  &  nunquam  tetigerat  illud  ferrum,  his  etiam 
fublcribit  Arifteas  in  libello  de  Septuaginta  Inter¬ 
pretibus. 

Sed  in  his  Rabbinorum  fomniis  ,  multimode  illi 
ipfi  ineptire  coguntur  :  nam  ut  quid  pontem  hi 
imaginantur  ,  cum  perlpicue  dicatur  a  Propheta  af¬ 
cenfum  altaris ,  gradus  habuiflef  Nam  didtio  hebrai- 
ca  manghaloth ,  de  gradibus  fcalarum  folummo- 
do  dicitur,  nequaquam  vero  de  lineis  tranfverfis  in 
aliquo  ponte  ,  ad  pedes  detinendos  in  afcenfu ,  ne 
prolabantur  hi  qui  afeendunt.  &  licet  Jofepho  fides 
habenda  elfet ,  quod  fuerit  Sacerdos  in  Hierufalem, 
fi  feriptorum  illius,  ac  voluminum  fidum  exemplar 
haberetur;  quia  tamen  hujus  do&iffimi  viri  feripta, 
multis  mendis  confpurcata  Scriptorum  vitio  confiat ; 
cum  grano  falis  legenda  ,  atque  admittenda  erunt : 
quamobrem  pontem  illum  ab  aliquo ,  juxta  Rabbi¬ 
norum  fenfum  pofitum  par  efi  credere.  Nam  quan¬ 
tum  attinet  ad  prius  commentum  Davidis  ,  ac  Jo- 
natae  de  gradibus  afcenfionis  ad  atrium,  efi  adeo 
alienum  a  vera  Prophetae  intelligentia ,  ut  nulla  vi¬ 
deatur  reprobatione  indigere  gradus  enim  per  quos 
ad  atrium  afeendebatur  ,  pares  omnino  fuerunt, 
tam  in  porta  Auftrali  ejufdem  atrii,  quam  Aquilo- 
nari ,  Orientali  ;  quamobrem  non  erat  prophe¬ 
tae,  cur  de  illis  potius ,  quam  de  aliis  gradibus  atrii 
diceret  :  Gradus  ejus  verfi  ad  Orientem ;  nili  de  gradi¬ 
bus  aliis  ab  atrio  loqueretur  :  nimirum  de  altaris 
gradibus  ,  de  quo  ejus  erat  tunc  fermo.  Quod  au¬ 
tem  de  ponte  in  Auftrali  parte  collocato,  Rabbi 
David  docere  non  dubitavit  ;  ut  is  qui  ad  altare  a- 
fcendebat,  ad  Orientem  fe  converteret :  Templi  fa¬ 
bricam  contemplantes ,  quam  a  veritate  alienum  fit 
viderint ;  hi  praefertim  qui  Templum  idem ,  ad  Oc¬ 
cidentem  altaris  pofitum  agnofeunt.  quod  utinam 
agnoviflet  ille  Rabbinus ,  numquam  enim  pontem 
ad  Autlrum  conftituifiet  :  fiebat  enim  necefla- 
rio  ,  ut  Sacerdos  ad  altare  confcendens,  facro  Tem¬ 
plo  terga  converteret ;  quod  maxime  Deo  invifum 
confiat  cap,  8.  Ezech.  Et  ecce  viri ,  inquit  propheta, 
dorfa  habentes  contra  Templum  Domini,  &  facies  ad 
Orientem,  nulla  enim  ratione,  qui  ad  altare  per  pon¬ 
tem  ad  Auftrum  pofitum  afeendiffent,  vertere  fe  ad 
Orientem  poterant ,  quin  facro  fano  terga  verte¬ 
rent.  Stant  etiam  contra  hunc  lneptiflimum  virum, 
prophetae  Ezechielis  expreffa  verba;  qui  inhebraico 
quoque  exemplari,  cui  foli  Rabbini  fidem  praellant; 
non  lolum  docet  altare  illud  ,  quod  fibi  monllratum 
efi  ,  gradus  habuiffe  ;  fed  etiam  ad  Orientem  hos 
gradus  converfos  fuilfe  affirmate  feribit.  Ratio  quo¬ 
que  iacrorum  ,  &  cultus  religionis,  hunc  graduum 
afpedtum  in  altari  luadet;  nam  nili  Orientem  verius 
fuilfent,  facrorum  minilter,  hofiias  &  oblationes  ad 
altare  afferens  ,  Templum  non  prolpexillet,  prout 
tenebatur. 

Abulenfis  vir  doctiffimus  in  cap.  20.  Exo.  quaeft. 
47.  graduum  illam  prohibitionem  ;  quae  in  eo  capi¬ 
tulo  legitur  ;  intelligendam  cenlet ,  de  ligneis ,  ac 
portatihbus  fcalis  ,  ex  tranfverfis  lignis  compatftis, 
quibus  quidem  nulla  ratione  fieri  poterat,  ait  ille, 
ut  Sacerdotes ,  aliis  miniftris  fub  eifdem  fcalis  ma¬ 
nentibus,  turpia  non  revelarent.  Qui  quidem  do- 
dtiffimi  viri  fenfus ,  qua  ratione  veritati  fit  conlonum 
minime  apparet  :  non  enim  adeo  in  fublimi  altare 
hoc  porrigebatur,  ut  facrorum  miniftri  confiftere , 
aut  liare  pollent  lub  ligneis  fcalis,  quas  altaris  illius 
fupremam  coronidem  attingerent :  tres  habebat  alti¬ 
tudinis  cubitos  altare  ,  ut  dicitur  Exo.  27.  &  38. 
quatuor  cubiti  humanae  dantur  flaturae:  ei  igitur 
altari  appofitis  fcalis,  lubtus  minime  miniftri  confi¬ 
dere  pollent ,  verenda  afeendentis  confpeituri.  Qua: 
raiio  quamvis  latis  ridiculam  oilendat  ftntentiam 
Abulenfis ;  addantur  tamen  etiam  alia  contra  eam- 

dem. 


M  V  ROTHECIVM.  II. 


620 

dem.  altare  namque  Mofaicum,  non  eft  imaginan¬ 
dum  ,  fimile  his  ,  quibus  nos  Chriftiani  utimur  in 
Templis  ad  facram  Euchariftiam  offerendam  ,  compla¬ 
nati  in  fuperiori  ara  ,  ad  modum  menfae;  convivia 
enim  facra  tantum  in  his  peraguntur,  in  refedtionem 
animarum  :  illud  autem  excavatum  habebat  me¬ 
dium  ,  in  quo  hoftiae  in  media  crate  cremabantur, 
ut  infra  offendetur:  quonam  igitur  pa6to,  ambabus 
manibus  vidtimarum  membris  onuffis ,  afcendere  va- 
luiffent  Sacerdotes  lineatam  fcalam;  quam  una  tan¬ 
tum  manu  onufta  ,  aliquis  artifex  afcendere  vix  po- 
teft  ?  commentitis  certe  ,  atque  omnino  a  ratione 
alienas  funt  fcals  iftas  ,  ab  Abulenfi  excogitatae: 
quas  etiam  fi  facrorum  miniftri  afcendiffent  ,  foemi- 
nalibus  jam  praecin&i  ,  inhoneffe  nequaquam  ad 
altare  pervemflent  ;  nec  turpitudinem  revelafient; 
quod  potiflimum  lege  cautum  videbatur.  Fcemina- 
lia  enim  Sc  veftes  Sacerdotales ,  quaecunque  turpia 
funt  in  illis  occultaffent.  Foeminalium  vero  ufum  ab 
eo  ufque  tempore  in  Sacerdotibus  Mofaicis  D.  Hie- 
ron.  ad  Fabiolam  fcribens  agnofcit:  qui  etiam  fan- 
dtiflimus  vir  de  Scripturis,  Sc  Ecclefia  quam  opti¬ 
me  meritus  ,  gradus  altari  Ezechielis  non  denegat; 
fed  ad  myfticam  interpretationem  eorundem  gra¬ 
duum  fe  confert:  ac  propterea  nihil  nobis,  cum  eo, 
qui  litteraria  in  his  inveftigamus.  Joannes  Baptifta 
Villalpand.  lib.  4.  par.  2.  in  43.  Ezech.  cap.  79.  con¬ 
cedit  gradus  altari ;  prohibitionem  vero  afcenfus  ad 
illud,  quas  habetur  cap.  20.  Exo.  ad  rationem  in  illa 
lege  pofitam  revocat ;  nimirum  ad  illa  verba :  Ne 
reveletur  turpitudo  tua.  dicitque  hac  lege  nequaquam 
prohiberi  afcenfum  ad  altare  :  fed  genus  facrorum 
idololatrarum  vetari;  qui  turpitudinem  religionis  ob¬ 
tentu  in  facris  fedtari  confueverant.  quam  interpre¬ 
tationem  dicit  infinuaffe  S.  Tho.  1.  2.  q.  102.  ar.  4 
ad  fext.  argumen.  cum  argumentum  fumeretur  ab 
illis  verbis  :  Ne  reveletur  turpitudo  tua.  Confideran- 
dum  ,  inquit  ,  quod  hoc  etiam  fuit  injlitutum  ad  ex¬ 
cludendam  idololatriam.  Nam  in  facris  Priapi fua  puden¬ 
da  Gentiles  populo  denudabant  ,  fed  nihil  de  facris 
Priapi  a  S.  Tho.  Liranus  haec  pluribus  profequitur. 
his  adhaeret  Villalpan.  Non  itaque  gradus ,  inquit, 
fieri  prohibentur  ;  fed  eorum  afcenfus  m  eum  finem  per- 
verfiffimus  i  quippe  cum  immanes  publica  honefiatis  ho- 
fles ,  abfolutis  nefandis  alinorum  hofiiis ,  ac  malis  arti¬ 
bus  ,  dr  'e  mortuis  imaginibus  turpitudinum  objeths ,  non 
fatis  incitato  ad  libidinem  populo ,  vivo  exemplo  propofito , 
fuper  ipfo  altari  verbis ,  &  ,  populum  ad  omnem 

turpitudinis  aclum  excitabant  s  qua  omnia  inhonefiafce- 
lera,  atque  turpiffima ,  honeftijfima  dicendi  ratione  inhi¬ 
buit  Dominus  dicens  :  Non  afcendes  per  gradus  ad  al¬ 
tare  meum ,  ne  reveletur  turpitudo  tua.  Hasc  &  alia 
multa  ab  hoc  auftore  in  hoc  fenfu  loco  jam  citato 
dicuntur  pag.  400.  coi.  2.  in  fine. 

Huic  fententias  omnino  revera  adhasfiflem  ;  nifi 
in  ea  defideraretur  aliquod  antiquorum  Poetarum , 
aut  Scriptorum  teftimonium  ;  quo  probaretur  con- 
fueviffie  Sacerdotes  Gentiles  in  facris  Priapi  verenda 
denudare.  Nam  quamvis  Villalpandus  fatis  prolixe 
facra  Gentilium  ,  libidini ,  atque  fornicationi  fuifle 
conjuncta  offenderit:  nullibi  tamen  probat  Sacerdo¬ 
tum  verenda  ,  ab  eifdem  fuper  altare  aperiri  folita ; 
ut  ad  libidinem  affantes  provocarentur  :  nam  hoc 
probato,  ftatuti  divini  fenfus,  revera  pateret :  nec 
Divinas  legi  gradus  Ezechielis  ,  atque  Pontificis 
Ozisad  altare  afcenfus,  contraria  apparerent,  quam- 
obrem  juxta  hanc  dodtrinam  ,  non  prohiberentur 
gradus j  fed  tantum  turpitudinis  revelatio,  atque  in- 
honeffa  manifeftatio  illorum  vetaretur,  quae  a  natura 
occulta  fuere.  ' 

Rationem  igitur  legis  in  fequentia  rejicientes  , 
legis  fenfum  pro  modulo  noftro  inveftigabimus.-  8c 
licet  graviffimi  Scriptores ,  atque  Interpretes  facro- 


B 


D 


6  2i 

rum  oraculorum  fint  ;  qui  graduum  in  altari  prohi¬ 
bitionem  in  lege  agnofcanr,  cum  tamen  nec  vim  ra¬ 
tionis  pro  lege  allatas ;  nec  fenfum  legis  ad  rationem 
pofitam  coarctare  ftudeant :  liceat  mihi  quoque  pre¬ 
cor  ;  in  tanta  Scriptorum  varietate ,  facrorumque 
oraculorum  difficultate  balbutire  ,  atque  graduum , 
&  fcalarum  prohibitionem  in  illa  lege  cognofcere : 
quam  prohibitionem  firmiffime  tenentes,  praster  le¬ 
gem  Exodi  latam  c.  20.  aliquando  veniffie  lfraelitas 
Salomonen,  aut  Herodem  negamus.  Ut  igitur  d  no¬ 
bis  allata  firmiora  confidant  ;  nonerit  praetereundum, 
altare  proprie  fic  appellatum  numquam  eredhim  fuif- 
fe  lupra  cubitos  tres  altitudinis  ,  una  cum  cornibus 
in  extremis  angulorum :  quam  menfuram  altaris ,  fas- 
pifiime  in  facris  Litteris dimenfam  ,  a  DeoMoyfijuf- 
lam,  a  Befeleel  fabricatam ,  conft  inter  retir.uiffe  ubique 
lfraelitas  ,  non  raro  facras  offendunt  Litteras.  Nam 
quamvis  totum  aedificium  fubffru&iooum  una  cum 
altari  ,  quod  fuper  illas  collocabitur,  ut  capite  6 2. 
offendimus ,  altare  aliquando  diceretur;  proprie  ta¬ 
men  fola  illa  fuperior  pars ,  fuper  quam  coeleftis  ig¬ 
nis  ardebat ,  ligna  componebantur  ,  hoftix  crema¬ 
bantur  ,  libaminaque  fundebantur,  altare  dicebatur : 
cum  tamen  fubff rudtiones ,  feu  bafes,  quae  ad  altare 
pertinebant  ,  &  eidem  fupponebantur ,  altare  abu- 
ffive  dicerentur.  Itaque  tres  tantum  altitudinis  cubitos 
femper  ,  8c  ubique  altare  holocaufforum  retinuiffe 
arbitramur,  juxta  definita  a  Deo;  neque  hos  termi¬ 
nos  aliquando  lfraelitas  fuiffe  aufos  excedere  affirma» 
mus:  ita  ut  Sacerdos  miniltrans  in  altari,  unum  tan¬ 
tum  cubitum,  idem  fuperaret.  Sacerdos  enim  inal¬ 
tari  miniffraturus  ,  elevare  diffiedtas  hoffias  coram 
Domino,  vel  alias  oblationes,  ligna  componere ,  li¬ 
bamina  vini,  aut  ficene  fundere,  diffiedta animalium 
membra,  eorumdem adipes &,  fanguinem,  thus,  & 
alia  hujufmodi ,  fuper  ffruem  lignorum ,  qute  in  al¬ 
taris  medio  cremabantur,  fupeiimponere  cum  tene¬ 
retur  ,  juxta  divinae  legis  ftatuta  ;  fatis  ei  erat  uno 
tantum  cubito  altare  excedere :  fic  enim  illiuscornua 
in  facris  oraculis,  languine  linire  commode  poterat, 
ac  reliqua  munia ,  fine  aliqu  1  difficultate  obire ;  quam- 
obrem  ad  illa  munia  in  hoc  altari  obeunda,  nullis 
fcalarum  gradibus  opus  erat. 

Reliquum  eff  confiderare  ,  quinam  effiet  fcala¬ 
rum  ufus ,  atque  gradus  ,  per  quos  ad  altare  afeen- 
difie  Sacerdotes,  facras  Litterae  non  femel  affirmant. 
Htec  autem  difficultas ,  qua:  Scriptorum  animum  tot 
feculis  contorfit ,  me,  judice  facillimejam folvitur, 
cum  iconibus  in  praecedenti  capitulo  jam  pofitis.  E- 
tenim  gradus  habuiffie  altaria,  per  quos  ad  illa  alcen» 
deretur  ;  praeter  dubium  fcripturahbus  effie  debet; 
tum  Ezechielis  auftoritate  ,  qui  de  luo  altari  loqui¬ 
tur  ;  tum  eti  »m  numero  Pfalmorum  ,  qui  cantica 
graduum  appellantur  in  libi o  Pfalmorum ,  &  inci¬ 
piunt  a  num.  119.  ufque  ad  Pfalmum  134.  exclu- 
five.  in  quorum  titulo  quamvis  multi  multa  dicant, 
de  afcenfu  Ifraelitarum  a  Babylonica  captivitate  in 
Jerufalem  ,  deque  afcenfu  St  concurfu  populi  ad  Tem¬ 
plum  fandlum  ,  in  lolemnioribus  diebus :  quod  ef- 
lent  nimirum  cantica,  quibus  populus  per  viam  laeta¬ 
batur  ;  8c  alii  alia,  de  afcenfu  graduum  per  portas 
atriorum  ad  Templum;  noftra  tamen  fententia  eft; 
Pfalmos  hos  ordinatos,  ut  cantarentur,  quotiesSum- 
mus  Sacerdos  ,  in  aliquibus  folemnioribus  diebus 
afeendebat  gradus  altaris  ,  ut  in  eo  hoffias  offerret. 
Nam  quamvis  quotidiana  facrificia ,  per  minores  Sa¬ 
cerdotes  offerrentur  ;  tamen  etiam  fummus  Sacer¬ 
dos  ,  praefertim  in  die  expiationis,  ad  altare  accede¬ 
bat  facrificiorum  caufi;  quam  ob  caufam  tunc  a  can¬ 
toribus  cantabantur  haec  cantica.  Nam  ioftitutafuiff- 
fe  poft  Templi  fabricam,  perfpicuum  eft  exipfifmet 
canticis  ,  in  quibus  fiepiffime  de  domo  Domini  fer- 
mo  eft  ;  quo  vocabulo  Templum  ,  £c  non  Taber- 

nacu- 


SACRORVM  ELlOCHRISMATilN. 


622 

naculum  figtu Scabatur,  non  tamen  illa  omnia  canti-  A 
ca,  tunc  compofita  fuifle  arbitror;  fed  fumpta  ex 
canticis  David  nonnulla,  alia  vero  denuo  compofita 
a  Salomone,  &  aliis  audtoribus,  eo  tamen  ordine,  ut 
cum  ad  ultimum  gradum  pervenifiet Sacerdos,  canta¬ 
retur  illud:  Ecce  nunc  benedicite  Dominum  omnes  fervi 
Domini.  His,  me  judice  ,  non  obicure  colligitur , 
quindecim  habuifle  gradus  illam  fcalam  ,  perquamad 
altare  a  Summo  Sacerdote  afeendebatur ;  in  cujus 
afcenfu  ,  de  Ozia  dicitur  in  laudem  ejus  Eccle.  50. 

In  afcenfu  altaris  fanbh  gloriam  dedit fanbiitatis  amiclum. 
in  quibus  verbis  facer  textus  refpexit  ad  veftem 
fandtam  ,  gemmis  &  auro  fulgidam,  nec  non  etiam 
ad  pedtorale  fandum  ,  quod  duodecim  gemmis  ex  g 
Dei  indituro  diftin&um  vifebatur.Sc  ad  duos  onychi¬ 
nos  lapides  in  humeralibus  alligatos,  quibus  Summi 
Pontificis  amidus,  cum  hyacinthina  punicis  ,  ac  tin¬ 
tinnabulis  fplendida,  undique  fulgores  metallorum , 


623 

atque  gemmarum  fpargebat :  quorum  tintinnabulo¬ 
rum  fonus  ,  gemmarum  fplendor,  in  afeendendo 
ad  altare  per  gradus,  cum  longe,  lateque  fulgeret; 
de  Ozia  dixit  Spiritus  fandus  :  In  afcenfu  altaris  fan- 
bli  gloriam  dedit  fanbiitatis  amiblum. 

Hi  autem  gradus  altare  non  attingebant ,  neque 
ad  illud  pertinebant ;  fed  tantum  ad  fubftrudiones , 
&  crepidines  fuper  quas  altare  collocatum  erat,  ea 
propter  neque  lfraelitarum  Reges ,  ac  Duces  qui 
crepidinibus,  has  fcalas  adjungere  curarunt,  nec  Sa¬ 
cerdotes  facra  faduri ,  qui  per  hos  gradus  ad  fum- 
mam  crepidinem  perveniebant  ,  ut  in  altari,  quod 
in  fuprema  crepidine  collocatum  erat,  hoftias  foculo 
fuperimponerent  ;  ad  altare  per  gradus  afeendifle 
proprie  dicebantur;  aut  contra  legem  latam Exo. 20. 
aliquid  egifle.  Propterea  hic  Ezechielis altare,  cum 
fcalarum  gradibus  delineandum  curavimus ,  ut  quas 
dicimus  lucidiora  fiant*  * 


Non  eft  igitur  cur  ad  Idololatriam  a  Deo  prohibi¬ 
tam  confugiamus ;  ficque  cum  Villalpando,  aliis, 
potius  myiticas,  quam  litterales  fequamur  facrorum 
textuum  interpretationes. 

Ne  vero  omififle  videamur  legis  allatae  rationem , 
quidque  voluerit  Deus  ,  in  illis  verbis  :  Ne  appareat 
turpitudo  tua.  Obfervandum  erit  in  hebraico  exem¬ 
plari  legi  didtionem  nghervathecha  ,  quae  fi- 

gnificat  verenda :  interpretanda  igitur  fiefunt  illa  ver¬ 
ba  :  Non  afeendes  ad  altare  meum  ,  ne  detegantur  ve¬ 
renda  tua.  qua:  quidem  loquendi  phrafis  tam  de  puden¬ 
dis  anterioribus,  quam  pofterioribus  dicitur.  &quia 
orientales  ufi  funt  femper  veftibus  oblongis  j  prop¬ 
terea  enim  dicebat  Chriftus  ,  monens  nos  paratos 
efte  debere  ad  perfectionem  :  Sint  lumbi  veflri  pra- 
cmEh  i  &c  de  domino  in  obfequium  boni  fervi  dice¬ 
bat  ,  pr&cinget  fe  ,  &  tranfiens  mimftrabit  illis  ,  &  ali¬ 
bi  faepe  :  ex  conluetudine  itaque  veftium  prolixarum 
apud  Orientales  ,  eifdem  irridendos  videtur  Euro¬ 
paeos,  maxime  Germanos  ,  Italos  ,  Gallos,  atque 
Hifpanos ,  qui  thoracibus  ,  foemoralibus  ,  atque  ti¬ 
bialibus  utuntur ;  veftibus  nimirum  ita  accommoda¬ 
tis  ad  corporis  membra  ,  ut  pofteriora  naturae  veren¬ 
da  ,  manifefte  appareant  quia  igitur  Sacerdotes  ute¬ 
bantur  ex  lege  lineis  veftibus,  atque  ubi  aliquo  gra¬ 
du  ad  altare  acceflifient  ;  atque  in  minifterio  altaris, 
igni  fuper  imponendo  hoftias,  aliudve  agendo  fe  in- 
clmafient ,  nates  quoque  extrinfecus  protuberaflent; 
populique  aftantes  ad  cachinnos  excitaftent  ;  haede 
caula  Deus  per  gradus  ad  altare  Sacerdotes  afeendere 
vetuit  i  &  fceminalibus  fub  veftibus  illos  uti  juftit  ; 
ne  dum  lacra  facerent  ,  nates  aliquomodo  ,  aut  na¬ 
tium  veftigium  aliquod  ,  ad  extra  appareret  :  &  ad 
cachinnos  excitarentur  ,  qui  ad  preces  inter  lpfas  fa- 
cras  oblationes ,  &  facrifida  excitandi  fuiffent. 


D 


E 


GAP.  LXIV. 

Stabilia  altaria  ,  ac  tripodes  religiofi  mon- 
Urantur. 

Ad  locum  a.  Paralip.  cap.  4.  Fecit  quoque  altare  meum 
viginti  cubitorum  longitudinis  ,  &  vigmti  cubitorum 
latitudinis.  &  ad  alia  plura  loca. 

REligionis  caufa  ea  altaria  excitata  a  nobis 
dicuntur  ,  quae  ut  facra  in  eis  haberentur  in 
loco  aliquo  ,  divini  cultus  caufa  pofita  fuere  : 
licet  vero  de  altari  quoque  Mofaico  ,  divino  juflu 
fabricato  ,  &  in  Tabernaculo  pofito  agere  pofie- 
mus  ;  cum  tamen  illud  longiorem  expofeat  confide- 
rationem  ,  in  fequentia  rejicimus.  De  Ethnico¬ 
rum  vero  altaribus  nobis  agendum  non  eft,  nifi obi¬ 
ter  pro  ficris  explicandis  ,  a  quibus  nunc  nobis  re¬ 
cedendum  minime  erit,  nihil  enim  de  lapideis  illo¬ 
rum  altaribus  ,  fed  tantum  de  portatilibus  ,  qute  tri¬ 
podes  appellabantur. 

Tripus  autem  vox  grseca  eft  ,  qua  aliquid  fignifi- 
catur  ,  quod  tribus  pedibus  fuftentatur  ,  uti  vox 
ipfa  fonat  :  &  hujus  fignificationis  audtorem  etiam 
habemus  Athenaeum lib.  2.  dipnof.  cap.2.  dicentem  : 
r^liroboe  p  t Iu)  \J^ro/Ba<nv  uvopioi^ovTO. 

hoc  eft  ,  Ternam  bafem  habentes  ,  nominarunt  tripodes. 
Itaque  non  folum  de  altari ,  fed  etiam  de  fedili  ali¬ 
quo  ,  &  menfa  quoque  redte  dicitur,  Homero  tefte 
lib.  24.  &  Callimacho  in  lavacro  Dianae.  Fuit  au¬ 
tem  aliquis  ,  tefte  Rhodig.  libro  8.  Ie6l.  Antiq.  cap. 
iy.  qui  tripodem  interpretaretur  infulfiflime  corti¬ 
nam  ,  five  vas  pulveribus  plenum  ,  ex  quo  perflans 
fpiritus  Phoebadibus  ,  vaticinii  praeberet  poteftatem. 
Ladtantius  quoque  Grammaticus  non  minus  inepte, 

fuper 


MyR-.  OTHECIVM  II. 


fuper  Papinii  verfu  ,  qui  eft  Thebaid.  i. 

Salve  prifca  fides  tripodum  ,  obfcunque  receffus. 

Tripus  ,  inquit  ,  fpecies  eft  lauri  ,  tribus  radicibus 
Apollini  confecrata  ,  propter  triplicem  vim  divinationis. 
quae  omnia  falfo  dicuntur  ab  his  :  tripodis  enim  no¬ 
mine  in  Delphicis  oraculis  ,  fedile  five  fella  intelli- 
genda  fuit ,  tres  tantum  habens  pedes,-  fuper  quam 
ledebat  Pythia  ,  qum  fpiritu  afflata  ,  ex  Apolline  re- 
fponfa  dabat,  quod  ex  Ariftoph.  in  Pluto  probat  Rho- 
diginus  ibidem  ,  &  Strabo  ,  zAublores ,  inquit, cer¬ 
ti  memorant  divinum  ipjum  domicilium  ,  fcihcet  Apol¬ 
linis  ,  profundam  ,  &  curvam  ejfe  fpeluncam ,  non  ad¬ 
modum  lato  patentem  ore  ,  unde  auram  quidem  referri  , 
facro  ajunt  efflante  Numine  excelfum  autem  oftio  im¬ 
minere  tripodem  ,  quem  cum  Pythia  vates  infcenderit  , 
haufto  divinationis  fpiritu  ,  Dei  refponfa  referre ,  &  me¬ 
tro  ,  oratione  foluta.  Amplius  in  libro  de  myfte- 
riis  Jamblicus  :  Sibylla  in  Delphis  ,  inquit  ,  duobus 
modis  fufcipiebat  Deum  ,  vel  per  fpiritum  quendam  te¬ 
nuem  ,  igneumque  ,  qui  erumpebat  alicubi  ex  ore  antri 
cujufdam  ,  vel  fedens  in  adyto  fuper  fedem  aneam  haben¬ 
tem  tres  ,  aut  quatuor  pedes  ,  gr  Deo  dicatam  •  & 
utrobique  fe  divino  fpiritu  exponebat  ,  unde  divini  ignis 
radio  illuftrabatur.  Quod  autem  de  quatuor  pedi¬ 
bus  dixit  Jamblicus  ,  admitteretur  a  nobis  fi  tetra- 
podes  illa  fedes  diceretur  :  verum  tripodem  dicicom- 
pertum  eft  ,  id  de  quo  loquimur  ,  ac  fedem  fuifle 
perfpicue  patet.  Bibliothecam  etiam  Rhodiginus  ci¬ 
tat  in  fextodecimo  volumine  ,  dicentem  :  Vatem 
unam  conftituere  ,  mox  gr  fubftruxere  machinam  ,  qua 
'  confcenfa  ,  vaticinari  tuto  poftet.  habebat  illa  bafes  tres , 
unde  &  tripodis  nomen  inditum. 

Menfas  quoque  in  quibus  convivantur  homines , 
tripodes  diCtas  ,  comprobat  Athenaeus  lib.  z.  apud 
Rhodiginum  :  fed  loco  citato  ,  poculum  tripodem 
Bacchi  appellari  ab  Athenaeo  reperi  ,  non  veromen- 
fam.  Bene  tamen  tripodas  ,  Senecae  crimini  datum 
conflat  ,  apud  Dionem  in  Nerone  j  nimirum  quod 
divitum  locupletatus  calumniis  ,  ingentes  con- 
gefliftet  opes  ;  ac  cedrinae  materiae  tripodas  haberet 
quingentos  elephantopodes ,  id  eft  eburneis  pedibus, 
menfas  aequales  numero  ,  fimilesque  fuper  quibus 
vefcebatur.  &  Pollux  lib.  io.  cap.  23.  ait  de  his : 
n  3  xjzrcntiftiivi  to“?  ovj/o»?  Tgawr ifot  ,  rf? ras  «v  JC&Aot- 
t o.  yovv  Algjfotyolvtji-  iv 

ii.  no&tv  iyu  rftzavv  T£«7 rs£«v  At^op^» 
iij  ov  c4ijtA yo-ixgistraic,  fupple  idem  Audior  alias  dixit : 

Kj  t  r^hrouv  S'  Vbftnyxi  ,  ^  t lw  XyitvB-ov. 

hoc  eft , 

Menfa  autem  fuppofita  obfoniis  ,  &  ipfa  tripus  voca¬ 
tur  ,  dixit  ftqutdem  Anftophanes  in  Telmifenfibus . 

Et  unde  ego  menftim  tripodem  fuinam  ? 

&  in  concionatoribus  ,.  fupple  ait; 

Et  tripodem  extulit  ,  atque  lecythum. 

Ex  quibus  locis  plane  conftat  ,  nomine  tripodis 
aliquando  menfam  dici  ,  in  qua  veteres  vefcebantur. 
Sed  etiam  ftrata,  in  quibus  convivae  jacebant  ad  men¬ 
fam  ;  tripodes  interdum  didlos  fuifle  ,  auCtor  eft 
Pollux  lib.  d.  cap.  12.  dicens  :  iji rav  Si  nva  aj-pwTan 

T£«7 TifoU  ,  ^  SdlT iqou  ,  TgiTfltf  .  'T^fltoSiC  j 
uv  sx.</v to.  hoc  eft  ,  Erant  autem  menfa  quadam  prima , 
&  fecunda  ,  &  tertia  ,  &  tripodes  quidem  ,  fuper  qui¬ 
bus  incumbebant.  Et  ne  Audlores  hujus  vocabuli 
praetermittat  ,  fubdit  :  ^  Ut  -ravo/**  *j<n oSu  , 
ov  ■nXp.KrZciv  dtss 'otydviss.  hoc  eft  ,  &  eft  nomen  hoc 
apud  Heftodum  ,  &  apud  Ariftoph artem  in  Telmifenft- 
bus.  Eft  enim  apud  Ariftophanem  Comoedia  fic  in- 
fcripta ,  in  qua  tripodes  ftrata  dicuntur  ,  juxta  hunc 


C 


A  locum  Pollucis.  Verum  in  loco  jam  a  nobis  fupe- 
rius  allato  ,  oblervavimus  ex  eodem  Polluce  ,  quod 
non  tantum  menfae  ,  in  quibus  apponebantur  obfo- 
nia  ;  fed  ftrata  ,  in  quibus  convivs  jacebant  ,  tri¬ 
podes  appellabantur. 

Verum  nihil  nobis  cum  his  menfis  ,  aut  fedilibus, 
fed  tantum  cum  pertradlemus  de  altaribus  ;  eo  no¬ 
mine  dicebantur  altaria  portatilia  ,  quibus  Ethnici 
in  facris  Deorum  faciendis  ,  vel  in  triviis  ,  vel  in 
agro  ,  vel  ubicumque  libuiflet  utebantur  :  fuper 
quae  pars  aliqua  vidlimarum  ,  five  ex  extis  ,  five  ex 
tanguine  cum  thure  cremabatur,  haecfimiliter eadem 
de  caufa  trium  pedum  ,  tripodes  dicebantur  ;  quia 
B  tribus  nimirum  haftis  ,  vel  ferreis  ,  vel  ex  alia  ma¬ 
teria  firma  ,  &  flabili  componebantur  ;  quae  fupe- 
rius  vas ,  atque  concham  regere,  ac  fuftinere  pollent. 
Nam  fuper  tribus  tripodis  haftis  fuperimponebatur 
catinus  cum  carbonibus  ,  &  prunis  ,  quibus  fangui- 
nem  ,  extaque  hoftiarum  cum  thure  concremarent 
in  Numinis  cultum  ,  quod  plurimum  venerabantur  : 
veteres  lapides  ,  numifmata  ,  &  inlcriptiones  id  pro¬ 
bant.  Erant  etiam  tripodes  lapidei  ,  optimo  argu¬ 
mento,  fic  diCti,  quia  tribus  tantum  afpe&ibus  con¬ 
flabant  :  fed  quia  inter  flabilia  potius ,  quam  inter 
portatilia  reponuntur  ,  illorum  formam  fubindicafle 
fat  eft. 

Portatilia  igitur  petamus  ,  non  recedentes  a  tripo¬ 
dibus  ,  cujus  ufus  frequentiflimus  fuit  apud  veteres 
Ethnicos  :  quod  in  facris  crapulas  potius  ,  quam  re¬ 
ligioni  ,  Numinumque  cultui  ab  Ethnicis  opera  da¬ 
retur  ;  quapropter  vi£limarum  ,  &  casfarum  hoftia¬ 
rum  partem  maximam  vorantes ,  parum  ,  vel  nihil  igne 
confumentes  ,  Numinibus  confecrabant :  fatis  reli¬ 
gioni  ,  &  cultui  indulfifle  exiftimantes  ,  dum  victi¬ 
mas  Numini  oftendiftent  ;  aliquidve  fanguinis  cum 
thure  ,  ac  vino  eidem  obtuliflent  ;  ut  nidore  fumi 
aer  perflatus,  fuaviores  convivantibus  faceret  epulas. 
Tripodum  formae  in  Nummis  ,  atque  in  lapidibus  , 
&  antiquis  monumentis  funt  multiplices  ;  explicabi- 
D  les  nimirum  ,  non  explicabiles ,  altiores,  minus  al¬ 
tae  ,  ficque  variae  ad  varietatem  placiti  illorum  ,  qui 
his  utebantur.  Eft  apud  me  lucerna  quaedam  anti- 
quiflima  ,  cujus  Myrothecio  primo  meminimus  ,  in 
cujus  fuperiori  facie  ,  facrum  infculptum  Priapo  vi- 
fitur  ,  &  ibidem  mulieres  facrificantes  gallum  galli¬ 
naceum  ,  cujus  fanguinem  catinus  in  tripode  impo¬ 
litus  excipit,  formam  ejus  Pag.  proxima  fubjecimus. 

Verum  inter  hos  tripodes  ,  funt  qui  fuperiorem 
concham  firmam  habeant ;  ut  hi  qui  frequentiffime 
in  Nummis  ,  ac  lapidibus  confpiciuntur  :  quorum 
nimirum  pedes  contrahibiles  ,  aut  explicabiles  non 
funt;  alii  funt  tripodes  facri ,  quorum  pedes  ob  in- 
E  teiclufas  ,  &  inter  fe  complicatas  lineas  contrahun¬ 
tur  ,  explicanturque  ;  prout  latior  ,  vel  anguftior 
fuerit  concha  ;  qu^  eidem  tripodi  fuperimponitur  , 
pro  libito  illius  ,  qui  facrum  facit.  Cujus  tripodis 
forma  prieclara  ,  in  Arcu  Conflamini  ,  Roime  pro¬ 
pe  Amphitheatrum  cernitur  ;  ea  in  fronte  ,  qux  ad 
ejufdem  Arcus  ingreflus  occurrit  his,  qui  ad  amphi- 
teatrum  pergunt,  in  fuperiora  enim  ,  arcum  ad  dex¬ 
teram  contemplantibus  ,  facrum  ex  porco  ,  tauro  , 
&  ariete  in  tripode  ,  mobilem  fuftinente  concham 
occurrit ;  cujus  tripodis  ftrudlura,  tam  ingeniofa ap¬ 
paret  ;  ut  altitudine  aequali,  tripus  flet  eredlus;  quae¬ 
cumque  illi  fuperimponatur  concha  ,  five  anguftior, 
five  latior  fuerit  :  afeendentibus  ,  atque  defeenden- 
tibus  lineis ,  quae  invicem  interfecantur  ;  ac  in  pe¬ 
dibus  a  parte  fuperiori  taliter  trochleis  firmantur  ,ut 
immobiliter  pedibus  inhaerendo  ,  in  gyrum  move¬ 
antur  ,  ad  contrahendum  ,  explicandumque  tripo¬ 
dem  ,  juxta  latitudinem  ,  vel  anguftiam  luperpofi- 
tae  illi  conchae.  Qux  vero  deorfum  funt  Lineae,  com¬ 
plectentes  tripodis  haftas ,  ita  tranfverfis  lineis  con- 
R  r  jun- 


a 


626 


Sacrorvm  EL/EOCHRISMATftN. 


62/ 


junguntur,  Ut  mobiles  fint ,  afcendendo  ,  atque  de- 
fcendendo  ,  prout  explicabitur  ,  aut  complicabitur 
tripus ;  cujus  fupremae  partes  bacchantibus  in  notam 
religionis  ornantur. 

Hujus  autem  tripodis  forma  ,  quam  diximus  in 
arcu  Conftantini  confpici  ,  non  comprehenderetur  ; 
nec  qua  ratione  concha  mobilis ,  pedesque  tripodis 
contrahi ,  vel  explicari  pollent  intelligeretur  ;  nili 
afpedu  ipfo  juvaremur  :  tripode  quodam  inter  Ur¬ 
bis  ruinas  reperto,  atque  in  mufeo  diligentiflimi  Viri 
Francifci  Gualdi  Ariminenfis ,  Equitis  fandi  Stepha- 
ni  ,  Romae  nunc  inter  antiqua  monumenta  cuftodito. 
Hic  enim  vir  antiquitatum  amantiflimus,  in  gratiam 
fludiorum  &  Mularum  ,  multa  antiquitatis  monu¬ 
menta  congelfit ,  eaque  diligentiflime  perpolita,  do¬ 
mi  in  fuo  mufeo  confervat  ;  virifque  omnibus  anti- 
quitatum  bene  meritis  ,  humaniflime  confpicienda 
exhibet.  Ex  eo  nonnulla  accepi ,  de  quibus  Myroth. 
1.  dixi ;  &  hujus  Myrothecii  gratia  ,  cum  guttis, 
&  aliis  ,  de  quibus  in  capitulis  procedentibus  ,  tri¬ 
podem  etiam  hunc  habui  delineatum  ,ea  fcilicet  for- 
ma,  quam  anguftiorem  B  ,  nec  non  etiam  explica¬ 
tiorem  C  ,  atque  contradam  denique  per  A  lignavi; 
ut  ejufdem  tripodis  forma  omnino  ftudiofis  conipicua 
foret. 

Sed  ad  lacra  oracula  jam  redeamus  ;  &  tantum  in 
his ,  altarium  tam  portatilium  ,  quam  Habilium  ma¬ 
teria  a  nobis  contempletur  ;  quam  quidem  oream 
femper  fu  ili  e  certillimum  arbitramur  ,  fi  de  altaribus 
proprie  loquendum  fit.  Materiam  igitur  contem¬ 
plantibus,  duo  genera  illius  confideranda  occurrunt, 
aliud  nimii  um  aeneum  ,  &  aliud  lapideum  ,  quae  in 
Dei  Templo  conftituta  ,  atque  aedificata  fuilTe  legi- 
mus  :  hoc  ab  Eldra  ,  &  illius  polleris  ,  illud  a  Sa¬ 
lomone  *  de  cujus  ftrudura  ,  &  materia  dicitur  2. 
Paialip.  cap.  4.  Fecit  quoque  ,  fupple  Salomon  ,  al¬ 
tare  ancum  vigmti  cubitorum  longitudinis  ,  fi  vigmti 


D 


1  cubitorum  latitudinis  ,  fi  decem  cubitorum  altitudinis . 
&  cap.  8.  lib.  3.  Reg.  fimilia  verba  habentur,  de  al¬ 
tari  aereo  a  Salomone  fufo  ad  ufum  Templi ,  de  quo 
dicitur  :  In  illa  die  fanllificavit  Rex  medium  atrii,  quod 
erat  ante  domum  Domini .  Fecit  quippe  holocauftum  ibit 
&  facrificium  ,  fi  adipem  pacificorum ,  quoniam  altare 
Areum  ,  quod  erat  coram  Domino  ,  minus  erat ,  fi  ca¬ 
pere  non  poterat  holocaufium ,  (fi  facrificium ,  fi  adipem 
pacificorum.  Quibus  etiam  concordant  ,  qua;  a  Jofe- 
pho  dicuntur  libro  odavo  cap.  2.  jc*Te«c<*W  'j  ,  in¬ 
quit  ,  Kj  MOV  ir^w  eiKoo-i  r 0 

tocztm  £vP&  ,  to'  -j  rdc  okoKXvrdcii. 

hoc  eft  ,  Fabricavit  autem  3  Tupple  Salomon  ,  &  al 
tare  Areum  cubitorum  viginti  in  longitudine ,  fi' totidem 
latitudine  ,  altitudo  autem  decem  ad  holocaufia.  Stetit 
autem  altare  hoc,  toto  tempore  Templi  a  Salomone 
aedificati ;  licet  aliquando  facrificia  fuper  illud  offer¬ 
re  praetermitterent  Ifraelitae  ;  ut  dicitur  4.  Reg. 
cap.  /  6.  num.  15-.  &  nos  oltendimus  retro  cap.  f8 
contigi ITe  tempore  impiiflimi  Achazi  ,  qui  aliud  in 
gratiam  Regis  Damafceni,  in  Templo  Domini  alta¬ 
re  conftituerat. 


F 


AEreum  fuilfe  etiam  altare  ab  Efdra  ,  fubftrudio- 
mbus  fi  ve  bafibus  fuperpofitum  ,  Dei  ftatuta  &  ratio 
fuadet }  ut  ejufdem  etiam  materiae  fuifle  altare  Eze- 
chielis  ,  fufpicari  ex  facris  oraculis  fatis  poffit :  ubi¬ 
que  enim  altaria  intus  vacua  fuifle  certiffime  conflat; 
quod  caverat  Deus  cap.  27.  Exodi  ,  dicens :  Non  fio- 
hdum  ,  fed  inane  ,  &  cavum  intrinfecus  facies  illud  , 
ficut  tibi  in  monte  monftratum  efi.  Quo  non  folum,  1 
altaris  tranfportationi  confultum  arbitror  ,  ac  levita-  * 
ti  ;  fed  etiam  confuetudini  cineres  ab  altari  remo¬ 
vendi  ,  quae  intro  ex  facrificiis  &  hoftiis  decidebant, 
ac  defeendebant.  quae  ratio  etiam  in  altari  Salomo¬ 
nis  ,  atque  in  altari  oftenfo  Ezechieli  in  vifione,  lo¬ 
cum  habet ,  Templo  quoque  exiftente.  Et  re  vera 
quidem  cavum  fuifie  altare  vifum  in  gloria  Domini, 

Joan- 


628 


Myrothecivm.  II. 


629 


Joannes  oftendit  in  Apocalyp.  cap.  6.  dicens  :  Et 
cum  aperuijfet  figillum  quintum  ,  vidi  fubtus  altare  ani- 
mat  interfectorum  propter  verbum  Dei  ,  &  propter  tefii- 
monium  quod  habebant.  ALreum  quoque  fuifle  altare 
Ezechieli  oftenfum  ,  fubodorari  poteft  ex  eo  ,  quod 
calaturis  plurimis  cohoneftaretur  :  cum  tamen  ex 
fculptis  lapidibus,  altaria  fieri  nefas  effet;  Deo  prae¬ 
cipiente,,  ne  ferro  attingerentur  lapides  ,  ex  quibus 
altaria  excitanda  forent  in  fui  cultum  :  nequeunt  ve¬ 
ro  in  lapidibus  varia  exfculpi  ornamento  ,  nifi  ferro 
in  his  fculpturae  ,  imaginefque  effingantur.  Uc  igi¬ 
tur  magnificentia  Templi  ,  altaris  quoque  ftru&ura 
refponderet  ,  area  illa  fieri  confuevifle  puto  :  tum 
quod  in  illa  materia  anea  fculpi  multa  poterant;  fer¬ 
roque  attingere  eadem  prohibitum  non  erat :  tum 
quod  fufilia  metalla, dum  effunduntur  liquata  in  ca¬ 
latis  iconibus  ,  ac  formis ,  imagines  omnes  qua  de- 
fiderantur  ,  facillime  ,  atque  pulcherrime  praeftant. 
Tanta  enim  facra  oracula  de  magnificentia  Templi 
Salomonis  tradiderunt ,  deque  calaturis  in  utenfili- 
bus  ,  ac  vafis  illius;  ut  minime  mirum  videatur;  cur 
de  altari  cum  agunt,  illud  idem  non  lapideum  ,  fed 
ex  are  fadtum  tradiderint,  quamobrem  cum  non  mi¬ 
nora  habeantur  de  Templo  Herodiano  ;  imo  fub  ju¬ 
dice  adhuc  videatur;  quis  eorum  alter  in  Templi  fa¬ 
brica  exceflerit ;  fimiliterque  etiam  auguftiffima  fint; 
qua  ab  Ezechiele  traduntur  de  Templo  fibi  in  vi- 
fione  monftrato  ;  fabricam  quoque  altaris  holocau- 
ftorum  in  his  Templis  auguftiffimam ,  iconibus ,  ima¬ 
ginibus  ,  ac  calaturis  confpicuam  fuiffe ,  rationi  con- 
fonat.  ut  nec  etiam  lubftru&iones  altarium  ,  in  qui¬ 
bus  recipiebantur  cineres ,  ferro  contingi  liceret,  ne 
immundarentur ;  cum  cineres  in  loco  mundo  fervari, 
lege  cautum  effet. 


CAP.  LXV. 

s 

Altaris  Mofaici  forma  explicatur. 

Ad  loca  Exodi  27.  Facies  &  altare  de  lignis  fetim  , 
quod  habebit  quinque  cubitos  m  longitudine  ,  &  toti¬ 
dem  in  latitudine  ,  id  efi  quadrum  ,  &  tres  cubitos 
in  altitudine.  Cornua  autem  per  quatuor  angulos  ex 
ipfo  erunt  :  &  operies  illud  are.  Facies  &  veftes  al¬ 
tari  de  lignis  fetim  duos  ,  quos  operies  laminis  an  eis  : 
&  induces  per  circulos  ,  eruntque  ex  utroque  latere 
altaris  ad  portandum.  Non  folidum  ,  fed  mane  & 
cavum  intrinfecus  d  facie  illud  ,  fcut  tibi  in  Monte 
monftratum  efi.  &  ad  alia  plura. 

RElinqjuantur  Ethnica ,  facraque  altaria 
portatilia  ex  facris  oraculis  a  nobis  confideren- 
tur.  de  quibus  dixit  Deus  ad  Moyfem  :  Fa¬ 
cies  &  altare  de  lignis  fetim  ,  quod  habebit  quinque  cu¬ 
bitos  in  longitudine  ,  &  totidem  in  latitudine  ,  id  efi 
quadrum  ,  &  tres  cubitos  in  altitudine.  Cornua  autem 
per  quatuor  angulos  ex  ipfo  erunt  :  &  operies  illud  are. 
&  infra  :  Facies  &  vectes  altari  de  lignis  fetim  duos  , 
quos  operies  laminis  aneis:  &  induces  per  circulos ,  erunt¬ 
que  ex  utroque  latere  altaris  ad  portandum .  Non  foli¬ 
dum  ,  fed  inane  &  cavum  intrinfecus  facies  illud  ,  ficut 
tibi  m  Monte  monftratum  efi.  Quod  etiam  fadhim 
intelligimus  poftmodum  a  Befeleel  &  Oliab  in  eodem 
libro  cap.  38.  Haec  de  hoc  altari  portatili  facra  tradi¬ 
dere  oracula.  Forma  hujus  altaris  inter  Dodlorum 
placita  verfatur.  Sunt  qui  contra  omne  fas  ,  altare 
Mofaicum  lapidibus  impleri  folitum  affirment ;  quo¬ 
ties  fuper  illud  facra  facienda  fuiflent.  Ita  Abulen- 
fis  quaeft.  6.  in  cap.  27.  Exodi ,  Ricard.  in  explan. 
Tabernac.cap.11.  HiftoriaScholaft.  cap.  yq.inExo- 
do ,  Sc  alii  nonnulli  :  quae  (ententia  in  contrarium 


A  I  facra  oracula  omnino  ,  &  expreffe  habet  :  fatifque 
luculenter  a  Tormello  fub  anno  mundi  2744.  num. 
73.  rejicitur:  apud  quem  etiam  varia  Dodtorum  pla¬ 
cita  ,  circa  formam  hujus  altaris ,  atque  etiam  ex  eo- 
rumdem  fententiis  ,  hujus  altaris  variae  icones  videri 
poterunt. 

Difficillima  porro  cum  primis  in  hoc  aedificio  Mo¬ 
faici  altaris  apparent  arula  ,  craticula  ,  annuli  ,  & 
cornua  ,  quae  erant  in  hoc  altari  :  de  quibus ,  variis 
Dodtorum  placitis  miffis  ,  quae  apud  eumdem  Tor- 
niellum  videri  poterunt  ;  breviter  in  medium  affe¬ 
ram  ,  quae  fentiam.  Altare  nimirum  hoc  quadra¬ 
tum  extitifie  ,  quinque  etiam  cubitos  latitudinis  ha- 
B  bens ,  totidem  longitudinis  ,  &  tres  denique  altitu¬ 
dinis  ;  ut  cubitum  in  altitudine  ,  Sacerdoti  fuper  il¬ 
lud  miniftraturo  fupereffet:  quatuor  enim  cubiti  com¬ 
muniter'  humante  llaturae  adfcribuntur.  Quae  vero 
de  craticula ,  8c  arula  ab  aliquibus  dicuntur;  nequa¬ 
quam  intelligenda  puto  de  aliquibus  cancellis  ,  qui 
ambirent  altare  ad  decorem  ,  £c  tutamen  ;  ne  alii , 
praeter  Sacerdotem  accederent  ad  illud  ,  ut  ex  Jofe- 
phi  placito,  Torniellus  affert :  nam  cum  in  atrio fa- 
cri  Tabernaculi  Sacerdotes  tantum  verfarentur  ,  fa- 
crorum  minifteriorum  de  caufa  ,  non  erat  quam¬ 
obrem  his  cancellis  altare  tueretur.  Praeterea  Sacer¬ 
dotes  his  cancellis  circumcirca  altare  firmatis,  femo¬ 
re  aliquo  elevato  ad  illud  accedere  ,  atque  femora 
difcooperire,  vel  etiam  detegere  aliquo  modo  veren¬ 
da  ,  facrorum  miniftri  cogerentur  ;  quod  ne  fieret: 
lege  caverat  Deus  :  fi  vero  craticula  haec  aliqua  ex 
parte  aperiretur  ,  vix  ea  totum  altare  ambire  vere 
diceretur.  Reliqua  alii  judicent. 

Minus  etiam  placet ,  quod  Cajetanusafleruit, cra¬ 
ticulam  Sc  aram  fub  craticula  ,  intra  altare  in  qua¬ 
drum  fuftentatas  ,  a  trabibus  effigendas  ,  ita  ut  ab 
altari  removerentur  ,  eidemque  pro  libito  intro  po¬ 
nerentur  ,  quoties  facra  facienda  effent  :  feorfum 
etiam  ab  altari  fuis  vedtibus  portarentur;  quoties  Ta¬ 
bernaculum  cum  caftris  alibi  metandum  effet.  &  fic 
D  alia  multa  rejicienda  puto  ,  ab  eodem  Torniello  plu¬ 
ribus  rationibus  rejecta ,  quae  apud  illum  videri  po¬ 
terunt  ,  8c  judicio  difcuti. 

Arbitror  igitur  intra  medium  altaris  ,  rotundam 
cratem  inclufam  extitifie  ,  deorfum  infra  altare  ver¬ 
gentem,  ejus  formae  quam  infra  cap.  72.  monftrabi- 
mus;  in  qua  perpetuus  aleretur  ignis  ,  qui  de  coelo 
defcendit  ,  eredto  jam  Tabernaculo  ,  ut  dicunt  fa- 
cri  codices :  juxta  formam,  quam  avcrfa  paginaJPig.  A. 
delineandam  curavimus  :  quae  medium  altare  inte¬ 
rius  repraefentat ,  cum  craticula  quae  in  plano  fupe- 
riori  complanabatur  ,  intra  altare  defcendebat ,  & 
quatuor  annulis  in  fuperiori  fuperficie  fuftentaba- 
E  tur. 

Dicant  alii  quidquid  velint  ;  quae  diximus  ex  fa¬ 
cris  textibus  confirmentur.  Jofepho  enim  &  reliquis 
Rabbinis  ,  licet  in  hoc  minima  fides  habenda  fit  5 
quod  aliquando  hoc  altare  Mofaicum  non  viderit  5 
fed  tantum  illud  ,  quod  a  Machabaeis ,  &  ab  Hero¬ 
de  excitatum  fuerat ;  non  tamen  omnino  illius  tefti- 
monium  rejiciendum  videtur;  vel  ea  maxime  de  ra¬ 
tione  ,  quod  altare  fui  feculi  faltem  infpexerit :  quod 
forma  Mofaico ,  ac  Salomonio  extitifie  fimile  ,  cre¬ 
dendum  eft.  Noftra  hxc  icon  ,  jofephi  tellimonio 
comprobari  poteft  ,  qui  lib.  3.  Antiq.  cap.  7.  ait  : 
riTpuro  -srfi  <n j3wpof  ^«Aiceo?,  A©-,  ^ 

oiv TOf  indslw  7TA ihgfiv  7TiVTi  7S*1^<UV  C0iy.i[/,YIT (§r  ,  TO 

j  if(Gr  Tf>K u  ofxoioo;  to>  A«- 

7 riViv  hoc  eft  ,  Collocatum  autem  erat  & 

ante  Tabernaculum  altare  areum  fubligneum ;  &  illud 
fingulo  latere  quinis  cubitis  menfuratum  ,  altitudo  vero 
tribus  ,  fimiliter  auro  ornatum ,  &  laminis  areis  adoper¬ 
tum. 

Sed  quid  intelligatur  nomine  arula:  diligenter  con- 
R  r  z  fide- 


6  30 


Sacrorvm  El^EOCHRISMATHn. 


631 


iiderare  oportet,  ut  facri  hujus  altaris  formam  inve- 
ftigemus  :  in  qua  quidem  multi  laborarunt,  quorum 
fententias  minime  recenfendas  putavi.  Arbitror  igi¬ 
tur  arula;  nomine  tabulam  quamdam  teneam  totam, 
altaris  fiiperiorem  fuperficiem  tegentem  intelligi  de¬ 
bere  ,  quae  etiam  ara  dici  folet.  Quia  vero  haec  la¬ 
mina  ,  in  hoc  Mofaico  altari  ,  nequaquam  totam 
omnino  fuperficiem  fiiperiorem  altaris  tegebat;  tum 
quia  in  medio  os  habebat  ad  recipiendum  ligna  8c 
ignem  qui  exhalabatur  per  craticulam,  five  ut  hebrai¬ 
ce  habetur  cribrum  perforatum  ;  tum  etiam  quia  in¬ 
tra  altaris  cornua  continebatur  ,  faltem  cubiti  unius 
dimidium  ,  nifi  etiam  in  lateribus  altari  requaretur  : 
propterea  a  Divo  Hieronymo  ,  &  noftro  vulgato  , 
arula  ,  &  non  ara  fuit  appellata  ;  quod  hebraice  di¬ 
citur  carcob  :  &  idem  fit  in  noftris  codicibus 

arula  ,  quod  hebraeis  erat,  carcob  ,  fortafle  ab  am¬ 
biendo  flammam  ,  quae  ex  ea  erumpebat,  fic  appel¬ 
latum  ,  illius  ut  puto  formas ,  quam  Fig.  B.  exhibuimus. 

His  Rabbi  Salomon  fubfcribere  videtur,  dicit  enim; 
Omne  quod  circuit  quippiam  in  gyrum ,  vel  in  rotundum , 
vocatur  carcob.  quod  etiam  confirmatur  au£to- 
ritate  Rabbi  David  Chimchi  ,  qui  in  lib.  radicum 
docet  ;  duplex  planum  in  altari  a  fuisDo&oribusac- 
cepifle  ,  alterum  quo  altare  tegebatur  ,  8c  craticula 
quam  diximus  fuftinebatur  ,  os  illi  aperiendo  in  me¬ 
dio  ,  cujus  diametrum  ad  minimum  duos  cubitos 
cum  dimidio  habere  debuit  ;  alterum  priori  impo¬ 
litum  ,  in  quo  Sacerdotes  miniftrarent ,  ignem  nu¬ 
trientes  ,  ligna  injicientes  ,  &  alia  facientes  quas  fa- 
crificiis  neceflaria  erant.  Quibus  etiam  videtur  con- 
fentire  Chaldaeus  Paraphraftes  ,  dicens  :  Et  pones 
eam  ,  fcilicet  craticulam  ,  fub  circulo  altaris  deorfum , 
erat  retis  ufque  ad  dimidium  altaris.  Notlra  hasc  con- 
je&ura  quammaxime  juvatur  Graxis  textibus  ,  ac 
etiam  gloflematibus.  nam  cap.  27.  Exodi ,  in  quo 
Deus  praecepit  Moyfi  altare  erigere  ,  formamque  al¬ 
taris  eidem  deferibit  :  inter  vafa  altaris ,  hxc  enu¬ 
merantur  num.  3.  jtj  %air<r{s  atyoivlw  , 

Xj  f  X«AU7 «UT?  ,  Xj  T oLs  <p<«A«?  «.UT?  3  X,  TX?  X£S- 
civ tS  ,  Xj  to  7TU£«ov  xvtS  ,  ^  itdrxx  r»  <rxev))  <*u- 
t2  7rani<rjf  y^xAnx.  hoc  eft  ,  Et  facies  coronam  altari 
&  operimentum  ejus  ,  Cive  tegumentum  ejus  ,  &  phia¬ 
las  ejus  ,  &  creagras  ejus ,  &  ignium  receptaculum  ejus, 
dr  omnia  vafa  illius  facies  anea.  &  eadem  omnino  ha¬ 
bentur  in  cap.  38.  hinc  fortafle  tranferipta  ,  quia 
hasc  capita  in  grsecis  exemplaribus  perturbatiffima 


C 


E 


funt.  interim  fatis  nobis  erit  voce  xctXv7t\yg  fignifi- 
cari  quoddam  tegumentum  altaris  ,  quod  illud  ope¬ 
riebat  ,  £c  inter  utenfilia  facranda  oleo  debet  recen- 
feri  ;  quia  hoc  inter  utenfilia  altaris  enumeratur  : 
alias  non  eflet  quod  in  Latinis  textibus  Graecis  ex¬ 
emplaribus  refpondeat  ,  cum  inter  reliqua  hoc  etiam 
tegumentum  enumeratur,  quod  quamvis  a  Latino  In¬ 
terprete  figillatim  inter  alia  vafa  non  recenfeatur  j 
indigitatur  tamen  cum  dicitur  in  Latinis  codicibus , 
annulos  craticulae  fub  arula  collocandos;  ut  hinc  pa¬ 
teat  praeter  altare  ,  arulam  quoque  ,  id  eft  parvam 
aram  ,  fieri  Deum  juflifle  ;  quas  ideo  talis  dicitur-, 
ut  ex  vi  nominis  fuper  aram  altaris  collocandam  fuif- 
fe  conflet  ;  nam  alias  fruflra  diceretur  arula  ,  qute 
deorfum  ab  ara  ,  aut  alibi  ,  quam  cum  ara  altaris  i 
collocanda  fuiflet. 

Clariffime  vero  hoc  tegumentum  altari  imponen¬ 
dum  fuifle  dicitur  in  Graecis  exemplaribus  cap.  4. 
Numer.  in  quo  fermo  eft  de  diftributione  facrorum 
onerum  inter  Levitas  Num.  3^.  cum  fermo  eflet  de 
altari  holocauftorum  fic  dicitur:  £  t  $fo- 

&*l H  to  S-v<rioi?rie/ov  ,  x,  cfkixxAvfovtriv  br’ xvto  i/ax- 

tiov  oAo7rofKpvgov.  Kj  S9n^n<rovmv  iit  «uro  irxvrx  Txmidlyi 
dvrS  'oo-Qts  Aenov^yovirtv  ov  xvroTg ,  rx  7T\j^x  ,  ^ 
x^ixjjgxg ,  ii)  t»?  (pixhxg ,  ^  f  x«Au7r7>j£^,  x,  7tx\irx  tx 
oidjtf  t5  j  t&nflxAovcnv  Isr’  «uro  uxAv/xp^x 

h^XTivov  vxxvvB-tvoy.  iljJiiyiftaAovtrtTOvgxvaQofieisdivTi:. 
hoc  eft  ,  Et  tegumentum  imponet  fuper  altare ,  &  in¬ 
volvent  fuper  illud  veftimentum  totum  purpureum.  Et 
imponent  fuper  illud  omnia  vafa  ejus ,  quibus  mini- 
(Irabunt  in  eis ,  &  ignium  receptacula ,  er  creagras ,  & 
phialas  ,  &  tegumentum  ,  &  omnia  vafa  altaris  ,  & 
injicient  fuper  illud  velamentum  pelliceum  hyacinthinum  , 
&  immittent  vettes  ejus.  Ex  quibus,  me  judice, 
perfpicua  funt  ,  quae  de  tabula  illa  Carcob  hebraice 
di&a,  fuperimponenda  altari  fubodoravimus. 

Illuftratur  hac  arula  ,  locus  perdifficilis  facrarum 
Scripturarum  Num.  16.  quando  in  feditione  Dathan, 
Abiron  ,  &  Core  commoto  populo  ,  plurimi  his 
adhaeferunt,  qui  Sacerdotium,  &  Dominatum  in 
exercitu  Ifraelitico  appetebant:  qui  omnes  dum  illis 
favent  ,  extindli  funt  ,  de  quibus  dicitur  in  textu : 
Sed  &  ignis  egreffus  a  Domino ,  interfecit  ducentos  quin¬ 
quaginta  viros  ,  qui  offerebant  incenfum.  Locu- 
tufque  e]}  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens:  Pracipe  Elea- 
z.aro  filio  Aaron  faeerdoti  ut  tollat  thunbula  qua  jacent 
in  incendio  ,  &  ignem  huc  illucque  difpergat:  quoniam 

fan- 


632  Myrothecivm  II.  633 


fanttificata  funt  in  mortibus  peccatorum :  producatque  ea 
tn  laminas ,  er  affigat  altari ,  eo  quod  oblatum  Jit  in  eis 
incenfum  Domino ,  &  fanttificata  Jint.  haec  facer  tex¬ 
tus,  qure  fi  attente  confiderentur ;  non  poflunt  non 
ingerere  difficultatem  Le&ori.  Jam  enim  altare  con- 
ftru&um  fuerat,  a  Moyfe  confecratum,  8c  omnino 
abfolutum  :  quinam  igitur  fieri  potuit,  ut  thuribu- 
lis  ducentis ,  ac  quinquaginta  in  laminis  produdbis  te¬ 
geretur  altare  ?  Nec  enim  defuerunt  Scriptores,  qui 
dixerint  ,  laminis  horum  thuribulorum  ,  fuiffie  te- 
dtum  altare  ligneum  a  Moyfe'  conftru&um ,  &  cap. 

58.  Exodi  fic  legerent  in  enumerandis,  qus  a  Be- 
feleel  fafta  fuerant :  ^  e7ro/»j<rg  10  %uhx.ovv  cmt  iv^Juv 
r  ^ooAkoov  ,  d  riioiv  1 oTs  Kxixsxmdeum  pf  t?  X.0J2  covx-  B 
yuyijf.  hoc  eft  ,  &  fecit  altare  areum  ex  thunbulis  tu¬ 
reis  ,  qua  erant  hominibus  feditiojis ,  cum  congregatione 
Core.  Hoc  autem  falfum  efie,  annorum  computa¬ 
tio  aperte  demonftrat.  nam  triginta  fere  annos,  poft- 
quam  Deus  altare  jufferat  Moyfem  facere ;  Core 
feditionem  accidilfe  colligitur  :  aliud  ergo  ad  ufum 
altaris ,  ex  his  thuribulis  fa&um  intelligimus.  Erat 
enim  quinque  cubitorum  in  quadrum  ,  &  trium 
altitudinis  altaris  aedificium  ;  jam  te&um  erat  la¬ 
minis  aeneis  ;  fi  vero  fuper  jam  pofitas  laminas, 
alite  adderentur  ex  numero  ducentorum  quinqua¬ 
ginta  thuribulorum  ,  quae  acerra  dicuntur  Jofephi 
interpreti  latino,utque  jam  oftendimus, erant  in  formam 
arcularum  manualium ,  quibus  carbones  igniti  recipie¬ 
bantur;  utique  altaris  forma  deformaretur.  Quamobrem 
ne  deformationi  altaris  Mofaici  confentire  videamur, 

Sc  difficillimo  loco  facro  lucem  afferamus  i  arbitror 
his  ducentis  &  quinquaginta  aeneis  arculis,  fufo  illorum 
omnium  aere ,  elaboratam  fuifie  aliam  aeneam  tabulam  , 
ejufdem  formae  cum  illa ,  quae  Carcob  dicebatur ;  fuper- 
imponenda  quidem  altari ,  &  fuperiori  illius  fuperficiei, 
quoties  altera  tolleretur.  Sic  enim  altare  mundius  af- 
fervabatur:  nec  numerus  thuribulorum  erit  in  nego¬ 
tio,  cum  tabula  haec,  quae  Carcob  dicebatur,  folida 
fieret,  &  craffitudinis  haberet  ad  quatuor  digitos;  fic 
enim  igni  continuo  perdurare ,  &  ligna  altaris  ,  quae 
laminis  tegebantur  ,  a  calore  defendi  poterant ,  ne 
calore  corrumperentur. 

Haec  videntur  indigitafle  facri  codices,  fic.  enim 
legimus  in  hebraeo  Numf  16.  v.  58.  «S  «?* 
nata1?  hoc  eft,  Et  facient  illa ,  nimirum  thuribula, 
extenfiones  laminarum  operimentum  altari.  Itaque  lami¬ 
nae  iftte  erant  ad  opus  aliquod  quo  tegeretur  altare; 
non  quidem  in  fronte,  aut  tergo,  fed  in  fu  peri  ori 
parte  :  haec  enim  eft  vis  didtionis  '13?  a  verbo  n??. 
Nec  aliquem  turbet ,  quod  dicantur  faciendae  lami¬ 
nae  in  plurali  numero,  quia  non  unum  tantum,  fed 
etiam  plura  Carcob  fieri  potuerunt,  his  ducentis  Sc 
quinquaginta  thuribulis.  Nam  &  Septuaginta  Inter-  E 
pretes  dixerunt  :  iL  7ro^<rov  xvix  Aebr idxc  ixxixs  g&a- 
Stpx  tw  Urveixsvigj.u .  hoc  eft,  Et  facies  altari  peri- 
thema.  5c  quamvis  haec  didtio  aliquid  circumponen¬ 
dum  fignificare  videatur;  tamen  fic  dictam  tabulam 
illam  arbitror  ;  quia  faciebat  quafi  coronam  foculo, 
five  craticulae ,  quae  medium  altaris  tenebat,  nifi  for- 
tafse  legendum  fit  n^j^t^poe,  qua  voce  fignificatur 
aliquid  circumcirca  calidum,  quale  neceffe  fuit  fieri 
illud  Carcob  Hebraeorum,  &  Jofephus  lib.  4.  antiq. 
cap.  5.  dixit:  Muv<r>jc  3  iqviuv  xiruKopSi^uv  ,  /3« A opt- 
iOi  ilw  triu.uej.av  dvruv  pvbpy  ns^gbo^vtvou,  ^  tovj  #09-«? 

itTOpivQVC  fliurtSv  pX&ftV  ,  (fjCjAdf  0"£V  iAiX^X^OV  ,  T  XXpUVO? 

jov  id  ^MpiaiYiejua  xviuv  %xXx.iov  r.xixi$i£f, (dupov. 

hoc  eft,  Moyfe s  autem  his  interfectu  ,  volens fupplicium 
tp forum  memoria  tradere,  &  ut  effet  documento poft eris, 
juffit  Eleaz.arum  Aaronis  filium  thuribula  ipforum  ad  <z- 
neum  altare  deponere,  hoc  eft ,  ut  arbitror ,  facere  ex 
illis  ad  ufum  altaris  tabulam  illam ,  quae  fuperim- 
poni,  &  deponi  poflet;  qualem  figuravimus  Carcob: 
Viderint  alii ,  quae  fint  meliora,  ad  ulum  altaris 
aptiora. 


D 


Annuli  hujus  altaris  funt  etiam  nobis  ad  laborem : 
quamvis  enim  craticulam  quoque  annulos  habuifie, 
certum  fit  ;  non  tamen  annuli  illi  erant  ad  ufum  ve¬ 
ctium,  &  haec  eft  ratio  obfcuritatis  in  his  textibus, 
quia  in  altari  o£to  defignantur  annuli ,  quatuor  ad 
ulum  altaris,  alii  quatuor  ad  craticulam  ;  atque  pro- 
pterea  ad  hos  annulos  vcdtes  non  adhibebantur,  ut 
dixerunt  nonnulli  ;  quemadmodum  in  aliis  qui  in 
lateribus  altaris  apponebantur  ;  in  quos  vedtes  im¬ 
mittebantur  :  quorum  tantum  duos  in  hac  Itrudtura 
altaris  pofitos  legimus  in  facris  oraculis,  quamobrem 
vedtes  erant  tantum  ad  ulum  altaris,  &  non  crati¬ 
culae;  propterea  facri  textus  quoties  fermonem  ha¬ 
bent  de  ftrudtura  annulorum ;  ad  ufum  vedtium  in  fa¬ 
brica  altaris  ,  cum  primis  refpexifle  videntur :  ex 
hebraico  textu  ,  id  pollet  probari ,  fic  enim  legitur 
vnrsp  rapxffj.»  nwiru  nu?3q  yens  ntnn  ^  njyfrjn  qUa>  ver_ 

ba  interpretari  aliquo  modo  ,  fic  pollent:  Et  factes 
ultra  cribrum ,  quatuor  annulos  aneos  fuper  quatuor  ex¬ 
tremitatibus  illius,  nimirum  altaris ;  ut  relativum  figni- 
ficatum  per  ,  in  hebraico,  referatur  ad  altare  potius, 
quam  ad  craticulam  altaris.  Quia  enim  ut  moris  eft 
facri  textus,  poftquam  de  ftrudtura  altaris  inuniver- 
fum  meminiffet  ,  ad  fabricam  vaforum  defcendit, 
inter  quae  enumeratur  haec  craticula;  de  ftrudtura, 
ac  fabrica  illius,  poftquam  facer  textus  loquutusfuif- 
fet ,  redit  ad  reliqua  ,  quae  ad  altare  fpcdtant,  in 
quibus  de  annulis  loquitur,  praecipiens  ultra  craticu¬ 
lam  faciendos  etiam  quatuor  annulos,  ut  in  hos  ve- 
dhibus  immilfis,  altare  portari  pollet  :  &  ita  intel- 
ligi,  haec  loca  pollent  ;  videant  alii  meliora,  dc ju¬ 
dicent. 

Concedimus  autem  quatuor  annulos  craticulae ,  ut 
dicemus  infra  ,  &  de  his  vere  loquutum  allegatum 
textum  intelligimus  :  hos  vero  nequaquam  fuifie  ad 
vedtium  ufum  dicimus  ;  nimirum  ut  craticula  haec 
portari  pollet  feorfum  ab  altari  ,  ut  dicebat  Cajeta- 
nus  :  fed  annulos  craticulae  adfuiffe  dicimus  ,  ut  ab 
altari  craticula  lublata ,  ac  repolita  ,  juxta  exigen¬ 
tiam  munditiei  ,  Sc  facrorum  ,  a  cineribus ,  fumo  , 
ac  fuligine  purgaretur,  quia  vero  fuperiori  plano  al¬ 
taris  ,  in  quo  reponebatur  craticula  ,  alia  aerea  tabu¬ 
la,  ut  diximus,  in  medio  perforata,  reponenda  erat, 
quae  arula  appellabatur;  ad  id  explicandum  facer  tex¬ 
tus  ,  ne  forte  aliqui  exiftimarent ,  hos  quatuor  cribri 
annulos  fuperficiei  arulae  luperpofitae  fupra  altare  , 
fuperimpom  craticulae  debuifie  ,  &  per  illius  os  me¬ 
dium  intra  altare  ea  ratione  immitti  ,  ut  annuli  fu¬ 
pra  arulam  remanerent  :  merito  ad  illius  declaratio¬ 
nem  dixit  nofter  Interpres  ,  annulos  hos  craticula: 
reponendos  efie  fub  arula  ,  hoc  eft  medios  ,  inter 
planum  altaris  aere  tedlum  ,  &  fuperiorem  arulam  , 
quae  tota  aenea  erat  ;  annulos  debuifie  adaptari. 

Reliquum  eft  aliquid  dicere  de  cornibus  facri  hu¬ 
jus  altaris ,  circa  quae  Audtores  numquam  fatis  di¬ 
gladiantur  ;  nulla  ratione  apprehendentes  ad  quid 
cornua  in  hoc  altari  ftatuantur  :  quamobrem  ad  fi¬ 
guratas  ,  vel  ad  myfticas  fe  conferunt  interpretatio¬ 
nes  ;  vel  radios  nomine  cornuum  intelligendo  ,  vel 
coronidem  ,  vel  angulos  ad  extra  protenfos  ,  ut 
Arias  Montanus  ;  vel  quatuor  pyramidulas  turbina¬ 
tas  ,  in  quatuor  altaris  angulos  cornua  haec  fuifie  , 
cum  Villalpando,  &  aliis  exiftimant;  quibus  velami¬ 
na  vel  tantifper  elevarentur  ,  dum  portaretur  alta¬ 
re;  vel  etiam  ornatus  gratia  pofita  fuifie  arbitrantur; 
ut  confpicuum  redderetur. 

Sed  dicant  alii  quidquid  volunt ,  de  veris  figuris 
cornuum  taurinorum  ,  five  hircinorum  facrum  tex¬ 
tum  accipimus ;  quae  ad  notam  religionis  in  facris 
altaribus  Mofaicis  habebantur  :  in  angulis  eorum- 
dem  altarium  ,  ea  ratione  difpofita  ,  ut  in  extremis 
angulis  in  plano  fuperiori  exeuntia  ,  rurfum  ad  al¬ 
tans  angulum  contorquerentur  :  in  angulum  exeun- 
Rr  3  tia 


<>34  Sacrorvm  Eis 


tia  quidem  ficuti  facerent  cornua  arietum  ,  vel  tau¬ 
rorum  prodeuntia  ,  fi  in  eodfem  angulo  locarentur. 
Nec  hoc  videatur  rarum  >  cum  cornua  veteris  reli¬ 
gionis  ,  divimque  cultus  infignia  tunc  cenferentur. 
Teftantur  hoc  loca  plurima  ,  in  quibus  facra  oracula 
de  his  cornibus  loquuntur,  apertiflime  vero  id  ,  ex 
Gentilium  altaribus  habetur;  in  quibus,  ficuti  etiam 
in  nummis ,  taurorum  calvariae  ,  &  arietina  capita 
feftis  frondibus  infignita  ,  eorumdem  cornua  hinc 
inde  perfpicua  ,  altarium  religioforum  ,  in  cultum 
Numinum  eredtorum  ,  notae  funt.  Tantique  has 
notas  eos  fecifle  condat ;  utfolis  ex  cornibus  aliquan¬ 
do  altaria  excitata  fuifle  condet,  ita  Callimachus 
hymno  in  Apollin.  dum  ipfum  altare  erexifle  fcribit, 
quo  nihil  fandius  veteres  venerabantur  ;  nil  magis 
in  antiquis  habuit  ,  quam  cornuum  meminifle.  fic 
enim  ait: 


A 


B 


Tilpailtjc  ,  ti x  7TfuToi  5’e/neiAt»  <po7/3&  my fa  , 
cv  0’flvyly  ,  43%*qyi@J  tvdoGi  A/pv»)? 

A^p hpio  j  dypdos^coo  xotpvff  »  cwtyfto  aiyuv 
KuvOi ccSuv  tpogittrxw  ,  6  i'  tarAei ce  /3 wp,ov  AVo^wv , 
Aeipdlo  xepciiosiv  iifeQhhx  ,  iry\b,i  3  fiwpov 
E'k.  xtpocuv  ,  K.epo6o>v  'j  7T£p<|  \jzrtQw)hilo  rotans, 
iiS'  tux^iv  T«  7rpcor»  StpcetA tot  <por6©-  iyetpeiv. 


Loquitur  enim  in  laudem  Ortygias  urbis  ,  Calli¬ 
machus  ,  in  qua  Apollo  ,  &  Diana  religione  fumma 
colebantur  :  eam  urbem  ab  his  asdificatam  adruit , 
aramque  ipfam  ab  eifdem  eredtam.  propterea  fic  lo¬ 
quitur  in  illis  verfibus. 


C 


Prima  quadrimus  pofuit  fundamina  Phoebus 
In  pulchra  Ortygia  ,  curvam  intra  paludem 
Diana  venenata  capita  ajjidue  caprearum 
Cynthiadum  afferebat  ,  tpfe  vero  compingebat  aram 
Apollo  , 

Conjlruxit  quidem  cornibus  fundamenta ,  compegitque 
altare 

Ex  cornibus  ,  cornua  item  circum  parietes  pofuit , 

Sic  didicit  prima  fundamenta  Phoebus  jacere. 


D 


Et  fuit  adeo  religioni  annexa  nota  cornuum  ;  ut 


OCHRISMATflN  635 

interr  feptem  miracula  recenfeatur  a  Martiali,  primo 
fpedac.  num.  1.  ara  cornea,  inde  illud  ad  Domitia¬ 
num  ,  dum  commendat  Amphitheatrum  Imperato¬ 
ris  ,  in  cujus  comparatione  reliqua  fordefcere  putat, 
dixit : 

Nec  Trivia  templo  molles  laudantur  honores  , 
Diffmulatque  Deum  ,  cornibus  ara  frequens. 

Nec  mihi  difputandum  remanet  ,  de  qua  ara  , 
aut  de  quo  templo  loquatur  Martialis  ,  fed  probade 
fit  latis  frequentiam  cornuum  in  altaribus,  ad  notam 
religionis  fpedade.  &  Cydipes  ad  Acontium  apud 
Ovidium  epid.  20.  meminit  fimiliter  arae  cornibus 
infignis ,  dicens  : 

Miror  &  innumeris  ftruElam  de  cornibus  aram . 

Altaria  lapidea  ,  quae  pafiim  confpiciuntur  inter 
parietinas  Urbis  ruinas  ,  religionis  notam  in  corni¬ 
bus  odendunt.  quamobrem  Dianae ,  arasque  illius 
in  locis  conditutae  ,  cervorum  cornua  ,  £er  iplas  vi¬ 
cinas  arbores  padim  adixa  fpargebantur.  Sed  quid 
fibi  velint  verba  illa  facra  ,  Cornua  ex  ipfo  erunt  ?  non 
funt  omnino  contemnenda,  ita  enim  lacer  textus 
quoties  de  cornibus  altaris  tam  aurei ,  quam  aerei  , 
Sc  holocaudifermonera  habet:  quid  enim  ed  ex  ipfo  2 
Nam  ex  dicit  materialem  caufam  ,  fi  cum  Metaphy- 
ficis  loqueremur}  verum  abed  ab  his  Metaphyfica. 
hebraice  Exodi  2 7.  dicitur  V(V?P-  X’™  ided , 
De  ipfo  erunt  cornua  illius .  &  eadem  loquutionis  for¬ 
ma  habetur  cap.  30.  ubi  de  altari  aureo  facer  loqui¬ 
tur  textus  ;  6c  pofiet  accipi  de  eadem  materia,  nimi¬ 
rum  asrea  ,  vel  aurea  facienda  cornua  ,  de  qua  altare 
erat,  fed  breviter  dicimus ,  quod  cornua  dum  com¬ 
plicantur  in  feipfis,  poflent  vel  ad  extra  protendi  per 
angulos  altaris  ad  formam  radiorum ,  ut  dicebat  Arias 
Montanus  de  radiis ,  aut  furfum  dirigi  redta  ,  ut  de 
Obelifcis  Villalpandus  docebat  :  cum  autem  nihil 
horum  concederet  Deus  in  hoc  altari ;  fed  potius 
invergi  eadem  ,  altare  verfus  vellet ;  ficut  etiam  in 
antiquis  lapidibus  confpiciuntur;  dixit  cornua  facien¬ 
da  ex  eodem ,  ideft  in  eodem  altari  ad  angulos  il¬ 


lius  invergenda  ,  ut  in  altaris  forma  confpici- 
tur. 

Multi  multa  dixerint,  aliis  difcutienda  hasc  relin¬ 
quimus  ;  ut  meliora  in  dies  excogitantibus  viris  do- 
cfcis  ,  facrarum  litterarum  notitia  quotidie  planior, 
apertiorque  fiat. 


CAP.  L  X  V  I. 

Septem  dierum  fpatio  altare  confecrabatur. 

Ad  loca  Levit.  16.  Pofiquam  emundaverit  SanElua- 
rium  y  Tabernaculum  ,  &  Altare  ,  tunc  offeret  hir¬ 
cum 


B 


6?5  M  Y  R  O  T  H 

cum  viventem.  Exodi  40.  Et  affumpto  mtlionis  .A 
oleo  unres  Tabernaculum  cum  vafts  fuis.  Exodi 
Septem  diebus  expiabis  altare  ,  &  fanctificabis  , 

&  erit  S antium  Santtorum  ,  omnis  qui  tetigerit  illud 
pintlificabitur .  &  ad  alia  plura. 

ALtarium  Ifraeliticorum  formam ,  per  plura 
huc  ufque  capita  contemplati  fumus  i  &  quan¬ 
tum  fieri  potuit  implicita  explicavimus ,  diffi- 
cultatefque  maximas  enodavimus  ;  remanet  jam  olei 
Confecrationis  ufum  circa  altaria  explicare;  quod  fa- 
ne  facrum  unguentum  ,  tunc  folummodo  altari  m- 
ferviebat ,  cum  jam  luftratum,  ac  fanguine  expiatum, 
confecrandum  fuiffet  i  ut  in  fequenti  capite  magis 
fufe  explicabitur  ,  poftquam  de  expiatione  egerimus. 

In  praefentiarum  duplicem  confecrationem  quam  Abu- 
lenfis  commentus  eft  enodabimus;  verum  ad  illarum 
difficultatum  explicationem  ,  progredi  nobis  non 
licet  •  nifi  -in  dedicatione  &  confecratione  altaris 
prius  ? tempus  ,  facrificia  St  unftiones  contemple- 

m  Et  quidem  de  tempore,  feptem  dierum  fpatio  alta¬ 
re  confecrari  folitum  >  lacra  undique  praedicant  ora¬ 
cula  nam  Exodi  29.  dicitur  :  Septem  diebus  expiabis 
altare  &  fantlificabis  ,  &  erit  S antium  Santtorum. 
Quibus  feptem  confecrationis  diebus  expletis  ,  fuc- 
cedebat  odava  ,  quae  femper  apud  Ifraehtas  fo  em- 
niffima  fuit.  Nullibi  enim  dedicationis  altans  lolem- 
nitatem  in  facris  oraculis  legimus ;  quin  o&avae  diei 
folemnitatem ,  atque  Confecrationis  ejufdemieltum, 
legamus,  nam  lib.  1.  Machab.  cap.  4.  altaris  ere- 
&io  St  confecratio  odo  dierum  fpatio  celebratur  ; 

&  illorum  dierum  odava  folemmffima  habetur.  St 
in  eodem  libro  facer  textus  renovationem  Templi  fa- 
dam  a  Machabaeis  referens ,  quod  altare  holocau- 
ftorum  nimirum  prophanarum  fuiflet  impii  Antiochi 
bellis  ;  illud  cum  diruiffent  Judaei  ,  St  novum  exci- 
talfent  aliud  confecraverunt  altare  ad  ufum  facnfi- 
ciorum  :  quia  vero  feptem  dierum  fpatium  in  altaris 
confecratione  requirebatur  ,  St  dies  odava  folcmnis 
erat  dicitur  :  Et  fecerunt  dedicationem  altans  diebus 
otio  ,  &  obtulerunt  holocaujla  cum  l&titia  ,  &  facrifi- 
cium  falutans  &  laudis,  cap.  etiam  43.  Ezech.  ubi 
adtur  de  Confecratione  altaris,  feptem  pariter  diebus 
abfolutam  fuiffe  traditur  :  &  tandem  fub.ntulit  facer 
textus'  Expletis  autem  diebus,  lupple  feptem,  m  die 
otlava  &  ultra  facient  Sacerdotes  fuper  altare  holocaujla 
vefira  ’  CT  qna  pro  pace  oferuntur  ,  &  placatus  ero  vo¬ 
bis  ait  Dommus  Deus.  Quibus  fane  teftimoniis, 
claro  ,  me  judice  ,  argumento  ,  non  folum  confe¬ 
crationem  altaris  ,  feptem  dierum  Ipatio  ,  celebrari 
debuiffe  monftratur  ;  fed  etiam  ex  his  oraculis  con¬ 
vincitur  ,  odavam  diem  dedicationis  altaris ,  folem- 
niffimam  femper  in  populo Ifraelitico  habitam ,  juxta 
confuetudinem  dedicationum  ,  ut  legitur  3.  Reg. 
cap  8  in  dedicatione  T empli ,  &  in  Exodo  ac  Le- 
vitico  in  dedicatione  Tabernaculi  ,  atque  altaris  , 
quam  prae  manibus  habemus.  . 

Odava  autem  dies  quarumcumque  feftivitaturn  , 
cum  terminus  folemnitatis  effiet, Scfolemmffime cele¬ 
braretur  ;  inter  reliquos  folemnitatis  dies ,  multoties 
in  facris  oraculis  non  connumeratur,  quamobrem  lp- 
fms  quoque  Pafcha;  folemnitatem,  quamvis  odo  dies 
perduraret  ,  feptem  tantum  dierum  fpatio  celebran-^ 
dam  in  facris  oraculis  aliquando  feribitur  :  ut  videre , 
eil  cap.  6.  lib.  1.  Efdrae  ,  cum  dicitur  :  Et  fecerunt' 
folemnitatem  azymorum  feptem  diebus.  Cum  tamen 

revera  odo  dierum  fpatio  facrum  Pafcha  abfolve- 
retur. 

Hoc  temporis  fpatium  in  confecratiombus  ,  tam 
altarium  ,  quam  facerdotum  requiri  ,  non  ignoravit 
Abulenfis ;  nihilominus  aliquibus  difficultatibus prel- 
fus,  quteft.  8.  in  cap.  7,  Num.  duplicem  altans  de- 


E  C  1  V  M.  II. 


637 


D 


E 


dicationem  ,  five  confecrationem  commentus  e(l : 
alteram  generalem  cum  reliquis  Sanduarii  ,  Taber¬ 
naculique  utenfilibus ,  quam  eadem  die  adam  iuiffie 
aderit  ;  in  qua  Tabernaculum  eredum  ,  d  confe- 
cratum  fuit ;  uniufque  diei  cultu  abfolutam  affirmat: 
alteram  lingularem  folius  lacri  altaris  ,  holocaullo- 
rum  ,  fpatio  feptem  dierum  ,  ut  ipfe putat,  comple- 
i  tam. 

Sed  quam  longe  a  vero  abeat  dodiffiimus  ide  vir  , 
viderint  alii ,  hebraicarum  antiquitatum  veri  indaga¬ 
tores,  nec  non  etiam  facrarum  rerum  me  peritiores: 
ego  enim  paucis ,  quae  mea  in  hac  re  fit  lententia 
abfolvam  ;  argumento  fumpto  a  vi  vocabulorum  d 
vocum,  quibus  in  his  facra  utuntur  oracula:  nam 
altare  holocaulli  ,  quod  extra  Tabernaculum  ,  in 
atrio  politum  fuerat  a  Moyfe  ;  nomine  valorum  , 
quae  ad  Sanduarium  pertinebant  ,  comprehendi  fal- 
fo  affirmari  ,  facrarum  Litterarum  lludiofi  vident. 
Enimvero  quicumque  attentione  debita  lacrum  tex¬ 
tum  perlegerit  cap.  16.  Levit,  perfpicue  cognofeet , 
ibi  tria  haec  dillingui  :  nimirum  Sanduarium  ^Ta¬ 
bernaculum  ,  d  Altare  ,  quali  tria  lint  omnino  di- 
verfa.  Nomine  igitur  vaforum  unius  ,  nequaquam 
comprehendi  ,  qum  ad  alterius  minifterium  perti¬ 
nent  ,  id  non  folum  loca  plurima  demondrant  ;  fed 
etiam  ipfa  vocabula  tam  graeca ,  quam  latina ,  d  he- 
braica  perfpicue  odendunt.  Verum  ut  eunda  luci¬ 
diora  fiant;  verba  facri  textus  in  eo  loco  allata  atten¬ 
dantur  :  agitur  in  eo  capitulo  de  annua  expiatione, 
his  verbis  :  Poftquam  emundaverit ,  fupple  Sacerdos, 
Santtuanum  ,  &  T abernaculum  ,  &  Altare  ,  tunc 
offerat  hircum  viventem.  Quibus  quidem  dillindis 
vocabulis,  tria  haec  diverfa  fore  liquido  condat:  nam 
Tabernaculum  didingui  a  Sanduario  fupra  Deus 
aperuerat ,  docens  qua  ratione  Sanduarium  expian¬ 
dum  effiet  ,  cum  ait  :  Et  expiet  Santtuanum  ab  im¬ 
munditiis  filiorum  Ifrael ,  &  d  prav  ane  at  xonibus  eorum , 
cuntlifque  peccatis  :  juxta  hunc  ritum  faciet  Ta¬ 
bernaculo  Teflimonii.  aperiens  vero  Deus  111  pi  inci¬ 
pio  capituli  ,  quid  nomine  Sanduarii  intelligere- 
tur  ,  ait  :  Loquere  ad  Aaron  fratrem  tuum  ,  ne  omni 
tempore  ingrediatur  Santtuarium  ,  quod  eft  intra  velum 
coram  Propitiatorio  ,  quo  tegitur  Arca.  Ex  quibus  > 
vocabulo  Sanduarii  folummodo  facratiorem  partem 
Tabernaculi  accipi  debere  ,  perfpicuum  ed.  qui 
quidem  facratior  locus  ,  occiduam  ejufdem  Taber¬ 
naculi  partem  occupabat  intra  velum,  itaque  San¬ 
duarium  non  dicebatur  nifi  iacri  d  abeinaculi  pars 
fandior  ,  in  qua  Arca  affiervabatur  :  licet  interdum 
etiam  extenfive  totum  d  abernaculum  nomine  San¬ 
duarii  in  facris  oraculis  appelletur.  Cumque  altare 
holocaudi ,  nihil  attineret  ad  illam  partem  Taber¬ 
naculi  ,  in  qua  facra  Arca  repofita  fuerat  ;  perfpi¬ 
cuum  manet  altare  holocaudorum  ,  nequaquam  no¬ 
mine  vaforum  Sanduarii  comprehendi  debere  ,  quo 
quidem  vocabulo  ,  ut  jam  diximus  ,  illa  tantummo¬ 
do  vafa  fignificabantur  ;  quorum  miniderium  intra 
ipfum  Tabernaculum  folummodo  refervabatur. 

Nec  erit  praetereundum  ,  quod  licet  aliquando  , 
fermo  fit  in  Scripturis  facris  de  Tabernaculi  con¬ 
fecratione  ,  atque  de  iis  ,  quae  intra  illud  affierva- 
bantur  ,  nimirum  de  Candelabro  ,  Menla  ,  Altari 
thymiamatis,  ac  de  reliquis  utenfilibus ,  quae  ad  ip¬ 
fum  ,  &  ad  haec  pertinebant  ;  nequaquam  facrae  lit¬ 
terae  figillatim  de  his  meminerunt ;  fed  haec  omnia 
generali  quodam  vocabulo,  vaforum  nimirum  nomi¬ 
ne  Tabernaculi  illa  omnia  complexae  funt.  ut  cum  di¬ 
citur  Exodi  cap.  40.  Et  affumpto  unthonis  oleo  unges 
Tabernaculum  cum  vafis  fuis.  quo  in  loco  ,  nomine 
vaforum  Tabernaculi ,  Menla  ,  Candelabrum  ,  Al¬ 
tare  thymiamatis ,  facra  Arca  ,  &  reliqua  vafa ,  quae 
ad  idorum  miniderium  deferviebant ,  jam  enumera- 
ta  fignificantur  ;  ficut  in  praecedentibus  declaravi¬ 
mus 


g3§ 


A 


B 


Sacrorvm  El^e o chrism athN.  <539 

0  ad  expiationem  totius  ,  aut  alicujus  de  populo  : 
cumque  odtava  die  confecrationis  Tabernaculi  ,  ho- 
locaulta  oblata  fuerint  in  altari  ,  cum  adipibus  ani¬ 
malium  ,  quae  omnia  ,  ab  igne  de  caelo  defcendente 
vorata  fcribuntur  Levit.  9.  Apparuitque  gloria  Domini 
omni  multitudini  ,  c 7  £cce  egrefjus  ignis  a  Domino  de¬ 
voravit  holocaufium  ,  c T  adipes  qui  erant  fuper  altare. 
Igitur  odtava  dies  coniecrationis  Tabernaculi ,  o<5ta- 
va  etiam  confecrationis  altaris  fuit ;  alias  nefas  fuilfet 
altari  nondum  conlecrato  ,  holocaulta  eidem  fu- 
perimponere  &:  adipes  offerre  in  odorem  fuavita- 
tis. 

Nec  quemquam  turbare  debet ,  quod  in  facro  tex¬ 
tu  dicatur  :  Fabio  autem  'octavo  die.  quali  voluerit 
Moyfes  ,  qui  illa  fcriplit;  ignem  de  coelo  defcendil- 
fe  ,  &  holocaulta  ibi  impolita  voralfe  ,  tranfaftojam 
die  odtavo  ,  id  ell  nono  confecrationis  Tabernaculi, 
quas  fuilfet  odtava  dedicationis  altaris;  quia  falfo tur¬ 
baretur  in  his  commentitiis  excogitatis..  Eli  enim 
illa  dicendi  phralis  noltri  vulgati  Interpretis  ;  qui 
volebat  aperire  ,  contigilfe  qux  ibi  narrantur  eodem 
die  odtavo  ,  &  fenfus  elt  :  Fadtum  ell  id,  quod  hic 
narratur  ,  odtavo  die  :  vel  cum  advenilfet  jam  o£ta- 
va  dies  ,  contigerunt  quae  hic  fcribuntur:  &  liquet 
hoc  ex  codice  hebrxo;  lic  enim  legitur  'fPfG  D,,5  Tj’J 
id  elt  ,  Et  fuit  in  die  octava  ,  hoc  ell  ,  qux  narran¬ 
tur  in  hoc  capitulo,  contigerunt  in  odtavo  die :  quod 
firmiffime  femper  omnes  facras  Scripturas  Interpretes 
afferuerunt.  &  Joleph.  dixit  lib.  3.  Antiq.  cap  9. 
in  Graeco  exemplari  :  t y  3  oySty  xoiirfyiKii  iogrqv  tm 

Kou2 ,  dj  B-veiv  <3r£9(TST«|«  Jvvoipuv.  0!  3  dUCyho  1?  dpuK- 
A ufifoi  ,  H)  Gsr£p/3<xA«V  QiKoTipififoi  ,  -xdc  Svclus  e- 
xoi^og  i7TKpef>ei  roTg  A iyop^oon  Gsr oixi u v .  cChix.eifi{cuv  3 

HfUV  TU)  ftWjXU)  CUIpvlAlQV  it;  dvruv  7TVf>  dvri<pB'n  dvTOpUC- 

v  »  X)  Oj uoiov  d?[>X7rijg  Aoi[X7tn^o\u  opwfifaov  cpA oy)  , 
Ttmtce  i 0G7T o(v ei  rd  $  fiwpds.  hoc  ell  ,  Oblava  au¬ 
tem  die  indixit  feftum  populo ,  &  facrificare  juffit ,  pro  fua 
quemque  copia,  qui  certantes  alter  alterum  ambitiofe  fu¬ 
per  are  ,  vi  St  imas  Jinguh  offerebant  diblis  obediendo.  fu- 
perpojitis  autem  facns  altari  ,  fubito  ex  ipjis  ignis  exarjit 
[ponte  fua  ,  &  fimilis  fulguris  fplendens  flamma  emicuit , 
omnibus  abfumptis  qua  erant  fupra  altare,  haec  Jofe- 
phus.  In  quibus  perfpicuum  ell  illum  loqui  de  o£ta- 
va  confecrationis  Tabernaculi  ,  de  quo  lpfe  tunc  lo¬ 
quebatur  ,  £c  non  de  odtava  confecrationis  altaris  di- 
Ihndta  a  confecratione  Tabernaculi  :  fi  admittere¬ 
mus  duplicem  illam  altaris  confecrationem  ,  quam 
Abulenfis  commentus  elt. 

Affirmandum  igitur  ell ,  primo  confecrationis  Ta¬ 
bernaculi  die,  altaris  quoque  confecrationem  incho¬ 
atam  ,  &  nequaquam  primo  inchoatam  Tabernaculi 
confecrationem  ,  &  cum  eo  habitam  quoque  genera¬ 
lem  quandam  altaris  confecrationem  ;  &  demum  po. 
Hera  die  altaris  confecrationem  fuilfe  exorfam  ,  ut 
volebat  Abulenfis.  Dicimus  itaque  o6tavam  confe¬ 
crationis  Tabernaculi  ,  etiam  confecrationis  altaris 
o6lavam  fuilfe  ,  atque  propterea  folemniffimam :  ne¬ 
que  contrarium  facra  tradunt  oracula,  fed  tantum 
confecrationem  altaris  ,  diltin&is  casremoniis  a  con¬ 
fecratione  Tabernaculi  fadtam  docent.  Diverfi  enim 
ritus  ,  atque  casremonias  fervatas  fuerunt ,  in  confe- 
crando  altari ,  atque  in  confecrando  Tabernaculo ,  ut 
llatim  videbimus  capitulo  fequenti :  quamobrem  lin¬ 
gulis  feptem  diebus  ,  eadem  facrificia  ad  expiatio¬ 
nem  ,  6c  unctiones  ad  confecrationem  altaris  itera¬ 
bantur.  quod  etiam  eodem  dierum  fpatio  fadlum  pu¬ 
to  ,  in  dedicatione  Tabernaculi  ,  &  omnium  qux 
in  illo  continebantur  ;  &  in  Dei  cultum  mancipa¬ 
bantur.  quod  apertum  videtur  ,  ex  his  qux  legimus 
3.  Reg.  cap.  8.  in  dedicatione  Templi  Salomonis : 
cujus  quidem  dedicatio  cum  folemniffima  fuerit  ;oc- 
calionefelli  Tabernaculorum  quali  duplicato  dierum 
numero  celebrata  fuit  \  quamobrem  de  ea  fic  legi¬ 


mus.  Statim  tamen  facri  textus  oratio  ,  tamquam 
ad  aliquid  ab  his  diltindtum  ,  ad  lacrum  altare  ho- 
locaulti  convertitur,  de  quo  agimus  in  prxfenti.  Li¬ 
quido  igitur  conllat  ,  altare  lacnficiorum  quod  erat 
in  atrio  extra  Tabernaculum  ,  nomine  vaforum  Ta¬ 
bernaculi  nequaquam  comprehendi ,  ut  volebat  Abu¬ 
lenfis  ,  fed  ab  his  omnino  diltingui,  atque  diverfum 
elfe. 

Ratio  quoque  facris  litteris  innixa ,  duplicem  illam 
altaris  dedicationem  ab  Abulenli  excogitatam  omni¬ 
no  rejicit,  nam  cum  facri  Altaris  dedicatio  feptem 
dies  ,  ex  divino  inllituto  pollularet  ;  ubi  duplicem 
dedicationem  altaris  concelferimus  ,  generalem  ni¬ 
mirum  unam  ,  primo  die  fadtam  cum  reliquis  facris 
utenfilrbus  *  ut  volebat  Abulenfis  ,  &  alteram  par¬ 
ticularem  folius  altaris  j  necelfario  dicendum  effet , 
odtavam  diem  dedicationis  Tabernaculi  ,  leptimam 
fuilfe  polterions  dedicationis  Altans ,  quam  Abulen¬ 
fis  ponebat,  tunc  vero  vel  celfaffet  diei  octavi  folem- 
nitas  dedicationis  Tabernaculi  ,  &  reliquorum,  qux 
ad  Tabernaculum  pertinebant ;  vel  adhuc  protrahen¬ 
da  fuilfet  illa  folemnitas  ad  nonam  diem ;  quod  affir¬ 
mare  facris  repugnat  litteris.  Nec  enim  dici  potell 
odtavam  dedicationis  Tabernaculi  ,  folemniffime  a- 
ctam  ,  veluti  totius  confecrationis  terminum  ,  fi  al¬ 
tare  lacrificiorum  nondum  complete  confecratum 
fuillet  :  fi  vero  folemnitas  illa  diei  odtavx  celebrata 
fuit  ,  nondum  altari  confecrato  ,  altaris  confecratio 
feptem  dierum  fpatio  tantum  abfoluta  fuilfet ;  nec 
odtavx  diei  folemnitatem  habuilfet;  quod  falfum  ef» 
fe  ,  ex  ipfilinet  facris  litteris  conllat. 

Quod  autem  nifi  altaris  confecratio  fuerit  inchoa¬ 
ta  ,  limulque  ablbluta  una  cum  Tabernaculo,  re¬ 
liquis  utenlilibus  ad  facra  ,  nulla  ratione  potuerit 
odtava  folemniffime  ab  Ifraelitis  celebrari  ,  manife- 
ftum  ell  ex  facris  litteris  ,  inevitabili  quodam  argu¬ 
mento.  Nam  holocaulta,  facrificia  pro  peccato  ,  fa¬ 
cra  pacificorum  ,  oblationes ,  &  reliqua  ,  qux  Deo 
in  altari  offerebantur  ,  altari  nondum  per  totos  fep¬ 
tem  dies  confecrato  ,  offerri  nefas  erat ,  aut  Deo  in 
odorem  fuavitatis  in  igne  cremari;  cautum  enim  le¬ 
gimus  apud  Ezech.  cap.  45.  ne  ufque  ad  odtavam 
dedicationis  altaris ,  facrificia  in  altari  offerre  aude¬ 
rent  Ifraelitx.  Ell  ibi  lermo  de  altaris  confecratio- 
11  e  ,  &  dicitur  :  Hi  funt  ritus  altaris  ,  in  quacumque 
die  fuerit  fabricatum  ,  ut  offeratur  fuper  illud  holocau¬ 
fium  ,  &  effundatur  fanguis.  Sequitur  Propheta  ri¬ 
tus  expiationis  feribens  ,  de  quibus  capite  fequenti 
videbimus,  fubdit  tandem  Propheta  :  Septem  diebus 
expiabunt  altare  ,  &  mundabunt  illud  ,  &  implebunt 
manum  ejus.  Expletis  autem  diebus  ,  m  die  oblava 
&  ultra,  facient  Sacerdotes  fuper  altare  holocaufia  ve- 
fira  ,  &  qua  pro  pace  ojferunt  ,  &  placatus  ero  vobis  , 
ait  Dominus  Deus.  Itaque  ex  hoc  loco  Prophetx  , 
aperte  conllat ;  folum  in  die  odtava  confecrationis  al¬ 
taris  ,  qux  folemniffima  erat  ,  licuifie  Ifraelitis  ho¬ 
locaulta  ,  £c  holtias  Deo  gratas  offerre.  &  cap.  29 
Exodi  dicitur  :  Septem  diebus  expiabis  altare  ,  &  fan- 
Ehficabis  ,  &  erit  Sanclum  Sanctorum.  Eli  autem  in 
his  locis  fandtificare  ,  idem  quod  apud  Latinos  con- 
fecrare  :  quamobrem  idem  ell  de  altari  dicere  ,  & 
erit  Santtum  Sanblorum  ,  ac  dicere  ,  &  erit  plene  , 
ac  vere  confecratum  :  fervatis  nimirum  per  feptimanx 
tempus  his  ,  qux  ad  altaris  expiationem  rite  prxee- 
pta  funt.  Nec  aliquando  inveniri  poterit  in  facris 
litteris  ,  facrificia  ,  aut  holtias  pacificas  ,  vel  holo¬ 
caulta  Deo  oblata  in  akari  fuilfe  ,  dum  expiaretur  ; 
nimirum  intra  terminum  &  fpatium  feptimanx  ,  fed 
tantum  o&ava  die  ,  ut  habetur  Levit.  9.  quando 
etiam  de  coelo  ignis  defeendit  ,  tk  facrificia  qux  in 
altari  erant  voravit.  Immolabatur  quidem  illis  fep¬ 
tem  diebus  holtia  pro  peccato  ,  in  expiationem  alta¬ 
ris  ,  qux  offerebatur  ad  oltium  Tabernaculi,  nonve- 


D 


E 


tur ; 


64-0 


M 


YROTHECIVM.  ili 


(5+ i 


tur  :  Fecit  ergo  Rex  Salomon  m  tempore  tllo  fefiivitatem 
celebrem  ,  &  omnis  Ifrael  cum  eo ,  multitudo  magna  ab 
introitu  Emath  ,  ufque  ad  rivum  Aegypti  coram  Domi¬ 
no  Deo  udfiro  feptem  diebus  ,  dr  feptem  diebus  ,  id  e(l 
quatuordecim  diebus  ,  dr  in  die  otlava  dimifit  populos  , 
qui  benedicentes  Regi  profetti  funt.  haec  ibi.  Conftat 
igitur  populum  Ifraeliticum  feciffe  quatuordecim  dies 
folemnitatis :  non  quidem  quod  quatuordecim  dies 
Templi  folius  confecratio  requifierit ;  vel  feptem  al¬ 
taris  ,  feptemque  alii  fuerint  dies  confecrationis  Tem¬ 
pli  }  fed  feptem  fimul  confecrationis  Templi  &  al¬ 
taris  ,  atque  illorum  vaforum ,  quae  ad  horum  mini- 
fterium  deferviebant  ,  dies  fuere  attributi ,  feptem 
vero  alii  ad  feflum  Tabernaculorum  fpedarunt ;  ut 
praeclare  etiam  docet  Vatablus  ,•  ita  ut  dies  odava 
confecrationis  Altaris  &  Templi  ,  prima  in  folemni- 
tate  Tabernaculorum  effiet  ;  quae  erat  folemniffima. 
&  quia  dies  odava  in  fefto  Tabernaculorum  ,  fo¬ 
lemniffima  fimiliter  habebatur  ;  &  ritus  omnes  in  il¬ 
la  folemnitate  abfolvebantur;  eapropter  dicitur  oda- 
vo  die  fuiffe  dimiffum  populum  Ifrael  a  Rege  Salo¬ 
mone.  itaque  diei  odavae  vocabulo  ,  nequaquam  in- 
telligitur  odava  confecrationis,  fed  poftremadies  to¬ 
tius  feftivitatis  ,  quae  erat  folemniffima  dies ,  odava 
appellatur  ,  ex  phrafi  facrarum  litterarum,  quam- 
obrem  a  pari  dicendum  erit  de  die  odava  confecra¬ 
tionis  Tabernaculi  ,  in  qua  ignis  de  coelo  defcen- 
dit. 


C  A  P.  LXVII. 

Offerre  aliquid  &  implere  manus  ,  quid  in 
facris  Litteris  fignifkec. 

Ad  loca  Ezech.  45.  Hac  dicit  Dominus  Deus  :  Hi 
funt  ritus  altaris  in  quacumque  die  fuerit  fabricatum  : 
ut  offeratur  fuper  illud  holocauflum  ,  dr  effundatur 
fanguis.  Et  dabis  Sacerdotibus  ,  dr  Levitis  ,  qui  funt 
de  femine  Sadoc  ,  qui  accedunt  ad  me  ,  ait  Dominus 
Deus  ,  ut  offerant  mihi  vitulum  de  armento  pro  pec¬ 
cato.  Illuftratur  locus  Ifaias  z.  Projecifli  enim  po¬ 
pulum  tuum  ,  domum  facob  :  quia  repleti  funt  ut 
olim ,  &  augures  habuerunt  ut  Philifthijm ,  dr  pueris 
alienis  adh<e ferunt.  &  ad  alia. 

Propulsa  jam  ,  atque  veluti  improbabili  re- 
jeda  ,  duplici  illa  altaris  dedicatione  ,  quam 
commentus  fuerat  Abulenfis:  erit  fortaffe,  qui 
falfo  putet  ;  fola  facri  olei  inundione  altaria,  taber¬ 
naculum,  atque  alia  facrorum  utenfilia  Ifraelitas  con- 
fecrare  confuevifle  :  ut  igitur  facri  ritus  aliqua  ex 
parte  cognofcantur  ;  quorum  ufus  apud  Ifraelitas  in 
rebus  confecrandis  erat;  non  videtur  praetereundum, 
aliud  effe  in  facris  offerre  ,  aliud  expiare ,  aliud  con- 
fecrare  ,  aliud  initiari.  Nam  oblatio  fiebat  rebus  al¬ 
latis  ,  &  in  Dei  cultum  delimatis ,  expiatio  fangui- 
ne  agebatur  ,  confecratio  facri  olei  inundione.  ini¬ 
tiabantur  vero  aliqua  ,  exercitio  minillerii  ,  ad  quod 
fuerant  confecrata  :  &  hoc  ordine  mancipata  fuiffie, 
quae  ad  rationem  tabernaculi ,  altarium  ,  facrorum 
utenfilium  pertinebant ,  facrae  tellantur  Litterae,  nam 
cap.  39.  Exodi  verf.  yz.  dicitur:  Et  obtulerunt  taber¬ 
naculum  ,  dr  teElum ,  &  univerfamfuppelleElilem,  annu- 
los  ,  tabulas  ,  velles  ,  columnas  ,  dr  bafes  ,  opertorium 
de  pellibus  arietum  rubricatis.  8c  fic  de  reliquis  dicitur, 
omnibus  ibi  enumeratis  ;  quae  in  tabernaculi,  6c 
Dei  cultum  mancipabantur  ;  &  de  altari  dicitur  : 
Altare  aneum  ,  fupple  obtulerunt,  reticulum  ,  velles , 
&  vafa  ejus  omnia,  quibus  autem  verbis  ex  caeremo- 
niali  Ifraelitarum  fieret  tunc  oblatio ,  incertum  effi 
Fada  oblatione  rerum  ;  quae  lutlranda  erant  luftra- 


A  bantur ,  &  haec  lullratio  aqua  tantum  fieri  foleban 
apud  Ifraelitas  :  quamobrem  altare  quoque  hoc  aene¬ 
um  ,  lullratum  fuiffe,  non  ell  omnino  improbabile, 
oblationem  &  luftrationem  expiatio  confequebatur  , 
5c  haec  fanguine  fiebat  ;  quia  Sine  fanguinis  effufone , 
ut  Apoftolus  ait,  non  fit  remijfio  ,  eo  enim  ii  maculis, 
Sc  fordibus  peccatorum  aliquid  emundari  putabant  : 
itaque  quamvis  altare  jam  a  filiis  Ifrael  Deo  fuiffet 
oblatum;  ut  purgaretur  a  fordibus,  quas  contraxiffe 
videbatur,  contadu  communium  rerum,  expiatione 
opus  erat ;  de  qua  ftatim  agemus. 

Enimvero  apud  Ethnicos  ,  etiam  fuere  ritus  ali¬ 
qui,  pro  aris  confecrandis  :  nam  quamvis  in  Tern¬ 
io  pii  dedicatione  neceffe  effiet ,  ut  is  qui  cedes  confe- 
crabat,  poftem  manu  teneret ,  idque  rite  ac  debite  , 
ne  piaculum  crederetur  ;  nequaquam  vero  dedican¬ 
do  aram  ,  vel  fimulacrum  ,  ut  audor  effc  Alex,  ab 
Alex.  lib.  6.  genial.  dier.  cap.  14,  Sed  ab  Hcbrceis 
aberrant  hi  ritus  ;  apud  quos  fcilicet  fola  oblatione  re$ 
aliqua  in  Dei  cultum  dedicaretur  ,  ut  ftatim  videbi¬ 
mus;  8c  facri  olei  inundio  ad  confecrationem  requi¬ 
reretur.  yEmulatione  quadam  Ethnici  religionis  ri¬ 
tus  ab  Hebraeis  fuffurati  fuiffie  videntur  ;  cum  enim 
hi  aliquid  offerebant  Deo  ,  femper  manus  adhibe¬ 
bant  :  ita  quoties  legimus  holocauflum  ,  facrificia  , 
&  oblationes  in  Dei  cultum  attulifle  Ifraelitas  ,  toties 
eofdem  juffiu  Dei  manus  impofuifie  fuper  vidimas 
legimus ;  &  caput  illarum ,  illafque  tenendo  obtulif. 
fe  :  quod  etiam  fervalfe  illos  arbitror  ,  dum  utenfi¬ 
lia  in  cultum  religionis  jam  fabrefada  offerrent :  haec 
autem  oblatio  rei  confecrandae  ,  adeo  neceffiaria  exi- 
ftimabatur  in  facris  Mofaicis  ;  ut  etiam  in  confecra- 
tione  Sacerdotum  fervata  fuerint.  Moyfe  offerente 
Aaron  j  £c  filios  ejus  antequam  illi  confecrarentur. 
fic  enim  legitur  cap.  8  Levit.  Fecit  Aloyfes  ut  Domi¬ 
nus  imperaverat  i  congregataque  omni  turba  ante  fores 
tabernaculi  ait  :  Ifie  efl  fermo.  ,  quem  jufiit  Dominus 
fieri.  Statimque  obtulit  Aaron  ,  &  filios  ejus.  Cumque 
laviffet  eos,  Scc.  Statim  enim  ac  aliquid  Deo  obla¬ 
tum  fuerat  ,  luftrabatur.  Sic  etiam  cum  Levitis 
adum  legimus  cap.  8.  Numer.  Et  locutus  efi  Domi¬ 
nus  ad  Moyfen  ,  dicens  :  Tolle  Levitas  de  medio  filio¬ 
rum  Ifrael  ,  &  purificabis  eos  juxta  hunc  ritum ;  Afper- 
gantur  aqua  luftrationis  ,  dr  radant  omnes  pilos  carnis 
fua.  Cumque  laverint  veftimenta  fua  ,  dr  mundati 
fuerint ,  &c.  &  parum  infra  :  Et  applicabis  Levitas 
coram  tabernaculo  foederis  ,  convocata  omni  multitudine 
filiorum  Ifrael.  Cumque  Levit s  fuerint  coram  D-omino , 
ponent  filii  Ifrael  manus  fuas  fuper  eos.  dr  offeret  Aa¬ 
ron  Levitas  munus  in  confpeblu  Domini  a  filus  Ifrael ,  ut 
ferviant  in  minifteno  ejus..  Omnem  igitur  ali  cujus  rei 
oblationem  ,  per  impofitionem  manus ,  ejus  qui  il¬ 
lam  offerebat  ,  fuper  id  quod  offerebatur  ,  peragi 
confuevilfe  facra  offendunt  oracula. 

Ut  autem  reliqua  omnia  ,  quee  a  Propheta  tradun¬ 
tur  ,  &  facrorum  oraculorum  loca  plurima  explicen¬ 
tur;  obfervare  oportet  quod  offerre  aliquam  hoftiam, 
vel  quodeumque  aliud  ,  multipliciter  accipi  poteft 
ex  phrafi  facrorum  oraculorum.  Interdum  enim  fa¬ 
cra  oracula  loquuntur  de  oblatione  hoftire  antequam 
madaretur  ;  aliquando  loquuntur  de  hoftia  jam  ma- 
data  ,  &  membris  difeiffa.  Prior  oblatio  fiebat  ad 
portam  atrii  Templi ,  aut  atrii  Tabernaculi  ,  ante¬ 
quam  Templum  aedificaretur  ,  ad  aulaeum  nimirum, 
quod  ad  portam  atrii  pendebat  ,  ut  dicitur  in  cap.  1. 
Levit.  Si  holocauflum  fuerit  ejus  oblatio  ,  ac  de  ar- 
F  mento ,  mafculum  immaculatum  offeret  ad  ofltum  Taber¬ 
naculi  Tejflimomi.  non  quidem  quod  offerens  ingre¬ 
deretur  atrium ,  quod  nefas  erat ;  fed  Tabernaculum 
hic  extenfive  accipitur  pro  atrio  Tabernaculi  :  iu 
quo  fenfu  paffim  loquuntur  facrae  litterae  ,  cum  di¬ 
cunt  ,  Anima  qua  obtulerit.  Cum  vero  fermo  efl  de 
pofleriori  genere  oblationis ,  nimirum  vidimae  jam 


D 


E 


S  f 


mada- 


642  Sacrorvm  El^OCHRISMATHN  64.3 


ma&atae  :  per  Sacerdotes  ad  altare  ,  6c  coram  Do¬ 
mino  ,  hasc  fiebat  oblatio  ;  in  quo  fenfu  paflim  lo¬ 
quuntur  facra  oracula  i  ut  per  plura  capita  in  Levi- 
tico  ,  St  alias  fiepe  habetur.  In  confecrando  igitur 
lacrum  akare  ,  primum  hoc  offerebatur  ;  deinde 
holiia  ad  atrium  Tabernaculi  ,  vel  Templi ,  in  ex¬ 
piando  mn&abatur.  In  Tabernaculo  Mofaico  obla¬ 
tionem  altaris  jam  vidimus,  &  Propheta  Ezech.  cap. 
43 •  •  Et  dabis  Sacerdotibus  &  Levitts  ,  qui  funt 

de  femine  Sadoch  ,  qui  accedunt  ad  me  ,  ait  Dominus 
Deus ,  ut  offerant  mihi  vitulum  de  armento  pro  peccato. 
De  vitulo  igitur  adhuc  vivo  ,  in  dedicatione  altaris 
primo  offerendum  pro  peccato  ,  loquitur  Propheta : 
qui  eiidem  caeremoniis  offerebatur  ,  quibus  in  Le- 
vitico  holtias  pro  peccato  :  propterea  non  ad  ipfum 
altare  ,  aut  1'uper  ipfum  oblatum  vitulum  intelligi 
debet  ;  led  loquitur  Propheta  de  oblatione  ;  quae 
fit  bat  ad  portam  Templi.  Una  vero  cum  vitulo  hir¬ 
cus  quoque  pro  peccato  offerebatur  :  nam  quamvis 
Propheta  Ezechiel  vituli  tantum  meminiffe  videatur, 
&  non  alius  hoitiae  ;  tamen  idem  Propheta  fubintu- 
lit  :  Et  in  die  fecunda  ojferes  hircum  caprarum  imma¬ 
culatum  pro  peccato  ,  &  expiabunt  altare  ,  ficut  expia¬ 
verunt  in  vitulo.  Perfpicuum  igitur  eft  ,  hircum 
cum  vitulo,  oblatum fuiffelimul  pro  peccato  ,  omni¬ 
bus  diebus  in  dedicatione  altaris,  dicitur  enim  a 
Propheta  :  Septem  diebus  facies  hircum  pro  peccato  quo¬ 
tidie ,  &c.  Cum  igitur  feptem  dierum  fpatio  altare 
confecraretur  ;  St  feptem  diebus  faciendus  effet  hir¬ 
cus  pro  peccato  ,  odtavaque  confecrationis  folemnis 
foret  ;  fi  poitera  die  a  vitulo  ,  hircus  confecrationis 
offerendus  fuiflet  ,  St  non  fatim  a  primo  die  una 
cum  vitulo  ;  odfava  die ,  altare  nondum  fuiffe  con- 
fecratum  conftaret  :  quia  non  totis  feptem  diebus  , 
in  expiationem  altaris  hircus  ma&atus  fuiflet. 

Verum  pro  intelligentia  plurimorum  locorum  fa- 
cras  Scripturas,  pratereundum  nequaquam  erit,- quod 
cum  altaria  in  facris  litteris  fabricata  ,  eredta  ,  con- 
ftituta,  St  aliis  dicendi  phrafibus  multoties  dicantur; 
eorumdem  altarium  his  phrafibus  confecratio  expli¬ 
catur.  Nam  ficut  apud  Latinos  vis  verbi  facere  eft 
latifiima  ;  ita  etiam  in  facra  Scriptura  latiffimus  eft  i 
campus  verbi  'TfF ,  quod  facere  interpretatur,  itaque  | 
altare  eredum  ,  St  fabricatum  dicitur  ,  pro  eredto 
St  confecrato  ,  ficut  apud  Ezechielem  Prophetam  in 
illis  verbis  :  Hi  funt  ritus  altaris  :  in  quacumque  die 
fabricatum  fuerit  ,  ut  offeratur  ,  &  effundatur  pinguis. 
fic  etiam  aedificare  altare  dicitur  in  libro  1.  Efdrte. 
Facere  altare  dicitur  etiam  pro  erigere,  St  confecra- 
re  altare  ,  ut  1.  Machab.  4.  dicitur,  Judaeos  obtu- 
liffe  holocaufta  fuper  altare  novum  ,  quod  fecerunt  : 
hoc  efl:  ,  quod  confecraverunt  poftquam  illud  erexe¬ 
runt.  non  enim  licebat  in  eo  holocaufta  offerre  nifi 
poft  illius  expiationem  ,  atque  confecrationem.  Se¬ 
quitur  Propheta  aliqua  ,  St  tandem  fubdit  :  Septem 
diebus  expiabunt  altare  ,  &  mundabunt  illud ,  &  im¬ 
plebunt  manum  ejus.  Efl:  autem  implere  manus  in 
phrafi  linguae  fandas  idem  quod  apud  Latinos  initia¬ 
ri  ;  hoc  elt  applicari  ad  aliquod  minifterium  ,  poll- 
quam  confecratum  fuerit.  Hoc  aperte  oftenditur 
cap.  29.  Exodi  ,  in  quo  dicitur  in  textu  hebraico  , 
qui  habet  D’°’  fcibgnat  jamirn  temaleh 

jadam  hoc  eft  ,  Septem  dies  implebis  manus  eorum  ,  id 
e  it  Sacerdotum  ,  five  Latine  dixerimus ,  Confecra- 
bis  manus  eorum.  Quibus  ex  verbis  Exodi  obfervare 
oportet,  prxdicta  verba,  Et  confecrabis  manus  eorum, 
non  dici  a  propheta  Moyfe  de  Sacerdotibus  tantum; 
ita  ut  relativum  eorum  ,  five  pronomen  ,  non  refe¬ 
ratur  ad  folos  Sacerdotes  ;  fed  etiam  ad  altare  refe¬ 
ratur,  de  quo  ibi  ftatim  eratfermo. 

Quod  autem  implere  manus  ,  idem  valeat  quod 
initiari  ex  phrafi  linguas  fandas  :  ex  aliis  quidem  lo¬ 
cis  non  obfcure  probari  poteff.  nam  Ezech.  cap.  43. 


A 


B 


D 


E 


cum  de confecratione  altaris  Propheta  loqueretur, ait: 
Septem  diebus  expiabunt  altare,  &  mundabunt  illud,&  im - 
plebunt  manum  ejus :  hebraice  V?T'  umilchu jadau.  hoc 

eft,£r  confecrabunt  manus  ejusf  upple  altaris;  de  hoc  enim 
loquebatur ;  St  ad  illud  refertur  to  ejus. 

Cum  igitur  implere  idem  fit  quod  confecrare  } 
propterea  Propheta  agendo  de  confecratione  altaris 
dixit  ,  implendam  manum  ejus  ;  atque  per  verbum 
implere  confecrationem  figmficavit.  Quia  igitur  in 
Exodo  ,  lermo  erat  de  confecratione  Sacerdotum  St 
altaris;  eapropter  quando  cap.  29.  Exodi,  jampne- 
allegato  dicitur  ,  Septem  diebus  confecrabis  manus  eo - 
rum\  illud  pronomen  eorum  ^  tam  ad  Sacerdotes,  quam 
ad  altare  ,  St  reliqua  omnia  facra  vafa  referri  debet; 
de  quorum  confecratione  tunc  agebatur. 

lllu liratur  his  locus  perobfcurus  Ifake  prohettecap. 
2.  in  quo  Deum  Hiero folym itas  ,  St  eorum  populos 
reprobafle  ,  multis  quidem  rationibus  feribitur  ;  fed 
his  praecipue  ,  quia  repleti  funt ,  ut  olim  ,  ait  textus , 
&  augures  habuerunt ,  ut  Phihfthijm  ,  &  pueris  alienis 
adhajerunt.  Quid  eft  autem  repleti  funt  ut  olim  ?  ex 
hebraico  textu  ,  interpretatio  Latinas  phrafis  haurie¬ 
tur,  fic  dicente  onffD  ’*7?  in  quibus  verbis 
venit  a  verbo  quod  fignificat  implere, latine  dicitur 
confecrare.  Dicitur  vero  confecratio  hebraice  per  ver¬ 
bum  impleo, quia  implendo, &  onerando  manus  Sacerdo¬ 
tum  , animalium  membris ,  illi  iidem  initiabantur, five 
confecrabantur: ficut  etiam  cum  confecratum  fuiflet  al¬ 
tare  ,  eidem  fuperimponebantur  membra  hoftiarum; 
&  hac  membrorum  animalium  impofitione ,  altare 
plene  initiatum  cenfebatur  :  quamobrem  non  a  pro¬ 
prietate  verbi  ,  quam  tenuit  nofter  vulgatus  ,  fed  a 
principaliori  ritu  ,  ac  casremonia  ,  qua  confecratio 
perficiebatur  ,  vocabuli  vi  fumpta  ,  in  phrafi  facra- 
rum  litterarum  ,  implere  dicitur  pro  confecrare. 
loci  igitur  allati  ex  Ifaia  fenfus  eft  :  quoniam  confe- 
crati  lunt  ab  oriente  ,  vel  confecraverunt  ab  orien¬ 
te  ,  aut  juxta  noftrum  Interpretem  ,  quia  confecra- 
ti  funt  ,  ut  olim.  Propheta  itaque  refpexit  ad  Ido¬ 
lorum  cultum,  quem  anterioribus  feculis ,  Ifraelitte 
aliquando  habuerunt  :  vel  ad  genus  cultus  fuperfti- 
tiofi  ,  quem  aliqui  Hierofolymitarum  in  odium  Dei 
fedabantur  ;  orientem  verfis  vultibus  refpicientes  ; 
dorfis  vero  Templum  ,  in  quo  occidentem  verfus, 
Deus  adorationem  inftituerat;  illi  vero  orientem  ver¬ 
fus  hoftias  ac  vidimas  offerre  non  dubitabant,  de 
quibus  loquitur  ,  ac  dolet  Deus  cap.  8.  Ezech.  di¬ 
cens  num.  16.  Et  introduxit  me  in  atrio  domus  Domi¬ 
ni  interius  ,  cr  ecce  in  oflio  Eempli  Domini  inter  vefli- 
bulum  &  altare ,  quafi  vigintiqumque  viri  dorfa  haben¬ 
tes  contra  Templum  Domini  ,  &  facies  ad  orientem ,  & 
adorabant  ad  ortum  Solis .  Quod  genus  adorationis  ita 
Deus  abominabatur  ,•  ut  ultimo  loco  inter  abomina¬ 
tiones ,  et  genera  idololatriae  graviffima ,  veluti  om¬ 
nium  peflima  ab  eo  recenfeatur. 

Neque  ofeitanter  praetereundum  erit  illud  Pro¬ 
pheta:  :  Vt  0 feratur  fuper  illud  holocaufium ,  &  effun¬ 
datur  fanguis.  Totius  enim  allati  prophetici  loci  fen- 
lus  eft  :  Ha  funt  caremoniA  confecrationis  altaris  ,  quo¬ 
ties  eo  fine  fabricatum  fuerit  ,  ut  fuper  illud  holocaufia 
offerantur  ,  &  fanguis  ad  bafim  illius  effundatur,  juxta 
praferiptum  facra  legis.  Quas  fane  verba,  a  Propheta  ne¬ 
quaquam  cafu  dida  fuifle  putandum  eft  ;  fed  potius 
quia  nonnumquam  altaria  conftruda  fuerunt  foede- 
lis  ,  St  amicitias  caufa  ,  ut  jam  lupra  diximus  ,  nec 
non  etiam  ut  ejufdem  religionis  fymbola  forent  ,  ut 
in  lib  .Joiue  cap.  22.  non  vero  facrificiorum  offe- 
lendorum  caufa;  cumque  apud  Prophetam  Ezechie¬ 
lem  feimo  eflet  de  altari  confecrando  ,  quando  jam 
Sacerdotes  initiati  habebantur  ;  quorum  erat  altaria 
Deo  confecrare  ;  propterea  ait  quando  fabricatum 
fuerit  ,  TJt  offeratur  fuper  illud  holocaufium  ,  &  effun¬ 
datur  fanguis  :  quia  de  altari  facrificiorum  caufa,  lo- 


que- 


64+  MyrOTHECIUM  II.  6+5 


quebatur  ,  quorum  confecratio  ad  Sacerdotes  perti¬ 
nebat  ,  ideo  fubdit  :  Et  dabis  Sacerdotibus  ,  &  Le- 
vitts  qui  funt  de  femine  Sadoch. 


A 


C  A  P.  L  X  V  I  I  I. 

Cujus  hoftiae  fanguine  altare  expiaretur. 


Ad  loca  i.  Machab.  4.  Et  ante  matutinam [arrexerunt 
quinta  (fi  vigefma  die  menfs  noni  ,  hoc  eft  menfs 
Cafeu  ,  centefmi  quadragefimi  oftavi  anni  ,fi  obtu¬ 
lerant  facrificium  fecundam  legem  faper  altare  holo- 
cauftorttm  novum  ,  quod  fecerunt.  Ezech.  43.  Et 
dabis  Sacerdotibus  ,  &  Levitis  qui  funt  de  femine 
Sadoch  ,  qui  accedunt  ad  me  ,  ait  Dominus  Deus, 
ut  offerant  mihi  vitulum  de  armento  pro  peccato.  &  ad 
alia  plura. 


B 


OFferebantur  a  populo  ,  quae  confecranda 
fuiflent ,  atque  in  Dei  cultum  mancipanda  : 
una  vero  cum  rebus  confecrandis  ,  animalia 
quoque  offerebantur,  quae  in  facrificio  caedenda  fuif¬ 
fent,  quorumque  fanguine  expianda  erant  quaecum¬ 
que  confecrabantur.  Cum  igitur  altaris  confecratio- 
nem  habeamus  prae  manibus  ,  confiderandum  jam 
remanet ,  quibusnam  hoftiis  primo  initiaretur  altare  • 
atque  quorum  fanguine  expiaretur,  id  facile  intelli- 
getur  ,  ubi  facrificiorum  ordinem  ex  lege  Mofaica 
adverterimus.  Hic  fufpicari  quis  poffet,  argumentis 
non  improbabilibus ,  facrificium  duorum  agnorum , 
praeceffifle  reliquos  ritus ,  atque  caeremonias  confe- 
crationis  tam  altaris,  quam  Tabernaculi;  fimile qui¬ 
dem  ei  facrificio  ,  quod  juge  appellabatur  }  quia  ni¬ 
mirum  jugiter  ,  &  numquam  intermiffa  dierum  fe¬ 
ri  e  ,  ex  Dei  praefcripto  offerebatur  :  hujus  igitur 
facrificii  fanguine  madefa&um  altare  ,  &  aliqua 
ratione  expiatum  pariter  quis  fufpicari  poffet.  Ita  me 
quoque  opinaffe  aliquando  fateor;  pluribus  equidem 
du&us  argumentis,  nam  lib.  1.  Machabaeorum  cap. 
4.  cum  Judas  altare  ,  quod  ab  impio  Antiocho  , 
ejufque  exercitu  profanatum  fuerat  ;  demolitus  fuif- 
fet ,  &  aliud  erexiflet  :  in  eo  confecrando ,  juge 
illud  facrificium,  five  alterum  eidem  fimile,  reliquos 
omnes  confecrationis  ritus  praecefliffe  videtur,  fic 
enim  ibi  legimus  :  Et  ante  matutinum  furrexerunt 
quinta  &  vigefma  die  menfs  noni  ,  hoc  efi  menfs  Ca- 
fleu  ,  centefmi  quadragefmi  ottavi  anni ,  fi  obtulerunt 
facrificium  fecundum  legem  ,  faper  altare  holocauftorum 
novum  ,  quod  fecerunt. 

Ex  quo  fane  textu  altare  hoc  novum  fuiffe  ,  jam 
confiat  :  quod  autem  de  altaris  confecratione  in  eo 
textu  agatur  ,  parum  infra  exprimitur,  a  tempore 
igitur  oblationis  holocaufti  ,  quod  fummum  mane 
fuifle  defcribitur  ,  fumpto  argumento  ;  juge  facrifi¬ 
cium  ,  vel  aliud  huic  fimile  ,  expiationem  altaris 
praeceffifle  ,  exiftimari  poffet  :  hoc  enim  fecundum 
legem  ,  in  crepufculis  matutino  &  vefpertino  offere¬ 
batur.  Cumque  hanc  altaris  confecrationem  ,  juge 
facrificium  praecedent  ,  vel  aliud  fimile  ,  non  efi 
cur  illud  idem  (acrificium,  in  prima  Tabernaculi , 
Altaris,  6c reliquorum  confecratione,  oblatum  fuiffe 
negetur.  Confecrationem  enim  novi  altaris,  &:  con¬ 
fecrationis  ritus  inveftigamus  ;  quas  norma  omnium 
dedicationum  pofterioribus  feculis  populo  Ifraclitico 
futura  erat :  ad  cujus  etiam  prasfcriptum,  illud  quo¬ 
que  altare  a  Juda  Machabaso  eredfrim  ,  dedicatum  , 
ac  confecratum  fuiffe  certiffime  ,  atque  indubitanter 
credendum  eft. 

Conje&ura  hasc  juvari  poffet  cap.  3.  lib.  1.  Ef- 
dras ,  ubi  agitur  de  reaedificatione  Templi  :  in  quo 
cum  altare  primo  eredum  fuiffet;  juge  quoque, vel 


D 


E 


aliud  fimile  holocauftorum  facrificium  oblatum  tradi 
videtur,  verba  textus  advertantur  :  Et  adificaverunt- 
altare  Deo  Jfrael ,  ut  offerrent  in  eo  holocautomata  ,  fi- 
cut  fcriptum  efi  in  lege  Mojfis  vim  Dei  :  collocaverunt 
autem  altare  Dei  fuper  bafes  fuas  ,  deterrentibus  eos  per 
circuitum  populis  terrarum  ,  fi  obtulerunt  fuper  illud 
holocaufium  mane  ,  (fi  vefpere.  haec  habentur  in  tex¬ 
tu  ,  in  quo  fuper  altare  ,  holocaufium  matutinum 
Sc  vefpertinum  oblatura  fuiffe  videtur, fiatim  ac  ere¬ 
dum  fuit  ;  antequam  aliud  fuper  idem  altare  fa¬ 
crificium  offerretur,  quamobrem  ex  vi  facri  textus 
infinuatum  videtur  in  dedicatione  altaris  ;  hoc  fa¬ 
crificium  matutinum  praeceffifle  ejufdem  altaris  expia¬ 
tionem  ,  undionem  ,  8c  quemcumque  alium  ritum, 
qui  ex  prasfcripto  Dei  ,  pro  illius  confecratione  ha¬ 
bendus  fuiffet. 

Nec  ab  his diffentire  videntur ,  quas  cap.  29.  Exo¬ 
di  traduntur  :  in  quo  capitulo  de  ritibus  lervandis  in 
confecratione  Sacerdotum  agitur  ;  de  quibus  poft- 
quam  in  textu  pertradatum  fuit,  fiatim  textus facer , 
de  ritu  confecrationis  altaris  verba  facere  inftituit  , 
in  hac  forma  :  Septem  diebus  expiabis  altare  ,  fi  fan- 
thficabis  ,  (fi  erit  SanBum  Santtorum.  quafi  vero  jam 
explicetur  quid  in  altari  faciendum  eflet  ,  ante  il¬ 
lius  expiationem  ,  &  fandificationem  per  feptem  il¬ 
los  dies,  fubditur  :  Hoc  eft ,  quod  facies  in  altari, ag¬ 
nos  anniculos  duos  per  fingulos  dies  jugiter ,  unum  agnum 
mane  ,  fi  alterum  agnum  vefpere:  ubi  Septuaginta  pro 
illis  verbis  in  altari,  habent  fuper  altare ;  quas  verba 
Vatablus  in  adnotationibus  fic  interpretatur  ,  altaris 
caufa.  Si  ergo  hoc  facrificium ,  altaris  caufa  fiebat  ; 
utique  affirmandum  erit  ,  expiationem  altaris  ,  ac 
ejufdem  confecrationem  ,  atque  undionem,  hocfa- 
crificium  matutinum  &  vefpertinum  praeceffifie.Cum- 
que  facrificium  hoc  matutinum  &' vefpertinum  ,  de 
quo  loquitur  ibi  facer  textus,  altaris  caufa  offerretur ; 
mirum  efle  nequaquam  debet  ,  nos  exifiimare  hoc 
non  fuifle  juge  facrificium  ,  quod  cap.  28.  Numer. 
offerendum  pr^cipitur  /  fed  tamen,  aliud  quantum 
ad  tempus  eidem  fimile  :  argumento  fumpto  a  du¬ 
plicitate  ejufdem.  nam  in  die  Sabbathi  facrificium 
juge  duplicabatur  ,  ut  cap.  illo  28.  &  alibi  legitur, 
at  hic  cap.  29.  Exodi ,  in  quo  agitur  de  altaris  con¬ 
fecratione  ,  de  hac  facrificii  duplicitate ,  ne  verbum 
quidem;  fed  tantum  Scriptura  meminit  duorum  ag¬ 
norum  offerendorum  ,  alterius  mane  ,  &  alterius 
vefperi:  ex  quibus  argumentum  fumebatur  fufpican- 
di;  vel  hoc  facrificium  fuifle  illud  idem,  quod  juge 
appellabatur  ;  vel  aliud  illi  fimile  ,  quod  mane  & 
velpere  offerretur,  fed  five  illud  ,  five  aliud,  (quod 
parum  noftra  intereft)  fuerit;  aliquod  tamen  holo¬ 
caufti  facrificium  ,  prasceflifle  reliquos  confecrationis 
ritus,  indubitatum  videbatur. 

Attentius  tamen  poftmodum  re confiderata,  neque 
illud  juge  facrificium  duorum  agnorum,  neque  aliud 
facrificiorum  genus ,  fuper  altare  Deo  oblatum,  aut 
crematum  fuifle  arbitramur,  ante  altaris  expiationem 
atque  confecrationem.  Ritus  vero  ,  ac  ceremoniae 
in  expiando  ,  dedicandoque  facrum  Dei  altare  ,  lu¬ 
culenter  ,  atque  praeclare  fcribuntur  cap.  43.  Eze- 
chielis,  his  verbis  :  Et  dixit  ad  me:  Fili  hominis ,  hac 
dicit  Dominus  Deus  :  Hi  funt  ritus  altaris ,  in  quacum¬ 
que  die  fue>  it  fabricatum  ,  ut  effundatur  fanguis.  Jam 
incipiunt  ritus  confecrationis  ,  Sc  primo  fefe  offert 
altaris  ejufdem  oblatio  ,  quum  dicitur  :  Et  dabis  Sa¬ 
cer  dotibus  (fi  Levitis  ,  qtti  funt  de  femine  Sadoch  ,  qui 
accedunt  ad  me ,  ait  Dominus  Deus.  Vidlimaeoblatio 
fequebatur  oblationem  altaris ;  praecedebat  vero  re¬ 
liquos  ritus  :  Sc  quia  (anguine  vituli  expiandum  erat 
altare  ,  ideo  Propheta  ait  :  Vt  offerant  mihi  vitulum 
de  armento  pro  peccato  ,  (fi  comburent  eum  in  feparato 
loco  extra  Santluanum.  Et  in  die  fecunda  offeres  hir¬ 
cum  caprarum  immaculatum  pro  peccato  :  (fi  expiabunt 
S  S  Z  altare , 


646  SACRORVM  EtiEOCHRlSMATfiN.  647 


altare,  ficut  expiaverunt  in  vitulo :  Cumque  compleveris 
expians  illud,  ojferes  vitulum  de  armento  immaculatum, 
dr  arietem  de  grege  immaculatum.  Et  ojferes  eos  in  con- 
fpeth*  Domini  :  dr  mittent  Sacerdotes  fuper  eos  Jal  ,  & 
cjferent  cos  holocauftum  Domino.  Septem  diebus  facies 
hircum  pro  peccato  quotidie  :  dr  vitulum  de  armento ,  dr 
arietem  de  pecoribus  immaculatos  offerent .  Septem  diebus 
expiabunt  altare  ,  &  mundabunt  illud  :  &  implebunt 
manum  ejus.  Expletis  autem  diebus  ,  in  die  oitava  dr 
ultra  ,  facient  Sacerdotes  fuper  altare  holocaufla  veflra  , 
dr  qua  pro  pace  offerunt  :  &  placatus  ero  vobis ,  ait  Do¬ 
minus  Deus. 

Hac  lunt  verba  facri  prophetici  textus,  qum  ritus 
expiationis  altaris  praeclare  exprimunt  ;  Sc  re  vera 
magis  aperte  quam  alter  quicumque  facrae  Scripturae 
locus.  Nec  in  dubium  revocari  poteft ,  de  hujufce- 
modi  ritibus  in  eo  textu  agi: hoc  enim  illa  Ezechie- 
lis  verba  probant  :  Hi  funt  ritus  altaris ,  in  quacum¬ 
que  die  fabricatum  fuerit.  Quorum  vero  animalium 
/anguine  akare  expiaretur  ,  Propheta  in  illis  verbis 
expreflit  :  Vt  offerant  mihi  vitulum  de  armentopropec- 
cato.  &  in  illis  aliis  :  Septem  diebus  facies  hircum  pro 
peccato  quotidie  ,  dr  vitulum  de  armento  ,  dr  arietem 
de  pecoribus  immaculatos  offerent  i  feptem  diebus  expia¬ 
bunt  altare,  dr  mundabunt  illud  ,  &  implebunt  manum 
ejus.  Jam  autem  explicavimus  cap.  praecedenti,  quod 
implere  manus  valet  id,  quod  initiare,  vituli  igitur, 
hirci  ,  St  arietis  fanguine  altare  confecrandum  ex¬ 
piabatur  ;  quod  adhuc  clarius  infra  monftrabitur. 

Ea  vero  quae  ad  confecrationem  altaris  fpedabant. 
St  Ezechieli  oftenfa  fuere,  femper  ac  ubique  ferva- 
ta  fu  i  fle  apud  Ifraelitas,  quoties  altare  confecrandum 
eflet ,  apertiflime  in  Scripturis  facris  habetur,  nam 
Exodi  cap.  29.  cum  de  confecratione  altaris  St  Sa¬ 
cerdotum  agitur ,  vitulo  expiandum  altare  dicitur  : 
Septem  diebus  confecrabis  manus  eorum  ,  dr  vitulumpro 
peccato  ojferes  ad  expiandum  per  fngulos  dies  •  munda- 
bisqu-e  altare  cum  immolaveris  expiationis  hojham  ,  dr 
unges  illud  in  fanBificationem  :  feptem  diebus  expiabis 
altare  ,  &  fanchficabis  ,  dr  erit  Sanllum  Sanllorum. 
Quibus  verbis  liquido  conflat  ,  feptem  dierum  fpa- 
tio  fieri  folitam  fanguine  vituli  expiationem  alta- 
1  is.  Hircum  quoque  habet  Ezechiel  Propheta, 
madari  folitum  in  confecratione  altaris  :  itaque 
non  folius  hirci  ,  aut  vituli  folius  fanguine  ,  fed 
utriufque  fimul  fanguine  ,  altare  a  fordibus  munda¬ 
batur. 

Confirmari  ifla  poffunt ,  ex  ritu  annute  expiatio¬ 
nis  altaris  ,  quae  feribitur  Levit.  16.  St  dicitur  de 
Summo  Sacerdote  :  Cum  autem  exierit  ad  altare  , 
quod  coram  Domino  ejl  ( fic  autem  appellatur  altare 
holocaufti)  oret  pro  fe  ,  dr  fumptum  fanguinem  vituli 
atque  hirci,  fundat  fuper  cornua  ejus  per  gyrum  ;  afper- 
gensque  digito  fepties  expiet ,  dr  fanttificet  illud  ab  im¬ 
munditiis  filiorum  Ifrael,  Hircum  igitur  8c  vitulum 
in  expiatione  altaris  jam  habemus;  quibus  aries  quo¬ 
que  adjungebatur.  Quod  autem  his  tribus  hofliis  ex¬ 
piaretur  altare  ;  fuaderi  potefi  non  ignobilibus  argu¬ 
mentis  :  nam  nomine  expiationis,  quae  chippur 
dicitur  hebraice  ,  purgatio  ab  immunditiis  lega¬ 
libus  fignificatur  ;  his  vero  tribus  hofliis  paflim  pur¬ 
gari  homines  ab  immunditiis ,  habetur  in  Levitico 
non  femel  ,  fed  iterum  ,  atque  iterum  ,  &  pluries  j 
exprefse  vero  dicitur  a  Propheta  Ezechiele  cap.  43. 
cum  ait  :  Septem  diebus  facies  hircum  pro  peccato  quoti¬ 
die  ,  dr  vitulum  de  armento ,  dr  arietem  de  pecoribus , 
immaculatos  offerent. 

Quia  vero  fufpicari  aliquis  poflet  in  praedido  cap. 
29.  Exodi,  nequaquam  fermonem  efle  de hoflia ex¬ 
piationis  altaris,  ut  fenfit  Rabbi  Salomon,  &  Nico- 
laiis  de  Lyra  ejus  fedator  ;  fed  tantum  de  hoflia  ex¬ 
piationis  Sacerdotum  ;  fatear  licet  fatis  perobfcure 
oracula  facra  in  allato  loco  fuifle  loquuta,  nec  refu- 


A 


B 


D 


gere  praedidam  expolitionem  :  quia  tamen  fa¬ 
cri  textus  ,  non  folum  quae  fequuntur  ,  anteceden- 
ter  referunt  ;  fed  etiam  multoties  videntur  hillorica 
gefla  confundere  j  praefertim  cum  de  eadem  re  ite¬ 
rum  ac  iterum  efl  iermo  ;  propterea  non  eft  impro¬ 
babile  allata  facri  textus  verba  ,  tam  de  confecratio¬ 
ne  Sacerdotum  ,  quam  etiam  altans  intelligi  polle  ; 
nili  inevitabile  argumentum  obftaret  ,  fumptum  a 
diverfitate  fanguinis  ,  quo  expiabantur  Sacerdotes 
&  altare.  Sacerdotes  enim  non  quidem  vituli ,  fed 
arietis  fanguine  expiabantur;  ut  dicitur  aperte  Levit. 
8.  at  altare  cum  Tabernaculo  ,  &  reliquis  facris  u- 
tenfilibus ,  fanguine  vituli  ,  arietis ,  d  hirci  expia¬ 
batur  ;  quamobrem  non  eft  cur  aliter  textus  facer  ibi 
intelligatur. 

Ut  igitur  lucidius  pateat ,  textum  hunc  cap.  29. 
Exodi  ,  loqui  de  altaris  expiatione  ,  advertendum 
erit  ;  quod  ubi  facer  textus  de  vidima  pro  peccato 
Sacerdotum  loquutus  fuit  ;  &  feptem  diebus  ritus 
illos  repetendos  oftendillet ;  tandem  ulterius  nihil 
agit  de  confecratione  Sacerdotum  ,  fed  ad  confecra¬ 
tionem  altaris  fermonem  convertit ;  inter  cujus  con- 
fecrationis  ritus,  vituli  oblatio  ,  atque madatio reli¬ 
qua  praecedebat  :  idcirco  facer  textus  ait :  Et  vitulum 
pro  peccato  ojferes  per  Jingulos  dies  ad  expiandum.  Sc 
fubdit  :  Alundabisque  altare  cum  immolaveris  expiatio¬ 
nis  hojiiam.  Illa  igitur  hoflia  qua  altare  expiabatur  , 
atque  mundabatur,  vitulus  fuit,  de  quoftatim fupra 
loquutus  fuerat ;  quod  etiam  cognovit  Vatablus  ;  fi 
attente  legatur  ,  textuique  ipfius,  paraphrafes  in  an¬ 
notationibus  politae  adjungantur  in  hunc  modum  : 
Et  juvencum  peccati  facies  ,  id  ejl,  pro  peccato  ojferes  per 
fngulos  dies,  pro  expiationibus  ,  vel  propter  expiationes  , 
ideft,  ad  expiandum fcilicet  altare.  Hax  habes  ex  Va- 
tablo  ;  ubi  velim  obferves  ,  dici  pro  expiationibus  in 
numero  plurali  ,  quia  eodem  fanguine  vituli  pro 
peccato  altaris  madati ,  Arca  foederis ,  Tabernacu¬ 
lum  ,  Menfa  Panum  Propofitionum,  Candelabrum, 
Altaria  ,  &  omnia  alia  facri  Tabernaculi  vafa , 
6c  reliqua  ,  quae  ad  haec  pertinebant  ,  expiaban¬ 
tur. 


Sed  attendamus  quaefo  verba  hebraici  textus ,  & 
procul dubio  ifla  clariffime  nobis  innotefeent.  '*?1 
fiihpj?  inx  nntfni  Qjp^paeprarsrrbj.'  nscem  o^asn  hy  ofb  ntryn 

qui  locus  fic  ad  verbum  interpretari  debet :  Et  vi¬ 
tulum  peccati  facies  per  diem  fuper propitiationes ,  dr  pec¬ 
cabis  fuper  altare  in  propitiando  fuper  illud,  dr  unges ip- 
fum  ad  fanttificandum  illud,  quorum  verborum  talis 
eft  germana  ,  veraque  fignificatio  ,  ut  fingulo  quo¬ 
que  die  debuerit  immolari  vitulus  peccati  :  appella¬ 
tur  autem  vitulus  peccati  akaris  :  ille  nimirum  qui 
offertur  pro  peccato  ,  juxta  phrafim  Linguae  fan- 
E  dae  :  ideft  qui  offerebatur  pro  immunditia  al¬ 
taris  :  hoc  eft  non  folum  ut  akare  de  propha¬ 
no  facrum  fieret  ,  quod  fiebat  dum  offerebatur  : 
fed  ut  a  fordibus  ,  quibus  aliquid  etiam  inani¬ 
matum  a  facrorum  ufu  arcebatur,  illo  fanguine  pur¬ 
garetur. 

Pro  cujus  loci  ,  &  eorum  quae  dicenda  funtintel- 
ligentia  ,  obfervare  oportet  :  quod  lex  Mofaica  , 
quantum  ad  caeremonias  omnino  circa  externa  verfa- 
batur  :  ut  tam  homines.,  quam  animalia,  &  etiam 
vafcula  ,  munda  effient  a  contadu  illorum  ,  quae  in 
facris  non  admittebantur,  quamobrem  contadu  im¬ 
mundorum  animalium  ,  fanguinis  putris  ,  fluxi  , 
F  menftrui ,  ftercoris  ,  cadaveris  cujufcumque  ,  tam 
animata  quam  inanimata  immundarentur  ,  atque  lu- 
ftratione  ,  ac  etiam  facrificiis  indigerent  aliquando 
ut  mundarentur  ,  &  in  ufu  facrorum  admitterentur. 
Illae  igitur  immunditiae  peccata  dicuntur  in  phrafi 
(aerarum  Scripturarum  ,  ex  vi  hebraicae  phrafis  , 
quae  verbo  ^  exprimit  ,  quod  latine  diceremus 
I  immundavit.  Sacrificia  igitur  ,  quae  ad  expiandum 

aliquid 


648  MyROTHECIUM  II.  649 


aliquid  ab  his  immunditiis  offerebantur  ,*  facrifi-l 
cia  pro  peccato  dicebantur  ,  Sc  illud  offerre  per 
verbum  peccare ,  in  iacrarum  litterarum  phrafi  ex¬ 
plicatur. 

Aperiens  igitur  facer  textuscap.  29.  Exodi  ut  quid 
fieret  ille  vitulus  peccati ,  fubdit  gnal  hac- 

cipurim ,  id  eft,  fuper  propitiationes  :  nimirum  ut  cul¬ 
tui  divino  ,  inftrumenta  illa  fierent  accommodata  , 
quae  fanguine  vituli  contrectabantur  :  &  Deus  pro¬ 
pitius  fieret  his ,  qui  illis  inftrumentis  uterentur  , 
divinamque  opem  implorarent.  Explicans  adhuc  la¬ 
cer  textus  ,  pro  quibus  vitulus  peccati  ma&aretur,- 
&  quaenam  eficnt  ,  quae  propitianda  forent  ;  atque 
quarumnam  rerum  prophanirates  ,  vituli  fanguine 
tollendae  eflent ,  ait  :  Et  peccabis  fuper  altare  ,  ^9™ 
D3I?-  ^  vechitetha  gnhal  h amiz.be ach  ,  id  eft ,  offeres 
vitulum  peccatt  pro  altan,  in  propitiando  fuper  illud 
illius  enim  immunditiae  tollebantur  in  facrificio 
pro  peccato  ,  pro  quo  peccabatur  ,  ut  loquitur  he- 
braica  phrafis  :  cum  igitur  dicatur  in  textu  peccan¬ 
dum  eife  pro  altari ,  illius  certe  immunditiae  eo  fa¬ 
crificio  tollebantur. 

Quia  vero  fingulo  quoque  die  ,  expiationes  repe¬ 
tendae  erant  ,  ftatim  fiibdit  ,  isan  D'0’  njotf 

fcibgnath  jamim  techaper  gnal  hamiz.beach  ,  hoc  eft  , 
Septem  dies  propitiaberis  fuper  altare,  cum  enim  dixif- 
fet  immolandum  fore  vitulum  peccati  fingulo  quo¬ 
que  die  ,  propitiationum  caufa  ;  illudque  offeren¬ 
dum  pro  altari ,  cui  propitiandum  erat ;  ideo  fubdit 
feptem  diebus  repetendas  effe  propitiationes  fuper 
altare  :  ut  aperte  manifeflet ,  feptem  diebus  offeren¬ 
dum  effe  vitulum  peccati  ,  pro  immunditiis  altaris, 
quod  fanguine  vituli  liniendum  erat  ,  ut  propitiare¬ 
tur.  Quod  etiam  fimilibus  verbis  dixit  Ezech.  cap. 
illo  43.  ubi  poffquam  dixiffet  ,  immolandum  fo¬ 
re  vitulum  in  fanclificationem  altaris  ,  fubdit  , 
!|nn'i33i  inis  nxoni  vechitbetha  hotho  vechiparthahu ,  hoc 
eff ,  &  peccabis  illud ,  &  idem  propitiaberis.  Duorum 
verborum  germanus  fenlus  eft,  &  facrificio  illo  oblato 
pro  peccato  ,  fanguine  nimirum  vituli ,  altare  kpecca- 
to  expiabis,  illud  enim  relativum  1n  hu  refertur  ad  al¬ 
tare  ,  ut  perfpicuum  eft  in  textu  ,  nam  fi  ad  Sacer¬ 
dotes  referretur ,  dixiffet  textus  vechipartham, 

affixo  plurali  ,  non  vero  affixo  fingulari  :  quamob- 
rern  non  video  ,  quid  clarius  dici  in  Scripturis  fa- 
cris  potuerit;  ad  offendendum  in  prasdi&o  textu  cap. 
29.  Exodi  ,  de  expiatione  altaris  agi.  Nec  folum 
in  allato  textu  vitulus  pro  peccato  altaris  immolan¬ 
dus  offenditur  ;  fed  etiam  quod  facrificium  iftud 
pro.  peccato  oblatum  ,  quofeumque  alios  fubfequen- 
tes  ritus  confecrationis  altaris  praecedebat  :  ftu- 
diofi  linguae  fan&as  ibi  videant  ,  an  ita  fe  res  ha¬ 
beat. 

Nec  auCtoritate  Rabbi  Salomonis  moveri  debe¬ 
mus,-  quem  adeo  imperitum  in  Scripturis  facris cog¬ 
novimus;  ut  commenta  tantum  aliquando  impuden- 
tiflima  ,  faepiffime  futilia, ac  inhonefta  etiam  men¬ 
dacia  multoties ,  in  facrarum  Scripturarum  expofi- 
tione  dederit.  Si  enim  ille  linguae  fandfoe  notitia 
polleret  ,  ut  ex  munere  tenebatur  ;  confideraflet 
profeCto  verba  jam  a  nobis  relata  ,  integrum  adeo 
habere  verficulum  ,  five  pafuq  ,  ut  cum  Rabbinis 
loquamur  ,  ut  integrae  fententiae  fenfus  illius  edet  : 
poftremaque  pars  optime  explicata  aperte  offendit  , 
in  eo  verficulo  fermonem  effe,  non  de  Sacerdotum, 

!  fed  de  altaris  expiatione.  Nicolaiis  de  Lyra  aliqua 
ratione  excufandus  videtur  ,  quod  aliquando  Judae¬ 
us  fuerit ,  fe&atorque  Rabbi  Salomonis  ,  quemad¬ 
modum  omnes  alii  Hebraei ;  atque  propterea  facram 
Scripturam  curfim  more  Rabbinorum  interpretando, 
laplus  fit  ;  ifti  enim  non  legerunt ,  aut  fi  legerunt  , 
non  adverterunt  locum  Ezech.  nam  fi  attente  legif- 
fent ,  nullatenus  in  re  adeo  aperta  turpiter  halluci- 


D 


E 


narentur  :  nec  folum  vituli  fanguine  altare  expiari 
cognoviffent  ;  fed  etiam  hanc  vituli  oblationem  , 
praecedere  alios  quofeumque  confecrationisritus,  nec 
apud  illos  juge  facrificium ,  nifi  confecrato  jam  alta¬ 
ri  ,  locum  habuiffe. 

Nec  aliquem  turbent  verba  illa  ,  quae  habentut* 
cap.  29.  Exodi  ,  Hoc  eft  quod  facies  m  altari  agnos 
anniculos ,  &c.  quae  pro  contrario  fenfu  allata  fue¬ 
runt.  Eff  enim  ibi  fermo  de  facrificio  jugi  &  con¬ 
tinuato  ,  holocaufti  tam  matutini  ,  quam  vefperti- 
ni,  quod  ftatim  poft  altaris  confecrationem  exordie¬ 
batur  ,  ut  conflat  ex  ipfo  textu.  Ubi  enim  di&utn 
fui  fiet  :  Septem  diebus  expiabis  altare ,  &  Janblficabis 
illud  ,  &  erit  SanSlum  SanUorum  3  omnis  qui  tetigerit 
illud  ,  fanblficabitur  3  illico  fubditur  :  Hoc  efl  quod 
facies  m  altari  ,  &c.  id  eft  ,  poftqufim  expiatum  , 
faridhficatum  ,  fk  confecratum  fuerit  altare ,  hoc  fa¬ 
cies  in  cultum  illius  :  &  ideo  dicitur  in  verbo  futu¬ 
ri  temporis.  Quod  fi  aliter  Vatablus  fenfit  ,  cum 
inquit  faciendum  effe  altaris  caufa,  procul  dubio  de¬ 
ceptus  eff. 

Nec  majori  vi  urget  locus  ex  lib.  primo  Efdiae 
cap.  3.  pro  cujus  loci  intelligentia  ,  notes  velim  , 
optime  LeCtor  ,  in  ipfo  ftatim  feptimi  menfis  initio, 
felium  celebrari  folitum  ab  Hebraeis  ex  praecepto 
quod  habetur  cap.  23.  Levit,  quo  fimiliter  tempore 
irrpraedidto  Eidrae  loco  ,  a  Jofue  filio  Jofedech  ,  & 
Zorobabele  altare  confecratum  fuifle  legitur :  quam- 
obrem  a  populo  duas  fimulfeftivitates eodem  tempo¬ 
re  habebantur  ;  nimirum  confecrationis  altaris  ,  & 
feptimi  quoque  menfis  :  quibus  vero  ritibus  ac  cae¬ 
remoniis  ,  altaris  confecratio  habita  tunc  fuerit,  quo 
facrificio  expiatum  altare  ,  in  prasdi&o  textu  non 
explicatur  ;  fed  dicitur  aedificatum  fuifle  altare  ,  ut 
in  eo  offerrentur  holocautomata ,  &  alia  facrificia 
fecundum  legem  Dei ;  aedificatum  vero  dicitur  al¬ 
tare  pro  confecratum  :  quando  vero  fubditur  ibidem  : 
Et  obtulerunt  fuper  illud  holocauftum  Domino  mane  & 
vefpere  3  non  loquitur  textus  de  facnficiis  oblatis  in 
iplamet  die  ereCtionis  altaris  ,  aut  pro  confecratione 
illius  ;  fed  de  lacrificiis  quas  confecrato  jam  altari 
poltmodum  filii  Ifrael  ,  juxta  prasfcriptum  legis  ob¬ 
tulerunt  ;  nimirum  decimo  die  expiationis  ,  quin- 
todecimo  Tabernaculorum  :  quamobrem  praeclare 
hoc  infra  in  eodem  textu  explicatur  ;  cum  dicitur 
ibidem  :  Et  poft  hac  holocauftum  juge  tam  in  Calendis , 
quam  m  univerfis  folemmtatibus  Domini ,  fupple  obtu¬ 
lerunt.  Juge  igitur  facrificium  ,  nimirum  holocau¬ 
ftum  matutinum  &  vefpertinum  ,  oblata  fuifle  tra¬ 
duntur  a  Spiritu  fandto  ;  poffquam  gefta  fuerunt , 
quas  in  fuperioribus  ejufdem  capituli  narrabantur  : 
nimirum  :  Feceruntque  folemnitatem  Tabernaculorum , 
ficut  feriptum  efl.  Et  ftatim  quafi  jam  de  alia  re  fer¬ 
mo  fit  ,  fubditur  :  Et  holocaufta  diebus  fingulis per  or¬ 
dinem  fecundum  praceptum ,  opus  diei  in  die  fuo.  Sive¬ 
ro  quis  poftulet  quasnam  fint  hasc  holocaufta  &  fa¬ 
crificia  varia  ,  ad  diverfitatem  dierum  ;  refponde- 
bimus  verba  allata  intelligenda  fore  ,  de  varia  holo- 
cauftorum  oblatione  ,  quas  habebatur  fingulis  die¬ 
bus  folemnitatis  Tabernaculorum  ,  &  expiationis 
decimo  die  menfis  feptimi  poft  confecratum  alta¬ 


re. 


F 


Nec  aliquid  amplius,  aut  fortius  fententias  noftrae 
officit  ,  ut  nec  locus  allatus  in  principio  capituli  ex 
primo  lib.  Machab.  quod  enim  ibi  habeatur  ,  Ma- 
chabasos  cum  reliquo  populo  furrexifle  ante  matuti¬ 
num  ,  non  reCte  argumentari  licet ,  hoc  illos  fecifle 
holocaufti  matutini  offerendi  caufa  ;  quod  ante  Solis 
ortum  ,  atque  poft  ejus  occafum  in  altari  Deo  cre¬ 
mabatur  ;  led  meminifte  oportet,  qua,*  fupra  de  lu- 
ftratione  arete  diximus  ,*  quae  quidem  areae  luftratio 
mane,  ferenaque  luce  habebatur.  Ad  quam  luftra- 
tionem,  in  expolitione  hujus  textus  ,  finosrecepe- 
S  s  3  rimus. 


650  Sacrorvm  El^OCHRISMATON.  651 


rimus ,  intelligemus  quid  fibi  velint  verba  illa  ,  Et 
ante  manuttnam  perrexerunt  :  cum  de  altaris  confecra- 
tione  agitur.  Eapropter  non  puto  didtum  in  facro 
textu  ,  quod  ut  illi  furrexerunt ,  obtulerint  holo- 
cauftum  juge  ;  neque  (impliciter  afleritur  illos  ob- 
tulifle  holocauftum  ;  fed  dicitur  illos  obfulifle  facri- 
ficium  fecundum  legem  :  quae  verba  nihil  aliud  , 
me  judice,  volunt  ,  nili  oblatum  fuifle  vitulum  pro 
peccato  altaris,  &  facrificium  fecundum  legem  con- 
fecrationis ,  &  dedicationis  altaris  ,  ut  fupra  often- 
dimus  ex  cap.  43.  Ezechielis.  quamobrem  lubditur 
in  textu  Machabasorum  :  Et  fecerunt  dedicationem  al¬ 
taris  diebus  otio  ,  fi  obtulerunt  holocaufta  cum  Utitia , 
fi  facrificium  falutaris  ,  fi  laudis.  Qua;  omnia  in- 
telligi  debent ,  oblata  fuilfe  poft  altaris  confecratio- 
nem  ;  quamobrem  apertum  videtur  poft  altaris  de¬ 
dicationem  8c  confecrationem  tantum ,  licuiffe  offer¬ 
re  facrificia  holocaufti  matutini ,  8c  vefpertini ;  at¬ 
que  propterea  non  fanguine  iftorum  animalium  ,  fed 
eorum  qua;diximus ,  altare  primum  maduifle,  atque 
expiatum  fuifle. 


'A 


CAP.  L  X  I  X. 


Expiationis  Altaris  ritus  ,  ac  cmremonim  ex¬ 
plicantur. 


C 


Ad  loca  Ezech.  43.  Et  affamen  s  de  fanguine  ejus,  po¬ 
nes  fuper  cpuatuor  cornua  ejus  ,  fi  fuper  quatuor  an¬ 
gulos  crepidinis  ,  (fi  fuper  coronam  m  circuitu  ,  fi 
mundabis  illud  ,  (fi  expiabis.  Levit.  16.  Cum  au¬ 
tem  exierit  ,  ad  altare  quod  coram  Domino  efi  ,  oret 
pro  fe  ,  fi  fumptum  fanguinem  vituli  ,  atcjue  hirci  , 
fundat  Juper  cornua  ejus  per  gyrum  ,  afpergenfyue  di¬ 
gito  fepties  expiet  ,  <fi  fanttificet  illud  ab  immuuditiis 
filiorum  Ifrael  &  ad  alia  loca. 


OBlationem  facrificii  pro  peccato  prope  al¬ 
tare  in  ejus  confecratione  ,  altaris  expiatio 
confequebatur  ;  expiatio  un&ionem  proce¬ 
debat  :  quamobrem  cap.  251.  Exodi  dicitur  :  Et  un¬ 
ges  illud  ad  fanbl/ficandum  illud.  Quas  verba  propterea 
pofita  videntur  ,  ut  oblationem  vituli  ,  expiationis 
caufa  fieri  pateret  ;  un&ionem  vero  ad  confecran- 
dum  altare  ;  quo  confecratio  ex  phrafi  hebraica  , 
fandfcificatio  dicitur  :  expiationis  autem  ritus  nunc 
nobis  explicandi  funt.  Cunfta  autem  radicitus  enu¬ 
cleabuntur  ,  &  verbi  expio  compofitio  ,  a  praspofi- 
tione  EX  ,  &  verbo  PIO  ,  formata  ,  fignificatio- 
nem  ejufdem  aperiet.  Nam  propolitio  ex  ad  cafum 
auferendi  pertinet  ;  propterea  vis  illius  praepofitio- 
nis  ,  aliquid  aufert  a  fignificatione  alterius  vocis,  cui 
adjungitur  :  cum  igitur  verbum  pio  ,  licet  aliquan¬ 
do  in  bonum  fenfum  accipiatur  ;  nempe  pro  colere, 
&  teneriter  amare  j  attamen  pro  contaminare  etiam 
aliquando  accipitur  :  propterea  quando  verbo  pio 
praspofitio  ex  adjungitur  ,  &  dicitur  expio  ;  tunc 
verbum  pio  ,  in  malum  fenfum  accipitur ;  6c  prae- 
pofitio  ex  aufert  ab  illo  verbo  contaminationem ;  & 
expio  fignificat  proprie  ,  a  contaminatione  ,  8c  pro- 
phanitate  aliquid  mundare  ,  ac  purgare  ,•  a  fan&ifi- 
care  vero  diferepat  ;  quia  fandificare  eft  aliquid  jam 
purgatum  ,  luftratum  ,  &  a  prophanitate  munda¬ 
tum  ,  aliqua  coremonia  ,  divino  cultui  mancipare, 
quod  nos  confecrare  dicimus  :  expiare  autem  ,  ali¬ 
quid  praecedens  fan&ificationem  ,  confecrationem- 
que  fignificat. 

Graeci  plurima  habent  vocabula  ,  quibus  hxc  ea¬ 
dem  fignificantur  •  fed  frequentiora  in  facris  funt 
haec  ,  xaB-afiu,  «  ,  quod  fignificat  purgo  ,  &  mun¬ 
dum  reddo  j  five  dyn^cn  ,  cujus  vis  cil^cafium  ,  five 


D 


F 


mundum  facio  :  quibus  quidem  verbis  proprie  figni- 
ficatur  illud  idem  ,  quod  per  verbum  Latinum  expio 
explicatur.  Expiationem  vero  confecratio  (equitur; 
quae  per  verbum  fanttificare  dicitur  aliquando;  pra> 
fertim  fi  ad  vim  hebraici  textus  ,  Latina  interpreta¬ 
tio  reftringenda  fuerit ,  quod  dixere  Grteca 

exemplaria. 

At  hebriaci  textus  oracula  ,  magis  proprie  ,  om¬ 
nes  ritus  confecrationis  alicujus  rei exprefterunt,  qua¬ 
tuor  di&iombus  :  quarum  prima  eft  ,  chittah 
qux  peccavit  interpretatur  :  &  eodem  verbo  dicitur 
facrificium  ,  feu  vidima  quae  offerebatur  Deo  ad  ali¬ 
quid  mundandum  a  peccato  :  quo  fenfu  dicitur  ab 
Apoftolo  ,  Chriflum  pro  nobis  faSlum  peccatum,  non 
quod  ipfe  aliquando  peccatum  fecerit  ;  quod  qui¬ 
dem  cogitare  nefas  effet  :  fed  dicitur  pro  nobis  fadtum 
fuiffe  peccatum  ,  quia  obtulit  feipfum  Deo  in  facri¬ 
ficium  ,  ut  nos  a  peccato  mundaret.  Aliud  voca¬ 
bulum  eft  chipper,  quod  purgavit  interpretatur : 
quia  vero  non  purgantur  ,  nifi  quas  immunda  ,  & 
(ordibus  contaminata  funt.;  propterea  huicvocabulo 
refpondet  germane  Latinum  verbum  expio  :  hoc  eft, 
a  piaculis  purgo.  Eft  &  alia  vox  qhides  ,  qum 
fanttificavit  interpretatur  :  quas  quamvis  proprie ,  & 
rigorofe  fan&ificare  fignificet  ;  cum  tamen  de  Alta¬ 
ri  ,  Sacerdotibus ,  aut  aliquo  in  Dei  cultum  deltina- 
to  dicitur  ,  quorum  fandtificatio  aliquo  ritu  fieret  ; 
idem  omninq  valet,  quod  confecrare.  Eft  tandem 
ultima  vox  N.?9  mille ,  quas  implevit ,  ut  diximus  ca¬ 
pite  praecedenti,  fignificat ;  vere  valet  idem  quod 
aliquid  abfolvit  ,  atque  perfecit  ,  cum  fandhficationi- 
bus  adjungitur  ;  proprie  tamen  fignificat  idem,  quod 
Latine  dicimus  per  verbum  mitior,  initians :  &  fem- 
per  adjungitur  didtioni  D:E’  jadaim  ,  hoc  eft  manus. 
&  quamvis  proprie  apud  Latinos  de  lolis  hominibus 
verbum  initiari  verificetur  ;  tamen  tranftulimus  vo¬ 
cem  ad  altare  etiam  ;  ut  fignificatum  hebraica  vo¬ 
cis  ,  latine  ,  quantum  fieri  poterat  ,  explicare¬ 
tur. 

Peccati  oblationem  ,  ut  hebraice  loquamur ,  mon- 
ftravimus  cap.  praecedenti  ;  quave  hoftias  hac  de 
caufa  ,  in  confecratione  altarispfferrentur :  reliquum 
eft  de  hachipur  ,  hcc  eft  ,  de  expiatione  ,ejus- 
que  ritibus  hic  agere  :  ut  autem  a  quocumquecon- 
fufionis  genere  abftineamus  ,  expiationis  materia  & 
forma  confideranda  erunt.  Ad  materiam  expiationis 
pertinent  altaria  ,  quae  expiantur,  &  languis  quo  ex¬ 
piantur  :  folo  enim  fanguine,  quodeumque  munda¬ 
ri  a  fordibus ,  facra  oracula  docent  :  in  quo  fenfu 
dixit  Apoftolus  ,  Et  fine  fanguinis  ejfufione  non  fit  re - 
miffio  :  hoc  eft  purgatio  a  fordibus  ,  quibus  ab  ufu 
facrorum  tam  animata  ,  quam  inanimata  arcebantur. 
Nam  quamvis  folius  aquas  ablutione  purgarentur  ho¬ 
mines  ,  in  qua  cineres  vaccas  rufae  fuiflent  immer- 
fas  :  nulla  tamen  folemnis  purgatio  erat  ,  quae  ho- 
ftiam  pro  peccato  non  haberet  :  cumque  altare  fo- 
lemniffime expiandum  foret ,  fanguine  opus  fuit, ut 
paffim  facra  dicunt  oracula.  Ea  vero  in  expiationum 
ritibus  ,  &  oraculorum  intelligentia  ,  fervanda  erit 
a  nobis  regula,  quam  indigitavit  Jofeph.  lib.  3.  An- 
tiq.  cap.  9.  Graecas  editionis  ;  nimirum  non  alia  ra¬ 
tione  hoftias  in  Altaris,  &  Tabernaculi eredlione at¬ 
que  confecratione  oblatas  fuifle ,  quam  ex  Dei  prse- 
feripto  pro  peccato  oblatis  facris  ,  fieri  folebat  in  an¬ 
nuis  expiationibus  ,  &  purificationibus ,  in  quibus 
folo  fanguine  fiebat  expiatio. 

Hunc  purgandi  altaris  in  illorum  confecratione  , 
fanguinem  fuffurati  funt  a  facris  libris  Ethnici ,  in 
fuis  aris  tauroboiiatis.  Quid  fit  autem  taurobohum, 
aut  criobolium  fiteere  ,  dicemus  infra,  cum  de  con¬ 
fecratione  Sacerdotum  ,  atque  Pontificum  nobis  a- 
gendum  erit  :  nam  taurobolare  aram  ,  five  altare , 
indigitafle  videtur  illa  vetus  Romana  inferiptio  , 

quam 


652 


M  Y  R.  O  T  H  E  C  I  V  M.  II. 


65  J 


quam  ex  Rigaltio  ponit  Salmafius  in  Allio  Lampri¬ 
dio  in  pag.  103.  ad  num.  23.  quae  fic  habet. 

Iv,  $Ux  7T4VT  xvfpcov  QOlfli i  T  i  (ptfiv^opof  li(>6 Cff 

X gyi<rx.lwi  ,riyxStoi  n  Aeov-nof  tv< roQoi  xvfyts, 
c?  [$)  XTt  oivxro A>jf  ,  0?  d’  «<p  eir-ra&ojs' 

(ruv^£|«vT0  £h£  7rxy.y.YlT0&.  (paj) 

X&ofiohii  TlASTij?  ,  Jtj  T«Upo/3oAO/0  <P?g>«Vl }? 
ijjAXCi  pjf«7roAoK  /BwjWQi'  Vjreg&’  e'9-ecrotv- 

hoc  eft  , 

E  quindecim  viris  Phoebi ,  Phanephorus  facerdos, 
Crefcens  &  facer  Leontius  bene fapientes  viri , 

Hic  quidem  ab  Oriente ,  ille  autem  ab  Occidente 
Orgia Jimulfacrificarunt  Dea  omnium  matri  Pheia 
Cnoboli  0“  Tauroboli  praclans  ritibus 
Diebus  facns  altare  fupra  pofuerunt. 

Sacerdos  vero  primarius  in  collegio  illius  numinis. 
Vel  Phanephorus  dicebatur  ,  quali  Solis  Sacerdos , 
quia  Qxvyis  Sol  appellatur  :  vel  Phanephorus  diceba¬ 
tur  ,  quod  lumen  primarius  Sacerdos  deferre  Toleret : 
&  quamvis  expiatio  illa  ,  de  qua  inferiptio  loquitur  , 
polfit  in  Sacerdotes  illos  referri  ;  potell  etiam  ad 
aram  ,  feu  altare  referri  ;  ita  ut  altare  hoc  pofitum 
ab  his  Sacerdotibus  prius  Cnoboli  ,  &  Tauroboli 
fanguine  expiatum .  dicatur  ,  quam  conftitutum  ab 
illis  fuerit. 

Quamobrem  non  folum  homines  ,  qui  facris  ini¬ 
tiabantur  ,  in  cultum  idolorum  fanguine  Crioboli , 
atque  Tauroboli  foedabantur  ;  fed  etiam  ,  ut  puto  , 
altaria  ipfa  his  fanguinibus  foedata  confecrabantur. 
Hanc  caeremoniam  fortaffe  refpicit  vetus  illa  fra&i  la¬ 
pidis  inferiptio  ,  quae  Romae  habetur,  ScinterGru- 
terianas  pag.  28.  num.  f.  recenfetur  ;  in  qua  dici¬ 
tur  :  EX  PERCEPTIS.  TAVROBOL1IS.  VI. 
ARAM  conftituiffe  :  aram  nimirum  erexifle  Tau- 
roboliatam.  Sed  licet  in  dubium  revocari  pollet , 
quicquid  fupra  ex  Graeca ,  &  Latina  ,  inferiptioni- 
bus  allatum  eft  ;  certo  liat  pro  ara  Tauroboliata  ve¬ 
tus  inferiptio  ,  quam  affert  Jacob.  Guth.  lib.  3.  cap. 
y.  de  veteri  jure  Roman.  Pontific.  dicitur  enim  in 
illa  inferiptione  ,  ALmiliam  ( ut  probabile  eft )  pe¬ 
tram  Tauroboliatam  pofuiffe.  quod  licet  audior  ille 
petram  Tauroboliatam  arbitretur  dici  ,  lapidem  alibi 
eredtum  ,  qui  facrificii  monumentum  ad  pofteritatis 
memoriam  contineret ;  nos  hoc  de  altari  dici  puta¬ 
mus.  Inferiptio  lic  habet. 

AEMILIA 
SER  API  AS 

TAVROBOL1VM.  FECIT 
PETRAM.  TAVROBOLIATAM 
POSVIT 
PER.  SACERDOTE 
VALERIO.  PANCARPO 
1DIB.  M  AIS.  ANVLLINO.  H 
ET.  FRONTONE.  COS. 

Sed  allatce  jam  inferiptiones  ,  in  quibus  de  aris  & 
altaribus  perfpicue  lermo  eft;  Gutherium  falli  aper¬ 
te  monllrant.  nam  cum  Taurobolium  ,  tauri  fangui¬ 
ne  in  ferobe  inftillato  fieret  :  quidnam  obllat  ;  quo 
minus  ferobe  in  terram  excavato  ,  petra  ,  live  ara  in 
eundem  immifla  ac  fanguine  foedata,  poftmodumin 
area  facrificiorum  caufa  conftitueretur  ;  &  haec  di¬ 
ceretur  ara  ,  five  petra  Tauroboliata  ?  Petra  enim 
Tauroboliata  ,  quae,  in  illa  inferiptione  dicitur  pofita, 
Latine  Ara ,  &  (3 «po?  Graece  appellatur. 

Verum  ad  facrajam  redeamus,  nam  cap.  29.  Exo¬ 
di  ,  pollquam  ritus  confecrationis  Sacerdotum  a 
Moyfe  traditi  fuerunt ;  quamvis  hi  ritus  pofteriores 


B 


D 


E 


ellent  ad  altaris  confecrationem  ;  tamen  ritus  quo¬ 
que  confecrationis  altaris  in  eodem  capitulo  brevi¬ 
ter  in  hsc  verba  traduntur  :  Et  vitulum  pro  peccato 
0 fer  es  per  Jingulos  dies  ad  expiandum  ,  mundabifque  al¬ 
tare  cum  immolaveris  expiationis  hofiiam ,  &  unges  illud 
in  Jan ilificationem.  Quae  quidem  facri  Codicis  verba 
lunt  adeo  aperta  ;  ut  altaris  expiationem  nemo  infi- 
ciari  queat  ;  aut  m  his  dubitare  :  nili  fortafle  cie- 
cutire  velit  ,  aut  in  hoc  quoque  labi  ,  audloritate 
fortafle  docliflimi  Abulenfis  quadi.  5.  in  cap.  8.  Le¬ 
vit.  qui  interpretans  illa  verba,  in  quibus  altare  alper- 
gendum  fuifle  fanguine  dicitur  ,  ut  expiaretur  ;  af¬ 
firmat  ita  didtum  ,  non  quod  altare  expiaretur  ;  fed 
quia  fupra  ipfum  altare  fiebat  expiatio  pro  peccato, 
quae  interpretatio  quem  locum  teneat  viderint  alii  3 
qui  ex  dictis  a  nobis  capite  praecedenti  ,  Sc  ex  plu¬ 
ribus  aliis  facrae  Scripturae  locis  ,  clare  cognolcere 
poterunt  ;  ad  altare  fieri  quidem  expiationem  pro 
peccatis  aliorum  ,  non  quidem  hoftiam  fuper  illud 
cremando  ,  quod  lege  vetitum  erat,  nam  eadem  ra¬ 
tione  ,  qua  vidtima  pro  peccato  oblata  erat  ,  extra 
caftra  cremari  lex  llatuebat  :  fed  dicitur  fundendum 
fanguinem  in  illo  capitulo  8.  Levit,  ut  expiarentur 
Sacerdotes  ;  ut  vere  dicebat  Abulenfis  ;  quia  altare 
jam  erat  expiatum  ,  &  confecratum  >  alias  facrificia 
in  eo  offerre,  aut  cremare  minime  licuiflet ,  neque 
holocaufta  offerre  j  ibi  enim  non  de  confecratione 
altaris  agebatur  ,  fed  tantum  de  confecratione  Sacer¬ 
dotum. 

Sed  jam  ad  difcuflionem  loci  allati  ex  cap.  29. 
Exodi  revertamur  :  ex  quo  ,  ut  altaris  expiationem 
ex  eo  monltremus  ,  confiderari  oportet  ;  facrum 
textum  ,  vituli  pro  peccato  Sacerdotum  oblati  me- 
miniffe  j  llatimque  de  altero  vitulo  loquitur  ,  quo 
expiandum  altare  erat  ;  ac  propterea  fubdit 
najan-1?^  vechitetha  nghal  hamiz.beach  ,  id  eft  ,  pecca¬ 
bis  ,  hoc  eft  ,  immolabis  pro  peccato  altaris  ,  ut  omni¬ 
no  declararet  facer  textus  ;  facrificium  illud  fuifle  , 
non  quidem  pro  peccato  eorum  qui  Sacerdotes  con¬ 
fecrabantur  ,  aut  pro  illorum  expiatione  ;  fed  pro 
peccato  altaris  ,  Sc  ad  expiandum  altare. 

Expiationis  altaris  materiam  jam  tenemus  ;  quae¬ 
rantur  nunc  caeremoniae  ,  ac  ritus  hujus  expiationis, 
qui  ad  formam  pertinent  :  in  qua  ut  diltindte  proce¬ 
datur  ,  loca  altaris,  quae  fanguine  erant  madefacien¬ 
da  ,  primo  videbimus  ,  deinde  modum  fervandum 
in  apponendo  fanguine  expiationis.  Loca  tria  fuifle 
in  altari  portatili  conftat  ,  quatuor  vero  in  eo  quod 
fuper  ftibftrudtiones  collocatum  extitiffet  ;  nimirum 
cornua  altaris ,  ut  loquamur  cum  oraculis  ,  parietes 
altaris ,  in  quo  holliae  cremabantur  ,  fubftrudtiones , 
&  canalis ,  qui  erat  ad  fundamentum  altaris  circum¬ 
circa  :  quamobrem  ut  a  primis  exordiamur  ,  nimi¬ 
rum  a  cornibus  altaris  ,  difficultas  eft  in  forma  re¬ 
rum  ,  quae  fignificantur  hoc  nomine  &  vocabulo. 
Nomine  vero  cornuum  altaris  ,  lunt  qui  putent  in- 
telligi  aliquid  protenfum  ,  in  extremis  angulis  aita- 
ris  ,  quafi  cornu  acuminatum  ,  ut  exiftimavit  Arias 
Montan.  in  luo  Aaron.  fecundum  quam  fententiam  , 
quatuor  haec  cornua  altaris ,  in  quatuor  angulis  con- 
ftituta,  non  quidem  rotundae  figurae,  fed  in  planum 
altaris  pofita  ,  ad  extra protenfa  ab  eo  imaginantur  : 
vel  ut  docet  Riberalib.  2.  de  templo  cap.  8.  ex  au¬ 
dloritate  Cajet.  &  Lypom.  Exodi  cap.  27.  &  30. 
cornua  nil  aliud  erant  ,  nili  quidam  elegantes  radii 
furfum  eredli ,  in  modum  obelifeorum  ,  fuper  qua¬ 
tuor  angulos  altaris  in  fuperiori  fupeificie  ;  quod 
etiam  Villalpandus  ,  &  ala  fentiunt  :  nec  nobis  im¬ 
probabile  videtur ;  imo  praecedenti  fententiae  magis 
conveniens  arbitramur  :  ea  potiflimum  ratione dudlis, 
quod  fanguine  &  oleo  circum  gyranda  dicantur  in  lir¬ 
eris  litteris  ,  ut  videbimus  ,  quoties  de  expiatione  , 
aut  confecratione  ferino  eft.  quae  circumgyratio  fla¬ 
tu-* 


65+  Sacrorvm  Elaeochri  smatHn.  655 


tuta  cap.  16.  Levit,  obelifcorum  ,  five  radiorum  ro¬ 
tunditati  quammaxime  accommodatur  ,  at  non  ita 
planis  illis  radiis  in  altaris  angulis  ad  extra  protenfis, 
ut  Montanus  dicebat. 

Sed  qua*cumque  fuerit  radiorum  ,  five  cornuum 
altaris  forma ,  quam  fupra  explicavimus ,  parumno- 
ftra  intereft  :  in  praefenti  vero  negotio  certum  fit 
primo  ,  fanguine  haec  cornua  madefieri  debuifle  : 
propterea  Levit,  cap.  16.  dicitur,  quando  agitur  de 
expiatione  altaris  :  Cum  autem  exierit  ad  altare ,  cjuod 
coram  Domino  efl  ,  oret  pro  fe  ,  Cr  fumptum  fanguinem 
vituli  ,  atque  hirci ,  fundat  fuper  cornua  ejus  per  gyrum, 
afpergenfque  digito  fepties  ,  expiet  atcjue  fanbhficet  illud 
ab  immunditiis  filiorum  Ifrael.  Quos  fane  ritus  ferva- 
tos  quoque  cenfeo  ,  cum  ipfa  aenea  concha  ,  cujus 
expiationem  per  fanguinem  quamvis  non  legamus  5 
probabile  tamen  eft ,  ritus  eofdem  in  expiatione,  &: 
confecratione  fervatos  fuifle  j  nam  expiatio  femper 
confecrationem  praecedebat. 

Verum  lucidius  hoc  idem  nobis  Ezechiel  aperuit 
cap.  45.  faepe  citato  ,  dicens  :  Et  afiumens  de  [angui¬ 
ne  ejus  ,  ponent  fuper  ejuatuor  cornua  ejus  ,  Cr  fuper  qua- 
tuor  angulos  crepidinis  ,  C r  fuper  coronam  in  circuitu  , 
Cf  mundabis  illud,  Cr  expiabis.  Ex  quibus  perfpicue 
patet ,  fanguinem  vituli  ,  &  fanguinem  hirci,  atque 
arietis  pro  peccato  oblati  ,  tribus  in  locis  altaris 
prophetici  adhibendum  fuifle  ,  ut  altare  expiaretur. 
Primo,  circumliniebantur  quatuor  cornua  ,  inqua- 
tuor  angulis  pofita  .-  hiec  autem  prima  undtio  fignifi- 
catur  verbis  il  lis  :  Et  pones  de  [anguine  ejus  fuper  qua- 
tuor  cornua  ejus.  Ejufdem  hoftiae  fanguine  pro  pec¬ 
cato  ma£tatas  ,  ut  ab  enumeratione  prophetica  non 
recedamus  ,  quatuor  anguli  crepidinis  majoris  linie¬ 
bantur,  fupremae  nimirum  fubftrudtionis,  queeAriel 
etiam  dicebatur  ;  cui  fuperimpofitum  altare  erat. 
Quia  vero  crepido  illa  ,  five  afylum  ,  ut  loquamur 
cum  Propheta  ,  non  erat  fanguine  liniendum  in  pla¬ 
no  fuperiori  angulorum  5  fed  tantum  ad  extra  ,  ut 
fanguine  angulus  fieret  ;  &  eo  contre&aretur  utrum¬ 
que  latus  ;  propterea  quod  dicit  nofter  Interpres,  & 
fuper  ejuatuor  angulos  crepidinis  ,  dixit  textus  hebrai- 
cus  clarius  ‘TJIV?  vehel  harbang  pinoth 

hanghanarah  ,  in  quo  textu  didtio  illa  pinoth ,  ut 
praeclare  adnotavit  Marcus  Marin.  angulum  in  ex¬ 
terna  fuperficie  ,  duo  latera  quadrati  conjungentem  , 
&:  ad  plura  loca  refpicientem  fignificat.  Ad  funda¬ 
mentum  altaris  tandem  reliquus  fanguis  circum  cir¬ 
ca  projiciebatur  }  ut  totum  altaris  aedificium  comple¬ 
cteretur  ,  ubi  erat  fofla  excipiens  fanguinem  ,  dimi¬ 
dium  cubitum  diftans  a  fubftru&ione  infima  ;  quem 
locum  aperte  indicant  verba  illa  textus 
vehel  haghevul  faviv  :  id  efl:,  &  ad  finem ,  id  eft  ba¬ 
fim  altaris  ,  fundes  fanguinem  circumcirca.  Parietes 
denique  altaris  etiam  ,  in  quo  hofliae  cremabantur  , 
&  quod  fuper  fubftrudtiones  impolitum  erat;  fangui¬ 
ne  in  expiationem  madefieri  debuerunt  ,  ut  dicitur 
Levit,  cap.  16.  fiepe  repetito  :  quod  fortafle  facien¬ 
dum  fuit  ,  folum  ad  frontem  altaris ,  quae  orientem 
profpeftabat. 

Quia  enim  akare  habebat  quatuor  latera  :  nimi¬ 
rum  occidentale  ,  quod  refpiciebat  Tabernaculum  , 
live  Templum  ;  auftrale  ,  &  aquilonare  ,  quibus 
atrii  latera  ,  five  porticus  hinc  inde  politae  in  fabri¬ 
ca  Templi  profpe&abantur  ;  nec  non  etiam  orienta¬ 
le  ,  cui  necefiario  inhaerebat  Sacerdos  ,  dum  hoftiae 
ad  altare  ab  ipfo  offerebantur  :  illud  tantum  latus 
fanguine  confpergendum  fuifle  dicimus  ,  non  vero 
reliqua  latera:  tum  ne  Sacerdos  Tabernaculo,  aut 
Templo  terga  ,  aut  humeros  verteret ;  quod  impiif- 
fim  um  erat  in  lege  Mofaica  :  tum  etiam  quia  in  qua- 
cum  que  fanguinis  pro  expiationibus  afperfione  ,  five 
fieret  intra  Sandtuarium  contra  Propitiatorium  ,  five 
intra  Tabernaculum  contra  velum  Sanctuarii  ,  five 


A 


denique  extra  Tabernaculum  ad  auteum  ejufdem  , 
five  alibi  ,  Sacerdos  fanguinem  afpergens  ,  faciem 
habebat  verfus  occidentem  ,•  &  fandum  Propitiato¬ 
rium  refpiciebat  :  quamobrem  dicitur  Levit.  16.  in 
anniverfaria  totius  populi  expiatione  Tabernaculi ,  Sc 
aliorum  :  Tollet  cjuocjue  de  fanguine  vituli ,  Cr  afperget 
digito  fepties  contra  Propitiatorium  ad  orientem.  Itaque 
pars  orientalis  Propitiatorii  tantum  ,  fanguine  con- 
fpergenda  fuit  :  qui  ritus  cum  fervandi  fuiflent  ubi¬ 
que  ,  dicendum  pariter  eft  ,  in  expiando  altare  , 
orientale  lolummodo  latus  ,  fanguine  expiandum 
fuifle. 


B 


D 


Modus  in  rebus  omnibus,  ad  formam  illarum fpe- 
Clat  :  quamobrem  ritus  hujus  expiationis  aperire  ne¬ 
quimus  f  mfi  modum  in  lingulis  effufionibus fangui¬ 
nis  perquiramus.  Ab  altaris  cornibus  exordiamur  , 
quae  priori  loco  enumerata  funt;  haec  enim  tingenda 
fanguine  cum  forent  j  utrumne  fanguinis  elfufione 
fieret,  an  linitione  ,  an  afperfione  ejufdem  ,  ambi¬ 
gebatur.  Et  pro  effufione  videtur  ftare  cap.  16.  Le¬ 
vit.  cum  dicitur  :  Cum  autem  exierit  ,  fupple  Ponti¬ 
fex  ,  ad  altare  ,  quod  coram  Domino  efl  ,  oret  pro  fe  , 
CT  fumptum  fanguinem  vituli  ,  atque  hirci  fundet  fuper 
cornua  ejus  per  gyrum.  Verum  in  hebraico  habetur 
verbum  1-1  nathan  ,  id  eft  dabit :  quod  verbum  eft 
generale  ,  &  non  magis  effiufionem  ,  quam  linitio¬ 
nem  ,  aut  fanguinis  afperfionem  fignificat:  verbaque 
iubfequentia  per  gyrum  effufioni  contradicunt; quae 
fieri  nequiret  ,  nili  fuperficies  altaris  eo  fanguine 
madefieret  j  quod  nefas  eflet  :  tantum  enim  cornua 
illius  ,  fanguine  madefacienda  dicuntur  ,  non  vero 
altare.  Et  quidem  fanguine  vituli  ,  cornua  altaris 
circumcirca  linienda  fuifle  conftat  ;  tum  verbis  lati- 
nis  per  gyrum,  tum  hebraica  di&ione  quas  ibi 
in  textu  habetur,  itaque  non  fanguinem  fundendo  , 
aut  colando  fuper  ipfis  cornibus  altaris,  fieri  debuif- 
fe  hanc  altaris  expiationem  5  perfpicuum  etiam  eft  : 
quia  fanguinis  efifufio  ,  aut  percolatio  diceretur  he- 
braice  per  verbum  ,  fatz,aq  :  fanguinis  afperfio 
per  verbum  nl»  ,  ut  infra  dicetur.  Digito  igitur , 
8c  non  aliter  circumcirca  linienda  erant  cornua  alta¬ 
ris  :  nam  ubi  efifufio  ,  aut  percolatio  ,  five  fanguinis 
afperfio  locum  non  habet ;  foli  linituras  locus  rema¬ 
net  ;  quam  etiam  colligo  ,  quia  ubi  nos  legimus ,  & 
fundet  ,  hebraice  ,  tum  cap.  16.  Levit,  tum  apud 
Ezech.  cap.  43.  habetur  1™)  venathan  ,  Cr  dabit  fu- 
per  cornua.  Dare  autem ,  ubi  illa  verborum  propria 
fignificatio  ,  locum  non  habet  ;  verbo  linite  redtiffi- 
me  interpretatur  :  quo  faepiflime  vulgatus  utitur. 
Eadem  linitione,  ut  diximus  cum  de  locis  altaris  ma¬ 
defaciendis  ageremus, anguli  majoris  crepidinis , fan¬ 
guine  fignandi  erant  ;  demum  reliquum  fangui¬ 
nem  in  canalem  ad  bafim  altaris  ,  Moyles  effundere 
tenebatur. 

Hi  vero  ritus  confecrationis  altaris  ab  Ezechiele 
praeferipti ,  refpondent  his  ,  quae  de  confecratione  , 
&  expiatione  ejufdem  Levit,  cap.  16.  in  htee  verba 
habentur  :  Cum  autem  exierit ,  fupple  Sacerdos  ,  ad 
altare  ,  quod  coram  Domino  efl  ,  oret  pro  fe  ,  Cr  fum¬ 
ptum  fanguinem  vituli ,  atque  hirci  ,  fundat  fuper  cor¬ 
nua  ejus  per  gyrum  ,  afpergenfque  digito  fepties  ,  expiet 
Cr  fanbhficet  illud  ab  immunditiis  filiorum  Ifrael:  ad 
fundamentum  autem  altaris  effundebatur  fanguis  pro 
more  hoftias  pro  peccato  oblatae. 

Ethnicis  quoque  commune  fuit ,  fanguinem  vidti- 
mae  ,  ad  bafim  altaris  circumcirca  fundere  j  ut  fere 
nihil  facrum  intaftum  relinquerent ;  quo  non  ute¬ 
rentur  prophani  illi  in  cultu  fuorum  idolorum.  Haec 
fanguinis  efifufio  perfpicua  eft  ex  verbis  Luciani  ir¬ 
ridentis  Gentilium  fuperftitiones  ,  atque  dicentis  : 

0  lixive  oivTCC  Sftjxev  ^  UXSVSiQ  0  KVXKufy 

<yneiv(§jj  «vaf ^  t d  tywuse  i^oufuv  ,  ^ 

kwv  ,  Hj  T9  eby.00  tw  's&ayf  uv.  Duorum  verbo¬ 

rum 


65  6  Myrothecivm.  II.  657 


B 


rum  haec  eft  interpretatio :  Atqui  facrificus  ipfe  fangui-  A 
ne  foedatus,  &  ficut  Cyclops  ille  pecudem  incidit,  &  m-\ 
tejhna  educit  ,  &  cor  revellit  ,  &  fangumem  ara  cir¬ 
cumfundit.  Sed  afperfio  parietum  ,  fanguine  pro  pec¬ 
cato  ma&at ae  hoftiae  ,  ut  aperiatur  ,  majori  opus  ha¬ 
bet  indagine  ;  nihil  in  Ezechiele  tamquam  de  re  fa¬ 
tis  exprefla  in  expiatione  altaris,  &  cujufcumque al¬ 
terius  expiationis.  Fuit  autem  frequentiffimus  fangui- 
nis  ufus  in  tingendo  altare  apud  Ethnicos  :  quam- 
obrem  Cidipes  apud  Ovidium  fcribens  Acontio 
ait  : 

Dumqua  per  ens  aras  votivo  fanguine  tingit , 

Fefiaque  fumofis  ingerit  exta  focis. 

Verum  quamvis  nihil  de  hac  afperfione  ,  &  ufu 
fanguinis  in  Ezechiele  habeatur,  habetur  tamen  cap. 

16.  Levit,  num.  18.  in  illis  verbis  :  Cum  autem  ex¬ 
ierit  ad  altare  ,  quod  coram  Domino  eft ,  oret  pro  fe ,  & 
fumptum  fanguinem  vituli ,  atque  hirci  fundat  fuper  cor¬ 
nua  ejus  per  gyrum  ,  afpergenfque  digito  fepties  ,  expiet 
CT  fanftificet  illud  ab  immunditiis  filiorum  Ifrael.  In 
annuali  expiatione  Altaris  ,  Sandtuarii  ,  &  reliquo¬ 
rum  facrorum  vaiorum  ,  (anguinis  afperfio  necefla- 
ria  erat  ;  juxta  alias  repetitas  regulas  ex  Jofepho ; 
pari  ratione  dicendum  erit  de  confecratione  illius , 
quia  eodem  genere  hoftiae  haec  ipfa  expiabantur  in 
prima  confecratione  ,  ac  in  anmverfaria  expiatione,  q 
Nam  licet  cum  peccaflet  Summus  Sacerdos  ,  vel 
Princeps  aliquis  ,  fanguis  intra  Tabernaculum  infer¬ 
retur  ,  afperfioque  fieret  contra  velum  Sandtuarii  ; 

&  cum  peccaflet  Angularis  aliquis  homo ,  fanguis  ho¬ 
ftiae  pro  peccato,  extra  Tabernaculum  (olum  alper- 
geretur  :  at  vero  in  expiatione  altaris ,  illud  idem  , 
fanguine  afpergebutur  ;  quamobrem  Septuaginta  di¬ 
xerunt  Levit,  cap.  8.  ^  '/ppcmv  ivr’dvTu>  33r 1  to  9wia4- 
5-^0 V  \ir\ otici? .  hoc  eft  ,  Et  irroravit  fuper  illum  fuper 
altare  fepties.  Addiderunt  enim  reduplicationem  fu¬ 
per  altare  ,  ut  innotefceret  quid  irrorandum  ,  five 
afpergendum  fanguine  eflet  :  nifi  velimus  fermonem 
hic  efle  ,  de  expiatione  Sacerdotum  tantum.  &  cap. 


et 

ou 


'.p,otT(Gr  §  | uo<r%s  ,  Kj 


16.  dixerunt:  ^  MfiTxt  Syro  $ 

Syro  $  oupoa, $  r^dys  ,  3t c&n  -rd  Kigjproc  $ 
S'v<rux,?ii(fix  kvkAco  ,  yLj  paiv«  est’  dvr co  Syro  £  ouyot t©-*  tw 
tlcOtTUAiW  OCVtS  i7rL%KI?.  hoC  dt 
Sacerdos 


D 


Et  accipiet  ,  fupple 
de  fanguine  vituli  ,  &  de  fanguine  hirci,  & 
imponet  ;uper  cornua  altaris  circumcirca ,  &  afperget  fu¬ 
per  illud  de  fanguine  digito  fuo  fepties. 

Alperfionis  caufa  afpergillum  habuifle  Ethnicos , 
nummi  veteres,  lapides,  &  fi  quae  alia  funt  antiquo¬ 
rum  Scriptorum  monumenta  ,  oftendunt :  cujus  for¬ 
ma  tam  in  nummis ,  quam  in  lapidibus  habetur,  6c 
ab  his  fumpta  retulit  Choul  in  lib.  ubi  de  veterum 
religione.  Sed  nihil  nobis  cum  hoc  afpergillo  ,  cu¬ 
jus  tantummodo  luftrationis  caufa  ufum  fuifle  ,  jam 
diximus  :  at  vero  hic  de  afperfione  qua:  fanguine 
fiebat,  agimus  ;  cujus afperfioms  inftrumentum  fuifle 
digitum  ,  (aera  tradidere  oracula  ;  fed  qua  ratione 
digito  haec  afperfio  fieret ,  non  eil  omnino  perfpicu- 
um.  Variis  enim  modis  in  afpergendo  digitis  uti 
poflumus  J  nimirum  in  fanguine  hoftiae  pro  peccato, 
intinfris  ,  ac  in  feipfis  complicatis,  demumque  ver- 
fus  altare  explicatis  ,  ficque  irrorando  San&uarium  , 
Tabernaculum  ,  atque  etiam  Altare.  Nam  difrio 
latina  afpergo  ,  non  obfcure  id  infinuafle  cenfetur  : 
eft  enim  afpergo  ,  quafi  ad  aliud  fpargo  ,  &  aliquan¬ 
tulum  madefacio  :  quod  explicatione  digitorum  ap- 
tiflime  fieri  poteft,  fi  digiti  prius  humore  aliquo  ma¬ 
duerint. 

Hoc  etiam  non  obfcure  didtio  hebraica  vajaz.  , 
cujus  eft  in  illis  locis  ufus,  videtur  infinuafle  j  quae 
quidem  vox  eft  a  radice  nl!7  haz.ah  ,  8c  fignificat  id 
quod  vulgariter  diximusj^w^o.- quem  quidem  a£lum 
vulgari  vocabulo  Hebraei  dicunt  hazahah.  fic  enim 


E 


hebraice  in  illo  loco  Levit.  1 6.  ip.  dicitur  nF) 
0^3  na  U’3x?a  onn-jD  hoc  eft  ,  ^  afperJit  ^per  tfi 

lud  ,  hoc  eft  altare  ,  de  fanguine  in  digito  fiuo  feptem 
vices.  Cum  autem  afperfio  hic  dicatur  per  verbum 
nl'  haz.ah  ,  fit  clarum  ,  idem  efle  ,  quod  fpruz^z,are 
Italice  :  quae  non  nifi  explicatione  digitorum  fieri 
pofle  videtur  ,  fi  humore  illi  maduerint. 

Sed  huic  digitorum  explicationi ,  in  hoc  altari  in- 
fpergendo  ,  facra  obftare  oracula  videntur  ,•  quae  di¬ 
gito  in  fingulari ,  non  autem  digitis  in  plurali ,  fi¬ 
dendam  hanc  afperfionem  tradunt  :  igitur  non  ex¬ 
plicatione  digitorum  madefidorum  in  fanguine  ,  fed 
tantum  unico  digito  altare  afpergendum  erat.  Op¬ 
ponitur  digito  unico  afpergenti,  quod  videatur  prae¬ 
ter  rationem  s  nifi  dixerimus  indice  dexteras  manus 
in  fanguine  intindo  ,  atque  pollici  conjundto  in  cir¬ 
culum  complicari ,  ut  illos  digitos  explicando  ,  hu¬ 
mor  ab  indice  expelleretur  ;  ficque  fanguinis  afper¬ 
fio  in  altari  ,  ad  Propitiatorium  ,  ad  velum  San£H 
San&orum  ,  ad  Aulaeum  Tabernaculi,  &z  ad  reliqua 
fieret  utenfilia. 

Digito  fieri  hanc  altaris  expiationem  jubebat  De¬ 
us  ;  modus  fubobfcurus  eft  :  nec  rem  intellexiflem 
aliquando  ;  nifi  adfuiflent  veterum  Gentilium  monu¬ 
menta  ,  quae  me  in  alterius  fanguinis  expi  atione,  per 
afperfionem  revocafient.  Nam  facrificium  Priapi 
poft  quam  aliquando  Maceratae  ,  ut  dixi  in  priori 
Myrothecio  ,  in  fuperion  lucernae  plano  confpexe- 
ram  5  tandem  dono  accepi ,  lucernae  ejufdem  anti¬ 
quius  planum,  ab  JE  Ii  nate,  qui  veterum  monumen¬ 
tis  deledtatur  :  opera  &  cura  Nobiliflimi,  fimulque 
dodtiflimi  Viri  Marci  Antonii  Coccini  ,qui  bonas  lit¬ 
teras  plurimum  cum  amet  dum  Gubernatoris  mu¬ 
nus  in  ca  civitate  exerceret  j  meaque  (ludia  plurimum 
juvare  conaretur  :  pollmodum  ,  cum  in  eodem  mu¬ 
nere  Fanum  regeret  ,  omnem  lapidem  movit  ,  ut 
monumenti  illius  copia  mihi  eflet  :  in  quo  etiam 
plurimum  ftuduit,  tum  Perufias  ,tum  Fulginii,  tum 
alibi  5  &  nunc  demum  Beneventi  ad  regimen  illius 
urbis.  Praefedtus ,  veterum  monumentis  me  pluri¬ 
mum  juvare  conatur.  Sacrificii  illius  haec  eft  for¬ 
ma. 


i 


Hic  mulieres  Priapo  facrum  facientes  confpiciun- 
tur  ;  inter  quas  Sacerdos  adeft  ,  Numinis  opem  im¬ 
plorans  j  quod  etiam  afpergens  fanguine  ,  propitiari 
libi  ftudet  :  quamobrem  in  fanguine  galli  gallinacei 
madefadto  pollice  finiftrae  manus  ,  pollice  &  indice 
dexterae  complexa  pollicem  finiftrae  fanguine  madi¬ 
dum  ,  Numen  verius  eumdem  explicat  ;  ut  fangui¬ 
ne  Numen  confpergat ,  ac  irroret :  quam  irroratio¬ 
nem  fanguine  fieri ,  gallus  gallinaceus  aperit  ibidem 
ad  jugulum  adhis,  ut  languis  in  tripodem  fuppofitum 
effluat.  Nam  quamvis  haec  irroratio  ,  non  magis 
finiftrae  pollice  ,  quam  dexterae  fieri  poflet  i  non 

T  t  sa* 


Sacrorvm  El^eochrismatcin. 


6  $  & 

tamen  adeo  commode  ac  proprie  ,  quemadmodum  A 
fit  pollice  ,  St  indice  dexterae,  pollicem  finiftrx  hu¬ 
more  madidum  comprimentibus  :  ut  experientia  ipfa 
perlpicuum  eft.  Quapropter  hac  ex  veterum  mo¬ 
numentis  habita  ,  qui  noera  tyfid*  ritus  facros  propha- 
naverunt  i  folitam  quoque  ab  lfraelitis  ,  eodem  ritu, 
fanguinis  irrorationem  fieri  arbitramur  ,  quae  in  fa- 
eris  oraculis  afper  fio  traditur,  in  Sanduarii  Taber¬ 
naculi,  Altans,  &  reliquorum  expiatione.  Dodio- 
ra  atque  clariora  viderint  alii  ,  quibus  facra  Dei  ora¬ 
cula  in  dies  illuftrentur  :  nos  pro  modulo  ,  atque 
paupertate  nofira  ,  minuta  duo  in  Dei  gazophylaci- 
um  mittere  tentavimus. 

Obfervandum  erit  tandem  in  expiationis  explica-  B 
tionem;  hujufmodi feptenam  altaris  afperfionem, ne¬ 
quaquam  fuifle  feptem  vicibus  iterandam  ,  fingulo 
quoque  die  ;  fed  Ungulis  diebus  ,  unice  fanguine 
afpergendum  altare  3  quia  in  facris  litteris  non  dici¬ 
tur,  aut  indigitatur  ,  fingulo  quoque  die  fepties  al¬ 
tare  afpergendum  ;  fcd  in  illius  confecratione  ,  quas 
per  feptem  dies  habebatur ,  fepties  tantum  altare, ac 
reliqua  confpergenda.  Licet  enim  aliquando  fepte- 
Ham  fanguinis  afperfionem  adhibendam  in  unica  ex¬ 
piatione  ,  facrm  doceant  litteras  :  id  tantum  praeci- 
piunt  facra  oracula  ,  quoties  expiatio  unica  tantum  q 
die  abfolvebatur  ,  ut  dc  leprofo  mundando  dicitur 
Levit,  cap.  14.  &  cap.  16.  ejufdem  libri ,  mquode 
annua  expiatione  Sacerdotum  populi ,  Tabernaculi  , 

St  illorum  quas  in  Tabernaculo  aderrabantur,  fermo 
cft.  Septenam  igitur  fanguinis  afperfionem  ,  in  ex 
piationem  facrorum  utenfilium  ,  per  feptem  dies  di- 
ftribuendam  affirmamus  ,  quod  illius  expiatio  ad  fe¬ 
ptem  dies  protraheretur. 


CAP,  L  X  X. 
Confecratio  altaris  holocaufti  explicatur. 


S5<> 


Ad  locum  Exodi  40.  Et  ajfumpto  untlionis  oleo  , 
unges  Tabernaculum  cum  vafts  fuis  ,  ut  fn umifi¬ 
centur  :  altare  holocaufti  &  omn>a  vafa  ejus  : 
Cfr  labrum  cum  baji  fua  :  omnia  untlioms  oleo  con- 
fecrabis  ,  ut  Jint  Santla  Sahtlorum.  St  ad  alia 
loca. 

VIdimus  fieri  alearis  expiationem;  confecra¬ 
tio  ejufdem  ,  St  reliquorum  illius  utenfilium, 
videnda  remanet.,  expiatio  fanguine  fiebat ; 
confecratio  quam  etiam  fandificationem  dicunt  facra 
oracula,  fi  hebraicas  vocis  vis  attendarur ,  oleo  fan¬ 
ato  a  Deo  inftituto  complebatur.  Verum  ficut  fa- 
crum  dupliciter  apud  Latinos  accipitur ,  ut  alibi  dixi¬ 
mus  j  nimirum  in  malum  ,  St  bonum  fenfum;  ita 
confecratio,  ut  diximus  fupra  cap.  34.  Itaque  ante 
confecrationem  ,  licet  aliquid  fit  Deo  oblatum,  ac 
etiam  fanguine  expiatum,  hoc  eft  a  prophanitatibus 
Inundatum  ,  ac  expurgatum  ,  non  tamen  adhuc 
confecratum  reputatur  ;  quia  non  efi:  aliqua  undi- 
one  fanfitificatum.  Apud  Grascos  enim  licet  aliquid  fa- 
crum  diceretur  dylae^ce  ,  hoc  efl  fandificatio , 
&  aliis  vocibus  ,  de  quibus  loco  citato ;  magis  ta¬ 
men  proprie  voce  quafi  vere  facium  ex¬ 

primebatur. 

Omittamus  etymologias ,  St  facra  trademus  ora¬ 
cula;  apud  quas,  ut  diximus,  confecrare  dicebatur 
per  verbum  fanthficare  :  non  verba  aliqua  proferen¬ 
do  ,  in  his  quae  fandificabantur  ;  fed  re  aliqua 
qutc  fanda  efiet,  eadem  contredando,  quale  erat  o- 
leum  a  Deo  inflitutum,  de  quo  Exodi  30.  Factefque 
unthonis  oleum  fantlum.  Nec  prasterire  oportet  di- 
xiflb  Dominum  in  allato  loco  cap  40.  Exodi;  quod 


D 


E 


ea,  quae  contadu  hujus  olei  facra  fiebant,  ea  fan- 
ditate  decorabantur  ;  ut  efTent  Sanda  Sandorum ; 
hoc  efi; ,  vere  fanda  eflent  ( id  enim  illa  reduplica¬ 
tio  importat ).  Praeterea  Sanda  Sandorum  dicun¬ 
tur,  quia  fandum  aliquid  dicitur,  cx  facrarum Scri¬ 
pturarum  phrnfi,  quod  efi  mundum  ,  &  a  legalibus 
immunditiis  alienum :  quia  igitur  omnia  facra  uten- 
(ilia,  folum  ad  ufum  illorum  erant,  qui  mundi fuifi 
fent;  St  immundi  omnino  a  Tabernaculo,  ab  altari, 
ab  oblationibus,  St  facrificiis  arcebamur ;  propterea 
mundi  homines  dicuntur  fandi ,  ex  phrafi  facrorum 
oraculorum:  hinc  illud  Exo.  Santlifttis ,  quia  ego 
Sanclm  funi ,  toties  repetitum  in  veteri  lege.  Cum  igi¬ 
tur  his  folum  liceret  uti  facris  ute.nfilibus,  propterea 
in  illorum  confecratione  dicitur ,  ut  Jint  Santla  San- 
blorum ,  hoc  efi;,  ut  fint  ad  ufum  mundorum  tan¬ 
tum  ,  St  non  immundorum.  Quamobrem  quas  un¬ 
da  fuiffent,  non  folum  virtute  lacri  unguenti*  vere 
fanda  erant;  fed  talem  fanditatis  vim*  rebus  undis 
impertiebant;  ut  etiam  fanditatem  conferrent  omni¬ 
bus  ,  qui  undis  contredati  fuiffent ,•  St  omnino  his 
tantum  qui  confecrati  fuiffent,  ad  haec  fanda  acce¬ 
dere  liceret,  propterea  dixit  ibid.  num.  2.9.  Santli- 
ficabisque  omnia  ,  &  erunt  SantlaSantlorum  :  qui  tetige¬ 
rit  ea^fantlificabitur. 

Hoc  itaque  facro  unguento,  altaris  facrificiorum 
confecratio  ,  St  omnium  utenfilium  quas  ad  illud 
pertinebant  ,  abfolvebatur  ,•  quamobrem  Exodi  40. 
num.  9.  ubi  de  tempore  erigendi  Tabernaculum  agi¬ 
tur,  Moyfi  a  Deo  dicitur:  Et  affumpto  untlioms  oleo , 
unges  Tabernaculum  cum  vafts  fuis ,  ut  fanthficentur^ 
altare  holocaufti ,  &  omnia  vafa  ejus ,  labrum  cum  baft 
fua  f  omnia  untlioms  oleo  confecrabis  ,  ut  (int  Santla 
Santlorum.  Similiter  etiam  cap.  8.  libri  Levitici ,  cum 
efiet  fermo  de  Sacerdotum  initiatione  *  obiter  etiam 
meminit  lacer  textus  de  altaris  confecratione ,  quae 
per  oleum  fandum  fiebat,  St  ait :  Tulit  &  unthonis 
oleum, quo  linivitTabernaculum  cum  omnifupellcthli fua  ,* 
cumque  Jantlificans  afper fiffet  altare  feptem  vicibus , 
unxit  illud  ,  &  omnia  vafa  ejus  ,  labrum  cum  ba¬ 
ft  fua  ,  fantlificavit  oleo.  Hasc  St  alia  ex  facris  tex¬ 
tibus  habentur,  de  ufu  fandi  unguenti  in  confecra¬ 
tione  ,  five  ut  loquamur  cum  facris,  in  fandificatione 
altaris,  St  aliorum  facrorum  utenfilium. 

Poterat  fane  dubitari  quoties,  St  quotupliciterfa- 
crum  altare,  reliquaque  divina  utenfilia ,  facro  oleo 
confpergenda  fuiffent,  nifi  clare  facer  textus  id  ape- 
ruifiet  ,  Levit.  8.  in  illis  verbis  :  Cumque  fan- 
tlificans  afperftjfet  altare  feptem  vicibus  ,  unxit  illud , 
&  omnia  vafa  ejus.  Septies  igitur  akare  afpergen¬ 
dum  facro  hoc  oleo  fuit :  non  quidem  uno  ,  eo- 
demque  die  ,  ficuti  adnotavimus  in  pnecedenti 
capitulo  de  expiatione  ,  fed  femel  fingulo  die  : 
nam  omnium  quae  ad  Dei  cultum  pertinebant 
confecratio  ,  feptem  dierum  moram  ,  St  fpa- 
tium  cum  requireret  ;  ita  pariter  fingulo  quo¬ 
que  die  ,  fanguine  expianda  erant ,  St  oleo  fando 
inungenda. 

Sed  quo  ritu  akare  hoc  efiet  facro  oleo  inungen¬ 
dum  ,  maxime  advertendum  eft ;  quod  enim  latine 
dicimus  unxit  ,  hebraice  dicitur  per  verbum 
majhach.  Efi;  autem  fignificatio  hujus  vocabuli  ge- 
nerica  ;  ungendique  adum  in  univerfum  declarat, 
modum  undionis  minime  explicans.  Poteft  enim 
aliquid  ungi  ,  oleo  effufo  fuper  aliquid  ;  quod  per 
verbum  effundo  Latini  explicant.  Poteft;  etiam  ali¬ 
quid  ungi  per  linitionem  ,  leviter  expandendo  o- 
leum  ,  in  eo  quod  ungitur  ;  St  per  verbum  lini¬ 
re  a  Latinis  fignificatur.  Poteft  fimilicer  aliquid  ungi 
irrorando,  five  oleum  afpergendo  fuper  illud  ,  quod 
ungitur  ,  St  verbo  afpergo  communiter  a  Latinis  id 
exprimitur. 

Hoc  loquendi  diferimen,  Graecis  fuit  proprium* 

Sc  per 


] 


I 

j 


! 


» 


660  MYROTriECIVM.  II. 


661 


&  per  verbum  ungendi  adtum  dixerunt :  mo¬ 
dum  vero  per  alia  verba  explicarunt,  ut  per  verbum 
&  compofitis  ,  nimirum  i^yfw  &  aliis,  fullo¬ 
nem  humons  explicarunt:  linitionem  vero  per  ver¬ 
bum  j  ^  coihpofita  ,  iitij^foi  nimirum ,  &alia; 
vel  magis  proprie  per  verbum  dAeiqoo ,  quod  fignifi- 
cat  aliquid  ungere  per  expanfionem  olei ,  aut  un¬ 
guenti  :  per  verbum  tandem  ffvu  explicarunt  Grae¬ 
ci  afperlionem ,  fi  ve  irrorationem. 

Hebraei  pariter  fuas  habuere  didtiones  ,  qui¬ 
bus  unftionis  modum  explicarent  ;  de  quibus  nos 
alibi.  Nam  per  verbum  j3?’  jaz,ach  ,  fufionem 
humoris  fignificarunt.  per  verbum  hazjih  af- 
perfionem  dixerunt  :  at  quia  linitio  ell  fola  olea- 
gifinorum  humorum ,  £c  non  aqueorum  ;"  pro- 
pterea  verbo  mafchach  ,  quo  undlio  in 

univerfum  fignificatur ,  eodem  linitionem  fignifi¬ 
carunt.  i 

Expendatur  tandem  modus ,  quo  altare  confecra- 
batur  ;  modum  inungendi  illud  fervando  ,  de  quo 
Levitici  cap.  8.  aliquid  fubodoratur,  quo  diverfita- 
tcm  in  ungendo  unius  ab  alio,  ex  utenfilibus  perci¬ 
peremus  j  lic  enim  dicitur:  Tulit  &  unclionis  oleum , 
quo  linivit  Tabernaculum  cum  omni  fuppellethli  fua: 
cumque  fanElificans  afperfiffet  altare  feptem  vicibus ,  un¬ 
xit  illud ,  &  omnia  vafa  ejus ,  labrum  cum  baji  fua  fan- 
ttrficavit  oleo,  Afperfione  igitur  confecratum  fuit  al¬ 
tare,  cum  omni  ejus  fuppelledtili :  verum  quodnam 
genus  afperfionis  in  confecratione  altaris  tenendum 
eflet,  liquet  magis  ex  hebraico  exemplari,  quod  fic 
habet  :  n3tan*n«  neton  yyti  naran-by  «aq  tn 

DBfnpb  van-nxi  vSa-ba-nto  hoc  eft,  fi  ad  ver¬ 

bum  interpretentur:  Et  afperfit  de  illo  ,  fupple  oleo, 
fuper  altare  feptem  vicibus ,  &  unxit  altare ,  &  omnia 
vafa  ejus.  Itaque  undtio  Tabernaculi ,  &  omnium 
quae  in  illo  erant ;  a  facro  textu  explicatur  per  ver¬ 
bum  mafchach  ;  altaris  vero  confecratio,  &  la¬ 
bri  cum  bafi  fua,  per  duplex  verbum  exprimitur  j 
nimirum  per  nin  haz.ah ,  &  per  verbum  nt?'^ 

Apparet  jam  ,  me  judice  ,  quae  fuerit  forma  un¬ 
ctionis  in  confecrandis  qua  Deo  mancipabantur :  ut 
nimirum  Tabernaculum  ,  Arca  foederis  ,  Menfa, 
Candelabrum ,  Altare  thymiamatis  ,  &  omnia  uten- 
filia  illorum  ,  per  olei  lanCti  linitionem  confecrata 
fuerint.  Nam  quamvis  verbum  mafchach ,  unxit 
in  univerfiim  fignificet:  quia  tamen  per  linivit  ex¬ 
primitur  a  noflro  vulgato  ,•  nec  id  a  fignificatio- 
ne  hebraici  vocabuli  diflonat ;  imo  rei  confecran- 
dae  quammaxime  accommodatur  :  nos  auCtoritate 
ipfius  fulti,  linitione  illa  omnia  confecrata  fuifle  ar¬ 
bitramur. 

Qua  vero  extra  Tabernaculum  in  atrio  erant  i  al¬ 
tare  nimirum  holocaufti ,  labrumque  cum  fua  bafi , 
facrata  fuifle  ,  duplici  facri  olei  ufu  arbitramur ;  ni¬ 
mirum  afperfione,  &  linitione.  Primum  namque 
fignificatur  per  verbum  nFJ  haz.ah ,  alterum  per  ver¬ 
bum  mafchach.  Et  quamvis  Abulenfis  quali.  y. 
in  cap.  8.  Levit,  videatur  non  agnovifle  hanc  facri 
olei  in  altare,  &  bafim  irrorationem  ,  fed tantum  li¬ 
nitionem  ;  nos  tamen  ex  vi  vocabuli  illam  agnofcen- 
tes,  arbitramur  haec  oleo  facro  primum  fuifle  irrora¬ 
ta,  deinde  eodem  linita:  diCtio  enim  unxit ,  quam 
folam  cognovit  Abulenfis ;  cujus  diCtionis  auCtori- 
tate  fulciri  fuam  fententiam  exiflimat,  non  fignificat 
aliquod  genus  unctionis  in  verbo  hebraico  n^? 
mafchach  j  quod  etiam  afperfione  fignificari  non 
queat;  fed  potius  quamdam  unCtionem  ,  quae  afper- 
fionem  fubfequebatur.  Nam  cum  de  Sacerdote  ibi¬ 
dem  loquitur  textus ,  ac  dicitur  Moyfem  fudifle  de 
facro  oleo  unCtionis  fuper  caput  Aaron  ;  fequitur 
quoque  unxifle  illum:  quamobrem  diCtio  unxit ,  nil 
aliud  fignificat  ,  nifi  effedlum  fubfequens  facri  o- 
lei  effufionem  ,  linitionem  ,  irrorationem  ,  £c 


Al  quemcumque  olei  contaCtum.  Eadem  igitur  di¬ 
dtio  in  eodem  fenfu  pofita  ,  in  altaris  confecratio¬ 
ne  ,  non  negabit  irrorationem  ;  fed  dicet  un&io- 
nem  ,  quae  m  altari  ipfo  ,  oleo  jam  irrorato,  re¬ 
linquebatur. 

Cum  labro  etiam  hos  eofdem  ritus  intelligimus 
ferVatos,  in  illius  confecratione,  quia  lubinfertur  in 
textu.  Labrum  cum  bafi  fua  fanBificavit  oleo.  Quibus 
verbis  ,  fi  attendatur  copula,  quae  pro  & ,  Se  in  he¬ 
braico  codice  ell  1  vau,  quae  confecrationem  altaris 
antecedentem,  fubfequentibus  jungit :  utique  intel- 
ligetur  Moyfem  fandi  i  fica  fle  librum  cum  bafi  fua, 
eildem  ritibus  atque  altare  confecratum  fuerat;  fep- 
B  tenaria  videlicet  afperfione  facri  illius  unguenti,  quod 
ad  rerum  confecrationem  Deusinllituerat:  quanunc 
elucidantur  a  nobis,  ad  majorem  explicationem  il¬ 
lorum  ,  quae  retro  cap.  49.  didta  fuere  ,  cum  de 
conlecratione  labri  ageretur. 

Afperfionem  facri  olei  in  confecratione  altaris, 
etiam  exemplaria  graeca  agnoverunt.  Sic  enim  le¬ 
gunt:  >1)  iffdvcv  dns'  dv tS  33n  ro  9wi<* ry&fov  ii ricinis, 

07 n  t o  irvm aw&i ov  *  Xj  v/j/icctrcv  ocvro  x^  7ravra 
cv.Ajv\  «ut5.  iij  r  Ast>j (jcj.  ,  rlu)  fidciv  dvris ,  Jtj  riyloas cl» 
dvrd.  hoc  ell  ,  Et  afperft  de  eo  fuper  altare  fepties , 
&  unxit  fuper  ali  are ,  &  fanthf cavit  illud,  &  omnia 
vafa  ejus  :  &  Labrum  &  bafm  ejus  ,  &  fanttifi cavit 
C  omnia.  Quia  vero,  ut  dicebamus  cap.  praecedenti , 

| verbi  graeci  poivw  vis  ell,  confperfionem  fignificare  4 
I  quali  irrorationem  ;  &  fub  hoc  uno  verbo,  tam  al¬ 
taris  ,  quam  etiam  aenei  labri  fandlificationem 
Graeci  agnoverunt;  propterea  utrumque  eadem  for¬ 
ma  inundtum  diximus. 

Hanc  afperfionem  ,  linitio,  ut  putamus,  fubfe¬ 
quebatur.  Moyfe  nimirum  in  prima  altaris  confe¬ 
cratione  ,  digito  expandente  facri  olei  guttas,  quce 
per  afperfionem  in  altare  remanferant.  Quadecaufa 
Graeca  exemplaria  poltquam  cixillent ,  tffuv&n 
cRn  TO  9-ve-i «fjfeytov,  idell  ,  &  afperft  fuper  altare:  lu- 
bintulerunt,  ^  i^uscv  vft*  ro  B-vcixrre/ov.  hoc  ell, 
D  Et  unxit  fuper  altare  :  ut  ollenderent  eodem  oleo , 
quo  altare  afperfum  fuerat;  cujus  afperfionis  Hillae 
inaltaris  parietibus  remanferant,  pollmodum  a  Moyfe 
fuifle  altare  linitum  ;  ficut  Interpres  noller  dixit, 
afperfit  primo,  &  pollmodum  unxit. 

Remanet  tandem  in  confecratione  altaris  ,  un- 
dtionis,  afperfionifque  lnllrumenta  contemplari;  in 
quorum  inltrumentorum  contemplatione,  ne  aliqua 
dubitatio  fuboriri  pollet;  facra  oracula  eildem  verbis 
loquuntur  de  afperfione  hac  ,  atque  de  alia  ,  quam 
diximus  adhiberi  expiationis  gratia.  Quamobrem 
quemadmodum  expiatio  digito  hebat  ;  fic  etiam 
hanc  olei  facri  afperfionem  digito  fieri  confuevifle 
E1  non  dubitamus;  utraque  enim  dicitur  a  Graecis  per 
verbum  falvu  :  &  in  textu  hebneo  dicitur  per  ver¬ 
bum  nl\)  haz.ah.  Ne  vero  ambigeretur  in  illo  cap. 
8.  Levitici;  &  qu.e  in  loco  citato  de  afperfione  lan- 
guinis  ad  expiationem  dicuntur  ,  de  oleo  ad  confe¬ 
crationem  interpretari  non  pollent  ;  praemiflum  in 
facro  textu  habetur  ,  Tulit  &  unEhoms  oleum :  po- 

itea  fubditur  in  hebraeo  13 5"?  -1-  hoc  eft,  &  afperft  de 
eo  :  nimirum  de  eodem  oleo.  Graici  dixerunt  ,  ^ 
tffotvcv  iit  dvfS ,  hoc  ell,  &  irroravit  de  eo :  nam  pra> 
pofitio  53n,  licet  valeat  idem  quod  fuper,  tamencon- 
llrudla  cum  genitivo  valet  idem  quod  de  Latino¬ 
rum.  Itaque  perfpicuum  ell  non  de  fanguine , 
p  fed  de  oleo  praedidtam  afperfionem  intelligendam 
fore. 

Afperfionem  tandem  qua:  digito  fiebat,  fubfeque¬ 
batur  in  parietes  altaris  olei  Unitio  :  qute  eodetn , 
ut  puto,  finiftrae  pollice  fiebat,  vel  fortafie  verius 
pollice,  &  dextera:  medio,  quibus  conpreflus  ex- 
preflufque  fuerat  pollex  fini  lira;  ut  oleo  quo  erat 
madidus,  ea  qua  confecranda  erant  afpergerentur: 
T  t  %  eundi» 


Sacrorvm  ElxEOchrismathn. 


662 

cundta  enim  commodius  dextera  manu,  quam  fini- 
llra  fiunt.  Quamobrem  commodiflime  medio ,  St 
pollice  dexterae  potuit  Moyfes  in  prima  altaris  con- 
fiecratione  ,  vel  Summus  Sacerdos  in  poflerioribus 
confecrationibus  altaris  ,  expandere  guttas  olei  , 
quibus  altare  St  labrum  aeneum  cum  bafi  fua  in- 
fperfa  fuerant  ;  ficque  illa  confecrare  :  quod  fan- 
dlificare  dixerunt  communiter  facra  oracula  ,  ut  vi¬ 
dimus.  Haec  a  nobis  pro  captu  noflro  di£ta  erunt : 
dodtiores  doStiora  excogitabunt ,  quibus  nos  affentiri 
valeamus. 

Complebatur  confecratio  tota,  St  ritus  omnes  de¬ 
dicationis  {acroru m  utenfilium  ,  unum  quodque  ad 
id  quod  erat  fui  muneris  applicando :  quod  comple¬ 
mentum  confecrationis  per  tmpletionem  manus  in  facris 
oraculis  fignificabatur,  ut  jam  diximus:  quamobrem 
hofliis  fuperpofitis  in  altari  ,  St  earumdem  combu- 
flione  ,  qua;  Deo  oblatas  in  holocauftum  fuiflent, 
St  pro  gratiarum  adtione,  quas  pacificas  dicebantur; 
totalis  dedicatio  altaris  perficiebatur;  dummodo  ho- 
locauflo  fuper  altare  impolito,  oblatio  fimilaginea 
oleo  confperfa  ad  pugillum,  &  thus  ei  adderetur; 
ut  cum  hofliis  in  altari  omnia  cremarentur.  Sacer 
textus  cap.  40.  Exodi,  hxc indigitaffe videtur ;  cum 
de  folemnitate  illorum  dierum  confecrationis  Taber¬ 
naculi  St  Altaris,  ait  :  Pofuit  &  altare  holocaufii  in 
1 veftibulo  Tefttmonu ,  offerens  in  eo  holocauftum ,  <2?*  fa~ 
crificia.  Nomine  vero  facrificiorum  hic  fignificari 
oblationes,  qua;  ex  farina  fimilaginea  offerri  juflerat 
Deus;  ejufdem  loci  explicat  hebraica  di6tio r™1?  mwcha. 
Nam  capite  etiam  z.Levitici ,  in  quo  de  caeremoniis  fa- 
crificiorum  agitur  ;  hae  duas  hebraicas  diStiones  l^R 
qorban ,  St  minchah  fignificatione  differunt :  quam¬ 
vis  enim  diStio  illa  qorban  fit  nomen  genericum 
accommodatum  omni  generi  oblationum,  ac  etiam 
illi,  quas  fignificatur  di£tione  illa  ^P.  minchah  ^  ut 
paffim  conflat  ex  eodem  capitulo  $  tamen  quando 
feorfum  St  figillatim  fumuntur,  hoc  vocabulum  n™? 
minchah  ,  aliquid  diverfum  a  lf]pT  qorban  fignificat, 
nimirum  oblationem  farinaceam.  Imponebatur  de¬ 
nique  fal  fuper  vidtimam  holocaufii,  in  lignum  foe¬ 
deris,  ad  quod  obligabantur  filii  Ifrael  ex  padto  cum 
Deo  inito:  quamobrem  dicitur  cap.  45.  Ezech.  in 
hasc  verba:  Cumque  compleveris  expians  illud ,  offeres 
vitulum  de  armento  immaculatum ,  &  arietem  de  gre^e 
immaculatum  ,  &  offeres  eos  tn  confpeblu  Domini ,  & 
mittent  Sacerdotes  fuper  eos  fal,  &  offerent  eos  holocau¬ 
ftum  Domino.  Sicque  complebatur  altaris  ,  8t  om¬ 
nium  utenfilium  illius  fanSlificatio. 


663 


B 


D 


CAP.  L  X  X  I. 

Craticulas  qux  Altari  inferebatur 
explicatur. 


forma 


Ad  loca  Exodi  27.  Craticulamque  in  modum  retis  ane¬ 
am  ,  per  cujus  quatuor  angulos  erunt  quatuor  annu¬ 
it  anet  ,  quos  pones  fubter  arulam  :  eritque  craticula 
ufque  ad  altaris  medium,  lbid.  cap.  38.  Craticulam¬ 
que  ejus  in  modum  retis  fecit  aneam  ,  &  fubter 
eam  in  altaris  medio  arulam  ,  fufts  quatuor  an¬ 
nuit  s  per  totidem  reticuli  fummitates.  St  ad  alia 
plura. 

UTensilia  altaris  ,  quae  fanguine  expianda 
fuerunt  ,  St  oleo  confecranda  ,  confideranda 
fuperfunt  ;  de  quorum  ftruSlura  facer  textus 
his  verbis  loquitur  cap.  2 7.  Exodi  :  Facies  in  ufus 
ejus  ,  nimirum  altaris  ,  lebetes  ad  fufcipiendos  cineres  , 
C  forcipes  ,  atque  fufcinulas  ,  &  ignium  receptacula  : 
omnia  vafa  ex  are  fabricabis  ,  craticulamque  in  modum 


E 


retis  aneam  ,  per  cujus  quatuor  angulos  erunt  quatuor 
annuli  anei  ,  quos  pones  fubter  arulam  altaris  ,  eritque 
craticula  ufque  ad  altaris  medium.  Facies  &  vetles al¬ 
taris  de  lignis  fetim  duos ,  quos  operies  laminis  aneis ,  & 
induces  per  circulos  ,  eruntqu e  ex  utroque  latere  altaris 
ad  portandum.  Inflrumenta  itaque  altaris  fune  Ve- 
£tes ,  Craticula  ,  Lebetes ,  Forcipes  ,  Fufcinulas , 
Uncini ,  St  vafa  ad  ignes  recipiendos  ,  quas  ignium 
receptacula  in  locis  allegatis  dicuntur  Quan¬ 

tum  vero  attinet^  ad  formam  veStium  ,  res  efl  fatis 
clara  ,  St  aperta  ,  ac  propterea  non  efl  nobis  in  con- 
troverfiam  de  forma  illorum  aliquid  vocandum  :  cum 
ad  ufum  x^rcae  ,  Menfas  ,  Altarifque  thymiamatis , 
vedtes  pariter  apponerentur  ;  ut  illa  ipfa  per  defer- 
tum  portari  pollent. 

Craticulam  igitur  Altaris,  five  ut  hebraice  dicitur 
michbar  primo  confiderabimus ;  St  merito  qui. 
dem  ,  quod  inter  altaris  utenfilia  ,  eidem  cum  pri¬ 
mis  deferviret.  Nam  ea  ratione  altari  incorporaba¬ 
tur  ;  ut  non  folum  in  ea  craticula  facrificia  crema¬ 
rentur  ,  fed  etiam  ad  altaris  fabricam  ,  St  omnimo¬ 
dam  integritatem  conduceret  :  hanc  commu¬ 

niter  didlam  a  Grascis ,  eorumdem  exemplaria  facra 
offendunt  ,  tam  cap.  27.  quam  cap.  38.  in  quibus 
femper  ubi  exemplaria  noflra  habent  craticulam com¬ 
munes  illorum  codices  habent  i^d^xv.  Sunt  qui  il¬ 
lam  etiam  ■zsugftS-tp,#,  appellent  :  legitur  enim  fi c 
cap.  38.  Exodi  in  quodam  cod.  num.  4.  x,  'nroiftn 
uvtlo  7tsx^.^iy,x  tgyov  biKTVurov  kxtui6(v  £  7 rvgelx  cjgto 
doro  'Ius  $  vqxicxs  do rS.  hoc  efl  ,  Et  fecit  ei  ,  fupple 
Befeleel  altari  ,  additamentum  opere  retis  ,  infra  ignis 
receptaculum  ,  fub  eo  ufque  ad  medium  illius .  Dice¬ 
batur  autem  htec  craticula  additamentum  altari;  quia 
proprie  altari  in  medio  inferebatur. 

Verum  nulla  voce  grasce  magis  craticula  explicari 
potuit ,  quam  ifla  it^d^x.  Hoc  enim  vocabulo  pro¬ 
prie  fignificabatur  locus  ignis  ,  in  quo  prunae  deti¬ 
nebantur,  ad  confumendumquae  fuperimponebantur  s 
ligna  videlicet  ,  vel  carnes,  tefle  Polluce  lib.  10. 
cap.  24.  ubi  de  inflrumentis  coquinariis  agit,  dicens: 

Jtf  f /.Iw  i%dq xv  diroig  xv  ro  dvQ^xiov  tSto  ,  ^  iq^d^/ov. 
id  efl  ,  Et  quidem  dices  foculum  ,  illud  ipfum  an- 
thracium  ,  &  craticulam.  Eodem  quoque  nomine 
appellari  foculum  ,  qui  in  altari  erat  ,  fuper  quem 
facrificia  cremabantur ;  dixit  idem  Audorlib.  1 .  cap. 

1.  fe£t.  1.  num.  y.  dicens  :  \%d^.  b’  ibi*.w$  boxei  ftfti 
ubi  uvoy,ot>o%  r\  f  rotf  rjutriv  hoc  efl ,  Efcha- 

ra  quidem  figillatim  videtur  hic  appellari  ,  fuper  quam 
heroibus  facrificamus.  Quas  dodlrina  ex  Porphyrio  in 
lib.  de  facrificiis  fumpta  videtur  :  cum  diflinguit  in¬ 
ter  fiuffov  ,  &  iqpd(jgf.\  ,  atque  ^yx^ov.  Ex  quibus 
perfpicuum  efl ,  quid  proprie  fignificare  velint  grte- 
ca  exemplaria  facra  ,  quae  illa  voce  utuntur. 

Nomina  vidimus ;  fitum  in  altari ,  materiam ,  for¬ 
mam  ,  &  denique  ufum  hujus  foculi  confiderare ,  no¬ 
flra  interefl ;  ut  confecrationem  quoque  ,  five  fan- 
clificationem  illius  cum  altari  cognofeamus.  Et  qui¬ 
dem  materia  hujus  craticulae  ambigendi  locum  non 
aperit ;  nam  teneam  fuifle  facra  aperte  dicunt  oracu¬ 
la  Exodi  cap.  27.  &  38.  Forma  potius  illius  opinan¬ 
di  locum  expofitoribus  praeflitit  ;  fic  enim  cap.  27. 
Exodi  de  ea  dicitur  :  Craticulamque  in  modum  retis 
aneam  ,  fupple  facies  ,  per  cujus  quatuor  angulos  erunt 
quatuor  annuli  anei ,  quos  pones  fubter  arulam  altaris  j 
eritque  craticula  ufque  ad  altaris  medium.  Itaque  cra¬ 
ticula  haec  habebat  quatuor  annulos  in  quatuor  an¬ 
gulis  ;  &  altari  ea  ratione  inferebatur  ;  ut  quatuor 
anguli  illius  fub  arula  ponerentur  :  longitudo  &  la¬ 
titudo  ejufdem  ,  ad  duos  cubitos  extendebatur,  pro¬ 
funditas  ufque  ad  altaris  medium. 

Singulas  nunc  partes  hujus  craticulae  difeutiantur; 
&  ab  ore  ejufdem  exordiamur  :  rotundumne  fcilicet, 
an  ovatum  ,  an  denique  quadrum  cfiet.  Rotundum 

fuifle 


664  M  Y  R  O  T  H 


fuifle  Villalpandus  tom.  2.  Explan.  in  cap.  ^.Ezech. 
lib.  4.  cap.  81.  arbitratur  ;  cujus  verba  ibi  videri  po¬ 
terunt  ,  nos  brevitati  confulentes  ea  dimifimus.  In 
quibus  quidem  ,  multa  in  fuperioribus  jam  a  nobis 
reje&a  habentur ;  fed  quod  ad  prxfens  negotium  at¬ 
tinet  ,  ea  ratione  fe  craticula;  os  rotundum  effinxiffe 
affirmat  ;  quod  putaverit  Sacerdotem  in  expiando 
altari ,  &  fanguine  tingendis  cornibus  ,  id  nequa¬ 
quam  facere  potuifle  ,  nili  altare  ipfum  confcende- 
ret }  atque  in  ipfa  vacuitate  ,  quas  remanet  in  recef- 
fu  formas  circularis  a  quadrata  altaris  ,  illxfus  ille  ab 
igne  ,  cornua  in  angulis  polita  ,  fanguine  perquam 
commode  tingeret  ,  &  digito  contredraret. 

Deceptum  vero  arbitramur  do&iffimum  Virum  , 
longitudine  ,  ac  latitudine  altaris  j  quod  duodecim 
cubitos  attingere  putaretur  ,  cum  tantum  quinque  ex 
Dei  prxcepto  habere  debuilfet  ,  ut  jam  monftravi- 
mus  fupra  cap.  66.  Infuper  in  expiatione  altaris ,  de¬ 
erat  ignis  ;  quia  nondum  altari  confecrato ,  holo- 
caufta  ,  aut  facrificia  in  eo  offerre  Sacerdotibus  ve¬ 
titum  erat  :  quas  fi  advertiffet  Villalpandus  ,  non 
tam  facile  deceptus  eflet  :  quamobrem  Sacerdos  fan¬ 
guine  cornua  altaris  tin&urus  libere  in  expiatione  il¬ 
lius  illasfus  ab  igne  ,  minifteria  fua  explere  commo¬ 
de  potuiffet.  Sed  quis  non  videat ,  quam  indecens 
eflet  ;  dum  facrificia  in  altari  cremarentur  ,  Sacer¬ 
dotem  altare  confcendere  ?  Sic  enim  turpitudo  illi¬ 
us  ,  quam  tantopere  velandam  juflerat  Deus  ;  vefti- 
bus  fubtilioribus  a  tergo  protuberantibus  ,  ad  for¬ 
mam  turpium  membrorum  corporis  extrinfecusappa- 
ruiflet  :  quod  etiam  jam  declaravimus  cap.  50.  qua¬ 
propter  nulla  ratione  Sacerdotem  facris  operantem  , 
altare  confcendifle  ;  fed  in  fuprema  crepidine  con- 
fiftentem  ,  facra  minifteria  omnia  obiifle  ,  indubi¬ 
tatum  arbitramur. 

Nec  eft  quod  Villalpandum  turbet  altaris  altitudo} 
hxc  enim  tres  cubitos  non  excedebat  ,  ut  dicitur 
Exodi  27.  &  38.  nec  enim  huic  menfuras,  cornibus 
altaris  addebatur ;  ut  videtur  fufpicari  ex  Ezech.43. 
in  illis  verbis  :  Et  ab  Ariel  ufque  ad  furfum  cornua 
quatitor.  Nihil  enim  aliud  Propheta  voluit  ;  nili 
fupra  Ariel  extitifle  politum  altare  ,  quod  habebat 
cornua  quatuor  ;  non  vero  quod  excrefceret ;  qux 
altitudo  non  eft  nobis  pertimefcenda  ,  comparata  hu¬ 
manas  flaturae  :  nec  enim  imaginari  debemus  cubi¬ 
tum  majorem  communi  cubito  ,  quorum  quatuor 
humanam  aequant  ftaturam  ;  quamobrem  Sacerdos 
aliquis  numquam  fuit,  qui  intin&o  in  fanguine  digi¬ 
to  ,  &  brachiis  ad  modicum  elevatis ,  etiam  fi  pyra¬ 
mides  altari  concederentur  ,  quas  humanam  ftaturam 
aequabant;  fanguine  cornua  tingere  non  pollet.  Men- 
furam  altaris  ad  cubitum  ordinarium  referendam  often- 
dit  ipfa  altaris  portatilis ,  per  defertum  ,  &  in  terra 
prosniffionis  huc ,  illucque  circumlatio  ;  nam  fuper 
humeros  portari  nequiviflet ,  huc  ,  illucque  deferri 
ve&ibus  ,  cubitum  &  femi  altare  infra  vedtes  demit¬ 
tendo  ;  fi  cubiti  menfura  ,  major  communi  extitif- 
fet :  itaque  ad  communem  menfuram  revocando  cu¬ 
bitum  ,  Sacerdoteque  fuperiori  in  crepidine  confi- 
ftente  ,  ad  fua  minifteria  obeunda  ,  non  erit  quare 
craticulas  os  ,  ad  rotundum  revocare  cogamur. 

Potius  igitur  rotunditas  hujus  craticulas  ,  quas  in 
altaris  medio  inferebatur  ,  a  ratione  facrorum  ,  £c 
ex  antiquis  ritibus  fubodoranda  erit.  Sxpe  enim  in 
facris  literis  ,  flamma  de  medio  altaris  erumpens  , 
dum  facrificia  cremarentur  ,  columnas  comparatur  : 
quamobrem  in  rotundum  potius  emifille  flammam 
fumumque,  intelligenda,  quam  alia  forma  videntur; 
&  ex  confequenti  eamdem  formam  ,  os  craticulx  in 
altari  ;  in  qua  facra  cremabantur  ,  habuifle  dicetur. 
Si  vero  a  Gentilibus  facra  etiam  fint  fubodoranda  , 
orbicularem  formam  effodere  Jafonem  Medasa  juffit ; 
dum  facra  no&urna  Hecatas  illum  facere  docet  apud 


A 


B 


C 


D 


F 


E  C  I  V  M.  II.  66 < 

Apollon.  lib.  3.  Argonaut.  num.  1051.  di¬ 
cens  : 

Bo'9-pov  v&tjyU  ,  tu  tvt 

A^veiov  trtyat-etv  ,  Xj  achwWov  upt.o()iTyja-ai 
A’vt  u. 

Orbicularem  autem  foveam  ,  facrorum  de  caula 
illic  prascipi  ,  par  eft  credere ;  ad  formam  cratis  , 
quam  altari  inferi  mos  erat ;  ut  facra  in  eo  fierent  3 
fic  enim  locus  Apollonii  interpretatur  : 

Foveam  effode  orbicularem  ,  in  ea  femellam 
Agnam  matta  ,  &  integram  impone 

,  Ipfam  ,  &c. 

Ex  vi  etiam  hebraicas  vocis  ,  rotunditatem  crati¬ 
culae  expifcamur  :  quia  nimirum  facra  oracula  ,  in 
ea  defcnbenda  nullibi  angulos  acutos ,  quemadmo¬ 
dum  altari  eidem  adfcripferunt  ;  hi  enim  anguli  qua¬ 
drati  altaris ,  hebraice  dicuntur  n’33  pinnoth,  quem¬ 
admodum  interiores  anguli  in  concavo  alicujus  rei  , 
dicuntur  miqz.oangh  :  quibus  di&ionibus  facri 

textus  minime  utuntur  ,  cum  de  craticula  fermonem 
habent  ;  fed  potius  hac  alia  n^R  qhez,oth  ,  ut  Exo¬ 
di  cap.  27.  num.  4.  ubi  fermo  eft  de  craticula  :  at¬ 
que  propterea  rede  interpretantur  illa  ,  qux  dicun¬ 
tur  de  angulis  craticulas  ,  per  vocem  extremitates  : 
itaque  legendum  erit  in  loco  allato  ex  cap.  27.  Exo¬ 
di  :  Et  facies  annulos  fuper  quatuor  extremitates  illius. 

Sumpto  etiam  argumento  ex  nomine  hujus  crati¬ 
culas  ,  quo  utuntur  lacri  codices,  nimirum  a  dictio¬ 
ne  michbar  :  qua  cribrum  ad  purgandum  fer¬ 
mentum  fignificatur  ;  vel  aliud  tale  inftrumentum  , 
quod  a  crebris  foraminibus ,  eo  vocabulo  didtum  Ety¬ 
mologici  arbitrantur;  &  ex  vi  nominis,  a  forqaa  rei 
per  vocabulum  illud  fignificatx  ,  hoc  eft  a  forma 
cribri .-  necnon  etiam  a  voce  illa  n,sR  qhez.oth  ,  per 
quam  ,  loca  in  quibus  annuli  collocandi  erant  in  cra¬ 
ticulas  ftrudura  ,  fignificantur  ;  ex  qua  extremitates, 
qux  cuicumque  figurx  ,  tam  circulari  ,  quam  qua- 
dratx  conveniunt ,  exprimuntur  ;  non  vero  anguli 
qui  in  quadrata  lolum  forma  reperiuntur  :  per- 
fpicuum  videtur  rotundum  os  habuifle  craticu¬ 
lam  hanc  ,  atque  fub  ea  forma  intra  altare  defcen- 
diffe. 

Et  quamvis  Villalpandus ,  hanc  craticulam  in  mo¬ 
dum  conchx  marinx  ,  non  vero  cylindrica  forma 
imaginetur  :  nos  profundius  penetrantes  intra  altare, 
&  ad  facrificiorum  commodum  refpicientes,  in  acu¬ 
tum  demittendam  craticulam  ,  &  ad  inftar  turbinis 
terminandam  paulatim  ,  nimirum  ab  ore  dehifcen- 
tem  cenfuimus  :  ut  ignis  ,  ligna,  hoftix  &  aliaqux 
in  hxc  injiciebantur,  ad  medium  altaris  confluerent; 
ut  femper  ignis  in  eis  depafceretur  ,  donec  omnino 
hoftix  ,  ligna  ,  aromata  ,  &  quxcumque  in  ficrifi- 
cium  ofterebantur  ,  confumerentur  ;  quamobrem 
illuftrationis  gratia  illorum  qux  diximus  ,  hanc 
craticulx  iconem  hic  delineandam  cenfuimus. 


Sic  enim  nihil  in  lateribus  altaris,  vel  cratis  in - 
combultum  remaneret;  ut  certe  remanfiffet ,  fi  cra- 
T  t  3  neu- 


Sacrorvm  ElteochrismatHn. 


B 


666 

ticulse  hujus  fundus  planus  fuifiet  ,  aut  in  acutum  A 
non  defiiilet.  Plerumque  etiam  accidiftet ;  ut  lignis 
in  latere  altero  incombuftis  manentibus  ,  ignis  ex 
altero  ,  vel  in  medio  altaris,  abfumpta  jam  materia 
extingueretur ;  quod  piaculum  grande  fu  i  flet.  His 
Jofephus  quoque  lib.  3.  Antiq.  cap.  7.  aliquo  modo 
fubfcribere  videtur  ,  dicens  :  Jiktvu  tIu)  iq^xqxv  Ip- 
CptQj  ,  yi  >j  yr,  to  eq^xgxc  7 rv^  kxtX- 

Qtqc^ov ,  rij;  fixi rew?  Ajg.it  xvi  os  ov%  \scroy.<iy^Jns.  hoc 
eft,  Cratis  habens  foculum  fimilem ,  loquebatur  de  al¬ 
tari  ,  excipiebat  enim  terra  ignem  ex  crate  demiffum , 
quia  nulla  prerfus  bajis  fub jacebat.  H.vc  Jofephus,  ex 
quibus  ,  facillimo  hoc  cinerum  defcenfu  ,  utique 
forma  turbinata  ,  &  acuta  cratis  indigitata  videtur. 
Ab  hac  enim  forma ,  defcenfus  lignorum  ,  carbo¬ 
num  ,  &  cinerum  facilitatem  habet;  quam  nulla  ra¬ 
tione  habuiflet  marinae  conchas  figura  ,  quam  in 
crate  Villalpandus  excogitaverat;  &  quamvis  eidem 
aliquis  concedatur  delcenfus  ,  non  tamen  ejus  faci¬ 
litatis,  quam  habet  in  forma  craticulae,  quam  fupra 
delineatam  oftendimus 


CAP.  L  X  X  I  I. 

Ufus  craticulas  in  altari  Mofaico  explicatur. 

Illuftrantur  loca  Exodi  cap. ‘27.  Craticulamque  in 
modum  retis  aneam ,  per  cujus  quatuor  angulos  erunt 
quatuor  annuit  anei ,  quos  pones  fubter  arulam  alta¬ 
ris.  lbid.  cap.  38.  Craticulamque  ejus  in  modum 
retis  fecit  aneam ,  (jr  fubter  eam  in  altaris  medio  aru¬ 
lam  ,  fujis  quatuor  annulis  per  totidem  reticuli  fummi- 
tates.  &  ad  alia  loca. 

PRofvnditas  craticula:  ad  illius  formam 
fpedtat,  quam  cubitum  cum  femifie  habuifie, 
facra  aperiunt  oracula  ,  cum  dicunt  »  eritque 
craticula  ufque  ad  altaris  medium,  quae  verba  profun¬ 
ditatem  intra  altare  refpiciunt;  alias  nullum  haberent 
fenfum.  Sed  apertius  in  hebraico  fic  cap.  28.  Exo. 
vsn  tj  tiiv  m  idcft>  Sub  aruU  jwfrM 

ufque  ad  medium  illius.  Itaque  craticula  defeendebat  in¬ 
tra  altare;  cujus  altitudo  juxta  Dei  ftatuta  cum  efler 
trium  cubitorum  ,  relinquitur  ut  cubitus  &  femis 
medium  altaris  teneat.  De  longitudine  atque  lati¬ 
tudine  illius  per  diametrum  non  eft  aliquid  adden¬ 
dum,  ultra  id  quod  diximus  cap.  44.  de  arula  quae 
Carcob  hebraice  dicebatur:  neceffie  enim  erat  os  cra¬ 
ticulas,  aperturae  arula; fuperiori  convenire;  ea  enim 
de  caufa  arula  fuperior  ,  in  medio  aperta  erat ;  ut 
flamma  ignis,  qui  in  craticula  ardebat,  per  circu¬ 
lum  apertum  arulae  erumperet,  furfumque  elevare¬ 
tur.  Quamobrem  decipitur  Villalpandus ,  qui  ad 
duos  cubitos  craticulas  profunditatem  dimifit  :  nam 
altare  tres  cubitos  ,  &  nihil  ultra  altum  fieri 
ju  fi  erat  Deus  ;  nec  Propheta  aliud  voluit  ,  ut 
lupra  oflendimus. 

Hujus  veio  cratis  annuli,  quos  diximus  aptandos 
fuifie  in  extremitatibus  illius,  nimirum  in  fuperiori 
circulo  oris,  prout  a  Deo  rtatutum  legimus;  vehe¬ 
menter  facrorum  Interpretes  follicitant  atque  vexant: 
non  folum  ratione  ufus  ,  fed  etiam  fitus  caufa,  & 
pofitune  quam  habebant  in  altari.  Et  quidem  quan¬ 
tum  ad  ufum  annuldrum ;  certum  fit,  non  fuifie  ad 
vedtes  immittendos,  ut  his  nimirum  craticula  tollere¬ 
tur,  &  portaretur:  nam  in  exemplari  hebraico  non 
leguntur  ilia  verba  ad  immittendos  veEles  ,  ad  portan¬ 
dum  ,  licet  habeantur  illa  fufis  quatuor  annulis  per 
totidem  reticuli  fummitates ,  quae  ftatim  fuperiora 
pracedunt;  neqta  in  cap.  27.  Exodi,  in  quo  crati¬ 
cula;  forma  plene  a  Deo  Moyfidefcribitur,  habetur 


667 


D 


verbum  ,  de  vedtibus  immittendis  in  atmulos  crati¬ 
culas  ,  quae  altari  inferebatur.  Quapropter  apertif- 
fimum  arbitror  ex  facris  codicibus,  annulos  in  fum- 
mitatibus  reticuli  ,  nequaquam  fuifie  ad  ufum  ve- 
dtium ,  (qui  ex  Graecis  codicibus  in  hac  parte  per- 
curbatiflimis  ,  fortafle  in  noflra  exemplaria  irre- 
p Ierunt)  ut  nonnulli  falfo  putarunt  ,  ex  obfcura 
intelligentia  loci  facri  in  Exodi  38.  Craticulamque 
ejus  in  modum  retis  fecit  aneam,  inquit  vulgatus, 
&  fubter  eam  in  altaris  medio  arulam  ,  fujis  qua¬ 
tuor  annulis  per  totidem  reticuli  fummitates  ,  ad  immit¬ 
tendos  vecles  ad  portandum ;  quos  &  ipfos  fecit  de  lignis 
fetim  ,  &  operuit  laminis  meis  ,  induxitque  in  circulos , 
qui  tn  lateribus  altaris  eminebant. 

Si  enim  annuli  hujus  craticulas  fuiflent  ad  ufum 
vedtium  ;  quatuor  jam  vedtes  ad  portandum  altare 
&  cratem  ,  faciendos  facri  codices  certe  jufliflent  : 
cum  tamen  nullibi  quatuor,  fed  duo  tantum  vedtes 
au  uium  altaris  flatuantur.  Quamvis  hos  textus  fa¬ 
tear  efle  perobfcuros ;  &  qua;  hic  leguntur,  quo¬ 
dammodo  contraria  ,  his  quae  habentur  in  cap.  27. 
ejuldem  libri  Exodi:  ne  igitur  contraria  videantur; 
cum  re  vera  diverfa  efle  nequeant,  nifi  vel  incuria 
Librariorum  ,  aut  aliorum  vitio  ,  ita  explicarem 
hunc  textum  cap.  38.  vel  incipiendo  verfum  ,  &  le¬ 
gendo  hac  ratione  D’°^  oqan  na  tyjn  cnab  orna 
hoc  eft:  ,  Domos  veBibus  ,  &  fecit  vettes  de  lignis 
fetim  ;  &  fequatur  agere  de  vedtibus  ad  ufum  al¬ 
taris  :  vel  ledirio  fic  ordinetur,  ftwa  ya-ix  pVi 

□nab  ntfnin  nixpn  r.j  *  ► 

n-  qua;  lic  interpretantur. 

Et  fudit  quatuor  annulos  m  quatuor  extremitatibus  cra¬ 
ticula  mea  ,  domos  vettium  :  &  hic  finis  fit  verfus: 
nec  illa  habeantur  ad  immittendos  vedtes  ad  portan¬ 
dum.  Itaque  poltremam  partem  illius  verfus,  nimi¬ 
rum  domus  vectium,  politam  in  hebraico  exemplari 
exiftimamus ;  ad  explicandam  formam  illorum  an¬ 
nutarum,  qui  Facti  fuerant  in  fummitate  craticula ; 
dicendo  ,  quod  illi  annuli  erant  quales  alii,  qui  fa¬ 
bricati  fuerunt  in  altari  ad  immittendos  vedtes ,  qui¬ 
bus  altare  portaretur.  Quamobrem  locus  allatus  fic 
interpretandus  ent :  Et  fudit  quatuor  annulos  m  qua¬ 
tuor  extremitatibus  craticula  mea  ,  ad  inflar  circulo¬ 
rum  ,  in  quos  veEles  immittuntur.  Vel  fi  legetur 
D—  D’1f?  fenfus  erit,  Quemadmodum  ad  vettes:  funt 
enim  plurimi  hujufmodi  errores  in  Bibliis,  ut  per- 
fpicuum  eft  his  ,  qui  diverfitates  ledtionis  noftri  vul¬ 
gati  ab  hebraico  exemplari  obfervant. 

Pofiet  etiam  dici;  quod  facer  textus  loquutus cuiri 
fuifiet  de  forma  reticuli  ,  loqui  incipiat  jam  de 
vedhbus  ,  &  ait:  add  immittendos  veftes ;  &  ad  por¬ 
tandum  fuifie  quidem  fadtos  annutas,  non  craticu¬ 
la»  de  qua  jam  loqui  defierat;  fed  annutas  altaris: 
explicans  vero  vedtium  formam  &  materiam  ,  ait: 
Quos  Cr  ipfos  fecit  de  lignis  Setim ,  &  operuit  laminis 
aneis ,  induxitque  in  circulos ,  qui  in  lateribus  eminebant. 
Itaque  non  dixerit  facer  textus ,  vedtes  illos  fadtos 
ftiifte  ad  portandam  craticulam ,  aut  immifios  in  an¬ 
nulos  ,  qui  erant  in  fu mmitatibus  craticula;,  ied  in 
lateres  altaris  fuifie  immifios  dixerit  ex  quibus  fane 
conftat  nulla  ratione  affirmandum,  vedtes  hos  fadtos 
fuifie  ad  craticulam  portandum. 

Situm  etiam  iftorum  annutarum,  &  locum  quem 
in  altari  habebant,  dum  eidem  craticula  inferta fuil- 
let,  cogflofcere  non  eft  facile;  rationediverfa  setatis, 
qua=  in  textibus  facris  perfpicitur  ,  cum  de  illis  lo¬ 
quuntur:  de  his  ita  noftri  Codices  Exo.  27.  Craticu¬ 
lamque  in  modum  retis  aneam  ,  per  cujus  quatuor  angu¬ 
los  erunt  quatuor  annuli  anei ,  quos  pones  fubter  arulam 
altaris.  Itaque  aperte  in  hoc  capitulo  dicitur*  fub 
arula  altaris ,  qus  Carcob  hebraice  dicebatur, 
ponendos  fore  annulos  ,  qui  erant  in  fummitatibus 
| craticula:  at  cap.  38.  ejufdem  libri  dicitur:  Craticu¬ 
lamque  ejus  in  modum  retis  f ait  aneam ,  &  fubter  eam 

in 


S68  M  1*  R  O  T 

in  altaris  medio  arulam  ,  fujis  quatuor  anmtlts  per  toti¬ 
dem  reticuli fummitates.  Itaque  facer  textus,  quicap. 
zy.  Exodi  jam  citato  ,  annulis  reticuli  ,  fub  arula 
locum  afcripferat  ;  hic  cap.  38.  reticulo  locum  dare 
fupra  arulam  videtur;  £c  quia  annuli  dicuntur  collo¬ 
candi  in  fummitatibus  reticuli ;  ex  confequenti  an¬ 
nuli,  non  quidem  fub  arula,  fed  fupra  arulam  erunt 
complicandi:  quamobrem  contraria  dixifle  videntur, 
licet  contraria  non  fint,  qua;  ex  oraculis  habentur, 
fed  inveftigare  veritatem  ,  &  redam  illorum  intelli- 
gentiam  nobis  relinquitur. 

Ex  hebraico  igitur  exemplari  Interpretis  noftri,vera 
intelligentia  petenda  erit :  illud  autem  fic  habet  F  xodi 
38.  T?  iaina  nhn  ne/m  nen  ntgpo  *i3ab  rqtrab  tyn 

'f,  hoc  eft  ,  Et  fecit  altare  cribrum  opere  retis  ornea  fub 
Carcob  illius  ,  deorfum  ufque  ad  medium  illius  ,  fupple 
altaris.  Nam  hujus  caufa  dixerat  fadum  fuifle  illud 
cribrum  :  itaque  conftantiflime  habent  facra  exem¬ 
plaria  fub  arula  collocandam  fu  ille  craticulam  aeneam : 
non  autem  arulam  fub  craticulam.  Si  enim  arula 
conftitueretur  intra  altare  fub  hac  craticula  ,  ut  non¬ 
nullis  cum  Cajetano  placebat  ,  ad  ignem  fuftinen- 
dum  ,  qui  impolitas  holtias  abfumeret  ;  quis  ignem 
prohibuiflet ,  ne  intra  concavum  altaris  vagaretur  , 
aut  ne  calor  Sc  flamma  extenderentur  intra  altare  , 
atque  ligneas  tabulas  depafcerentur  ?  non  enim  aeneis 
laminis  altare  tegi  interius  ,  quemadmodum  exterius 
jubebatur.  Aut  fi  pari  ratione  interius  quoque  ta- 
.bulata  aere  teda  fuerunt  ;  igne  accenfo  in  arula  , 
fub  aerea  craticula  ,  calefadis  aeneis  laminis  ,  quae 
ligneas  altaris  tabulas  texiflent  ,  iplas  quoque  tabulas 
laedi  ,  &  concremari  necefle  fuiflet :  nec  aliquis  pro¬ 
hibere  potuiflet ,  quominus  faltem  intra  paucos  dies, 
altare  abfumeretur  \  nam  in  eo  altari  ignis  ex  Dei 


h  t  c  1  v  m  II.  U§ 

A  j  praecepto  femper  ardebat :  cum  tamen  ex  (acris  con¬ 
flet  litteris  ufque  ad  tempora  Salomonis ,  illud  altare 
Mofaicum  pcrvenifle  ,  in  eoque  mille  holtias  Re¬ 
gem  obtulifle.  Hujus  altaris  difiolutio  ,  cum  nul¬ 
libi  in  (acris  legatur  litteris  ;  ulterius  quoque  forte 
perduravit  ;  utque  puto,  ufquequo  templum  a  Salo¬ 
mone  conftrudum  fleti  t  ,  hoc  quoque  altare  flet  i  (Te 
credibile  eft  ;  quouique  nimirum  templum  a  Baby¬ 
loniis  dirutum  fcribitur. 

Ufus  denique  craticula;  liquido  ex  didis  conflat} 
dum  illius  turbinatam  ,  &  in  acutum  delinentem 
formam  aperiremus.  Remanet  dilcutiendus  ufus  an- 
nulorum  ejufdem  craticula;  ,  qui  duplex  ,  mejudi- 

^  ce  ,  erat ;  nimirum  ad  fuflinendum  cribrum  ,  atque 
firmandum  ,  ne  aliqua  ratione  commoveretur  huc  , 
illucque  nutaret  Sacerdotibus  in  eo  hoflias  impo¬ 
nentibus,  ftruemque  lignorum  componentibus.  An¬ 
nuli  igitur  ifti  nequaquam  immobiles  erant  ,  aut  una 
cum  fummo  circulo  reticuli  formati  ,  fed  in  eo  mi¬ 
noribus  fufis  circulis  ,  in  his  annuli  immifli  exirte- 
bant  ,  ut  commoveri  ,  &  circumgyrari  poflent  ;  fic 
enim  fub  arula  facillime  complicabantur  ;  &  fuper- 
ficiei  altaris  aere  tedi  complanabantur  ;  ficut  de  his 
dicitur  Exodi  cap.  2,7.  his  verbis  :  Craticulamque  in 
modum  retis  aneam  ,  per  cujits  quatitor  angulos  erunt 
quatuor  annuli  anei  ,  quos  pones  fubter  arulam  altaris. 

C  Ut  igitur  firmius  craticula  altari  inhaereret  ,  aliquo 
inftrumento  ,  vel  medio  circulo  aerteo  ibidem  for- 
tafle  annuli  firmabantur  ,  atque  compledebanrur  : 
qui  etiam  annuli  ,  8c  craticula  ,  fuperpofita  arula  , 
firmiores  reddebantur.  Hac  craticulae  icone  cum 
annulis  ,  tam  forma  illius  ,  quam  annulorum  in  ea 
fitus ,  &  ufus  comraodiflime  explicatur. 


A  iter  annulorum  ufus  erat ;  ad  tollendam  ab  alta¬ 
ri  hanc  cratem  ,  fi  quando  altare  a  cineribus  ,  fuli¬ 
gine  ,  &  ab  aliis  ignium  excrementis  mundandum 
fuiflet ;  prtefertim  ab  excrementis ,  quae  ex  carnibus 
facrificiorum  ,  craticulae  inhaerere  fortafle  poterant. 
Quamobrem  craticula  hac  de  caufa  ab  altari  remo¬ 
venda  cum  foret  ,  his  annulis  extrahebatur  ,  &  hac 
extrada  tam  ipfa ,  quam  etiam  altare  a  fordibus  pur¬ 
gabatur  ;  multoties  vero  id  fieri  necefle  fuit ,  igne 
continuo  in  altari  ardente  ,  ac  holocaufta  fero  &  ma¬ 
ne  concremante  ;  praeter  alia  facrificia  ,  quae  in  Ka- 
Jendis  ,  Neomeniis ,  feftis  Ifraeliticis ,  &  populo¬ 


rum  devotione  offerebantur.  Fuligo  enim  eft  con- 
naturale  excrementum  ignis ;  &  quamvis  edax  ignis 
omnia  confumerc  credatur  ;  fua  tamen  ipfe  conden- 
fat ,  conftipat  ,  ac  etiam  nutrit  excrementa  ;  ut  nul¬ 
la  ratione  negandum  fit  intra  concavum  altaris, quam¬ 
vis  areis  tegeretur  laminis  ,  fuliginis  multum  inhte- 
fifle  ,  ut  necelfario  non  femel ,  fed  pluries  mundan¬ 
dum  fuiflet  ;  quod  remota!  craticula  tantum  fieri  po¬ 
terat  ;  ut  hac  medii  altaris  icone  ,  quam  hic  cum 
craticula  de  lineatam  iterum  damus  ,  perfpicuum 
eft. 

Explicantur  hac  craticula  Sc  annulis ,  lunulae ,  & 

fo» 


670 


Sacrorvm  El^ochrismaton. 


folia  quae  in  extremis  ,  aut  circa  medium  altarium' 
Gentilium  confpiciuntur  in  nummis  :  quorum  fo¬ 
liorum  ,  ac  lunularum  ,  quae  in  fuperiori  plano  alta¬ 
ris  vifuntur  ,  nemo  antiquitatum  fludiofus  ,  nec 
ufum  ,  nec  nomina  aperuit  :  illarum  vero  lunula¬ 
rum  ,  ac  foliorum  ufum  ,  eumdem  cum  annullorum 
altaris  Mofaici  fuifle  conflat  :  nimirum  ad  craticu¬ 
lam  ferream  ,  vel  aeneam  in  medio  altaris  fitam  ,  fu- 
flinendam  ,  tollendam  ,  atque  reponendam  ,  in  qua 
hoftiae  cremabantur.  Hoc  plane  demonflrant  folia, 


A 


671 

quae  in  plano  fuperiori  altaris  numifmatis  Tiberii  in¬ 
fra  politi  ,  ab  uno  extremo  ad  aliud  explicata  haben¬ 
tur  }  reliquum  altaris  vacuum  confpicitur ,  ut  in  ejus 
vacuitate  ,  ligna  ,  animalium  membra  ,  &  ignis  ar- 
derent :  ad  eumdem  ufum  erant  lunulae  femiplente, 
quae  in  eodem  plano  ,  in  numifmate  Neronis  confpi¬ 
ciuntur;  ut  hic  apparet  in  nummo:  qua  ratione  for- 
tafTe  a  Nonno  in  Dionyf.  lib.  44.  verf.  77.  altare 
cornutum  dicitur.  Nummos  hic  delineatos  dedi¬ 
mus. 


GAP.  L  X  X  I  I  I. 

In llr umen torum  in  cultum  altaris  ,  formas  de¬ 
clarantur. 

Ad  loca  Exodi  cap.  Z7.  Faciefque  in  ufus  ejus  lebetes 
ad  fufcipiendos  emeres  ,  &  forcipes  ,  atque  fufcinulas, 
dr  ignium  receptacula  ,  omnia  vafa  ex  are  fabrica¬ 
bis.  Ibid.  cap.  38.  Et  in  ufus  ejus  paravit  ex  are  va¬ 
fa  diverfa  ,  lebetes ,  forcipes  &  fufcinulas ,  uncinos  , 
&  ignium  receptacula.  Sc  ad  alia. 

EX  facris  utenfilibus  in  ufum  facrificiorum  ,  ali¬ 
qua  ad  carnes  coquendas  in  loco  mundo  ,  alia 
ad  madandas  vidimas  faciebant  ut  cultri  ;  a- 
lia  ad  excipiendum  madataevidimaefanguinem  erant} 
alia  ad  abluendas  carnes  ,  quae  in  altari  concreman¬ 
dae  fuiflent  ;  alia  denique  in  alios  ufus ,  potius  ad 
convivium  facrificantium  ,  quam  ad  Deum  in  altari 
colendum  pertinebant.  De  his  nihil  ;  fed  tantum 
de  illis  ,  quae  ad  altaris  ufum  erant  ,  &  cum  altari 
fanguine  expiabantur ,  oleoque  confecrabantur, no¬ 
bis  agendum  erit.  De  craticula  tamquam  de  prin¬ 
cipaliori  inter  enumerata  inflrumenta  jam  diximus  ,• 
reliqua  remanent  confideranda  ,  de  quibus  ita  Exo¬ 
di  Z7.  Faciefque  m  ufus  ejus  lebetes  ad  fufcipiendos  eme¬ 
res  ,  dr  forcipes  ,  atque  fufcinulas  ,  &  ignium  recepta¬ 
cula  ,  omnia  vafa  ex  are  fabricabis.  Ubi  vero  fermo 
efl  de  vafis  fidis  a  Befeleel  ,  &  Oliab  ad  ufum  al¬ 
taris  ,  uncini  adduntur  ,  fi c  :  Et  in  ufus  ejus  paravit 
ex  are  vafa  diverfa  ,  lebetes  ,  forcipes  ,  fufcinulas ,  un¬ 
cinos  ,  &  ignium  receptacula.  &  cap.  4.  Numer.  in 
quo  facrorum  utenfilium  onera  inter  Levitas  diftri- 
buuntur ,  fandioraque  Caathitis  deftinantur,  &cum 


D 


E 


his  altare  holocaufli  quoque  recenfetur  ;  batilla  in¬ 
ter  utenfilia  enumerantur  ,  ac  dicitur  :  Sed  &  altare 
mundabunt  cinere  ,  &  involvent  illud  purpureo  vefii- 
mento  ,  ponentque  cum  eo  omnia  vafa  ,  quibus  in  mmi- 
fleno  ejus  utuntur  ,  idefi  ignium  receptacula  ,  fufe mu¬ 
las  ,  ac  tridentes  ,  uncinos  &  batilla.  &  3.  Regum  7. 
inter  opeia  Hirami  ,  vafa  ad  ufum  altaris  recenfen- 
tur  his  verbis  :  Fecit  ergo  Hiram  lebetes ,  dr  fcutras  , 
&  hamulas  ,  &  perfecit  omne  opus  regis  Salomonis  m 
templo  Domini  :  &  2.  Paralip.  4.  de  eadem  fabrica 
eltieimo  fic  :  Fecit  autem  Hiram  lebetes  ,  dr  crea¬ 
gras  ,  dr  phialas  ,  &  complevit  omne  opus  retis  in  do¬ 
mo  Dei.  Itaque  ex  facris  oraculis  ad  ufum  altaris  ha¬ 
bentur  ;  Lebetes  ad  cineres  ,  Forcipes  ,  Batilla, 
Fulcinulae  ,  Uncini ,  Hamula  ,  &  ignium  Recep¬ 
tacula  ,  Phialae  ;  &  fi  quae  alia  in  facris  litteris  re- 
cenfentur ,  aequo  jure  ad  haec  revocantur :  aliis  etiam 
plui  ibus  in  locis  ,  de  facris  inflrumentis  fermo  efl ; 
verum  ifla  fufficiant  ,  ut  his  declaratis  ,  reliqua  fa¬ 
cile  intelligantur.  Neque  de  materia  erit  aliquid 
confcribendum  ,  dum  de  altari  holocauflorum  agi¬ 
tur  ;  hanc  enim  aes  fuifle ,  ubique  facra  oracula  prae¬ 
dicant. 

Ne  igitur  ab  ordine  facri  codicis  recedamus,  a  le¬ 
betibus  lermonem  exordiemur  ,  qui  in  facro  exem- 
plan  pnmam  fedem  occupant  ;  lebetumque  formaro 
ac  ufum  in  facro  altari  contemplabimur.  Qui  autem 
dicuntur  a  nollro  Interprete  lebetes;  ollae  in  hebrai- 
co  exemplari  appellantur  ,  in  quo  fic  legimus , 

Ui£i .  inTO  hoc  efl,  Et  facies  ollas  ejus  ad  excineran - 
dum  illud.  Similiter  cap.  38.  haec  eadem  vafa  n,Ti? 
firoth  dicuntur,  fic  etiam  appellantur  2.  Paralip.  lo¬ 
cis  citatis  ,  &  alibi.  Hoc  autem  nomine  ,  fignifi- 
cari  vas  ad  ufum  foculi ,  Scriptores  omnes  ,  atque 
Interpretes  fatentur  :  quin  etiam  hoc  vocabulo, va¬ 
fa  ad 


. 


672  Myrothecivm.  II. 

fa  ad  ufum  balnei ,  imo  &  ipfum  balneum  ,  atque 
hypocaufion  ipfum  ,  apud  Hieremiam  fignificari  , 
jam  in  primo  Myrothecio  cap.  36.  docuimus.  Pa¬ 
riter  igitur  hoc  loco  fignificari  vas  ,  cujus  ufus  efiet, 
non  quidem  ad  carnes  coquendas  ,  aut  ad  aliud  mi- 
nifierium  fuper  altare  5  fed  ad  cineres  excipiendas  , 
qux  decidebant  de  craticula  ,  ut  in  locum  mun¬ 
dum  afportarentur ,  juxta  Dei  ftatuta  ,  perfpicuum 
efi;. 


Grxca  exemplaria  in  eo  cap.  habent  :  t  xx av- 

Triopa,  ocv tu  ,  si.  t»?  Aot$  «ut»  ,  sL  rxs  xpixjqocs  avrx, 

•  V  ~  ~  s  /  \  y,  ,  ~  / 

Jtj  TO  7TV£fiOV  XVTiS  ,  Xj  TTMTOC,  T«  <TX&JY\  XVTSs  7T0l»]<r«r  %0lA- 

xx.  Qux  exemplaria  lebetes  prxtermififle  videntur  , 
in  altaris  utenfilibus  recenfendis  ;  fic  enim  locus  ille 
interpretatur,  ut  retineamus  Graecas  phrafis  rigorem: 
Et  operimentum  ejus  ,  dr  phialas  ejus  ,  dr  creagras  ejus, 
dr  ejus  ignium  receptacula  ,  dr  omnia  vafa  ejus  facies 
dnea .  Et  eadem  vafa  habentur  cap.  38.  Exodi ,  & 
cap.  4.  Numerorum  ;  cum  enim  recenfentur  onera 
Levitarum  in  depolitione  Tabernaculi  ,  atque  vafa  , 
qux  in  minifterium  altaris  8t  facrificiorum  erant  fa- 
£ta  ,  in  quibus  facra  peragebantur  ,  dicitur  :  k,  33n- 

B>J( TXd\l  \ll  civTO  7TXVTX  Tft  (TJCdOjf  KVT S  ,  OtTOI ?  AeiTXgySt TIV 
CM  *UT0~?  ,  Kj  T<54  7 ,  Kj  TXS  XQiXJgXS  ,  Kj  TXi  (plX- 
AXC  ,  Xy  T  JtXAVirlijgft  ,  Jt,  TUMttX  TX  <Txdjy\  £  SwifltS"»}- 

Hoc  efi  ,  Et  imponent  fuper  illud  omnia  vafa  il¬ 
lius  ,  quibus  mmiflrant  m  eis  ,  dr  ignium  receptacula  , 
dr  creagras ,  dr  phialas  ,  &  operimentum  ,  dr  omnia 
vafa  altaris.  Quid  autem  fit  hoc  operimentum  , 
quod  xxK\m%p^  dicebatur  a  Grxcis  ,  lupra  jam  ex¬ 
plicavimus  :  quia  veto  in  his  enumerandis  utenfili¬ 
bus  ,  tam  in  Graecis  exemplaribus  ,  quam  etiam  in 
Latinis ,  ordo  perturbatus  confpicitur  ;  eam  ob  rem 
enumerationis  in  his  non  erit  attendendus  ordo  ,  fed 
totius  periodi  fenlus. 

Lebetum  igitur ,  aut  ollarum  tantum  ,  qux  pri¬ 
mo  enumerantur  ,  formam  ,  ut  infra  oftendere  ten- 
tabimus.  quorum  vaforum  ufus  ,  cum  ad  cineres  re¬ 
movendas  de  altari  efiet ;  polt  facta  facra  ;  &  alibi 
monftraverimus,  vafa  hxc  ad  ufum  balneorum  etiam 
fuifle  ;  nos  formam  ,  attenta  vi  nominis  hebraici  in 
balneo  retinentes  ,  folio  vafi  lebetes  fimiles  effin- 
gentes ,  formam  illarum  ad  excinerandum  altare ,  pag. 
670.  Fig.  B.  delineatam ,  aptiflimam  for  ad  ufum  facri 
altaris  exiftimavimus. 

Nam  in  facrificiis  illis  ,  cum  holtiarum  combu- 
ftione  fierent  ;  cineres  pariter  a  foculo  defcendere 
necefie  fuit, quas  in  terram  defeendifle  ex  altari  Mo- 
faico  ,  dicit  Jolephus  lib.  3.  Antiquit.  ut  jam  fupra 
monftravimus.  Verum  ut  ab  altari,  ad  locum  mun¬ 
dum  cineres  deferrentur  ,  vas  aliquod  necefie  erat  , 
quo  transferri  pollent.  His  enim  llluftrantur  ,  8c 
aperiuntur  portx  illx  ,  qux  in  altaribus  antiquiffi- 
mis ,  tam  in  lapidibus  ,  quam  in  numifmanbus  con- 
fpiciuntur  :  quas  portas  habent  altaria  in  fronte  ,  & 
aliquando  femiapertas ;  cujus  ufum  nullus  antiquo¬ 
rum  rituum  ftudiofus  explicavit  :  quas  tamen  ad  ex¬ 
cinerandum  altare  fuifle  confiat.  Aperiuntur  jam 
portx  illx  ,  de  quibus  dicitur  2.  Paral.  cap.  4.  Fecit , 
etiam  atrium  Sacerdotum  ,  &  bajilicam  grandem  ,  dr 
ojlia  in  baflica  qua  texit  are.  Nam  ut  diximus  fupra 
cap.  49.  bafilicx  nomine  intell igitur  fubftrudlio  ma¬ 
jor;  in  qua  erant  portx  ad  excinerandum  altare.  Lu¬ 
cidiora  hxc  fiunt  lapidibus  plurimis  ,  qui  Romx 
confpiciuntur ,  &  nummis,  pag.  671.  Fig.  C. 

Secundo  loco  veniunt  monfiranda  tam  cap.  27. 
Exodi  ,  quam  cap.  38.  ejufdem  libri  ,  ea  vafa  qux 
hebraice  dicuntur  hajanghim.  Certum  enim 
efi  ,  hac  didlione,  emundatoria  quxdam  fignificari, 
quibus  aliquid  verritur  ,  aut  emundatur.  Nofter  In¬ 
terpres  videtur  aliquando  per  forcipes  ,  eamdidtio- 
nem  hebraicam  convertifle  :  licet  proprie  hx  a!C’prl?!? 
welqachaim  appellentur  hebraice  :  hxc  enim  inftru- 


B 


D 


E 


673 

menta  funt,  quibus  utimur  ad  ignes,  &  prunas  hinc 
mde  circumferendas,  atque  tollendas,  ne  manus  Ix- 
d.intur;  Ufum  quidem  forcipum  fuifie  in  altari  Mo- 
faico  affirmare  necefie  efi  ;  tum  audloritate  Ifaix, 
qui  forcipe  Seraphim  de  altari  carbonem  ignitum 
abfiulifle  dixit  ;  tum  etiam  neceffitate  ufus  •.  nam 
quotiefcumque  thymiama  in  facrum  Tabernaculum  in¬ 
ferendum  fuiflet;  toties  prunas  de  altari  fumendas  Deus 
in  Levitico  voluit:  imb  quia  non  eas  Nadab&Abiu 
filii  Aaron  fumpfere  de  altari,  in  quo  ignefacro, 
qui  tunc  primum  de  ccelo  defcenderat,  holocaufta 
cremabantur  ;  capite  crimen  luerunt.  Quamobrem 
cum  craticula  ,  &  foculus  in  quo  carbones  erant , 
intra  altare  defcenderet  ;  commodius  fane  ab 
his  ,  prunae  ardentes  forcipe  tollebantur  ,  quam 
batillo. 

Scopas  interpretati  funt  Arias  Montanus,  Pagni- 
nus  ,  Hebrxi,  6c  hebraizantes  omnes  illam  dictio¬ 
nem  a  radice  janghah  ,  qux  vemt  interpretatur: 
8c  quemadmodum  jam  primo  enumeratum  infiru- 
mentum ,  ad  cineres  de  altari  removendas  relpicie- 
bat;  ad  eas  nimirum  ,  qux  fub  altari  ex  craticula 
decidebant  colligendas,-  ita  ea  voce  fcopx  figmficen- 
tur  ,  ad  tollendas  dc  luperficie  altaris  cineres,  qux 
ex  favillis  decidentibus  in  fuperius  planum  altaris, 
eidem  inhxrebant  :  ut  lebetibus  altare  tam  fupra, 
quam  intra  excerneretur  ;  cineresque  extra  cafira 
in  locum  mundum  ad  hoc  deftinatum  reponeren¬ 
tur.  Cujus  vero  efient  formx  hxc  infirumen- 
ta  ,  an  fcilicet  alterius  quam  communes  fcopx,  non 
video. 

Fortafie  &  quidem  verius  ,  me  judice,  hoc  no¬ 
mine  batilla,  live  palx  fignificantur;  quibus  cinis  ex 
craticula  introrfum  delaplus  colligeretur ,  ac  in  lebe¬ 
tibus  reponeretur;  ut  in  locum  mundum  ,  quocum¬ 
que  Deus  juffifiet ,  juxta  legis  mandata  exportaretur. 
Hunc  autem  fuifle  ufum  hajanghim  ,  argumen¬ 
tum  a  materia  fumi  debet.  Dicuntur  enim  facien¬ 
da  ex  xre  ,  aut  ex  xnea  materia  ;  qux  qui¬ 
dem  materia  ad  fcopas  componendas  minus  ap¬ 
ta  cenfetur  :  formam  autem  batilli  magis  com¬ 
modam  efie  ad  ufum  altaris  &  ignis  ,  qui  in  eo 
Dei  juffiu  jugiter  ardebat  ,  quam  fcoparum  ,  liquido 
confiat. 

Alterum  locum  occupant  inftrumenta  ,  qux  in 
hebraico  dicuntur  miz.raqhot ,  qux  a  verbo  p-J 

z.araq ,  formantur,  quod  proprie  afpergere  fignificat: 
quamobrem  illa  didtio  miz.raqhot ,  proprie  fignificat 
vafa  fparforia  :  non  quidem  infirumenta  ad  fpargen- 
dum  aliquem  liquorem;  fed  potius  vafa  illa,  in  qui¬ 
bus  fanguis  ,  vel  alter  liquidus  humor  colligebatur, 
in  ufum  afperfionis,  Quamobrem  eam  vocem  pelves 
fparforia  aliqui  interpretantur.  Hoc  idem  vaforum 
genus  nofler  vulgatus  ex  Hieronymi  corredlione  di¬ 
xit  phialam.  Quod  quidem  vas  inter  poculorum  ge¬ 
nera  numerari  perlpicuum  efi  ex  Polluce  lib.  10. cap. 
19.  Non  quidem  quodculnque  poculi  genus ,  eono- 
mine  fignificari  nonnulli  volunt;  fed  quoddam  po¬ 
culorum  genus  reliquis  capacius  ,  atque  ita  diclum 
arbitrantur  ;  quafi  tuocks]  xxi’  xvt i?tuyjav’  tq  tc illv 
xAif  irxfiyfv :  hoc  efi ,  Ab  co  quod  affatim  ad  biben¬ 
dum  fuppeduet.  Nec  nos  mentiri  facra  oracula  per¬ 
mittunt  ,  aut  aliena  funt  ab  hoc  lenfu;  nam  Amos 
6.  cap.  contra  opulentos,  ac  divites  exclamat  Pro¬ 
pheta  ,  dicens  :  Bibentes  vinum  in  phialis ,  &  optimo 
unguento  delibuti:  ubi  pro  phialis ,  in  Hebrxo efi  vox 
Inter  facras  quoque  oblationes,  Numinumque 
donaria  ,  phialas  recenferi  debere,  audior  efi  Pollux 
lib.  1 .  cap.  r.  num.  27. 

Duplicem  vero  fuifie  ufum  hujus  vafis  in  facris 
Mofaicis  arbitror  :  primum  nimirum  in  excipiende? 
fanguine  madlatx  vidlimx  ;  quo  fanguine  afperfio- 
nes  in  altari  luper  ignem  fiebant,  circumcirca  parie- 
V  v  tes. 


674 


Sacrorvm  El^eochrismathn 


tes  ,  atque  altaris  latera  verfus  San&uarium ,  £c  ali¬ 
bi  ,  fi  quo  afperfionem  fanguinis  fieri  lex  efiet  ex  in- 
ftitutis  Leviticis  :  quamobrem  capaciflimum  vas  in 
co  intelligi  oportet ,  quod  jugulati  tauri  fanguinem 
interdum  excipere  debuiflet  :  &  quia  in  facris,  hxc 
afperfio  primam  fedem  retinebat;  propterea  ab  illa 
vafis  his  aferipto  nomine  miz.raqhot  illa  eadem 
dicebantur. 

Alter  ufus  erat  ad  commixtionem  olei,  thuris, 
farinx,  adipis,  &  reliquorum  ,  qux  in  Dei  cultum 
fuper  ignem  in  altari  cremabantur;  ac  fanguine  fa- 
crificii  commixta  injiciebantur  :  de  quibus  omnibus 
in  Levitico  agitur  ,  juxta  diverfitatem  facrificiorum 

oblationis.  Non  enim  illa  qux  injicienda  inaltare 
Sacerdotis  manu  jubentur  a  Deo,  abfque  aliquovafe 
fieri  poterant  ,  quo  ad  altare  illa  deferri  poflent; 
quamobrem  de  vafe  aliquo  cogitandum  erit.  Nam 
fi  ex  Gentilium  exremoniis  illa  expifeari  volueri¬ 
mus  ;  ita  de  his  Orpheus ,  qui  Mofaicas  leges  non 
ignoravit,  in  Argonaut.  num^n.  feribit: 


675 


B 


Xj  TOTI  3  K^VTyj^C  /3 OWV  'Z&ApCVXiX  TCiVQOV 

c(Qx£ov  xvxtidvxs  KiQxAlul  eis  cdBifjcjt,  fixv 
£uOTO[MOV,  (PcoifJX  tvdx,  Xj  tv6x. 


Hoc  eft,  fi  ad  verbum  interpretentur: 


Tunc  quoque  mugitu  proflantem ,  &  robore  taurumf 
Viventem ,  ad  Superos  dura  cervice  reflexa , 

Occidi  jugulans  j  fanguinem  autem  circum  ignem 
fudi  huc  &  huc. 


Et  infra  de  commixtione  vifcerum  ,  adipis,  ac 
reliquorum ,  qux  in  facrificio  veniebant ,  ait  : 


A\mq>  isrei  x&tfllu/  Bgpvcxs  woiriivomv  tQtixx, 
Kxflxs  vj^av  tAxtov ,  in  xv tm  3  yAxyos  xpovqs. 


Et  infra  fubdit: 


Bfax  fxfiv  j uiarci)  Ttv%os  KVKeuvos  l^elcxs, 
oVp XKtOV  ,  TW  7TXVTX  Te  uis  ipcipUXTO' 

Av^t^os  flev  TXTfiWTX  (Sjepicfiios  xKQitqv  xxty] 
eojox  fini  TXVfO  10  ,  Bxhxxrqs  B’xhy,vflv  vJog. 


D 


Qux  carmina  fic  ad  verbum  interpretantur; 
nulla  carminum  fervata  ratione  ,  fed  fenfus  tantum, 
quo  facra  inftituta  aperiuntur. 


Cceterum  ubi  comminutum  cor  placentis  impofui ; 
Tum  fudi  liquidum  oleum ;  fuper  illud  autem  lac  anna. 

Et  infra  : 


Conftitui  in  medio  pateram  quam  ferebam , 

Fictilem ,  in  qua  omnia  apte  commifla  erant 
Farra  quidem ,  primum  Cereris  vitalia  dona , 

Tum  pr  at  er  e  a  fanguis  taurinus ,  &  maris  falfa  aqua. 

Ex  quo  ritu  facrificandi,  commifeendique  libami¬ 
na  ,  &  oblationes ,  qux  facris  adhibebantur ,  Or¬ 
pheo  audior  e  ,  qui  facra  Mofaica  ftuduit;  quam  ma¬ 
xima  ,  capaciaque  hxc  vafa  forent ,  non  oblcure  col¬ 
ligitur.  Quamobrem  facra  oracula  pariter  inter  dona¬ 
ria  ,  qux  obtulerunt  Principes  in  cultum  Taberna¬ 
culi,  pollquam  confecratum  fuiflet  a  Moyfc;  hujus 
generis  vafa,  qux  phialx  dicuntur,  non  folum  re- 
cenluerunt  ;  fed  etiam  pondus  illarum  aperuerunt. 
Itaque  illo  vocabulo  ,  fignificari  genus  poculi  capa¬ 
cioris,  veluti'  pateram  Idolatraruin ,  in  qua  fanguis  ma- 
dlatx  hoftix  reciperetur,  certifiimum  arbitror:  quo 
fanguine  tandem  in  confecratione  facrorum  utenfi- 
lium,  a  Moyfe  afpergebatur  tentorium,  quo  Taber¬ 
naculum  claudebatur;  labrum  etiam,  altare  holocau- 
fti,  velum  ante  Arcam  dependens,  &  quxeumque 
aha  afpergenda  forent,  tam  in primarerum expiatione 
atque  confecratione,  quam  poftmodum  in  reliquis 


facris,  atque  expiationibus  hoc  fanguine  luftrabantur. 
Alii  meliora  videant,  &  proferant. 

Erat  aliud  genus  inftrumenti  inter  ea,  qux  ad  cul¬ 
tum  altaris  pertinent  repofiti ;  quod  hebraic e  appel¬ 
latur  n  midagoth.  Fufcinam  ,  &  fufcinulam  au¬ 
ctores  interpretantur  ;  pro  inftrumento  nimirum  bi- 
lulcato,  feu  trifulcato,  quo  carnes  capiuntur  ,  atque 
etiam  quo  prunx  in  foculo  commoventur;  triden¬ 
tes  alii  interpretantur.  Erat  autem  hoc  veluti  fcep- 
trum  Neptuni;  unde  Cicero  de  natura  Deorum  ait : 
Dant  etiam  Deo  arcum ,  haflam ,  clypeum ,  fufcinam  s 
eo  etiam  retiarii  in  gladiatoriis  ludis  utebantur.  Inde 
Juvenal.  Satyr.  2.  ait. 


Vicerat  hoc  monflrum  tunicati  fufeina  Gracchi. 
Et  Martial.  lib.  1. 

Fufeina  dente  minax. 


Et  re  vera  talem  fuifle  formam ,  &  ufum  hujus 
inftrumenti  ,  probatum  videtur  ,  tum  ratione,  tum 
etiam  vocabuli  etymologia.  Nam  cum  derivetur  a 
radicet!  zjilagh ,  quam  vocem  communiter  interpre¬ 
tantur  per  diffijfusefl  ,fulcatus  efl  ,  tnfulcatus  efl  ;  eo 
nomine  intelligi  poteft,-  una  forema  di  tre  punte  h si¬ 
lice  dicemus.  Et  quidem  illo  vocabulo  hebraico  fi- 
gnificari  fufcinulam  ,  probat  aperte  locus  1.  Reg 
cap.  2.  in  quo  fermo  eft  de  filiis  Heli,  &  dicitufi 
Porro  filii  Heli  ,  filii  Belial ,  nefeientes  Dominum  ne¬ 
que  officium  Sacerdotum  ad  populum  :  fed  quicumque 
immolaffiet  vittimam  ,  veniebat  puer  Sacerdotis  ,  dum 
coquerentur  carnes ,  &  habebat  fufcinulam  tridentem  m 
manufua  &  mittebat  eam  w  lebetem ,  vel  m  caldariam, 
aut  m  ollam ,  fi  ve  m  cacabum ,  &  omne  quod  levabat 
fufctnula ,  tollebat  Sacerdos  fibi.  In  quo  loco  pro  fufei- 
nula  eft  di&io  madegh.  Fuiflb  vero  fufcinulam 
lnftrumentum  adfacnficia,  tum  relatus  locus,  tum 
alia  omnia,  in  quibus  de  hoc  inftrumento  fermo  eft 
in  facris ,  aperte  hoc  probant. 

Grxci  dixerunt  hoc  idem  creagra  ,  xndypx  i?ri 
rx  mixtos,  quod  ea  caro,  &  a  verbo  dyoivx,  quod 
elt ,  capio,  quamobrem  ad  carnes  capiendas  hoc  in- 
rumento  utebantur  coqui ,  carniumque  venditores ; 
ut  teftis  eft  Pollux  hb.  7.  cap.  6.  alfbi,  non  fe- 

mel  :  quamobrem  cum  adeps  incenderetur  in  altari, 
fufeina  fortafle  illum  imponere  Sacerdos  fuper  ignem 
confue verat,  ut  adoleretur;  propterea  1.  Reg  cap. 
"le  Su‘  ftcnficia  obtulerat,  puero  carnes  tollenti 

dicebat  :  Incendatur  primum  juxta  morem  hodie  adeps , 
cr  tolletibi  quantumcumque  de  fiderat  anima  tua  At  quam¬ 
vis  interpretetur  ’«»  mideghe  hebraicum ,  per  vo¬ 
cem  latinam  fufeina,  apud  grxeos  per  vocem  Koix^x, 
tamen  neque  Latina  didlio  ,  neque  Grxca  plene 
exprimunt  vim  vocis  hebraicx  ;  atque  propterea  ubi 
hxc  habent  Pf  mideghe  ,  illi  indiguerunt  explica¬ 
tione  &  ideo  dixerunt  ,  HiiXx  t oUhvs'  Latini 
vero  dixere,  Fufcinulam  tridentem. 

Adduntur  inter  inftrumenta  altaris  a  vulgato  Un¬ 
cini  :  non  quidem  quod  in  modum  uncini  hocinftru- 
mentum  efiet ,  aut  quod  acumen  trium  linearum 
complicaretur  ,  quia  nequiviflbnt  carnes  tolli  •  fed 
dicuntur  uncini  ,  ipfxmet  fufcinulx ,  ad  majorem 
explicationem  vocabuli;  &  quamvis  fufeinx  in  alta¬ 
re  ad  ufum  ignis  mimmd  necefTarix  videantur,  cra- 
ticula  altaris  ,  deorfum  ad  altaris  medium  intra  il¬ 
lud  defeendente  ;  &  defeendente  craticula  prunas 
quoque  deicendere,  ac  1  n  unum  congregari  necefie 
efiet;  tamen  illius  ufus  in  altari,  vel  igni?  de  caufa, 
negari  pofle  non  videtur  ex  cap.  28.  lib.  1.  Parali- 
pom.  num.  17.  ub,  legitur  ,  fecifTe  Salomonem 
fuicinulas  aureas.  Hx  vero  fufcinulx  aurex  ad  u- 
fum  carnium  aut  adipis  defervire  non  poterant;  quia 
neque  adeps ,  neque  carnes  in  Tabernaculum  fan- 
ctum  interebantur.  Utebantur  jgitur  Sacerdotes  Fufci- 


676  MyrOTHECIVM  II.  677 


nulis  aureis  ad  minifterium  ignis  in  altari  aureo,  ae¬ 
neis  vero  in  altari  holocauftorum ,  &  ad  carnes  in  ig¬ 
ne  reponendas :  ad  eafdem  quoque  prunas  volvendas 
fufcinulas  aeneae ,  ficut  etiam  jureae  pro  igne  compo¬ 
nendo  in  altari  thymiamatis  erant  *  quamobrem 
nonnihil  complicatae  in  fummitatibus,  ut  puto,  vi- 


A 


febantur  :  qua  ratione  hamulae  fortaffe  aliquan¬ 
do  apud  notlrum  Interpretem  dicuntur  ;  ratione 
complicationis  trium  linearum  ,  quae  in  fummitati- 
bus  fufcinularum  complicabantur  ,  hujus,  ut  puto  , 
figurae. 


Denique  in  facro  textu,  inter  altaris  holocaufto- 
rum  inftrumenta  veniunt ,  quae  dicuntur  n,|ri;n?  macb- 
toth  :  ignium  receptacula  dixere  Latini,  ficque  in¬ 
terpretantur  communiter  Do£tores  praediftam  vo¬ 
cem  ,  quam  thuribula  interpretatus  eft  D.  Hierony¬ 
mus.  Alii  dixere  acerram,  ut  Arias  Montanus,  & 
alii  recentiores  fed  male  ,  quia,  ut  diximus  fupra, 
acerra  erat  arcula  thuraria ,  in  qua  thus,  &  alii  odo¬ 
res  ,  ut  thymiama  apud  Ifraelitas  confervabantur  } 
non  vero  vas  in  quo  odores  luffumigarentur :  at  thu¬ 
ribula,  five  machtoth  ,  erant  vafa,  in  qua  re¬ 
ponebantur  carbones,  &  ut  alibi  diximus,  fuper  his 
carbonibus,  odores  incendebantur ,  nidoris,  odoris¬ 
que  gratia.  Religionis  caufa  in  his  etiam  vafculiscon- 
fueverant  Sacerdotes  in  altari  offerre  Deo  thus  j  eo 
tamen  ordine,  ut  prius  prunis  in  histhuribulisfump- 
tis ,  thureque  in  illis  impolito  ,  ac  fumigante  ,  fic 
Deo  offerrent  :  ac  denique  oblatione  fafta ,  totum 
quod  in  thuribulo  prunarum  ac  thuris  remanebat, 
fupra  altare  invergerent  in  igne  in  quojam  impo¬ 
litae  hofliae  cremabantur.  Horum  igitur  formam  , 
camdem  arbitramur  fuiffe ,  cum  thuribulis ,  quce 
erant  ad  ufum  thymiamatis ;  quam  fupra cap. 45. po- 
fuimus  fic  delineatam  :  illa  aurea,  haec  ad  ufum  al¬ 
taris  aenea  erant. 

Inftrumenta  haec  ad  prunas  fovendas  fuiffe ,  ex  vi 
vocabuli  conftat :  cum  autem  prunae  in  altaris  crati¬ 
cula  foverentur ,  atque  fubftentarenturj  adincenfum 
etiam  vix  horum  inftrumentorum  ,  atque  vaforum 
aliquis  effet  ufus;  ambigendum  relinquitur,  cur  in¬ 
ter  inftrumenta  altaris  recenfeantur.  Licet  enim  cum 
fieviret  Dominus  in  exercitum,  Aaron  juffu  Moyfis, 
vafe  ifto  Domino  thymiama  adoleverit ;  &  quando 
in  feditione  Core  probandi  fuerunt ,  qui  Sacerdo¬ 
tium  concupiebant;  aenea  thuribula  feditiofi  habuif- 
fe  dicantur  :  haec  tamen  a  feditiofis  tunc  tantum  pa¬ 
rata  fuiffe  videntur.  Et  quamvis  Aaron  ad  placan¬ 
dum  Numen  iratum  ,  thuribulum  hujus  generis 
fumpfiffe  dicatur  ;  non  tamen  aperuere  facra  oracu¬ 
la  ,  aureumne,  an  argenteum  illud  thuribulum  fue¬ 
rit.  Quamobrem  adhuc  fub  judice  ambigendum  re¬ 
linquitur  ,  cujus  efiet  ufus  hoc  genus  inftrumenti  in 
altari  holocauftorum.  In  qua  difficultate  breviter, 
praeter  ea  quae  dixi ,  fubinferendum  putavi ,  eodem 
vocabulo  inftrumenta  aerea  fignificari,  quibus  prunas, 
tollere  Sacerdotes  de  akari  confueverant ,  quoties 


C1 


D 


E 


cineribus  ,  &  prunis  altare  ,  &  craticula  fuiiTent 
mundandaj  atque  etiam  quoties  alio  afportandum  ef¬ 
fet  altare  holocauftorum,  una  cum  Tabernaculo,  & 
reliquis  facris  utenfilibus;  in  quibus  inftrumentis  ve- 
Iuti  in  quibufdam  conchis  prunas  fortaffe  reponeban¬ 
tur,  ut  arbitror,  &  per  viam  intra  cineres  claude¬ 
bantur  ne  extinguerentur.  Interdum  enim  per  tri¬ 
duum  ,  exercitum  nullibi  conftitiffe,  in  facris  ora¬ 
culis  fcribitur:  quamobrem  toto  illo  triduo ,  prunte 
fandti  ignis  ,  qui  de  ccelo  defcenderat ,  deferendae 
fuerunt.  Cum  igitur  ignis  fanftus  per  viam  deferen¬ 
dus  fuiflet ,  atque  curandum,  ne  aliqua  ratione  ex- 
tingueretur  ;  totoque  illo  tempore  facris  nulla  dare¬ 
tur  opera;  fandtis  cineribus  ignis  fovendus  neceffario 
fuit;  ne  quem  Deus  lege  fua  nutriendum  caverat, 
Ifraelitaru.m  negligentia  innutritus  deficeret.  Dicen¬ 
dum  eft  itaque  confueviffe  Ifraelitas  in  deponendo 
altari  holocauftorum  ,  facrum  ignem  ,  cineribus  te¬ 
ctum  in  aliquibus  conchis  ferreis,  vel  aeneis  repone¬ 
re,  quibus  ignis  inclufus  confervaretur;  ficque  con- 
clufum,  fortafle  etiam  intra  aliquam  arcam  vafe  re- 
pofito ,  eo,  ubi  erigendum  fuiffet  altare  ,  illum 
transferre.  H«c  vero  vafa  hebraice  r'1'r'rl!5  appellata: 
hoc  idem  inftrumentum  Grasci  dixere  7 rvg£ov,  ideft 
foculum  ,  quia  nimirum  hoc  vafe  ignis  fovebatur; 
cujus  formam  ea  ratione  qua  fufpicamur ,  hicfupe- 
rius  delineandam  curavimus. 


CAP.  L  X  X  I  V. 

Quo  tempore  Tabernaculum  ,  Alrare  ,  &c  Sa* 
cerdotes  conlecrati  fuerint. 

Ad  loca  Exodi  29.  Adundabisqne  altare  cum  immola¬ 
veris  expiationis  hofiiam  ,  (S  unges  illud  in  fanblifi - 
cationem  :  feptem  diebus  expiabis  altare  ,  &  fancltfi- 
cabis  ,  &  erit  SanElum  Sanclorum.  Numer.  ~f.  Fa~ 
blum  efl  autem  tn  die  cjua  complevit  Moyfes  Taberna¬ 
culum  ,  &  erexit  illud  ,  unxitque  ,  &  finbhficavit 
cum  omnibus  vafis  fuis  ,  altare  Jimiltter  ,  &  omnia 
vafa  ejus.  Obtulerunt  Principes  Ifrael  &  prafeFti 
familiarum  ,  qui  erant  per  fngulas  Tribus  ,  prafebli- 
que  eorum  ,  qui  numerati  fuerant  ,  munera  coram 
Domino .  6c  ad  alia  plura, 

V  V  %  VlDEBA^ 


678  SACRORVM  ElJEOCHRISMATAn.  6>9 


VIdebatur  minime  ad  rem  pertinere ,  tem¬ 
poris  indagare  ordinem  ,  in  quo  facri  hujus 
unguenti  ufus  ,  in  populo  Ifraelitico  haberi 
coepit  ;  quia  tamen  ab  ejus  inquifitione  multa  recon¬ 
dita  in  facris  oraculis  aperiuntur; &  rei  noftraequam- 
maxime  conducit  ;  propterea  ab  ejus  inquifitione 
abltinendum  minime  putavimus.  Et  licet  jam  fu- 
pra  cap.  32.  quo  tempore  coeperit  ufus  facri  unguen¬ 
ti  Confecrationis  ,  vifum  a  nobis  fuerit ;  nurtc  ta¬ 
men  quaeritur  ,  an  fimul  Tabernaculum  ,  altaria,  & 
utenfilia  religionis  cum  Sacerdotibus  confecrarentur ; 
an  vero  primum  illa  per  feptem  dies  ,  poftmodum 
Sacerdotes  polterioribus  feptem  diebus  ,  oleo  inun¬ 
gerentur  :  quamlibet  enim  Confecrationem  ,  fe¬ 
ptem  dierum  fpatio  abfolvi ,  faepe  jam  diximus. 

Confecrata  itaque  Tabernaculum  ,  &  Altare  , 
cum  reliquis  utenfilibus  ,  feorfum  a  confecratione 
Sacerdotum  ;  primum  affirmari  non  pofle  videtur  : 

&  re  vera  id  negat  Torniellus  fub  anno  mundi  2545'. 
num.  2.  fultus  etiam  auftoritate  Abulenfis  cap.  1. 
Levitici  ,  quaeft.  8.  cap.  9.  quaeft.  1.  qui  affir¬ 
mat  prima  die  anni  fecundi,  coram  omni  multitudi¬ 
ne  ,  coepifle  Moylen  folemniter  celebrare  confecra¬ 
tionem  altaris  holocaufti,  &  fimul  Aaronis,  ac  filio, 
rum  ejus  in  Sacerdotes  Domini.  Quae  fententia  vi¬ 
detur  habere  fundamentum  in  facris  oraculis ;  quia 
juxta  praeceptum  Domini  ,  quod  habetur  cap.  40. 
Exodi  ,  illa  omnia  fimul  confecranda  videntur.  Nam 
menfe  primo  fequentis  anni  ab  exitu  filiorum  Ifrael 
ab  AEgypto  ,  prima  die  menfis  Tabernaculum  fuit 
eredum  ,  decima  quinta  vero  ejufdem  celebratum 
fuit  Phafe  ,  nimirum  Pafcha  ,  ut  habetur  cap.  9. 
Numeri  :  quod  folemniffimum  feftum  haberi  incon- 
gruum  videbatur  ,  nondum  Sacerdotibus  confecra- 
tis  ;  qui  facra  peragerent  in  Tabernaculo  ,  &  Deo 
oblationes  confuetas  Pafchales  in  altari  concrema¬ 
rent.  Nam  dies  odava  confecrationis,  fuitfolemne 
feftum ,  atque  per  continuatos  duodecim  dies  imme¬ 
diate  fubfequentes  ,  ut  putat  Abulenfis  ,  Principes 
Tribuum  ,  finguli  fuas  oblationes  ad  Tabernaculum 
attulerunt  :  hi  autem  Patriarchas  fuas  oblationes  & 
munera,  nec  non  &  facrificia  offerre  coeperunt; cum 
Moyfes  Tabernaculi  confecrationem  confummaflet  , 
ut  videtur  haberi  cap.  7.  Numer.  in  his  :  Fabium  eft 
autem  in  die  qua  complevit  Moyfes  Tabernaculum  :  & 
erexit  illud  ,  unxitque ,  &  fanblificavit ,  cum  omnibus 
vafis  fuis  ,  altare  Jimiliter  ,  &  omnia  vafa  ejus.  Ob¬ 
tulerunt  Principes  Ifrael  ,  &  prafebli  familiarum  ,  qui 
erant  per  fingulas  Tribus  ,  prafebhque  eorum  qui  nume¬ 
rati  fuerant  ,  munera  coram  Domino  ,  &c. 

Ne  vero  aliquis  fulpicari  poflet  ex  allato  textu  ; 
nequaquam  aperte  colligi  ,  Principes  Tribuum  fa¬ 
crificia  ,  ac  munera  ,  offerre  coepifle  ,  abfoluta  jam 
Tabernaculi  confecratione  ,  fed  tantum  ex  textu  ha¬ 
beri  ,  propria  munera  illos  obtui ifle  poft  eredum 
Tabernaculum  ;  quod  prima  die  menfis  anni  fecun¬ 
di  eredum  conflat  ;  altera  itaque  die  ,  nimirum  fe¬ 
cunda  ejufdem  menfis  ,  Patriarchae  fua  offerre  mu¬ 
nera  inchoare  potuerunt;  dum  adhuc  Tabernaculum 
confecraretur  :  fic  enim  oblationes  abfolverentur  , 
antequam  Pafchalis  celebritas  coepiflet  ;  atque  ita 
nullum  impedimentum  Patriarchae  attulifle  cenferen- 
tur  Pafchali  celebritati  :  quae,  ut  conflat  ,  decima- 
quarta  ejufdem  menfis  ad  vefperam  fuum  fumebat  e- 
xordium. 

His  certe  occurrit  facer  textus ,  in  quo  Spiritus  F 
fandus  non  folum  docet  ,  oblationes  Principum  coe- 1 
pifle  ,  poftquam  Tabernaculum  eredum  fuiflet sfed 
addidit  :  Et  erexit  illud  ,  unxitque  ,  &  fanblificavit 
cum  omnibus  vafis  fuis.  Itaque  abfoluta  rerum  facra- 
rum  confecratione  ,  Patriarchae  munera  fua  offerre 
coeperunt.  Et  quidem  clarius  hoc  apparet  ,  fi  vim 


B 


D 


E 


hebraici  textus  in  declarationem  nofiri  vulgati  dili¬ 
genter  perpenderimus  cap.  7.  Num.  fic  enim  ibi  le¬ 
gere  licet  D'R^:  m  vahthl  yejom  cM 

mofcheh  lehaqim  ,  id  efl  ,  Et  fuit  w  die  finiendi  Moy - 
Ji  ad  erigendum  \  five  ad  confecrandum  ,  ut  fupra 
cap.  32.  declaravimus.  Itaque  Hon  in  ipfo  die  ere- 
dioms,  fed  diebus  eredionis  jam  abfolutis ,  &  poft¬ 
quam  perfeda  fuit  eredio  Tabernaculi  ,  qute  com¬ 
plebatur  cum  confecrabatur  ;  tunc  ,  &  non  antea  , 
Principum  etiam  oblatio  exorfa  eft.  Quod  etiam 
Vatablus  optime  expofuit  ,  dicens  in  cap.  citato  ,  in 
interpretatione  illorum  verborum  :  Fabium  eft  autem 
eo  die  ,  cum  abfolvijfet  Moyfes  Tabernaculi  erebhonem  , 
unxiffetque  ipfum  ,  confecrajjetque  ipfum  ,  &  cunbla  va¬ 
fa  ejus ;  aram  quoque  &  univerfa  inftrumenta  ejus  :cum 
talia  inquam  unxifet  &  confecraffet ,  inquit  Vatablus  , 
coeperunt  Principes  Ifraelts  fuas  offerre  oblationes  &  mu¬ 
nera.  Sed  de  his  poftmodum ;  nunc  ad  tempus  con¬ 
fecrationis. 

Erit  enim  qui  fortafle  arbitretur,  Principes  atque 
Patriarchas  duodecim  Tribuum,  ftatim  poft  Taber¬ 
naculi,  &  Sacerdotum  confecrationem,  donaria  fua- 
rum  Tribuum  offerre  coepifle ;  quia  dicitur  in  cap.  7. 
Num.  poft  Tabernaculi ,  &  altaris  completam  con¬ 
fecrationem  coepifle  Principes  fua  offerre  munera  : 
figillatimque  meminit  facer  textus  confecrationis  Ta¬ 
bernaculi  atque  altaris ,  nulla  fada  mentione  Sacer¬ 
dotum  ;  qui  fi  diverfo  tempore  a  Tabernaculo  &  al¬ 
tari  confecrati  fuiflent  ;  utique  aliquo  modo  facer 
textus  hoc  indigitaflet.  Simul  igitur  eodemque  tem¬ 
pore  confecratos  Sacerdotes  ,  Tabernaculum  , 
Altare  ,  8c  reliqua  facrorum  utenfilia  confecrata 
fuifle  ,  ex  communi  fententia  affirmandum  vide¬ 
tur. 

Nofter  igitur  fenfuscontrariaomninograditurvia: 
pro  certo  enim  affirmamus  ,  primis  feptem  diebus 
prioris  menfis  ,  anni  fecundi  ab  exitu  ab  AEgypto 
filiorum  Ifrael ,  Tabernaculum  cum  his,  quas  ineo 
reponebantur  ,  <Sc  altare  cum  fuis  utenfilibus  confe¬ 
crata  fuifle  ,  ut  alibi  diximus  :  poftmodum  per  alios 
feptem  fubfequentes  dies  ,  Sacerdotes  confecratos. 
Argumenta  in  Scripturis  facris,  pro  nobis  fune,  quod 
prius  confecrationis  Tabernaculi ,  altaris  ,  &  utenfi- 
lium  facri  textus  meminerint;  deinde  Pontificis  con¬ 
fecrationis  ,  &  reliquorum  minorum  Sacerdotum. 
Sic  enim  legitur  Exodi  40.  Et  affumpto  unbHonis  oleo 
unges  Tabernaculum  cum  vafis  fuis  ,  ut  fanblificentur  : 
altare  holocaufti  &  omnia  vafa  ejus  :  labrum  cum  baji 
fua  :  omnia  unbhonis  oleo  confecrabis  ,  ut  ftnt  Sanbla 
Sanblorum  :  hasc  de  confecratione  Tabernaculi  ,  & 
utenfilium  inanimatorum  ,  quae  ad  Dei  cultum  per¬ 
tinebant.  Statimque  textus  fequitur  de  vafis  anima¬ 
tis  ,  nimirum  de  Sacerdotibus ,  dicens  :  applicabis-  \ 
que  Aaron  &  filios  ejus  ad  fores  Tabernaculi  teftimonii  , 

&  lotos  aqua  indues  fanbhs  veftibus  ,  ut  mimftrent  mi¬ 
hi  ,  &  unci  10  eorum  in  facerdotium  fempiternum  profi¬ 
ciat.  Ritus  vero  confecrandi  facerdotes  ,  jam  fupra 
cap.  29.  &  infra  Levit.  8.  traditi  tuere  a  Deo.  Ita¬ 
que  prius  Tabernaculum  ,  &  reliqua  fuere  confecra¬ 
ta  ,  poftmodum  Sacerdotes.  Exodi  quoque  cap.  20. 
in  quo  traditur  ritus  facerdotalis  confecrationis ;  poft¬ 
quam  de  Sacerdotibus  facer  textus  loquutus  eft  ;  al¬ 
taris  confecrationem  fubinferens  ,  ait  :  Et  vitulum 
pro  peccato  offeres  per  fingulos  dies  ad  expiandum.  Mun- 
dabifque  altare  cum  immolaveris  expiationis  hoftiam ,  & 
unges  illud  in  fanblifcationem.  In  quibus  verbis  ob- 
fervare  necefle  eft  ;  vitulum  hunc  non  pro  Sacerdo¬ 
tibus  oblatum  ,  ac  immolatum  fuifle  ,  quorum  con¬ 
fecrationis  ritus  illis  verbis  ablblvuntur  :  Septem  die¬ 
bus  confecrabis  manus  eorum  :  quae  verba  ftatim  ,  ac 
didta  funt  ;  fermo  eft  de  altaris  confecratione  ,  & 
quae  fupra  retulimus,  afferuntur.  Similiter  cap.  30.  ' 

Exodi  ,  in  quo  de  compofitione  Si  ufu  uoguenti  fan- 


880 


M  Y  R 


O  T  H  E  C  I  V  M. 


68 1 


di  fermo  eft  ,  dicitur  :  Faciefque  unElionis  oleum  fan- 
Elum  ,  unguentum  compojitum  opere  unguent  Arti ,  &  un¬ 
ges  ex  eo  Tabernaculum  tefhmonii  ,  &  arcam  tefiamen- 
ti  ,  menfamque  cum  vafis  fuis  ,  candelabrum ,  dr  utcn- 
ftlia  ejus  ,  altaria  thymiamatis  ,  &  holocaufii  ,  &  uni- 
verfam  fupellechlem  qua  ad  cultum  eorum  pertinet.  San- 
Elificabifque  omnia ,  &  erunt  Sanci  a  SanSlorum  :  qui  te¬ 
tigerit  ea  ,  fantltficabitur.  His  didis  ,  ftatim  quafi 
de  alia  confecratione  facer  textus  ageret ,  fubdit  : 
Aaron  &  filios  ejus  unges  ,  fanttificabifque  eos ,  ut  facer- 
dotio  fungantur  mihi.  Itaque  in  omnibus  his  facris 
textibus ,  Tabernaculi ,  Sc  utenfilium  confecratio  , 
a  Sacerdotali  fecernitur.  Et  quamvis  textus  Levit. 
8.  videatur  innuere  fimul  Sc  eodem  tempore  Sacer¬ 
dotes  ,  ac  reliqua  facrorum  utenfilia  confecrata  fuif- 
fe  ,  quia  dicitur  :  Tulit  &  unttionis  oleum  ,  quo  lini¬ 
vit  Tabernaculum  cum  omni  fupelleclih  fua.  Cumque 
fdnchficans  afperjiffet  altare  feptem  vicibus  ,  unxit  illud 
&  omnia  vafa  ejus  ,  labrumque  cum  ba[i fua  fanttifi ca¬ 
vit  oleo.  Quod  fundens  fuper  caput  Aaron  ,  unxit  eum , 
&  confecravit :  filios  quoque  ejus ,  drc.  tamen  hic  tex¬ 
tus,  fi  hebraica  phrafis  attendatur  ,  a  qua  interpres 
vulgatus  non  receflit  ;  imb  voluit  in  ea  ,  cundo- 
rum  quae  dicit,  requiri  fenfusac  intelligentiam ;  di- 
vifionem  confecrationis  indigitare  ,  in  fua  phrafi  he¬ 
braica  patebit  ,  fic  enim  legimus  :  n>£D  nj^l 

-Sj>  .«eo  n  .  onk  wipMfa-iefR-bj-nxi  jatfanmK  neten  nntf  en' 
ba-nsti  liqin-nxi  naien -  ns  rwpn  o ’p^a vyp  roten 

nntfen  jec-o  pSn  'of ipb  hoc  eft',  Et  ac- 


B 


cepit  Adoyfes  oleum  unElionis  ,  dr  unxit  Tabernaculum , 
(fi  omne  quod  in  illo  ,  dr  confecravit  illa ,  dr  afperftt  de 
illo  fuper  altare  feptem  vicibus ,  dr  unxit  altare  ,  &  om¬ 
nia  vafa  illius  ,  dr  labrum  ,  dr  bafim  illius  ad  confe- 
crandum  illa  ,  dr  fidit  de  oleo  undlionis  fuper  caput  A~ 
aron  ,  drc.  Non  igitur  hoc  textu  innuitur  eodem 
tempore  confecratum  fuifie  Aaron  ,  Sc  Tabernacu¬ 
lum  ,  fed  tantum  eodem  oleo.  Propterea  prius  re¬ 
tulit  facer  textus  ;  quid  confecratum  fuerit  cum  illo 
oleo  ,  Sc  quam  diverfa  ratione  unda  fuerint  vafa  : 
deinde  eodem  oleo  undum  fuilfe  Aaronem  fcribit. 
Sed  argumentum  praecipuum  fumitur  pronoftrafen- 
tentia  ;  quod  in  confecratione  Aaronis  ,  Sc  reliquo¬ 
rum  Sacerdotum  filiorum  ejus, tres  hoftias  offereban¬ 
tur  Domino  ;  nimirum  pro  peccato  illorum  erat  pri¬ 
ma  ,  holocauftum  erat  altera ,  demum  hoftia  pacifi¬ 
corum.  Hujus  poftremas  inteftina  ,  Sc  aliquae  par¬ 
tes  Domino  luper  altare  cremabantur ;  reliqua  cede¬ 
bant  in  cibum  ipforum,  qui  confecrabantur  :  de  ho¬ 
ftia  pro  peccato  Sacerdotum  adipes  cremabantur  in 
altari  ;  holocauftum  vero  totum  in  altari  confumeba- 
tur.  quae  tria  genera  hoftiarum  in  confecratione  Sa¬ 
cerdotum  madata  leguntur  cap.  8.  Levit.  Sed  inal¬ 
tari  nondum  confecrato ,  antequam  feptem  dies  Con¬ 
fecrationis  illius  abfolverentur  ,  nefas  erat  facra  face¬ 
re  ,  ignemque  fuper  illud  ,  hoftiarum  caufa  accen¬ 
dere  :  quamobrem  Exo.  2,9.  num.  3 6 .  prius  agitur 
de  confecratione  altaris  ,  Sc  poftmodum  expletis  fe¬ 
ptem  diebus  confecrationis  illius  ,  de  facrificio  holo- 1 
cauftorum  agitur  ;  quod  altari  jam  confecrato  Deus 
jugiter  in  illo  cremari  volebat.  Nam  etiam  cap.  1 6. 
Levit,  num.  18.  in  die  expiationis  madato  vitulo  pro 
omnium  expiatione  dicitur  :  Et  pofiquam  egrejfus  , 
fupple  Sacerdos  ,  obtulerit  holocaufium  fuum ,  ac  plebis , 
rogabit  tam  pro  fe ,  quam  pro  populo  ,  dr  adipem  qui  ob¬ 
latus  efi  pro  peccatis ,  adolebit  fuper  altare.  Eft  autem 
adolere  in  Scriptura  facra  ,  idem  quod  facere  odora¬ 
ri  ,  id  eft  cremare  in  odorem  ,  Sc  honorem  Dei.  Et 
lib.  1.  Efdrae  cap.  3.  primo  dicitur  aedificatum  alta¬ 
re  ,  ut  offerrent  in  eo  holocaufta  ;  Sc  poftmodum  il¬ 
los  obtulifle  holocauftum  juge  fcribitur;  Sc  cap.  43. 
Ezech  ubi  ritus  Confecrationis  altaris  defcribitur  ; 
numquam  Propheta  meminit  holocaufti ,  aut  facrifi- 
bii  toto  tempore  expiationis  akaris  ,  fed  tantum  ho- 


D 


E 


F 


ftiarum  pro  peccato.  Tandem  concludit  Numer. 
26.  Septem  diebus  expiabunt  altare  ,  dr  mundabunt  il¬ 
lud  ,  dr  implebunt  manum  ejus  :  id  eft  confecrabunt 
illud  ,  ut  alibi  declaravimus.  Et  ftatim  :  Expletis 
autem  diebus  ,  m  die  ottava  ,  dr  ultra  ,  facient  Sacer¬ 
dotes  fuper  altare  holocaufia  vefira  ,  dr  qua  pro  pace  of¬ 
ferunt.  Cum  igitur  in  Sacerdotum  confecratione  , 
ex  Dei  inftituto  ,  holocaufta  ,  facraque  alia  facienda 
forent  in  altari  ,  ut  dicitur  Exodi  2.9.  Sc  Levitici  8. 
perfpicuum  eft  igitur  Sacerdotum  confecrationem  , 
lubfecutam  fuille  altaris  confecrationem  ,  qua;  re¬ 
quirebat  feptem  dierum  fpatium  ;  &  in  his  prioribus 
primi  menfis  diebus  confecratum  altare  ;  deinde  in 
aliis  fubfequentibus  Sacerdotes  undos  ,  Sc  ad  facra 
minifteria  admiflos. 

Obfervanda  eft  etiam  facrorum  oraculorum  phrafis 
lacrificiorum ,  nimirum  ha:c  vocabula  :  Sacrificium, 
Holocauftum  ,  Sacrificium  pro  peccato  ,  Pacifica  , 
Oblatio  ,  five  Donum,  feu  Munus,  Sc  fimilia,quae 
aliquando  uno  ,  interdum  alio  proferuntur  vocabulo 
Latmo  ;  cum  tamen  hebraice  luis  propriis  vocabulis 
explicentur.  Linguae  igitur  fanbt x  proprietas  in  his 
obfervanda  eft  ;  quia  quamvis  apud  Latinos  permu¬ 
tentur  vocabula  ,  interprefque  interdum  uno,  inter¬ 
dum  alio  utatur,  quia  latme  iunt quodammodo eju fi¬ 
dem  fignificationis  ;  tamen  apud  Hebraeos  firmiter 
retinentur  vocabula  ,  qua:  funt  propria  minifterii , 
quod  lignificari  intenditur  :  quamobrem  ab  illorum 
proprietate  recedere  ,  numquam  Latinus  Interpres 
ftuduit  j  fed  ufus  his  vocibus  eft  ,  quibus  Latine 
potuit;  quarum  fignificationis  proprietas  in  Interpre¬ 
te  ,  ex  hebraica  voce  petenda  eft. 

Diffinde  igitur  ut  procedatur  ,  obfervandumerir, 
duobus  vocibus  generice lignificari confuev ifle, quic- 
quid  Deo  offerebatur  :  nimirum  if?,5,  qorban  ,  Sc 
n-Js°  minchah  :  priori  fignificantur  hoftia; ,  qua;  Deo 
ex  animalibus  offerebantur;  pofteriori  vero  quicquid 
aliud  ex  farina  ,  cum  oleo  ,  aut  odoribus  ,  Deo  ex 
populi  devotione  offerebatur.  Noder  vero  inter¬ 
pres  ufus  eft  voce  facrificium  ,  interdum  ad  hoftias 
ex  viventibus  ,  interdum  etiam  ad  oblationes  farina¬ 
ceas  fignificandas ,  licet  n?J  z.abhach  ,  qua;  vox  pro¬ 
prie  fignificat  jugulavit ,  de  folis  animantibus  dicatur; 
Sc  paflim  a  noftro  Interprete  per  vocem  facrificium 
reddatur  ;  qua;  communis  eft  tam  animatis  ,  quam 
inanimatis.  Sed  fub  vocabulo  l?1pT  tria  genera  facri- 
ficiorum  comprehenduntur  :  nimirum  chatah  , 
id  eft  peccatum,  Sc  dicitur  peccatum  illud  facrifici¬ 
um  ,  quod  pro  peccato  offertur  :  ngholah  ,  id 

Seft  holocauftum  ,  Sc  dicebatur  holocauftum  ,  ea  vo¬ 
ce  qua;  fignificat  afcenfionem  ,  quia  tota  vidima  fu¬ 
per  ignem  altaris  ponebatur  ,  ac  cremabatur  :  terti¬ 
um  denique  genus  facrificii  animati  dicebatur  D’PL?!f 
fcelamim  ,  hoc  eft  pacificorum  ;  quia  in  eo  vidoria 
ex  hoftibus  tam  internis  ,  quam  externis  rogabatur; 
etiamque  pro  gratiarum  adione  facrificium  hoc  Deo 
offerebatur. 

His  obfervatis  in  fignificatione  illarum  vocum  , 
fcire  eft  opera;  pretium ;  quod  unicuique  horum  fa- 
erificiorum  generi  ,  determinatae  erant  oblationes , 
ac  propria  uniufcujufque  libamina  ;  ut  faepe  in  libris 
facra;  legis  videre  licet.  Dum  vero  confecraretur  al¬ 
tare  ,  neque  oblationes  ,  neque  libamina  oblata  fuif- 
fe  ,  aut  offerri  debuifle  legimus:  cum  tamen  in  con¬ 
fecratione  Sacerdotum  has  oblationes  ,  Sc  haec  liba¬ 
mina  offerenda  praecipiantur  cap.  8.  Levitici ,  Sc  ali¬ 
bi  cap.  29.  Exodi.  Igitur  altare  Sc  Sacerdotes  cum 
Tabernaculo  ,  fimul  confecrari  non  poterant  ;  fed 
Sacerdotes  ,  expletis  feptem  diebus  confecrationis  al¬ 
taris  ,  ipfi  quoque  confecrati  fuerunt. 

Dies  igitur  odava  menfis  ,  non  illa  fuit  ;  in  qua 
dicitur  ignem  de  ccelo  defeendifie  :  fed  menfis  oda¬ 
va  ,  confecrationis  Tabernaculi ,  Sc  omnium  quae  in 
V  V  3  eo 


SACRORVM  EL^OCHRISMATfiN. 


<582 

eo  repofita  fuerant  oftava  fuit  ;  cum  utenfilibus  illo¬ 
rum  ,  atque  etiam  altaris  ,  ameique  labri ,  in  quo 
aqua  aflervabatur  in  ablutionem  Sacerdotum.  Hasc 
autem  dies  odtava  primi  menfis  ,  St  confecrationis 
Tabernaculi  ,  prima  confecrationis  Sacerdotum  fuit; 
ita  ut  quartadecima  menlis  fuerit  ultima  confecratio¬ 
nis  Sacerdotum  :  ejufdcm  vero  menfis  decimaquin- 
ta  ,  qux  erat  prima  azymorum  ,  atque  folemniffima, 
duplici  folemnitate  celeberrima  fuit  :  nimirum  azy¬ 
morum  ,  quorum  prima  leftiviffima  ,  ex  lege  cele¬ 
brabatur  ;  &  odtava  etiam  totius  folemnitas  ,  St  con¬ 
fecrationis  omnium  fuit ,  quas  in  Dei  cultum  manci¬ 
pabantur.  B 

Nec  defunt  facrarum  Scripturarum  loca  ;  quibus 
noftra  conjedtura  duplicis  conlecrationis  ,  quoquo- 
modo  juvetur  ;  in  quibus  octava  nequaquam  ordine 
numerali  appellatur  ,  fed  qua;  omnium  confecratio- 
num  erat  terminus.  Locus  habetur  lib.  z.  Paralipi 
cap.  z$.  in  quo  fub  Rege  Ezechia  ,  facrum  Tem¬ 
plum  a  Salomone  aedificatum,  impuritatibus,  atque 
idololatriis  Achazi  prophanarum  ,  reconfecrandum 
erat  :  fed  antequam  de  illo  confecrando  agerent  Sa¬ 
cerdotes  ,  de  illius  emundatione,  five  deluftratione 
traftandum  ,  optimum  cenfuerunt.  Haec  autem  lu- 
ftratio  prima  die  menlis  coepit ,  &  in  die  odtava  , 
tamquam  folemniori ,  lullratio  jam ,  ac  purgatio  cum 
completa  effer  ,  Sacerdotes  ufi  funt  atrio  ejufdem  C 
Templi  Domini,  &  coeperunt  confecrationem  Tem¬ 
pli.  Sic  enim  dicitur  :  Coeperunt  autem  prima  die 
menjis  pnmi  mundare :  deinde  loquitur  textus  de  confe- 
cratione  ejufdem  ,  dicens :  Et  m  dte  oblavo  ejufdem 
menjis  ,  ingrejji  funt  porticum  Templi  Domini ,  expiave¬ 
runt  que  Templum  diebus  odio. 

Ut  autem  facra  oracula  intelligantur  ,  meminilfe 
oportet ,  Templum  Domini  appellari  totum  aedifi¬ 
cium  ,  hebraice  hechal ,  St  fandtior  pars  totius 
aedificii ,  quas  latine  dicitur  Domus  Domini  ,  hebrai¬ 
ce  appellatur  n’nl n?.  beth  Adouai.  Quibus  obferva- 
tis  di&ionibus  ,  fciendum  eft  ;  quod  antequam  com¬ 
pleretur  fandlificatio  fandfciorum  omnium  utenfilium,  D 
quae  ad  Dei  cultum  pertinebant  ;  illa  ipfa  utenfilia 
in  atrio  a  Sacerdotibus  pofita  fuere  ,  coram  holocau- 
iti  altari ,  ut  in  facro  feribitur  textu  ,  ab  omnibus  , 

St  a  Rege  iplo  confpicienda  :  ex  eo  igitur  textu  aper¬ 
te  colligitur',  nonam  menfis ,  fuifle  primam  Tem¬ 
pli  confecrationis  :  nam  decimafexta  ejufdem  menfis 
fuit  folemniffima  ;  tuneque  coeperunt  fuper  altare 
languinem  effundere  ,  hofliafque  cremare;  fic  enim 
dicitur  :  Et  in  die  fextadecima  ejufdem  menjis  ,  quod 
coeperant,  impleverunt.  Sivero  dixerimus  decimafex¬ 
ta  ,  oblata  fuiffe  facrificia  pro  populo  ,  prout  ibi 
feribitur  ;  dicemus  quintamdecimam  fuifle  odlavam 
confecrationis ,  St  in  altari  jam  confecrato,  eafolum 
facrificia  oblata  atque  combufta  ,  quae  odtava;  con¬ 
fecrationis  debebantur  :  decimafexta  vero  qum  Re¬ 
gi  ,  St  populo  debita  erant.  Verum  haec  parum 
noftra  interfunt.  Sufficit  probafle  dies  luftricos , 
de  quibus  jam  cap.  31.  egimus  ,  difiingui  a  diebus 
confecrationis  :  multoque  rationabilius  inter  conlecra- 
tionem  Tabernaculi  St  Sacerdotum  ,  diftinguendum 
fuiffe  tempore  Moyfis;  decimamque  fextam  menfis, 
vel  decimamquintam,  odtavam  confecrationis  appel¬ 
lari  pofle  ,  nec  id  facris  Scripturis  repugnare. 

Nec  quemquam  turbent  dies  azymorum  :  quia  re 
vera  quartadecima  dic  ad  vefperam  ,  quando  come¬ 
debatur  Pafcha  ,  abfoluta  jam  ,  atque  completa  erat 
confecratio  Sacerdotum.  Nam  fi  primam  menfis  , 
dixerimus  fuifle  primam  confecrationis  Tabernacu¬ 
li  ;  &  nonam  menfis  primam  confecrationis  Sacerdo- 
tu  m  ;  jm  ergo  decimaquarta  ad  vefperam  ,  quan¬ 
do  azyma  exordiebatur  ,  Sacerdos  libere  ab  atrio 
fandto  potuiflet  domum  proficifci,  ibique  comedere 
Pafcha  ;  fed  licet  nondum  completa  fuiflet  confecra- 


683 


E 


F 


cio  j  intra  atrium  licuiflet  eis  comedere  azyma  pafcha- 
lia  :  non  enim  lex  locum  comeftionis  agni  pafchalis 
defignabat ,  fed  tantum  unumquemque  madtare  vi- 
dtimam  pafchalem  jubebat ;  utque  de  agno  pafcha- 
li  a  fe  madfcato ,  aut  a  vicino  ,  debito  tempore  co¬ 
mederetur  ,  five  domi  ,  five  foris  lex  praecipiebat : 
dummodo  quis  liber  a  legalibus  immunditiis  eflet. 
Imo  credibile  eft  Sacerdotes  ,  St  praefertim  Pontifi¬ 
ces  quotannis  pafchalia  azyma  in  domo  Domini  co- 
medifle  ,  in  loco  fandto  ,  St  mundo  ;  quamobrem 
quod  tempore  confecrationis  arcerentur  Sacerdotes 
ab  efu  agni  pafchalis,  ne  veftigium  quidem  in  facris 
habetur  Litteris.  Solemnitas  etiam  pafchalis ,  qua: 
habebatur  decimaquinta  illius  menfis  ,  nollrum  in¬ 
tentum  maxime  comprobat  :  nam  Moyfem  feftum 
eo  die  indixifle  conflat ,  tum  ex  Jofepho  lib.  3.  An- 
tiquitat.  tum  ex  facris  oraculis  :  igitur  odtavam  diem 
confecrationis  Sacerdotum,  quintamdecimam  menfis 
fuifle  affirmamus  ,  in  qua  ignis  de  coelo  defeendit. 
Odtava  vero  dicitur  ,  non  quod  effet  odtava  menfis , 
fed  quia  erat  ultima  totius  folemnitatis  St  confecra¬ 
tionis  tam  Sacerdotum  >  quam  altarium  ,  St  Taber¬ 
naculi. 

Quamvis  igitur  locus  facras  Scripturae  Levit.  9.  di¬ 
cat  :  Fabio  autem  oblavo  die  ,  &c.  St  in  eo  defcenflis 
ignis  coeleftis  habeatur;  facile  tamen  refponderi  po- 
tefl ,  quod  fenfus  fit  ,  tranfadto  die  odtavo  ;  non 
vero  quod  in  ipfa  odtava  die  illud  acciderit  ,  vel  ig¬ 
nis  defcenfum  admittamus  in  oftava  die.  Quod  au¬ 
tem  nomine  diei  odtavas  intelligi  debeat  decimaquin¬ 
ta  ,  totius  folemnitatis  terminus ;  eft  locus  alter  hu¬ 
jus  phrafis  fingulariffimus  cap.  8.  lib.  3.  Reg.  in  con- 
fecratione  Templi  Salomonii  ,  quod  fuit  dedicatum 
menfe  feptimo ,  inflante  fefto  Tabernaculorum  , 
St  dicitur  num.  64.  Fecit  ergo  Salomon  in 
tempore  illo  fefhvitatem  celebrem  ,  &  omnis  Ifrael  cum 
eo  ,  multitudo  magna  ab  introitu  Ematlo  ,  ufque  ad  ri¬ 
vum  Aegypti  coram  Domino  Deo  nojlro  feptem  diebus ,  & 
feptem  diebus  ,  id  ejl  quatuordecim  diebus  ,  &  in  dte 
oblavo  dimijit  populos.  Ecce  facri  textus  locus ,  in  quo 
dies  folemniffima  ,  St  terminus  totius  folemnitatis 
confecrationis  ,  odtava  dicitur  :  quemadmodum  in 
folemnitate  confecrationis  Sacerdotum  ,  Taber¬ 
naculi  t.  Altaris  ,  £t  aliorum  contigifle  diceba¬ 
mus. 

Nec  admittenda  eft  illorum  Scriptorum  fententia  ; 
qui  cum  Torniello  ex  audlontate  Abulenfis,  St  alio¬ 
rum  putant  ;  odtava  die  primi  menfis  ,  Sacerdo¬ 
tes  ccepifle  miniftrare  in  Tabernaculo  Domini ,  jux¬ 
ta  prasferiptum  Moyfis  :  fed  juxta  ea  ,  quas  de  illo¬ 
rum  confecratione  diximus,  affirmandum  erit ;  mu¬ 
nia  nimirum  facerdotalia  ,  Sacerdotes  coepifle  obire 
decimaquinta,  ut  diximus,  ejufdem  menfis  :  atque 
poft  facrorum  utenfilium  conlecrationem  ,  Taberna¬ 
culi  nimirum  ,  atque  Sacerdotum  ,  celebratos  fuiffe 
dies  azymorum  ,  ficque  in  reliquis  ejufdem  primi 
menfis  diebus.  Levitas  fuifle  a  reliquo  populo  fegre- 
gatos  ,  ac  fub  prasfedtura  Aaronis  ,  filiorumque  illi¬ 
us  confcriptos  ;  non  folum  ut  onera  facra  curarent  > 
fed  etiam  ut  excubias  agerent  Tabernaculi  Dei,  ve- 
luti  Tabernaculum  fummi  Imperatoris  in  exercitu  fti- 
parent ,  ac  fervarent. 

In  cujus  verbi  fignificatione  lapfus  eft  Abulenfis  , 
St  alii.  Cum  enim  cap.  8.  Levit,  in  quo  agitur  de 
confecratione  Sacerdotum,  dicatur  :  De  ojlio  quoque 
Tabernaculi  non  exibitis  feptem  diebus  ,  ufque  ad  diem 
quo  complebitur  tempus  confecrationis  vejlra  ,  in  quaeft. 
13.  in  cap.  8.  Levit,  qumrit  an  licitum  eflet  Sacer¬ 
dotibus  toto  illo  tempore  ,  exire  ad  levandum  onera 
naturas  ;  in  qua  dubitatione  ubi  probavit ,  quantum 
haberet  fecum  immunditias  egeftio  excrementorum, 
ait  :  Sed  refpondendum  ejl  Sacerdotes  babuijfe  m  San - 
binario  vafa  hujus  immundi  minijlerii ,  in  quibus  recipi 

pott- 


684 


Myrothecivm.  II. 


685 


poterant  fordes  eorum  ,  &  efferri  extra  caftra.  Sed  fi 
vim  verborum  attendiflet ,  quae  fubinferuntur  ,  cum 
dicitur  :  Die,  ac  nolle  manebitis  in  Tabernaculo  ,  ob- 
fervantes  cuftodias  Domini  ne  moriamini  :  cognoviflet 
profedo  vir  dodiffimus ,  obfervare  cuftodiam  alicu- 
jus ,  &  excubare  ,  verba  efle  militaria  ,  quas  hora- 
rias  militum  ftationes  explicant  ;  quas  in  hebraico 
textu  per  didionem  mifmaroth  explicantur  , 

a  verbo  ^  fchiamar  ,  quod  interpretatur  fervavit , 
derivatam.  Quas  quidem  excubias  ,  atque  ftationes 
militares  ,  licet  nunquam  intermittantur, &  die,no- 
duque  teneantur ;  per  horas  tamen  militibus  decer¬ 
nuntur  ,  ut  in  cuftodiam  Principis  deftinatis  fibi  ho¬ 
ris  invigilent ;  in  reliquis  vero  unicuique  liberum  fit, 
propriis  vacare  curis.  Mandatum  igitur  de  non  dis¬ 
cedendo  de  Tabernaculo  toto  confecrationis  tempo¬ 
re  ,  ea  ratione  Moyfes  praecepit  Aaron  &  quatuor 
ejus  filiis ,  ut  obfervarent  cuftodias  Domini  ;  nimi¬ 
rum  ut  militum  more  ,  ftationes  horarias  in  Taber¬ 
naculo  Domini  haberent.  Non  tamen  propterea  , 
quin  ad  levandum  onera  naturas  abirent  de  Taber¬ 
naculo  ,  illis  vetabatur  ;  non  enim  nodu  toto  illo 
tempore  vigilabant  ;  fed  nodu  militares  vigilias ,  eo 
ordine  fervabant  *  ut  dum  aliqui  vigilarent  ,  alii  ex 
ipfis  fomnum  caperent.  Quas  militares  cuftodias  , 
divinique  exercitus  rationem  fi  advertiflet  Abulenfis, 
nequaquam  immunditiam  in  atrio,  aut  Dei  Sandua- 
rio  admififlet  :  ab  his  tandem  vigiliis  ,  6c  excubiis 
poft  illorum  confecrationem  ,  filiis  Aaron  cum  patre 
liberatis ,  Levitica  Tribus  ,  ut  dicitur  Num.  3.  & 
8.  ad  militares  cuftodias  defignata  fuit. 

Decipiuntur  autem  ,  qui  arbitrantur  Levitas  Deo 
oblatos  fuifle  in  primo  menfe  ;  nimirum  eodem  tem¬ 
pore  ,  in  quo  Tabernaculum  ,  Sc  Sacerdotes  confe- 
crati  fuerunt.  Idque  perfpicuum  eft  ex  cap.y.Num. 
in  quo  dicitur  :  Obtulerunt  Principes  Ifrael ,  &  capita 
familiarum  ,  qui  erant  per  fingulas  Tribus ,  PrafelHque 
eorum  qui  numerati  fuerant  ,  munera  coram  Domino  , 
&c.  Jam  ergo  ex  textu  ,  Ifraelis  numeratio  prae- 
cefferat ,  quando  Principes  Tribuum  quae  numerata 
fuerant  ,  folemniflimas  hoftias  ,  oblationes  ,  &  mu¬ 
nera  Deo  offerre  coeperunt.  Quam  quidem  filio¬ 
rum  Ifrael  numerationem  in  principio  fecundi  men- 
fis  fadam  ,  facra  oracula  tradunt. 

Hanc  autem  Levitarum,  ad  militares  facri  Taber¬ 
naculi  ftationes  defignationem  ,  in  principio  fecundi 
menfis  decretam  fuiffe  conftat ;  quando  jam  Sacer¬ 
dotes  confecrati  fuerant.  Nam  ut  dicitur  cap.  8.  Nu- 
mer.  Aaron  ordinavit  lucernas  facri  Candelabri  in 
Tabernaculo  ;  &  ibid-  Aaron  obtulit  Levitas  coram 
Domino  ,  ut  Dei  Sacerdos  :  alias  enim  nondum  ini¬ 
tiatus  ,  nequaquam  potuiflet  offerre  coram  Domino 
Levitas  ;  erat  enim  Sacerdotale  munus  ,  oblata  co¬ 
ram  Domino  a  populis ,  admittere  ,  8c  eadem  Deo 
offerre.  Quamobrem  Num.  2,1.  dicitur  :  Elevavit- 
que  eos  ,  hoc  eft  Levitas  ,  Aaron  in  conjpettu  Domini, 
Cir  oravit  pro  eis  ,  ut  purificati  ingrederentur  ad  officia 
fua  in  Tabernaculum  foederis  coram  Aaron ,  &  filiis  ejus. 
Jam  igitur  Sacerdotum  ,  &  altarium  confecratio  ab- 
foluta  fuerat  ;  quando  Levitae  fub  prasfedura  Aa¬ 
ron  ,  &  filiorum  ejus  deftinati  fuerunt.  Cumque 
poft  confecrationem  Sacerdotum  ,  dies  azymorum 
protraherentur  vfque  ad  vigefimam  fecundam  diem 
inclufive  :  utique  poft  hos  dies  ,  Levitas  fuiffe  fan- 
ftificatos,  &  in  obfequium  Tabernaculi  mancipatos , 
dicendum  erit. 

Quamobrem  fi  de  tempore  fandificationis  Levita¬ 
rum  aliquid  decernendum  fit  •,  potius  tenendum  erit , 
Levitarum  oblationem  in  minifterium  Tabernaculi, 
in  principio  menfis  fecundi  contigiffe  :  quia  prima 
die  hujus  fecundi  menfis ,  populus  Ifrael  militari  ftu- 
dio  ,  Sc  ratione  numerati  fuere.  Sic  enim  dicitur 
Nuraer.  1.  Loquutufque  efl  Dominus  ad  Jbfojfem  in  de- 


A 


B 


D 


ferto  Stnai  ,  in  Tabernaculo  foederis  ,  prima  die  menfis 
fecundi  ,  anno  altero  egrejfionis  eorum  ex  Aegjpto  ,  di¬ 
cens  :  Tolle  fummam  f liorum  Ifrael  ,  &c.  In  hac  au¬ 
tem  filiorum  Ifrael  enumeratione  Levitae  non  lunt 
numerari;  non  quidem  quod  in  Tabernaculi  foederis 
obfequium  ,  ad  Dei  cultum  jam  deftinati  forent  ; 
fed  potius  quod  in  proximo  deftinandi  edent  ad  cu¬ 
ftodiam  Tabernaculi ,  ut  ibi  dicitur  his  verbis  :  Tri¬ 
bum  Levi  noli  numerare  ,  neque  pones  fummam  eorum 
cum  filus  Ifrael  ,  fed  confhtue  eos  fuper  Tabernaculum 
Tefttmonii y  &  cunela  vafa  ejus  ,  &  quidquid  ad  c cere¬ 
monias  pertinet.  Nondum  igitur  Levitae  oblati  Deo 
fuerant  prima  die  fecundi  menfis  j  cumque  vigefima 
ejufdem  nubes  elevata  de  Tabernaculo procefferit de 
deferto  Sinai  ad  defertum  Pharan  ,  filiique  llrael  coe¬ 
perint  caftra  movere  ;  &:  ante  motionem  caftrorum 
jam  unaquaque  Tribus  ,  fingulo  quoque  die  ,  fua 
munera  Deo  obtuliffet  :  igitur  die  feptima  fecundi 
menfis  ad  fummum,  Principes  Tribuum  lua  munera 
offerre  ad  Tabernaculum  foederis  ccepiffe, dicendum 
erit ;  ut  die  decima  nona  faltem  oblationes  comple¬ 
rentur  :  ne  fi  vigefima  die  elevata  fuiflet  nubes, dum 
homines  poftremae  Tribus  oblationes  ,  vel  facrificia 
fua  offerrent  ;  Deus  elevata  nube  non  admittere  il¬ 
lorum  munera  ,  fed  potius  refpuere  videretur  ,  quae 
ab  illis  ad  Tabernaculum  offerebantur. 

His  addamus  argumentum  ex  capite  7.  Numer. 
in  quo  poftquam  Moyfes  eredionem  Tabernaculi , 
undionem  illius  ,  &  iandificationem  compleviffet  > 
iliorumque  omnium  ,  quae  ad  Dei  cultum  pertine¬ 
bant  }  dicitur  Principes  duodecim  Tribuum  luas  ob¬ 
lationes  offerre  coepiffe  :  inter  quas ,  praeter  oblatio¬ 
nes  ,  Se  libamina,  finguli  hoftias  unam  fupra  viginti 
obtulerunt  :  nimirum  hircum  pro  peccato  ,  bovem 
Se  arietem  ,  Se  agnum  in  holocauftum  ;  in  facrificio 
pacificorum  boves  duos  ,  arietes  quinque  ,  hircos 
quinque  ,  agnos  anniculos  quinque,  quibus  fi  addi¬ 
derimus  continuata  ,  atque  quotidiana  lacrificia  ;  ne- 
ceffario  affirmandum  eriE  ,  Sacerdotes  jam  undosae 
confecratos  fuifle  :  alias  nequiviflet  folus  Moyfes ,  fi 
primo  menfe  ,  dum  altare  ,  Se  Tabernaculum  con- 
fecrabatur  ,  priores  feptem  Principes  fua  obtuliflent 
munera  ,  ut  Abulenfis  Se  alii  docebant  ,  vidimar 
Se  facrificiorum  numerum  perfolvere  ,  fuis- 


E 


rum 


que  illas  ritibus  ,  ac  cteremomis  Deo  in  altari  con¬ 
cremandas  imponere  :  aut  extra  caftra  facrificia  pro 
peccato  oblata  cremanda  transferre.  Quas  tamen  fa¬ 
cile  perfolvi  potuerunt  ,  minoribus  Sacerdotibusjam 
confecratis  &  Leviiis  Pontificem  adjuvantibus  .-  vi- 
dimas  nimirum  lu  lirando  ,  ac  transferendo  extra  ca¬ 
ftra,  quas  pro  peccato  offerebantur.  Igitur  affirmare 
cogimur  confecratos  jam  Levitas  fuifle  ,  cum  Prin¬ 
cipes  fua  munera  ad  Tabernaculum  foederis  attule¬ 
runt. 

Unica  vero  die  ,  quas  fuit  prima  menfis  fecundi  , 
totius  Ifraelitici  populi  numeratio  abfolvi  non  potuit: 
fuere  enim  fupra  fexcenta  millia  hi  ,  qui  venerunt 
in  tabulas.  Levitas  antequam  ad  minifteria  Taber¬ 
naculi  deftinarentur ,  poft  illos  recenfiti  funt  ;  poft- 
modum  ad  Tabernaculum  foederis  Domino  oblati , 
confignati  funt  Aaroni  ;  qui  juffit  eos  aquis  luftrari. 
Se  pro  eifdem  oblatis  facrificiis  ,  expiati  in  Deique 
cultum  deftinati  fuere.  Denique  partita  funt  inter  Le¬ 
vitas  onera  Tabernaculi  ,  quae  portanda  fuerunt  ab 
unaquaque  familia  ,  quoties  proficifcendum  eflet,  Se 
Tabernaculum  foederis  alio  transferendum  quemad¬ 
modum  feribitur  Num.  4.  Quas  omnia  in  principio 
menfis  fecundi  ada  fuifle  conftat;  quia  quando  Prin¬ 
cipes  coeperunt  folemmora  munera  offerre  ,  jam  Ta¬ 
bernaculi  onera  inter  Levitas  diftributafuerant.  Sep¬ 
timo  igitur  die  menfis  fecundi  Levitae  Aaroni  con- 
fignatfjam  fuerant:  quamobrem  fic  difponendum  to¬ 
tum  hoc  tempus  exiitimavi. 

L  Ulti- 


6U  SacRORVM  ELiEOCHRISMATflN.  687 


Ultimo  menfe  prioris  anni  ,  filii  Ilrael  ,  nimirum 
Principes  Tribuum  ,  obtulerunt  Moyfi  Tabernacu¬ 
lum  ,  cum  omnibus  utenfilibus  ,  qua;  ad  ipfum  per¬ 
tinebant;  &  feptem  poltremis  diebus  lacrum  Taber¬ 
naculum  ,  cum  omnibus  illius  utenfilibus  luflratum 
fuit. 

Prima  die  menfis  primi  ,  anni  fecundi  ab  exitu 
filiorum  Ifrael  de  yE-gypto,  Moyfes  exorfus  eftcon- 
fecrationem  Tabernaculi  ,  altaris ,  &  omnium  uten- 
filium  lacrorum  ;  quas  confecratio  per  feptem  dies 
celebrata  fuit. 

Odava  die  menfis  primi,  ejufdem  anni,  comple¬ 
ta  jam  Tabernaculi ,  &  Altaris  confecratione ,  Moy¬ 
fes  coepit  confecrare  Sacerdotes  ,  quae  confecratio 
fimiliter  dierum  feptimanam  integram  ex  lege  requi¬ 
rebat. 

Decimaquinta  ejufdem  menfis  confecrationibus ab- 
folutis  ,  prima  azymorum  folemniflima  fuit  ;  tum 
quia  erat  terminus  confecrationum  tam  Tabernaculi, 
quam  Altans  ,  &  Sacerdotum  ,  tum  denique  ,  quia 
azyma  inchoabantur  :  &  folemniflima  erat  ;  quia 
Deus  coli  hunc  diem  juflerat  ,  in  memoriam  egrefi- 
fionis  filiorum  Ifrael  ex  ALgypto.  Hac  igitur  die  ig¬ 
nis  de  coelo  defcendit  ,  filiique  Aaronis  incenfi  funt, 
atque  extir.di  coram  altari  ,  ut  dicitur  cap.  9.  Nu- 
mer.  &  a  decimaquinta  ,  ufque  ad  vigefimam  1'ecun- 
dam  incluflve  ,  azymorum  dies  a  filus  Ifrael  celebra¬ 
ti  fuerunt. 

Reliquis  diebus  ufque  ad  finem  menfis  ,  Moy- 
fem  occupatum  arbitror  in  praeceptis  caeremoniarum, 
de  quibus  faepe  fermo  eft  in  lib.  Levitici,  cum  dici¬ 
tur  ,  loquutum  fuifle  Dominum  ad  Moyfem  in  Ta¬ 
bernaculo  foederis  :  &  quamvis  alias  laspe  Dominum 
Moyfi  loquutum  in  Tabernaculo  foederis  dicatur;  ta¬ 
men  ftatim ,  atque  eredum  fuit  Tabernaculum;  quas 
Moyfi  in  Tabernaculo  foederis  tradita  leguntur  , 
quasque  ad  ritus ,  &  caeremonias  fpedabant ,  his  die¬ 
bus  tradita  fuifle  ,  ratio  ipfa  fuadet. 

Prima  die  ,  menfis  lecundi  ,  cum  tribus  fortafle 
fubfequentibus  ,  populum  Ifrael  numeratum  fuifle 
credimus  ;  quia  prima  die  hujus  menfis  ,  hanc 
enumerationem  Deum  juflifle  conflat  cap.  1.  Nu- 
mer. 

Quarta  die  ejufdem  menfis  ,  numerati  funt  Levi¬ 
tas  ;  quorum  numeratio  ,  brevius  quam  una  die  ab- 
folvi  nequivit. 

Quinta  die  Levitte  po Aquam  recenfiti  fuiflent  , 
Deo  a  Senatoribus ,  Sc  Principibus  Tribuum  oblati 
funt  ;  &  Aaron  juflic  eos  luftrari,  atque  mundari, ut 
e  flent  parati  ad  expiationem. 

Sexta  die  facrificiis  pro  illis  oblatis  ,  Levitas  ex¬ 
piatos  fuifle  credimus  ;  ut  dicitur  Num.  cap.  8.  fic- 
que  in  Dei  cultum  mancipati  retenti  funt  Sc  ad  ope¬ 
ra  Tabernaculi  defiinati. 

Septima  die  partita  fuere  minifleria,  &  oneraTa- 
bernaculi  inter  Levitas,  &  unicuique  familiae  defti- 
natafunt  aMoyle  onera,  ad  quae  unaquaeque  incum¬ 
bere  tenebatur. 

Die  odava  Principes  munera,  oblationes  folem- 
niflimas  ad  Tabernaculum  foederis  offerre  coeperunt, 
ut  dicitur  cap.  7.  Numer.  quorum  oblatio  ,  &  fe¬ 
rtum  ,  ufque  ad  decimam  nonam  diem  inclufive  pro¬ 
trahebatur  :  erant  enim,  duodecim  Tribus  ;  fingu- 
lifque  diebus  ,  unius  tantum  Tribus  munera  offere¬ 
bantur. 

Die  vigefima  ejufdem  menfis  fecundi  ,  a  deferto 
Sinai  verfus  Pharan  nubecula  elevata  eft  ,  ut  dicitur 
Numer.  cap.  10.  &  caflra  filiorum  Ifrael  mota  funt  , 
ut  Deum  Imperatorem  exercitus  fequerentur.  Arca 
vero  foederis ,  quae  a  Sacerdotibus  portabatur ,  prae¬ 
cedebat  totum  exercitum  ,  Sc  nubem  fequeba* 
tur  ;  reliqui  movebantur  militari  more  per  turmas  , 
figna  8c  vexilla  ;  ne  fi  tumultuofe  moti  fuiflent  , 


A 


Imperatorem  rationes  militares  ignorafle  cenfere- 
tur. 


i 

CAP.  L  X  X  V. 

Sacerdotum  luftratio  praecedebat  eorumdem 
confecrationem. 


Ad  loca  Exodi  4°-  Applicabisque  Aaron  ,  &  filios 
ejus  ad  fores  TabernrCtulil  eftimonii ,  &  lotos  aqua , 
indues  fanttis  veftibus,  ut  mimftrent  mihiy  &  unUio 
B  eorum  m  Sacerdotium  fiempiternum  proficiat.  Levit. 
2,2.  iQui  tetigerit  immundum  fiuper  mortuo  ,  &  ex 
quo  egreditur  femen  quafi  coitus  ,  &  qui  tangit  rep¬ 
tile  ,  dr  quodlibet  immundum  ,  cujus  t  a  cius  efi  fordi- 
dus  ,  immundus  erit  ufque  ad  vefperum ,  &  non  ve- 
ficetur  de  his  qua  fiantlificata  fiunt ,  fed  cum  lavent 
carnem  Juam.  &c.  &  ad  alia. 


C 


EA  in  veteri  lege  facri  hujus  olei  vis,  atque  vir¬ 
tus  ex  divinis  inftitutis  erat  ;  ut  folo  illius  con- 
tadu  omnia  fandificarentur.  Iflo  etenim  oleo, 
j ut  huc  ufque  vidimus  ,  non  lolum  infenfibilia  quae- 
!  que ,  quae  ad  Dei  cultum  pertinebant,  confecrabantur 
atque  facrabantur;  de  quibus  huc  ufque  in  fuperio- 
ribus  per  plura  capita  loquuti  fumus:  led  etiam  fen- 
fibilia  &  rationalia  divini  cultus  inftrumenta  ,  nimi¬ 
rum  Sacerdotes  ,  ac  iplofmet  facrorum  miniftros , 
hoc  eodem  facro  oleo  confecrandos  praeceperat  Deus. 
Haec  enim  ,  juxta  jam  fupra  a  nobis  fadam  trinam 
rerum  facrandarum  divifionem  ,  in  poflremum  re¬ 
rum  facrandarum  ordinem  rejiciuntur  :  cumque  de 
reliquis  huc  ufque  egerimus,  de  Sacerdotum  confe¬ 
cratione,  atque  expiatione  agendum  remanet. 

Et  quidem  Sacerdotum  luftratio  reliquos  ritus 
praecedebat  ;  fequebatur  expiatio  quae  fanguine , 
confecratio  undione  ,  adualisque  initiatio  facrorum 
minifleno,  atque  hoftiarum  oblatione  fiebant;  dc 
quibus  dicitur  Exodi  40.  Applicabisque  Aaron  &  fi¬ 
lios  ejus  ad  fores  Tabernaculi  Teftimonu ,  &  lotos  aqua 
indues  fanttts  veftibus  ,  ut  mimftrent  mihi  ,  &  unttio 
eorum  in  Sacerdotium fiempiternum  proficiat .  Quo  qui¬ 
dem  in  loco  textus  facer  quinque  praecipue  refert, 
quae  in  illorum  confecratione  fervanda  erant,  ablu¬ 
tionem  videlicet,  amidum  facrarum  veftium,  ex¬ 
piationem  ,  undionem  ,  atque  confecrationem  ,  & 
denique  Sacerdotalem  potellatem ;  quam  initiationis 
nomine  fignificari  pofle arbitramur.  De  quibus  omni¬ 
bus  figillatitn  ,  &  breviter  pro  noftro  captu,  in  ufu 
facri  olei  dicere,  praefentis  noftri  inftituti  munus  fore 
cognovimus. 

Totius  veteris  religionis  cultus,  in  exteriori  mun¬ 
ditia  politus  videbatur  :  non  folum  apud  Ifraelitas, 
fed  etiam  apud  Idolorum  cultores ,  ut  dicebamus 


F 


retro  cap.  30.  Haede  caufa  nihil  frequentius  legitur 
apud  omnes  antiquorum  Scriptores,  in  ufu  religio¬ 
nis  ,  quam  ablutiones  ac  luftrationes  ,  feu  munda¬ 
tiones  ,  ut  loquamur  phrafi  facrarum  litterarum : 
immundi  enim,  ideft  non  loti,  a  quibufeumque  fa- 
cris  arcebantur  Immundabantur  vero  homines, 
quocumque  contadu  alterius  hominis  immundi, 
contadu  animalis  immundi  ,  aut  cujufcumque  alte¬ 
rius  rei  immundae  :  hac  de  caufa  leprofi  arceban¬ 
tur  a  locis  habitatis,  atque  etiam  ftercus,  &  quae- 
cumque  excrementa  prohibebantur  ab  eifdem.  Alia 
etiam  plura  ad  munditiam  populorum  in  religionis 
caeremoniis  ftatuuntur;  quae  in  divinis  ftatutis  in  li¬ 
bro  Levitici  videri  poterunt.  Nam  defignificationc 
vocis  latin®  munditia ,  non  erit  nobis  nunc  difputan- 
dum;  fatis  enim  putamus  adnotalfie,  modis  variis  fu¬ 
mi,  yariaque  fignificatione  acceptari,  proprie  autem 

ad 


<588  MrHOTHECiVM.IL  689 


ad  rem  noftrarii  facit,  quod  graece  dicitur  x*Oo^<ri<*, 
&  xyvei».  nam  priori  quidem  voce  mundatio,  five 
purgatio  a  lordibus  fignificatur;  pofteriori  vero  cafti- 
moma  monftratur.  £x  quibus  rigorofis  vocum  fi- 
gnificationibus  ,  proprietas  quoque  illarum  haberi 
poteft  ,  juxta  facrarum  vocum  diftinftionem  ,  ex 
phrafi  facrarum  litterarum;  in  quibus  luftratio  ab  ex¬ 
piatione  diftert  ,  ut  alibi  diximus,  quod  illa  aqua, 
expiatio  vero  fanguine  fieret.  Aquae  enim  afperfione 
corporis  labem  tolli ,  &  caftimoniam  praeftari ,  vete¬ 
res  illi  exiftimabant,  utau&oreft  Alexan.ab  Alexan. 
lib.  4.  gea  dier.  cap.  17.  ubi  etiam  tradit  hoc  com¬ 
mune  fuifle  omnibus  quibufcumque  facrificiis , 
ut  Sacerdos  immolaturus  ,  &  rem  divinam  factu¬ 
rus,  prius  corporis  ablutione  purgaretur  ,  &  a  ve¬ 
nere  abftineret ;  lotusque  ac  purus  ad  facra  tra&anda 
accederet. 

Adeo  obfervantiores  ceteris  gentibus  Ifraelitae  in 
his  fuere,  ut  1.  Regum  cum  David  a  Saule  fugerer, 
rogaretque  Sacerdotem  ,  fibi  panem  ad  famem  fe- 
dandam  porrigi  j  Sacerdos  rogarit  eum  ,  an  mili¬ 
tes,  qui  cum  eo  erant,  mundi  eflent  &  a  mulieri¬ 
bus  abfiinuilfent.  Si  mundi  funt  pueri  ,  maxime  a 
mulieribus  ?  inquit.  Et  refpondit  David  Sacerdoti ,  & 
dixit  ei:  equidem  fi  de  mulieribus  agitur ,  continuimus 
nos  ab  heri,  &  nudiuflertms ,  quando  egrediebamur , 
&  fuerunt  vafa  puerorum  fancla :  hoc  eft  veftimenta, 

;  &  arma  ,  quibus  ego  &  milites  utimur;  antequam 
i  egrederemur,  purificata  atque  mundata  fuere.  Quae 
obiter  didfa  funt  pro  intelligentia  loci  facri  obfcuriffi- 
mi ;  fed  via  per  quam  venerant  fortaffe  polluta  erat; 
ideo  fubdit :  Porro  hac  via  polluta  efl ,  fed  fanSlifca- 
bitur  hodie  in  vafis.  Nam  ficut  alibi  diximus,  folo 
contadtu  rerum  ,  quae  munda  non  exilterent ,  im- 
I  inundari  homines  lege  fancitum  erat;  praefertim  ve- 
I  ro  a  mulieribus  ante  facra  per  triduum  abllinendum 
I  fuit:  quod  perfpicuum  eft  loco  jam  citato ,  &  Exo- 
I  di  19.  in  quo  Deus  alloqui  totum  exercitum  vole¬ 
bat;  quamobrem  mifit  Moyfem  qui  nunciaret  popu- 
J  lo  fe  allocuturum  totum  exercitum,  proptereaque  il- 
I  los  parari  juberet.  De  quo  dicitur  :  Defcenditque 
I  Alojfes  de  monte  ad  populum  ,  &  fanSHficavit  cum ; 

1  cumque  lavijfent  veftimenta  fu  a ,  ait  ad  eos:  EJlote  parati 
I  in  diem  tertium ,  &  ne  appropinquetis  uxoribus  veflris.  Prae¬ 
cellit  vero  hoc  ablutionis  praeceptum ;  quia  caflimo- 
1  niam  praeftari  aquae  ablutione  arbitrabatur,  quapropter 
I  vi  vocis  ccynrpt,3 ,  quae  ab  dyvos  derivatur,  purgatio  figni- 
I  catur ,  quae  aquis  fiebat ,  &  a  nobis  latine  ludratio 
I  dicitur  :  at  vero  voce  jco-9 x^urpiov ,  quae  derivatur  a 
verbo  jc ,  quod  proprie  fignificat  mundum  fa- 
I  cio ,  &  vis  illius  eft  in  ordine  ad  facra;  fignificatur 
id  quod  nos  expiationem  dicimus;  quia  ut  dicebat 
|  Apoftolus  ,  Sine  fanginis  ejfufione  non  fit  remiffio. 

Quia  vero  nobis  cum  faens  oraculis  negotia  funt; 

I  ad  vim  vocum,  quae  illorum  funt  propria,  noftra 
I  erit  oratio  convertenda.  Sunt  enim  plurimae  voces  in 
I  lingua  fandta  ,  quibus  mundities  fignificatur  ,  vel 
I  actus  mundationis ,  vel  res  per  quam  quis  mundatur, 

I  &  alia  ad  hxc  fpedtantia,  quae  minime  a  nobis  con- 
I  fideranda  erunt,  nam  quamvis  verbum  abluit , 

I  five  lavit  fignificet :  hoc  tamen  generice,  &  in  u- 
I  niverfum  ,  de  aqua  praefertim  dicitur  ;  actumque 
I  mundandi  explicat,  tam  in  ordine  ad  facra,  quam 
1  etiam  ad  alia.'  Di£tio  vero  barar  explicat  effe- 
I  £tum  ,  qui  ablutionem  fequitur  ,  interpretaturque 
I  purus  fuit,  nec  magis  munditiem  ex  facra  ablutione, 

I  quam  naturalem ,  aut  ex  non  facra  fignificat-  Didtio 
autem  nP.l  niqhah  munditiam  ex  judiciali  poteftatere- 
praelentat,  latine  dicemus  abfolutionem.  Nihil  in  hoc 
ad  facrum  ;  at  di6tio  tohar  id  fignificat  quod  pu¬ 
rum  ,  latine  dicemus  mundum ,  in  ordine  ad  facrum 
ufum  :  praefertim  vero  fignificat  id ,  quod  aqua  pur¬ 
gatur  ;  &  quamvis  innumerabilia  fint  loca  in  iacris 


A 


D 


E 


oraculis ,  quibus  id  probari  pollet;  fufficiat  nunc  il¬ 
lud  Pfal.  50.  Afperges  me  hyfiopo  ,  &  mundabor  ,  la¬ 
vabis  me  ,  Cr  fnper  mvem  dealbabor.  Quamobrem 
proprie  explicabitur  latine  per  luftrationem  ,  fre¬ 
quentius  tamen  mei  niddah  ,  dicebatur  aqua 

lultralis.  Id  vero  q.iod  expiare  dicitur,  per  vocem 
ut  diximus  ,  fignificatur  ;  Sc  in  lacrificiis  per 
vocem  chtiteh  quod  peccavit  fignificat  :  ac  per 
tranflationem  etiam  expiavit  aliquando  vertitur. 

Hoc  autem  luftratioms  genus  ,  quod  aquarum  a- 
blutione fiebat ,  communifiimumfuille  ufitatiflimum- 
que  etiam  apud  Gentes ,  au6tor  eft  Alexan.  ab  Alexan. 
hb.-y.  gen.dier.  cap.  27.  nos  plura  diximus  fupra  cap. 
49.  cum  de  ablutione  manuum  ageremus :  quamob¬ 
rem  etiam  apud  illos  ,  perneceflaria  cenfebatur 
ablutio  his  ,  qui  cum  Diis  a£turi  effient.  Prilca 
enim  illa  aetas  ,  oblata  ficrificia  ab  impuris  homi¬ 
nibus,  Dns  minime  accepta  utique  noverat;  ut  e- 
tiam  adnotavit  Joannes  Spond.  in  hb.  1.  Iliad.  in  il¬ 
lud  Homeri: 

•  .....  XVufjJ. 

Hac  de  ratione  varia  luftrationum  genera  veteres 
inftituerunt ,  ita  ut  lingulis  fere  Dns,  fuas  deftina- 
rent  luftrationes  ;  atque  pro  diverfitate  fiterorum, 
diverfas  quoque  caeremonias,  ac  ritus  luftrandi  ha¬ 
berent.  Mittamus  nunc  varia  luftrationum  genera: 
quae  quamvis  multiplicia  luerint ,  &  igne  etiam  ido¬ 
lolatra:  luftrarentur :  qua  de  re  Juvenal.  Satyr.  z. 
ubi  de  Domitiano  loquitur,  ait: 

T ot  bellorum  anima ,  quoties  hic  talis  ad  illos 
'Umbra  venit ,  cuperent  luftran ,  fi  qua  darentur 
Sulphura  cum  tadis ,  ac  fi  forti  humida  laurus 
Illic . 

Nihil  tamen  nunc  nobis  cum  igne,  de  Iuftrali  a- 
qua,  &  hoc  luftrationis  genere  agendum  eft  :  quod  fuit 
frequentiflimum ,  &  communifiimum  apudlfraelitas. 
Communi  enim  regula  Ifraelitarum ,  aqua  naturalis 
ex  vena  erumpens,  huic  luftrationi  aptiflima  erat : 
dicebatur  enim  aqua  viva,  &  acrioris  virtutis  ad  pur¬ 
gandum  putabatur  ;  propterea  fluminum  aquae  ,  ad 
luftrationes  aptiffimae  cenfebantur ;  propterea  joannes 
Baptifta  ad  luum  baptifmum  Jordanis  fluenta  elegit. 
Sed  ad  facra  Mofiaica  redeamus;  in  quibus  necelfie 
erat,  ut  facra  oblaturi,  flaturo  divino  duplici  aqua 
abluerentur;  nimirum  aqua  viva  balnei,  &  poftmo- 
dum  lingulari  quoque  quadam  aqua ,  in  qua  cineres 
vaccae  rufie  merlle  fuiflent.  Prior  aqua,  ad  com¬ 
munem  munditiam  luftrationis  caufa  neceflaria 
erat  :  haec  autem  pofterior  ,  lingularis  cujufidam 
cultus  de  caufa  ,  fola  afperfione  hominem  munda¬ 
bat  ;  non  enim  totius  corporis  ablutione  mun¬ 
dabantur  ,  qui  hac  aqua  lullrabantur  :  propterea 
quoties  facra  fadturi  fuiflent  Ifraelitae ,  aquis  ablue¬ 
bantur. 

Luftrationibus  omnibus  ,  aqua  marina  aptiflima 
cenfebatur,  ut  teftatur  Alexan.  ab  Alex.  lib.  7.  gen. 
dier.  cap.  2 7.  cujus  rei  eam  reddit  rationem  , 
ex  Euftachio  Homeri  expofitore  ,  quod  illa  aqua 
propter  vim  igneam  ,  magnopere  purgationi¬ 
bus  ,  atque  luftrationibus  &  munditiis  corpo¬ 
ralibus  accommodata  fore  cenferetur.  Stac  pro  illo 
luftrationum  genere  Cicero  in  orat,  pro  Sexto  Ro- 
fcio,  dicens:  Alar  e  quo  omnia ,  quot  violata  funt ,  ex¬ 
piari  putantur.  Hujus  luftrationis  exemplum  habe¬ 
mus  apud  Homer.  lib.  1.  Iliad.  ubi  cum  Agamem¬ 
non  dimilfia  Bryfeide  ,  magni  Sacerdotis  Apollinis 
filia  ,  iratum  Numen  placare  conaretur;  cujus  po- 
centiam  fui  exercitus  caede,  fuo  cum  moerore  expe¬ 
riebatur  ;  juftit  purgari  populum  ad  facram  offeren¬ 
dam  hecatombem ;  quod  erat  lacrificium  centum  ho- 
X  x  ftiarum 


g90  Sacrorvm  El^ochrismatan. 

itiarum  apud  Graecos  frequentifimum 
fic  fcripfit  Homerus. 


Hac  de  re 


X aoTg  £oLr%eihs  'hnkvy.tvwo $rou  avwfr 
0i  EdwikvjJ.AvovTO  ,  x,  «V  olhce  Avp«r  ifbotfkov' 


S$c 


ojov  f  &rvAcdVI  TtkficOSOtg  iK*T0[A@0(,(. 

Quorum  Homeri  carminum  germanus  fenfus,  & 


interpretatio 

facrificarent 


vera 

antequam 
rina  ,  ut  diximus 
vires  habeat  aqua  dulci 


elt  ;  milites,  Agamenonis juflu, 
luftratos  fuifle;  &  hoc  ma- 
aqua:  quod  haec  praeftantiores 


A 


propter  illius  falfuginem 
Salis  autem  facultatem  efle  ttqrudu) ,  docet  Ori- 
bafius  in  Medicis  Colledaneis  lib.  15-.  &  de  virtute 
fimplic.  medicamen,  lib.  a.  Jtaqueinfacrificiis ,  quae 
aliquis  fui  purgandi  caufa  ,  propter  ctedem  aut  com- 
m illiim  fcelus  ,  inftituebat ,  mos  erat  in  aquam  fa- 
lem  injicere  ,  &  ea  aqua  locum  inquinatum  leviter 
irrorare.  Cum  itaque  crederent  veteres  ,  vim  ta¬ 
lem  fali  inefle  ;  hinc  fortafle  huc  ufque  remanfit  in 
Ecclefia  ,  ut  fal  injiciatur  in  aquam  luftralem ,  qua 
fideles  templum  ingredientes  purificantur.  Proximi¬ 
tate  igitur  maris  ,  Graeci  in  expeditione  Trojana  fa- 
cra  operaturi  ,  aqua  marina  potius,  quam  alia  ute¬ 
bantur  ;  qua  etiam  fortafle  de  ratione,  vas  illud, 
quod  in  Templo  a  Salomone  ,  &  in  Tabeinaculo  a 
Moyfe,  in  luftrationem  Sacerdotum,  collocatum  le¬ 
gitur  i  mare  aeneum  dicebatur:  fed  quicquid  fit  de 
hoc  ,  noftra  intereft  probare  ,  Homeri  milites  lu- 
ftratione  praevenifie  facrificium  ;  aqua  marina  illos 
luftratos  fuifle}  ut  illa  carmina  aperiunt,  quorum 
haec  eft  interpretatio : 

Populos  autem  Atrides  luftrari  jufifit , 

Illi  autem  luftrabantur ,  &  in  mare  fordesjaciebant , 
Sacrificabant  autem  Apollini  perfidias  hecatombae. 

Quo  in  loco  dum  fordes omnes  in  mare  projeftae 
feribuntur ;  iplam  quoque  aram  ,  in  qua  facrifi¬ 
cium  hoc  celebratum  fuit  ,  in  litore  aedificatam 
fuifle  ex  facrificii  loco  ,  perfpicuum  eft  atque 
non  alia  aqua  ,  quam  marina  ,  totum  pariter  I11- 
ftratum  fuifle  exercitum  ,  laetificandi  caufa  ,  ipfa 
ratio  loci,  temporis,  atque  proximitatis  docet.  Quod 
etiam  affirmandum  videtur  de  illa  Virgiliana  lu- 
ftratione  iEneid.  3.  cum  in  perfona  JEncx,  inquit 
Poeta : 

Luftramurque  fovi ,  votisque  incendimus  aras. 

In  cujus  carminis  expolitione,  optime  dixit  Ser¬ 
vius :  Lufilramur  ,  ideft,  purgamur,  live  expiamur* 
ut  fovi  fiacrificemm.  nam  &  hoc  facrum  JE neae  in 
littore  fadtum  fuifle  conflat ;  quamobrem  marinaaqua 
luftratos  fuifle  Trojanos  milites  pro  more  illius  aeta- 
liquido  conflat. 

Cumque  Idololatrae  Numinibus  fidtis  facra  fa£tu- 
ri,  aquaabluerentur,  ut  puritatem  oftentarent :  mul¬ 
to  rationabilius  erat,  ut  lftuelitae  divinas  legis do£tri- 
nam  tenentes ,  hoc  idem  fervarent ;  puritatemque 
internam  atque  externam,  facrorum  miniftri,  &Sa- 
cerdotes  quaererent  ;  qui  Summo,  veroque  Deo  fi- 
cra  fadturi  erant  ;  tunc  praefertim  cum  primum  fa- 
cris  initiabantur.  Hoc  etiam  idolorum  facros  mini- 
ftros  fervaffe  conftat  ;  in  Lucio  illo  quem  in  Afinum 
converfum  ,  &  poftea  hominem  reftitutum ,  Apu¬ 
lejus  feribit  lib.  n.  Metamor.  docet  enim  Lucium 
fuum  fuifle  initiandum  Sacerdotem  ,  magnas  Dea: 
Ilidis;  de  qua  caeremonia  ait  :  famque  tempore ,  ut 
ajebat  Sacerdos  ,  id  poftulante  ,  ftipatum  me  rehgiofa 
cohorte  ,  deducit  ad  proximae  balneae  ,  &  prius  fiueto 
lavacro  traditum  ,  prafiatus  Domini  veniam ,  purtjfiime 
circum  rotans  abluit.  Hasc  ille.  Rationabilius  vero 
id  fieri  decebat  cum  his,  qui  ad  facra  Summi  6c  veri 
Dei  confecrandi  fuerunt  :  quamobrem  lotos  fuifle 
Aaron,  &  filios  illius  in  eorum  confecrationem  le-' 


B 


D 


tis. 


E 


6  91 

gimus  cap.  8.  Levit,  in  haec  verba :  Statimque  obtu¬ 
lit  ,  fupple  Moyfes  ,  Aaron  &  filios  ejus»  cumque 
lavififet  eos  ,  vefiivit ,  &c.  quod  etiam  in  aliis ,  jam 
a  nobis  in  principio  capituli  allegatis  teftibus  ha¬ 
betur. 

In  hac  Sacerdotum  ablutione  ,  quaerit  Abulen* 
quaert.  2.  in  cap.  29.  an  in  prima  Sacerdotum  ini¬ 
tiatione  manus  tantum  ,  &  pedes  Aaron ,  atque  fi¬ 
liorum  illius,  aqua  luftrati  fuerint;  an  vero  totum 
ipforum  corpus  fuerit  aqua  mundatum  :  qua  in  diffi¬ 
cultate  ,  fuam  aperiens  lentendam  ,  tandem  conclu¬ 
dit,  Aaron,  &  filios  illius  in  hac  prima  eorurndem 
confecratione  ,  toto  corpore  ablutos  fuifle.  Probat 
ex  eo  ,  quod  major  folemnitas  in  illa  lotione  requi¬ 
reretur  ,  per  quam  Aaron  ,  &  filii  illius  facrorum 
miniftri  ,  &  Sacerdotes  inftituebantur  ;  quam  in  a- 
lia  per  quam  Sacerdotale  minifterium  exercebant. 
Sacro  quoque  textu  id  comprobare  contendit:  quia 
ubi  de  confecratione  Sacerdotum  cap.  29.  Exodi, 
lavandum  patrem  cum  filiis  dicitur ;  de  fola  quidem 
manuum  ,  ac  pedum  ablutione  minus  redle  dici  vi¬ 
deatur.  Ea  propter  affirmat  dodliffimus  ifte vir,  to¬ 
tum  corpus  Aaron,  &  filiorum  illius  lota,  in  prima 
illorum  confecratione  fuifle ;  ne  in  illis  aliqua  vetu- 
ftatis  macula  relidfca  videretur. 

Si  autem  Abulenfi  objiciatur  aliquis  locus,  ex  quo 
contrarium  probari  videatur  :  folius  nimirum  manus 
ac  pedum  ablutio  ,  de  qua  fic  legitur  Exodi  30.  Et 
mifia  aqua  lavabunt  in  ea  Aaron  ,  &  filii  ejus  manus 
fiuas  ,  ac  pedes  ,  quando  ingrefifun  fiunt  Tabernaculum 
'Tefiimonu  ,  &  quando  accejfun 'fiunt  ad  altare  ,  ut  ofifie- 
rant  in  eo  thymiama  Domino ,  nefiorte  moriantur.  Cum 
locus  ifte  fatis  aperte  Abulenfis  fententiam  profter- 
neret  ;  fatisfacere  contendit  affirmans ,  textum  alla¬ 
tum  de  communi  ibi  ,  quotidianaque  luftratione  lo¬ 
qui  ,  quam  Sacerdotes  habere  confueverant  ,  cum 
miniftraturi  ad  altare  accederent  :  non  vero  de  ab- 
utione  quam  facrorum  miniftri  habere  cogebantur*} 
cum  primum  ad  Teftimonii  Tabernaculum  addu&i 
uerunt ,  ut  facris  initiarentur. 

Verum  quamvis  fententia  Abulenfis  ,  de  totius 
corporis  lotione  admitteretur  ,  tamen  ratio  ,  atque 
undamentum  ,  quo  illius  fententia  innititur,  mini¬ 
me  nobis  probatur,  nam  quamvis  certum  fit  toto 
fuifle  corpore  ablutos  Aaron  ,  2c  filios ,  cum  facris 
initiarentur  ablutionem  tamen  hanc  totius  corpo¬ 
ris  ,  intra  Tabernaculum  eos  accepifle  ,  negamus. 
Negamus  etiam  ea  aqua,  qua:  in  labro  aflervabatur, 
eos  lotos  fuifle  ;  ut  Abulenfis  fententia  indigitabat. 
Hoc  enim  vas  ad  ablutionem  tantummodo  manuum, 
atque  pedum  lacerdotum ,  collocatum  in  atrio  a  Moy¬ 
fe  feribitur  ;  &  de  hac  folum  ablutione  eft  fermo  , 
quoties  de  illa  aqua  facer  loquitur  textus  ;  ut  proba¬ 
ri  poteft  ex  cap.  40.  Exodi ,  ubi  agitur  de  confecra- 
cione  Tabernaculi  ,  &  omnium  vaforum  ,  qux  ad 
Dei  cultum  pertinebant ,  deque  illorum  ufu,  acmi- 
nifterio.  Nam  de  labro  fic  legimus ,  loco  citato  : 
Labrum  quoque  filatuit  inter  Tabernaculum  tefiimonu  , 

&  altare  ,  impiem  illud  aqua  ,  lav  erunt  que  Moyfes 
Aaron  ,  £7”  filii  ejus  ,  manus  fiuae  ac  pedes  ,  cum  ingre¬ 
derentur  tddum  fioederis  ,  &  accederent  ad  altare  ,  ficut 
pr&ceperat  Dominus  Moyfi.  Quo  in  loco  obfervandum 
diferimen  verborum  erit,  vanaque  loquendi  phrafis, 
ab  ea  ,  qua:  habetur  cap.  29.  ejufdem  libri  ,  cum 
dicitur:  Cumque  laveris  patrem ,  cum  filiis  fiuis ,  aqua. 
Hic  enim  folummodo  meminit  lacer  textus,  ablutio¬ 
nis  Aaron  ,  fihorumque  ejus  ,  quae  praecedebat  eo- 
rumdem  facrum  veftitum  ,  cum  confecrandi  eflent : 
at  hic  cap.  40.  etiam  de  ablutione  Moyfiscum  Aaron, 

&  filiis  agitur  ;  quoties  Tabernaculum  ingredieban¬ 
tur  ,  five  ad  divina  refponfaexcipienda,  five  ad  mu¬ 
nia  facra  obeunda  :  tunc  enim  ex  divinis  ftatutis  ma¬ 
nus  ,  pedefque  abluere  cogebantur  ;  quia  difcalceati  ‘ 

la- 


M  Y  R  O  T 


692 

facrum  Dei  fanduarium  ,  ut  puto,  ingredi  teneban 
Ufus  igitur  aqua;  ,  quae  in  labro  habebatur,  ad 


H  E 

A 


C  I  V  M  II. 


6  93 


tur. 

ablutionem  totius  corporis  minime  erat  ,  fed  tantum 
ad  manus  ,  pedefque  abluendos  s  in  quo  decipitur 
Abulenfis  ,  nec  aliter  legitur  aliquando  in  facris  tex¬ 
tibus  ;  quamobrem  dicitur  Exodi  cap.  30.  Et  mijfa 
aqua  ,  lavabunt  in  ea  Aaron  ,  &  filii  ejus  manus 
fuas  ac  pedes  ,  quando  ingrejfiuri  fiunt  T abernaculum  te- 
fiimomi ,  &  quando  accefiun  fiunt  ad  altare  ,  ut  ojfierant 
tn  eo  thymiama  Domino.  Aqua  igitur  ifta  ,  Sacerdo¬ 
tum  manus  ,  nequaquam  abluebantur  ;  quoties  ho- 
locaufti  ,  aut  facrificii  de  caufa  atrium  ingrederen¬ 
tur  ;  aut  ad  altare  majus  accederent;  ut  in  eo  aliquid 
facrificii  caufa  concremarent  :  fed  folum  cum  San¬ 
ctuarium  ingrefluri  fuiflent,  live  ad  illud  expiandum 
in  anniverlaria  die  expiationis ,  aut  thymiama  in  al¬ 
tari  offerendi  caufa.  Quia  enim  Moyfes  per  feptem 
dies  confecrationis Tabernaculi,  cum  omnibus  uten- 
lilibus  facris  ,  facerdotali  officio  fungebatur  ;  quod 
pariter  fecifle  conflat ,  feptem  aliis  confecrationis  Sa¬ 
cerdotum  diebus ,  &  toto  vita;  illius  tempore  ad  ex¬ 
cipiendum  divina  refponfa  ingreflurus  Tabernacu¬ 
lum  foederis  erat  ;  hac  de  caufa  dicitur  Exo.  40.  labri 
aqua  laviffe  manus ,  ac  pedes  Moyfem  ,  Aaron  , 
filios  ejus. 

Efl  etiam  evidens  ratio  contra  dodrinam  Abulen¬ 
fis  ;  per  quam.clariflime  confiat  ,  labri  aenei  aquam, 
neque  ad  legalem  munditiam  fuiffe  ,  neque  legalem 
immunditiam  ea  aqua  tolli  potuifle.  Aqua  enim  quae 
in  labro  aeneo  afiervabatur  ,  non  erat  nifi  ad  Sacer¬ 
dotum  ablutionem  ,  nec  aliqui  praeter  ipfos  ea  uti 
poterant  j  at  Sacerdotes  adeo  fiudere  munditiae  le¬ 
gali  tenebantur  ;  ut  Summus  Pontifex  ,  five  Sacer¬ 
dos  Summus ,  ne  quidem  ad  funus  patris  ,  matris  , 
filii,  aut  .filiae.,  exire  poffet  j  aut  jure  funeris  im- 
mundari.  Sic  enim  dicitur  Levit.  11.  nu.  10.  Pon¬ 
tifex  ,  id  efi  Sacerdos  Maximus  inter  fratres  fiuos  ,  fiu- 
per  cujus  caput  fu fum  efi  unthonis  oleum  ,  &  cujus  ma¬ 
nus  in  Sacerdotio  confiecrata  fiunt  ,  vefiitufique  efi  fandis 
veftibus  ,  caput  fiuum  non  dificoopenet  ,  veftimenta  non 
ficindet ,  &  ad  omne  mortuum  non  ingredietur  omnino  , 
fiuper  patre  quoque  fiuo  ,  &  matre  ,  non  contaminabitur , 
nec  egredietur  de  Sandis  ,  ne  polluat  Sanduarium  Do¬ 
mini  ,  quia  oleum  fanda  undionis  Dei  fui  fiuper  eum  efi. 
Haec  ibi.  Quo  loco  Summum  Sacerdotem  lfraelitam 
perpetuo  mundum  manere  debuiffe  confiat  ,  nulla¬ 
que  occafione  immundari  fibi  licuiffe  t  &:  tamen 
quamvis  nulla  teneretur  legali  immunditia ;  tam  ip- 
fe  ,  quam  filii  illius  ,  cum  eflent  aliquod  minifteri- 
u m  habituri  intra  Tabernaculum  ,  manus  ,  ac  pedes 
fila  aqua  lavare  tenebantur.  Ex  quibus  perfpicuum 
efi  ,  aquam  illam  non  fuilfie  ad  tollendas  immundi¬ 
tias  legales ,  atque  propterea  nequaquam  lotos  fuiffe 
Aaron ,  atque  filios  illius  luftrandi  caufa  j  cum  pri¬ 
mo  accefierunt  ad  atrium  ,  ut  Sacerdotes  a  Moyfe 
confccrarentur 

Admittimus  igitur  Aaron  ,  6c  filios  illius  lotos  & 
luftratos  fuiffe,  in  exordio  confecrationis  ,  negamus 
tamen  lotos  ea  aqua  qua  impletum  labrum  fuerat ; 
quodque  inter  altare  &  Tabernaculum  Moyfes  col¬ 
locaverat  ;  fed  eos  communi  aqua  fuilfie  lotos  affir¬ 
mamus.  Duo  enim  quantum  ad  aquam  luftralem  , 
cum  primis  ab  lfraelitis  curabantur:  alterum  ne  alia 
aqua  quam  currenti  Sc  fluxibili  ,  atque  fcaturienti  , 
in  mundandis  legalibus  immunditiis  uterentur  ;  quia 
haec  fola  munda  cenfebatur  in  lege  ,  in  qua  dicitur 
Levit.  II.  nu.  36.  Fontes  vero  ,  &  ciflerna  ,  &  om¬ 
nis  aquarum  congregatio  munda  erit,  nam  aqua  fcatu- 
riens ,  dicitur  aqua  viva  ,  cujus  meminit  Levit,  cap. 
14.  &  15.  de  mundando  illo  ,  qui  renum  diftillatio- 
nem  paflus  fuiflet  :  qui  cum  mundandus  eflet ,  to¬ 
tus  lavandus  in  aquis  viventibus  dicitur.  Et  cap.  22. 
Levit,  lex  generalis  de  immunditia  traditur  his  ver- 


B 


D 


F 


bis  :  Qui  tetigerit  immundum  fiuper  mortuo  ,  &  ex  quo 
egreditur  femen  quafi  coitus  ,  &  qui  tangit  reptile  ,  & 
quodlibet  immundum  ,  cujus  tadus  efi  fiordtdus  ,  im¬ 
mundus  erit  ufique  ad  vefiperum  ,  &  non  veficetur  his  , 
qua  fiandificata  fiunt ,  fed  cum  laverit  carnem  fiuam  aqua, 
d  occubuerit  fol  i  tunc  mundatus  veficetur  de  fiandifica- 
tis  ,  quia  cibus  illius  efl.  Qiamobrem  fi  mundandi 
caula  ,  lavandique  in  aliquo  vafe  aquam  haufiffient  , 
in  eaque  aqua  fe  laviffient  ;  illico  illam  evacuare  te¬ 
nebantur,  aut  verius  curabant  eam  per  canalia  efflue- 
le  ,  ut  dum  alia  alu  aqua;  m  eadem  pifeina  fuccedir, 
prior  efflueret  ,  lordelque  una  cum  illa  diflucrent  , 
&  alia  mundior  aqua  pifeinam  ingrederetur  :  ne 
commaculata  fordibus  aqua  ,  qui  mundari  volebat  y 
iterum  commacularetur.  Hac  de  caufa  in  flumini¬ 
bus  ,  atque  marinis  undis  ,  libentius  quam  alibi  la¬ 
vabantur. 

Denique  in  lufirationibus  advertebant  ,  ut  quam¬ 
vis  unufquilque  propria  veftimenta  lavaret  ;  tamen 
quantum  ad  ablutionem  corporis  ,  a  mundo  illo  la¬ 
vari  ftuderent  ,  ut  mundiores  effient  ;  dum  ab  alio 
mundo  mundarentur.  Qiamobrem  vetus  illud  ada¬ 
gium  ,  ex  caeremonia  ifta  ortum  habuit ,  A  puro  non 
mji  pura  defluit  aqua  :  de  quo  plura  diximus  in  primo 
noltro  Myrothecio.  Ea  propter  dum  confecrandi 
fuiflent  Sacerdotes;  antequam  fandis  veflibus  indue¬ 
rentur  a  Moyfe  ,  toto  corpore  lotos  fuifie  confiat  ; 
ut  dicitur  Exodi  cap.  29.  Et  Aaron  ,  ac  filios  ejus  ad 
ofiium  Tabernaculi  Tefi imonii  ,  cumque  laveris  patrem 
cum  filiis  fiuis  aqua  ,  indues  Aaron  vefiimentis  fiuis ,  &c» 
&  cap.  40.  dicitur  :  Applicabifique  Aaron  &  filios  ejus 
ad  fores  Tabernaculi  E  efi  imonii  ,  &  lotos  aqua  indues 
fandis  v  efi  ibus.  &  cap,  8  Levit,  in  quo  ritus  confe¬ 
crationis  Sacerdotalis  deferibuntur ,  fic  dicitur  :  Sta- 
timque  obtulit  Aaron  &  filios  ejus  ,  fupple  Moyfes  , 
cumque  lavijfet  eos  ,  ve  (livit ,  drc.  itaque  Moyfes  ip- 
fe  lavit  Aaronem  ,  &  filios  in  ipiorum  confecra- 
tione. 

Illuftratur  nunc  locus  difficillimus  cap.  19.  Exodi, 
in  quo  volens  Benedidus  Deus  exercituum  Impera¬ 
torque  populi  lfraelitici  ,  alloqui  populum  ,  quem¬ 
admodum  Imperator  milites  :  Tade  ad  populum  ,  in¬ 
quit  ,  d?  fiandifica  illos  hodie  ,  &  cras  ,  laventque  ve¬ 
ftimenta  fiua  ,  dr  fint  parati  in  diem  tertium.  Et  infra 
dicitur  :  Deficenditque  Moyfes  ad  populum  ,  &  fiandi- 
ficavit  eum.  Efi  autem  fianchficare  verbum  generale, 
quod  de  quacumque  expiatione  ad  facra  venficatur , 
five  fanguine  ,  five  aqua  ,  five  oleo  fieret  :  confiat 
id  ex  facrarum  litterarum  locis  ;  quos  hic  adferre 
abiurdum  effiet, loquimur  enim  fapientioribus.  Quam¬ 
obrem  Moyfem  fandificafle  populum  ,  efi  Angulis 
de  populo  po  fui  fle  manum  ,  luftrandi  caufa  :  non 
quod  lpfe  laverit  omnes ,  quotquot  in  exercitu  mili¬ 
tabant  ;  led  majores  natu  ,  in  quorum  luftrationc 
duos  dies  infumpfit.  Satis  enim  fortafle  putabatur  , 
aqua  Moyfem  illos  tetigifle  ;  ita  tamen  ,  ut  reliqua 
qua;  ad  luftrationem  requirebantur,  ab  illis  qui  cum 
ipfo  jam  mundi  ,  montem  confcenderant  ,  perfolve- 
rentur.  Itaque  ibi  fandificare  ,  efi  aqua  populum  lu- 
firare  :  in  quo  fenfu  dicitur  Numer.  31.  nu.  23. 
Quidquid  autem  ignem  non  poteft  fiufimere ,  aqua  expia¬ 
tionis  fiandificabitur. 

Cum  igitur  aqua  hxc  ,  quas  in  labro  intra  atrium 
afiervabatur  ,  non  eflet  expiationis  aqua  ,  ut  proba¬ 
tum  remanet  :  igitur  nequaquam  Moyfes  hac  aqua 
Aaronem  ,  &  filios  illius  mundare  ,  aut  purgare  po¬ 
tuit  ,  fed  aqua  communi  fcaturienti  ,  &  hoc  extra 
Tabernaculum.  Nam  communi  illa  aqua  omnibus 
hominibus  mundities  conciliabatur  ;  quamobrem 
totum  corpus  mundandi  caufa  ea  abluebatur.  Ablu¬ 
tionem  facrarum  veftium  amidus  confequebatur;  de 
quibus  nihil  a  nobis  agendum  erit  ,  quia  tantum  fa¬ 
cra  olea  tradamus  :  neque  in  forma  horum  vcfti- 
X  x  a  men- 


69+  SaCRORVM  El/EOCHRISMATHN.  695 


mentorum  aliquid  elucubrandum  fupereft  ;  ultra  ea,, 
qux  de  facris  veltibus  dodliffime  Jofephus  ,  Abu- 
lenfis ,  Lyranus ,  Arias  Montanus,  Torniellus,  Sc 
alii  doSlidimi  viri  fcripferunt*  Augulbffima  ‘fui  fi  e 
htec  veftimenta  ,  ratio  ipfa  divini  Numinis,  Ponti- 
ficahfque  dignitatis  fuadet  :  ut  Principis  Deorum 
omnium  ,  (ut  Gentiliter  loquamur)  ,  fummique 
Numinis  minifter  ,  non  folum  moribus  ,  fed  etiam 
veftibus  fulgentiflimus ,  confpicuufque  omnibus  ap¬ 
pareret  :  ut  illius  folummodo  confpeStu  ,  ad  vene¬ 
rationem  Summi ,  ac  veri  Dei  hominum  corda  folli- 
citarentur.  Quemadmodum  contigide  fci.mus  Ale¬ 
xandro  Macedoni  ,  qui  cum  omnibus  bellica  fua  vir¬ 
tute  terrori  edet  ;  folius  tamen  Summi  Sacerdotis 
Hebraeorum  afpedlu  ,  adeo  territus  efl  ;  ut  in  folum 
procumbere  illumque  adorare  ,  minime  coram  fuis 
proceribus  puduerit. 


A\ 


GAP.  L  X  X  V  I. 
Sacerdotum  dignitas  ,  Sc  ordo  offenditur. 


Ad  loca  Exo.  19.  Sacerdotes  quoque  qui  accedunt  ad 
Dominum  ,  fanEhficentur.  Ibid.  29.  Tolles  quoque 
arietem  alterum  ,  fu  per  cujus  caput  Aaron  &  filii  ejus 
ponent  manus  ,  qua  cum  immolaveris ,  fumes  defian - 
guine  ejus ,  &  pones  fiuper  extremum  auricula  dextera. 
llluftratur  locus  Genef.  25  .Da  mihi  de  coitione 
hac  rufa  ,  quia  oppido  lajfus  fum  :  quam  ob  caufam 
•vocatum  efi  nomen  ejus  Edom.  Cui  dixit  jacob  : 
Vende  mihi  primogenita  tua.  Ille  refpondit  ,  En 
morior  ,  quid  mihi  proderunt  primogenita ?  St  ad 
alia. 


C 


REligionis  cultus  naturae  humans  adeo  in- 
fitus  efl  ,  ut  nullae  umquam  fuerint  nationes , 
nullae  unquam  gentes ;  qux  facrorum  Prxfe- 
6los,atque  miniftros  non  habuerint,  apud  quos  etiam 
fummae  non  foret  dignitatis  facrorum  Prsfe&ura. 
Nam  in  lege  naturae  Sacerdotes  cxtitifTe  ,  facrorum 
oraculorum  loca  plurima  ,  in  quibus  de  facrificnsed 
fermo  ,  lub  Abele  ,  Caino  ,  Enos  ,  Noe  ,  Abraa- 
mo  ,  Melchifedecho  ,  Abimelcco  ,  Ifaac  ,  Jacobo  , 
&  aliis  o (tendunt.  Nam  St  feculo  Moyfis  ,  cum 
Deus  alloqui  vellet  Ifraeliticum  populum  ,  dicitur 
Exodi  19.  Sacerdotes  quoque  ,  qui  accedunt  ad  Do¬ 
minum  ,  fandlificentur  ,  ne  percutiat  eos.  Nec  enim 
de  Sacerdotio  Mofaico  intelligi  locus  ille  potefl,  cum 
nondum  fuifiet  inflitutum  j  ied  adhuc  naturali  lecre 
homines  ad  facra  tenerentur.  Tantae  etiam  dignita¬ 
tis  Summum  Sacerdotium  exiftimabatur  ;  ut  emifie 
Jacob  ab  Efau  eam  dignitatem  ,  ferant  communiter 
Au&ores  in  Gen.  25.  quorum  quidem  communis 
conlenfus  maximopere  ad  rem  noflram  facit  :  hoc 
enim  argumento  probatur  fatis  aperte  ,  quod  quo¬ 
cumque  in  feculo  ,  St  quacumque  in  gente  ,  Sacer¬ 
dotalis  dignitas  principem  locum  obtinuit. 

Quamobrem  inter  jura  primogeniti  ,  ex  facris  lit¬ 
teris,.  ut  fentiunt  auSlores,  Sacerdotium  recenfetur. 
Hinc  illud  Hieronymi  in  loco  ex  Gen.  allato  :  Ex 
hoc  loco  ,  inquit,  tradunt  Hebrai  primogenitos  fundlos 
offcio  Sacerdotum  ,  &  habuijje  vefiimentum  facerdotale , 
quo  induti  Deo  viltimas  offerebant  ,  antequam  Aaron 
m  facer dotem  eligeretur.  Et  do&iffimus  Abulenf  in 
illo  Genef  loco  cap.  27.  o£to  primogeniturae  veluti 
privilegia  notavit.  Primum  ,  quod  primogeniti  ef- 
fent  Sacei dotes  :  alterum  ,  quod  primogeniti  reli¬ 
quos  fratres  praecedebant  in  menfa  :  tertium  ,  quod 
exteri  fratres  a  primogenito  benedicebantur  :  quar¬ 
to  ,  pietiofa  velle  in  feftivitatibus  Sc  aStionibus  fo- 
lemmoribus  primogenitos  uti :  quinto  ,  primogem- 


D 


F 


tos  dominium  quoddam  in  reliquos  fratres  habuifle  : 
fexto  ,  duplices  partes  hxreditatis  adipifei  :  fepti- 
mo  ,  primogeniti  in  lege  quinque  ficlis  redimeban¬ 
tur  ,  quafi  fpeciali  ratione  ad  Deum  pertinentes  : 
octavo  a  parentibus  morientibus  benedicebantur  ; 
(icque  gubernationi  domus,  facrifque  religionis  prae¬ 
ficiebantur. 

Quibus  omnibus  condat  ,  quantum  dignitatis ,  ac 
majeltatis  fummum  facerdotium  ,  etiam  ante  latam 
legem  ,  ab  antiquis  temporibus  prae  fe  ferret; ut  non 
immerito  ex  agro  Efau  venienti,  fameque,  vel  po¬ 
tius  vitio  gulae  laboranti-,  dicentique  fratri  fuo  Jacob  : 
Da  mihi  de  coitione  hac  rufa  ,  quia  opido  lafius  fum  , 
occurrent  Jacob  ,  dicens  :  V tnde  mihi  primogeni'a 
tua.  Ad  cujus  favorem  cum  Efau  juramento  primo¬ 
genita  firmaflet  ;  is  Efau  concedit ,  quicquid  podu- 
labat  j  de  quibus  fic  in  lacro  textu  :  Ille  refpondit ;  en 
morior  ,  quid  mihi  proderunt  primogenita  ?  Ait  jacob  ; 
jura  ergo  mihi,  juravit  ei  Efau  ;  &  vendidit  primo - 
genita  ,  &  fic  accepto  pane  &  lentis  edulio  ,  comedit 
&  bibit  ,  (fy  abiit ,  parvipendens  quod  primogenita  ven¬ 
di  dijfet. 

Vendidide  Efau  primogenita  Jacobo ,  in  illumque 
facerdotalia  jura  tranllulifie  vili  efca  ,  facra  teftantur 
oracula.  In  hac  declaranda  efca,  omnes  fimul Scri¬ 
ptores  St  facrorum  oraculorum  expofitores  affirmant, 
pro  lentis  edulio  illa  vendidifle.  His  tamen  ego  a  fi* 
lentiri  numquam  potui  :  argumento  primo  fumpto 
a  datu  ,  &  aetate  utrorumque  ,  in  qua  primogenita 
vendidide  Elau  feribitur  :  a  debilitate  communis  ar¬ 
gumenti  ,  quod  habetur  pro  lente  :  a  crimine  etiam 
Efau  :  ac  denique  a  colore  cibi  ,  quo  primogenita 
Efau  vendidide  traditur  ;  quae  omnia  facris  a  no¬ 
bis  oraculis  dabilientur.  Nam  fi  ab  aetate  utrorum¬ 
que  fratrum  argumentum  fumere  licet  ;  videndum 
erit  ,  cujufnam  aetatis  Efau  St  Jacob  edent ;  quando 
quod  unus  vendidit  ,  alter  emit  :  in  quibus  fi  credi¬ 
mus  Perrerio  in  praefat.  ad  cap.  27.  Genef.  jam  Ja¬ 
cob  ,  St  Efau  feptuagefimum  feptimum  attigerant 
annum  ,  vel  circiter  ,  ut  aliis  placet.  Itaque  dicen¬ 
dum  minime  erit  ,  rationis  defedu  ,  Efau  jura  pri- 
mogeniturae vendidide; quod  praeponderare  non  pofi. 
fet  ,  aut  experientia  cognofcere  ,  quantum  primo¬ 
genitus  reliquis  fratribus,  dignitate,  dominio,  hx- 
reditate,  ac  reliquis  privilegiis  fratribus  praeferretur; 
quamobrem  nulla  ratione  Elau  jam  fere  oStuagena- 
rius  ,  excufandus  erit  ;  quod  jura  pntnogeniturx 
vendiderit.  Sicut  nec  facer  textus  illum  excufavit; 
imo  acriter  damnavit  ,  quod  primogenita  contemp- 
fillet ,  dicens  in  fine  cap.  27.  Et  fic  accepto  pane ,  & 
lentis  eduho  ,  comedit  ,  &  bibit  ,  &  abiit  j  parvipen¬ 
dens  ,  quod  primogenita  vendidijfet. 

Nec  excufandus  videtur  Efau  neceditate  cibi  :  fa¬ 
me  nimirum  illum  impellente  ad  venditionem  pri- 
mogemturx  ;  quia  dixit  ;  Da  mihi  de  coElione  hac 
rufay  quia  oppido  Iaffus  fum  ;  Sc  quia  requifitus  a  Ja¬ 
cob  ,  ut  primogenita  illi  venderet,  dixit  :  En  mo¬ 
rior ,  quid  mihi  proderunt  primogenita?  Hxc  enim  om¬ 
nia  vitiofe ,  &  gula  illiciente ,  ab  eo  di&a  accipi  debent. 
Fienne  potuit ,  ut  in  domo  ditiffimi  viri  Ifaac  ,  cui 
Abiaham  tradiderat  omnia  fiia  bona  ,  ut  dicitur  cap. 
27.  cui  Dominus  benedixerat  ,  hoc  efi:  bona  multi- 
piicaveiat  ,  ut  ibidem  dicitur  (hic  enim  efl  fenfus 
dloium  verborum)  non  edet  panis  ad  expellendam 
famem  ,  lultinendamque  naturam  ,  ne  fame  corrue¬ 
ret  ?  in  domone  viri  perilluflris  ,  quem  Reges  ,  & 
Pi  incipes  omnes  plurimum  tunc  venerabantur  ;  cui 
erant  pecora  multa  ,  greges,  Sc  armenta  ,  ut  dicitur 
cap.  26.  Genef  deedet  cafeus ,  poma  non  edent  , 
frudtus  deficerent  ,  Sc  alia  plurima  ,  quibus  filius 
primogenitus  ,  jam  odluagenarius  famem  depelleret, 
ut  dixerit ,  En  morior  ?  abfit  illa  cogitare  viro  pru¬ 
denti. 

Po- 


69<>  Myro  t  h 

Potius  igitur  dicendum  eft ,  ferocitate  naturae  con- 
fuevifle  Eiau  ,  Jacobum  infultare  ,  pietatemque  il¬ 
lius  contemnere  :  &pro  nihilo  duxifle,  non  quidem 
primogenita  vendidiffe  ,  fed  tali  viro  humillimo 
vendidiffe  :  a  quo  non  iblum  pro  libito  fperaret , 
quacumque  jura  infolentiflime  furripere  ,  praefer- 
tim  cum  nondum  jura  primogcniturae  ,  benedi&io- 
ne  paterna  ,  in  Jacob  tranflata  fuiffent ;  fed  fimul 
etiam  Efau  parvipendille  jura  facerdotalia  ;  quod 
tantum  temporalia  libi  cordi  effient  :  &  dominium 
in  reliquos  fratres  jure  ,  quod  libi  deberi  lciebat , 
nec  inter  jura  primogemturae  vendita  computabat  , 
benedidtioneque  paterna  ,  certo  adipifci  polle  arbi¬ 
trabatur.  Qua;  li  ex  Scripturis  fubodorari  licet,  con¬ 
firmabuntur  argumento  latis  claro.  Nam  li  neceffi- 
tate  famis  compulfus ,  Efau  primogeniti  jura  vendi- 
diffiet ,  culpandus  minime  fuillet  ;  nequaquam  pec- 
calfet  ;  nec  ei  vitio  daretur  ,  quod  vitam  a  morte  , 
edulio  etiam  lentis  redemiffiet  :  &  tamen  contra  Efau 
ob  hanc  unam  culpam  Dodtores  omnes ,  Sandti  om¬ 
nes  ,  jura  omnia  ,  omnia  tandem  facra  oracula  cla¬ 
mant  ;  nam  Apoftolus  ad  Hebraeos  cap.  iz.  profa¬ 
num  Efau  appellat  ,  quod  vendidiffet  primoge¬ 
nita. 

Sumatur  jam  argumentum  a  colore  ,  adverfus 
communem  lenfum  expolitorum ,  qui  pro  lente  Efau 
primogenita  vendidiffe  tradunt.  Nam  illum  cibum, 
quem  libi  Jacob  paraverat  ,  &  pro  quo  Efau  vendi¬ 
dit  primogenita  ,  rubrum  fuiffe  ,  ruboreque  adeo 
I  purpuraffe  ,  in  facris  litteris  dignofeitur  ;  ut  dixerit 
Efau  Jacobo  ,  Da  mihi  de  hac  cothone  rufa.  Cujus 
etiam  co&ionis  color  efficacius  adhuc  hebraice  mon- 
I  Uratur  ,  cum  dicitur  :  °  w?  dhNn  ]o  kj  id 

e  11  ,  Da  rmhi  de  rubeo  rubeo  tfto.  In  qua  duplica¬ 
tione  vocis ,  e  11  obfervanda  regula  Grammaticorum 
linguae  fandis  :  qui  docent  luperlativum  gradum  , 
duplicatione  vocis  in  facris  oraculis  explicari.  Quam- 
I  obrem  apparet  pulmentum  illud  Jacobi  ,  ruborem 
in  gradu  luperlativo  habuiffie  :  &  facra  hoc  indigi- 
tant  oracula;  nam  a  colore  illius  cibi, Efau  ex  tunc, 
Edom  ,  hoc  elt  rubeus  appellatus  dicitur.  Quam  ob 
I  caufam  ,  inquit  facer  textus  ,  vocatum  eft  nomen  ejus 
Edom.  Quod  quidem  nomen  tam  efficaciter  illi  ad- 
hxlit ;  ut  omnes  polleri  illius  Edomaei  appellati  fue¬ 
rint.  Cujufcumque  autem  generis  fumatur  lens ,  nul¬ 
libi  apud  plantarum  ,  aut  rerum  naturalium  Scrip¬ 
tores  ,  neque  in  facris  ,  neque  apud  Grscos ,  aut 
I  Latinos  lens  purpuraffe  reperitur  ;  rubore  adeo  in¬ 
flammato  ,  ut  purpurea  vere  appellari  polfit.  Quin 
a  rubore  tantum  abeft  ,  ut  cineracei  potius  lens  Iit 
coloris ,  quam  purpurei  ;  ac  propterea  ipfius  color 
facris  oraculis  in  hoc  cap.  25.  Genef.  minime  conve¬ 
nire  videatur. 

Communis  opinionis  ,  atque  fententis  pro  lente 
argumentum  diffolvatur.  Quia  enim  dicitur  ibidem 
j  num.  34.  Et  fic  accepto  pane  ,  &  lentis  edulio  comedit, 

I  &  bibtt  ,  cr  abiit ;  communiter  Interpretes  habent  ; 

pro  edulio  lentis,  Efau  primogenita  vendidiile;  quia 
I  nimirum  illius  cibi  cum  primis  fpecialis  mentio  ha¬ 
beatur  :  quod  quidem  argumentum  valeret  pluri¬ 
mum  ,  fi  alicubi  facra  oracula  ,  lentem  petiiffeEfau 
indicaffent.  Verum  cum  id  non  indicaverint;  quod 
I  edulium  lentis  infra  inter  illa  recenfeatur;  quae  ven- 
I  ditis  jam  primogenitis ,  a  Jacob  Efau  accepit  ,  non 
I  fatis  eft  validum  argumentum.  Nam  dicitur  de  pa- 
|  ne,  Et  fic  accepto  pane  :  non  tamen  hinc  argumen- 
1  tum  fumere  licet  ;  quod  pro  pane  vendiderit  primo¬ 
genita.  Dicitur  etiam  ,  &  bibn  •  &  tamen  minime 
licet  argumentari  ,  quod  pro  potu  vendiderit  primo¬ 
genita.  Quamobrem  cum  illa  non  valeant ,  &  affir¬ 
mare  nequaquam  polfimus,  Efau  pro  pane,  aut  po¬ 
tu  primogenita  vendidiile  :  ergo  neque  lentis  eduli¬ 
um  ,  quia  ibi  ejus  eft  fpecialis  mentio,  erit  in  argu- 


E  C  I  V  M.  II.  697 


A 


C 


E 


mentum  ,  ut  pro  lente  vendidiffe  Efiu  primogenita 
credatur. 

Quid  vere  affirmari  poffit  ,  mihi  in  re  adeo  ob- 
fcura  incertum  eft  :  qu:e  veniant  in  conjecturam 
aperiam.  Ut  enim  vitio  gulae  reprehendatur  Efau ; 
cibo  dehcatilfimo  opus  eft.  Nam  quamvis  veteres, 
ex  iEliano  lib.  3.  de  varia  hiftoria,  vi<5tus  parcimo¬ 
nia  commendentur;  dum  Arcades,  inquit,  glandibus 
veftci  confueverant ,  <tNrgivi  pomis ,  qua  apia  dicuntur, 
Athemenfes  ficubus  ,  Tirynthii  filv eft r ibus  pyris  ,  Indi 
arundinibus  ,  Carmani  palmis ,  mitto  Adosota^  &  Sau - 
r  ornata  , terebintho  &  nafturtio  Perft :  Reprehendendum 
fuille  Efau  ,  Sc  parcimonia  commendandum  Jacob  , 
fan&itas  illius  offendit :  quod  tamen  aliquando  deli¬ 
catioribus  cibis  uterentur;  fanefitati  non  contradicit. 
Quamobrem  Efau  hac  venditione  jam  probavimus 
culpandum  ,  atque  peccaffe  illum  certiffimum  eft, 
ut  offendimus.  Homo  vero  ferox  ,  licet  aetatejam 
octogenarius,  cibi  deliciis  captus  eft,  St  vitio  gulse 
adeo  ille&us ,  ut  jura  primogcniturae  vendiderit, 
contradfumque  venditionis  juramento  firmaverit:  ea¬ 
propter  affirmare  oportet ,  delicatilfima  aliqua  efca 
eum  captum  fuifie,  imo  adeo  peregrina,  exquilita- 
que  ,  ut  illis  temporibus  in  regione  feraciflima  Cha- 
naan,  cibus  ifte  ,  eximio  in  pretio  haberetur,  ut  ni¬ 
hil  ultra  defiderandum  remaneret.  Excufandus  au¬ 
tem  omnino  videretur  Efau  ,  fi  fame  compulfus. 
etiam  illa  efca  ,  jura  primogenitura;  contempfil- 
fet :  lentes  vero  neque  ibi  ,  neque  alibi  ,  ali¬ 
quando  inter  delicatiora  edulia  repofitas  fuifie 
fcimus. 

Sed  quid  fentiendum  fit  de  qualitate  cibi,  quem 
fibi  paraffe  Jacob  cognofcimus,  incertum  eft.  Ve¬ 
ium  fi  conhderanda  fit  diCfio  halnyhiteni  ho- 

braica  ,  quam  nofter  vulgatus  interpretatus  eft ,  Da 
mihi  de  coli  tone  ,  &  aliter  alii;  omnes  tamen  aCfio- 
nem  comedendi  ,  aut  deglutiendi  lequuntur  in  in¬ 
terpretatione  illius  verbi ;  quod  conflat  in  conjuga¬ 
tione  effari ,  quam  dicunt  Grammatici  hiphil ,  atque 
propterea  formari  a  radice  langhat:  qua:  quidem 
vox  Orientalium  fono  pronunciata  ,  potius  loohath, 
quam  aliter  fonabit.  Hi  enim  hebraice  fonant  "T* 
camets ,  quafi  duplicem  0,  ficut  veteres  Graeci  «  pro- 
nunciabant  :  litteram  vero  p  ngham  Orientales  He¬ 
braei,  nullo  edito  fono,  folius  fpiritus  lenis  impulfu, 
veluti  H  illam  pronunciant  :  itaque  juxta  illorum 
pronunciationem  ,  radix  illa  fic  pronuncianda  erit 
loohat.  Latinis  autem  vel  Italicis  litteris  fonus  illius 
diClionis  exprimi  non  poteft.  Cumque  halohi- 
tem,  in  conjugatione  fit,  qure  asionem  per  alium 
factam  fignificat ;  &  fortaffe  radical i  voce,  lotum 
antiquorum  exprimere  facra  oracula  voluerunt  ;  fi- 
gnificatio  illius  vocis  in  conjugatione  hiphil  erit ,  fac 
me  lotire  :  hoc  eft ,  Damihicomederedeloto.  Quam¬ 
obrem  fufpicor  lotum  ,  ad  eftim  paratam  fibi  a  Ja¬ 
cobo  ,  expetiviffe  Efau  ,  Sc  iffo  cibo  illedum  pri¬ 
mogenita  vendidiile. 

Fuifie  autem  lotum  antiquis  temporibus  fummoin 
pretio  habitam  ,  nemo  eft  qui  nefeiat.  Nam  &  Vir- 
gil.  2.  Georg.  ubi  de  infitione  eft  fermo,  loti  memi¬ 
nit.  dicens: 


F 


Praterea  genus  haud  unum ,  nec  fortibus  ulmis , 
Nec  faltci ,  lotoque ,  nec  Id  ais  Cypanjfis. 

Sic  etiam  ovibus  lotum  augere  lac,  tradidit  in  3. 
Georg.  dicens: 


At  cui  lallis  amor  i  cytifum  ,  lotosque  frequentes 
Ipfe  manu,  falfasque  ferat  prafepibus  herbas. 

Tantaque  voluptate  in  loto  "capi  homines,  veteres 
crediderunt  ;  ut  ab  ejus  excellentia  ,  proverbium 
lotum  guftavit ,  natum  voluerint ;  pro  his  qui  guftata 
voluptate,  ad  faniora  ftudia  minime  redibant:  aut 
X  x  3  pro 


*> 


698  SACRORVM  El^EOCHRISMATON.  699 


pro  his  i  qui  cum  extra  patriam  peregrinantur;  de 
reditu  nequaquam  cogitant.  Loti  Indici  meminit 
Nonnus  lib.  23.  Dionyfiac.  n.  262.  dicens:  Auitov 
xaioflftcio  ,  y.xfx\vofifi%  ta  >cw7r«^o6.  ed  enim  hicfermo 
de  bello  Bacchi  cum  Indis,  in  quo  Bacchum  igne 
cxficaffie  flumen  Hydafpen  fcribitur.  inter  ligna  vero, 
quae  adudione  illa  conlumpta  funt ,  meminit  loti  , 

cyperi ,  dicens: 

Loto  ardente,  combufioque  Cypero. 

Hujus  enim  praedantia,  fabulofis  Graecis,  poeti- 
Zandi  materiam  praeditit.  Credebant  enim.,  fpeciali 
quadam  in  infula  lotum  gigni,  tantaque  voluptate 
in  ejus  gudu  affici  homines  ;  ut  qui  femel  eo  appu- 
liffient,  &  lotum gudaffient;  patriae,  parentum,  do- 
medicorumque  adeo  oblivifcerentur  ,  ut  de  reditu 
nequaquam  cogitarent.  Homer.  lib.  9.  Odyffi abun¬ 
de  haec  tedatur,  dicens : 

OuJ'’  xqop  AwroQxyot  fA.^ovB’’  irxgoitnv  oAiOgov 
Hfitr eqotf ,  xfAx  <r$i  $o<rxv  AutoTo  tcxsxxSJ' 

T uv  tfosio  AuroTo  djxyoi  pnAiyi^ix  iixfirov , 

O vk  et’  xitxyyeiAa\  ixxAiv  *j3sAiv ,  cvJl  viiftj,  : 

Alis.’  dori  ftovAovro  ysr'  oiv£px<ri  Aur oQxyonrt 
Awtov  igt7f\oflfooi  /u%vi/d(u ,  vorovre  A xHd%’ 

Ta?  ffib  iyuv  S3n  vr-, cos  dyov  scAxiovrxt  dvdymj  , 
N>]0<r}  b’c mi  yAxQvfiytrtv  V7T0  fivyx  Jijcrx  eflcxt, 

#  Avrxg  xxf  x/Axg  x,iA ofMjv  t(fivi(>xs  trxlgxf 
S7re^ojxivag  vtjaiv  S9n/3xtvey^o  daetxxv. 

Myrtco  n?  AuroTo  (pxyuv  ,  vfloio  Ax^rxi. 

Quo  in  loco  ,  Ulyffies  Alcinoo  fua  incipit  narrare 
pericula ,  atque  peregrinationes :  in  his  ad  Lotopha¬ 
gos  appuliffie  dicit;  nimirum  ad  viros,  qui  ea  in  in¬ 
fula  ,  loto  viditabant:  qui  quamvis  libentiffime  ad- 
miffiffient  viros,  quos  ipfe  ad  eos  miferat;  ejus  ta¬ 
men  cibi  deliciis  illi  capti,  ad  naves  redire  recufa- 
bant  :  quamobrem  vi  adigere  illos,  Ulyffies  coadus 
ed,  &  reliquorum  follicitare  reditus,  ne  ipfi  quo¬ 
que  loti  voluptate  capti ,  patriae  reditufque  oblivi¬ 
fcerentur.  Proptereaque  quam  primum  folvere  ab 
ea  infula  fe  compulfum  affirmat,  fic  enim  ait: 

Neque  Jane  Lotophagi  parabant  foetis  mali  quippiam 
Noftns  ,  fed  ipfs  prabuerunt  lotum  guflare. 

Horum  quicumque  ,  loti  comedijjet  dulcijfimum 
frublum  , 

Non  jam  renunciare  rurfum  voluit ,  neque  redire  : 
Sed  illic  volebant ,  cum  viris  Lotophagis 
Lotum  edendo  manere ,  reditufque  oblivifci. 

Hos  quidem  ego  ad  naves ducens ,  flentes  ,neceffit  at  e  , 
Navibus  m  cavis ,  fub  tranflra  ligavi  attraclos. 
C&terum  alios  jujfi  jocundos  foetos , 

Feflinantes  naves  confcendere  celeres , 

Ne  fortajfe  quis  lotum  comedens ,  reditus  oblivi fle¬ 
retur  . 

Quamobrem  quo  in  pretio  ,  temporibus  illis  lo¬ 
tus  effiet,  fatis  apparet;  &  licet  plura  dici ,  afferri- 
que  poffient  ,  ifta  tamen  fufficiant  :  ut  conjedura 
noftra,  &  argumentum  fumptum  a  praedantia  cibi, 
validitatem  habeat. 

Color  loti,  hunc  cibum  Jacob  paraflefuadet.  Nam 
quamvis  loti  plures  fint;  Africanum  tamen  primum 
tenere  locum  fentiunt  omnes.  De  illo  fic  in  hidoria 
plantarum:  Genera  ejus  plura  fruEhbus  difiincla.  Fru- 
blui  magnitudo  faba,  qui  velat  uvarum  botri ,  matu- 
reflit ,  colores  mutans.  &  infra,  magnitudo  huic  faba  j 
color  croci.  Sed  aliam  lotum,  quam  Plinii,  feriptores 
appellant;  fabamque  graecam  ede  volunt;  tandem 
fic  de  ea  dicitur  in  eadem  hidoria  plantarum:  Flore 
in  medio  purpura  flent  e  ,  quatuor  foliolis  difiinblo ,  her¬ 
baceis  ramis  fle  incumbente ,  ut  petiolo  carere  videatur  i 
f rutta  cera  forum  figur  a ,  antequam  maturaverit  candido, 
cum  maturuit  rufo  ,  prominente  c  medio  tenui  quodam 


B 


D 


E 


velut  aculeo ,  ramis ,  &  furculis  fine  pediculo  adharente , 
gujlu  dulci ,  palato  non  mfuavi.  h&’C  ibi;  &  infra: 
cortice  diluto  ,  rubore  jocundo  blandijfime  oculos  excipe¬ 
re  ,  &  quod  verifimile  eft ,  pelles  tingi  pojfe  radice  ,  & 
lanas  ,•  ut  mirum  fit  Mathiolum  fua  loti  cortici  tnfiijfi- 
mo  tributjft ,  quod  Plinius  de  hujus  cortice  litteris  prodi¬ 
derat  ;  cujus  tmtlura  colorem  rufum  fieri  ipfcmet  alibi 
flripjit  :  Rufant  &  capillos ,  inquit ,  defiuentefque  cohi¬ 
bent.  Itaque  jam  non  ed  mirum  dixiffie  Efau  Jaco- 
bo  :  dn  1?  w  'JOtpSn  hoc  ed,  fac  me  Ut  ire 

quafo  de  rufo ,  rufoifio:  ipfumque  Elau  ac  omnes  ejus 
poderos  Edomceos  didos  fuiffie  ,  hoc  ed  ,  rubeos. 
Quapropter  a  colore,  a  qualitate,  a  fuavitate frudus 
non  immerito  fufpicamur ,  lotum  peregrinum  fru¬ 
dum  illis  in  regionibus,  paraffie  libi  Jacob,  pran¬ 
dendi  caufa  ,  una  cum  aliis  cibis  plurimis,  Sc  po¬ 
tum:  illius  tamen  cibi  voluptate,  ac  vitio  gulae  ir¬ 
retitus  Elau ,  primogeniti  jura  Jacobo  vendidit ;  ven¬ 
ditionemque  juramento  firmavit :  quae  tamen  ut  ac¬ 
cepit  Jacob,  non  folum  lotum,  quam  Efau  petierat; 
fed  totum  prandium  fratri  reliquit ;  ut  pro  libito  con¬ 
vivaretur. 

Nec  quemquam  turbet  in  facris  oraculis  dici :  Et 
fic  accepto  pane  &  lentis  edulio  ,  comedit  ,  &  bibit, 
&  abiit  i  parvipendens  quod  primogenita  vendidijfet: 
ut  pro  lente  dare  hunc  locum  quis  putet.  Nam  ut 
vis  facrorum  oraculorum  hic  percipiatur  ;  meminif- 
fe  neceffe  ed  ;  panis  vocabulo  quofeumque  cibos, 
integrumque  convivium  fignificari:  ficut  etiam  he- 
braica  didione  Drf?  lechem.  Omnibus  facrae  Scriptu¬ 
rae  dudiolis  manifeda  dicimus ;  quamobrem  proba¬ 
tione  opus  non  ed.  Quando  igitur  in  textu  Genef 
cap.  zy.  dicitur:  Et  fic  accepto  pane  j  refertur  ad  ci¬ 
bum  quem  petierat  Efau  a  Jacobo;  &  ille  panis  no¬ 
mine  fignificatur  ;  fenfusque  ed:  &  fic  accepta  loto. 
Quod  quidem  loti  ferculum  didum  fuide  lecytho- 
des,  8c  valde  expetitum  ,  tradit  ex  audoritateTheo- 
phradi  Rodigin.  lib.  27.  cap.  17.  antiq.  led.  Quia 
vero  cum  loto,  lentem  quoque  libi  paraverat  Jacob, 
fubditur  :  Et  lentis  edulio ,  comedit ,  &  bibit ,  &  abiit  i 
parvipendens  quod  primogenita  vendidijfet .  Itaque  ne¬ 
quaquam  pio  lente,  fed  pro  loto,  jura  primogeni- 
tune  Efau  vendidiffie  conjedamus.  Viderint  alii 
nodis  conjedurte  fundamenta  ,  detrahant,  vel  ad¬ 
dant  :  nos  quidem  verioribus  dudiis,  dodioribufque 
lucubrationibus  ,  nodra  dudia  libenter  fubjici  profi¬ 
temur. 

Ex  quibus  fane  liquet ,  quantum  exdimarentur 
tunc  facerdotalia  jura.  Et  quamvis  JacobusBoulduc 
lib.  4.  de  Ecclefia  ante  legem  cap.  8.  a  benedidione 
paterna  jura  harc  facerdotalia  pependiffie  doceat  j  ut 
ante  illam  minime  valorem  habere  judicet:  id  non 
admittendum  putavi.  Didinguendum  igitur  arbi¬ 
tror  ;  ut  benedidione  paterna  ,  hasreditarium  jus 
primogenito  concederetur,  didindum  quidem  a  Sa¬ 
cerdotio.  Cum  enim  Efau  temporalibus  potius, 
quam  religionis  bonis  addiduseffiet;  propterea  lprevit 
jura  Sacerdotalia  fratri  Jacobo  vendidide  ;  nequa¬ 
quam  vero  hsec  fprevifiet ,  fi  illo  edulio  jura  tem¬ 
poralia  vendidiffet ;  qua:  profedo  paterna  benedi¬ 
dione  fibi  refervata  arbitrabatur:  propterea  quando 
cognovit  Jacobum  a  patre  benedidum  , dixit  cap.  27. 
num.  3 6.  Jufie  vocatum  eft  nomen  ejus  Jacob  ,  fnp- 
plantavit  enim  me  en  altera  vice :  primogenita  mea  ante 
tulit  ;  &  nunc  fecundo  furripuit  benediEltonem  meam. 
Itaque  didinguebantur  jura  primogeniturae,  a  juri¬ 
bus  benedidionis. 

Primogeniturte  erant  annexa  jura  Sacerdotalia, 
quoufque  inter  fratres  verfaretur  primogenitus,  nec 
familiam  propriam,  domumq.  fibi  indituiffiet :  utut 
vero  ab  abis  feceffiflet  ,  tamquam  paterfamilias  in 
domo  propria  ,  Sacerdotalia  jura  exercebat.  Do¬ 
minium  in  fratres,  &  jura  htereditaria,  benedidio¬ 
ne 


700 


Myrothecivm  II. 


gimus 
frater  , 


ne  concedebantur  :  quamobrem  cum  Efau  patrem  A 
rogaret  ,  ut  fibi  benediceret  ,  ait  Ifaac  num.  37. 
Dominum  tuum  illum  conflit  ut  ,  &  omnes  fratres  ejus 
fervituti  illius  fi*  b jugavi.  Nihil  autem  de  Sacerdo¬ 
talibus  juribus  egit  ;  quia  haec  jam  Jacob  ab  Efau 
emifTe  fciebat.  quod  autem  benedictione  paterna  , 
hereditaria  &:  dominii  jura,  vim  obtinerent;  probat 
tum  hoc  ,  tum  illa  commutatio  manus,  quam  le- 
fecifle  Ifaac  cap.  30.  Genef.  ea  enim  minor 
praelatus  eft  majori,  ut  conftat.  Itaque  de 
folo  jure  Sacerdotali,  locus  allatus  eft  intelligendus, 
ut  perfpicuum  fit,  quante  eflent  dignitatis  illa  jura. 
Quamvis  in  primogenito  reliderent  tamquam  in 
majori  Sacerdote  ;  reliquos  tamen  fratres  minorum  g 
Sacerdotum  locum  obtinuifle  fufpicamur.  Sacerdo- 1 
tum  collegia  veteres  habuifle  conftat;  quia  non  uni¬ 
cum  tantum  ,  aut  alterum  facrorum  miniftrum  ali¬ 
quando  Gentes  admiferunt,  fed  plures  in  cultum  fa¬ 
crorum  habere  voluerunt  Sacerdotes;  ut  non  folum 
dignitate,  atque  minifterio  Numina  venerarentur; 
fed  etiam  miniftrorum  pluralitate;  ne  a  redlo  cultu 
tantillum  difcederent. 

Diabolus  autem  Divini  cultus,  ac  Religionis  in- 
folentiflimus  aemulator,  ex  facris  ritibus  atque  caere¬ 
moniis ,  nullam  aliquando  praetermifit,  quam  imi¬ 
tari  a  fuis  miniftris  non  curaverit;  quamobrem  col¬ 
legio  quoque  facrificulorum  fibi  comparato  per  or¬ 
bem  fparfit,  qui  hoftias,  ac  viSlimas  indies  fibi  of¬ 
ferrent  ;  ejusque  honoris,  ac  adorationis  caufa  ido¬ 
lothyta  commanducarent.  Verae  quoque  religio¬ 
nis  inftituta  fe&atus  ,  inter  facrificulos  fuos , 
Monarchicum  ftatum  majorum  ,  atque  minorum 
Sacerdotum  ,  fuperiorum  ,  Sc  inferiorum  ,  ut 
in  divinis  ftatutis  cognovit  ,  conftituit.  Nam 
licet  tempore  Sullae  DiSlatoris ,  Patriciorum  di¬ 
gnitas  ,  in  Sacerdotio  fublimata  quammaxime 
fuerit  ;  tamen  etiam  ante  haec  tempora  Sacerdo¬ 
tum  collegium  erat  ,  atque  in  eo  majorum,  mino¬ 
rumque  Sacerdotum  diftindtio.  Sulla  tamen  ple¬ 
bejorum  ,  ac  plebis  deprefla  auSloritate,  ex  quinde¬ 
cim  Pontificibus ,  o£to  Patricios  fieri  voluit,  &  hos 
majores  dici  fancivit ;  feptem  vero  plebejos ,  qui 
minores  appellarentur,  Fefto  auStore  in  verbo  mino¬ 
rem  Pontificem.  In  unoquoque  Sacerdotum  collegio 
fuifle  fuperiores  Sc  inferiores  ,  tefte  Apul.  lib. 

11.  Metamorphof  videtur  apertum,  cum  agit  de 
confecratione  fui  Lucii  ;  majorum  ,  minorumque 
meminit  ,  quos  antiftites  facrorum  nominat ;  om¬ 
nium  vero  PraefeStum  ex  Antonomafia  Sacerdotem 
dicit :  aliquando  etiam  Primarium  Sacerdotem  vocat , 
dicens  :  Nec  minus  indies  mihi  magis,  magisque  acci¬ 
piendorum  facrorum  cupido  ghfcebat ;  fiummisque  preci¬ 
bus  Primanum  Sacerdotem  f&ptffime  conveneram:  petens  E 
ut  me  noElts  facra  tandem  arcanis  initiaret.  Et  eundem 
quem  Sacerdotem  ,  facrorum  Anuftitem  ,  prima- 
riumque  Sacerdotem  appellarat;  multoties  quoque 
Pontificem  nominat.  Nam  apud  veteres  Latinos , 
Sacerdotis,  Sc  Pontificis  nomen  non  diferepabat ;  fed 
ille  idem,  qui  aliquando  Sacerdos ,  ille  idem  Ponti¬ 
fex  appellabatur.  Locus  Apuleji  ,  veteres  lapides. 
Nummi,  Sc  omnia  fere  antiquorum  monumenta, 
hunc  ordinem ,  Sc  monarchicam  Sacerdotum  difpo- 
fitionem  teftantnr  :  qui  volet,  videat  de  hac  re  Jaco- 
bum  Gutherum  in  lib.  de  jure  Pontif. 

Dicebantur  vero  facrorum  Praefedli  ,  Pontifices ,  j 
five  a  Pontis  Sublicii  cura,  atque  fadtura  ,  ut  M. 
Varroni  placuit  lib.  4.  de  ling.  Lat.  five  verius  a  p 
pofle  ,  Sc  facere,  ut  videtur  velle  Gutherus,  ubi 
fupra  lib.  i.cap.  4.  ex  audloritate  Scevolae  Pontifi¬ 
cis  Maximi;  dicebantur  autem  Pontifices  Sc  Sacer¬ 
dotes  apud  Graecos  hgdjg.  Sic  etiam  apud  Hebraeos, 
commune  nomen  erat  lil3  cohen  ,  tam  majorum  , 
quam  minorum  Sacerdotum.  Sed  &  Philoft.  lib,  4. 


D 


701 

de  vita  Apol.  meminit  facrorum  Epidauriorum , 
apud  quos  facrorum  antiftitem,  Jerophantam  appel¬ 
lari  tradit.  Iarcham  vero  apud  eofdem,  Summum 
facrorum  Principem  dici  teftatur,  quafi 
ideft ,  Sacerdos  princeps.  Nunc  vero  Pontifices  apud 
Latinos  diftinguuntur  a  Sacerdotibus  ;  ut  Pontifex 
dicatur  Sacerdotum  Ptinceps.  Antiquitus  tamen 
cum  haec  nomina  non  diftinguerentur,  additione  ali- 
cujus  epitheti  ,  quo  Principatus  ilte  declararetur; 
dignitates  quoque  diftinguebantur  una  cum  perfonis, 
vocibus  illis  fignificatis. 

Nam  apud  Romanos  quondam  omnium  errorum 
magiftros  ;  (ut  cum  fanctiflimo  Leoue  loquamur) 
quamvis  collegium  Pontificum  dignitatis,  &  hono¬ 
ris  plurimum  eflet,  ut  Numa  quoque,  apudRoma- 
nos  facrorum  inftitutor ,  fe  primum  re&orem  ,  ac 
Pontificem  conftitui  voluerit;  ut  audior  eft  Alexan. 
ab  Alex.  lib.  2.  gen.  dicr.  cap.  8.  eoque  in  collegio 
plures  Pontifices  eflent ,  facrorum  ex  munere  indi- 
ctores  ,  ac  moderatores:  tamen  interdios,  qui  Pon¬ 
tifex  Maximus  dicebatur  ,  genere  ac  dignitate  prae- 
cipuus  erat  ,  Sc  aliorum  Pontificum  longe  princeps. 
Jtaque  addendo  didlionem  Maximus  declarabatur, 
quis  eflet  facrorum  Princeps.  Pari  ratione  apud 
Hebraeos  didlione  ^  gadol  defignabatur  Sacerdo¬ 
tum  princeps  ,  qui  dicebatur  '71‘12  E-3  cohen 
dof  hoc  eft  ,  Sacerdos  magnus. 

Dignitas  Summi  Pontificis  ac  Sacerdotis  fiimmo- 
pere  fulgebat  in  Mofaica  lege ;  imo  ab  illa  una  lege 
Plato,  Pythagoras ,  Jamblicus ,  Numa,  Scquotquot 
fuerunt  legum  Numinumque  cultores,  lacros  ritus 
didicerunt  :  in  facris  autem  Mofaicis  a  Deo  inftitu- 
tis  in  minifterium  divini  Tabernaculi  ,  duplex  Sa¬ 
cerdotum  ordo  erat,  majorum  videlicet  ac  minorum. 
Horum  minorum  Sacerdotum  numerus  a  prima  fua 
inftitutione  indeterminatus  fuit  :  quotquot  enim  de 
profapia  Aaron  per  virilem  fexum  defeendiflent,  Sa¬ 
cerdotes  confecrabantur;  nifi  ratione  alicujus  corpo¬ 
ralis  defcdlus ,  ex  lege  hoc  munere,  minifterio,  Sc 
dignitate  privarentur;  juxta  ea  quae  in  lib.  Levit,  a 
Deo  decernuntur.  Cum  tamen  in  eodem  collegio, 
m  familia  Aaronis  ex  lege  firmato  ,  unus  tantum 
praefideret,  caeterisque  major  eflet ;  qui  Sc  Summus 
Sacerdos,  five  Pontifex  dicebatur:  reliqui  Maximo 
fubjiciebantur  ,  Sc  ad  nutum  illius  fircra  faciebant, 
atque  indicebant.  Quae  fumma  Sacerdotis  dignitas 
a  patre  in  primogenitum  haeredem  ex  divinis  fta¬ 
tutis  tranfmittebatur  ,  juxta  ea  quae  tempore  legis 
naturae  fieri  confueverant. 


■g*~ 


CAP.  L  X  X  V  I  I. 

Sacerdotum  expiatio  explicatur. 

Ad  loca  Exodi  19.  Sacerdotes  quoque  qui  accedunt  ad 
Dominum  ,  fanttificentur.  lbid.  29.  Tolles  quoque 
arietem  alterum  ,  fuper  cujus  caput  Aaron  &  filii  ejus 
ponent  manus.  Quem  cum  immolaveris  ,  fumes  de 
fanguine  ejus  ,  ac  pones  fuper  extremum  auricula  dex¬ 
tera  Aaron  ,  ac  fluorum  ejus  ,  c ‘7  fuper  pollices  manus 
eorum  ac  pedis  dexteri  ,  fundefque  fanguinem  fuper 
altare  per  circuitum.  Se  ad  alia. 

Uibus  ritibus  atque  caeremoniis  in  lege  na¬ 
tura:  primogeniti  Sacerdotes  confecrarentur  , 
omnino  in  facris  oraculis  ignotum  eft  ;  nec  a- 
licubi  eorum  confecrationis  ritus  leguntur  ,  aut  fub- 
odorantur.  Mofaica  igitur  traSlabimus ,  quorum  con¬ 
fecrationis  ritus  exprefli  habentur.  Luftrationem 
enim  ,  facrumque  facerdotalem  amiclum  ,  de  qui¬ 
bus  jam  diximus  ,  lequebatur  expiatio  per  fangui¬ 
nem 


Sacrokvm  Eliochrismatan.  703 


nem  in  Levitico  Sacerdotio.  Qux  facra  expiatio  no¬ 
ta  eit  ;  fic  enim  legitur  Exodi  29.  Tolles  quoque  arie¬ 
tem  alteram  ,  faper  cujas  caput  Aaron  ,  dr  filii  ejus  po¬ 
nent  manas.  Quem  cum  immolaveris  ,  fumes  de  fan- 
crptine  ejus  ,  &  pones  faper  extremam  auricula  dextera 
Aaron  &  filiorum  ejus  ,  &  fHper  pollices  manus  eorum  , , 
ac  pedis  dexten  ,  fundefqae  fangainem  faper  altare  per  1 
circuitum.  Itaque  fanguine  Sacerdotes  tam  majores, : 
quam  minores  expiabantur  ;  &  fanguine  quidem  ho-! 
Itix  pro  peccato  madtatx  ,  ut  ipfi  quoque  a  peccatis 
expurgati  Dei  fierent  Sacerdotes. 

Hinc  fortafle  veteres  idololatrae  fuum  Tauroboli- 
um  ,  nec  non  Criobolium  fumpferunt:  tantam  enim 
in  fanguine  expiationis  vim  ,  etiam  idololatrae  agno¬ 
verunt  j  ut  quodammodo  perpetuo  ,  vel  ad  viginti 
annos  mundus  cenferetur  ,  qui  Taurobolium  ,  aut 
Criobolium  feciflet.  Hac  enim  purgatione  expia¬ 
tus  Summus  Sacerdos  in  annum  vicefimum  ,  purus  , 
mundufque  permanere  exiftimabatur  :  poft  quod 
temporis  fpatium  facra  Taurobolii  prophani  illi  Sa¬ 
cerdotes  repetebant,  ut  ad  vigefimum  adhuc  annum, 
purgatio  protraheretur,  unde  Romana  infcriptio  : 
ITERATO.  VIGINTI.  ANNIS  EX.  PER¬ 
CEPTIS.  TAVROBOBOLIIS.  ARAMCON- 
ST1TVIT.  Quamobrcm  &  vetus  Poeta  ait  : 


A 


B 


C 


Vivere  quod  fperas  viginti  mandas  in  anno. 


Tanti  quidem  meriti  hoc  genus  expiationis,  at¬ 
que  purgationis  ab  Ethnicis  putabatur  ,  ut  per  eam 
le  renafci  idololatra  crederent ;  nullaque  alia  indige¬ 
re  expiatione  ,  aut  confecratione  ,  qui  illorum  ani¬ 
malium  fanguine  expiatus ,  feu  prtius  foedatus  fuif- 
fet.  Hinc  illa  infcriptio  :  T  A  V  RO  B  O  L  1 B  V  S- 
QVE.  IN  AETERNVM.  RENATVS. 

Ut  autem  iii  explicationem  hujus  expiandi  ritus  ii 
Vocibus  exordiamur ;  Taurobolium  erat  facrificii ge¬ 
nus  ,  quod  fiebat  tauri  percufiione.  Dicebaturque 
Taurobolium  a  Grxcis  vocabulis  rafyoe  ,  quod  eft 
tauras  ,  verbo  j3  fifb.01  ,  quod  eft  percutio.  Sicut  p) 
etiam  Criobolium  arietum  immolatione  fiebat  :  nam 
xg/o?  Graeca  voce  eft  anes  3  itaque  arietis  percufiio¬ 
ne  Criobolium  fiebat  in  Attinis  honorem  ;  Tauro¬ 
bolium  vero  in  lacris  matris  Deorum  habebatur  s  ut 
Communiter  litterati  affirmant.  Licet  non  folum  in 
cultu  illorum  Numinum  ,  fed  etiam  in  quorum¬ 
cumque  Deorum  expiatione  Tauroboliari  licuiife pu¬ 
temus.  Nec  tamen  omnibus  quibufcumque Tauro¬ 
bolium  recipere  concedebatur;  fed  tantum  Sacerdo¬ 
tibus  :  nec  his  omnibus  ,  fed  maXimis  folummodo 
Prxfedtifque  tantum  ,  Taurobolium  recipere  daba¬ 
tur  :  ut  ex  verbis  Pontificis  ,  Hierophantae,  Patris 
facrorum  manifeftum  efi.  Stat  pro  nobis  Prudentius  £ 
in  Periftephanon  ,  ubi  de  Romano  Martyre  agit,  8t 
Taurobolii  ritus  praeclare  delcribit  ,  num.  3103.  di¬ 
cens  : 


Summus  Sacerdos  nempe  fab  terram  fcrobe 
Atia  m  profundam  confecrandus  ,  mergitur. 


Itaque  Summum  Sacerdotem  hunc  vocat  ,  qui 
Taurobolio  confecrabatur  ;  quem  etiam  Pontificem 
appellat  ,  diflinguens  eumdem  a  minoribus  Sacer¬ 
dotibus  ,  quorum  curae  erat  ,  madfcatum  bovem  ,  a 
fuperiori  rimato  ponte  removere  ,  quos  Flamines 
dixic  Prudentius  infra  num.  3 2.3 dicens  : 


Pojlquam  cadaver  fanguiue  egeflo  rigens 
Compage  ab  illa  Flamines  retraxerint  , 

Procedit  inde  Pontifex  vifu  horridus. 

Sunt  infcriptiones  veteres,  quae  id  probent  Haec 
Romae  habetur  : 


I  VETTIO.  AGORIO.  PRAETEXTATO.  V.  C 
PONTIFICI.  VESTAE 
PONTIFICI.  SOLIS 
QVTNDECIM.  VIRO 
AVGVRI 

TAVROBOLI ATO 
CVRIALI 
NEOCORO  _ 

HIEROPHANTAE 
PATRI.  SACRORVM 

In  qua  infcriptione  VETTIVS  ifie  AGORIVS, 
qui  Tauroboliatus  dicitur  ;  Sacerdos  Veftae  ,  Sacer¬ 
dos  Solis  fuit ,  de  collegio  quindecim  virorum  jerat 
in  collegio  Augurum  j  &  ,  ut  in  lapide  indigitatur, 
non  magis  uni  Numini  ,  quam  alteri  Tauroboliatus 
fcribitur.  In  cultu  vero  Numinum  ,  quibus  initia¬ 
batur  ,  non  minoris  Sacerdotis  locum  tenebat  ,  fed 
fupremi  :  quae  dignitas  cum  non  videatur  fatis  ex- 
prefla  Pontificis  vocabulo  ,  additur  in  eo  lapide  didlio 
Hierophanta  ,  &  denique  Pater  facrorum  appella¬ 
tur. 

Efi  alia  Infcriptio  fimilis,  in  qua  Taurobolium, 
&  Criobolium  habentur  ;  tam  in  honorem  Matris 
Deorum  ,  quam  etiam  Attidis  percepta  ;  8c  eft  hu¬ 
jus  formae  : 

M.  D.  M.  I 

ET.  ATTIDIS.  SANCTO 
MENOTYRANNO 
Q.  CLODIVS.  FLAVIANVS 
V.  CL.  PONT.  MAIOR 
XV.  VIR.  S.  F.  SEPTEM 
VIR.  EPVLONVM 
TAVROBOLIO.  CRIOBO 
LIOQVE.  PERCEPTO 

Fateor  hoc  expiationis  genus  ,  non  omnibus  vete¬ 
rum  monumentorum  Scriptoribus  fuifle  pervium  \ 
exteris  melius  id  cognovit  Salmafius,  qui  plura  etiam 
nobis  fubminiftravit.  Sed  quamvis  vir  dodtifiimus 
Taurobolium  tantum  matri  Deorum  ,  Criobolium 
Attini  folummodo  facrum  fuifle  dicat;  quod  quidem 
ex  primaeva  fui  inftitutione  fortafle  non  negarem  : 
verumtamen  Infcriptiones  omnes ,  qux  hujus  gene¬ 
ris  facrorum  meminere  ;  videntur  aperuifle  ,  quod 
hi  qui  Taurobolium  ,  Crioboliumque  perceperunt } 
non  uni  tantum  Numini  ,  fed  pluribus  facri  erant , 
ut  dicebamus.  Nam  non  folum  VETTIVS.  AGO¬ 
RIVS.  PRAETEXTATVS,  de  quo  prima  Infcri¬ 
ptio  loquebatur  ,  Veftx  ,  Solis ,  &  Quindecim  vi¬ 
rorum  Sacerdos  traditur  ;  fed  etiam  vetus  Infcriptio 
Romana  ,  in  laudem  Fabix  Agonix  Paulinx  ,  qux 
Taurobolium  receperat  Sacerdotem,  pluribus  Diis, 
Deabufque  facram  fuifle  aperte  teftatur.  Infcriptio 
hxc  efi. 

FABIAE.  AGONIAE.  PAVLINAE.  &c.  SA¬ 
CRATAE  APVD.  FLAEVSINAM.  DEO.  IAC¬ 
CHO.  CERERI  ET.  CORAE.  SACRATAE. 
APVD.  AEGINAM  DEABVS.  TAVROBO- 
LIATAE.  ISIACAE  HIEROPHANTRIAE. 
DEAE.  HECATAE  ,  &c.  Cujus  fortafle  Fabix 
Agonix  Paulinx  ,  Coloflea  imago  ,  in  hortis  Pon¬ 
tificiis  ad  Quirinalem  confpicitur  ;  ex  quibus 
hanc  ,  prout  ibi  habetur,  p.  70.  delineandam  cura¬ 
vimus. 

Cujus 


705 


704  M  y  R  O  T  H  E  C  I  V  M  II. 


Cujus  Colofleae  Imaginis  caput  teftum  ,  ami&us 
Gabinus  ,  necnon  etiam  mitra  ,  qux  capillos  con¬ 
tegit ,  facerdotium  oftendunt.  Tauroboliata;  Sacer¬ 
dotis  imaginem  hanc  efle  ;  ornamenta  illa  ,  feu  vit¬ 
tae  ferta  ,  quae  a  temporibus  hinc  inde  in  ea  difcur- 
runt  ,  aperte  teftantur  j  fic  enim  de  hoc  ritu  Pru¬ 
dentius  : 

Summus  Sacerdos  ,  nempe  fub  terram  fcrobe 
Atta  in  profundum  confecrandus  mergitur  , 

Mire  infulatus  fefla  vittis  tempora  ; 

Nettens  coronam  ,  tum  repexus  aurea  , 

Cinttu  Gabino  ,  fer  icam  fultus  togam. 

Vuifle  Vero  ornamenta  illa  quae  a  temporibus  de¬ 
pendent  ,  facrorum  fella  ;  qui  vifuntur  in  antiquis 
lapidibus  bra&eati  boves  ad  facrificium  du£ti  de- 
monftrant,  qui  quidem  eifdem  ornamentis  vittarum 
cornua  condecorata  deferunt  }  hinc  inde  enim  col¬ 
ligatae  vittae  in  fellis  nodulis  ,  a  temporibus  &  corni¬ 
bus  eorum  dependent.  Alii  meliora  judicabunt. 

Verum  ex  allatis  Lapidibus  perlpicuum  videtur  * 
non  uni ,  aut  alteri  Numini  facrum  fuifle,  quiTau- 
robolium  ,  aut  Criobolium  accipiebat  ;  fed  utique 
pluribus  etiam  dicatum  Numinibus,  facra  Taurobo- 
lii  ,  aut  Criobolii  percipere  potuifle.  Illud  tamen 
cum  maxime  in  re  erat ,  ejus  qui  Taurobolium,  aut 
Criobolium  percepilfet  ;  ut  in  collegio  facrorum  , 
primam  teneret  fedem,  ut  dicebamus.  Nam  VET- 
TIVS.  AGORIVS  de  quo  Infcriptio  loquitur, 
HIEROPHANTA.  ET.  PATER.  SACRO- 
RVM  appellatur  j  Sc  quamvis  hoc  elfet  nomen 
Praefe&i  in  facris  Mithriacis  i  illud  in  facris  Heca- 
tte  ,  utrumque  tamen  nomen  Prtefedluram  facrorum 
indicabat.  FABIA  etiam  AGONIA  Hierophantica 
dicitur  ;  hoc  eft  facrarum  caeremoniarum  Magiftra. 
CLODIVS  pariter  FLAVIANVS  ,  de  quo  loqui¬ 
tur  alia  Infcriptio  ,  Pontifex  major  appellatur  ;  ut 
in  hac  nimirum  expiatione  ,  Maximus  Sacerdos  ab 
aliis  diftingueretur ,  qui  infra  eum  continebatur.  In¬ 
de  vetus  Infcriptio:  TAVROBOL1QVE.  SIMVL. 
MAGNI  DVX.  MISTICE.  SACRI. 

Ritus  qui  in  hac  celeberrima  Gentilium  expiatio¬ 
ne  fervabantur ,  in  gratiam  litterarum  non  erunt  con¬ 
temnendi.  Nam  is  qui  Taurobolium  accipiebat  , 
eoque  ritu  expiandus ,  five  confecrandus  fuiflet ;  in 
fcrobem  profundam  ,  terra  egefta  ,  ad  hoc  iplum 
faftam  ,  demittebatur  ,  ut  vidimus  ex  Prudentio. 
Deinde  fcrobs  illa  ,  plancis ,  vel  tabulis  ,  quae  mul¬ 
tis  in  locis  elfent  foraminatte  ,  confternebatur  ;  de 
quo  Prudentius : 


A 


Tabulis  fuperne  Jlrata  texunt  pulpita  , 
Rimoft  rari  pegmatis  compagibus 
Scindunt  fubtnde  ,  vel  terebrant  aream  , 
Crebroque  lignum  perforant  acumine  , 
Pateat  minutis  ut  frequens  hiatibus. 


Super  quod  pontile  (Iratum  ,  taurus  ,  five  aries , 
auratis  cornibus  mactabatur  5  ut  fanguis  per  forami¬ 
na  in  fcrobem  deflueret ;  de  quo  fic  ille  : 


Huc  taurus  ingens  fronte  torva  er  hifpida , 

Sertis  revwttus  aut  per  armos  floreis  , 

Aut  impeditus  cornibus  deducitur  , 

Nec  non  &  auro  frons  corufcat  hoflia  , 

Setafque  fulgor  brattealis  inficit. 

Quam  religiole  haec  hoflia  maCtaretur;  (anguis  qui 
per  rimulas  deorfum  fluebat ,  a  Pontifice  in  fcrobem 
a£to  exceptus  oftendit  :  qui  capite  ,  naribus  ,  ocu¬ 
lis  ,  auribus  ,  &  toto  denique  corpore  excipiebatur 
a  Sacerdote  ,  in  ea  fcrobe  defoflo  ,•  Sc  tauri  (anguine 
jin  Taurobolio  ,  five  arietis  fanguine  in  Criobolio  fe 
abluebat : 


C 


Hic  ut  flatuta  efl  immolanda  bellua , 
Pettus  facrato  dividunt  venabulo  , 
Eruttat  amplum  vulnus  unda  fanguinis 
Ferventis  ,  inque  texta  pontis  fub  diti 
Fundit  vaporum  flumen  ,  cr  late  afluat. 

Tum  per  frequentes  mille  rimarum  vias 
Jllapfus  imber  ,  tabidum  rorem  pluit  , 
Defoflus  intus  ,  quem  Sacerdos  excipit. 
Guttas  ad  omnes  turpe  fubjettans  caput , 

Et  vefte  ,  (jr  omni  putrefittus  corpore. 

Quin  os  fupinat  ,  obvias  offert  genas  , 
Supponit  aures  ,  labra ,  nares  objicit , 
Oculos  &  ipfos  perluit  liquoribus  , 

Nec  jam  palato  parcit ,  &  linguam  rigat , 
Donec  eruor  em  totus  atrum  combibat. 


D 


Pergit  Poeta  oflendere  Pontificem  ftnguine  tauri¬ 
no  madentem  ,  ex  illa  fcrobe  exeuntem  ,  fcetidus , 
ac  fordidus  quamvis  inde  exeat  ;  ab  omnibus  tamen 
in  fummo  haberi  honore  ,  ac  religiole  coli  ,  di¬ 
cens  : 


E 


Poflquam  cadaver  fanguine  ege  flo  r  icens. 
Compage  ab  illa  Flamines  retraxerint  , 
Procedit  inde  Pontifex  vifu  horridus , 
Ofientat  udum  verticem  ,  barbam  gravem , 
Vittas  madentes  ,  atque  amittus  ebrios. 

Hunc  inquinatum  talibus  contagiis  , 

Tabo  recentis  fordidum  piaculi 
Omnes  falutant ,  atque  adorant  eminus  , 
Vilis  quod  illum  fanguis  ,  0“  bos  mortuus  , 
Foedis  latentem  fub  cavernis  laverint. 


Sed  nihil  foeditati  huic  fimile  in  noflro  Levitico 
facerdotio  ,  in  quo  non  quicumque  cuperent  Sacer¬ 
dotes  ,  hoc  facro  initiabantur  ,  &  fanguine  expia¬ 
bantur  :  fed  illi  tantum  ,  qui  ex  genere  Aaron  per 
mafculinam  profapiam  defeendiflet ,  in  facrorum  al¬ 
bo  feribi  concedebatur  ,  &  in  numero  Sacerdotum 
|recenferi:  dummodo  nihil  diftortum  ,  aut  maculo- 
fum  inter  membra  corporis  haberet  ,  juxta  legem 
|  Levit.  21.  Sed  inter  mafculos  ,  licet  omnibus  inter 
Sacerdotes  nomen  dare  conceffum  eflet ,  ut  d.ximusj 
p  unus  tamen  folus  Sacerdos  Maximus  ,  qui  Pontifex 
j  dicebatur  ,  reliquis  preeerat. 

Quemadmodum  igitur  Summi  Sacerdotis  dignitas, 
minoribus  Sacerdotibus  praeficiebatur  ;  ita  etiam  non 
folum  veites  illius  ,  colore  ,  pretio  ,  &  dignitate  , 
auguftiores  erant  ,  fed  etiam  forma  confecrationis  : 
quamvis  in  expiatione  veftium  ,  &  aliquorum  ritu¬ 
um  minores  majoribus  aequarentur  j  nam  expiatio 
Y  y  -  ''  fan- 


Sacrorvm  El^ochrismathn. 


706 

fanguine  oblata  jam  hoftiae  fiebat  :  erat  tamen  in 
confecratione  difcnmen. 

Nam  in  confecratione  Sacerdotum  tres  hoftiae  Deo 
offerebantur,  nimirum  vitulus  pro  peccato,  &  arie¬ 
tes  duo  j  quorum  alter  ad  holocauftum  erat  ;  alius 
ad  Sacerdotum  confecrationem  ma&abatur.  Cum 
his  etiam  oblationes  farinaceae  offerebantur,  fic  enim 
dicitur  Exodi  29.  Sed  &  hoc  facies  ,  ut  mihi  m  facer- 
dotio  conferentur.  Tolle  vitulum  de  armento  ,  &  arie¬ 
tes  duos  immaculatos  ,  panefque  azjymos  ,  &  cruflulam 
abfque  fermento  ,  qua  conjperfa  fit  oleo  ,  lagana  quoque 
azjyma  oleo  lita  ,  de  fimila  triticea  euntia  facies.  Et 
Juxta  haec  dicuntur  alia  fimilia  cap.  8.  Levitici ;  fed 
ad  rem  noftram  non  ell  in  his  facrificiis  immorari  ; 
fed  tantum  de  expiatione  agere. 

Erat  autem  in  confecratione  Sacerdotum  duplex 
expiatio  ;  nimirum  communis,  qua  expiabantur  om¬ 
nes  quicumque  ,  in  fanguine  hoftiae  oblatae  pro  pec¬ 
cato  ,  quo  cornua  altaris  commaculabantur  ,  San¬ 
ctuarium  confpergebatur  ,  aliaque  juxta  ftatutas  cae¬ 
remonias  fiebant  ■,  de  quibus  in  libro  Levitici  per 
plura  capita.  Et  quia  in  confecratione  Sacerdotum, 
vitulus  pro  peccato  oblatus  fuerat  ;  hac  de  caufa  in 
fanguine  vituli  Sacerdotes  expiabantur  ,  communi 
expiationis  genere  3  quae  fiebat  tingendo  cornua  al¬ 
taris  circumcirca  ,  &  effundendo  reliquum  fangui- 
nem  ad  bafim  &  fundamentum  altaris  •.  -ita  tamen  ut 
eo  fanguine  ,  illi  ipfi  qui  expiabantur  ,  nequaquam 
tingerentur  :  quamobrem  de  confecratione  Sacerdo¬ 
tum  dicitur  Levit.  8.  Obtulit  &  vitulum  pro  peccato. 
Cumque  fuper  caput  ejus  pofuijfet  Aaron  ,  &  filii  ejus 
manus  fuas  ,  immolavit  eum  :  hauriens  fangumem ,  cf 
twtlo  digito ,  tetigit  cornua  altaris  per  gyrum  :  quo  ex¬ 
piato  &  fanttificato,  fudit  reliquum  fanguinem  ad  fun¬ 
damenta  ejus.  Similiter  dicit  Exodi  cap.  29.  Et  jure 
quidem  id  agebatur  :  nam  cum  is  qui  Sacerdos con- 
fecrabatur  ,  mediatoris  inter  homines, <k  Deum  mu¬ 
nus  fufeiperet  antequam  facultatem  reciperet ,  alio¬ 
rum  munera  Deo  offerendi  ,  aequum  erat  ,  ut  ipfe 
mundaretur  a.  peccatis  i  atque  propterea,  ut  fangui¬ 
ne  vituli  pro  peccato  oblati  ,  aut  alterius  hoftire  pro 
peccato  madtatae  expiaretur. 

Eo  igitur  frnguine  ,  communi  expiatione ,  Deo 
iam  grati  filii  Aaron  Sacerdotes  jam  confecrandi  fue¬ 
rant  ,  eifdem  facultate  ,  ac  poteftate  data  miniftran- 
di  in  San&uario,  St  altari.  Quamobrem  hoftiaetiam 
confecrationis  offerebatur  s  cujus  caufa  aries  mafta- 
batur  ;  in  cujus  (anguine  Sacerdotes  expiabantur  ad, 
confecrationem.  Quia  enim  fanguinis  effufio  ,  in 
ftatutis  Mofaicis  ad  remiflionem  erat  ;  hac  de  caufa 
hujus  ex  ariete  fanguinis  ufum  ,ad  fingularem  Sacer¬ 
dotum  expiationem  fuiffe  diximus ,  quo  tantum  Sa¬ 
cerdotes  eo  (anguine  expiabantur  ,  ut  confecraren- 
tur.  Expiatio  haec  confecrationis  ,  conta&u  hujus 
fanguinis  fiebat  :  quo  extremum  auriculae  dextrae,  ac 
pollices  dextrae  manus,  Sc  pedis  dexteri tingebantur. 
Sicenim  dicitur  Exodi  zp.  nu.  19.  Tolles  quoque  arie¬ 
tem  alterum  ,  fuper  cujus  caput  Aaron  ,  &  filii  ejus  po¬ 
nent  manus .  Quem  cum  immolaveris  ,  fumes  de  fan¬ 
guine  ejus  ,  &  pones  fuper  extremum  auricula  dextra 
Aaron  ,  &  filiorum  ejus  ,  &  fuper  pollices  manus  eorum , 
ac  pedis  dextri  ,  fundefque  fanguinem  fuper  altare  per 
circuitum.  Itaque  expiatio  ifta  Sacerdotalis  pluri¬ 
mum  differebat  a  communi  expiatione  :  nam  in  illa 
fanguine  hoftiae  pro  peccato  tingebantur  cornua  alta¬ 
ris  ;  fanguine  vero  hujus  arietis  ,  qui  confecrationis 
caufa  madtabatur  ,  auricula  ,  manus ,  St  pes  dexter 
Sacerdotis  tingebantur.  Sanguis  reliquus  hoftiae  pro 
peccato  fundebatur  ad  bafim  altaris,  in  canalem  qui 
erat  circumcirca  altare.  Hujus  autem  arietis  confe¬ 
crationis  (anguis  ,  fuper  parietes  altaris  fundebatur 
circumcirca  ,  fanguine  eofdem  confpergendo  ,  dum 
adipes  St  reliqua  ex  inftituto  hoftiae  pro  peccato,  tan- 


707 


B 


D 


E 


F 


/ 

jdem  in  altaris  medio  cremarentur  ,  ut  dicitur  Levit. 
8.  num.  24.  Obtulit  &  filios  Aaron  s  cumque  de  fan¬ 
guine  arietis  immolati  tetigijfet  extremum  auricula  fingu- 
lorum  dextra  ,  0'  pollices  manus  , .  ac  pedis  dextri ,  reli¬ 
quum  fudit  fuper  altare  per  circuitum.  Qui  ritus  ex¬ 
piationis  per  dies  feptem  profequebatur.  Ex  quo 
fortafie  ritu  Molaico  fumpfere  idololatrae  fuum  Tau- 
robolium  ,  atque  Criobolium  ;  de  quibus  jam  dixi¬ 
mus.  Qui  eo  magis  forfitan  verfabantur  ,  atque  de¬ 
turpabantur  in  fanguine  ,  ut  magis  expiarentur  :  at¬ 
que  propterea  non  folum  auriculam  unam  ,  pollices 
manus ,  ac  pedis  dextri ,  fed  oculos ,  auriculas ,  fron¬ 
tem  ,  labia  ,  barbam  ,~manus  ,  pedes  ,  veftimen- 
ta  ,  8c  reliqua  corporis  membra  (anguine  commacu¬ 
lare  non  verebantur. 


GAP.  L  X  X  V  I  I  I.  ! 

I 

Sanguis  facro  oleo  commifcebatur  ad  confe- 
crandum  Sacerdotes. 

Ad  loca  Exodi  29.  Cumque  tuleris  de  fanguine ,  quiefi 
fuptr  altare  ,  &  de  oleo  unll tonis  ,  afperges  Aaron  , 
&  vefies  ejus  ,  filios  ,  &  veftimenta  eorum  ,  confe- 
cratifque  ipfis  ,  Jr  vefttbus  ,  &c.  Levit.  8.  Afiu- 
menfque  unguentum  &  fanguinem  qui  erat  m  altari , 
afperjit  fuper  Aaron  &  vefiimenta  ejus  ,  &  fuper  fi¬ 
lios  illius  ,  ac  vefies  eorum.  Ibid.  Et  afperjit  Moyfes 
fanguinem  fuper  altare  m  circuitu .  Exodi  24.  Alifit- 
que  juvenes  de  filus  Ifrael ,  &  obtulerunt  holocaufia  , 
immolaveruntque  viEltmas  pacificas  Domino  ,  vitulos 
duodecim.  &  ad  alia. 

Nctionis  genus  ,  quod  Deus  praefcripfe- 
rat  in  confecratione  Sacerdotum  ,  fanguine 
arietis  oblati  pro  Sacerdotum  confecratione  , 
&  facro  unguento  ,  quod  ad  utenfilium  facrorum 
fan&ificationem  inftituerat  Deus  ,  componebatur. 

Qua  quidem  fanfta  olei  &  fanguinis  commixtio¬ 
ne  ,  veftes  tam  majoris  quam  minorum  Sacerdotum 
afpergebantur  ,  ficque  facrabantur  :  de  quo  dicitur 
Exodi  29.  Cumque  tuleris  de  fanguine ,  qui  efi  fuper  al¬ 
tare  ,  &  de  oleo  unttionis  ,  afperges  Aaron  ,  (jr  vefies 
ejus ,  fihos  ,  &  vefiimenta  eorum  s  confecratifque  ipfis, 
&  vefiibus  ,  Scc.  Et  Levit,  cap.  8.  ubi  ritus  confe¬ 
crationis  Sacerdotum  referuntur  ,  de  afperfione  feri- 
buntur  haec  verba  :  AJfumenfque  ,  fupple  Moyfes  , 
unguentum  &  fanguinem  qui  erat  in  altari ,  afperfit  fu¬ 
per  Aaron  (jr  vefiimenta  ejus  ,  &  fuper  filios  illius  ,  ac 
vefies  eorum.  Nam  tres  ut  vidimus  hoftiae  in  Sacer¬ 
dotum  confecratione  offerebantur  ^  cujus  vero  ho- 
ftiarum  fanguine  expiarentur  ,  ut  Dei  fierent  Sa¬ 
cerdotes  ,  nulla  dubitandi  ratio  apparet  :  ex  con¬ 
textu  enim  illorum  locorum  liquido  conftat ,  non 
fanguine  vituli  qui  pro  peccato  offerebatur  ,  facer- 
dotalem  expiationem  fieri  ,  neque  fanguine  arietis 
oblati  in  holocauftum  ,  cujus  fanguis  nulli  erat  ufui 
hominibus ;  fed  tantum  fanguinem  arietis  ,  qui  con¬ 
fecrationis  dicebatur  ,  adhiberi  folitum  in  facerdota- 
li  confecratione  perfpicuum  eft.  Hac  autem  ad¬ 
mixtione  facri  unguenti  &  fanguinis  ,  non  folum  ve¬ 
ftes  minorum  Sacerdotum,  fed  Pontificis  etiam  afper¬ 
gebantur  ,  in  prima  Sacerdotum  inftitutione  :  quia 
hac  commixtione  ,  quae  minoris  confecrationis  erat 
propria  ,  minores  tantum  Sacerdotes  inftituebantur ; 
cum  nemini  ad  Summum  facerdotium  afeendere  lice¬ 
ret;  qui  prius  minoris  Sacerdotis  confecrationem  non 
accepiffet.  Propterea  in  prima  Sacerdotum  inftitu¬ 
tione,  non  tantum  minorum  Sacerdotum, fed  etiam 
Aaronis  Summi  Pontificis  veftes, ea  admixtione con- 
fecratae  ,  fan&ificataeque  fuerunt.  Cum  tamen  in  po- 

fte- 


?os 


M 


Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  II. 


'09 


fterioribus  confecrationibus  &  feculis  ,  quando  jam 
qui  ad  Summi  Pontificis  apicem  evehebatur  ex  mi¬ 
noribus  Sacerdotibus,  nequaquam  hac  commixtione 
unguenti ,  6c  fanguinis  confecrandus  eflet  ;  fed  fola 
facri  unguenti  eftufione  ,  ut  dicemus,  fummi  apicis 
dignitatem  confequeretur.  * 

Dubium  tamen  remanet  circa  hanc  commixtionem 
fanguinis  ,  &  unguenti  ;  undenam  fanguis  fumi  de¬ 
beret  :  cum  fanguinem  fuper  altare  pofitum,  fumen- 
dum  fuifle  dicatur.  An  nimirum  fanguis  jam  fuper 
altare  fufus  aliquo  inftrumento  eligendus  eflet  ,  & 
oleo  commifcendus ;  ut  horum  commixtione,  Sacer¬ 
dotes  confecrarentur  :  an  vero  de  eodem  fanguine  B 
fumi  deberet  ;  quo  altare  afperfum  fuiflet  ;  cujus 
fanguinis  pars  aliqua  in  aliquo  vafe  ,  poft  confper- 
fionem  fuper  altare  fervato  remanfiflet  ,  deque  ian- 
guine  ifto  intelligendum  fit  divinum  praiceptum  , 
quo  in  Sacerdotum  fan&ificationem  ,  fanguinem  de 
altari  accipi  mandatur. 

Rabbi  Salomon  omnium  mendaciorum  refertiffi- 
mus  ,  quem  Judsei  velamen  fuper  oculos  habentes  , 
ltupore  mentis  capti  tanti  faciunt  ,  ut 
illum  di&itent  :  hoc  efl  omnium  facrae  Scripturae  in¬ 
terpretum  caput ,  &  Principium  i  cui  fubfcribit  Ni¬ 
colaus  de  Lyra  ,  cum  reliquis  Rabbinis;  eligendum 
fuifle  affirmat  fanguinem  ,  quem  antea  effufum  in 
altaris  cornibus  ,  facra  tradiderant  oracula  ,  &  in  eo  C 
fanguine  intindto  digito  afpergendos  Sacerdotes:  ef- 
fufionem  enim  fanguinis  arietis  confecrationis  in  cor¬ 
nibus  altaris  faciendam  tradunt.  Quemadmodum  de 
priori  hoftia  pro  peccato  oblata  ,  in  textu  dicitur  , 
per  hx'C  verba  :  Sumptumqu e  de  fanguine  vitali,  pones 
fuper  cornua  altaris  digito  tuo.  Quibus  fi  objicias  ver¬ 
ba  illa  ,  per  circuitum  ,  in  praeallegato  textu  ;  &  ab 
his  quteras  ,  qua  ratione  flare  poflit  ,  quod  fanguis 
per  circuitum  fufus  dicatur  ;  cum  duo  tantum  alta¬ 
ris  cornua  contradi&orie  oppofita  ,  eo  fanguine  tin- 
£ta  Rabbini  conftanter  doceant  :  nugas  fuo  more  hi 
commimfcuntur  ;  affirmantque  dici  per  circuitum  fu- 
fum  fanguinem  ;  quod  in  duobus  angulis  altaris  con-  D 
tradiftorie  pofitis  effufus  ,  ad  quatuor  latera  altaris  | 
refpiciat.  Quamobrem  ex  habitudine  duorum  an¬ 
gulorum  ,  ad  quatuor  latera  altaris ,  ejufdem  altaris 
coramenfurandum  circuitum  blaterant. 

Celeberrimus  ille  vir  Alphonf.  Toftat.  Epifcopus, 
Abulenf.  quieft.  /  i.  in  cap.  29  Exodi 5  hanc  Nico¬ 
lai  de  Lyra,  St  Rabbinorum  expolitionem ,  optimo 
jure  redarguit  :  ex  diverfarum  facrarum  Scriptura¬ 
rum  phrali  fumpto  argumento ,  in  qua  aliud  eft ,  fan¬ 
guine  aliquid  tingere  ;  aliud  vero  fanguinem  fuper 
aliquid  effundere.  Nam  aliquid  fanguine  tingere  , 
eft  digito  in  fanguine  jam  intin&o  ,  eodem  res  fan- 
£tificandas  linire  :  at  vero  fuper  aliquid  fanguinem 
effundere  dicimus  ,  cum  fanguis  fuper  illud  quod 
facratur ,  inftillatur.  Cum  igitur  in  facrificio  vituli 
pro  peccato  oblati  cornua  altaris  tingenda  dicantur  ; 

&  cum  agitur  de  facrificio  confecrationis ,  fangui¬ 
nem  fundendum  efle  fuper  altare  circumcirca  man¬ 
detur  :  idque  plurimum  differat  ab  hoc  ,  quod  eft 
cornua  altaris  tingere  ;  perfpicuum  eft  ,  quantum  in 
his  Rabbini  ,  &  eorum  fequaces  delirent. 

Redarguit  etiam  Rabbinorum  dicendi  modum  ; 
quia  madefacere  cornua  altaris  contradi&orie  oppofita, 
nequaquam  fanguinem  effundere  ,  per  altaris  circui¬ 
tum  erit  ,  ut  praefcribitur  111  textu  ;  &  denique  con¬ 
tra  eamdem  expolitionem  infurgit  Abulenfis  :  quia 
quemadmodum  in  facrificio  pro  peccato  ,  &  in  ho- 
locaufto  oblato  in  ea  Sacerdotum  confecratione,  cm- 
remonias  ac  ritus  aliorum  facrificiorum  pro  peccato 
oblatorum ,  8c  holocauftorum  ad  lineam  fervabantur; 
ita  in  hoc  fecundo  ariete  pro  facrificio  confecrationis 
oblato  ,  caeremoniae  ,  ritufque  pacificorum  feryari 
debuerunt.  Cum  igitur  nullibi  in  fiacrificiis  pacifi¬ 


corum  i  aut  holocaufti  cornua  altaris  fanguine  tin¬ 
genda  dicantur;  ita  neque  in  hoc  facrificio  confecra¬ 
tionis  talia  Rabbinorum  commenta,  a  divinis  oracu¬ 
lis  aliena  ,  excogitare  licitum  erit. 

His  rationibus ,  fententia  expofitioneque  Nicolai 
de  Lyra  ,  &:  Rabbinorum  rejefta  ,  Abulenfls  fen- 
tentiain  propriam  in  medium  affert  ;  docetque  fan¬ 
guinem  accipiendum  defuper  de  altari  ideo  dici; quia 
hoftia  confecrationis  jugulata, eruor  hoftiarum  in  pa¬ 
teris  recipiebatur  ;  atque  de  fanguine  arietis  ,  qui 
confecrationis  appellabatur  ,  pars  aliqua  fupra  parie¬ 
tes  altaris  alpergebatur ;  pars  vero  reliqua  in  iplis  Cra¬ 
teris  feorfum  fuper  altare  reponebatur.  Cui  tandem 
facrum  confecrationis  oleum  admifeebatur ;  ut  eo  Sa¬ 
cerdotales  vcftes  ,  tam  majorum  ,  quam  minorum 
Sacerdotum  afperfk  ficrarentur.  ficque  intelligenda 
putat  i  quae  habentur  Levit.  8.  &  Exodi  29.  cum 
Dominus  Moyfi  ait  :  Cumque  tuleris  de  fingume ,  qui 
eft  fuper  altare  ,  eft  de  oleo  un&ionis  ,  afperges  Aa- 
ron  ,  eft  veftes  ejus  ,  eft  filios  t  &  vejhmenta  eo¬ 
rum. 

Duo  funt  a  nobis  in  prxfentiarum  advertenda 
quibus  noftra  fententia  aperiatur,  &  fulciatur  :  falfo 
nimirum  dici  a  Lyrano  ,  &  Rabbinis  ,  duo  altaris 
cornua  ,  in  arietis  immolatione  fanguine  tindfta  , 
per  habitudinem  duorum  cornuum  ,  ad  quatuor  alta¬ 
ris  latera  ,  dici  fufum  fanguinem  per  circuitum  alta¬ 
ris  ,  ut  re£te  Abulenfis  reprobat  ;  cui  etiam  de  fan¬ 
guine  jugulatis  hoftiis  in  pateris  recepto  aflentimur  : 
fed  non  videmus ,  facrarum  Scripturarum  neceflita- 
te  ,  compelli  ad  crateras  fuper  altare  reponendas,  ut 
volebat  Abulenfis : commentitium  quidem  fore, quod 
de  fanguine  arietis  confecrationis,  Rabbini  cum  Ly¬ 
rano  excogitarunt ,  facra  hebraica  exemplaria  eifdem 
aperte  oftendunt. 

Ut  igitur  hi  expergifeantur  .•  obfervandum  erit , 
duplicem  tantum  fanguinis  ufum  in  facris  apparere 
Mofaicisi  Alter  in  facrificio  pro  peccato  ,  quo  cor¬ 
nua  altaris  per  gyrum  tinguntur,  de  quo  dicitur  Le¬ 
vit.  8.  in*ritibus  confecrationis  Sacerdotum  :  Defan- 
gmne  vituli  immolavit  ,  hauriens  fanguinem  ,  eft  tintlo 
digito  tetigit  cornua  altaris  per  gyrum.  Qui  quidem 
ulus  tingendi  cornua  per  gyrum, erat  juxta  formam, 
5c  figuram  cornuum  ,  ut  claritatis  gratia  ex  haefigu. 
ra  conflat. 


Et  quia  ab  utroque  latere  tingebantur  ;  propterea 
per  gyrum  tingenda  traduntur.  Quo  faCto  ex  legis 
praeferipto  ,  quicquid  in  cratere  remanfiflet  fangui- 
ad  bafim  altaris  per  circuitum  in  canalem  haede 


nis 


caufa  ibi  paratum  effundebatur  :  qui  ritus  lemper  in 
facrificio  pro  peccato  fervabantur  :  in  facrificio  ve¬ 
ro  pro  peccato  Sacerdotis  ,  vel  populi,  fanguine ob- 
latte  vidlimae  ,  cornua  etiam  altaris  thymiamatis  per 
gyrum  Hniebmtur  ,  ut  fuis  locis  dicitur  :  ita  tamen, 
ut  femper  refiduum  fanguinis ,  ad  bafim  altaris  ex¬ 
terioris  atrii  funderetur. 

Alter  ab  ifto  erat  fanguinis  ulus ,  in  facrificio  ho¬ 
locaufti  ,  vel  pacificorum  :  utrobique  enim  fanguis 
jam  receptus  in  cratere  ,  fupra  parietes  altaris'  cir¬ 
cumcirca  afpergebatur.  Quamobrem  tam  quando 
Y  y  %  fer- 


710  Sacrorvm  Elaochrismatqn.  7 J  i 


fermo  eft  de  holocaufto ,  quam  cum  agitur  de  paci¬ 
ficis,  hsec  verba  in  hebraicotextiq  habentur  ,  Levi- 
tici.  8.  D1r^^  nt?a  pb]')  yaizjroqh  mofceh 

hetb  hadam  nghal  hamiz>bcach  fabhibh.  Quae  ad  ver¬ 
bum  interpretata  ,  fic  reddenda  erunt  :  Et  afperfit 
Moyfes  fanguinem  fuper  altare  circumcirca.  Similiter 
Exodi  29.  per  idem  verbum  p_l  afperfio  illa  fignifi- 
catur  ;  quae  quidem  didtio  ,  afpergere  ,  non  vero  di¬ 
gito  linire  fignificat :  cum  linire  dicatur  per  verbum 
1™  nathan ,  quod  interpretatur  dedit.  Quamobrem 
ex  facro  textu  perfpicuum  eil ,  quod  dum  agitur  de 
linitura  quatuor  cornuum,  quas  languine  hoftiaspro 
peccato  oblatas  fiebat  ;  illa  per  verbum  dicitur ; 
quoties  vero  agitur  non  de  afpergendo,  fed  de  ef¬ 
fundendo  fanguine  hoftiarum  ,  toties  haec  afperfio 
per  verbum  ?'E  jatz.aqh ,  quod  interpretatur  fundere  , 
exprimitur.  Fiebat  autem  dimittendo  liquorem, 
feu  diftillando  fanguinem  fuper  illud,  quod  fangui¬ 
ne  expiandum  fuiflet» 

Cum  igitur  tam  in  facrificio  pacificorum ,  quam 
in  holocaulto  facra  Scirptura  utatur  verbo  pDl  z.araqh, 
qtiod  interpretatur  afpergere ;  in  conlecratione  Sa¬ 
cerdotum  ,  afpergendus  fanguis  fuper  altare  circum¬ 
circa  dicatur ;  de  fanguine  fuper  altaris  parietes  afper¬ 
gendo  intelligenda  erit :  Quod  etiam  Gentilium  ar¬ 
gumento  probari  poflet  ;  nam  Lucianus  in  dialogo 
de  Sacrificiis,  ubi  idololatrarum  ritus  irridet,  ait: 
Atque  facrificus  fanguine  foedatus  ,  neque  aliter  quam 
Cyclops  ille  pecudem  incidit ,  intefiwa  educit  ,  cor  revel¬ 
lit,  cruoreque  altare  circumfundit.  Non  igitur  pla¬ 
num  altaris,  fed  parietes  circumcirca  ,  cruore  per¬ 
fundebantur;  6c  fanguine  arietis  immolati  pro  facer- 
dotum  confecratione  afpergebantur.  Nam  cum  in 
plano  altaris  flamma  arderet ;  lacer  textus  non  dixit 
circumcirca  flammam,  fed  circumcirca,  tam  in  ho¬ 
locaufto  ,  quam  in  ariete  confecrationis  ,  altare 
fanguine  conlpergendum  fuifle.  Igitur  utrobique 
idem  erit  fanguinis  ufus  ;  afperfione  nimirum  , 
&  non  effufione  ,  aut  linitione  ;  ficque  Rab- 
binorum  commenta,  atque  excogitata  facillime  eva- 
nefcent. 

Aderit  quoque  jofcphus  Hebraeorum  Sacerdos 
lib,  3.  Antiquit.cap.  10.  duplicem  illum  fanguinis  u- 
fum,  in  facrificiis  Hebrasorum  admittens;  quorum 
ipfe  non  femel,  aut  bis,  fi d  faspiflime  miniller  fuit.  Nam 
agens  de  holocaulto,  ait:  eQwfyrw  3  tovtcov  ,  tm- 
jcAoV  TW  di/a<ZTi  bivxtri  tS  fleapov  0!  hoc  eft.  His  , 

fupple  vidtimis  ,  jugulatis  ,  Sacerdotes  aram  circum¬ 
quaque  fanguine  horum  tingunt.  Et  infra  de  pacificis 
idem  ait :  Cum  vero  pro  gratiarum  atttone  facrificant , 
eorumdem  generum  animalia  mablant ,  fed  qua  vitio  ca- 
reant ;  &  anniculi  fint  majora  ,  0 r  mafcula  fosminis  co¬ 
pulata.  Sed  parum  ad  nos  de  facrificiis  ritum  fan¬ 
guinis  quaerimus,  de  quo  ait:  §v<rxvTts  3  tmotoc,  <po<- 
tuWovtn  cfipt.ot.Ti  tov  (Zupov.  hoc  eft.  His  jugulatis 
fanguine  aram  imbuunt.  Demum  cum  loquitur  de 
facrificio  oblato  pro  peccato,  fubdit:  0  pSf  ^ 
clyvoto iv  «V  TSTO  (tttiCUV  ,  CCQVOC  Kj  B-VjhjelV  T 

do ruv  trdv  -33-^5 <r Cp  £ ^  ,  Kj  rd  /utfb  aspixri  £dh{  t  @u[egv  6 
iifidb? ,  oiyjdg  r 0  zvpwrov ,  d/keo  T  yuvidv  rois  hoc 

eft,  Nam  qui  per  ignorantiam  peccavit ,  agnum  &  hoe- 
dum  f Geminam,  ejufdem  atatis  offert ,  Sacerdosque  fan¬ 
guine  irrigat  ,  non  ut  ante  ,  aram  ,  fed  angulorum 
faftigia.  Eft  autem  imbuere  aram  fanguine ,  ( ut 
Jofephum  intelligamus)  liquore  vel  odore  aliquid 
inficere.  Quamobrem  apud  Virgil.  quoque  Eclog. 
1.  qui  agebant  de  facrificiis  Diis  perfolvendis ,  dice¬ 
bant: 

Namque  erit  ille  mihi  femper  Deus  ,  illius  aram 

S&pe  tener  noftris  ab  ovilibus  imbuet  agnus. 

De  hac  igitur  infedtione arae,  fanguinis  afperfio- 
nc  *  intelligendus  erit  Jofephus,  cum  dixit  in  holo- 


B 


D 


F 


caufto  ,  &  facrificio  pacificorum  ,  aram  fanguine 
imbuendam  fore.  Nara  imbuere,  fignificat  etiam 
facere  imbibere ;  quamobrem  Horatius  lib.  1 .  Epift 
dixit : 

Quo  femel  eft  imbuta  recens ,  fervabit  odorem 

Defla  diu. 

Quae  igitur  in  facris  oraculis  de  afperfione  fangui¬ 
nis  per  circuitum  altaris  traduntur ;  intelligenda  funt 
de  afperfione  non  in  cornibus ,  ut  Rabbini  volebant, 
neque  in  plano  fuperiori  altaris,  fed  circumcirca  al¬ 
taris  parietes. 

Sanguinem  jugulatarum  hoftiarum  ,  in  pateris, 
atque  crateris  recipi  folitum  ,  re6te  docet  Abu- 
lenfis.  Nam  &  apud  Gentiles  eorumque  facra , 
id  ufitatiflimum  fuit  :  quamobrem  Virgil.  Ecloga 
1.  ait: 

i . paterisque  cruorem 

Sufcipiunt  tepidum. 

His  fimilia  habes  apud  eumdem  lib.  6.  .Enaeid.  u- 
bi  inter  varia  miniftrantium  munera,  illorum  quo¬ 
que  meminit ,  qui  cruorem  in  pateris  recipiebant. 
Multa  pollent  hic  dici  a  nobis  de  pateris,  crateribus, 
aborumque  vaforum  generibus  :  fed  de  cratere  , 
crateraque  diximus  in  Myrothecio  primo  ;  multo¬ 
que  plura  haberemus  de  hac  re,  fi  Euftath.  Homer. 
commenta  longa  huc  afferre  liceret»  Nobis  ifta  fuf- 
ficiant. 

Verum  in  eo  ,  quod  Abulenfis  de  loco  paterae  in 
altari  docet ,  nec  ab  eo  diflentimtis,  nec  conveni¬ 
mus.  Nulla  enim  ex  faerjs  oraculis  neceffitate  cogi 
arbitramur,  defuper  altare  a  Moyfe  fumendam  fuifle 
pateram ,  in  qua  fanguis  arietis  confecrationis  ferva- 
retur  :  quia  dicitur  Exodi  29.  nu.  2.1.  Cumque  tule¬ 
ris  de  fanguine  qui  eft  fuper  altare ,  &  de  oleo  unElioms , 
afperges  oNaron  ,  &  v  eft  es  ejus  ,  filios  &  veftimenta 
eorum. 

Partem  quidem  fanguinis  fupra  parietes  akaris 
fuifle  afperfam  fatemur  ;  partem  vero  remanfifle  in 
patera  ,  feu  cratere  dicimus;  nullo  vero  argumento 
affirmare  cogimur  ,  neceflario  craterem  illum  in  al¬ 
tari  repofitum  extitiffe.  Quod  enim  ad  expiationem 
Sacerdotum  fanguinis  pars  aliqua ,  in  cratere  ferva- 
retur  ;  ex  facris  Scripturis  non  improbabiliter  fubo- 
dorari  poteft:  nam  Exodi  24.  cum  populus  pacifci 
cum  Deo  vellet,  fic  legitur  de  ritibus  illius  facrifi- 
cii:  Mifitque,  fupple  Moyfes,  juvenes  de  filus  Ifrael, 
&  obtulerunt  holocaufta ,  immolaverunt  que  viblimas  pa¬ 
cificas  Domino  ,  vitulos  duodecim.  &  infra :  Tulit  ita¬ 
que  Moyfes  dimidiam  partem  fanguinis ,  &  miftt  m  cra¬ 
teres  :  partem  autem  refiduam  fudit  fuper  altare,  haec 
ibi  :  quamobrem  in  crateris  fimiluer  cum  altaria  , 
utenfilia  ,  Tabernaculum,  Sacerdotesque  confecra- 
rentur  ,  fanguinem  fuifle  repofitum ,  non  improba¬ 
bili  argumento  affirmare  pofliimus.  Sed  quo  in  loco 
fanguinis  crater  fervaretur  ;  utrumne  fuper  altare, 
an  feorfum  ab  altari ,  non  video  unde  nobis  id  colli¬ 
gendum  fit.  Quamobrem  ad  fufficientem  facrorum 
oraculorum  interpretationem,  dici  polle  putamus, 
fumptum  fuifle  fanguinem  de  altari  ;  dum  mi- 
nifter ,  fanguinem  feorfum  fervatum  in  cratere 
accepifle  dicitur;  de  quo  fanguine  in  cratere  ferva- 
to  ,  parietes  altaris  afperfi  jam  fuerant.  Quas  inter¬ 
pretatio  litterali  fenfui  optime  accommodatur. 

Sanguis  &  oleum  ,  quo  Sacerdotes  confecraban- 
jtur,  commixtane,  an  feorfum  fumenda,  Sacerdo¬ 
tumque  veftimenta,  infpergenda  forent,  adhuc  in- 
veftigandum  remanebat  :  fed  nihil  certi  fubodorari 
poteft.  Scripturis  facris  magis  conforme  arbitratur 
Abulenf.  quasft.  11,  in  cap.  29.  Exodi:  Sanguine 
feorfum  aboleo,  Sacerdotes  fuifle  afperfos,  oleo  a 
fanguine  feorfum  fimiliter  confecrata  fuifle  Sacerdo¬ 
tum 


fli 


M 


YROTHECIVM.  IL 


tam  veftimenta.  Qua:  fi  veritatem  tangunt;  dicen¬ 
dum  effiet,  veftimenta  prius  fanguinead  expiationem 
confperfa,  deinde  oleo  confecrata;  quia  fanguis  erat 
ad  expiationem  ,  oleum  ad  confecrationem ;  &  ex¬ 
piatio  confecrationem  procedebat.  Dodtiora  alii 
viderint;  nos  quo  licuit,  diximus. 

Verum  de  modo,  &  forma  hujus  afperfionis  eft 
aliqua  dubitatio :  nec  defunt  inter  graviffimos  Scrip¬ 
tores  ,  qui  animo  pendeant ,  idque  decernere  ne¬ 
queant  ;  an  videlicet  hujufmodi ,  Sacerdotum  &  fa- 
crarum  veftium,  conlecratio,  oleo  ac  fanguine  com¬ 
mixtis,  effufione  ,  vel  afperfione  fieret.  llludcerte 
affirmare  horrent,  ne proftantiffimas ,  acdigmffimas 
facrorum  veftes,  commixtione  fanguinis  &;  olei  com¬ 
maculatas ,  ac  deturpatas  fateri  cogantur.  Nec  enim 
illas  ablui  licuiffie  ,  emaculandi  caufa  putant ;  tum 
ne  variam  &  proftantiffimam  ex  auro,  argento, 
gemmis,  margaritis,  &  aliis  digniffimis  rebus  tex¬ 
turam,  dum  a  maculis  emundare  nituntur  ,  fricatio¬ 
ne  perderent  ;  (profertim  Abulenfis  id  timet ;  qui 
olei  maculas  fimplici  ablutione  non  tolli  docet)  tum 
denique,  quia  dum  veftes  illas  purgare ,  maculasque 
tollere  niterentur  Sacerdotes  ,  ad  tollendam  confe¬ 
crationem  ftudium  adhibuiffie  cenferentur  :  quam- 
obrem non  defunt,  qui  affirment  Dei  miraculo,  ve¬ 
ftimenta  facerdotalia  ,  ca  olei  effufione  nequaquam 
maculata  remanfiffie.  Abulenfis  contra  horum  com¬ 
mentum  merito  infurgit :  ut  quid  enim  multiplicare 
miracula  fine  neceffitate?  nam  miraculo  adfcribere , 
quae  fine  illo  fieri ,  congruenterque  facris  litteris  in¬ 
terpretari  poffiunt ;  a  viro  dodto  aliena  effie  debent. 
Eft  enim  Hebraeorum  ftuldtia  ,  Rabbinorumque 
ignorantia  ,  oracula  omnia ,  quae  aliquam  vix  diffi¬ 
cultatem  involvunt ;  divinae  adfcribere  omnipoten¬ 
tiae;  ut  intimius  re6tam  facrarum  Scripturarum  m- 
telligentiam  ,  &  fenfuum  magnalia  in  facris  litteris 
requirere  non  cogantur. 

Redtius  vero  lenierunt,  qui  non  effufione,  fedvera 
afperfione  olei  fanguinis ,  nullo  concurrente  miracu¬ 
lo,  confecrari  veftes  Sacerdotales,  ex  more  dixerunt. 
Nam  maculae  illae  facris  in  veftibus  receptis,  non  ad  hor¬ 
rorem  ,  fed  ad  honorem ;  non  ad  foetorem ,  fed  ad  odo¬ 
rem;  non  ad  turpitudinem,  fed  ad  pulchritudinem -non 
ad  turporem,  fed  ad  decorem  Sacerdotibus  ceffilfe,  non 
eft  ambigendum.  Etenim  quis  non  videat,  profa¬ 
norum  unguentorum  ufum  ac  luxum,  etiam  apud 
Gentiles  id  devenilfe  in  pretium ,  ut  honoris  ac  di¬ 
gnitatis  eflet,  ex  odoratis  unguentis ,  commaculatas 
deferre  veftes?  ficut  praecedenti  Myrothecio abunde 
oftendimus.  Eo  enim  lafcivia  veterum  Ethnicorum 
devenerat  ;  ut  columbas  in  conviviis  aromatibus  in- 
fe&as,  huc,  atque  illuc  fuper  convivas  dimitterent; 
ut  confidentes  fuper  convivarum  veftes,  una  cum 
maculis  fuaviffimum  quoque  odorem  veftimentis 
communicarent  :  quamobrem  regium  nepotini  illi 
arbitrabantur ,  unguentis  praeftantiffimis  inquinari. 
Hinc  apud  Homerum  lib.  7.  Odylf.  Ulyfles  ad  Re¬ 
giam  Alcinoi  accedens,  veftimentis  praeftantiffimis , 
a  mulieribus  eidem  prteftitis,  induitur;  qua:  a  Poe¬ 
ta  his  verbis  defcribuntur : 

Keugo <rtwv  (Tofiovewv  SvtvAeifte^)  v^ov  (Aouov. 

Ubi  meminit  olei  ftillantis  ex  illis  veftimentis. 
De  oleo  quidem  aromatizato  proculdubio  intelligen- 
dus  eft  Poeta;  tum  di&ione  Koupyewv ,  quaprasftan- 
tia  unguenti  aperitur;  tum  quia  de  veftibus  agitur, 
pro  ufu  regite  domus,  eadem  in  Regia  a  mulieribus 
fimul  cum  Regina  contextis,  fic  autem  interpretatur 
politum  Homeri  carmen : 

Teftamineis  autem  e  veftibus  diftillabat  humidum 
oleum. 

Quod  fi  haec  ita  fe  habebant  in  praeftantiffimis  Re- 


7ii 


Algum  veftimentis;  ut  decoris  effient  maculte  contra- 
dtm,  ex  ufu  prophanorum  unguentorum :  illud  quo¬ 
que  decus,  veftibus  Sacerdotalibus  ex  facro chrifma- 
te  non  erit  denegandum,-  quarum  macula  confecra- 
tionis  caula  contradite,  charadteres  dignitatis' cenfen- 
dx  videbantur.  His  igitur  maculis  nequaquam  ter¬ 
remur,  quo  minus  ftcras  Sacerdotum  vertes ,  olei, 
ac  fanguinis  commixiriche  confperfas  fateamur. 

Sed  afperfio  ex  Dei  praefcripto,  qua  ratione  ac 
forma  fieret,  ambigendum  remanet;  afperforione, 
an  denique  digitis  prius  intindis  in  eadem  olei ,  & 
fanguinis  commixtione,  in  feiplis  nimirum  primum 
compreffis  ,  demumque  a  confecrante  in  veftibus 
B  confecrandi  relaxatis  ,  ut  fandificarentur.  In  qua 
difficultate  ,  cum  non  habeat  Abulenfis  quid  decer¬ 
nat  ;  minimum  referre  arbitratur,  live  hoc  poftre- 
mum  ,  live  primum  affirmetur,  fuam  de  hac  re  fen- 
tentiam  aperiens.  Dicendum  ergo ,  inquit,  videtur , 
quod  afpergebantur  veftes  Sacerdotum ,  er  ipfi  Sacerdo¬ 
tes  oleo  unctionis ,  mixto  cum  fanguine  ;  five  illa  afperfio 
fieret  digito  Adoyfis  ,  five  aliquo  alio  afperforio  non  refert. 
Plurimum  vero  id  cognofcere  referre  nos  arbitramur, 
qui  ritus  inveftigamus;  &  ex  caeremoniarum  verain- 
telligentia,  innumerabilia  facrarum  Scripturarum  lo¬ 
ca  refera-ri  cognovimus. 

Pendet  vero  illarum  cognitio,  ex  reda  hebraica- 
rum  vocum  in cel figentia,  &  ex  illarum  didionum  , 
quae  in  praed tdis  locis  habentur,  propria  fignifica- 
tione.  Eapropter  ipfamet  facrorum  textuum  verba 
nobis  in  medium  afferenda  erunt.  Primus  locus  ha¬ 
betur  cap.  29.  Exodi,  Deo  ad  Moyfem  dicente : 
Cumque  tuleris  de  fanguine ,  qui  eft  fuper  altare  ,  &  de 
oleo  unitionis  ,  ajperges  Aaron  ,  &  veftes  ejus ,  filios 
&  veftimenta  eorum.  Qua:  verba  habentur  in  hebrai- 
co  fub  hac  forma  :  nnp_Vi 

vj3  nja-Vjy  iqa-Sjn  vxia  Sjui’  pinx  Si  mn;  nndan 

quae  fic  erunt  ad  verbum  interpretanda :  Et  accipies 
de  fanguine  qui  fuper  altare ,  &  de  oleo  unBionis ,  &  ajper¬ 
ges  Aaron ,  &  veftimenta  illius ,  filios  ejus ,  &  veftes  illo- 
D  rum.  Quod  idem  repetitur  per  idem  verbum 
naz.ah  ,  tamquam  jam  fadum  c.  8.  Levitici ,  dum 
agitur  de  ritibus  in  confecratione  Sacerdotum  ferva¬ 
tis,  variata  iolummodo  coniugatione  pra:didi  verbi 
! :  quod  quidem  legitur  vel  in  conjugatione ,  quam 
Hebraei  vocant  hiphghil ,  ut  Exodi  29.  in  loco  alle¬ 
gato  illa  didio  ffl?  vel  in  conjugatione  leni,  quam 
vocant  cbal  magiftri  linguae  iandae,  ut  Levit.  8. 
ubi  habetur  didio  va/az. ,  quae  eft  ab  eadem  radice 
n?J  naz.ah,  &  fimiliter  afpergere  fignificat. 

Ut  autem  redam  intelligentiam  prsedidorum  lo¬ 
corum  expifcari  poffimus;  attendatur  ,  quodnam  di- 
fcrimen,  inter  effundere  ,  afpergere,  &  alia  fimilta 
E  reperiatur  ex  hebraicis  vocibus :  quidque  difcriminis 
appareat  inter  didiones  I?1?  fchaphach  ,  fatfaq ,  & 
nJr  naz.ah.  Quae  omnia  verba,  adum  effundendi  li¬ 
quorem  ,  &  quodammodo  afpergendi  fignificant: 
inter  qute  tamen  illud  eft  difcrimen ,  ex  hebraicis 
Didionariis,  quod  verbum  W  fchaphach ,  fpargen- 
do  effundere  fignificat:  five  effundendo  fpargere: 
quamobrem  tam  de  liquidis ,  quam  de  aridis  verifi- 
catur  ;  adeo  ut  tam  de  aqua,  quam  de  vino  ,  de 
fanguine,  aliisque  liquoribus  non  folum  dici  poffit; 
fed  etiam  de  pulvere ,  de  lapidibus ,  atque  aliis  fi- 
milibus:  qua  ratione  Pfal.  7.  dicitur:  Vitio  fanguinis 
fervorum  tuorum ,  qui  ejfufus  eft:  ubi  hebraice  ea  ef- 
fufio,  per  illud  verbum  explicatur.  At  verbum 
jatsaqh  ,  effufionem  alicujus  rei  fignificat;  qua:  non 
quidem  Ipargendo  ,  fed  diftillando  fit :  &  de  liqui¬ 
dis  tantum ,  non  vero  de  aridis  dicitur.  Hinc  Levit. 
8.  &  alibi  faepe,  cum  agitur  in  facrificio  pro  pecca¬ 
to,  de  effufione  fanguinis  hoftite,  cujus  fanguis  in 
canalem  ad  bafim  altaris  excavatum  effundebatur ; 
ubique  in  facris  litteris,  fanguinis  effufio  illa,  per 
Y  y  3  ver. 


714 


Sacrorvm  El^ochrismatan 


71$ 


B 


bum  fatt^aqb  ,  quod  effufionem  ftillando  reprxfen- 
tat ,  exprimitur. 

Sed  verbum  p?I  zaraqh  ,  a  fuperioribus  differt ; 
quia  ejus  vis  ell  effufionem,  qux  fit  cum afperforio, 
fignificare.  Jtaque  licet  liquidis  &  aridis  proprie  tri¬ 
buatur  ,  non  tamen  abfque  inllrumento  illae  afper- 
fiones  intelligi  debent.  Eapropter  inftrumenta, 
quibus  fanguis  fuper  altaria  in  facrificiis  afpergeba- 
tur  ;  per  derivationem  ab  eo  verbo,  n'p "}}?  mizra- 
qhot ,  dicebantur  ,  quae  redle  nos  interpretari  pof- 
iumus  afperforia.  Quamobrem  Exodi  cap.  24.  ubi  nos 
in  vulgato  codice  legimus  :  Tulit  itaque  Moyfes  dimi¬ 
diam  partem  fanguinis  i  dr  mijit  m  crateras  ,  partem 
autem  rejiduam  fudit  fuper  altare  ,  &c.  in  hebraico 
textu  fic  legimus  p-i  D1Q Quas  fic  in¬ 

terpretanda  erunt :  Et  dimidium  fanguinis  afperfit  fuper 
altare.  Quas  afperfio  ,  afperforio  fada  intelligi  de¬ 
bet  ,  ex  vi  verbi  atque  vocabuli  :  quoties  vero  fa- 
cra  Scriptura  de  afperfione  fanguinis  fuper  altaris 
parietes  agit ,  toties  eo  verbo  utitur. 

Significatum  tandem  verbi  nH  nazah  ,  licet  fit 
neutrum  ;  &  folurn  imperfonaliter  a  nobis  interpre¬ 
tari  pofiic  ;  tamen  verbum  hiz.z.ah,  quod  ab  illo 
derivatur  ,  non  aliter  latine  exprimere  poffumus  , 
quam  per  verbum  afler^ere  i  fed  magis  proprie  ver¬ 
nacula  lingua  dicitur  fpruzjz*are  :  &  alia  voce  dicitur 
fcbiz.z,are  :  Hifpanice  vero  dicitur  falpicare.  Quas 
liquidi  humoris  afperfio  ,  inllrumento  non  fiebat  ; 
fed  vel  cafu  ex  iplamet  liquida  materia  ( tantum 
enim  de  liquidis  vere  dici  potell  verbum  illud)  vel 
manu  digitis  in  humore  liquido  intin&is,  &  adeam- 
dem  manum  complicatis  ,  ac  demum  folutis  ,  ejuf- 
dem  liquidi  humoris  fiebat  afperfio.  Locum  aliquem 
afferamus  ,  &  fumatur  ex  cap.  4.  Levit,  ubi  nos  le¬ 
gimus  :  Cumque  intinxerit ,  fupple  Sacerdos  digitum 
m  fangttinem  ,  afperget  eum  fepties  coram  Domino.  He¬ 
braice  fic  legimus  ™  jrtan  bam 

Qux  ad  verbum  fic  interpretari  licet  5  Et  intinget 
Sacerdos  digitum  fuum  in  fanguine  ,  &  afperget  ,  £cc. 
qux  verba  vernacula  lingua  perappofite  fic  verti  po¬ 
terunt  :  Et  intinge rd  il  Sacerdote  il  dito  fuo  nel  fangue , 

&  Jpruz.z.erd  dei  /angue  fette  volte  ,  &c.  Quamobrem 
ubique  in  Scriptulis  facris  ,  in  hac  fignificatione  ha¬ 
bebis  ufum  prxdidx  vocis  nl‘? 

Liquido  ex  his  conflat  ,  parum  re  <51  e  Abulenfem, 
vim  illius  didionis  contempfilfe  y  affirmans  nihil  re¬ 
ferre  ,  an  afperfio  illa  fieret  digito  Moyfis ,  an  ali¬ 
quo  inllrumento  :  multum  enim  referebat  ,  cum  ad 
ritus  Confecrationis  a  Deo  prxfcriptos  rite  fervandos 
illa  dictio  faceret.  Digito  igitur  tantum  fieri  de- 
buiffe  ,  ac  licuille  ,  juxta  Dei  prxfcriptos  ritus  ,  af- 
perfionem  hanc  fanguinis  &  olei  ,  affirmandum  erit : 
deque  tali  afperfione  facri  intelligendi  funt  textus  , 
quoties  in  Sacerdotum  confecratione  ,  Moyfem  lan- 
guine  &  oleo  veflimenta  ,  Sacerdotefque  afperfifle 
tradunt  tam  cap.  29.  Exodi  ,  quam  cap.  8.  Levit. 
Semper  enim  loquitur  facer  textus  per  verbum  nH 
nazab,  quod  digito  afpergere  aliquid  fignificat;  hxc 
enim  in  prxdido  loco  funt  verba  hebraici  textus, 
j-inx-bjr  h  natpn-^i?  iwx  onnqoi  m^nn  jn$n  nato  npu 

ii  ’!})?  'uxSxq  rma-bjj  hxc  ac|  verbum  fic  erunt 
interpretanda  :  Et  accepit  Moyfes  de  oleo  un Bionis  ,  & 
de  fanguine  qui  fuper  altare  erat  ,  dr  afperft  fuper  Aa~ 
ron  ,  fuper  veflimenta  ipfius  ,  d'  fuper  filios  ejus  ,  dr  fu¬ 
per  veflimenta  ,  6fc.  Quamobrem  lingua  vernacula 
optime  fic  reddi  poffet  :  Et  piglio  Moise  dell ’  ogho  ,  F 
dell'  ungimento  ,  e  dei  fangue  ,  cbe  fopra  E  altare  era  , 

&  fpruzjzfo  fopra  d'  Aarone  ,  fopra  le  flue  veflimenta  ,  e 
fopra  li  fighvoli  di  quello  ,  e  fopra  le  vefli  ,  &e.  id  efl  , 
fuper  velles  filiorum  ejus  cum  illo.  Et  hxc  eadem 
omnino  per  eadem  verba  habentur  Exodi  29.  Con¬ 
cludendum  igitur  erit ,  quod  digitis  prius  in  illaolei 
&  fanguinis  commixtione  intindis ,  k  eifdem  com- 


D 


E 


preffis ,  ac  demum  folutis  ,  ita  ut  liquor  ille  ad  Aa- 
ronem  ,  &  velles  illius  ,  ac  filiorum  pertinge¬ 
ret  i  minorum  Sacerdotum  confecratio  perfolvere- 
tur. 


GAP.  L  X  X  I  X. 

Pontificum  confecratio  effufione  unguenti  mon- 

ftratur. 

Ad  loca  Levit.  8.  Labrumque  cum  bafl  fua  fanftifica- 
vit  oleo .  Quod  fundens  fuper  caput  Aaron  ,  unxit 
eum  ,  dr  confecravit.  Exodi  29.  Et  pones  tiaram  in 
capite  ejus  ,  dr  laminam  fanftam  fuper  tiaram  ,  dr 
oleum  ur.cl tonis  fundes  fuper  caput  ejus  :  atque  hoc  ritu 
confecrabitur.  &  ad  alia. 

QUreus  ritibus,  quibufque  caeremoniis,  olitii 
jam  Summi  Sacerdotes  in  lege  Naturx  facra- 
rentur  ,  difficile  ell  cognofcere.  Mitto  nunc* 
quas  poltmodum  Gentilium  errores  ,  in  facris  Ido¬ 
lorum  induxere  exremonias  :  nam  ipli  qUoque  fa¬ 
cris  Iliacis  ,  Eliacis ,  Perficis ,  &  Mythricis  initia¬ 
bantur.  Quid  ultra  afferam  ?  nobis  cum  his  fermo 
non  ell ;  fed  cum  facris  flare  conamur.  Etenim  in 
lege  Naturx  confecrari  oleo  Sacerdotes  confueviffe  , 
pro  certo  Bolduch.  lib.  3.  de  Ecclef.  ante  leg.  cap.  8. 
affirmat  ,  &  ex  illo  Jobi  29.  probari  contendit,  qui 
de  feipfo  loquitur  ,  dicens  :  Quando  lavabam  pedes 
meos  butyro  ,  dr  petra  fundabat  mihi  rivos  olei.  Qui 
audior  juxta  hebraicam  phrafim  legit  i  Et  petra  fufa 
mecum  rivorum  olei  i  ubi  petrx  nomine  unguentarium 
alaballrum  intelligitj  cujus  effufione  Prophetam  pati- 
entiffimum  ,  initiatum  ad  facra  ,  intelligit.  Quem 
fane  locum  pace  dodiffimi  viri  ,  parum  ad  rem  fa¬ 
cere  exiflimarem  :  cum  ibi  Job  loquatur  de  tempo¬ 
ribus  feliciffimis  ;  quando  ipfe  deliciis  fruebatur  , 
quando  nimirum  inter  Orientales  opulentiffimam  ip¬ 
fe  occupabat  fedem  :  potius  enim  de  oleario  vafejob 
intelligendus  ellet ;  &  petrx  nomine  illud  fignificari 
concedendum  :  non  quidem  de  vafe  facro,  quo  ini¬ 
tiabantur  Sacerdotes  ,  fed  de  unguentaria  lenticula, 
quam  mos  erat,  fandioribus  etiam  viris ,  fecum  fer¬ 
re  :  ficuti  de  Jacobo  legimus.  Vel  petram  fudiffe 
libi  rivos  olei  Job  dixit  ,  ad  ollendendum  ,  quod 
omnia  illi  copiofiffime  tunc  temporis  fuccedebant  j 
atque  arida  libi  fertiliffima  fiebant  :  qux  felicitas  8c 
agrorum  fertilitas  ,  oleo  in  Scripturis  aliquando  fi- 
gmficatur  i  fic  enim  dicitur  vinea  in  cornu  olei  5  pro 
vinea  ,  qux  multum  frudlificat  ,  apud  Ifaiam.  Ra¬ 
tionabilius  igitur  in  confecratione  veteri  ante  latam 
legem,  undtio  Summi  Sacerdotis  ab  odore  vellimen- 
torum  Efau  ,  me  judice  ,  hauritur  >  qux  dicitur 
Gen.  27.  Jacob  ad  patrem  loco  Efau  pergentem  in- 
duifle;  ut  fratri  benediftionem  furriperet.  Dequo- 
rum  vellimentorum  fragrantia  dicitur  intextu  :  Sta~ 
timque  ut  fenflt  veflimentorum  illius  fragrantiam  benedi¬ 
cens  illi  ,  ait  :  Ecce  odor  filii  mei  fleut  odor  agri  pleni 
cui  benedixit  Dominus.  Qui  fane  vellimentorum  odor 
( quod  maxime  obfervandum  ell)  non  antea  ad  Ifaa- 
cum  pervenit  ,  quam  ubi  ad  ofculum  Jacob  acceffit; 
ut  hinc  non  immerito  fubodorari  liceat ,  ex  veteri 
&  perantiqua  undlione  facerdotali  ,  in  Vellibus  illis 
odorem  defluxille  olim,  atque  tunc  ufque  perduraf- 
fe.  Sed  quicquid  fit  de  Sacerdotibus  in  lege  Natu¬ 
rx  ,  de  quibus  nihil  certi  habere  pofiumus  :  certum 
tamen  ell  ex  divinis  inflitutis ,  Summum  Sacerdotem, 
capitis  undione  ,  a  reliquis  fecerni  folitum.  Tripli¬ 
cem  autem  facri  olei  ufum  facra  nobis  oracula  exhi¬ 
bent  ,  linitionem  nimirum  ,  effufionem  &  afperfio- 
nem  ,  qua  minores  confecrabantur  Sacerdotes.  Sum¬ 
mus 


7  I 6 


Myrothecivm. 


717 


mus  autem  Sacerdos  ,  an  (acri  olei  linitione  ,  an  ve-  A 
ro  effufione  ejufdem  confecraretur  :  funt  qui  dubi¬ 
tent. 

Sorditiem  veftimentorum  ,  ut  aliqui  ,  in  Pontifi¬ 
ce  Hebraeorum  declinarent  ;  effufionem  unguenti 
ab  albo  confecrationis  removendam  duxerunt :  quam- 
obrem  Nicolaus  de  Lyra,  qui  cum  Rabbinis  quan¬ 
doque  delirat  ,  in  praefenti  difficultate  ex  doftrina 
Rabbi  Salomonis  ,  cui  ipfe  fubfcribit  ;  Genebr.  in 
Pf.  133.  ex  doftrina  Rabbi  Elias  in  Thiibit  :  Sc alii 
etiam  auftores  a  Toftato  quseft.  2.  in  cap.  29.  Exo. 
relati ,  communiter  fentiunt  ;  nequaquam  facri  un¬ 
guenti  effufione  ,  fed  linitione  verticis  ,  Summum 
Sacerdotem  confecrari  confueviffe.  Et  quidem  ne-  B 
ceffario  ita  fentire  coguntur  ;  quotquot  charafteresin 
Summi  Sacerdotis  vertice  effigiari  imaginantur. 
Quamobrem  Lyra  ex  Rabbi  Salomonis  doftrina ,  in 
facrando  Summo  Sacerdote,  charafterem  quemdam, 
digito  formari  (blitum  affirmat  ,  quale  erat  Grasco- 
rum  caph.  Sed  in  horum  auftorum  doftrina  ,  in  pri¬ 
mis  irridendum  duco  j  quod  de  grxco  caph  tradunt. 
Ego  enim  nullum  ,  in  toto  grxco  alphabeto  videre 
potui  charafterem ,  quod  caph  nominaretur  j  fed  uti- 


i  que  charafterem  in  eo  cognovi ,  qui  cappa  appellatur; 
&  eft  hujus  formae,  atque  figurae,  K.  Unde  vero 
tantus  irrepferit  error  in  Nicolao  de  Lyra  ,  ut  pro 
cappa  ,  caph  legeret ,  fufpicari  nequeo  ;  nifi  ex  grae- 
cx  linguae  ignorantia.  Forte  enim  cum  prxdifta  apud 
Rabbinos  legiflet ,  qui  vocem  illam  hebraicis  litte¬ 
ris  exprimere  nequibant  ,  nifi  hoc  pafto  33  cappa  ; 
ipfique  Rabbini  in  fuis  libris  quafcumque  voces  fine 
punftis  fcribant  ;  &  praediftum  graecum  cappa  ,  his 
duobus  charafteribus  fcripfilfent  33  ,  Nicolaus  de 
Lyra,  five  alii,  fine  daghes  legendo  litteram  3,  pro 
cappa  quod  fonabat  vox  illa  cum  daghes  ,  legerunt 
caph . 

Perfiftendo  igitur  in  germano  fono  prxdiftae  vocis 
graecae  cappa, juxta  doftrinam  illorum Rabbinorum  : 
charafter  ille ,  qui  facro  unguento  in  vertice  Sum¬ 
mi  Sacerdotis  figurabatur  ,  veluti  graecum  cappa  , 
tale  K  erat  :  ad  quod  formandum  linea  una  protra¬ 
hebatur  ab  auricula  ad  auriculam  ;  &  ex  medio  ver¬ 
tice  duabus  protraftis  lineis  ad  fupercilia  oculorum  > 
figura  charafteris  formabatur  :  prout  confpicere  li¬ 
cet  in  hac  fequenti  figura. 


Alii  fuerunt  Rabbinorum  fimiliter  ,  qui  linitio-  E 
nem  affirmantes  ex  facro  illo  unguento ,  cum  Elia 
in  Thesbith  ;  in  Summi  Sacerdotis  vertice  ,  grae- 
cum  gamma  minufculum  inverfum  hoc  pafto  &  figu¬ 
randum  tradiderunt  :  ut  figura  hac  Sacerdotis  nobis 
(ignare  placuit ,  in  qua  ab  occipite  in  fummo  verti¬ 
ce  ,  ad  oculum  &  fupercilium  dextrum  ufque  pro- 
trafta  linea  ,  &  a  fumma  fronte  ,  ubi  linitura  fron¬ 
tem  ingrediebatur  ,  alia  dufta  linea  ad  fupercilium 
finiftri  oculi ,  graecum  gamma  confpicitur. 

Quibus  etiam  accefferunt  alii  quos  refert  Genebrar.; 
loco  jam  citato  ,  qui  in  vertice  Summi  Sacerdotis  Chi 
graecum  ,  in  hunc  modum  X  delineandum  fuifle  af-  i 
firmarunt ;  ut  in  figura  hic  delineata  monftratur  :  in  F 
qua  ad  linituram  fefe  confecantibus  lineis  in  fummo 
vertice  ,  charafter  ille  apparet ,  ita  tamen,  ut  ocu¬ 
los  verfus  ,  lineae  hinc  inde  penderent  ,  atque  diri¬ 
gerentur.  r.  , 

Et  denique  alii ,  quorum  meminit  Abulenfis,  fi¬ 
guram  graeci  Theta  ,  hoc  pafto  ©  in  fummo  vertice 


Sacerdotis  ,  cum  confecraretur ,  effigiatam  docent , 
ficut  fequens  oftendit  figura.  Itaque  totum  Summum 
Sacerdotis  caput  linitione  facri  olei  circumdabatur  ; 
lineola  vero  in  fummo  vertice  confecrandi  ,  eodem 
oleo  lignabatur,  ut  in  (equenti confpicitur  figura. 

Hi  tamen  omnes  linitione  fieri  confueviffe  facram 
Summi  Sacerdotis  inaugurationem  ,  fateri  coguntur : 
alias  enim  figurx  ,  &  charafteres  illi  in  fummo  ver¬ 
tice  Sacerdotis  ruerent ,  nullaque  ratione  effigiari  po- 
tuiflent.  Sed  verius  erit  ,  facrifque  oraculis  magis 
confentaneum  dicere  ,  linitionem  nullum  habuiffe 
locum  :  fed  in  confecratione  Sacerdotis  Summi,  Ia¬ 
eram  illud  unguentum  fuper  ipfius  caput  tantum  ef- 
fufum  fuifle.  Quod  etiam  Abulenfis  quaelt.  illa  2. 
in  cap.  29.  Exodi  affirmat ,  &  quidem  expreffe  vox 
ipfa  textus  noftri  vulgati  indicat  :  qui  tam  Exodi  29. 
quam  Levitici  8.  femper  eo  verbo  fundere  utitur. 
E(t  autem  fmdere ,  cum  de  liquidis  dicitur  ,  illud 
idem  quod '  Jltllando  fpargere  s  unde  Claudian.  in-; 
quit  : 

Pef 


j\ 8  SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN.  719 


Pejf.ma  fudit  vina  cadis . 


‘A 


Expreffius  vero  St  apertius  hoc  declarat  hebraicus 
textus  i  cum  tam  Exodi  cap.  29.  quam  Levitici  8. 
conftanter  retineat ,  Sc  utatur  verbo  p?’  jaz.aqb.  Nam 
Exodi 29  fic  legimus  hebraicc  pxq 

pinx  vaitfoqh  mifcemen  bamifebab  ngbal  ros  abaron :  hoc 
efl  ,  Et  fudit  de  oleo  unUionis  ftper  caput  Aaron.  Qui¬ 
bus  liquido  conflat  ,  Spiritum  fimdtum  ubique  reti- 
nuifle  vocem  Sc  verbum  illud  p?’  jatfaq  ,  quod ,  ut 
obfervant  ,  &  merito  A  udiores  Didtionariorum,  St 
nos  quoque  capite  praecedenti  obfervavimus  ;  defu- 
fione  liquidorum  tantum  ,  Sc  de  metallis  etiam, qua¬ 
tenus  liquefeunt ,  ubique  in  facra  Scriptura  pronun¬ 
tiatur.  Cumque  iota  unum  ,  aut  apicem  unum  in- 
obfervatum  dimittere  fit  nefas ;  Sc  ubique  facer  tex¬ 
tus  ,  cum  fermo  efl  de  majorum  Sacerdotum  confe- 
Cratione  ,  retineat  verbum  fundere  ;  prater  rationem 
dicetur  ,  fola  linitione  majores  Sacerdotes  confecrari 
confuevifle. 

Nam  f!  linitione  confecrari  folerent  Pontifices,  fa¬ 
tis  fuiflet  dicere  in  textu  :  Accipies  de  oleo  untlionis  , 
< 5  limes  caput  illius  :  vel  ,  &  unges  Caput  illiUs,  Nam 
ungere,  quod  dictione  nt??  mafciach  explicatur ,  de 
ea  linitione,  quae  unguento  fit,  perappofite  dicipo- 
tefl.  Ut  autem  offenderetur  ,  nequaquam  linitione 
fieri  confuevifle  Pontificis  confecrationem  ,  non  in¬ 
congrue  in  facro  textu  verbo  p?’  jatfaq  ,  quod  effu- 
fionem  fignificat  ,  didtio  'Tf?-  bamifebab  adjungi¬ 
tur  ;  ut  pateat  Summi  Sacerdotis  confecrationem  , 
nequaquam  liniendo  ,  fed  ffillando  ,  feu  effunden¬ 
do  unguentum  fupra  caput  illius ,  qui  Sacerdos  fuif- 
fet  cleditus  ,  fieri  debuifle. 

Copiam  hujus  effufionis  fandti  olei  ,  fubindicat 
Propheta  in  Pfal.  135  dum  per  barbam  fluens,  nec 
non  etiam  ufque  in  ora  veftimentorum  difeurrensun- 
guentum  affirmat  ,  dicens  :  Sicut  unguentum  in  ca¬ 
pite  ,  quod  defeendit  in  barbam  ,  barbam  Aaron ,  quod 
defeendii  in  oram  vefiimenti  ejus.  Verum  ad  prophe¬ 
ticam  phrafim  fubodorandam  ,  remanet  difeutien- 
dum  ,  quid  nomine  orae  inpfalmo  intelligendum  ve¬ 
niat  :  ex  illius  namque  intelligentia  hujus  unguenti 
copiofa  effufio  manifdfatur.  Nam  Genebrar.  in 
praallegato  Pfalmo  ,  nomine  orae  ,  fupremam  par¬ 
tem  veftis  accipit  ,  quae  collum  cingit.  Quia  tamen 
in  pradidto  loco  Pfalmi  legimus  nghalphi 

middotbau  ,  id  efb  ,  Super  oram  veftimentorum  ejus. 
Poflet  etiam  fufpicari ,  veflimentorum  oram  a  Pro¬ 
pheta  appellari  veltimentorum  inferiores  limbos :  quia 
inter  veftimenta  ,  quibus  Sacerdos  amiciebatur  ,  E- 
phod  tantum  collo  prae  aliis  ad  haerebat.  Quamobrem 
fi  de  fuperiori  ora  Propheta  intelligendus  eflet;  po¬ 
tius  in  fingulari  ,  quam  in  plurali  ei  loquendum  vi¬ 
debatur.  Cumque  in  plurali  ,  Propheta  veftimenta 
nominet  ;  potius  de  parte  inferiori  Angulorum  vefti¬ 
mentorum  Sacerdotalium  ,  quam  de  fuperiori ,  ver¬ 
ba  praallegata  accipienda  erunt.  In  fuperiori  enim 
Sacerdos  amiciebatur  Ephod  ,  qui  ufque  ad  femora 
protendebatur  ;  infra  illum  tunica  hyacinthina  ;  in¬ 
fra  hanc  linea  tunica  erat ,  quae  ad  pedes  ufque  & 
infra  ,  fub  hyacinthina  extendebatur  :  itaque  verfus 
inferiorem  Sacerdotis  partem  ,  plures  veftimentorum 
orte  dabantur.  Interpretatione  igitur  Genebrard i  fla¬ 
re  fi  vellemus ,  prophetas  fuffeciflet dicere, unguen¬ 
tum  illud  defcendifle  in  oram  vefiimenti  ejus.  At 
fandius  propheta  Spiritu  fandto  dudtus  ,  ut  copiam 
effiifionemquc  maximam  unguenti  hujus  in  Summo 
Sacerdote  confecrando  infirmaret  ,  ad  extremas  St 
infimas  ufque  oras  facrorum  veftimentorum  ,  illud 
unguentum  pereffluxifle  aperuit;  ut  a  capite  per  bar¬ 
bam  difeurrens  fuper  ephod  ,  inde  irrigarit  tunicam 
hyacintinam  ,  St  denique  byffinam  ,  ad  extremam 
ufque  illius  partem. 


B 


D 


F 


Verum  orae  nomine  ,  five  fupefiora  Veftimento- 
rum  ,  five  inferiora  accipiantur  ,  certum  ell  ex  loco 
Pfalmi  effufionem  unguenti ,  non  linitionem  colligi. 
Frivola  jam  apparent,  quae  Rabbini  fomniarunt  de 
illis  charadteribus ,  St  figuris.  Eluduntur  quoque  , 
quae  ab  eifdem  de  linitione  capitis  didta  fuere  :  quo¬ 
niam  ,  ut  ftatim  probabimus  ,  Sacerdos  Summus  t 
cidari  tedto  capite  ,  facro  hoc  unguento  confictaba¬ 
tur-  Quamobrem  nulla  ratione  charadleres  illi  ,  in 
capite  Sacerdotis  formari  potuiflent  ;  neque  aliqua 
profedto  ,  me  judice  ,  erit  ars ,  quae  id  effingere  va¬ 
leat. 

Haec  quidem  capitis  undlio  per  olei  effufionem  , 
adeo  folius  Summi  Sacerdotis  erat  propria  ;  ut  in 
hoc  potiflimum  a  confecratione  ,  St  unftione  mino¬ 
rum  Sacerdotum  ,  Pontificis  confecratio  diftinguere- 
tur.  Minores  enim  Sacerdotes  quoties  facrabantur  , 
utique  facro  oleo  ungebantur  •  fed  nequaquam  in  ca¬ 
pite  facram  undlionem  ,  fed  fuper  velles  tantum  fuf- 
cipiebant ,  quod  etiam  Nicolaus  de  Lyra  ,  St  Abu- 
lenf.  in  cap.  2,9.  quasft.  2.  optime  agnoverunt  :  ne¬ 
que  fimphci  oleo  ,  fed  oleo  languine  mixto  afperge- 
bantur  ,  ut  Exodi  29.  dicitur.  Primo  enim  ibi  de 
confecratione  Summi  Sacerdotis  agitur  ,  &  fufio  fa- 
cri  chrifmatis  in  caput  illius  offenditur  :  quamvis  ve¬ 
ro  poftmodum  de  confecratione  minorum  Sacerdo¬ 
tum  fermo  inftituatur  ;  nullibi  facra  oracula  memi¬ 
nere  undti  capitis  filiorum  Aaron  ,  qui  minorum  Sa¬ 
cerdotum  munere  fundturi  erant. 

Commentitiam  autem  undlionem  manuum  mino¬ 
rum  Sacerdotum  ,  quam  excogitavit  Abulen.  q.  2.  in 
c.  29.  Exo.  non  admittimus.  Haec  quidem  illius 
fententia  nullo  argumento  fulcitur  ,  nifi  quod  con¬ 
fecratio  minorum  Sacerdotum  in  Mofaica  lege  cen- 
fenda  videatur  ;  quemadmodum  nunc  in  Ecclefia 
confecratio  minorum  Sacerdotum  a  confecratione 
Epifcoporum  diftinguitur.  Epifcopi  namque  tam  in 
capite  quam  in  manibus  facra  undtione  liniuntur;  at 
vero  minorum  Sacerdotum  folummodo  manus  confe- 
crantur.  Quia  vero  in  Summo  Sacerdote  audloritas 
&  minifterium  etiam  tunc  aderat ;  in  minoribus  ve¬ 
ro  Sacerdotibus  ,  ut  ipfe  ait  ,  folum  ac  fimplex  mi¬ 
nifterium  reperiatur  :  hoc  undtione  manuum  figni- 
ficatum  ,  illud  capitis  Sc  manuum  confecratione  re- 
prafentatur. 

Sed  quamvis  ,  quae  Abulen.  docet  de  confecratio¬ 
ne  Epifcopi  St  minorum  Sacerdotum  in  Ecclefia  Chri- 
fti ,  vera  fint ;  quod  tamen  in  lege  Mofaica  id  fie, 
ret ,  nullo  probatur  argumento  ;  fed  gratis  commi- 
nifeitur  ab  Abulenfi  ;  gratis  igitur  etiam  l  nobis  re¬ 
jicitur,  Sc  quoufque  appareac  aliquis  facra  Scriptura 
locus,  quo  probetur  Abulenfis  fententia;  nos  mino¬ 
rum  Sacerdotum  manus  facro  oleo  confecratas  fuiffe 
negamus.  Quod  etiam  Nicolaus  de  Lyra  ibid.  ne¬ 
gavit  :  Sc  quidem  optimo  argumento  ;  quia  nequa¬ 
quam  id  fuiflet  pratermiflum  in  facra  Scriptura  cap. 
29.  Exodi,  vel  cap.  8.  Levit,  ubi  ex  inftituto  agitur 
de  confecratione  Sacerdotum.  Cum  igitur  de  hac 
manuum  undtione  nihil  his  in  locis  dicatur  ,  illud 
fine  fundamento  affirmare,  ex  loco  aliquo  facra  Scri¬ 
pturae  ,  omnino  commentitium  efl  Sc  imaginarium, 
nam  quamvis  aliquando  in  facra  Scriptura  oleum  un- 
dtionis  efle  fuper  Sacerdotes  etiam  minores  dicatur  ; 
de  undtione  fanguine  commixta  ,  loca  illa  intelligi 
debent ,  qua  velles  illorum  perfundebantur ,  Sccon- 
fecrabantur. 


CAP.  L  X  X  X. 

Effufionem  facri  unguenti  ,  in  confecratione 
Pontificis ,  neceffario  requiri  monftratur. 

Aid 


720  •  Myrothecivm.  II.  721 


Ad  loca  Exodi  lp.  Fefl  em  autem  fantlam  ,  qua  ute- 
tur  Aaron  >  habebunt  filii  ejus  pofi  eum  ut  ungantur 
in  ea  ,  &  confecrentur  manus  eorum  feptem  diebus  j 
utetur  illa  qui  Pontifex  pro  eo fuerit  conft itutus  de  fi¬ 
liis  ejus.  Num.  2o.  Tolle  Aaron  ,  (fi  filium  ejus 
cum  eo  ,  &  duces  eos  m  montem  Hor.  Cumque 
nudaveris  patrem  velle  fua  ,  indues  ea  Eleaz.ar  fili¬ 
um  ejus  ,  &  Aaron  colligetur  ,  (fi  morietur  ibi . 
Et  ad  alia. 


A 


HJEC  facri  unguenti  profufio  iri  confecratione 
Pontificis,  nonnullis  nequaquam  vifa  efl  effen- 
tialis  ,  atque  neceflaria  :  quamobrem  capite 
non  un£to  Summum  Sacerdotem  aliquando  confe- 
crari  pofle  cenfuerunt  :  fi  vero  contra  hanc  fenten- 
tiam  argumentum  fumatur  a  vi  praecepti  ;  affirmant 
de  folo  fucceflore  Aaronis  intelligendum  efle  ;  at¬ 
que  in  reliquis  ejus  fucceffioribus  nequaquam  habere 
locum  ;  quia  Exodi  cap.  29.  leguntur  haec  verba  : 
Feftem  autem  fantlam  qua  utetur  Aaron  ,  habebunt  filii 
ejus  pofi  eum  ,  ut  ungantur  in  ea  s  &  confecrentur  ma¬ 
nus  eorum.  Cum  igitur  filii  Aaron  tantum  pofi  ip- 
fum  ,  in  fan£ta  Summi  Sacerdotis  velle  ungendi  di¬ 
cantur;  videtur  nequaquam  fervandos  fuilfe  eofdcm 
ritus  confecrationis  cum  reliquis  ,  qui  poli  filios  Aa¬ 
ronis  ,  ad  Summi  Sacerdotii  apicem  aflumeban- 
tui\ 

Sunt  etiam  ,  qui  neque  cum  Eleazaro  filio  Aaro¬ 
nis  ,  qui  proxime  patri  in  Summo  Sacerdotio  coop¬ 
tatus  efl ,  ritus  &  caeremonias  confecrationis  ferva- 
I  tas  fuiffe  dicant ;  quia  in  libro  Numer.  cap.  20.  in 
I  'Eleazari  ad  Summum  Sacerdotium  inauguratione  , 
nihil  de  ritibus  confecrationis  legitur.  Quamobrem 
quemadmodum  tunc  in  monte  Hor ,  fola  facrorum 
I  indumentorum  expoliatione  ,  Aaron  Summo  Sacer¬ 
dotio  ceffit  :  ita  pariter  folo  facrorum  Veflimentorum 
jj  amidtu  Eleazarum  Aaronis  filium  ,  Summum  Sacer¬ 
dotem  conllitutum  ;  paternaque  dignitate  condeco¬ 
ratum  affirmant.  Quod  etiam  fenfit  Abul.  quaeft. 
I  if.  in  cap.  2p.  Exodi  :  ea  ratione  j  quia  ritus  pras- 
fcripti  ex  lege  ,  ad  confecrandum  Summum  Sacer¬ 
dotem  ,  cum  Eleazaro  in  monte  Hor  fervari  nori  po- 
i  tuerint.  Nam  confecratio  Summi  Sacerdotis ,  jux¬ 
ta  praefcripta  a  Deo  Moyfi  ,  in  Tabernaculo  Domi¬ 
ni  facienda  videbatur  ;  cum  ad  oftium  Tabernacu- 
I  li  applicari  deberet,  qui  confecrandus  fuifTet  Sacer¬ 
dos  ;  at  Eleazarus  extra  caftra  in  monte  Hor  ,  facri 
i  Pontificatus  infulis  decoratus  legitur  cap.  20.  Nu- 
j  mer.  Quod  autem  in  eo  monte  ,  Dei  Tabernacu- 
!  Ium  tunc  eredlum  hac  de  caufa  non  fuerit  ,  certum 
j  efl.  Cum  igitur  Eleazarus  in  monte,  Summi  Sacer¬ 
dotis  apicem  adeptus  fit  ,  ut  'affirmare  cogimur ;  ca¬ 
pitis  undlio  ,  atque  facri  unguenti  effufio  de  eden¬ 
tia  confecrationis  Sacerdotum  majorum  nequaquam 
j  affirmanda  videtur. 

Sed  licet  hucufque  allata  ,  fpecimen  veritatis  pras 
|  fe  ferant  3  &  audloritas  venerandi  femper  Abulenfis 
in  eam  fententiam  nos  fledlere  debuiffet  j  cum  tamen 
veritate  flandum  fit ;  haec  ab  ea  fententia  nos  revo¬ 
cat  :  &  potius  certiffime  tenendum  dicimus ,  pras- 
j  ceptum  confecrationis  ,  8c  facrae  undtionis  effufio- 
nem  extendi  non  tantum  ad  Eleazarum  primogeni¬ 
tum  Aaronis ,  Sc  reliquos  illius  filios  ,  fed  etiam  ad 
omnes  pofleros  primogenitos  ,  quotquot  defcenden- 
ltes  ex  femine  Aaron  ,  Sacerdotes  Summi  confecran- 
I  di  fuerunt.  Quia  vero  noflrum  efl  cundla  facrorum 
]  oraculorum  verba  atque  apices  quam  diligentiffime  elu- 
Icidare  ;  ea  propter  facri  textus  verba  in  medium  affe¬ 
rantur  :  ubi  efl  fermo  de  morte  Aaron.  Sunt  vero 
hasc  cap.  20.  Numer.  Tolle  Aaron  ,  &  filium  ejus 
I  cum  eo  ,  &  duces  eos  in  montem  Hor.  Cumque  nuda. 

I  Veris  patrem  vefie  fua  ,  indues  ea  Eleazarum  filium  ejus^ 
&  Aaron  colligetur  ,  (fi  monetur  ibi.  Fecit  Mojfies  ut 


B 


E 


F 


pr  a  ceperat  Dominus  ,  (fi  afcenderunt  in  montem  Hor  co¬ 
ram  omni  multitudine.  Cumque  Aaron  fpohaffet  vefii- 
bus  fiuusy  induit  eis  Eleaz.arum  filium  ejus.  Illo  mortuo 
m  fupercilio  montis  ,  defcendtt  cum  Eleazaro.  HtCC 
funt  verba  textus. 

Intelligentia  hujus  textus  haurietur  ,  fi  attendan¬ 
tur  ,  quasnam  vefles  has  fuerint  ;  quibus  Aaron  ex¬ 
poliato  ,  Eleazarum  Moyfes  Dei  minifler  veflivit. 
In  his  enim  decepti  funt  ,  Abulenfis  &  quotquot  in 
ejus  fententiam  ivere  ;  exiflimantes  has  vefles  ,  de 
quibus  textus  in  morte  Aaron  loquitur  ,  eafdem  om¬ 
nino  cum  fandtis  &  ficris  vellibus  fuiffe  ;  quibus  ni¬ 
mirum  Summus  Sacerdos  in  Sandluario  Domini  ute¬ 
batur  ,  dum  facris  miniflrabat ;  quod  arbitrari  nefas 
efl.  Nam  vefles  ,  quibus  Pontifex  in  Dei  Sanctua¬ 
rio  vefliebatur  ,  auro  ,  margaritis  ,  gemmis  textura 
&  opere  fulgidis  ,  fandlce  erant ;  (ut  cum  Scriptu¬ 
ris  loquamur),  iifque  folummodo  Summus  Sacerdos 
induebatur  ,  quando  Dei  fandtuarium  ,  &  Taberna¬ 
culum  ingrediebatur  ;  ut  coram  Domino  facra  my- 
fleria  in  miniflerio  ex  munere  obiret  :  in  die  pras- 
fertim  expiationis  ,  Deum  optimum  maximum  pro 
fe  ,  &  pro  populo  rogaturus,  eundem  iratum  placa¬ 
turus  s  Se  in  neceffitatibus  confulturus  ,  divinaque 
excepturus  oracula,  fic  enim  legimus  capite 28.  Exo¬ 
di  :  Facies  vefiem  fanllam  Aaron  fratri  tuo  in  gloriam , 
(fi  decorem  ,  (fi  loqueris  cunilis  fapientibus  corde  ,  quos 
replevi  fpiritu  prudentia  ;  ut  faciant  vefles  zAaron  ,  M 
quibus  fanthficatus  mimfiret  mihi.  Et  infra  :  Et  ve- 
fiietur  ea  Aaron  in  officio  minifterii.  Quibus  quidem 
verbis  liquido  conflat  ,  Pontificem  ea  facra  velle  ne¬ 
quaquam  vefliri  confuevifle  ,  nili  in  officio  minifle- 
rii  Summi  Sacerdotii.  Cum  igitur  ad  hoc  minifleri- 
um  nequaquam  tunc  Aaron  vocaretur  ,  quando  una 
cum  Moyfe  Montem  Hor  afeendit  ,  ut  ibi  morere¬ 
tur;  nec  eam  vellem  fandtam  induifle  conflat.  Duo 
igitur  genera  veflimentorum.  Summo  Sacerdoti ,  re- 
liquilque  Dei  minifiris  ,  necelTario  deftinare  cogi¬ 
mur  :  quotidianum  nimirum  ,  &  fellivum.  Et  in¬ 
ter  quotidianas  vefles  diftinguendas  erunt  domefticas 
a  publicis  5  ficut  etiam  Summo  Sacerdoti  danda: 
erunt  vefles  domefticas  pubi  icte  ;  &:  inter  publicas 
a  non  facris  different  facrae ,  &  inter  facras  alite  erunt 
minus  folemnes  ,  quibus  Summus  Sacerdos  utetur 
in  feflivitatibus  &  folemnitatibus  ,  quando  divinis 
myflenis  affillet  ;  aliae  erunt  folemniores  ,  quibus 
ipfemet  oracula  confulebat,  cxcipiebatque;  &  facri- 
ficiis  oblationibufque  ipfemet  operam  dabat.  Et  de 
his  dicitur  Exodi  29.  num.  29.  Fefl em  autem  fantlam, 
qua  utetur  Aaron  ,  habebunt  filij  ejus  pofi  eum ,  ut  un¬ 
cantur  in  ea  ,  (fi  confecrentur.manus  eorum.  Quam 
etiam  veflium  differentiam  Graeci  ,  Perfae  ,  Sc  alii 
Ethnici,  &  Romani  quoque  habuerunt  :  apud  quos 
alia  erant  vellimenta  facra  Sacerdotis  Summi  ;  alius 
vero  minorum  Sacerdotum  amidlus.  Quamobrem 
Lucan.  lib.  1.  civil.  bel.  dum  luflrationem  urbis. 
Pontificis  &  minorum  Sacerdotum  jufiu  fa£lam  def- 
cribit ,  ait  : 

Mox  jubet  (fi  totam  pavidis  a  civibus  urbem 
Ambiri  ,  (fi  fefl 0  purgantes  moenia  luftro 
Longa  per  extremos  pomeria  cingere  fines 
Pontifices  ,  facri  quibus  efl  permtffa  poteflas , 

Turba  minor  ,  ritu  fequitur  fuccinffa  Gabino. 

Minorum  igitur  Sacerdotum  turba  amidlu  uteba¬ 
tur  Gabino  ;  toga  nimirum  fic  in  finiftrum  hume¬ 
rum  rejedla  ,  ut  una  lacinia  a  tergo  revocata  ,  ho¬ 
minem  cingeret ;  quo  amidlu  Summus  Romanorum 
Sacerdos  nequaquam  utebatur  ;  nili  in  die  proprias 
expiationis  ,  quando  fub  ferobe  effoifus ,  holtias  fan- 
guinem  ,  vellibus  ,  capillo  ,  vultu  ,  genis  ,  oculis, 
labris  ,  ore  ,  ac  lingua  excipiebat  :  tunc  enim  il¬ 
lum  etiam  ufum  fuifle  Gabino  amictu  ,  Prudentius 
Z  z  in 


SACRORVM  ELiEOCHRISMATflN 


722 

in  Romano  Martyre  infinuafle  videtur.  Erant  ita¬ 
que  Summo  Sacerdoti  Hebraeorum  veftes  facne  ,  & 
non  lacras  ;  quibus  etiam  a  minoribus  Sacerdotibus, 
Levitis  ,  6c  reliquo  populo  dillingueretur  ,  domi- 
que  inter-  domefticos  uteretur.  Quis  enim  audeat 
cogitare  ,  nedum  affirmare  ,  Aaronem  cubitum  itd- 
rum  ,  pranfurum  ,  excrementa  egefturum  ,  cum 
uxore  coiturum  ,  &  alia  plura  ex  naturalibus  necel- 
litatibus  ,  atque  indigentiis  fadturum  ,  fandis  indu¬ 
tum  veftibus  ?  nefas  fit  viro  prudenti  ifta  cogitare. 
Etenim  Se  filiis  Aaron  ,  qui  minorum  Sacerdotum 
minifterio  ac  munere  initiati  fuerant  ,  fua  a  Deo  ex 
officio  linea  veftimenta  defignata  fuerunt  :  non  qui¬ 
dem  quibus  domi  uterentur  ;  nam  de  his  Deus  nihil 
mandavit  j  fed  quibus  ad  altare  ,  &  in  Dei  Taber¬ 
naculo  ex  munere  miniftraturi  ornarentur  :  qute 
quidem  a  veftibus  Summi  Sacerdotis  plurimum  dif¬ 
ferebant  j  de  quarum  forma  erudite  fatis  ac  dodte 
Arias  Montanus  in  luo  Aaron  ,  Torniellus  ,  &  alii 
recentiores  viri  dodi  abunde  tradant.  De  quibus 
ita  legimus  Exo.  29.  Porro  filiis  Aaron  tumens  lineas 
paralns  ,  &  balteos  ,  cir  tiaras  in  gloriam  &  decorem. 

Quo  etiam  amidu  lineo  Summus  Sacerdos,  in  die 
expiationis  ,  in  Sanduario  Domini  amiciebatur  ,  ut 
legitur  cap.  16.  Levit.  Cum  igitur  &:  veftes  lftje 
lineas  Summi  Sacerdotis  ,  aliasque  auro  contextas  , 
merito  in  facris  litteris  fandae  dicerentur  ;  iliorum¬ 
que  ufus  in  fando  tantummodo  minifterio  concede¬ 
retur  :  proculdubio  dicendum  erit  tam  majores , 
quam  minores  Sacerdotes  ,  alias  quoque  ad  commu¬ 
nes  ,  &  quotidianos  ufus  habuifle  veftimenta;  ea  ta¬ 
men  conditione  ac  lege  ,  ut  veftimenta  Sacerdotalia 
a  laicorum  veltibus ,  6t  minorum  Sacerdotum  ,  pro 
quotidianis  fimiliter  ufibus  diverfa  eflent  :  ut  ipfo 
amidu  dignitas  atque  excellentia  Summi  Sacerdotii 
dignofeeretur,  venerandaque  confpiceretur;  ut  nunc 
etiam  in  folemnioribus  veltibus  Presbyterorum  ,Epif- 
coporum  ,  nec  non  etiam  Summi  Pontificis ,  ean¬ 
dem  diverfitatem  confpicimus. 

Poffunt  etiam  haec  comprobari  his,  quas  Jofephus 
in  Antiquit.  de  Stola  Pontificia  feribit  ;  quae  tanti 
decoris  ,  ac  venerationis  erat  ,  ut  fuo  tempore  in 
Turri  Antoniana  ,  fub  cuftodia  8c  ditione  Romano¬ 
rum  Militum  fervari  confueviffe  referat.  Quod  ne¬ 
quaquam  de  veftibus  domefticis  Sacerdotum  fieri  fo- 
litum  feribit  :  ut  haec  a  communi  &  quotidiana  ve- 
fte  Summi  Sacerdotis  quam  longe  differret  ,  perfpi- 
cuum  fit.  Igitur  in  praeallegato  cap.  20.  lib.  Nu¬ 
meri  ,  in  quo  legimus  ,  Aaronem  extremum  clau- 
furum  diem  ,  fua  velte  nudatum  fuiffe  ,  eaque  ibi¬ 
dem  Eleazarum  Aaronis  filium  indutum  ,  non  qui¬ 
dem  de  velle  facra  ,  fed  de  communi  velle  ,  qua  ad 
quotidianos  ufus  veftiebatur  Aaron  ,  facer  textus  in- 
telligendus  erit.  Quamobrem  non  licet  haurire  Abu- 
lenfi  ,  ex  eo  quod  veftibus  Aaronis  indutus  Eleazar 
fuerit  in  monte  Hor  ,  illicb  harum  veftium  vigore, 
Summi  Sacerdotii  apicem  adeptum  fuiffe  ;  Eleaza- 
rumque  Summum  Sacerdotem  ftatim  fine  alia  casre- 
monia  confecratum  extitiffie  :  led  potius  communi 
tunc  Summi  Sacerdotis  velle  amidtus  eft  Eleazar,  ut 
poftmodum  fuis  ritibus  ,  &  ceremoniis  ungeretur  , 
atque  confecraretur  ,  ritufque  omnes  cum  eo  ferva- 
rentur  ,  qui  ad  confecrationem  Summi  Sacerdotis  ex 
praeferipto  legis  pertinebant  :  ut  ad  fanbla  altaria  , 
8c  in  Sandtuario  Eleazarus  licite  miniftrare  pof- 
fet. 

Quod  autem  praeceptum  illud  a  Deo  Moyfi  latum, 
de  ritibus ,  atque  ceremoniis  confecrationis  Pontifi¬ 
cum  ,  non  folum  ad  omnes  pofteros  Aaronis  ,  quod 
aliqui  negabant  ;  fed  etiam  ad  Eleazarum  contra 
Abulenfem  extenderetur  ;  facrae  Scripturte  loca,  me 
judice  ,  in  quibus  de  his  agitur  .aperiunt.  Nam  de 
veftibus  &  infulis  Summi  Sacerdotis ,  Deus  Fcfiem  , 


B 


D 


E 


72% 

inquit  ,  autem  fianElam ,  qua  utetur  Aaron  ,  habebunt 
filii  ejus  pofi  eum  :  In  quo  textu  erit  obfervandum  il¬ 
lud  plurale  ,  filii  ejus  pofi  eum  i  nam  fi  de  folo  Elea- 
zaro  proximo  Aaronis  fucceffore  tantum  fermoeffietj 
ut  placebat  nonnullis  :  aut  Eleazarus  ab  has  exclu¬ 
deretur  ,  ut  placebat  Abulenfi  :  ad  quid  illud  plura¬ 
le///;?  non  enim  ignorabat  Deus  ,  quem  ex  filiis 
Aaron  ,  in  Summum  Sacerdotem  aflumpturus  ellet 
poft  patrem  ;  perfpicueque  dicere  potuiflet  i  Vefiem 
autem  functam  ,  qua  utetur  Aaron  ,  filius  ejus  tantum 
habebit  pofi  eum  ;  quia  fic  oratio  ferebat  ,  fi  de  folo 
fucceflore  Aaronis  ibi-fermo  ellet ,  ut  illi  fentiebant. 
Cum  igitur  facer  textus  aperte  doceat ,  filios  Aaron 
poft  iplum  ,  in  plurali  numero  ,  velle  pontificali 
amiciendos  fore  ;  profe&b  voluit  Deus  loqui  de  tota 
Aaronis  pofteritate  ,  St  quotquot  Summi  Sacerdotii 
apicem  tenere  debui  flent  ,  eifdem  ritibus  ,  ac  cere¬ 
moniis  in  eadem  velle  conlecrandos  efle,  aciplemet 
Aaron  tunc  confecrabatur. 

Praeterquam  quod  communis  lacrarum  Scriptura¬ 
rum  phrafis  eft  ut  nomine  filiorum  ,  non  folum 
filii  proxime  geniti ,  vel  generandi ,  fed  tota  pofte- 
ritas  alicujus  familiae  intelligatur.  Hinc  illud  Pfalmi 
89.  Si  dereliquerint  filii  ejus  legem  meam  ,  &  m  judi¬ 
ciis  meis  non  ambulaverint  :  Si  jufiitias  meas  prophana- 
verint  ,  cir  mandata  mea  non  cufiodierint  ,  cire.  Quo 
in  loco  ,  &  aliis  fexcentis  limilibus  ,  in  toto  facra- 
rum  Scripturarum  campo  ,  nomine  filiorum ,  non 
tam  proxime  defeendentes  a  patre  intelliguntur  j 
quam  tota  Davidis  pofteritas  ,  ibi  eo  nomine  fignifi- 
catur.  Lex  itaque  ifta  ,  ea  ratione  ,  ad  omnes  Aa¬ 
ronis  fucceflores  extendebatur  ,•  ut  fine  facri  olei  ac 
unguenti  effufione  ,  nemo  in  tota  Aaronis  pofterita¬ 
te  Summi  Sacer.dotis  munus  fungi  pollet  ,  cujus  ca¬ 
put  facro  oleo  non  fuiflet  confecratus.  Colligitur 
hoc  ex  ipfo  facro  textu  ,  ubi  dicitur  :  Feftem  autem 
fanttam ,  qua  utetur  Aaron ,  habebunt  filii  ejus  pofi  eum, 
ut  ungantur  in  ea  ,  er  confiterentur  manus  eorum.  Li¬ 
quido  autem  canftat  hic  fermonem  efle  de  Summo 
Sacerdotio  ,  deque  illius  conlecratione  :  quia  nemi¬ 
ni  ex  minoribus  Sacerdotibus  ,  veftq  Aaronis  uti  li¬ 
cebat.  Nam  quando  filii  Aaronis  ,  minoris  Sacer¬ 
dotii  munere  initiabantur  ;  linea  velle  ,  Ephod  li¬ 
neo  ,  Sc  linea  mitra  ornabantur  ;  non  vero  hyacint¬ 
hina  ,  fuperhumerali ,  rationali  ,  aut  ornamentis  in¬ 
duebantur  ;  quae  folius  Summi  Sacerdotis  ,  Pontifi- 
califque  dignitatis  erant. 

Sumatur  igitur  argumentum  a  loco  polito  ,  &  vis 
argumenti  fit ,  in  illis  duabus  didtiombus  ungantur  , 
&  confiecrentur  :  ex  quibus  eflfufionem  unguenti  fu- 
per  caput  de  eflentia  confecrationis  fuiffe  ollendatur. 
Explicans  enim  facer  textus  fan&ae  illius  vellis  ufus, 
duorum  meminit; confecrationis  nimirum  St  un&io- 
nis.  Ne  quis  vero  in  phrafi  hebraica  aliquo  modo 
impingeret  ,  quod  impleantur  legendum  videatur  , 
ubi  nos  legimus ,  &  confiecrentur  s  meminerit  confe¬ 
crationem  impletionem  appellari  apud  Hebraeos  ,  jux¬ 
ta  phrafim  linguas  fanda,  ut  cap.  76.  declaravimus; 
in  qua,  quia  dabatur  ordinato  poteftas offerendi, pro- 
pterea  initiationem  ,  impletionem  i  manuum  appellan¬ 
dam  cenfuimus.  Praetereundum  etiam  non  erit  in 
praeallegata  textu, antequam  de  confecratione  agatur; 
nimirum  de  manuum  impletione,  (ut  loquamur  ex 
ufu  facrarum  litterarum  )  prius undlionisfacrum  tex¬ 
tum  meminifle  :  non  igitur  de  illa  unbtione  ,  quae 
per  olei  St  fanguinis  commixti  afperfionem  fiebat,  in- 
telligi  debet  facer  textus  ;  quia  htec  locum  tantum 
habebat ,  cum  minores  Sacerdotes  confecrabantur  : 
nomine  igitur  unctionis ,  qua  ungebatur  ,  qui  facra 
velle  vcllitus  fuiflet  ,  capitis  un£tio  accipi  debet  : 
quia  nemo  ad  fummum  lacerdotium  perveniebat, & 
velle  illa  facra  veftiebatur  ,  qui  Sacerdos  minor  con¬ 
fecratus  jatn  non  extitiflet ,  ut  jatn  diximus  cap.  78. 

In 


724  MyrothecivmII.  725 


I 


In  loco  autem  jam  allegato  ex  cap.  29.  Exodi  ,  in 
quo  de  fucceflore  Aaronis  loquitar  textus  ,  deque 
facro  veftitu  in  fucceflore  agitur  ;  prius  undlionis  , 
deinde  confecrationis  textus  meminit  ;  quia  in  con- 
fecratione  quoque  Summi  Sacerdotis  ,  prius  caput 
Pontificis  facro  perfundebatur  unguento  ;  deinde  ho- 
lliarum  ac  vidtimarum  membra  in  illius  manibus  fu- 
perimponebantur  •  ut  eas  ad  altare  offerret  :  qua: 
confecrationis  vocabulo  in  facris  oraculis  fignifican- 
tur.  Cum  igitur  cap.  29.  Exo.  Deus  agens  de  con- 
fecratione  Summi  Sacerdotis  ad  Moyfem  dixerit  : 
Oleum  untlioms  fundes  fuper  caput  ejus  ,  atque  hoc  ritu 
confecrabttur  :  &  in  praeallegato  textu  idem  Deus  af¬ 
firmet  ,  veftem  illam  fandlam  Aaronis  aflumendam 
ab  illo  fore,  qui  Summus  Sacerdos  Aaronis  loco con- 
fliuiebatur  ,  ut  in  ea  ungeretur  j  &  non  de  undtio- 
ne  fieri  olei  fanguine  commixti ,  loca  illa  interpre¬ 
tari  poflint  ,  fed  de  fola  effufione  unguenti  fuper  ca¬ 
put  illius  qui  confecrabatur  :  utique  haec  facri  un¬ 
guenti  effufio  ,  adeo  de  eflentia  Pontificalis  findlifi- 
cationis  erit ;  ut  ejufdem  Pontificis  manuum  imple- 
tionem  omnino  praeceflerit. 

Eieazarum  quoque  Aaronis  filium  nequaquam  fa- 
cratum  veftium  folo  amidtu  ad  fummi  facerdotii  mu¬ 
nus  aflumptum  fuifle  contra  Abulenfem  affirmamus  : 
fed  omnibus  omnino  ritibus  ,  caeremoniis  ,  nec  non 
facri  unguenti  effufionibus  ,  quibus  Aaron  &  reli 
qui  pofteriores  Pontifices  ,  ex  Dei  praeferipto  ,  ad 
illud  facerdotale  munus  advehebantur  ;  ad  Pontifica¬ 
tum  fublimatum  fuifle  fentimus.  Probatur  ex  ver¬ 
bis  ipfiufmet  Dei  in  fupra  jam  allegato  textu,  in  quo 
dicitur  ,  velles  illas  Aaronis  ad  id  deftinatas  fuifle  , 
ut  filii  ipfius  in  fummo  facerdotio  fucceffores  ,  in  ea 
vefte  ,  facro  perungerentur  oleo  :  Ut  autem  ambi¬ 
guitati  locus  praecluderetur  ,  fubdit  :  Septem  diebus 
utetur  illa  qui  Pontifex  pro  eo  fuerit  conftitutus  de  filiis 
ejus.  Et  cap,  8.  Levit,  dicitur  :  Septem  diebus  finitur 
confecratio  ,  ficut  in  prdtfentiarum  fablum  eft  ,  ut  ritus 
facnficti  compleretur.  Eft  autem  fermo  hic  de  ritu  fa- 
crificii  in  confecratione  Summi  Sacerdotis;  &  inpo- 
flerum  textus  loquitur  ,  ut  liquido  conflat  ex  illis 
verbis  :  Septem  diebus  finitur  confecratio  ,  ficut  in  pr<z- 
fentiarum  facium  efi.  Quorum  verborum  fenfus  &C 
intelligentia  efl ;  quod  conlecratio  Sacerdotum  inpo- 
llerum  feptem  dierum  fpatio  abfolvenda  eflet;  jux¬ 
ta  ritus  ficrificiorum  ,  qute  ab  ipfo  Moyfe  in  confe¬ 
cratione  Aaronis  oblata  fuerant  :  cujus  confecratio¬ 
nis  occafione  illam  Deus  praefcripfit  legem  ;  atque 
propterea  in  poflerum  fervanda  erat.  Cum  igitur  ve¬ 
lle  illa  ,  diebus  feptem  Summum  Sacerdotem  uti 
jufliflet  Deus  ,  in  fupra  allegato  jam  textu  Exodi  29. 
profedlo  de  ufu  facrae  veflis  ,  fpatio  feptem  dierum 
confecrationis  &  undlioms  ,  locum  allatum  intelligi 
oportet  ;  quia  dicitur  vefle  illa  fandta  inter  filios  Aa¬ 
ron  ,  illum  uti  debuifle  ,  qui  pro  eo  Summus  Sacer¬ 
dos  fuerit  conftitutus.  Eleazarus  igitur ,  qui  loco 
patris  fuit  Summus  Sacerdos  conftitutus  ,  divino  co¬ 
gebatur  prxeepto  ,  vefte  illa  fandta  uti  feptem  die¬ 
bus  confecrationis  ;  Sc  in  eadem  fandla  vefte  ,  facro 
oleo  ungi  :  Igitur  in  confecratione  etiam  illius ,  fep¬ 
tem  dierum  fpatium  infumptum  fuit  ;  &  cum  ipfo 
quoque  ftatuta  de  ritibus ,  ac  caeremoniis  facrae  un. 
dtionis  ,  fervata  dicemus  ;  ut  ipfe  quoque  Eleaza¬ 
rus  fimmo  facerdotio  fungi  licite  valeret. 

Loca  ab  abfurdo  non  multiplicia  attendentes ,  con¬ 
firmemus  quae  de  Eleazaro  tradidimus.  Nam  ex 
praeferipto  divinae  legis  ,  Summo  Sacerdoti  vetitum 
erat ,  fuper  mortuum  immundari  ;  quapropter  nec 
eis  licebat  facrum  Tabernaculum  egredi  ,  nifiadne- 
ceflaria  naturae.  Immundari  vero  fuper  mortuum 
dicebantur  ex  lege  ,  qui  cadaver  contredlaflent  >  vel 
aliquibus  ad  cadaveris  ufum  deftinatis  uterentur,  cu- 
jufcumque  generis  illa  forent  ■,  vel  contredlata  ab  his 


B 


C 


qui  cadaveris  curam  gefliflent  ;  vel  honoris  caufa 
his  adeflent  ,  qui  ludium  celebrabant  :  adeoque 
ftridle  Sacerdoti  Summo,  illa  a  Deo  prohibebantur; 
ut  neque  patre  ,  aut  matre  mortuis  ,  funus  celebra¬ 
re  Pontifici  concederetur  ;  ficuti  habetur  cap.  21. 
Levir.  Si  ergo  Eleazarus  antequam  pater  Aaron  fu- 
premam  clauderet  diem,  facris  amidlus  jam  veftibus, 
in  monte  H01*  adfuiflet ;  Summi  Sacerdotis  dignitate 
jam  honeftatus  atque  condecoratus  ;  quanam  ratione 
fine  piaculo  paterno  funeri  interefle  potuiflet  •  cum 
folus  etiam  accidentalis  contactus  cujufcumque  cada¬ 
veris  ,  aut  illorum  qua:  ad  illius  ufum  dellinata  fuif- 
fent ,  homines  ex  legis  praecepto  eatenus  coinquina¬ 
ret  ;  ut  ab  illis  omnem  omnino  auferret  fanclificatio- 
nem  ?  ficut  in  lege  de  munditia  ,  fandlificatione 
ftatuitur.  Cum  igitur  Aaron,  coram  filio  fuo  Elea¬ 
zaro  diem  clau ferit  extremum  ,  ut  certiflimum  eft  ; 
neceflario  quoque  funeri  illius  Eleazarus  interfuit ; 
quod  limiliter  ex  facris  litteris  certum  eft.  Igitur 
contra  Dei  prarceptum  Eleazarus  egiflet  ,  divinaeque 
legis  tranfgrelfor  exifteret  ,  paterno  funeri  interve¬ 
niendo  ,  quod  Summo  Sacerdoti  prohibebatur.  Sic 
enim  dicitur  Levit,  cap.  21 .  Pontifex ,  id  eft  ,  Sacer¬ 
dos  Maximus  inter  fratres  fios ,  fuper  cujus  caput  f ufum 
eft  untlionis  oleum  ,  &  cujus  manus  in  facerdotio  confe- 
crata  funt  ,  veftitufque  eft  fanihs  veftibus  ,  caput  fuum 
non  difcooperiet  ,  veftimenta  non  fcindet  :  (jr  ad  omnem 
mortuum  non  ingredietur  omnino  :  fuper  patre  quoque 
fuo  ,  &  matre  non  contaminabitur.  Qua  in  lege  tria 
conlideranda  funt  ,  fufio  olei  unftionis ,  manus  in 
facerdotio  confecratte  ,  &  amidtus  fandtarum  velit¬ 
um  :  ex  quibus  conflat  ante  unctionem  capitis ,  & 
manuum  confecrationem  fandtarumque  veltium  ami- 
£lum  ,  vetitum  minime  fuifle  primogenito  Sacerdo¬ 
tis  ,  patris  celebrare  funus  ;  ac  proinde  Eleazaro  an¬ 
te  fummi  apicis  adeptionem  ,  &  in  minori  adhuc  (a- 
cerdotio  conftituto  ,  paterno  funeri  in  monte  Hor 
interefle  ,  nequaquam  vetitum  fuifle  ;  Sc  una  cum 
Moyfe  ,  &  patre  Aaron  ,  montem  Hor  afeendifle  , 
ut  habetur  cap.  20.  lib.  Numer.  Dicendum  itaque 
eft  ,  Eieazarum  paterno  adfuifle  funeri ;  fuique  pa¬ 
tris  cadaver,  avita:  matri  terra;  ,  pia  diligentia  reli- 
gioie  commendafte  ,  dum  adhuc  minorum  tantum 
Sacerdotum  lege  teneretur;  nondum  vero  Pontifica¬ 
tus  apicem  fuilfet  adeptus. 


CAP.  L  X  X  X  I. 

Pontificalis  confecrationis  ,  &  confecrandi  ca¬ 
pita  deteguntur. 


E 


Ad  loca  g.  Rcg.  2.  Abiathar  quoque  Sacerdoti  dixit 
Rex  :  f^ade  in  Anathoth  ad  agrum  tuum  ,  equidem 
vir  mortis  es  :  fed  hodie  te  non  interficiam  ,  quia 
portafti  Arcam  Domini  Dei  ceram  David  patre  meot 
&  fuftinuifti  laborem  m  omnibus  ,  m  quibus  labo¬ 
ravit  pater  meus.  Ejecit  ergo  Salomon  Abiathar , 
ut  non  effet  Sacerdos  Domini.  Levit.  10.  Capita 
veftra  nolite  nudare  ,  &  veftimenta  nolite  fc  indere , 
ne  forte  moriamini.  &.  ad  alia. 


NEc  enim  dubitatur  de  prima  Sacerdotum 
Tabernaculique-confecratione,  cum  in  titulo 
—  de  miniftro  quaeritur.  Moyfen  enim  hujus 
facri  Chrifmatis  fuifle  miniftrum ,  facra:  ipfae  pagi¬ 
nae  teftantur,  in  libro  Exodi  in  fine;  &  hoc  turn  ex 
divina  difpenfationc,  tum  quia  fummi  facerdotii  mu¬ 
nere  fungebatur  ;  difficultas  igitur  de  miniftro  circa 
futuras  confecrationes  poit  tempora  Moyfis  verfatur: 
&  quaeritur  quis  nimirum  Summo  Sacerdote  vita 
fundto,  alium  ei  fucceflorem  facro  inungeret  Sc  con- 
fecraret  oleo. 

Z  z  2 


Pii- 


?2  6 


Sacrorvm  El^ochrismaton 


72? 


Primogenitum  Summi  Sacerdotis ,  qui  jure  haere- 
ditario  in  Jocum  demortui  patris fubrogabatur,  fi  facro 
oleo  ab  ipfo  patre ,  antequam  fupremum  clauderet 
diem,  inungendum  dixerimus}  uteomortuo,  nul¬ 
lis  aliis  adhibitis  creremoniis  ac  ritibus,  jure  hasredi- 
tario  Summi  Sacerdotis  minifterium  fufciperet;  jam 
duo  fimul  Summi  Sacerdotes  in  Ifraelitica  Synago¬ 
ga,  nobis  eodem  tempore  concedendi  effent ;  quod 
affirmari  in  lacris  oraculis  abfonum  videtur:  ne  duo 
fimul  capita  in  Ecclefia  militante,  quae  tunc  penes 
populum  Hebraeum  exiftebat,  concedere  videamur. 
Huic  etiam  dodrina;  facer  ipfe  textus  fe  opponit: 
quamvis  enim  cap.  2.0.  Numer.  Eleazarum  Sacer¬ 
dotem  Summum  ,  in  montem  Hor  ,  patre  adhuc 
vivente,  declaratum  fuifle  legatur  ,•  non tamenfacro 
oleo  undum  ,  neque  Sacerdotem  Summum  a  patre 
Aaron  conftitutum  cognovimus. 

Poflet  fortaffie  in  contrarium  fuftineri  ;  quod  Summo 
Sacerdote  vita  fundto,  fucceflor  a  minoribus  Sacerdo¬ 
tibus  facro  inungeretur  oleo;  ille  nimirum  cui  jure 
haereditario  dignitas  facerdotalis  debebaturrficuti  etiam 
modo  in  Ecclefia  Chrifti,  Summus  Pontifex ,  a  Car¬ 
dinali  Hoftienli  confecratur.  Hujus  fententia;  Abu- 
lenfis  fuifle  videtur;  quamobrem  ex  hac  dodrina, 
jam  non  tantum  Summus  Sacerdos ,  fed  etiam  alii 
inferiores  Sacerdotes ,  hujus  facri  Chrifmatis  &  un¬ 
guenti,  miniftri  extitiflent.  Doctrina  haec  illud  prae 
fe  fert  inconveniens;  quod  alium  confecrare,  munus 
audoritatem  habentis  videatur  :  nam  inter  Summi 
Sacerdotis  caeremonias,  dumconfecraretur,  una  erat; 
manibus  confecrandi ,  vidimas  &  hoftias  jam  mada- 
tas  £c  Deo  oblatas  fuperimponere;  ut  in  altari  con¬ 
cremandas  confecrans  demum  offerret ;  illas  acci¬ 
piens  de  manibus  illius ,  qui  confecrabatur  ,  fuper 
ftruem  lignorum  &  ignem  imponebat:  madatas au¬ 
tem  vidimas  concremandas  in  manus  alterius  trade¬ 
re  ,  ad  habentem  poteftatem  pertinet.  Cumque  ex 
minoribus  Sacerdotibus  nullus  eflet,  qui  in  Summum 
Sacerdotem  fuperioritatem  haberet:  ea  propter  a  mi¬ 
noribus  Sacerdotibus  Summum  Sacerdotem  confecra- 
ri  ,  nequaquam  rationi ,  neque  Scripturis  confenta- 
neum  videtur. 

Mihi  vero,  ut  quas  fentiam  breviter  aperiam,  nul¬ 
lum  in  lege  Mofaica  pras  fe  tulifle  inconveniens  vide¬ 
tur  ;  quod  plures  Summi  Sacerdotes  ,  fimul  apicis 
culmen  tenerent.  &  fane  hoc  liquido  conflat* ex 
Evangelica  hiftoria  :  nam  eo  tempore  ,  quo  Deus 
ipfe  homofadus,  cum  hominibus  converfari,  &  in¬ 
fantilibus  pannis  involvi ,  pro  hominibus  dignatus 
eft :  duos  fimul  in  populo  Hebraso  Summos  Sacerdo¬ 
tes  fuifle,  Annam  fcilicet,  ScCaypham,  facras  ape¬ 
riunt  paginae,  quorum  utrorumque  manus  tunc  confe- 
cratas  extitifle,  nemini  dubium  efle  debet:  alias  ne¬ 
que  dignitatem  Sacerdotalem ,  viciflim  retinere  po- 
tuiflent  :  neque  in  Summo  Sacerdotio  miniftrare ; 
cum  tamen  fecus  fecifle  illos  conflet,  quamobrem 
Lucas  Euangelicam  praedicationem  Baptiftaefcribens 
cap.  1.  FaSlum  eft  ,  inquit  ,  verbum  Domini  fuper 
^ oannem  Z achariti  filium  m  deferto.  Tempus  quoque 
praedicationis  poftraodum  Chrifti  &  Baptiftae  de- 
fignans ,  fubdit :  Sub  Principibui  Sacerdotum  Anna  , 
&  Caypha. 

Eo  etiam  tempore  ,  quando  Hebraeorum  Refpu- 
blica  maxime  floruit  in  religione  ,  obfervantiaque 
legis  Mofaicae  ,  fub  optimis  Regibus  Davide  ,  & 
Salomone :  Salomonem  Abiatharum  Summum  Pon¬ 
tificem  depofuiflc  legimus  ;  &  Sadoch  illius  loco 
fubrogafle  habetur  5.  Reg.  cap.  2.  in  haec  verba: 
Abiathar  quoque  Sacerdoti  dixit  Rex:  Vade  in  Ana- 
thothad  agrum  tuum ,  &  quidem  vir  mortis  es ,  fed  ho¬ 
die  non  te  interficiam ,  quia  portafli  Arcam  Domini  co¬ 
ram  David  patre  meo,  (jr  fuftinuifti  laborem  in  omni¬ 
bus  ,  in  quibus  laboravit  pater  meus.  Ejecit  ergo  Salo- 


A 


B 


D 


E 


4, non  Abiathar  ,  ut  non  ejfet  Sacerdos  Domini.  Apud 
jofephum  etiam  eruditiffimum  rerum  Judaicarum 
fcriptorem  lib.  io.  Antiq.  cap.  8.  ftatim  in  initio, 
licet  videre  Agrippam  exaudorafle  a  Summo  Sacer¬ 
dotio  Jofephum  ,  llliusque  loco  quemdam  Annam 
fubrogafle,  filius  illius  Annas ,  qui  confilio  congrega¬ 
to  adverfus  Servatorem  noftrum  interfuit ;  &  piam 
fententiam  ,  impia  mente  erudavit.  ibidem  etiam 
ha:c  verba  leguntur :  Eodem  Rege  jubente ,  fefus  Ga- 
malielis  filius ,  m  Summo  Pontificatu  fuccejfit  jefuDan- 
nei  filio  ,  non  libenter  Jibi  cedenti.  Haec  &  fimilia  paf- 
fim  occurrent  in  Hebraeorum  hiftoriis  a  Jofepho  e- 
ditis.  Eapropter  ,  duos  Summos  Sacerdotes  fimul 
confecratos  in  populo  Hebraeo  habere,  nullum,  me 
judice  ,  prae  fe  fert  inconveniens :  ea  tamen  condi¬ 
tione,  ut  licet  duo  confecrati  exifterent ,  nihilomi¬ 
nus  apud  unum  tantum,  fummi  apicis  minifterium 
reponeretur.  Quamobrem  quod  Summus  Sacerdos 
adhuc  vivens,  antequam  moreretur,  filium  fibi  fuc- 
ceflorem  defignaret ,  ipfumque  confecraret ;  nec  in- 
congruum  ,  nec  abfonum  apparet. 

Neceflarium  etiam  quodammodo  videtur  ,  duos 
fimul  confecratos  Pontifices  in  Dei  cultum  extitifle, 
ut  facrorum  rituum  obfervantia  apud  Ifraelitas  habe¬ 
retur.  Ex  eo  id  probare  pofliimus,  quod  juxta  prae- 
fcriptum  legis  Mofaicae ,  aliqua  erant  munera,  quae 
foli  Summo  Sacerdoti  concedebantur,  reliquis  mi¬ 
noribus  Sacerdotibus  vetabantur  ;  quemadmodum 
femel  in  anno  ,  Sandum  Sandorum  in  expiationis 
die  ingredi.  Quid  fi  forte  Sacerdotem  Summum, 
eo  tempore  aliqua  infirmitate  detineri  contigiflet? 
utique  defuiflet,  qui  Sandum  Sanatorum  ingredere¬ 
tur  ;  populum  ac  Sanctuarium  expiaret;  Deumque 
fibi  placatum  redderet.  Ne  igitur  ad  hujufmodi 
abfurda  populus  ille  adduceretur,  £c  haec  incommo¬ 
da  omnino  declinentur  ;  neceflario  affirmandum  cen- 
feo,  una  cum  patre,  filium  quoque  fibi  fucceflbrem, 
a  fuomet  patre  confecratum  ,  Summi  Sacerdotis  di¬ 
gnitatem  &  confecrationem  tenere  potuifle :  ut  aliquo 
accedente  cafu  ex  Summi  Sacerdotis  impedimento, 
in  facris  muneribus ,  alter  alterius  vices  fupplere 
poflet* 

Ifta  tamen  nequaquam  nos  adeo  ardant,  quo  mi¬ 
nus  etiam  minifterium  facri  olei,  minoribus  quoque 
Sacerdotibus  concedere  poflimus.  Nam  quamvis  a 
principio  nafcentis  Synagogas  ,  Moyfe  a  Deo  dele¬ 
gato  ,  ut  illam  Rempublicam  fuo  nomine  inftitue- 
ret  ac  ordinaret;  tantum  poft  mortem  Summi  Sacer¬ 
dotis  alium  Sacerdotem,  priori  fucceflorem,  confe- 
crari  ftatuatur;  cogimur  tamen  quodammodo  exne- 
ceffitate  concedere,  facri  olei  minifterium  penes  in¬ 
feriores  etiam  ac  minores  Sacerdotes  extitifle.  Hanc 
utramque  confuetudinem  tradit  Jofephus  lib.  20.  An¬ 
tiq.  cap.  8.  dicens:  Nam  d  principio  Pontificibus  non 
fuccedebatur ,  nifi  mortuis ,  deinde  viventibus  etiam  fub- 
rogari  coeperunt  alti.  Cum  igitur  a  principio  poft 
mortem  tantum  unius  Pontificis,  alter fubrogaretur; 
ille  profedo  qui  in  demortui  locum  fubrogabatur, 
a  minoribus  Sacerdotibus  tantum  confecrari ,  facro- 
que  unguento  confecrationis  inungi  poterat:  unum 
vero  poft  mortem  tantum  alterius  fubrogari  potuifle, 
ex  ipfo  facro  textu  probari  poteft,  cap.  29.  Exodi, 
in  quo  dicitur  :  V  eft  em  autem  fanttam ,  qua  utetur 
Aaron ,  habebunt  filii  ejus  poft  eum ,  ut  ungantur  in  ea , 
&  confecrentur  manus  eorum.  Septem  diebus  utetur 
illa,  qui  Pontifex  pro  eo  fuerit  confti  tutus  de  filiis  ejus  i 
&  qui  ingredietur  Tabernaculum  Teftimonii ,  ut  mmi- 
ftret  in  Santtuario.  Quia  igitur  his  veftibus  tantum 
poft  Summi  Pontificis  mortem  ,  uti  fucceflori  per¬ 
mittebatur  ;  dicendum  erit,  fucceflores  Aaron,  ab 
exordio  nafcentis  Synagoga;  ,  nec  confecrari,  nec 
facro  oleo  ungi  potuifle  ,  juxta  illam  Dei  legem; 
nifi  altero  tantum  jam  Summo  Sacerdote  vita  fundo; 

ac 


Myrothecivm.  tL  72<J 


I 


ac  propterea  neceflario  a  minoribus  Sacerdotibus, 
conlecrationem  majoris  fieri  debuifle. 

Si  igitur  Summi  Sacerdotis  fucceflor,  poft  mor¬ 
tem  tantum  antecefloris  confecrabatur  ;  utique  ab 
alio  nemine ,  quam  a  minoribus  Sacerdotibus  confe- 
crari  poterat.  Itaque  facri  olei  minifterium  non  fo- 
lum  apud  Summum  Sacerdotem,  fed  etiam  penes 
inferiores  Sacerdotes  concedere  cogimur.  Neque 
hoc  aliquem  turbet ;  cum  etiam  Moyfes  ,  qui  eo 
tempore  erat  purus  Levita,  ex  divina  difpenfatione 
hujus  facri  olei  minifter  ,  in  confecratione  illorum 
omnium  fuerit ,  qute  ad  Dei  cultum  pertinebant  ; 
nam  quamvis  Moyfem  Sacerdotem  fuille  dixerimus, 
non  tamen  ex  lege ,  fed  jure  naturae  Sacerdotium 
illi  conceditur.  Nullum  igitur  prae  fe  fert  inconve¬ 
niens  ,  quod  ufus  hujus  facri  olei,  penes  inferiores 
quoque  Sacerdotes  exifteret.  Etenim  intra  Sanctua¬ 
rium  miniftrandi ,  minores  Sacerdotes  jus  habebant ; 
facrum  Dei  thymiama  in  aureo  altari  concremandi  , 
facrum  Dei  Candelabrum  accendendi  j  &  alia  plura 
in  ipfo  facro  Dei  Tabernaculo  facere  ,  minoribus 
Sacerdotibus  concedebatur,  quaecum  eflent  fanda ,  & 
a  landificatis  tantum  contredari  pollent,  juxta  illud 
Spiritus  fandi  &  facrae  legis  didum  in  locis  pluri¬ 
mis  :  Qui  tetigerit  illa  ,  fanchficabitur :  igitur  facrum 
hoc  unguentum  contredare  ac  miniftrare;  eifdem 
Sacerdotibus  vetitum  nequaquam  fuit.  Nam  cap. 
i.  lib.  g.  Reg.  Sadoch  ,  qui  erat  tunc  ex  numero 
minorum  Sacerdotum  ,  de  Tabernaculo  cornu  fa¬ 
cri  olei  fumpfit  ,  &  oleum  contredavit  ;  quod 
juxta  probabilem  plurimorum  gravillimorum  viro¬ 
rum  dodrinam,  erat  ejufdem  generis  cum  illo,  quo 
Sacerdotes  confecrabantur ,  &  Salomonem  unxit. 
Non  igitur  a  minifterio  hujus  facri  olei  minores  Sa¬ 
cerdotes  arcebantur. 

Sed  tamen  ambigendum  adhuc  remanet  ad  calcem 
hujus  Myrothecii;  an  Summus  Sacerdos  capiteoper- 
to  ,  an  vero  aperto  fandificaretur.  Etenim  hujus 
undionis  meminit  facer  textus,  cum  de  confecratio¬ 
ne  Summi  Sacerdotis  agit  Exodi  29.  in  haec  verba: 
Et  pones  tiaram  m  capite  ejus :  fcilicet  in  capite  Sum¬ 
mi  Sacerdotis  ,  de  quo  loquitur  Deus  ad  Moyfen  : 
Et  laminam  fanttam  fuper  thiaram  i  &  oleum  unitionis 
fundes  fuper  caput  ejus  ,  atque  hoc  ritu  confecrabitur. 
Quod  etiam  fadum  fuille  ,  atque  executioni  man¬ 
datum  ,  cap.  8.  Levit,  legimus.  Nunc  formam, 
modumque  inveftigemus;  8c  re  vera  quotquot  lini¬ 
tioni  atque  charaderibus  nomen  dant ,  ex  his  Scrip¬ 
toribus  ,  quos  fupra  retulimus ,  quali  ex  confequenti 
dicere  coguntur;  Summos  Sacerdotes  capite  aperto, 
nequaquam  vero  operto  confecrari  folitos :  linitione 
enim  facri  unguenti  Sacerdotes  fandificati  ab  ipfis 
traduntur ;  quibus  in  hac  parte  etiam  Abulenfis  ex 
his ,  quas  docet  quasft.  2.  citata  ,  aflentiri  tenetur. 
Quod  idem  Vatabl.  in  adnot.  ad  prasallegatum  cap. 
29.  Exodi  clarillime  tradidit:  nam  verba  illa  textus 
explicando:  Accipies  oleum  unitionis,  &  fundes  fuper 
caput  ejus  ,  fubintellige ,  ait,  depofita  mitra.  Ex  qui¬ 
bus  confiat ,  communem  fuille  fententiam  Dodo- 
rum  ,  Summum  Sacerdotem  Hebraeorum  ,  capite 
aperto  facro  oleo  fandificari  confueville. 

Secus  nobis  fentiendum  arbitramur :  nimirum  ne¬ 
quaquam  aperto ,  fed  operto  ac  velato  capite ,  facro 
perungi  oleo  Sacerdotes  tam  Summos  ,  quam  infe¬ 
riores  confueville.  Eo  autem  ducor  argumento, 
quia  antiquitus  apud  Romanos  etiam ,  impias  pietatis, 
&  fuperftitiofe  religionis  primos  magiftros,  detedum 
caput  deferre  ,  moeroris  atque  tnftitiae  fuille  indi¬ 
cem  perfpicuum  eft>  quemadmodum  venerationis  a^ 
dorationifque  index  ,  caput  cooperire.  Quod  fex- 
centis  aliis  omilfis,  potilfimum  expifcari  comproba-i 
reque  poflumus  ex  his,  quas  Suetonius  de  Aulo  Vi¬ 
tellio  fcribit  ,  deque  ejus  mira  arte  in  adulando 


A 


B 


G 


E 


F 


Cajum  Caelarem  Caligulam:  Qui  idem ,  fupple  Vi¬ 
tellius,  inquit,  mtrt  in  adulando  ingenii ,  primus  Ca¬ 
jum  Cafarem  adorari ,  ut  Deum  mflituit ;  cum  reverfus 
ex  Syria  non  aliter  eum  adire  aufus  ejfet ,  quam  capite 
velato  ,  circum  vertens  fc  ^  (fi  deinde  procumbens'. 
Quem  locum  Suetonii  Beroaldus  explicans  ,  quid 
libi  velint  verba  illa.  Capite  velato ,  declarans  j  more , 
inquit  ,  fi  habitu  eorum  qui  Deos  venerantur.  Et 
Plaut.  in  Pfeud.  reprehendens  quemdam  ,  qui 
^Efculapium  ut  Deum  venerari  aufus  fuerat , 
ait  :  Ouis  hic  ejl  ,  qui  operto  capite  Aefculapium  fa- 
lutat  ?  Virgil.  quoque  lib.  g.  iEneid.  introducit  He¬ 
lenum  fic  ^Rneam  affantem,  deque  facris  ritibus  eum 
inftituentem  : 

Purpureo  velare  comas  adopertus  amittu 
Ne  qua  inter  Janitos  ignes  m  honore  Deorum 
Hoftilis  facies  occurrat  ,  fi  omnia  turbet. 

Hunc  focii  morem  facrorum ,  hunc  ipfe  teneto  9 
Hac  cajti  maneant  m  religione  nepotes. 

Hicce  locus  Virgilii  Poetae  gravilfimi ,  qui  Ma¬ 
crobii  tefiimonio  ,  eundos  Religionis  ritus  opti¬ 
me  norat  :  non  folum  ex  infiituto  JEnex  comas 
velare  homines  eos  ,  qui  facra  faduri  erant  ;  fed 
etiam  hunc  ritum  fuccelToribus  JEnex  perpetuo 
fervandum  docet.  Nam  &  lib.  12.  cum  pro  lin¬ 
gulari  certamine  Turni  atque  JE neas  foedera  fir¬ 
marentur  ,  foederis  de  caufa  facra  fierent  ,  ait 
Poeta : 

In  mediosque  focos ,  fi  Dis  communibus  aras 
Gramineas ,  alii  fontemque ,  ignemque  ferebant , 
Velati  Imo ,  fi  verbena  tempora  vinlti. 

Et  Plutarch.  in  qutefi.  Roman.  quae  alio  vocabulo 
Problem.  inferibuntur ,  omnes  viros  &  eos  maxime, 
qui  Romanorum  legibus  utebantur  ,  folere  velatis 
capitibus  Deos  adorare  teftatur.  Licet  Saturno 
Honori  ,  rem  divinam  aperto  capite  fecifle  Roma¬ 
nos,  Plutarchus  fateatur;  in  reliquis  vero  facris  Deos 
falutantes  caput  operire.  Cur  vero  id  fieret,  ratio¬ 
nem  allignat  Plutarchus  in  haec  verba:  Deos  vero  id¬ 
circo  fic  adorabant  ;  ut  aut  operiendo  caput  feipfos  hu¬ 
miliores  exhiberent ;  aut  metu  ne  quid  ignomimofum  ac 
tnfie ,  inter  precandum  aliunde  auribus  accideret ;  id¬ 
circo  veflem  ad  aures  ufque  attollebant .  Et  infra  :  Aut 
illud  efl ,  quod  Cafior  dicit ,  mores  Romanos  Pythagori¬ 
cis  comparans  ,  Genium  ,  qui  unicuique  nofirum  mejt , 
Deos ,  qui  extra  funt ,  rogare  ,  fi  caput  velando  fuppli- 
care:  animi  fcilicet  velamentum  ac  revelationem  per  cor¬ 
pus  quoddam  anigmate  oftendentem.  Haec  Plutarchus 
de  inftitutione  &  ratione  illius  velamenti.  Sed  ex 
his  nobis  fufficiat  probafle,  caput  operire  confuevif- 
fe  veteres  ;  quando  cum  Diis  negotiandum  fibi 
fuiflet. 

Sacra  jam  repetamus ,  &  quidem  perfpicuum  erit 
Hebraeorum  quoque  veri  ac  Summi  Dei  Sacerdotes, 
tedo  capite  Deum  adoraffe  ;  Summumque  Sacerdo¬ 
tem  ,  velato  capite  ,  &  non  aliter,  facra  oracula  ex- 
cepifle.  Ita  perfpicue  habetur  cap.  16.  Levit,  ubi 
agitur  de  annuali  Summi  Sacerdotis  ingreflu  in  San- 
dumSandorum,  in  ipfo  expiationis  die.  Eratenim 
locus  ipfe  Sacrorum  omnium  facranlhmus  ;  &  nihi¬ 
lominus  capite  operto  ac  velato  illo  introire  Sacerdos 
jubebatur.  In  hxc  verba  loquitur  facer  textus  : 
Tunica  linea  vefiietur  ,  foemmalibus  lineis  verenda  cela¬ 
bit  i  accingetur  z.ona  linea  ,  cidarim  lineam  imponet  ca¬ 
piti  :  hac  enim  vejtimenta  funt  fantla.  Quod  autem 
his  omnibus  ornamentis  tedus  ac  velatus  ,  Sandum 
Sandorum  ingredi  debuiflet  Summus  Sacerdos ;  ex 
tofo  capituli  contextu  ,  fatis  dilucide  apparet  :  6c 
tandem  fubinfertur  :  Indueturque  flola  linea  ,  fi  ve- 
flibus  fantlis  ,  fi  expiabit  Santtuanum  fi  Tabernacu¬ 
lum  Tefiimonii  ,  (fic.  Cum  igitur  in  hac  die  ,  ex- 
Z  Z  g  piatio- 


730  SaCRORVM  El^OCHRISMATHN 


731 


piationum  omnium  fuprema  ,  Sacerdotem  ipfum  te- 
do  capite  intra  Sanduarium  divina  accepturum  Ora¬ 
cula  ,  Deum  ndiifle  fciamus  ;  quid  eum  in  reliquis 
Sacerdotalibus  fundiontbus  ac  muneribus  ,  facere 
confuevifle  ,  par  elt  credere  ?  utique  Sacerdotes  il¬ 
lius  feculi  ,  Deum  tedo  capite  adorare  confuevifle 
ambigendum  non  erit.  Cujus  tegendi  caput  confue- 
tudims  tanta  fuit  obfervantia  apud  Ifraelitas,  ut  fecus 
facere,  grave  piaculum  exiflimaretur. 

Hoc  reverentia;  atque  honoris  cultu  ,  illuftratur 
locus  ille  lfaix  cap.  6.  in  quo  duo  illi  Seraphim,  qui 
habebant  alas  fcnas ,  atque  facrum  Dei  tribunal  con- 
ilituebant ;  duabus  velabant  caput ,  duabus  tegebant 
pedes,  &  duabus  denique  volabant.  Sic  enim  Pro¬ 
pheta  ait  :  Tidi  Dommum  fedentem  fuper  folium  excel- 
fum  &  elevatum ,  &  ea  qua  fub  ipfo  erant  replebant  T em- 
plum.  Seraphim  flabant  fuper  illud  ,  fex  ala  uni  ,  & 
fex  ala  alteri  :  duabus  velabant  faciem  ejus ,  &  duabus 
velabant  pedes  ejus  ,  &  duabus  volabant.  Tegendo 
namque  caput  ,  cultum  reverentiamque  Deo  debi¬ 
tam  profitebantur  ;  quia  velare  caput  ,  adorationis 
cultufque  ritus  fuit.  Non  enim  divinum  velabant 
caput,  duabus  illis  alis ,  Seraphim,  ut  nonnulli  fal- 
fo  putarunt  3  fed  proprium  caput  duabus  alis  vela¬ 
bant  ,  adorationis  caufiu  Duabus  autem  velabant 
pedes  ,  id  efl  colligebant  alas  ad  femora.  Duabus 
denique  volabant  3  non  quidem  quod  re  vera  vola¬ 
rent  ,  quia  volando  divinum  formare  folium  nequi- 
viflent ;  fed  quia  has  duas  poftremas  alas  extende¬ 
bant,  ut  figuravimus  in  lacra  Arca  more  volantium; 
propterea  dicitur  a  Propheta  duabus  alis  eos  volafle. 
Quia  vero  tota  religio  Ifraeli tarum  ,  in  cultu  legis 
atque  caeremoniarum  verfabatur  ;  &  in  bafi  divini 
folii  arca  erat ,  in  qua  legis  tabula;  claudebantur  ; 
propterea  dixit  Propheta  ;  Et  ea  qua  fub  ipfo  erant  , 
replebant  templum  :  quia  Templi  cultufque  totius  re¬ 
ligio  ,  &  facrificia  ,  quae  in  altari  offerebantur  ,  ob- 
fervantiae  legis  addida  erant. 

Verum  in  confecratione  Sacerdotum  ,  eos  teda 
habuifle  capita  jam  probetur  ,  ut  unde  digrefl!  fu¬ 
mus  revertamur.  Nam  Exodi  cap.  29.  jam  allato  , 
cum  de  confecratione  Sacerdotis  agitur  3  pro  illius 
Confecrationis  ritibus  ,  haec  habentur  verba  :  Cum¬ 
que  laveris  patrem  cum  filiis  fuis  aqua  ,  indues  Aaron 
veftimentis  fuis  j  id  efl  ,  linea  &  tunica  ,  &  fuperhu- 
merah  ,  &  rationali  :  quod  conflringes  balteo  ,  &  po-  \ 
nes  tiaram  in  capite  ejus  ,  &  laminam  fanSlam  fuper  j 
tiaram.  Et  Levit.  8.  ubi  agitur  de  aduali  Sacerdo¬ 
tum  confecratione  ,  haec  leguntur  :  Cumque  lavifet 
eos  ,  veftivit  Pontificem  fubucula  linea  ,  accingens  eum 
balteo  ,  &  induens  eum  tunica  hyacinthina  ,  &  defuper 
humerale  impofuit  ,  quod  aflr  ingens  cingulo  ,  aptavit 
rationali  ,  in  quo  erat  DoElnna  &  feritas.  Cidari  quo¬ 
que  texit  caput  ,  &  fuper  eam  ,  contra  frontem  ,  pofuit 
laminam  auream  confecratam  in  JanEliflcatione  ,  fleut 
praceperat  ei  Dominus.  Tulit  &  untl tonis  oleum  ,  quo 
linivit  Tabernaculum  cum  omni  fupelleclih  fua.  Et  in¬ 
fra  :  Quod  fundens  fuper  caput  Aaron  ,  unxit  eum  & 
confecravit.  Sacerdos  itaque  Summus  ,  capite  dete- 
do  ungi ,  confecrarique  non  debuit  :  fi  enim  hoc 
fervandum  fuifiet ,  profedo  Deus  undionis  memi- 
niflet ,  antequam  cidari  Summi  Sacerdotis  caput  te- 
xiflet.  Erat  enim  cidaris  capitis  ornamentum  atque 
tegumentum  ,  &  fupra  cidarim  lamina  fanda  alliga¬ 
batur.  Cidaris  igitur  ,  atque  laminx  fandx  facer 
textus  ,  antequam  de  undione  agat ,  propterea  me¬ 
minit  ;  quia  undio  tedo  capite  adhibenda  fuit :  nam 
alias  ,  poftquam  cidari  texiflet  caput  Sacerdotis  , 
eamdem  una  cum  lamina  fanda  de  capite  Sacerdotis 
tollere  cogeretur  Moyfes  in  undione  Aaronis;  quod 
facer  textus  minime  praetermiliflet.  Cum  igitur  in 
facris  oraculis ,  ritus  confecrationis  ordine  quo  dixi¬ 
mus  ,  tradantur  j  affirmandum  erit  ,  capite  operto 


A 


Sacerdotes 

vifle. 


confecrari 


oleoque  perfundi  confuc- 


Hoc  quoque  non  obfcure  fubindicarunt  verba  Pro- 
phetae  in  Pfal.  133.  qui  fratrum  unitatem  facro  huic 


B 


D 


F 


unguento  comparans  ,  ait  :  Sicut  unguentum  in  capi¬ 
te  ,  quod  defendit  m  barbam  ,  barbam  Aaron.  Nam 
fi  aperto  capite  Sacerdos  Summus  ,  inungi  ex  more 
(oleret ;  Dei  propheta  capillorum  quoque  ,  in  prte- 
allegato  loco  ,  quemadmodum  barbx  meminiflet : 
qui  quidem  barba  ,  cum  Sacerdos  confecraretur  6c 
ad  lacra  miniiteria  inauguraretur  ,  eo  prxftantiffimo 
oleo  ex  fuaviflimis  unguentis  &  aromatibus,  (ut  a 
principio  hujus  libri  vidimus , )  condito,  non  folum 
lple  lacrabatur ;  fed  etiam  fuaviffimo  odore  undequa- 
que  tam  barba  ,  quam  veffes  perfundebantur.  Nam 
fi  capite  aperto  Pontifex  facraretur  ,  quis  non  videt 
faci  a  undione  potius  inquinatos  capillos  capitis,  quam 
barbae  pilos  ?  &  nihilominus  Propheta  nihil  de  illis, 
fed  tantum  de  barbas  undione  agit. 

Ritus  iltos  in  Sacerdotis  Summi  confecratione  fer¬ 
endos  probari  potelf  ,  etiam  ab  inconvenienti ;  ni¬ 
mirum  quia  detegere  caput  ,  moeroris  atque  ludus 
antiquitus  fignum  erat ,  non  folum  apud  Ethnicos 
ut  vidimus;  fed  etiam  apud  Ifraelitas  ,  cum  primis 
in  facrorum  miniftris  :  quod  non  obfcure  ex  facris 
colligitur  litteris.  Nam  Levit,  cap  10.  cumNadab 
&  Abiu  a  Deo  conflagratione  extindi  remanfiffent ; 
Moyfes  fic  affatur  patrem  ac  fratres  illorum  ,  qui 
fuerant  mterfedi  :  Capita  veftra  nolite  nudare  ,  & 
veflimenta  veflra  nolite  femdere  ,  ne  forte  moriamini. 
Quo  in  loco  Vatabl.  vir  dodiffimus  docet ,  meritei 
hoc  prxeepifle  Deum  ,  ne  difeooperirent  caput  mo¬ 
re  lugentium.  Et  ibid.  cap.  21.  Summis  Sacerdoti¬ 
bus  datur  lex  fervanda  in  funeribus  confanguineo- 
rum  ;  deque  Summo  Sacerdote  talis  lex  fertur :  Pon- 
tifex  ,  id  efl  ,  Sacerdos  Maximus  ,  inter  fratres  fuos  , 
fuper  cujus  caput  fufum  efl  unEtoms  oleum  ,  &  cujm 
manus  in  Sacerdotio  conflerat  a  funt ,  veftituflque  eflfan. - 
Eis  veftibus  ,  caput  fluum  non  dtflooperiet  ,  veflimenta 
nonfcwdet.  Ubi  Vatablus  pro  hujus  loci  explicatio¬ 
ne  ait  :  Pr&cipitur  hic  Sacerdotibus  ,  ut  abftineant  fe 
a  ceremoniis  lugentium  ,  qui  nudatione  capitis  ,  &  ve- 
ftimentorum  difcijfione ,  luEum  &  moerorem  ,  pro  more 
illius  etatis  oflentabant.  Cum  igitur  caput  operire  ac 
velare  ,  reverentia;  honorifque  index  eflet ,  erga  il¬ 
lum  ,  coram  quo  caput  tegebatur  ,•  ea  propter  facra 
facientes  non  folum  Ifraelux  ,  fed  etiam  Orientales 
omnes,  caput  aperire  minime  confueverunt  :  mul¬ 
toque  minus  id  fecifle  Sacerdotes  dicendum  efl  dum 
confecrarentur.  Tedum  igitur  Sacerdotes  caput  ha¬ 
buifle  ,  dum  facrarentur  dico  ,  &  penes  Summum 
Sacerdotem  ,  cum  primis  ufum  &  minifterium  hujus 
facri  olei  extitifle  cenfeo  ;  licet  non  negaverim  aliis 
quoque  minoribus  Sacerdotibus  minifterium  hujus 
fiicn  olei  ,  interdum  permiflum  :  Principatum  ta¬ 
men  habuifle  Pontificem  in  ufu  illius  certum  eft ;  ad 
quem  Altarium  &  facrorum  vaforum,nec  non  etiam 
I  empli  primi  &  fecundi  confecratio  ,  eorumdem- 
que  inftauratio,  luftratio  ,  expiatio,  8c  denique  ini¬ 
tiatio  faerx  fupelledilis  &  omnium  utenfilium  perti* 
nebat.  Initiatio  enim  ,  quae  totius  Confecrationis 
Sacerdotum  erat  terminus,  membris hoftiarum com¬ 
plebatur  ,  quas  fuper  manus  ad  altare  deferebat  Sa¬ 
cerdos  ,  qui  confecrandus  erat ;  exque  a  confecrante 
in  Altari  cremabantur  ;  juxta  ftatuta  legis ,  qux  ibi¬ 
dem  habentur  per  haec  verba  :  Qui  poftquam  levave¬ 
runt  ea  coram  Domino  ,  rurfurn  fufeepta  de  manibus 
eorum  adolevit  fuper  altari  holocaufia  ,  eo  quod  confe¬ 
crationis  ejfet  oblatio  in  odorem  fuavitatis  facnficii  Do¬ 
mino.  Atque  hoc  ritu  per  feptem  dies  iterato  ,  una 
cum  afperfione  ce  undione  ,  totius  Confecrationis 
Sacerdotum  ,  Tabernaculi  ,  Arcx  ,  Candelabri  , 
Menfx  t  &  Altarium  exremonia  abfolvebatur. 

Nos 


732  Myrothe 

Nos  quoque  ultimam  huic  noftro  Myrothecio  Con-  j  A 
fecrationis  manum  imponimus »  ad  laudem  ejus  Nu¬ 
minis  ,  cui  nos  decet  quotidie  canere  ;  rudi  noftra 


c  i  v  m.  II. 


733 


minerva  !  Sanftus ,  Sanftus,  Santlus  tlominus  Deus, 
pleni  funt  coeli  &  terra  gloria  tua.  Arnen. 


cSMYRf)  THE  CII  SECVNDI  FISfIS. 


SERIES  CAPITUM, 


C  A  P.  I. 

UNguenti  Confecrationis  vocabula  explicantur,  pag. 

289 

C  A  P.  1 1. 

Numerata ,  appenjaque  pecunia  ,  antiquifmus  nfus ,  in 
pretio  unguenti  confecrationis  ojienditur.  29  3 

C  A  P.  III. 

Signata  moneta  antsqstijjimus  ufus  probatur.  300 

C  A  P.  IV. 

^icli  ,  monetarumque  nomina  univerfaliora  explicantur. 

C  A  P.  V. 

Sicli  valor  unguenti  confecrationis  prafantiam  aperit. 

311 

GAP.  VI. 

Sacri  thymiamatis  praflanta ,  monflratur.  317 

C  A  P.  VI L 

Dipnitxs  olei  confecrationis  ,  ab  excellentia  aromatum 
'illud  componentium  aperitur.  322 

C  A  P.  VIII. 

Explicatur  praftantia  myrrha  ,  qua  compoftionem  olei 
confecrationis  ingrediebatur.  328 

C  A  P.  IX. 

Traflantia  cinnamomi  in  oleo  Sacerdotali  componendo 
monjlratur.  3  36 

C  A.  P .  X. 

Calami  aromatici  pro  oleo  Sacerdotali  dignitas  explica¬ 
tur.  34 1 

C  A  P.  XI. 

An  Cajfia  compoftionem  olei  confecrationis  ingrederetur. 

345 

C  A  P.  XII. 

Coftum  ,  nomine  Cajfia  fgnificari  m  hac  compoftione  0- 
ftenditur.  Z<0. 

C  A  P.  XIII. 

Olei  perfeci  io  ad  compoftionem  unguenti  confecrationis 
monftratur.  3  e  a 

C  A  P.  XIV. 

Myftica  compofitio  aromatum ,  quibus  facrum  oleum  con - 
fecrationis  parabatur.  358 

C  A  P.  XV. 

Compoftio  facri  confecrationis  olei  docetur,  362 

'  C  A  P.  XVI. 

Quanta  religione ,  facrum  confecrationis  oleum  colendum 
jujferit  Deus.  2  66 

C  A  P.  XVII. 

Lex  de  cultu  ,  Sacerdotali  oleo  profando  ,  tam  Levitas , 
quam  Aaronitas  ligabat.  3  70 

C  A  P.  XVIII. 

Praceptum  de  reverentia  facro  confecrationis  oleo  profan¬ 
da ,  Gentiles  quoque  alhgajfe  videtur,  374. 


C  A  P.  XIX. 

Rationibus  probatur ,  Gentiles  ligari  praceplo ,  de  cultu 
olet  confecrationis. 

C  A  P.  XX. 

7 ranfgre fores  procepti  ,  de  reverentia  oleo  confecrationis 
profanda  ,  mortaliter  peccabant. 

C  A  P.  XXI. 

Animadverfonis  ,  &  commonitionis  poena  indicitur ,  in 
tranfgrefone  cultus  facri  olei.  ^ 

GAP.  XXII. 

P  of  erit  at  e ,  ac  nomine  privabatur ;  qui  a  cultu  facri  olei 
defecifet.  ^ 

C  A  P.  XXIII. 

MagfratUum  jus.  in  tranfgrefores  divino  legis  explica- 

tHr'  398 

C  A  P.  XXIV. 

Communis  ufu  olei  in  utenfhbus  religionis  explicatur. 

4°4 

C  A  P.  XXV- 

Quo  facro  confecrarentur  oleo  monflratur.  4.10 

C  A  P.  XXVI. 

Area  pro  Divino  Tabernaculo  ante  er  e  cl  tonem  deflgna- 
batur.  414 

C  A  P.  XXVII. 

In  quo  loco  conflruBum  fuerit  facrum  T abernaculum 
&  ut enfilia  illius  ,  explicatur.  4^ 

GAP.  XXVIII. 

T)  edicat  io  facri  Tabernaculi  monflratur.  4,54 

C  A  P.  XXIX. 

Dedicantis  conditiones  aperiuntur.  4,28 

C  A  P.  XXX. 

Aream  pro  Dei  Tabernaculo  erigendo ,  aqua  luflratam 
fuifle  fubodoratur.  4^2 

C  A  P.  XXXI. 

Aream  pro  Tabernaculo  erigendo  vere  luflratam  fuade- 
tur.  4  36 

C  A  P.  XXXII. 

Quo  tempore  ufus  facri  unguenti ,  &  olei  confecrationis 
apud  Ifraelitas  coeperit.  442 

C  A  P.  XXXIII. 

Tabernaculi ,  &  partium ,  ac  aliquorum  ut enfllium  illius 
forma  ,  confecratioque  explicatur.  44^ 

C  A  P.  XXXIV. 

Expiatio  ,  &  conjecratio  facri  Tabernaculi  explicatur. 

4  55 

C  A  P.  XXXV. 

Sacra  Arca  materia  aperitur,  &  forma ,  quam  aliqui 
ponunt  improbatur.  4^0 

C  A  P.  XXXVI. 

Sacra  Arca  vera  forma  odendttur.  466 

CAP. 


SERIES  CAPITUM. 


47? 


C  A  P.  XXXVII. 

Confecratio  facra  Arca  explicatur. 

C  A  P.  XXXVIII. 

Sacra  Menfa  Fanum  Propofitionis  forma  nionftratur. 

47  8 

C  A  P.  XXXIX. 

De  facra  Menfa  confecratione.  484 

C  A  P.  XL. 

Sacra  Alenflt  vafa  ,  CT  utenfilia  ex  Rabbmis  explican¬ 
tur.  487 

GAP.  XLI. 

Forma  acetabulorum  ,  cr  thunbulorum ,  qua  facra  Alen- 
fa  imponebantur ,  ex  au tl oris  fententia  explicatur .  490 

C  A  P.  XL II. 

Libaminum  j  atque  libandi  ritus  in  facns  exprimun¬ 
tur.  4S>6 

C  A  P.  XLIII. 

Sticri  [impuli  forma  aperitur.  foZ 

C  A  P.  XLI  V. 

Sacri  cyathi  ad  vina  fundenda  forma  ,  ex  veterum  mo¬ 
numentis  declardtur.  ?°9 

C  A  P.  XLV. 

Mofaici  Candelabri  materia ,  &  forma  ex  aliorum  fen¬ 
tentia  explicatur.  5  1  5 

C  A  P.  XLVI. 

Forma  facri  Candelabri ,  &  partium  illius  de  mente  Au- 
Storis  aperitur.  52,2, 

C  A  P.  XLVII. 

Aurei  Altaris  ufus ,  &  forma  monflratur.  ?29 

C  A  P.  XLV III. 

Utenfilia  in  mimflenum  Altaris  aurei  aperiuntur.  534 

GAP.  XL  IX. 

Labri  ad  fervandum  aquam  confecratio.  541 

C  A  P.  L. 

Nomen  ineflabile ,  atque  divinitatem  Principes  fibi  ar¬ 
rogare  non  funt  veriti.  ?48 

C  A  P.  L I 

Nomen  ineffabile }  (9*  Deo  proprium  ,  ignotum  fuit  ante 

Moyfen.  551 

GAP.  LII. 

Helohim  Deus  dicebatur  ut  Imperator ,  foedere  inito  cum 
Ifraelitico  povulo.  5 ?6 

C  A  P.  LIII. 

Ifraelitico.  Reipublico  regimen  femper  fuiffe  Monarchicum 
monflratur ,  ?^3 

GAP.  XLI  V. 

Proceptum  Circumcifonis  ,  jure  foederis,  tantum  liga¬ 
bat  Ifraelitas  poft  ingrejfum  in  regiones  promi  fas.  570 

C  A  P.  LV. 

Ara ,  &  Altaris  diflinttio  explicatur.  577 

C  A  P.  L VI. 

Deum  non  refpuiffe  cultum  in  aris  terrefiribus  monfra¬ 
tur.  5  8  1 

GAP.  L  VII. 

Altaria  foederis  explicantur. 

C  A  P.  L VIII. 

Amicitia  ,  commmufque  religionis  altaria  monflrantur. 

59° 


?8? 


594 


GAP.  LIX. 

Rufi icorum  altarium  flruclura  explicatur. 

C  A  P.  LX. 

Altarium  flabilium  apud  Ifraelitas  cefltudo  monflratur. 

605 

C  A  P.  LX I. 

Diflincho  altaris  d  fubftruchombus  illius  explicatur.  607 

C  A  P.  LX  1 1. 

Forma  flabilium  altarium  Ifraehtarum  explicatur.  6l  l 

C  A  P.  LXIII. 

Qua  ratione  gradus ,  in  altare  Ifraelitico ,  non  prohibe¬ 
rentur.  617 

C  A  P.  LX  I  V. 

Stabilia  altaria ,  ac  tripodes  religiofi  monflrantur.  623 

C  A  P.  L  X  V. 

Altaris  Alofaici  forma  explicatur.  $2.6 

GAP  LX  VI. 

Septem  dierum  fpatio  altare  confecrabatuf.  6$  5 

C  A  P.  LX VII. 

Offerre  aliquid  ,  &  implere  manus ,  quid  in  facris  Lit¬ 
teris  flgmficet. 

C  A  P.  LXVIII. 

Cujus  hofiia  fanguine  altare  expiaretur.  644 

GAP.  LXIX. 

Expiationis  Altaris  ritus  ,  ac  caeremonia  explicantur. 

650 

GAP.  LXX. 

Confecratio  Altaris  holocaufti  explicatur.  6y8 

C  A  P.  LXXI. 

Craticula  ,  qua  Altari  inferebatur  ,  forma  explicatur. 

C(s2 

C  A  P.  LXX II. 

Ufus  craticula  in  altare  Alofaico  explicatur.  666 

C  A  P.  LXXI II. 

Inflrumentorum  in  cultum  altaris  ,  forma  declarantur. 

670 

C  A  P.  LXXIV. 

Qua  tempore  Tabernaculum ,  Altare ,  &  Sacerdotes  con- 
fecrata  fuerint.  6y~J 

C  A  P.  LXX  V. 


Sacerdotum  luflratio ,  pracedebat  eorumdem 

confecratio- 

nem. 

687 

C  A  P.  LXX VI. 

Sacerdotum  dignitas ,  &  ordo  offenditur , 

694 

GAP.  LXX  VII. 

.  ...  .. 

Sacerdotum  expiatio  explicatur. 

70 1 

C  A  P.  LXXVIII. 

Sanguis  facro  oleo  commifcebatur  ad  confecrandum  Sa¬ 
cerdotes.  70? 

C  A  P.  LXX IX. 

Pontificum  confecratio  e  fu  fio  ne  unguenti  monflratur. 

7«? 

C  A  P.  LXXX. 

Effufionem  facri  unguenti  in  confecratione  Pontificis 
necejfario  requiri  monflratur.  719 

C  A  P.  LXXXI. 

Pontificalis  confecratioms ,  &  confecrandi  capita  detegun¬ 
tur.  V2? 


SA, 


SACRORVM 

ELAEOCHRISMATQN 

MYROTHECIVM  TERTIVM 

Quod  infcribitur 

D  E 

ISRAELITICI  REGIS  INAVGV RATIONE 

Explicans  Reipublica:  Ifraelitica;  ordines  tam  Senatorios, 
quam  militares ,  inaugurationis  pompam ,  adorationes , 
acclamationes,  praecentiones ,  &  quicquid  exremo- * 
niarum  in  Regis  conftitutione  lervabatur. 

auctore 

FR.  FORTVNATO  SCACCHO 

Ordinis  Eremitarum  S.  Auguftini , 

APOSTOLICI  SACRARII  PRAEFECTO. 

Opus  ex  latebris  Oraculorum  tam  meteris,  quam  novi  te Jl amenti, 

&  ex  abditis  antiquitatis  tam  Hebraorum ,  quam  $r  acorum, 

&  Latinorum  nunc  primum  erutum . 


A  a  a 


.  -  - 


r  : 


cr  ' 
- :  i 


A 


•  > 
G 


c 

.  ..  , 

. 

iJ  .  • 

•  .  ••  i 

—  rf 

• 

■  :  ^  ■  *"!s  ' : 

^  v.—s 


\*  . 


v  ~*T 

■  * 


■  -  r--  •  '•  7  #fc*  4  rf"  '■  1  ";.T  T\/T 

.  v  .i  JL  vw  •  i  i- 


i  .  v..  .<•  V 


■i  .X 


...  .  ,  f 

L 


a 


... 


1  ' 

i  . 

■-*  •  '  '  f 

». 

, 

•  y 

.  . 

• 

r 

. 

■ 

■  -  f- 

, 

;  ...  ....  ‘ 

'T 

.. 

-  :>  r; 

IC  •  ISEAr^li 


Am doof:  ■'  | 

■  '.  ■  "i 


C.  \r  "  '  * 

i ,  O* 


. 


*  f 


i.  ~  .1 


•  r 


;  '■  'I 


-  t  • 


a  ■ 


’.  \  '■  x 

¥  K.  •  •  s 

.  -  .••  •  .  v..-;:.  t  ^  ^  V;  .  ■ 

.  v.vu1.  .  .v;  -  *  " 


£\ 


•....„  '  .’•  V.  .  '■• 


.^s. 


/ 


r.  \  A. 


740 


74  i 


E  M  I  N.M0  AC  R  E  v. 


M0 


D. 


D.  ANTONIO  BARBERINO 


S.  R.  E.  CARDINALI 

AVE NIO NE  N  SI  LEGATO 

S.  D.  N.  V  R  B  A  N  I  VIII 

EX  FRATRE  NEPOTI.  S. 

E  r  v  M  omnium  ,  quas  Coeli  terrasque  ambitu  con¬ 
tinentur  ,  inconftans  varietas  cum  fit ;  atque  in  his 
varias  quoque  hominum  propenfiones  ,  &  diflimilia 
(ludia  ;  inter  omnes  ingenii  Sc  Rudiorum  loler- 
tia  prasllantes,  eximia  femper  laude  digni  praster 
ceteros  ii  potiflimum  viri  funt  habiti  ,  qui  aut 
Clariffimorum  Virorum  res  geftas  >  aut  excellentium  Regno¬ 
rum  ,  Rerumve  publicarum  ftatuta  ,  leges  ,  fandtiones  ,  ac  fa- 
cras  prasfertim  ceremonias  monumentis  litterarum  tradere,  eaf- 
que  ab  oblivione  vindicare  ftuduerunt.  Quandoquidem  eorum 
opera  &  induftria  fit  ;  ut  adverfus  edacis  temporis  injuriam  , 
res  ferb  univerfas  fandte  olim  ac  pie  geftas  ,  memoria  retinen¬ 
tes  pofteri,  quantum  licet,  imitentur.  Hunc  in  finem  &  jam 
pridem  ,  primum  facrorum  Elasochrifmaton  Myrothecium  ,  in 
quo  de  Oleis  odoratis  ac  unguentis  praeftantiflimis  facro-pro- 
phanis  differebam ,  evulgavi  :  fub  Auguftiflimo  S.  D»  N.  V  r- 
BANi  Vi  i  i.  nomine  ,  cujus  ingenium  ,  &  eruditio,  Grascas 
ac  Latinae  linguas  admiranda  peritia  ,  ficut  etiam  morum  inte¬ 
gritas  ,  Orbem  terrarum  totum  illuftrant.  Tum  alterum  de 
confecrationis  facro  unguento  Francifco  Rarberino  S.  R.  E„ 
Cardinali  tuo  fratri  dicatum  edidi.  Nunc  vero  tertium  hoc 
Myrothecium  fub  Eminentias  Tuas  patrocinio  in  publicum 
exire  audet  :  in  quo  de  Ordinibus  Ifraeliticas  Reipublicas  ,  de 
Regis  inauguratione  ,  &  inaugurationis  folemnitate  agitur. 
Quam  ego  celeberrimam  caeremoniam  ,  unaque  ejus  Reipubli¬ 
cas  fenatorios  ac  militares  gradus  ,  quas  easteri  neglexerunt  ; 
mihi  pro  virili  pluribus  periequenda  fufcepi.  Hoc  meum  con- 

A  a  a  i  filium 


742  De  dicatio.  ^43 

filium  cum  ego  ad  nonnullos  fummos  viros-  ,  judicio  &  erudi¬ 
tione  pr®iftantes  detulilTem  ;  maximum  fanb  cepi  laborum 
meorum  frudtum  ,  cum  ipfum  gravi llimo  eorum  teftimonio 
comprobari  cognovi.  Et  peropportune  quidem  accidit.,  Emi- 
nentiifime  Domine  ,  ut  tunc  fub  prelo  opus  hoc  efle  define- 
ret  ,  cum  &  pro  anniverfario  die  affumptionis  S.  D.  N.  ad 
Apoftolatus  Summum  faftigium  pro  anno  Quintodecimo  ,  & 
pro  recuperata  ab  eodem  priftina  valetudine  ,  bonis  omnibus 
gratulandum  ,  immo  non  tam  gratulandum  ,  quam  pr®  lceti- 
xia.  geltiendum  merito  fuit  ;  Mihique  pr®fertim  ,  qui  benigni¬ 
tate  tanti  Pontificis  ad  munus  Pr®fedtur®  Sacrarii  Apoltolici 
vocatus  ,  omnia  me  illi  debere  ex  animo  profiteor.  S®pius 
dixi,  iterum  dico,  atque  iterum  ,  nec  unquam  iterare  delinam, 
quia  gratias  agere  nunquam  fatis  potero. 

Accedit  igitur  in  hac  communi  gratulatione  ante  confpe- 
cfcum  tute  purpurae  Myrothecium  hoc  tertium  Sancite  inaugu¬ 
rationis  regite  oleo  refertum.  Et  quamvis  eum  ,  quem  debu- 
ilfet ,  non  expiret  odorem  ;  ex  prteftantilfima  Eminentite  Tua; 
purpura  illum  profedto  hauriet.  Jam  imis  ,  ut  debeo  ,  preci¬ 
bus  rogo  ,  &  obfecro  Eminentiam  Tuam  ,  ut  meum  hunc  la¬ 
borem  ,  meas  hafce  lucubrationes ,  ac  facrorum  Oraculorum 
in  regia  pompa  explicationes  ,  hilari  ( quemadmodum  fpero  ) 
fronte  excipiat.  Utinam  Deus  Eminenti®  Tu®  confilia  &  adta 
omnia  ,  ad  Ecclefi®  fu®  fandi®  incrementum  fortunet  ;  &  vi¬ 
tam  pro  voto  longilfimam  largiatur.  Datum  Rom®  ex  ®dibus 
propriis  viij.  Kal.  Augulti  Anno  Domini  cid  idcxxxvii. 

Emin.™5  ac  Rev.ms  Dominationis  Tu® 


Humillimus  ,  &  devotus  Servus 

F.  FORTUNATUS  SCACCHUS. 

Apoft.  Sacr.  Trafett. 


744 


BENIGNO 


744\ 

LECTOR  I  '*'?1'' 


S. 


UJUSCUM  QU E  libri  Epigraphem  ,  {quam  inferiptionem' ,  fieh 
fiuperfcriptionem  Latini  vocant  ,  )  materiam  de  qua  in  libro  agi¬ 
tur  ,  refipicere  ac  aperire  debere  ,  norunt  omnes  :  ut  quilibet  in - 
fipeBa  dumtaxat  libri  fronte ,  ejus  ,  qu£  tractatur ,  rei ,  fatim  ex 
infcriptione  notitiam  hauriat.  Quamobrem  cum  de  veterum  oleis 

. _  odoratis  &  unguentis  prcejlantijfimis  ,  iliorumque  apud  eos  ufu  d 

nobis  aBum  fuerit  in  imprejjis  jampridem  duobus  Myrotheciis  ,  de  que  iifidem  in  hoc 
ipfo  tertio  Myrothecio  agatur :  totum  opus  Sacrorum  El&ochrifmatan  titulo  inficripfi- 
mus.  tyuod  nimirum  omnis  nofier  in  eo  conatus  in  elucidandis  ac  illujlrandis  facrarum 
Scripturarum  locis  perobfcuris  ver  faretur 3  in  quibus  de  oleorum  ac  unguentorum  ufu , 
quacumque  de  ratione  agitur. 

Nec  enim  proprio  fretus  ingenio  ,  opus  inficribere  fum  aufus  5  fed  doBiJJimis  viris  in 
confilium  accitis ,  ex  eorum  fient entia  eam  inferiptionem  admift:  &  cum  primis  qui - 
dem  Eyricium  Puteanum  confului  5  cui  pro  fiua  eruditione  &  humanitate  ,  viros  do- 
Bos  plurimum  debere  ,  edita  ab  eo  tot  literarum  monumenta  te  flantur.  Is  igitur 
pro  innata  benignitate  ,  datis  ad  me  litteris  ,  operi  nojlro  inferiptionem  ejufmodi 
impofuit.  Quamobrem  illi  potius  ,  quam  mihi  eam  deberi  ,  quotquot  Viri  doBiJfimi 
epiftolam  legerint  primo  nojlro  Myrothecio  affixam  ,  plane  cognofcent . 

Verum  cum  nonnulli  ejufmodi  inferiptionem  ,  vel  omnino  damnaverint  ,  vel  ejus 
obfcuritatem  caufati  fint  ,  vel  ineptam  cenfuerint  ad  illufrandum  facrarum  Scriptu¬ 
rarum  reconditiora  loca  ,  qu£  fere  innumerabilia  his  nofris  in  Myrotheciis  elucidan¬ 
tur  :  ut  ipjis  quoque  non  contemnendis  viris  ,  quantum  fieri  poterat  ,  morem  gere¬ 
rem  }  &  noflrce  lucubrationes  fierent  plaufibiliores  5  pradiBce  inficriptioni  luculentio¬ 
rem  aliam  adjunximus  *,  nempe  Arcanorum  (aeras  Scriptura;  .  five  (acrorum  Elaso- 
chrifmatan.  Atque  hoc  poflremum  retinuimus ,  ut  operis  materia  indigit aretur :  illud 
vero  ,  ut  operis  totius  fcopus  aperiretur  5  qui  in  elucidandis  Jactarum  Scripturarum 
locis  obfcurioribus  ver  fatur.  Etenim  ifium  ipfium  titulum  ab  ipfo  operis  principio  in 
fronte  Primi  >  &  Secundi  Myrothecii  jam  fiubindicaveram  in  votiva  tabella  inibi  ap- 
penfa  ,  in  qua  h£c  incifa  verba  leguntur  :  yEternitati  Urbani  VIII.  ex  (acris  Ora¬ 
culis  explicata  arcana.  DD.  6juam  eandem  votivam  tabellam  in  fronte  quoque  hujus  tertii 
Myrothecii  appenfam  retinuimus.  Nunc  vero  adnotatum  id  volumus  :  ne  quis  hoc  no¬ 
vo  titulo  d  priori  injlituto  nos  rccejfiijfe  falso  arbitretur  5  aut  aliquod  novum  opus  d 
reliquis  diverfum  tandem  nos  edidiffe  exijlimet  :  quin  potius  operis  omnimodam  con¬ 
tinuationem  ex  eo  titulo  intelligat ,  &  quod  jam  olim  in  epiflola  ad  LeBorem  priori 
Myrothecio  adfixa  promifieram  3  in  hoc  tertio  profequutum  me  ejfe  fciat ,  in  quo  De 
Ifraelitici  Regis  inauguratione  agitur. 

Rex  enim  in  ea  Republica  d  Deo  inftituta  ,  fanBis  communita  legibus  ,  San- 
Bo  confecrabatur  oleo.  Non  quidem  ab  aliquo  Propheta  ,  fed  d  Summo  ejus  Reipu- 
blic£  Pontifice ,  qui  ex  Aaronis  profiapia  per  mafculam  lineam  deficendiffet.  Cujus  Pon¬ 
tificis  in  ea  Republica  tanta  erat  dignitas  ,  ut  regiam  omnibus  numeris  excederet  : 
&  Rex  ipfie  d  Pontifice  confiecrationem  ,  leges  &  fi at  ut  a  ,  ac  Regni  poffejjionem  acci¬ 
peret.  Cumque  de  more  omnium  Gentium  non  fine  fiolemnijfima  pompa  Principis  inau¬ 
guratio  fieret  :  quanta  pariter  cum  fiolemnitate  apud  Ifiraelitas  ageretur  ,  vix  fiatis 
explicari  potejl.  Idcirco  cunBa  ,  qu£  facris  ex  Oraculis  hauriri  potuerunt ,  ad  regiam 
eleBionem  }  &  pompam  regji£  inaugurationis  fipeBantia  ,  ad  Senatum  ,  &  Reipubhc£ 
Ijraelitic£  Senatorios  ,  ac  militares  ordines  ,  ad  regii  amiBus  majefiatem  ,  ad  regios 

A  a  a  3  fiipa- 


7+6 


R  M  F  A  T  I 


fiipatons  ,  ad  regiam  adorationem  y  ad  plaufum ,  &  fauflam  novo  Regi  ac  clamationem  y 
ad  Jancita  foedera  ,  ad  interpofita  inaugurationis  juramenta  ,  ad  infirumenta  regia 
pracentionis  ,  &  ad  alias  illius  Reipublica  folemnijjimas  ceremonias  quomodocumque  re- 
fpicientia  ,  perbreviter  in  hoc  tertio  Sacrorum  Elaochrifmatan  Myrothecio  digejjimus * 
g ua  dum  pro  nojlris  viribus  elucidantur  $  facrarum  Scripturarum  loca  innumerabilia  , 
que  in  latebris  Hebraicarum  vocum  ,  &  in  tenebris  Judaice  antiquitatis  delitefce - 
bant  ,  non  modicam  ,  opinor  ,  accipiunt .  JE?  plerifque  ignota  erant  y 

nofiris  (ludiis  ac  vigiliis  non  parum  illufirantur.  Ceterum  dolii  ores  viri  dolii  ora  ex¬ 
cogitabunt  :  &  ubi  ego  pejfulum  oflio  detraxi ,  ?£//  valvas  pofteritati  refer abunt  :  ut 
ad  Sacrorum  Oraculorum  arcana  fiudiofis  omnibus  aditus  pateat . 

Prodiijfet  jam  olim  oHo  abhinc  annis  Myrothecium  hoc  tertium  y  ut  ex  epijlotis  hic 
appoptis  conjici  potefl  ,  in  quibus  de  ratione  meorum  fludiorum ,  &  figillatim  de  My¬ 
rothecio  hoc  tertio  cum  amico  agitur.  Verum  cum  imprejforie  artis  in  Urbe  fumptus 
tenuiffime  facultatis  mee  vires  excedant  $  velim  nolim  y  ad  hec  ufque  tempora  opus 
remorari  fum  coaHus .  Viam  p  adeffent  opes  ,  quartum  quoque  Myrothecium  y  nunc 
eodem  prejfum  prelo  in  publicum  cum  tertio  prodiijfet.  Igitur  y  amice  LeUor ,  fi  la- 
lorem  hunc  meum  probas  y  aut  pro  tua  faltem  humanitate  benigno  favore  profequeris  , 
mecum  una  Deum  precare  ,  ut  quamprimum  mihi  fit  facultas  edendi  duo  reliqua  My - 
rothecia.  Ob  hoc  enim  me  tibi  plurimas  gratias  debere  fatebor  :  cum  jam  atatem 
fexaginta  duorum  annorum  attigerim -y  atque  ad  vitee  mea  vefperas  vehar.  Quod  utinam 
ex  Vei  gratia  feliciter  mihi  contingat . 

Te  admonitum  denique  volui  ,  amice  LeUor ,  in  correUione  hujus  tertii  Myrothecii , 
me  oleum  operam  ,  quantum  fieri  potuit ,  impendiffe  -y  ut  cateris  emendatius  pro¬ 
diret  :  adverteram  enim  primum  ,  &  alterum  Myrothecium  aliena  fidei  omnino  com- 
mijfa  ,  ( Quod  gravi  valetudine  laborarem , )  non  paucis  fcatere  erroribus  :  quamobrem 
ut  felicius  opus  ad  finem  perduceretur  ,  non  folum  ipfemet  correUioni  operam  dedi , 
quantum  inter  occupationes  reliquas  concedebatur  :  ( Meditor  enim  opus  de  Canoniza - 
tione  SanHorum  ollo  voluminibus  diftinHutn , )  fed  infuper  duos  adhibui  fatis  peritos 
viros  ,  quibus  hujus  Myrothecii  correHionem  injunxi.  Nihilominus  ,  in  hoc  quo¬ 
que  ,  five  librariorum ,  five  corre&orum  ofcitantia ,  nonnulla ,  fed  pauca  ,  mendis  refer¬ 
ta  comparuijfe  adverti ,  qua  hic  infra  adnotata  erunt. 

Reliqua  ,  p  qua  fuerint  (  &  adeffe  non  dubitamus , )  tui  erit  muneris  admoto  cala¬ 
mo  ex  Chrifiiana  charitate  emendare.  Norunt  enim  quotquot  ex  dollijpmis  viris  com¬ 
mentationes  fuas  typis  mandare  confueverunt ,  utque  correllijfimi  prodirent  codices  ftu- 
duenmt  y  nunquam  eos  id  ajfecutos  fuiffe.  Cum  prafertim  correUioni  alicujus  operis 
nemo  fane  fit  ineptior  ,  quam  illius  auUor  ,  d  cujus  oculis  ,  dum  potius  fententiam 
quam  verba  attendit  ,  errata  typographorum  quam  facillimi  aliquando  excidunt.  Be¬ 
nignitati  itaque  tua  ,  LeUor  Optime ,  opus  committitur.  Fruere  ,  &  fave.  Nam  in 
magnis  volui (fe  fat  e  fi.  Vale  Roma  viij.  Idus  Augufii  MVCXXXVIL 


M  A  R- 


7+8 


*7\9 


MARCO  ANTONIO  CVCCINO 

ROMANO  V.  S.  R. 

j  .  .  •*-  »  » 

Ancon®  Gubernatori. 

FR.  FORTVNATVS  SCACCHVS 

Ori  Premit.  S.  Aug.  Apojt.  Sacr.  Prafeti.  S .  D. 

OLUM  mihi  natalitium  fi  meis  civibus  unquam  invidi ,  nunc  te  Anconi 
Prxfide  ac  Gubernatore  quam  maxime  invideo.  Quamvis  enim  maris  ex 
>ea  Urbe  profpe£tus  amoeniflimus  longe  lateque  diffufus  mire  intuentes  dele¬ 
ctet  ;  nec  minoris  fit  voluptatis  portus  ipfe  in  cubitum  flexus  (  a  quo  etiam 
Urbi  nomen  })  deliciarum  praeterea  in  ea  urbe  copia  ,  feu  qux  a  terra  ,  feu 
quae  a  mari  gignuntur  ,  talis  tantaque  fit  ,  ut  Europa  nullam  aliam  mariti¬ 
mam  habeat  oram  >  quae  omnium  generum  delicias  gignat  :  fiatque  ex  eo  , 
uj-  d+xni  moenia  Anconitanae  urbis  crifpatis  undis  abluuntur  vel  potius  a  ma- 
ri  kmbuntur ,  Minerva  .  &  Neptunus  ,  Ceres ,  ac  Venus  de  regione  ipfe  certare  videantur: 
hVc  ramen  omnia  quamvis  jucundiffima  ,  &  fupra  quam  cred.  poteft  grat.ffima  fint  i  mhil  om¬ 
nino  me  movent.  Unum  eft  ,  quod  his  diebus  patriam  delitore  me  compellit  ,  ut  IX  T, 
familiaritate  ,  eruditione  ac  reliquis  virtutum  dotibus  ,  quas  m  te  natura  congefiit  ,  piopms 
fruar  •  non  enim  folirni  in  ampliffimo  ifto  regimine  prxftanti  prudenux  laude  ornatus  es  ;  icd 
inter  devia  litium  reftus  arbiter  ,  ad  illarum  turbines  in  judicio  difeutiendos  ea  dexteritate 
uteri-  aua  forte  nemo  alius.  Et  ficut  i  refto  mquitatis  calle  nunquam  defleftere  confuevif- 
d  fic  neaiiitias  forenfes  &  obliquas  argutiolas ,  velut  portenta  ,  raftw*  -gladio  confodere , 
conftans  tibi  femper  fuit  animus.  Id  enim  unum  fumma  commendatione  m  te  dignum  vi¬ 
detur  auod  in  adminiftratione  Reipubiicx  tua  ftudia  omnia  in  ejufdem  bonum  dirigantur. 
Enim  vero  publicos  teftes  adhibeam  (res  m  promptu  eft)  Fanum,  xEfiura,  Perufiam  ,  1 1- 
fernum  Fulginium  ,  Nurfiam  ,  proximeque  Beneventum  ,  cujus  1  rxfe&uram  laude  nun- 
nuam  interitura  geffifti.  Sed  quod  adhuc  prxftantius  eft  ,  inter  aulx  ftrepitus  litigantium- 
oue  clamores  ,  ab  humanioribus  ftudiis ,  hiftoriarum  ac  rerum  antiquarum  mveftigatione  mi¬ 
nime  abhorres.  Beneventum  ,  Maleventum  aliquando  di&um  fuifte  feribit  Plinius  :  cujus 
"Unc  fit  eventus ,  difputent  alii  »  mihi  certe  boni  optimique  ,  te  Pnrfide  ,  fuifte  certiflime 
teftor  :  ciuando  veteres  nummos  aliquot ,  meorum  ftudiorum  de  caufa  diligentiflime  conqui- 
fitos  inde  ad  me  mififti.  Quid  in  his  agnoverim  ,  quiris  ?  eruditionem  ,  hiftoriarumque 
coenitionem  non  minimam  ab  his  haufi.  Nam  cum  ad  facra  oracula  perluftranda  me  ,  ut 
nnfti  converterim  ad  eaque  elucidanda  mea  ftudia  omnia  collinient  :  horum  intelligentiam 
perobfcuram  ,  rerum  antiquarum  notitia  juvari  perfpicuum  eft.  Quamobrem  vanarum  legio¬ 
ne  hiftoriarum  ,  quae  vel  veterum  memorias  ,  vel  res  Hebraicas  ,  Romanas  ,-  fi  ve  Graecas  ce¬ 
lebrarent  me  indigere  cum  deprehendiflem  ,  ad  lapides  litteratos  veterum  ,  ad  mxulptos  , 
&  ad  antiquos  nummos  conquirendos  me  dedi  :  quia  non  aliunde  certiora  rerum  geftarum 
documenta  atque  induttiones  fecundum  hiftorias  deprehenduntur  ,  quam  ex  his  antiquita¬ 
tum  rei  ia  uiis  Profe&o  hiftoriarum  monumentis  non  tantum  nummi  lunt  pleni  ;  led  etiam 
rerum  eeftarum  teftificationem  fideliftimam  continent.  Id  vero  feriendis  nummis  Romani 
Grxcique  perfecerunt  ,  ut  quidquid  dignum  cenferent  ,  quod  ad  poftentatis  memoriam  tranf- 
mitteretur  ?  id  in  iis  quam  fcitiffime  deformatum  darent.  Hac  igitur  tua  m  conquirendis  pro 
me  veterum  nummis  diligentia,  non  tam  mea  ftudia  ,  quam  Ecclefix  caufa  juvatur  :  quippe 
dum  his  ipfis  Romanorum  atque  Grxcorum  difcutiuntur  &  confirmantur  hiftorix facra  quo- 
Z™  produntur  oracula.  ( Porro  a  facris  Ifraeliticx  Reipublics  inftitutis  ,  multa  furripuere 
Grseci  Romanique  quse  ad  idola  transferentes  profanavere.  )  Cum  igitur  eo  bemgn iratis  no¬ 
mine  me  tibi  vehementer  obftrinxeris  :  aptiftimum  fore  exiftimavi  ,  grati^  reponendx  loco 
hafce  ad  te  dare  litteras  :  ac  fimul  de  abfoluto  jam  fere  MYROT  HEC1Q  terno  meo¬ 
rum  Sacrorum  EL^OCHRISMATftN  te  certiorem  facere  :  ut  ftudiofi  omnes  facra- 
rum  litterarum  intelligant  ,  dum  illa  pervolvent  ,  quantum  tibi  debeant.  Illud  etiam  19.  1 . 
R  m®  teftatum  efie  cupio  ,  nihil  me  antiquius  ducere  ,  quam  fidem  meam  fiimmo  ftudio  atque 
diligentia  quantum  conceditur,  aliquando  liberare.  Vale  ,  &  me,  ut  foles ,  ama.  Romae, 
iv.  Idus  Martii  cid  id  cxxix.  ,  •  * 


F  R. 


7$  0 

FR.  FORTVNATO  SCACCHO 

Apoftolici  Sacrarii  Prafe&o 

MARCVS  ANTONIVS  CVCCINVS 

Utr.  Sign.  Refer.  Ancon*  Gubernator  S.  P.  D. 

OELUM  hoc,  fiolumque  natale  tuum  incredibili  cum  animi  voluptate 
contemplor ,  &  colo quod  in  eo  Dorica  Urbs  Piceni  totius  ,  cui  etiam 
Anconitanum  nomen  indidit ,  titulis  ufque  ad  invidiam  felicibus ,  prin¬ 
ceps  elucet  i  qua:  maris  jucundijfmo  profpeBu  ,  curvato  illius  in  cubi¬ 
tum  per f  ruitur  ftnu ,  atque  ex  eo  Graeam  Ancona  appellationem  fortita 

- . — — ™  eJ  >  pacique  ac  bello  apta ,  portu  ornatur  celeberrimo  5  totque  preciofa 

rum  mercium  inveBione ,  tot ,  tantifque  exterarum  nationum  commerciis ,  commeatus  co¬ 
pia,  ac  nullius  rei  inopia  famam  ad  ultimas  penitus  orbis  terrarum  oras  propagat :  ita  ut 
quicqmd  ubique  feorfim in  divitiis  ac  deliciis  habetur  ,  natura  in  eamfua  /ponti  cumula- 
Ujjimc  congefterit.  Quid  enim  loquar  de  cceli  Anconitani  falubritate  ac  clementia  deque 
ea,  qua  oimibus  feri  anni  tempejlatibus  illud  afflatur ,  aura  leniffima.  Emmverb’ de  hac 
mbe  Jat  eft dicere ,  quod  Solinus  ait  de  infula  Rhodo  :  Nunquam  dies  ita  nubilus  eft  ut 
jol  aliquando  non  confpiciatur  ■  &  Plinius  de  civitate  Syracufana  ;  Syracufis  quotidie 
videtur  Sol.  Nam  quid  deadmm  magnificentia,  de  facrorum  Templorum  cultu  ^  ni¬ 
tore,  quid  de  edit iffima  Arce,  qua  fupra  omnem  urbis  locum  extollitur  ,  totamque  feri 
maritimam  coHuftrat oram ,  magnanimi  Urbani  nunquam  interitura:  glori<e  providentia 

l°hZataf  *****  auSla}  quf  Ut\  tutiITmum  Piceni  propugnaculum  ,  terra  marique, 
bojhbus  timorem  incutit ,  &  civibus  reverentiam.  §pi, rnobrem  jure  optimo  mari  futeliore 
Anconam  Roma  cardinem  &  dicere ,  &  habere  nihil  vetat,  gg jj  denique  de  marmoreo 
Tra,am  arcu  celeberrimo ,  opere  Corinthio  ,  mediis  in  fiuBihus  ,  Romano  impendio  feri 
Jupra  id,  quod  natura  pantur ,  ad  annos  omnes  confequentes  qudm  magni fic  enti flimi ex- 
adificato  Et  fi  pnfi eorum  prophanis  operibus  f  aera  noftrorum  opera  conferre  confentaneum 
f’  quid  ,n  toto  Piceno  auguftiffima  ade  Divi  Cyriaci ,  t'um  ob  fingularem  magnificen¬ 
tiam,  tum  ob  JaceUa  concamerata,  SanBorum  complurium  corporum  conditoria  ,  fpeBa- 
hltus  five  augufhus  ?  Silentio  involvo,  quod  potijfimum  eft  :  quia  facra  humano  non 
egent  eloquio  j  nempe  tot  fan&orum  memoranda  Adfm ;  alterum  pedem  Diva  Anna  Dei¬ 
para  Genitricis  mirum  in  modum  ad  hac  ufque  tempora  nulla  ex  parte  antiquitatis  injuria 
corrojum  j  ac  JacrofianBam  illam  cufpidem  toto  Chrifiiano  orbe  fama  celebratam  &  fre¬ 
quenti  nationum  populorum  omnis  atatis ,  omnis  ordinis  concurfu  cultam  ,  qua /aera¬ 
menta  Ecclefta  de  perfoffo  Chriftt  latere  in  cruce  pendentis  eduxit  i  Verum,  mi  doffiffime 
Fortunate ,  hac  miffa  faciamus  ,  non  enim  Ancona  hifioriam  me  texere  ,  non  annalium 
monumenta  revolvere  aut  locus,  aut  tempus,  aut  epiflola  patiuntur.  Hoc  unum  inge¬ 
nue  fatear  ,  ficut  profiteor  $  memaximopere  Ancona  domicilio  deleti  ari ,  quod  t'um  Pa¬ 
triciorum  ,  tum  reliquorum  civium  morum  fuavitate ,  vultus  jucunditate ,  necnon  intre- 
rmo  f  anguine  ita  capior,  &  voluptate  perfundor,  ut  mihi  veram  philantropiam  aSe- 
qui,  &  pr  a  oculis  habere  non  nifi  Ancona  datum  fit.  Propter  ea  fi  eam  apprimi 
\>go ,  (ggoJ  juxta  Philofiopht  fiententiam  in  urbis  moderata  munus  eft  pracipuum  ) 
n,l  prorfus  menti  ex  hac  parte  me  adipifei  fentio.  Enimverb  tibi  quid  eft  Id  non 
debeamus.  §^,ppe  qm  tot  annorum  curriculis  d  die  noftra  inita  necejfitudinis ,  It  mutui 

ZZZtcT  f^f  lraMur  deCOra&’  M  l«^ionum 

tuarum  magna  cum  honorificentia  me  participem  facere  in  animum  induxeris.  Egoequi- 
1  £Ce/  ah,h^  ”ominihus  qudm  arBififmi  devinBus ,  me  totum  tuum  e fe  profiteor-, 
&,  quod  unum  habeo,  exiguam  nempe',  rudique  flylo  laudem  hanc  tibi  dico,  &  dono. 

Verum 


752  753 

Verum  quid  hinc  meriti  obve?iiJfe  mihi  queat  ,  viderint  litterarum  magifiri ,  qui  tua  lucu¬ 
lenta  fcripta ,  inqui  dmnes  Mufas  tua  pra clara  promerita  afpiciunt  ,  &  fufpkinnt.  ■ Ego 
enim  in  hoc  munere  potius  ,  &  verius  veritatis  ipfius ,  quam  fucata  laudis  fiudiofum  me 
haberi  volo.  Et  fi  triumphator  Augufius  Antonii  clafife  qud  fugata  ,  qudfraUa  oh  amo¬ 
rem  erga  Arium  philofophum  >  Alexandri a  excidio  ahfiinens ,  illam  titulis  ac  beneficiis  de¬ 
coravit  :  ego  fummopere  exoptarem  in  tui  gratiam  &  honorem  ,  ( fi  vires  fufficerent. ) 
patriam  tuam  beneficiis  aliquot  afficere ,  qua  fincera  fidei ,  oh  fervant  iaque  erga  te  mea  tibi 
effient ,  licet  pertenue  ,  argumentum  :  fiquidem  tua  fiudia  ,  tuafque  lucubrationes  in  tuis 
eruditiffiimis  Myrotheciis  ,  [Qua  [aerarum  If  ter  arum  utriufique  pagina ,  atque  antiqua  eru¬ 
ditionis  tim  Uebraorum  ,  tum  Romanorum  fjr  Gracorum  t  hcupletiffimum  pra  fe ferunt  ga~ 
zophylacium.)  frequenti  leBione ,  infatiabili  animo  in  dies  magis  magifque  pervolvo  y  & 
veneror.  §md  'te  authore  diuturno  Mufarum  commercio  Refpublica  litteraria  fe  non  afie- 
cutam  gloriabitur  ?  Hic  facra  Theologia  arcana  refer ata ,  hic  facrorum  my  fler  iorum  igno¬ 
rantia  tenebris  involutorum  caremonia  e  caligine  ad  meridianum  fplendorem  eruta  ,  hic 
indiffolubiliores  Gordianis  philofophia  nodi,  tua  exquifita  doffrina ,  &  fingulari  folertia 
expediti ,  hic  antiquorum  numif matum  tefiimonio  ,  ipfis  hifioriis  certiore ,  conditoriorum, 
thermarum  ,  tricliniorum  ,  triumphorum  ,  reUarum  canarum  ,  ac  facrificiorum  ufum  , 
omnia  illorum  temporum  fiudia ,  &  anigmata ,  non  modo  adumbrafii ,  verum  adeo  affabri 
expreffifii ,  ut  tua  Myrotbecia  quicquid  Athena ,  quicquid  Roma  ,  quicquid  Mufea  omnia 
docuerunt ,  f ane  pra  fe  ferre  videantur.  Quare  / ure  optimo  dolfijfimi ,  providentijfimique 
Principis  providentia  de  facris  bene  meritus ,  Sacrario  Pontificio  praes ,  &  prodes.  Ego 
autem  ,  ( qui  huic  civitati  fidei  vocabulo  nuncupata  ,  meritis  licet  imparibus  ,  prafmn ,) 
cur  in  fide  erga  amicos  aliqua  ex  parte  profecifife  non  videar  ?  Movet  me  ,  &  uvget  ve¬ 
terum  tuorum  civium  fides  ,  qui  illato  bello  d  Friderico  Occidentis  Imperatore ,  Legatos 
Emmanuelis  Orientis  Imperatoris  honorifice  acceptos  expelli  flagitante  3  fui  internecionem 
fieri  y  &  oh  ftimmam  rei  frumentaria  ,  ciborumque  aliarum  inopiam  ,  caritatem  , 
contemptijfimas  efcas  ,  mollitaque  coria  comedere ,  quam  jus  gentium  violare  maluerunt . 
Nonne  Sergio  Summo  Pontifice  fidei  teflimonium  glori  ofius  dederunt  Virgines  t)eo  dicata ?  Qua, 
ut  ferunt,  dum  Saraceni  Anconam  depopulantur  $  ferro ,  flammifque  barbari plufqudm  barbare 
bacchantur ,  in  incendio  urhis ,  majore  libidinis  incendio  truces  illorum  animos  confla¬ 
grare  ,  ita  ut  res  erat  ,  arbitrata ,  alia  fuum  ipfius  nafum,  alia  genas  ,  c  at  er  a  faciem 
totam  vulneribus  adeo  foedarunt  5  ut  hofiiles  animi  vultuum  cruentorum  deformitate  per- 
horrefeentes  ,  eas  potius  trucidare  crudeliter ,  quam  violare  fuerint  aufii.  0  qudmpra- 
clarum  fidei  facinuis  l  Ubi  fides  nitet  fplendidius ,  ubi  augufliiis  triumphat  ?  Ergo  hic  fi¬ 
dem  meam  tuo  nomini  vintlam  atque  addillam  ,  ufque  ad  extremum  vita  fipiritum  erga 
te  me  fervaturum  polliceor  :  &  gratias  tibi  ago  immortales ,  quod  tuas  ad  me  litteras 
dederis  ,  quibus  de  abfoluto  Mjrothecio  tertio  me  certiorem  reddere  volui fli.  Vale,& 
vive  diii  ,  &  Heus  Optimus  Maximus  ad  publicum  bonum  Reipublica  litteraria  tua  fiu¬ 
dia  diuturna  adjiciat ,  &  me  ama  ,  uti  foles  ,  ficut  te  colo.  Ancona  Kal.  Aprilis 
M.  DC.  XXIXt 


Imprimatur  ,  fi  videtur  Reverendiffimo  Patri  Magiftro  Sacri  Palatii  Apoftolici, 

fio.  Bapt.  Alt.  Epific.  Cam.  Vicefg. 


JfiGO  Mag.  Fr.  Taulus  Ciera  Venetus  Augujl  ini  anus  ,  &  in  Alma  Urbis  Studiorum  Univerfi- 
^~*tate  Sacrarum  Litterarum  Interpres.  Ex  tradita  mihi  potejlate  a  Reverendijf.  E  at  re  Mag. 

I  Sacri  Talatii  Mag.  Nicolao  de  Riccardis.  Vidi  ,  er  legi  Librum  qui  inferibitur  Sacrorum  Eleo- 
chrifmatan  &c.  Auli  ore  &c.  In  quo  cum  omnia  fumma  eruditione ,  &  doctrina  dicta  invenerim, 
nihil  que  in  eo  ,  quod  aut  divinis  legibus  ,  aut  humanis  repugnet  ■,  ipfum  approbo  ,  &  dignum'  im- 
prejjtone  cenfeo.  In  quorum  fidem. 

Ego  qui  fupra  &c. 

Er.  Nicolaus  Riccardius  Qrd.  Trad.  Sac.  Apoft.  Tai.  Mag . 
B  b  b  C  A- 


75  4  7  5  $ 

CATALOGUS  AUCTORUM, 

Quorum  teflimonia  citantur  in  hoc  tertio  Myrothecio. 


A. 

ABbas  Panormit. 

Abulenfis. 

iElianus. 

Alexander  ab  Alexandro* 
Aldus  Manutius. 

S*  Ambroftus. 

Ammianus  Marcellinus, 
Andricomius. 

Agellius. 

Antonius  Auguftinus, 
Apulejus. 

Aquila. 

Anftophanes. 

Ariftoteles. 

Arrianus. 

S.  Athanafius. 

Avenarius. 

Auguftinus  Torniellus. 
Aulus  Gellius. 

Aurelius  Vidor. 

B. 

B  A  Idus. 

Barnabas  Briflonius. 
S.  Bablius. 

Benedidus  Arias  Mont* 
Biblia  Vulgata. 

Biblia  Hebraea. 

Biblia  Septuag.  interpr. 
Biblia  Sandls  Pagniui. 

C. 

C  Ardus  Stephanus. 

Carolus  Sigomus. 
Carolus  Pafchalius. 
Cafaubonus. 

Cato. 

Coelius  Rodigin. 

Cicero. 

Claudianus. 

Clemens  Alexandrinus. 
Codex  Juftiniani. 
Cornelius  Tacitus. 
Corippus. 

D. 

R."T\Avid  Chimchi. 
■■—^Diodorus  Siculus. 
Dion. 

Dionifius  Halicarnafieus. 
Dionifius  Gothofredus. 
Digeftum  vetus. 
Digeftum  novum. 
Donatus. 

E. 

R.T7Lias  Levites. 

S.  C^Epiphanius. 

Erafmus. 

Efiodus. 

Euripides. 

Eufebius. 

Eutropius 


F. 

FElinus. 

Feneftella. 

Ferrarius. 

Feftus. 

Flavius  Vopifcus. 

Forfterus. 

Francifcus  Ribera. 

Francifcus  Portus. 

Frontinus. 

G. 

GAfpar  Sandius. 

Georgius  Pachimerus. 
Gilbertus  Gualminus. 

Gilbertus  Genebrardu§. 
Guilelmus  Canterus. 

Guilelmus  Lindanus. 

Guilelmus  Stucchius. 

H. 

HErodotus. 

Herodianus* 

Homerus. 

Horatius. 

Hoftienfis. 

Hubertus  Goltzius. 

Hyginus. 

I 

JOannes  Maldonatus. 

Joannes  de  Pinedo. 

Joannes  grammaticus  inHefiod. 
Jofeph  Hebraeus. 

Ilahac  Grammatic. 

S.  Ifidorus. 

Julius  Capitolinus. 

Julius  Firmicus. 

Julius  Caefar. 

Julius  Pollux. 

Juftiniani  Inftitut. 

Juftus  Lipftus. 

Juftinus  Trogi  Epift 

L. 

LAurentius  Valla. 

Levinus  Torrentinus. 
Livius. 

Lucanus. 

Lucianus. 

Ludovicus  Legionenfis. 

M, 

R.  TAimonius. 

JLVX Marcellus  Empiricus. 
Marcus  Marinus. 

Marcus  Varro. 

Martialis. 

Mercerus. 

Michael  Angelus  a  Sando  Ro¬ 
mulo. 

Minutius  Fcelix. 

N. 

NIcephorus  Calixtus. 

Nonius  Marcellus. 


O. 

OLeafter.. 

Onuphrius  Panvinius. 
Orpheus. 

Ovidius. 

P. 

"OAulanias. 

Petrus  Diaconus. 
Philoftratus. 

Philon  Hebraeus. 

Plautus. 

Plinius. 

Plutarchus. 

Polybius. 

Pomponius  Laetus. 
Porphyrius. 

Ptolomeus. 

R. 

J^Obertus  Bellarminus. 

S. 

SAlmafius. 

Salomon. 

Sandes  Pagnin. 

Scaliger. 

Seneca. 

Silius  Italicus. 

Solinus. 

Sophocles. 

Spartianus. 

Spondanus. 

Statius. 

Strabo. 

Suetonius  Tranquillus. 

Suidas. 

Symmachus. 

T. 

TErentius. 

Theophilus  inValer.Max. 
Theophraftus. 

Theodofius. 

Thucidides. 

Turnebus. 

V. 

VAlerius  Maxim. 

Vatablus. 

Ubaldus  Urbinas. 

Vegetius. 

Virgilius. 

Vitruvius. 

Vuolfangus  Lazius. 

X. 

XEnophon. 

Xiphilinus. 

Z. 

ZOnaras. 

Zozimus. 


A  R 


756 


7  57 


ARCANORVM 

SACRAE  SCRIPT  VRAE 

MYROTHECII  TERTII 

Quod  eft 

DE  ISRAELITICI  REGIS  INA  VGVRATIONE. 


CAPUT  PRIMUM. 

Sacerdotalis  ,  &  Laicalis  Ratus  diftindtio  in  Republica 

Ilraelitica  monftratur. 


E 


Ad  locaNumer.  i:  Tollite  fummam  univerfi.  congre-] 
gat  tonis  filiorum  Ifirael  per  cognationes  &  domos  fisas. 
8cc.  Illuftratur  locus  Exodi  cap.  j.  Dominus  DeusJ) 
Hebraorum  mifit  me  ad  te ,  dicens  ;  Dimitte  populum 
meum  ,  ut  facrificet  mihi  in  deferto.  Et  cap.  io. 
Sic  Dominus  fit  vobifcum  ,  quo  modo  ego  dimittam 
vos,  &  parvulos  vefiros  :  cui  dubium  efi ,  quod  pef- 
fime  cogitetis  ?  &  ad  alia  plura  loca* 

ERSARI  in  antiquis  ora¬ 
culis  ,  eorumdemque  intelli- 
gentiam  expifcari  ,  ell  adeo 
difficile  ,  ut  Pythia  opus  fit. 
Quamobrem  Graecorum  ac 
Romanorum  hifitorias  ,  alio¬ 
rumque  Scriptorum  monu¬ 
menta  ,  in  facris  hifce  oracu- 
lis  explicandis  ,  pervolvere 
cogimur  :  ut  quae  a  nobis  hic  pertradlantur  ,  cum 
non  tam  antiqua  ,  quam  fere  antiquaca  exiftant ,  ab 
his  ,  qui  ritus  ac  mores  ab  Ifraelitis  furripuere,  elu- 
cidata  maneant.  Quia  igitur  de  regia  ,  in  Ifraeliti- 
ca  Republica  inftitutione  ,  Regisque  eledtione ,  de¬ 
claratione  ac  inauguratione  nunc  a  nobis  agitur  :  pro- 
pterea  de  Republica  Ilraelitica  a  Deo  conftituta  non¬ 
nulla  breviter  praelibanda  erunt. 

Eft  enim  adeo  connaturalis  humano  generi  con- 
vidtus  ,  ut  non  tam  qua  eft  homo  rationalis  ,  quam 
qua  eft  animal  ,  eidem  conveniat.  Etenim  inter  ani-jF 
malia  ratione  carentia  Apes  ,  Grues  ,  aliaque  non¬ 
nulla  animalcula  ,  rerum  naturalium  fcriptores  ,  fub 
cujufdam  Reipublicae  formam  convivere  tradunt. 
Quae  quidem  ea  ratione  a  peritioribus  accipienda  funtj 
ut  nequaquam  veram  Reipublicae  formam  haec  tene¬ 
re  credantur;  fed  ad  cujufdam  Reipublicae  fpecimen,! 
illorum  convidtus  reducatur.  Subditos  enim  ratione' 


regi  neceflario  oportet ciim  ab  eledtione  finis ,  re¬ 
giminis  ratio  pendeat  5  quo  rationis  ufu  bruta  cum 
careant,  verte  quoque  Reipublicae  inftituta  ,  eadem 
carere  necefle  eft. 

Cum  igitur  humanae  rationis  primum  principium, 
maximumque  axioma  fit  Deum  colere  5  &  proxi~ 
mum  ad  fui  ipfius  menfuram  diligere  j  propterea  re¬ 
ligione  ,  hominumque  charitativo  convidtu  ,  quali 
duabus  in  bafibus  ,  cujufcunque  Reipublicae  forma 
ftabilienda  fuit  :  ut  genus  humanum  ad  Dei  imagi¬ 
nem  conftitutum  ,  cceleftis  quoque  hierarchiae  for¬ 
mam  prae  fe  ferens,  falvum  efle  poffit.  Nifi  enim 
humanum  hoc  contubernium  ,  in  eos  qui  praefunt , 
quique  fubjiciuntur  ;  qui  imperent  ,  quique  faciant 
imperata  ,  partiti  fuerimus  ;  humana  omnia  ruere 
necefle  eft.  Hoc  philofophia  docuit  ;  experientia 
aperuit  ;  ratio  dictat.  Optimumque  Reipublicae 
regimen  ,  non  femel  ,  fed  faepiflime  audtores  tam 
veteres  ,  quam  recentiores  ,  navi  fapientiflime  com¬ 
parant  ;  quam  fi  falvam  eflb  velimus;  ut  unus  in  ea 
imperet  ,  reliqui  imperata  faciant  necefle  eft  :  fic 
enim  a  ventis  6c  fludtibus  quamvis  agitata  fuerit  na¬ 
vis ,  fecura  tandem  &  incolumis  ,  portum  tenebit  : 
cujus  tamen  regiminis  inverfo  ordine  ,  certum  nau- 
fragium  patietur. 

Cumque  ad  Regis ,  Imperatorumque  ac  Magiftra- 
tuum  quorumcumque  eledtionem  atque  inauguratio¬ 
nem  ,  Procerum  Reipublicae  conventum  convocari 
neceflarium  ubique  fuifle  ,  ratio  ipfa  demonftret  j 
propterea  ad  rem  noftram  in  Ifraelitica  Republica  , 
Sacerdotum  ,  Procerum  atque  Magiftratuum  ordo 
confiderandus  erit.  Hanc  enim  Reipublicae  Ifrae- 
litictc  conftitutionem  ,  optimam  perfedtamque  fuif- 
fe  ,  eo  folum  argumento  fatis  probatum  iri  arbitror; 
quod  a.  Deo  demum  decretis, ftatutis, ac  legibus  fuifle  in- 
ititutam  ac  roboratam ,  ex  facris  cognofcamus  litteris. 

B  bb  z  Qj.ia 


75  8 


Arcanorvm  Sacr^;  Script. 


759 


Quia  vero  nulla  unquam  Refpublica  ,  nullum  Re¬ 
gnum  aut  Imperium  extitic  ,  legitima;  adminiftratio- 
nis  fpecimen  prae  fe  ferens,  in  quo  religionis  funda¬ 
mentum  non  fuerit  ;  propterea  legiflatores  omnes 
cum  primis  de  rebus  divinis  ,  quibus  caetera  omnia 
Reipublicae  negotia  firmarentur  ,  leges  ftatutaque 
condere  opus  efle  duxerunt.  Nam  legum  duode¬ 
cim  tabularum  ,  quas  a  Graecis  Romanos  mutuatos 
fcimus  ,  pars  prior  ad  religionem  fpe&abat.  Haec 
enim  una  religionis  virtus  prae  caeteris  aliis  ,  Refpu- 
blicas ,  Regna  ,  Imperiaque  format  ,  ac  farta  tedla 
confervat.  .  . 

Sed  quid  divagamur  ,  aut  argumenta  a  Graecis  aut 
a  Romanis  quaerimus  ?  Ipfarum  tabularum  ,  quas 
Deus  Moyfi  in  monte  tradidit  ,  digitoque  fuo  con- 
fcripfit  ,  priora  capita  ad  religionem  ,  cultumque 
Numinis  refpiciunt  :  pofteriora  vero  hominum  ad 
invicem  contubernium  indicunt  ac  moderantur.  Ea¬ 
propter  ab  exordio  ipfo  nafcentis  Reipublicae  Ifraeli- 
ticae,  Deus  benediftus,  duplici  hominum  ftatu  eam 
conftituit  :  eorum  nimirum  ,  qui  religioni  operam 
darent  8c  aliorum  ,  qui  convictum  contubernium¬ 
que  civium  pacatum  reddere  curarent.  Et  in  utro¬ 
que  hominum  illius  Reipublicae  ftatu  ,  decrevit , 
quinam  praeeflent  ,  quive  fubjicerentur  ;  qui  juxta 
leges  a  fe  latas  imperarent  ;  ac  etiam  ,  qui  ex  ejuf- 
dem  legibus  decretis  ,  imperata  facerent.  Quam- 
obrem  quemadmodum  nunc  in  Chriftiana  Republi- 
ca  ,  duplex  Chriftianorum  ordo  habetur  ,  Ecclefia- 
fticorum  nimirum  ,  St  Laicorum  ,  quorum  alter  al¬ 
teri  conjungitur,  ac  ab  eodem  in  his  ,  quae  ad  divi¬ 
narum  legum  obfervantiam  ,  8t  fidei  Chriftianae  bo¬ 
num  diriguntur  ,  omnino  pendet  :  pari  ratione  in 
Republica  Ifraelitica  duplex  is  hominum  ordo  habe¬ 
batur  ;  quorum  alter  ab  altero  licet  fecerneretur  ; 
uterque  tamen  ex  praefcripto  Pontificis  ,  divinarum 
legum  obfervantiam  ftudebat. 

Diftin&io  ordinis  Ecclefiaftici  a  Laicali  in  Ifraeli¬ 
tica  gente  ex  facris  libris  ,  me  judice  ,  perfpicua  eft. 
Nam  ubique  in  his ,  duodecim  tribus  tantum  nume¬ 
rantur  ,  nimirum  tribus  Ruben  ,  Simeon  ,  Juda , 
Illae har  ,  Zabulon  ,  Benjamin,  Dan  ,  Afler,  Gad, 
Ephrahim  ,  Manafle  ,  &  tribus  Nephtalim.  Nul¬ 
libi  vero  in  ea  tribuum  Ifraeliticarum  enumeratione, 
neque  ad  militiam  ,  neque  ad  negotia  publica  ,  Le- 
vitae  aut  Sacerdotes  recenfentur.  Nam  cap.  i.  Nu¬ 
merorum  filiorum  Ifrael  numerus  ex  Dei  mandato 
fufeipitur;  Domino  ad  Moyfen  &  Aaron  fic  dicente: 
Tollite  fummam  univerfit  congregationis  filiorum  Ifrael 
per  cognationes  &  domos  fuas  :  Et  in  eorum  numero 
duodecim  tantum  ,  quas  diximus  ,  tribus  veniunt ; 
exclufa  Levitica  tribu  ,  de  qua  a  Deo  Moyfi  fic  di¬ 
citur  :  Tribum  Levi  noli  numerare  ,  neque  pones  fum- 
mam  eorum  cum  filiis  Ifrael.  Et  cap.  a.  ejufdem  li¬ 
bri  fingulis  tribubus ,  militiae  caufa  ,  loca  caftrame- 
tationis  ex  militari  peritia  a  Deo  defignantur  ;  fed 
inter  reliquos  Levitae  non  reponuntur  :  quin  e  con¬ 
trario  fubditur  :  Levita  autem  non  funt  numerati  inter 
filios  Ifrael. 

Seorfum  demum  a  reliquis  Ifraeliticis  tribubus  Le- 
vitae  c.  3.  &  4.  ejufdem  libri  ad  minifterium  Taber- 
•  naculi  recenfentur.  Cap.  etiam  7.  in  quo  oblationes 
filiorum  Ifrael  referuntur  j  quae  nimirum  a  fingulis 
tribubus  ,  duodecim  dierum  fpatio  poft  dedicatio¬ 
nem  tabernaculi  oblata;  fuerunt  ;  nihil  de  tribu  Le¬ 
vitica.  Cap.  etiam  13.  duodecim  praeclariflimorum 
virorum  nomina  deferibuntur ,  qui  ex  fingulis  tribu¬ 
bus  ad  perluftrandam  explorandamque  regionem 
Chananaeorum  ,  quam  filiis  Ifrael  Deus  dare  in  pof- 
.  feflionem  decernebat  ;  juflu  Moyfis  profedi  funt :  at 
nihil  hic  de  Levitis.  Pari  ratione  cum  de  partienda 
terra  promifiionis  in  facris  oraculis  agitur,  nulla  pars 
aut  haereditas  Levitis  ac  Sacerdotibus  deftinatur  5 


B 


fed  tantum  Civitates  ad  inhabitandum  ,  &  pafcuaad 
pafcendum  greges  ,  eifdem  defignantur.  Et  quod 
magis  eft  ,  quoties  de  conventu  tribuum  fub  Rege 
David  ,  aut  de  earumdem  poft  mortem  Salomonis 
receflii  a  Roboamo  agitur  ;  de  tribu  Levitica  nec 
verbum  quidem.  Ex  quibus  fane  locis  ,  nomine 
filiorum  Ifrael  ,  ubique  duodecim  tantum  tribus  , 
non  vero  Leviticam  fignificari  manifeftum  eft. 

Stat  etiam  pro  ea  ,  quam  diximus ,  ftatus  ac  ordi¬ 
num  in  gente  Ifraelitica  diftin&ione,  Prophetaduo- 
bus  in  locis  :  nimirum  in  Pfal.  1 1  3.  cum  ait:  Do . 
mus  Ifrael Jp er avit  in  Domino  :  adjutor  eorum  &  pro~ 
tellor  eorum  efl.  Et  ftatim  quafi  de  aliis  quibufdam 
ageret  ,  qui  ad  domum  Ifrael  non  pertinerent ;  fub- 
infert  :  Domus  Aaron  fperavit  in  Domino  :  adjutor  eo¬ 
rum  &  protettor  eorum  efi.  Infra  quoque  quafi  de 
duabus  Rebufpublicis  ,  five  hominum  ordinibus  in 
eadem  gente  ab  invicem  diftin&is  loqueretur  ;  fub- 
intulit  :  Benedixit  domui  Ifrael ,  benedixit  domui  Aa¬ 
ron  :  ac  fi  diverfa  benedi&ione  ,  alia  &  alia  tribus 
Deum  laudaret  j  domufque  Aaron  a  domo  Ifraeliti¬ 
ca  diftingueretur.  Ut  revera  ,  ratione  diverfitatis 
ftatus ,  ordinis ,  ac  principatus  diftinguebatur.  Et 
in  Pfal.  117.  facer  Dei  Propheta  fimili  phrafi  ,  du¬ 
plicem  hominum  ftatum  in  Ifraelitica  gente  aperuit. 
Primo  enim  ad  divinas  laudes  ftatum  laicalem  pro¬ 
vocat  dicens,  Dicat  nunc  Ifrael  quoniam  bonus  ,  quo¬ 
niam  in  frculum  mifericordta  ejus.  Et  illico  quafi  de 
ftatu  aliquorum  in  gente  Ifraelitica,  ad  alium  homi¬ 
num  ordinem  pertinentium  ageret  ,  fubintulit  Pro¬ 
pheta  :  Dicat  nunc  Domus  Aaron  ,  quoniam  in  fecu- 
lum  mtfiericordia  ejus. 

Hanc  ordinem  in  Hebraeorum  gente  diverfitatem, 
laicorum  nimirum  diftin&ionem  ab  his  ,  qui  divino 
cultui  mancipabantur  :  etiam  ante  latam  legem  lo¬ 
cum  habuifle  apud  eam  gentem  ;  rationibus  ,  ac 
conje&uris  ex  facris  colligo  oraculis.  Extitifle  nam¬ 
que  Sacerdotes  ,  ordinemque  facerdotalem  penes  He¬ 
braeos  ;  dum  adhuc  in  ALgypto  ante  receptam  le¬ 
gem  detinerentur  :  a  ratione  facrificiorum  ,  argu¬ 
mentari  poteft.  Enimvero  divinum  cultum  per  fa- 
crificia  frequentem  apud  eam  gentem  eo  tempore  fuif- 
fe  ,  perfpicuis  colligitur  argumentis  ;  fi  verba  Moy¬ 
fis  attendantur  ;  quae  oratoris  nomine  a  Deo  miftl  ad 
Pharaonem  retulit  ,  dicens  cap.  7.  Exod.  Dommus 
Deus  Hebraorum  mifit  me  ad  te ,  dicens  :  dimitte  popu¬ 
lum  meum  ut  facrificet  mihi  m  deferto.  Hsc  autem 
divini  oratoris  ,  ac  legati  ad  Pharaonem  inftantia  , 
praeter  rem  profecto  fuiflet  :  nifi  dixerimus  Pharao¬ 
nem  ante  Moyfis  adventum  prohibuifle  Hebraeis, ne 
ad  facrificia  in  deferto  exirent.  Fruftra  enim  Moy- 
fes  ,  divino  ex  nomine  initaret  ,  permitti  exitum  fi¬ 
liis  Ifrael  in  deferto  facrorum  de  caufa  :  nifi  eadem 
de  caufa  proficifci  in  defertum  ,  a  Pharaone  prohi¬ 
biti  fuiffent.  Intelligant  igitur  hac  occafione  Prin¬ 
cipes  ,  quod  quamvis  fupra  centum  annos  ,  nequiti¬ 
as  ,  infui tufque  Regum  ,  atque  Aegyptiorum  cona¬ 
tus  contra  populum  Ifraeliticum  ,  patienti  animo 
Deus  toleraflet  :  haec  ipfa  tamen  minime  tolerare 
voluit  ,•  cum  facra  eum  prohibuifle  comperit  :  jura¬ 
que  regia  ,  commifcere  facris  ,  Pharao  aufus  eft. 
Tam  enim  per  aliquot  annos  }  imo  fupra  annorum 
centuriam  ,  AEgyptiorum  proceres  ,  ac  Reges  , 
perfequi  Hebraeos  cepifle  inde  colligitur;  quod  Moy- 
fes  natus  eft  tunc  ;  cum  decreta  aliqua  a  regio  fupre- 
mo  fenatu  ,  ad  Hebraeorum  deftrudtionem  emanave¬ 
rant.  Cumque  oftoginta  annorum  Moyles  efletj 
quando  ad  Pharaonem  mittitur  ;  &  ante  Moyfis  or¬ 
tum  ,  plura  alia  contra  gentem  Hebraeam  emanaflent 
decreta  :  manifeftum  eft  ,  tunc  tantum  de  illius  Re¬ 
gni  ruina  Deum  cogitafle  ;  cum  facra  Hebraeis  pro¬ 
hibita  fuere.  Timuit  enim  Pharao  ;  ne  dum  Sacri- 
ificiorum  de  caufa  Ifraelitae  ad  deferta  contendebant ; 

lumptis 


D 


760  M  Y  ROTHECIVM.  IIL  76 1 


fumptis  aliquando  armis  ,  in  rebellionem  erumpen¬ 
tes  ,  contra  regnum  vEgypti  confpirarent.  Quam- 
obrem  fecuritati  regni  quodammodo  confulens  j  exi¬ 
tum  ,  etiam  religionis  caufa  ,  Ifraelitis  vetuerat. 
Sufpicio  haec  fubodoratur  ex  verbis  ipfis,  quae  Pha- 
rao  ad  Proceres  Regni  habuit  Exo.  i.  dicens.  Ve¬ 
nite  Japienter  opprimamus  eam  :  populum  fupple  He¬ 
braeum.  ne  forte  multiplicentur  :  fi  fi  ingruent  contra 
nos  bellum  ,  addatur  mimicis ,  expugnatifque  nobis  egre¬ 
diatur  de  terra.  Hoc  idem  lubodoratur  ex  his ;  quae 
cap.  10.  ejufdem  libri  habentur.  In  quo  Pharao  nul¬ 
lam  aliam  luse  proterviae  rationem  affignat ;  nifi  quam 
diximus  rebellionis  fufpicionem  *,  dicens.  Sic  Do¬ 
minus  fit  vobifcum  :  quomodo  ego  dimittam  vos ,  &  par¬ 
vulos  vefiros  :  cui  dubium  efi  ,  quod  pefjlme  cogite¬ 
tis  ?  , 

Confuevifle  vero  Hebraeos  ,  dum  iEgyptum  in¬ 
habitarent  ,  facrificiorum  de  caufa  deferta  petere. 
Tum  a  ratione  munditiae  colligitur ,  quae  facris  de¬ 
bebatur  ;  tum  etiam  quod  Ifraelitae  caverent ,  ne  fa¬ 
cris  ipforum  ,  iEgyptii  ad  indignationem  provoca¬ 
rentur.  Manifelte  hoc  colligitur  ex  cap.  8  Exo. 
In  quo  facrificandi  facultatem  Pharao  Hebraeis  ali¬ 
quando  fecit ;  non  alibi  quidem  ,  quam  in  ipfa  re¬ 
gione  ,  quam  habitabant  :  cum  enim  dixiflet  ad 
Moyfen ,  6c  Aaron  Dei  legatos :  Ite  fi  facnficate  Deo 
vefiro  in  terra  hac.  Refpondit  Moyfes.  Non  potefi 
ita  fieri  :  abominationes  enim  ^Aegyptiorum  immolabi¬ 
mus  Domino  Deo  nofiro  ?  quod  fi  maftaverimus  ea ,  qua 
colunt  <L/£gyptii  ,  coram  eis  ,  lapidibus  nos  obruent. 
Cum  igitur  in  iEgyptum  facra  facere  Hebraeis  mi¬ 
nime  liceret  ;  eofdem  confuevifle  deferta  ,  facro- 
rum  occafione  petere  ,  in  folemnioribus  praefertim 
diebus  ,  ratio  didat.  Hebraeos  autem  tunc  tempo¬ 
ris  ,  quofdam  folemniores  dies  habuifle  ,  probat  ar¬ 
gumentum  fumptum  a  ratione  petitae  profe&ionis  , 
quod  cap.  io.  Exo.  Moyfes  attulit.  Cum  enim  ab 
eo  quaefiviflet  Pharao,  quinam  facrificiorum  de  cau¬ 
fa  ,  ad  deferta  profecturi  forent  :  refpondit  Moyfes. 
Cum  parvulis  nofiris  ,  fi  femoribus  pergemus  ,  cum  fi¬ 
liis  ,  fi  filiabus  ,  cum  ovibus  ,  fi  armentis  :  efi  enim 
folemnitas  Domini  Dei  noftri.  Cumque  facrum  Pafcha 
nondum  eflet  inftitutum  .•  (hoc  enim  in  memoriam 
necis  primogenitorum  Aegyptiorum  >  ac  egrefiiis  fi 
liorum  Ifrael  de  regione  illa  ,  inftitutum  fuit. )  igi¬ 
tur  de  aliqua  alia  folemnitate  verba  Moyfis  accipi  de¬ 
bent  :  qua  folemnitatis  occafione  ,  Hebraeos  con¬ 
fuevifle  exire  ,  facrifque  operam  dare  in  deferto,  af¬ 
firmare  necefle  eft  :  nifi  media  in  luce  coecutire  quis 
I  velit  i  veramque  facrarum  litterarum  intelligentiam 
minime  agnofcere.  Ab  hac  igitur  folemnitatis  con- 
fuette  celebratione  ,  cum  decreto  Pharaonis  Ifraelitis 
deferta  petere  interdidum  foret  ;  a  Deo  miflus  eft 
Moyfes  ;  qui  de  revocando  decreto  Pharaonem  ad¬ 
moneret  :  permitteretque  populo  Ifraelitico  ,  ad  fa- 
crificia  confueta  in  defertum  proficifci. 

Sacra  igitur  ,  feftofque  dies  Ilraelitas  habuifle  ; 
dum  adhuc  in  ASgyptum  detinerentur  ;  Sacerdo¬ 
tes  quoque  ,  qui  facra  facerent ,  perfpicuum  eflede- 
bet  :  deque  his  Deum  Exo.  ip.  loquutum;  tanquam 
de  ftatu  hominum  ,  qui  a  reliquo  populo  fecerneba- 
tur.  Nam  cum  populus  ad  montem  Sinai  perve- 
I  niflet  ;  ageretque  Deus  de  alloquendo  Ifraelitis  de 
medio  ignis  :  (ut  loquamur  cum  Deuter.  cap.  4.) 
prtefcriplifletque  fines  ,  quoufque  pervenire  Ifraelitis 
I  concedebatur  :  dixit  ad  Moyfen.  Exo.  19.  Defcende, 
fi  contefiare  populum  ne  forte  velit  tranfcendere  terminos 
ad  videndum  Dominum  ,  fi  pereat  ex  eis  plurima  mul¬ 
titudo.  Et  ftatim  quafi  de  alio  hominum  ftatu  fub- 
infert.  Sacerdotes  quoque  ,  qui  accedunt  ad  Dominum , 
fanclificentur,  ne  percutiat  eos.  Nondum  lex  lata  fuerat 
a  Deo  :  nondum  Levitas  feparati  a  reliquis  tribubus 
fuerant  :  ac  propterea  textus  allatus  de  profapia  Aar 


A 


D 


E 


F 


ronis  intelligi  nequit :  quod  nondum  ex  divina  lege 
Sacerdotium  in  ea  familia  decretum  fui  flet.  Intel- 
hgendus  eft  igitur  textus  de  facerdotibus  ,  quos  in 
AEgypto  Ifraelitae  habebant  :  de  quibus  in  pnemdto 
loco  ,  quafi  de  ftatu  hominum  a  reliquis  fegregato  , 
facer  loquitur  textus  cap.  47.  m  ilia  annona:  carnate  , 
quae  umverfum  iEgyptum  fubpnncipatu  jofephi  oc¬ 
cupavit.  Cujus  ltudio  praedia  omnia  ,  poflclfionef- 
que  Aegyptiorum  adjura  Regum  ceflerant  ;  aqua 
tamen  junldidtione  ,  Saccrdocum  praedia  exempta 
fuifle  fcribuntur.  Nec  Iblurn  praedia  Sacerdotum 
exempta  dicuntur  :  fed  etiam  de  publico  aerario,  in 
illa  acerbiflima  totius  regionis  annonae  caritate  facer- 
dotes  nutritos  fuifle  fcribuntur. 


CAP.  II. 

Ecclefiaftici  ,  &  laicalis  flatus  ordo  in  Ifraeli- 
tica  gente  declaratur. 

Ad  loca  Num.  3.  Applica  tribum  Levi  ,  fi  fac  flare 
in  confpeltu  Aaron  Sacerdotis  ,  ut  miivfirent  ei  ,  fi 
excubent.  Exo.  18.  Provide  autem  de  omni  plebe  vi¬ 
ros  potentes  ,  efi  timentes  Deum  ,  in  qu>bus  Jit  ven¬ 
tas  ,  fi  qui  oderint  avaritiam.  &C  ad  alia. 

MULTA  dici  poflent  de  Republica  Ifraeliti- 
ca  ,  deque  reipublicae  ordinibus  :  8c  quidem 
juftum  volumen  ,  haec  ipfa  materia  expofee- 
ret  :  ac  ea  tra&atione  ,  loca  facrorum  oraculorum 
fere  innumerabilia  illuftrarentur  ,  ac  explicaremur. 
Sed  quia  ad  regiam  eledlionem  properamus ;  illa  tan¬ 
tum  praelibanda  hic  erunt ;  quse  ordines  Reipublicte 
illultrant ,  quantum  fat  eft  ad  regium  conventum  , 
in  quo  Rex  Ifrael  a  Deo  ele&us  ad  Reipublicae  re¬ 
gimen  a  populo  promovebatur  :  ita  tamen  ut  jura 
ordinis  Ecclefiaftici  farta  tedla  confervarentur.  Ec¬ 
clefiaftici  autem  ftatus  completa  ratio  ,  ut  more  no- 
ftro  loquamur  ,  in  tribu  Levitica  ,  atque  'in  omni¬ 
bus  ejus  familiis  ex  divinis  decretis  firmatur  ,  ac  fta- 
bilitur.  In  veteri  lege  ordo  quoque  hierachicus  de- 
fignatur  j  ac  in  triplici  hominum  genere  diftingui- 
tur  :  nimirum  fummi  Pontificatus  ,  minorum  facer- 
dotum  ,  &  reliquorum  de  tribu  Levitica.  Nam  Ci¬ 
ve  mares  eflent  ,  five  fcemina: ,  ad  ordinem  Eccle- 
fiafticum  redigebantur ,  extra  laicam  jurifdidtionem. 
Summi  Pontificatus  apicem  ,  unus  tantum  ex  his , 
qui  per  mafculinam  lineam  de  profapia  Aaronis  def- 
cenderet ,  tenebat.  Reliqui  de  eadem  profapia, at¬ 
que  familia,  in  ordine  minorum  Sacerdotum  coopta¬ 
bantur.  Nec  fub  primis  reipublicae  temporibus ,  ad 
Summum  Pontificatum  alter  admittebatur-,  nifi  prior 
deceffiflet.  Qui  vero  ad  caeteras  familias  ejufdem 
tribus  pertinebant  ,  Lcvitae  dicebantur.  Et  licet 
nec  ad  fummum  Sacerdotium  ,  neque  in  numero  mi¬ 
norum  facerdotum  hi  admitterentur  ;  circa  facra  ta¬ 
men  minifteria  verfan  ,  illorum  muneris  erat. 

Principatus  fuper  omnem  tribum  Leviticam  ,  Sc 
totius  hujus  ordinis  Ecclefiaftici  fummum  jus  ,  ex 
divinis  decretis,  in  fummo  Pontifice ftatuitur.  Poft- 
quam  enim  Deus  Levitas  a  reliquis  tribubus  Ifraeli- 
ticis  fegregaflet  ,•  omnimodam  jurifdi£tionem  mino¬ 
rum  facerdotum  ,  ac  Levitarum  ,  ipfum  Pontifici 
fummo  adfcripfifle  ;  ex  pluribus  locis  facrarum  lit¬ 
terarum  habetur.  Gap.  3.  Numer.  fic  dicitur  :  Ego 
tuli  Levitas  a  filiis  Ifrael  pro  omni  primogenito  ,  qui  ape¬ 
rit  vulvam  in  filus  Ifrael  ,  eruntque  L evita  mei.  & 
cap.  18.  ad  longum  caeremonia:  hujus  adfignationis 
Levitarum  fub  poteftate  ,  au&ontateque  Aaronis  , 
ac  filiorum  illius  fcribuntur.  &  cap.  3.  Num.  dicitur 
Moyfi  a  Deo  :  Applica  tribum  Levi  ,  fi  fac  flare  m 
B  b  b  3 


con- 


762  Arcanorvm  Sacrje  Script.  763 


Confpettt*  Aaron  Sacerdotis  s  ut  mimftrent  ei  ,  &  excu-\ 
bent  &c.  fiC  flatim.  Dabifique  dono  Levitas  Aaron ,  & 
filiis  ejus  ,  quibus  traditi  fiunt  d  filiis  Ifirael.  &C  Gap. 
18.  ejufdem  libri  Aaron  praeficitur  toti  tribui  Levi- 
tics.  Sic  enim  dicitur.  Sed  &  fratres  tuos  de  tribu 
Levi  ^  &  ficeptrum  patris  tui  fiume  tecum  s  prafloquefint, 
&  rmmfirent  tibi,  tu  autem  &  filii  tui  mimflrabitis  in 
tabernaculo  tefiimonu ,  excubabuntque  Levit  a  ad  pracep- 
ta  tua  ,  &  ad  cunila  opera  tabernaculi.  Attendantur 
qutefo  verba  illa  lacri  textus.  Fratres  tuos  de  tribu 
Levi  ,  &  ficeptrum  patris  tui  fume  tecum .  In  quibus 
fane  verbis  ,  Aaron  fic  fucceflores  illius  ,  Principes 
a  Deo  in  omnem  Leviticam  tribum  conftituuntur. 
Qui  principatus  etiam,  illis  verbis  excubabunt  adpra- 
cepta  tua  ad  huc  magis  roboratur.  Quae  autem  Ur¬ 
bes  fuerint  annumeratae  ad  jura  Levitarum  ,  St  Sa¬ 
cerdotum  ,  fcnbitur  Jofue  cap.  21.  Ex  his  omnibus 
luculenter  conflat  ,  quanta  fuerit  poteflas  ,  jus ,  St 
dignitas  Pontificis  Mofaici  in  gente  Ifraelitica. 

Ordo  denique  hierarchicus  ,  magiflratuum  nimi¬ 
rum  ,  procerum  ,  atque  Senatorum  in  republica  ec- 
clefiallica  cap.  3.  Num.  St  4.  fatis  aperte,  me  judi¬ 
ce  ,  monftratur.  Nam  cap.  3.  de  flationibus  Levi¬ 
tarum  agitur  i  St  in  eo  tres  tantum  totius  Leviticae 
tribus  Principes  familiae  ,  nimirum  Meraritae  ,  Caat- 
hitse  ,  St  Gerlonitae  recenfentur.  Gerfonitarum 
Princeps  Eliafaph  filius  Lael  declaratur.  Sub  ejus 
principatu  conftituuntur  familiae  Lebnitica  ,  St  Se- 
meitica  :  St  hi  cap.  4.  n.  38.  fub  praefe&ura  Itamar 
Sacerdotis  ftabiliuntur.  Caathitarum  autem  Prin¬ 
ceps  decernitur  Elifaphan  filius  Oziel.  Sub  cujus 
principatu  flatuuntur  Amramitae  ,  Jefaaritsae  ,  He- 
bronitae ,  St  Ozielitae  :  St  cap.  4.  n.  16.  praefe&u- 
ne  Eleazari  facerdotis  fubjiciuntur.  Meraritarum 
denique  principatus  datur  Surieli  filio  Abihaiel  :  St 
illi  fubjiciuntur  Moholitae  ,  St  Mufitae :  horum  pras- 
fedura  Itamaro  filio  Aaron.-s  adfcnbitur.  Et  ubique 
deinceps  in  facris  litteris  Principatus  fummi  Pontifi 
cis  Ifraelitas  in  reliquos  omnes  lacerdotes  ,  qui  erant 
de  profapia  Aaronis  ,  ac  filiorum  ejus  ,  oflenditur  , 
ac  fimul  in  omnibus,  qui  ad  tribum  Leviticam  per¬ 
tinebant  St  haec  deflatu  ecclefiaflico  fub  Aarone  di- 
xifle  fufficiat. 

Secularis  flatus  in  gente  Ifraelitica  inflitutio ,  St 
ordo  ex  latis  a  Deo  decretis  brevi  compendio  confi- 
derandus  fuperefl  :  ut  ejus  Reipublicae  plena  cogni¬ 
tio  ab  incunabulis  hauriatur.  Magiftratus  enim  lai- 
cus ,  ex  inflitutis  cujufcunque  reipublicae  ,  duo  cum 
primis  profpicere  debet ,  nimirum  ut  quiete,  ac  pa¬ 
cifice  vivant  hi ,  qui  ad  illam  Rempufilicam  perti¬ 
nent  i  habita  ratione  tam  juflitiae  commutativas  , 
quam  diflributivae:  nec  non  etiam  curare  debent  ma¬ 
giflratus  :  ne  ab  exteris  cives  fibi  commiffi  ,  injuri¬ 
am  patiantur.  Quamobrem  is  Secularis  flatus ,  duo¬ 
bus  cum  primis  ordinibus  conflituitur  j  quorum  al¬ 
ter  ad  civium  pacem  ,  concordiamque  fervandam 
dirigitur  ;  alter  militiam  ,  militarefque  ordines  re- 
fpicit.  Senatus  ex  primis  conllituitur.  Exercitum 
conflituunt  pofleriores. 

Ordinem  utrumque  Ifraelitas  ex  inflitutis  a  Deo  fic 
per  Moyfen  ad  populum  latis ,  habuifle  lacra  tradi¬ 
derunt  oracula.  Moyfen  enim  ex  confilio  Iethro  Ma- 
dianitae  focerifui;  tam  ea  quae  ad  Civilem  guberna¬ 
tionem  pertinebant ;  quam  ea,  quas  ad  militiam  fpe- 
Slabant  ,  conftituifle  ,  ex  au&oritate  Jofephi  lib.  3 
antiq.  c.  3.  perfpicuum  videtur.  Cui  pariter  acce¬ 
dit  Sacrarum  Scripturarum  teflimonium  :  dumenim 
Moyfes  adhuc  efiet  in  Horeb  ;  quae  ad  militiam  fpe- 
Slabant  ordinaffe  ,  Deuteron.  cap.  1 .  feribitur  his 
verbis.  Tulique  de  tribubus  vefiris  viros  fiapientes  ,  & 
nobiles  ,  ait  Moyfes  :  &  conftitui  eos  principes  ,  tribu¬ 
nos  ,  dr  centuriones  ,  &  quinquagenarios  ,  ac  decanos  , 
qui  docerent  vos  fingula.  Civile  quoque  regimen  If-j 


A\ 


B 


C 


E 


F 


raeliticas  Reipublicae  Deum  direxifle  cap.  11.  Num. 
habetur  :  ubi  inflante  Moyfe  ,  Deus  conllituit  Se¬ 
natum  feptuaginta  feniorum.  Haec  autem  fere  omnia, 
jam  olim  Soceris  confilio  ,  Moyfen  difpofuifle  ,  ex 
cap.  10.  Exodi  fubodoratur.  Cum  enim  Jethro  Ma- 
dianita  a  mane  ufque  ad  vefperam  Moyfen  in  diri¬ 
mendis  litibus ,  quae  inter  Ifraelitas  indies  orieban¬ 
tur,  fatigari  confpexiffet  >  his  verbis  eum  admonuif- 
fe  feribitur.  Provide  autem  de  omni  plebe  viros  poten¬ 
tes  ,  &  timentes  Deum  ,  in  quibus  fit  veritas  ,  &  qui 
oderint  avaritiam.  Ubi  ex  Hebraico  exemplari  at¬ 
tendenda  funt  illa  verba  'fO  hanfice  chxail ;  his 
enim  verbis  viri  bellicofi  ,  fic  viri  fortes  fignifican- 
tur  ,  qui  armis  operam  dant.  Illa  quoque  alia  verba 
in  eodem  textu  funt  obfervanda  n.??;  hanfice  he- 
meth.  quibus  viri  fideles  indicantur.  Inter  quas  di¬ 
cendi  phrafes  ,  illud  efl  diferimen  :  quod  prior  or¬ 
dines  militares  refpicit,  poflerior  verbad  civiiem  gu¬ 
bernationem  refertur.  Ad  quam  praeficiendi  funt , 
qui  avaritiam  minime  fequantur  s  quorum  peccatum 
in  muneribus  recipiendis,  cum  primis  politum  ex  fa¬ 
cris  litteris  apertiflimum  efl. 

Secularis ,  five  laicalis  fenatus  forma  contemplan¬ 
da  fuperefl.  Ad  eum  enim  duodecim  tribus  jus  ha¬ 
bebant  ;  ex  quibus  tota  Ifraelitarum  conflabatur  Ref- 
publica  :  quas  quidem  vocabulo  domus  Ifrael  in  fa¬ 
cris  litteris,  ut  vidimus ,  faspiflime  fignificatur.  Has 
autem  tribus  hoc  ordine  numerantur  ,  tribus  Juda  , 
tribus  Iffachar  ,  tribus  Zabulon  ,  tribus  Ruben ,  tri¬ 
bus  Simeon. ,  tribus  Gad  ,  tribus  Ephraim  ,  tribus 
Manafle  ,  fic  tribus  Benjamin.  Ad  quarum  civile 
regimen  feniores  ,  divino  nutu  ,  nec  non  etiam  de 
confilio  Jethro  Madianitas  ,  ac  de  conlenfu  populi 
prasfefilos  fuifle  ,  cap.  1.  Deuteronomii  feribitur. 
Hos  autem  propterea  Reipublicae  praefefitos  fuifle 
conflat  ;  ut  ea  regerent ,  quae  ad  civilem  guberna¬ 
tionem  pertinebant.  Nam  Exo.  24,  ubi  fcnbitur 
Moyfen  afcendiffe  ad  colloquendum  ,  cum  Deo  , 
feptuaginta  viri  ,  qui  cum  eo  montem  afeenderunt 
z.ique  Ifirael :  appellantur  :  hoc  efl  Seniores 
Ifirael.  Quod  idem  efl  ac  Senatores.  Textus  facer, 
fic  habet.  Aficenderuntque  Mojfies  ,  &  Aaron  ,  Na- 
dab  ,  &  Abiu  ,  &  feptuaginta  de  femoribus  Ifirael ,  & 
viderunt  Deum  Ifirael.  Quam  Ifraelitici  fenatus  for¬ 
mam  ,  ac  fenatorum  numerum  ,  extitiffe  penes  If¬ 
raelitas  dum  eflent  in  iEgypto  ,  antequam  ad  eos 
Moyfes  a  Deo  mitteretur  ,  tum  ex  loco  citato  fufpi- 
cari  potefl  ,  tum  quia  ubi  nos  legimus  fenes  ,  aut 
feniores  Ifrael, 'ad  quos  Moyfes  mittitur  gras- 

ce  legitur  •  quae  vox  fenatum  fignificat.  Et  fenatunv 
Ifraeliticum  ,  atque  duces  tribuum  acceflifle  ad  Moy¬ 
fen  ,  petiifleque  ab  eo  ,  ut  non  loqueretur  Domi¬ 
nus  ad  populum  j  fed  ille  Dei  ad  populum  mandata 
deferret  ;  eidem  objicit  Moyfes  Deuter.  cap.  5.  Et 
hi  quidem  feptuaginta  fenatores  ,  femper  totius  po¬ 
puli  nomine  ad  quodeumque  Moyfes  propofuiffet , 
aflenfuin  praslliterunt  :  tam  in  elefilione  Principis  , 
nimirum  cum  Deus  ,  ut  Princeps ,  fic  Dux  populi 
ab  Ifraelitis  acceptandus  fuit;  quam  etiam  cum  leges 
a  Deo  Moyfi  latae  admittendae  ,  cap.  24.  Exodi,  fic 
cap.  54.  approbandae  fuerunt. 

Quia  vero  ex  cap.  11.  Num.  aliquod  dubium  fu- 
boriri  pofiet,  circa  id  quod  diximus  de  tempore con- 
flitutionis  Senatus  feptuaginta  feniorum  :  quod  ni¬ 
mirum  illius  fenatus  conflitutio, ac  fenatorum  deferi- 
ptio  ,  five  defignatio  ,  de  qua  in  eo  capitulo  agitur, 
pofl  erefitionem  tabernaculi  fafila  fuifle  videatur;  dif¬ 
ficultati  putavi  occurrendum  triplici  conflitutione  fe¬ 
natus  ex  numero  feptuagenario.  Priorem  fenatum 
ante  egreflionem  populi  ex  -fEgypto  extitiffe  ,  colli¬ 
go  ex  loco  allato.  Pofteriorem  ad  montem  Horeb 
ex  confilio  Jethro  Madianitae  ,  conflitutum  arbitror. 
Poflrema  demum  conflitutio  ex  prasferipto  Dei  pofl 

ere- 


764  M  Y  R  O  T  H,E  C  I  V  M.  III.  76$ 


eredum  tabernaculum.  De  hac  locus  Deuteron. 
ii.  intelligendus  eft.  Quod  fortafle  fenatores  prio¬ 
res,  qui  confilio  Jethro  Madianitae,  in  fenatu  coop¬ 
tati  fuerant  ,  c  vivis  jam  decefliflent  ^  aut  faltem 
major  illorum  pars:  tunc  fortafle,  cum  ad  ulcifcen- 
dam  idololatriam  vituli  aurei ,  Levitae  ad  Moyfis 
mandatum  ,  viginti  tria  millia  virorum  interfecerant. 
Credibile  enim  eft  non  plebis,  fed  Senatorum  in¬ 
flantia  ,  Aaron  vitulum  excitafle  ,  atque  propterea 
hos  cum  aliis  neci  fuifle  traditos.  Nili  etiam  quis 
velit  admittere  duplicem  conftitutionem  tabernacu¬ 
li  foederis,  aliud  fimplex,  &  abfque  Solemnitate; 
cujus  ufus  eflet  donec  fabricaretur  illud ,  quod  Deus 
defcripferat  :  quod  collocatum  extra  caftra  fuifle  vi¬ 
detur  ,  ut  dicitur  Exo.  33.  aliud  auguftiflimum  ex 
Dei  praefcripto  ,  anno  fecundo  ,  in  primo  menfe 
eredum  ,  ut  ibidem  fcribitur.  De  qua  bini  taber¬ 
naculi  eredione  judicent  alii.  Dici  quoque  poteft, 
quod  eredo  ,  conlecratoque  tabernaculo,  ciim  uni 
tantum  Moyfi  ,  non  vero  reliquis  Senatoribus ,  fan¬ 
dum  fandorum  ingredi,  Deumque  confulere  con¬ 
cederetur  ;  priores  fenatores  a  munere  fortafle  fe 
abdicaflent.  Cumque  in  tanta  jurgiorum ,  ac  litmm 
vaftitate  Moyfes  opprimeretur  i  ac  eofdem  fapientia, 
divina  luce ,  Deique  lpiritu  imbui  poftulaflet  a  Deo, 
ut  legitur  cap.  11.  Numer.  Deus  de  nova  eledione 
cogitavit ;  ex  qualibet  tribu  in  fchedis  fex  de- 
fcriptis ,  in  urnamque  conjedis ,  feptuaginta  extradi 
i  fuere  :  ut  forte  fieret  manifeftum  ,  quofnam  Deus 
elegiflet.  Quod  fi  haec  minus  fatisfecerint ;  potiora 
viderint  alii. 

Fuifle  autem  Senatorum  ,  fenatufque  hujus  con¬ 
ftitutionem  ,  a  militari  ordine  diftindam ;  tum  ex 
munere,  tum  ex  numero,  tum  denique  ex  nomini¬ 
bus,  facris  ex  oraculis  aperte  colligitur.  Militarium 
enim  ordinum  munus  erat ,  propulfare  hoftes ,  ad 
proelia  procedere,  &  arma  tradare.  Senatorum  ve¬ 
ro  munus,  controverfias  Ifraelitici  populi,  jurgia, 
ac  lites  refpiciebat :  atque  propterea  domi  manebant. 
I  Militarium  quoque  ordinum  Principes ,  duodecim 
tantum  numerabantur  ,  quorum  nomina  cap.  10. 

[  Numer.  recenfentur.  At  vero  cum  de  Senatoribus, 
deque  Reipublicae  ordinibus  ad  civilem  adminiftra- 
tionem  agitur ,  fex  ex  fingulis  tribubus ,  a  Deo  in 
numero  reponuntur.  Et  quamvis  illorum  nomina, 
qui  in  Senatu  cooptati  fuerant,  non  recenfeantur ; 
duo  tamen  ex  illis,  qui  Eldad  ,  &  Meldad appellan¬ 
tur  ;  ac  in  fchedis  confcripti  fuerant  cum  reliquis 
feptuaginta  fenatonbus;  ex  eorum  numero  Ducum, 
quibus  militiae  cura commifla  fuerat ,  minime  extitifle 
manifeftum  eft. 

Hujus  vero  Reipublicae  Ifraeliticae  faeculares  ordi¬ 
nes  ,  fuis  vocabulis  fignificantur  cap.  29.  Deuteron. 
Ubi  de  renovatione  foederis  cum  Deo  agitur,  &quae 
graece  fic  exprimuntur.  Cp,ets  tytjWh  irdvn? 

ivoivllov  KVglX  tS  @iS  VfXUV  ,  0!  Oi  V/XUV  ,  Kj  *] 

yiQXtriu  vpuv  ,  ^  oi  K&tToci  vpwv  ,  oi  y&p.p.oOToet- 

coofisyets  vpiuv ,  civrg  \c^of.y\K.  hoc  eft.  Tos  Jiatis 
hodie  omnes  in  conjpeklu  Domini  Dei  vefiri.  Et  enu¬ 
merans  ordines  Reipublicae  ait.  Principes  tribuum 
I  veftrarum,  [enatus  v  eft  er,  &  judices  veftri ,  &  fcriba 
veftri.  ideft  Dodores.  Omnis  vir  Ifrael.  Itaque  fub 
illis  nominibus ,  ac  vocabulis  omnes  Reipublicae  or¬ 
dines  compleduntur,  ac  fignificantur,  qui  quidem 
hebraice  fic  nominantur  &  Qi?aW  &1 D’?!  &' 

I  sk  licet  hoc  ordine  nequaquam  recenfeantur  loco  ci¬ 
tato  ex  cap.  2,9.  Deuter.  de  eifdem  tamen  fcribitur 
cap.  23.  Jofue  his  verbis 

nofrVi  hoc  c{\  £t  convocavit  Jofue  totum  Ifrael , 

feniores  ejus  ,  capita  illius,  ideft  capita  tribuum , 
Judices  ejus  ,  &  prapofttos  ejus.  Quod  etiam  ha¬ 
bet  graecus  textus,  ubi  dicitur.  ^  (me> utteav 
lV2f  ZCWTOU  rxs  ijov?  ^  r  ye£*<rl#v  eivrw :  itj 


A 


B 


D 


F 


TXf  JiKurctf  Uvtwv  ,  Xj  nsf  y etl «u ruv .  Ordines 
itaque  Reipublicae  Ifraeliticae  ,  quibus  tota  integra¬ 
batur  ,  erant  hi :  nimirum  ,  ideft  fenatus, 

qui  ut  dicebamus ,  feptuaginta  viris  conftituebatur. 
dlqX0VTii  ideft  principes,  quo  nomine  capita,  &  prin¬ 
cipes  tribuum  fignificantur.  Jixfat  judices  erant , 
qui  ab  adminiftratione  juftitiae  eo  vocabulo  fignifica- 
bantur  :  ultimum  ab  poftremum  in  Republica  gra¬ 
dum  tenebant  y^cp.£odeii ,  fcribae  nimirum  ac  dodo¬ 
res,  qui  legum  dubia  explicabant  j  feufatellites,  qui 
praeponebantur  ad  ea,  quae  fenatus  decreviflet.  Hoc 
enim  totum  valet  hebraica  vox  ftioter  a  radice 
fciathar.  fub  eifdem  quoque  vocabulis  cap.  24. 
Jofue  Reipublicae  Ifraeliticae  ordines  fignificantur: 
qui  civile  regimen  adminiftrabant  ,  &  ea  quae  ad 
bellum,  pacemque  Reipublicae  pertinebant,  folitis 
decernebant  fuffragiis. 

Cum  denique  in  qualibet  ordinata  Republica  mi¬ 
litaris  ordo  perneceflarius  fit,  tum  ad  decorem  prin¬ 
cipatus  ,  tum  ad  hoftes  propulfandos  :  is  maxime 
Ifraeliticae  Reipublicae  fuis  in  exordiis ,  quam  necefla- 
rius  cenfebatur;  quod  undique  hoftibus circumvalla¬ 
retur  Ifraelitica  gens,  atque  per  provincias,  ac  re¬ 
giones  alienas  caftrametaretur.  Qjamobrem  ex  con¬ 
filio  Jethro  Madianitae;  non  folum  Moyfis  Senatum 
conftituit;  fed  etiam ,  ut  diximus,  militares  ordines 
difpofuit:  de  quibus  cap.  18.  Exo.  dicitur.  Etele- 
II is  viris  ftrenuis  de  cunito  Ifrael ,  conftituit  eos  Princi¬ 
pes  populi ,  Tribunos ,  &  Centuriones ,  &  Quinquage¬ 
narios  ,  er  Decanos.  Agi  vero  hic  de  ordinibus  mi¬ 
litaribus  manifeftant  cum  primis  illa  verba,  &  ele- 
H  is  viris  ftrenuis ,  hebraice  fic  'T'!  ideft,  &  elegit 
viros  bellicofos.  &  ftatim  infra  fubinfert  textus.  Di?x  K)!? 
rnfcrj?  -nen.  D’iy?_rj  rixo  □'fix  ni?  d;ti  'Tl 

eft:  Et  pofuit  illos ,  ideft  illos  bellicofos  viros,  quos 
elegerat  ,  capita  fuper  populum ,  Duces  miliariorum , 
Duces  centenariorum  ,  Duces  quinquagenarios ,  Duces 
decenanos.  Ex  qua  loquendi  phrafi,  filum  deordi- 
nibus  militaribus  in  eo  capitulo  ,  &  loco  citato  agi , 
inde  manifeftum  eft  ;  quod  militares  ordines  tribus 
jam  pofitis  vocabulis  conftituantur.  ^'D  hanfce 
chail  ,  ideft  viri  bellicofi:  qua  dicendi  phrafi  viri  de 
militari  peritia  optime  meriti  fignificantur. raftm, 
ideft  capita,  eft  aliud  vocabulum ,  quo  fignificantur 
hi,  qui  etiam  tribuni  apud  Romanos  appellabantur. 
Et  denique  hoc  alio  vocabulo  farim  fignificari 
duces  alicujus  determinati  numeri ,  nimirum  infe¬ 
riores  lingularum  acierum  principes ,  perfpicuum 
eft. 

Integram  hanc  Reipublicae  Ifraeliticm  conftitutio¬ 
nem  ,  de  confenfu  totius  populi  Moyfen  difpofuifle 
dicitur  cap.  1.  Deuter.  in  quo  haec  verba  habentur. 
Dixique  vobis  illo  tempore  ,  non  pojfum  folus  fuftinere 
vos :  quia  Dominus  Deus  vefter  multiplicavit  vos :  date 
ex  vobis  viros  fapientes  ,  &  gnaros ,  &  quorum  conver- 
fatio  fit  probata  in  tribubus  veftris  ;  ut  ponam  eos  vobis 
Principes  :  tunc  refpondiftis  mihi ,  bona  res  eft ,  quam 
vis  facere',  tulique  de  tribubus  veftris  viros fapientes ,  & 
nobiles  ;  &  conftitui  eos  Principes  ,  Tribunos ,  &  Cen¬ 
turiones  ,  Cr  Quinquagenarios ,  &  Decanos  ,  qui  doce¬ 
rent  vos  Jwgula.  Haec  breviter  a  nobis  di£ta  fint  de 
Reipublicae  Ifraeliticae  ftatu :  ut  ftatim  de  regio  prin¬ 
cipatu  a&uri,  eledtionis  jus  confideremus. 


CAP.  III. 

Comitia  Reipublicx  ad  Regis  inftitutionem 
indicuntur. 

Ad  loca  Judic.  9.  Jerunt  lignay  ut  ungerent  fuper  fe 
Regem  :  dixeruntque  oliva  :  impera  nobis  :  qua  re- 

fpon- 


766  Arcanorvm  SACRiE  ScRJtT. 


76  7 


flpondit ,  nttmquid poflfum  defererc  pinguedinem  meam; 
qua  &  Dn  utuntur ,  &  homines,  er  venire ,  «f  /'«- 
ter  ligna  promovear?  3.  Reg.  I.  Defcendit  ergo  Sa- 
doch  Sacerdos  ,  er  Nathan  propheta ,  er  B an aj as  fi¬ 
lius  fljada  ,  C7"  Cerethi ,  &  Phelethi ,  er  impofuerunt 
Salomonem  fupcv  mulam  Regis  Davtd,  &  adduxe¬ 
runt  eum  m  Gihon.  &  ad  alia. 

SErvos  Regis  vocari  omnino  praecepit  David 
lib.  3.  Reg.  cum  Salomonem  fibi  in  regno  fuc- 
cefforem  declarare  vellet.  Populum  quoque 
in  Mafpha  ad  Dominum  convocaffe  Samuelem  $  cum 
de  regia  inftitutione  ageret  cap.  10.  lib.  t.  Reg.  la¬ 
cer  textus  teftatur.  Servorum  vero  ,  ac  Populi  vo¬ 
cabulis  ,  Proceres,  atque  ordines  Regni ,  ex  phrali 
facium  litterarum  accipiendos  fore,  llatim  oftende- 
tur.  Hi  autem  convocabantur :  ut  inauguratio,  de¬ 
claratio  ,  elegio  ,  inftitutioque  Regis,  debita  cum 
folemnitate  ,  ac  pompa  celebraretur.  Pervetuftam 
enim  ,  ac  perantiquam  omnium  Regnorum  ,  Re- 
rumpublicarumque  confuetudinem  certum  eft  exti- 
titTe  ;  ut  quoties  de  nova  Principis  eledlione  ,  aut 
novo  Magiftratu  negotium  habendum  eflet;  toties 
regni  ejufdem  ,  ac  reipublica  ordines  convocaren¬ 
tur  ,  ut  illud  feminum  jus,  &  inter  homines  omni¬ 
moda  poteftas  Reipublica  ,  nixa  judiciis  univer- 
forum  ,  oblequio  prudentio  &  minillerio  po¬ 
liorum  ,  fortioris  eflet  juris.  Ut  nimirum  in 
eledlione  Capitis  alicujus  Reipublica  ,  quod  etiam 
inter  membra  ejufdem  corporis  connumeran¬ 
dum  fuit  ;  ipfa  quoque  membra  ex  naturae  in- 
llitutis  confentirent.  Non  enim  natura  primo  ca¬ 
put  ,  deinde  reliqua  membra  difponit,  fed  cum  ca¬ 
pite  reliqua  quoque  membra  format >  ac  quodam¬ 
modo  in  concionem  vocat.  Pari  ratione  ad  eledtio- 
nem,  inftitutionemque  Principis,  Reipublica  Pro¬ 
ceres  ,  ac  membra  conveniant  necefle  eft. 

Et  quamvis,  quae  hic  a  nobis  tradlanda  funt,  re- 
ceptiflima  indubitataque  lintj  nihilominus  in  gratiam 
illorum  ,  qui  facris  dant  operam  litteris,  nonnulla 
ex  antiquitate  afferentur.  Nam  prophanae  littera 
pro  hac  convocandorum  Procerum  confuetudine  in 
eledlione  Principis  ,  omnibus  fere  in  locis ,  in  qui¬ 
bus  de  magiftratus  inflitutione  agitur  ,  nobifcum 
flant.  Nam  Herodotus,  qui  inter  Gracos  hiftoria- 
rum  pater  appellatur,  primufque  inter  eos  hiftorias 
fcripfifle  traditur,  cum  lib.  1.  Medici  regni  exordia 
fcribit  ;  Deiocemque  primum  Regem  eledtum  tra¬ 
dit  ;  Medorum  concilium  eledtioni  praeponit  dicens: 

iiscrii  dv  dqstccyric  itj  dvojalyje  en  [adJhov  dvd  rdc 

yj  ■zrpTiqov  Lu  ,  cruvtAi%B-ti<rav  ol  M»?do«  eerdUro, 
iij  idldoQxv  cQnu  A oyov  ,  Aeyoyre?  t?  Jt«Tlj»oyTa>v. 

hoc  ell.  Cum  igitur  rapina,  flceleraque  pajjim  pervicos, 
multo  etiam  magis ,  quam  prius  patrarentur :  Medi  ha¬ 
bito  concilio  de  communi  rerum  flatu  colloqui  ceperunt. 
Et  llatim  concilium,  regis  eledtione  abeo  clauditur; 
ut  ibi  legitur.  Xenophon  quoque  lib.  8.  Cyropaed. 
apud  Perfas  Cambyfem  hoc  idem  fervafle  fcribit; 
cum  Cyrum  filium  Perlarum  Regem  renunciare  vel¬ 
let.  De  quo  ita  ille  :  h/a  3  t«t»  Qwi Aa£e  Kx/ufivinjc 
ytgetrrfy rdi  d^do ,  oi&ig  t  psyfcuv 
xv£/oi  eim’  ar^gJtaAeo-s  3  ^  Ku£ov,  it,  eAefe  roidh. 
niqecu  ,  &c.  hoc  ell  :  Poft  hac  convocavit  Cambyfes 
Seniores  Per  furum  ,  &  magiftratus ,  qui  rerum  maxi¬ 
marum  jus  habent,  advocavit  etiam  Cyrum  ,  &  talia 
loquutus  eft.  Viri  Perfla  &c.  deinde  lequitur  audior 
multa  alia,  quas  Cambyfes  alloquutus  ell  ad  Perfas: 
&  tandem  fuccefiorem  Regni  Cyrum  declaravit. 
Orpheus  quoque  in  Argonauticis,  ubi  Colchos,  pro¬ 
ceres  qui  honoris  ,  ac  gloriae  cupidi  ,  Jafonem 
comitari  volebant  ,  navigaturi  efient  }  prius  de 
Imperatore  eligendo  ,  cui  omnes  parere  debeant, 
egit  ;  ad  cujus  eledtionem  ,  illi  ipfi  Proceres 


A  tantum  congregantur, 
nautica. 


ita  de  hoc  ille  in  Argo- 


To~m  d’  «area  Trlt^oivrce  arpocryujTa* 

KiKKvri  y,tv  (icefiAijis  apipovi j*  x  t/xoiyt 
A  ycTave*  ov  zefonrl ditrmv  d^oidli^onuv  dvdcffetv. 

T  E ,  OVTIV  d^ef.  ,  9-OjWflf  T£  ftj/jQlvd, 

Hyt/uavot  ^  u  Ttdrxx  ^weA yj<rei. 

Quae  carmina  Latine  verfa  a  quodam  Poeta  anony- 
mo  reperiuntur  in  eam  fententiam ;  ut  in  eledlione 
Principis  non  aliorum  quam  Procerum  conventus 
omnino  advocetur. 

g  Ad  quos  tum  volucri  flermone  ejflatur  fafon , 

Vos,  ait,  illuftr es  Proceres  advertite ,  namque 
Jpfle  ego  me  nolim  Regem  melioribus  ejfe : 

Ergo  Ducem  quemcumque  animus  perfluaflerit  unus 
Proferte  heroes  j  illi  fint  omnia  cura. 

Quo  quidem  antiquiflimi  Orphei  teflimonio  ,  non 
folum  quam  neceflaria  fit  regimini,  unius  cura  in 
Re  publica  gerenda  :  fed  etiam  hanc  curam  minime 
fumi  debere  cafu  a  quocumque,  fed  ab  eo,  cui  e* 
fuffragiis  Procerum  ad  comitia  vocatorum  demanda¬ 
ta  fuerit,  fatis  luculenter  conflat. 

Romanos  pariter  Numam  ,  primum  pofl  Romu¬ 
lum  Regem  non  aliter,  quam  in  comitiis,  renurt- 
ciafle,  quotquot  Romanas  hiftorias  fcripfere  tradunt. 
Satis  fit  Plutarchus  in  Numa  ,  qui  cum  ,  mortud 
Romulo,  de  Interregno,  in  primo  Romana  Rei- 
publicae  exordio  agit  :  ftatim  t?d  regiam  eledlionera 
conventum  Patriciorum,  ac  civitatis  defcribit:  datd 
optione  ,  ut  vel  Sabini  Romanorum  aliquem  ,  vel 
Romani  Sabinorum  unum  in  Regem  eligerent.  Et 
paulo  infra  Numa  in  Rege  Romanorum,  jam  ele- 
dti  fcribens  in  Urbem  adventum  regni  capeflendi 
gratia,  Romanorumque  Procerum  ex  eledlione  plau- 
fum,  dzdwTce-j  j  fixAvj,  inquit,  k,  oJfytor,  A«u- 
pccsd  tS  dvSjos  hoc  eft:  Occurrit  illi  Senatus,  &  popu- 
j)  lfis  incredibili  deflderio  viri.  Ubi  Patrum ,  Senatuf- 
que  nomine,  Proceres,  Magiftratus,  atque  ordines 
Reipublica  ex  Romuli  conllitutione  fignificantur, 
quorum  muneris  erat  Regem  eligere.  De  cujus 
iterata  eledlione  ,  poft  illius  in  Urbem  adventum , 
fie  loquitur  parum  infra  :  lyrd  'j  «V  r  dyo^flv 

,  0  1$  r  ede  fycq?  I netveus  Qov^^us  pt-i<To(2>cc<rihd}( 
27 rss&os  OCiT-nos  vf^oy  hari^m te  t o7c  stoA/tok  ,  ^  arav- 
t£?  »3 viyyctv'  'sr&tnpzgoptfoav  3  dvju  t  (Zxo-iAikuv 
<rpcav.  hoc  eft :  Pofl  quam  autem  in  florum  convenerunt 
lupple  Senatores  ,  qui  in  illis  horis  adminiflra- 
£  bat  interregnum  Spurius  Vetitus,  civibus  fu fragia  dedit , 
&  omnes  obtulerunt  ,  fupple  fuffragia  ;  proferentibus 
autem  illi  regia  infltgnia  &c.  hac  ibi  Plutarchus, 
ex  quibus  aperte  confpicitur ,  ab  eo  ufque  tem¬ 
pore  Romana  exordientis  Reipublica,  in  eledlione 
Principis  morem  fuifle,  Senatum  Populumque  con¬ 
gregari. 

Poft  modum  quoque.  Regibus  jam  exadlis,  Con- 
fulum  nimirum  atate,  hos  ipfos  eligi  folitos  per  Se¬ 
natorum  fuffragia,  teftes  funt  cum  Livio,  quotquot 
Romanas  Hiftorias  fcripfere.  Nam  licet  per  aliquot 
annos  Imperium  hareditanum  fuerit  :  nihilominus 
etiam  inter  illa  hareditaria  jura ,  vel  Pratorianorum 
fuffragiis  ,  fi  Roma  de  Imperatore  ageretur;  aut 
p  Militum  Legionariorum  conlenfu  ,  fi  in  provinciis 
Imperator  nominaretur;  vel  etiam  fuffragiis  Senatus, 
Imperatorem  aliquando,  licet  raro,  eledtum  fcimus: 
ex  quibus  Nerva  primus  fuit ,  ut  Panvinius  fcribit 
in  libro  de  comitiis.  Nam  occifo  Domitiano  ,  ex 
Senatus  confulto,  accedentibus  etiam  Militum  Pra¬ 
torianorum  fuffragiis,  Auguftus  renunciatus  eft :  de 
quo  Dio  fic  ait.  3  Ao^i T<«vov  ,  Ne^sav  Kojcjojiov  0» 
ftupcqoi  dwidet^xv  dv ToxgpTogge.  hoc  eft:  Pofl  Domi¬ 
tianum,  Nervam  Coccejum  Romani  renunciarunt  Im¬ 
perato - 


768  MyR  OTHECIVM.  III.  769 


peratorm.  Romanorum  autem  vocabulo  ,  non  qui- j. 
dem  milites  ,  fed  Senatum  intelligit.  Similiter 
etiam  longo  poft  tempore  ,  Celius  Balbinus  ,  & 
M.  Clodius  Maximus  Pupienus  Imperatores  a  Senatu 
renunciati  fuerunt ,  conti  a  Maximum  ”1  hracenij  ut 
fcribit  fui.  Capitolinus  :  de  quorum  eledtione  ita 
Herodian.  lib.  7.  hiftoriarum  fui  temporis.  Qvvfa- 
S-av  ovv  pvj  eis  tq  QvvySes  QvvtfeA ov  ,  «Sf  eis lov  $  Jiacviov  I 
KonrtlooXls  ,  ov  Qi$v<ri  P'o>  puiioi  iv  «xpoaroA* /.  QvyfAeiir  avi  is 
ovv  civVs  cv  ra  C,W$  l u-ovxs  ,  w<rsre§  vko  /aa^rv^i  tu 
«M,  &  Qjvetyu  ,  cfhi<rx,OTru  Ii  t  arparl o$oav ,  cRnAe|«-j 
f^eoi  r  bv  n'A<)ti'aa,  k,  dfyupot, ti  srpsjfcovr wv  ,  i?  IJW^a^ov 
^  r  >  q^oVJwv  k,  co^wv  44$*?  5  £iotK,&S<l<r£v  n, 

Yj  $  7TA jjVss  ^  yv&iptj?,  M *|<pov  re,  k,  BcaA 0tvov  oifvrov- 
7e?  j  oauloxp xto&s  evro(ii<r<*v.  hoc  eft  :  Convenerunt  igi¬ 
tur  ,  fupple  Senatores,  «0«  *»  confuetam  curiam ,  /<?^ 
in  templum  fi ovis  Capitolini  ,  quem  colunt  Romani  in 
arce.  Claudentes  igitur  fe  ipfos  in  <tde  folos  ,  quafi  tefie 
fove  ,  d”  confejfore  ,  infpebloreque  eorum  qua  ageban¬ 
tur  :  feligentes  illos  ,  qui  at  at  e  ,  dignitate  prairent  , 
^#0/  exiflimabant  fujfragia  habere  ;  CT  aliis  fu  jfragia 
difcutientibus  ,  &  plurimorum  cognitione  ,  Maximum  , 

&  Balbinum  declarantes  Imperatores  fecerunt.  Flavio 
etiam  Vopifco  audtore  ,  Tacitum  Imperatorem  fci- 
mus  eledtum  conventu  Senatus  ,  Praetorianis  id  pof- 
centibus.  __  ( 

Hxc  Procerum  convocandorum  confuetudo ,  etiam 
in  caftris  locum  habebat ,  quando  Imperator  defe- 
ciflet  j  Romanorumque  plures  Legiones  ,  vel  ad 
bellum  ,  vel  ob  alias  caulas  conflent  ,  atque  ex  va¬ 
riis  legionibus  exercitus  unus  congregatus  ,  vel  de 
novo  confcriptus  fuiflet.  Tunc  enim  Duces,  atque 
Tribuni  exercitus  conveniebant  :  &  is  in  quem  plu¬ 
rimorum  fuffragia  conveniflent  ,  Imperator  defi- 
gnabatur:  quod  meus  Panvinius  libro  jam  citato  de 
comitiis  Imperatoriis  ,  pluribus  probat. 

Apud  Athenienfes,  &  reliquos  Graecos  aliquando 
Magiftratus  forte  eligebantur  ,  atque  fic  eledti  *a>j- 
quU 3)  dicebantur.  Interdum  eorumdem  elcdtio ,  ele-  |-j 
dtorum  fuflfagiis  nitebatur  ,  &  hi  ai^ilo) ,  id  eft  ele¬ 
dti  appellabantur.  Variam  enim  apud  GrxcosRei- 
publicae  formam  extitifle  ,  perfpicuum  eft.  Nam 
aliquando  Regibus  ,  aliquando  Optimatibus,  inter¬ 
dum  Senatu  ,  aut  Arcontibus  illorum  Refpublicas 
moderatas  fcimus.  Semper  tamen  in  magiftratibus 
novis  ftatuendis  ,  Tribus  atque  Populos  convenire 
folitos  certum  eft.  Qui  figillatim  hxc  cognofcere 
cupit ,  petat  Sigonium  in  libris  de  Republica  Athe- 
nienflum  ,  &  Joachimum  Perionium  de  Magiftrati¬ 
bus  Graecis  ,  apud  quos  viros  plura  fcitu  digniflima 
Lector  repeder. 

Conventum  Procerum  ,  atque  Optimatum  in  fa- 
cris  litteris  ,  &  in  Republica  Hebraeorum  Regite 
eledtionis  de  caufa  in  dubium  revocare  non  licet : 
tum  ex  communi  omnium  gentium  ,  quam  diximus  1 
confuetudine  ,  tum  etiam  quia  Regum  ,  ac  Princi-, 
pum  eledtio  ,  ad  univerfam  Rempubhcam  Hebrxo- , 
rum  fpedtabat ,  ut  manifeftum  eft  ex  cap.  17.  Deu-j 
teron.  Quamobrem  quoties  de  aliquo  Rege  ,  aut 
Principe  eligendo  in  Ifraelitica  Republica  adtum  fcri- 
bitur;  toties  populum  pro  Rege,  ac  Principe  accla¬ 
mando  ,  admittendoque  convocatum  ,  nobis  facra 
oracula  tradunt;  Ab  hac  confuetudine  ,  &  perve- 
tufto  Rerumpublicarum  more,  lumpfifle  Joathan fa¬ 
bellam  conftat  ,  ut  Sichimitis  eldbtionem  peflimi^ 
Abimelechi  in ‘Principem  exprobaret  :  de  qua  hxc, 
habentur  cap.  9.  libri  Judic.  ferunt  ligna  ,  ut  un¬ 
gerent  fup er  fe  Regem  ;  dixeruntqne  oliva  ,  impera  nobis : 
qua  refpondit ,  nunquid  pojfum  deferere  pinguedinem  me¬ 
am  ,  qua  &  Du  utuntur  ,  &  homines  ,  &  venire  ,-uti 
inter  ligna  promovear  ?  Ex  quibus  adeo  convocatio-  | 
nem  ordinum  in  eligendo  Principe,  Rebufpublicis ! 
connaturalem  fuifle  ab  eo  ufque  tempore  oftenditurj ; 


ut  prius  convenifle  arbores  inter  fe  dicantur  ;  quam 
illarum  aliqua  aufa  fit  principatum  fibi  vendicare. 
Quod  fi  longius  adhuc  retrocedere  libet ;  ex  cap. 
ip.  Exo.  conjedtamus  eledtionem  Dei  >  qui  tanta 
benignitate  humana  curare  voluit  ,  ut  ab  Ifraelitico 
populo  in  Principem  ,  Imperatoremque  exercitus , 
ac  inftitutorem  Ifraeliticte  Reipublica:  eligi  minime 
fit  dedignatus.  Hanc  tamen  eledtionem  convocatio¬ 
ne  Senatus  fieri  voluifle  ex  his ,  qum  ibi  fcribuntur, 
eft  manifeftum. 

Nam  licet ,  qua  pompa  ,  atque  folemnitate  ,  fin- 
gulte  Regum  Ifraelitarum  eledtiones  ,  atque  inau¬ 
gurationes  celebratte  fuerint  ,  fub  antiquitatis  velo 
j  lateat  :  nihilominus,  quae  de  Sanie  ,  Davide,  Sa- 
j  lomone  ,  Joafo  ,  atque  de  Adonia  in  facris  oraculis 
referuntur  :  ea  pariter, quae  ad  Servatoris  noftricon- 
tumeliam  ,  ejufque  Regiae  dignitatis  contemptum 
|  iniqui  milites  ,  Sc  impii  Hierofolymitanae  curia:  mi¬ 
ni  ftr  i  ,  excogitarunt  j  fenatum  convocandi  in  Prin- 
;  cipe  defignando  neceflitatem  ,  ac  confuetudinem  ape¬ 
riunt.  Scribunt  enim  fieri  Evangeliftae  curiae  mini- 
ftros  ,  tunc  convocafle  totam  militum  cohortem  , 
cum  Servatorem  fpinea  corona  transfixum  ,  Regem 
declarare  velle  fe  fimularent.  Quamobrem  his  ar¬ 
gumentis  ,  non  immerito  colligitur  ,  inter  lolem- 
nioresregi.e  inaugurationis  caeremonias,ordinum  regni 
convocationem  primam  obtinuifle  fedem. 

De  Salomonis  inauguratione  agitur  hb.  3.  Reg." 
cap.  1.  Cujus  ad  regnum  Ifraeliticum  declaratio  fuc- 
ceflionis  de  Patris  mandato  ,  in  aliquorum  Reipu- 
blicae  ordinum  conventu  ,  faltem  quantum  temporis 
anguftia  ,  &  Adonix  ambitus  patiebantur ,  celebra¬ 
ta  fuifle  ibi  lcribitur  ,  per  hxc  verba  :  Defcendit  er¬ 
go  Sadoch  Sacerdos  ,  &  Nathan  Propheta  ,  &  Banajas 
filius  foiada  ,  &  Cerethi ,  &  Phelethi ,  &  impofuerunt 
Salomonem  fiuper  mulam  Regis  David  ,  dh  adduxerunt 
eum  in  Gihon,  Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos  cornu  olei 
de  tabernaculo  ,  &  unxit  Salomonem  ,  &  cecinerunt 
buccina  ,  &  dixit  omnis  populus  ,  Divat  Rex  Salomon. 
Adonias  quoque  propria  audforitate  fibi  regnum  fir¬ 
mare  cum  tentaflet  ,  non  fine  aliquo  Procerum  con¬ 
ventu  de  more  omnium  gentium  ,  hoc  intentafle  , 
in  eodem  capitulo  feribitur  j  Nathan  Propheta  fic 
alloquente  Davidem,  Adonix gefta  narrante.  Quia 
defic endit  hodie  ,  &  immolavit  boves  ,  &  pinguia  ,  & 
arietes  plurimos  ,  &  vocavit  univerfos  filios  Regis  ,  C7* 
Principes  exercitus  ,  Abiathar  quoque  Sacerdotem  :  il- 
hfique  vefc entibus  ,  &  bibentibus  coram  eo  ,  &  dicenti¬ 
bus  :  Fivat  Rex  z/f domas. 

Verum  pro  communi  intelligentia  facrorum  ora¬ 
culorum  ubi  de  Regum  eledtione  loquuntur ,  obfer- 
vare  oportet  maximum  diferimen  reperiri  inter  Re¬ 
giam  eledtionem  ,  feu  inftitutionem  ,  Regis  decla¬ 
rationem  ,  &  inaugurationem.  Nam  eledbio  Regis 
tunc  habenda  fuit  in  aliqua  republica  ;  quando  nul¬ 
lus  extitiflet  ,  cui  regia  dignitas  de  jure  deberetur  y 
ac  proinde  in  libertate  civium  hunc  vel  illum  eligere 
pofitum  eflet.  Declaratio  autem  in  facris  litteris  ad 
prxdeceflbrem  tantum  pertinebat ;  nimirum  ad  Re- 
;gem,  qui  adhuc  inter  vivos  eflet.  Itaque  Regem 
hunc  ,  vel  illum  declarare  in  poteftate  civium  ,  non 
erat  pofitum  ;  fed  ejus  tantum  erat  ,  qui  imperii  ha¬ 
benas  moderabatur.  Inauguratio  denique  ,  neque 
ad  cives  ,  ac  Senatores ,  neque  ad  Regem  pertine¬ 
bat  ;  fed  Sacerdotalis  tantum  muneris  erat ,  quod 
videlicet  Regis  inauguratio  facrofandta  unbtione  fie¬ 
ret.  Quamvis  in  poteftate  Pontificis  minime  forec 
inaugurare,  ac  facrare  quem  volui  flet  •  fed  illum  fa- 
crare  cogebatur ,  quem  cives  acceptaflent ;  aut  queui 
Rex,  qui  adhuc  inter  vivos  agebat ,  fibi  lucceflb-< 
rem  declaraflet.  In  difeernendis  autem  ,  ac  diftln- 
guendis  vocum  fignificationibus , plurimum  falfi  funt 
interpretes  facrarum  litterarum  ,  prxdidta  tria  voca- 
C  c  c  ”  L  ’  1  btili 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


7  70 

bula  minime  difiinguentes  ,  fed  aliud  pro  alio  acci¬ 
pientes.  Nam  quamvis  ad  illa  omnia,  nimirum  ad 
eledtionem  ,  declarationem  ,  aG  Regis  inauguratio¬ 
nem  ,  Procerum  ,  ac  Senatorum  conventus  require¬ 
retur  ;  alia  tamen  ,  ac  alia  de  ratione  ut  infra  de¬ 
clarabimus  5  fenatores  ad  haec  convocabantur.  Nam 
ad  Regis  infiitutionem  fuffragii  de  caufa  convenie¬ 
bant  i  ad  declarationem  ,  leu  defignationem  ,  ut 
Principi  obedientiam  praedarent  ;  at  vero  inaugura¬ 
tioni  aderant  fpedtatores  ,  ut  Regi  plauderent. 

Quia  vero  in  his  lacra:  Scriptura:  locis  parum  fu- 
pra  relatis ,  in  quibus  concurfus  Salomonis  ,  Ado¬ 
niae  ad  regni  fuccefiionem  feribitur  ,  nequaquam  de 
Regis  eledlione  ,  aut  inauguratione  agebatur ;  fed 
potius  aufpicia  ad  populi  confenfum  tentandum ,  pro 
futuri  regni  fucceilione  expetebantur  ;  propterea  in 
hoc  Salomonis,  &  Adoniae  concurfu,  Magiftratum, 
ac  Ifraeliticae  Reipublicae  plenus  conventus  minime 
confp  icitur. 

Procerum  ,  ac  Senatorum  plenus  conventus  ,  ex 
facris  litteris  ,  in  folemniori  Regum  eledtione ,  ac 
inauguratione  intuendum  fupereft.  Et  primo  qui¬ 
dem  in  Saulis  eledtione  ,  de  qua  i.  Reg.  cap.  io. 
fic  legitur  :  Et  convocavit  Samaei  populum  ad  Domi¬ 
tium  in  Mafphd  :  fi  ait  ad  filios  Ifirael  :  hac  dicit  Do¬ 
minus  Deus  Ifirael :  &  ftatim  :  Vos  autem  hodie projecifiis 
Deum  veflrum  ,  qui  folus  falvavit  vos  d.e  univerfis  ma¬ 
lis  ,  fi  de  tribulationibus  veftris ,  fi  dixifiis  :  Nequa¬ 
quam  ,  fed  Regem  confiitue  fiuper  nos.  Nunc  autem  flate 
coram  Domino  per  tribus  vefiras ,  fi  per  familias.  Non 
quidem  ,  quod  omnes  ,  ac  Unguli  Ifraelitae  ad  eum 
conventum  convenerint:  ftultum  enim  efiet  credere, 
quod  regiae  eledtionis  de  caufa  defolatae  Urbes ,  de- 
relidtaque  oppida  fuerint  ,  quae  ab  Ifraelitis  habita¬ 
bantur  :  fed  dicitur  Samuelem  convocafle  omnem 
Populum  ;  quia  Proceres  ,  &:  Patriarchae  ,  capita¬ 
que  familiarum  ,  nimirum  Senatores  ,  ac  Magifira- 
tus  uniufcujufque  Urbis  ,  ac  Tribus ,  ad  eum  con¬ 
venerunt  ,  cum  de  Rege  eligendo  agendum  ef- 
fet. 

Nec  tantum  ad  eledHonem  Saulis ,  Senatus  con¬ 
gregatus  efi  ;  fed  etiam  cum  de  ejufdem  inaugura¬ 
tione  agendum  fuit,  conveniffefenatum  confiat.  Nam 
de  Saulis  inauguratione  agitur  i.  Reg.  cap.  n.poft- 
quam  nimirum  devidtis  ab  eo  Ammonitis,  omnis  po¬ 
pulus  ,  &  omnes  Tribus  Ifraeliticae  in  illius  regnum 
confenfum  praeftiterunt  :  de  quo  ita  ibi  feribitur  : 
Et  perrexit  omnis  populus  in  Galgala  ,  &  fecerunt  ibi 
Regem  Saul  coram  Domino  ,  fi  immolaverunt  ibi  vi- 
tlimas  pacificas  coram  Dommo.  Qualiter  autem  ,  & 
quibus  ritibus  Ifraelitae  ,  Regem  hac  vice  confiitue- 
rint  Saulem  ,  fubindicat  Jofephus  lib.  6.  antiq.  cap. 
6.  dicens  'Looy,>srlA  q  (Prcroivlog  ,  Adirifiois  £eiv 
vlcts  'Lconho)  t  /3«inA«*y  SJmvfJwQcu  ,  QjvIoksi  7T#vt£?  eis 
rot^foiAi»  7to\iv’  c/Aihd-xri  rivlis?  escet  lAS-ftiy  ,  zsd Aiv 

Sguvlof  7rA>j3-&f ,  o  t  J.<xvAov  tco  dylw 

lAcdcp  ,  kj  Jdirtqov  dvccfo^dlet  BanA ice.  haec  ille  ibi, ubi 
Vox  xtyoTovlotf  ,  qua:  confecrationem  ,  feu  inaugura¬ 
tionem  ex  facrae  undlionis  ufu  fignificat,  attendatur. 
Quae  ex  phrafi  facra  per  manus  impofitionem  expli¬ 
catur;  fic  enim  ad  verbum  locus  Jofephi  redditur  : 
Dicente  autem  Samuel  iterum  oportere  manus  imponere 
Sauli  ad  confirmandum  illi  regnum  i  convenerunt  omnes 
in  civitate  Galgala.  fuffit  enim  illos  ibi  venire ,  &  ite¬ 
rum  Propheta ,  fp  e  hiant  e  multitudine ,  unxit  Saulem facro 
oleo  ,  fi  fecundo  confalutari  fecit  Regem.  Ad  inaugu¬ 
rationem  igitur  ,  feu  confecrationem  Saulis  ,  con¬ 
ventus  populi  indicitur  ;  &  in  conventu  Procerum 
Rex  inauguratur  ,  ac  confecratur. 

David  quoque  bis  inauguratum  in  i.  Reg.  legi¬ 
mus.  primo  fu  per  tribum  Juda  tantum  ,  deinde  fu- 
per  omnem  Ifraelem  ,  &  reliquas  Ifraeliticas  tribus  : 
utrobique  autem  Proceres  tribuum  ,  &  Senatores 


B 


771 

A  Ifraeliticae  Reipublicae  ad  ejus  inaugurationem  con- 
venilfe  ex  facris  Scripturis  cognovimus.  Nam  cum 
de  prima  inauguratione  fuper  tribum  Juda  loquitur 
facer  textus  z.  Reg.  cap.  z.  haec  habet  :  Sed  fi  vi¬ 
ros  ,  qui  erant  cum  eo  ,  duxit  David  fingulos  cum  do¬ 
mo  fua  ,  fi  manferunt  in  oppidis  Hebron  :  Veneruntque 
viri  Juda  ,  fi  unxerunt  ibi  David  ,  ut  regnaret  fuper 
domum  Juda.  Viri  vero  Juda  dicuntur  hic  conve- 
nifle  ;  quia  Proceres ,  Sc  Magiftratus  tribus  Judae  ea 
de  caufa  ibi  convenerunt.  Sic  etiam  cap.  p.  lib.  z. 
Reg.  inauguratum  legimus  David  fuper  reliquas  If¬ 
raeliticas  tribus  ,  convenientibus  etiam  Proceribus  * 
ac  Magiftratibus  earumdem  tribuum  ;  de  cujus  in¬ 
augurationis  folemnitate  ,  haec  ibi  feribuntur  :  Ve¬ 
nerunt  quoque  Seniores  Ifirael  ad  Regem  m  Hebron  ,  (fi 
percuffit  cum  eis  Rex  foedus  m  Hebron  coram  Domino  , 
unxeruntque  David  m  Regem  fuper  Ifirael.  &  cap.  1 1 . 
lib.  i .  Paral.  legitur  :  Congregatus  efl  igitur  omnis  If- 
rael  ad  Da  vid  in  Hebron  dicens  :  Os  tuum  fumus  ,  fi 
caro  tua.  Heri  quoque  fi  nudiustertius  ,  cum  adhuc 
regnaret  Saul  ,  tu  eras  qui  educebas  ,  fi  introducebas 
Ifirael :  Tibi  enim  dixit  Dominus  Deus  tuus  :  Tu  pafces 
populum  meum  Ifirael  ,  fi  tu  ens  princeps  fiuper  eum. 
Venerunt  ergo  omnes  majores  natu  Ifirael  ad  Regem  in 
Hebron  ,  fi  iniit  David  cum  eis  foedus  coram  Domino : 
unxeruntque  eum  Regem  fuper  Ifirael ,  juxta  fermonem 
Domini  ,  quem  loquutus  efi  in  manu  Samuel. 

Qui  vero  majores  natu  hic  appellantur ,  in  t  Reg. 
Seniores  dicuntur  :  quia  fenatores  nomine  Seniorum 
(  ut  jam  diximus)  in  feripturis  fignificantur.  Nam 
etiam  Senatus  a  Senatorum  vocabulo,  hi  a  fene&ute, 
&fene6lusafenio  derivantur :  quapropter  eundem  Se¬ 
niorum, atque  Senatorum  conventum  fignificari  patet. 
Quemadmodum  etiam  tribuum  vocabulo  in  facris 
litteris,  nequaquam  omnes,  qui  funt  de  hac,  vel  illa 
Tribu  fignificantur  ,  fed  Patriarchae  tantum  ,  capita, 
nimirum  illarum  tribuum  :  propterea  enim  D'1?^ 
fcebhatim  ,  in  facris  oraculis  tribus  dicuntur  ,  ob  vir¬ 
gam  quae  in  lignum  auftoritatis  a  Patriarchis  illa¬ 
rum  deferebatur:  quae  virga  fcebheth  lingua  He¬ 
braea  appellatur. 

In  libro  quoque  Paralip.  i.  cap.  29.  apertius  Pro¬ 
cerum  ,  Magiftratuumque  conventus  feribitur  j  cum 
de  folemniori  Salomonis  inauguratione  pertradtatur 
his  verbis.  Locutufque  efi  David  Rex  ad  omnem  Ec - 
clefiam  :  Salomonem  filium  meum  unum  elegit  Deus.  Et 
tandem  infra  cum  de  ejus  inauguratione  loquitur 
textus  ,  haec  habet  :  Et  unxerunt  fecundo  Salomonem 
filium  David.  Unxerunt  autem  eum  Domino  in  Pnn- 
\cipem  ,  fi  Sadoch  in  Pontificem.  Seditque  Salomon  fiu¬ 
per  folium  Domini  in  Regem  pro  David  patre  fuo  ,  fi 
^  cunilis  placuit  ,  fi  paruit  illi  omnis  Ifirael.  Sed  fi  uni- 
verji  Principes  ,  fi  Potentes  ,  fi  eundi  filii  Regis  Da¬ 
vid  dederunt  manum  ,  fi  fubjehli  fuerunt.  Meminit 
vero  facer  textus  Principum ,  Potentatuum ,  atque 
filiorum  Regis ,  ut  hos  omnes  ad  ejus  folemnem  in¬ 
augurationem  convenifle,  aperiret.  Ex  quibus  cer- 
tiflime  jam  confiat  nullum  unquam  Principem  in  If- 
raelitica  Republica  aliquando  Regni  aufpicia  fufee- 
pifle  ,  fine  conventu  Procerum  ,  atque  Magiftratu- 
um  Reipublicae. 


CAP.  IV. 

Pontifici  ,  ac  Sacerdotibus  Mofaicis ,  jus  fuf¬ 
fragii  in  comitiis  Regiis  non  erat. 

Ad  loca  Deuter.  1  7.  Pofiquam  federit  in  folio  Regni 
fui  ,  deferibet  Jibi  Deuteronomium  legis  hujus  in  volu¬ 
mine  ;  accipiens  exemplar  a  Sacerdotibus  Levitica 
Tribus  ,  fi  habebit  fecum  ,  legetque  illud  omnibus 

dte- 


D 


I 


772.  MyROTHECIVM  III.  77? 


diebus  vita  fua  3.  Reg.  2,  2.  2Vo«  <?/?  Lc  propheta 
Domini  quifptam  j  interrogemus  per  eum  ?  St  ad 
alia. 

ORDINES  Reipublica;  convocari  folitos  , 
quoties  de  Principe  agendum  fuiflet,  jam  di¬ 
ximus.  Verum  quinam  in  Ifraelitica  gente 
in  his  ordinibus  confcriberentur  }  St  ad  Regis  ele¬ 
ctionem  ,  declarationem  ,  atque  inaugurationem 
convocarentur  ,  videndum  fupereft.  Rationes  au¬ 
tem  ex  lacris  oraculis  defumpta;  fuadere  videntur  , 
eofdem  omnino  Reipublica;  ordines  ad  eledionem  , 
St  Regis  praeconizationem  convocari  folitos ,  qui  ad 
regiam  confecrationem  concurrebant.  Licet  enim 
pro  diverfitate  Nationum  ,  diverfi  quoque  ordines 
convocati  3  hac  de  caufa  legantur  ;  quemadmodum 
veterum  auctorum  monumenta  teftantur  :  nobis  ta¬ 
men  i  facris  oraculis  recedendum  non  erit 3  fed  ab  his 
quoque  ordines  Reipublica;  fumentur  ,  qui  ad  regia 
comitia  in  gente  Hebraea  convocabantur. 

Pro  intelligentia  tamen  ,  tam  dicendorum  a  nobis 
in  toto  hoc  tradatu  ,  quam  etiam  plurimorum  in  fa- 
eris  litteris  locorum  ,  obfervare  necefle  e(t  ex  earun- 
dem  phrafi  ,  qujd  inter  praedidionem  regni  alicui 
fadam  ,  eledionem  ,  live  inftitutionem  ad  regnum, 
declarationem  in  Regem  ,  St  denique  inauguratio¬ 
nem  interiit.  Hxc  enim  omnia  ,  quamvis  ad  prin¬ 
cipatum  pertineant,  diverfa  tamen  funt ;  &  diverfos 
quoque  ritus  indigitant ,  quorum  omnium  diverfita- 
te  ,  ac  diftindione  ignorata  ,  facrorum  quoque  ora¬ 
culorum  intelligentiam  pluribus  in  locis  ignorari  ne- 
cefle  elt.  Quam  ob  caufam  faspe  audores  ,  qui  fa- 
cras  Scripturas  interpretantur,  dum  eledionem  ,  prae¬ 
didionem  ,  aut  declarationem  Regis  ,  ab  inaugura¬ 
tione  ,  aut  haec  ab  illis  non  diftinguunt 3  de  Regia 
inauguratione  loca  explicant ,  quae  de  Regis  inftitu- 
tione  ,  aut  declaratione  loquuntur  :  feu  e  contra  al¬ 
terum  pro  altero  confundunt.  Et  licet  de  his  non¬ 
nulla  praelibaverimus  capite  praecedenti  3  hic  tamen 
latius  explicabuntur  ,  quae  ad  praedictionem  regni , 
ad  Regis  eledionem  ,  ac  inaugurationem  perti¬ 
nent. 

Ut  autem  a  praedidione,  tanquam  a  remotiori  ex¬ 
ordiamur  3  certum  efle  debet  ;  prophetarum  eam 
fuifle  muneris  :  cum  nimirum  Deus benediCtus, ali¬ 
cui  Prophetarum  aperiebat  3  quemnam  hujus ,  vel 
alterius  regni  Regem  futurum  fore  deftinabat.  Quem¬ 
admodum  1.  Reg.  cap.9.  Deum  feciflecum  Samue- 
le  fcribitur  :  qui  cum  fummis  precibus  libi  Regem 
futurum  demonftrari  a  Deo  petiilfet  ,  id  illi  con¬ 
cedit  Deus.  Quod  his  verbis  fcribitur  :  Dominus 
autem  revelaverat  auriculam  Samuelis  ante  unam  diem , 
quam  veniret  Saul  dicens  :  hac  ipfa  hora ,  qua  nunceflt 
cras  mittam  virum  ad  te  de  terra  Benjamin  i  &  unges 
eum  Ducem  fuper  populum  meum  Ifrael.  Non  enim 
verba  textus  tradunt ,  prophetici  fuifle  muneris  Re¬ 
gem  inaugurare  :  fed  Deus  jubet  Samueli  ,  Regem 
eum  ungere  ;  hoc  eft  effufione  olei  praedicere  illi  re¬ 
gnum  3  quem  Deus  Regem  futurum  in  Ifrael  decer¬ 
nebat  :  quod  Samuelem  poftridie  ,  accedente  Saule  , 
fecifle  facris  ex  litteris  fcimus.  de  quo  lic  textus :  De¬ 
ce  unxit  te  Dominus  fuper  hareditatem  fuam  in  princi¬ 
pem  ,  &  liberabis  populum  fuum  de  manu  inimicorum 
ejus.  Signaque  adhibuit  }  ut  certo  a  Saule  cre¬ 
derentur,  quae  libi  de  regno  a  Samuelepraedida  fue¬ 
rant. 

Reprobato  etiam  Saule  a  Deo ,  Dominus  Samue¬ 
li  ,  David  Regem  futurum  demonftravit  ,  ut  habe¬ 
tur  ibidem  cap.  16.  fub  his  verbis  .-  Vfquequo  tu  lu¬ 
ges  Saul ;  cum  ego  projecerim  eum  ne  regnet  fuper  Ifrael? 
Imple  cornu  tuum  oleo  ,  &  veni  ,  ut  mittam  te  ad  Ifai 
Bethlehemitem  :  providi  enim  in  filiis  ejus  mihi  in  Regem. 

Quo  cum  iviflet  Samuel,  unxit  quidem  David  *  fed 


A 


B 


C 


E 


nihil  illi  de  regno  praedixifle  fcribitur.  Agnovit  ta¬ 
men  ille,  Deo  revelante,  quem  in  Regem  futurum 
deftinaret.  Pariter  lib.  4.  Reg.  8.  Hazaeli  ab  Eli- 
feo  regnum  Damalci  praedicitur  :  3.  Reg  19.  Elia; 
a  Deo  Regem  Syria;  Jehu  ,  St  Hazaelem  Regem 
Damafci  ,  futuros  demonflrantur.  Qua  tamen  fu¬ 
turi  regni  praedidione  ,  nullum  jus  regni  perfonte 
a  Propheta  defignatae  concedebatur  ;  fed  tantum  ex 
dido,  ianditateque  Propheta; ,  Regem  fe  futurum, 
certo  expedare  ille  poterat ,  quem  Propheta  unxif- 
fet.  Quamobrem  nihil  cum  comitiis  huic  pnedidioni 
commune  erat. 

Ad  eledionem  ,  feu  Regis  inftitutionem  ,  decla¬ 
rationem  ,  atque  inaugurationem  ,  Procerum  comi¬ 
tia  ,  ut  diximus  capite  praecedenti  ,  requirebantur 
quapropter  ab  eledione  tantum  ,feu  inltitutione Re¬ 
gis  ,  jus  regni  in  eo  ,  qui  fuiflet  eledus  ,  exordie¬ 
batur.  Regis  eledio  ,  feu  inllitutio  1.  Reg.  cap. 
10.  fcribitur  ,  ubi  Samuel  comitiis  indidis  populum 
lic  alloquitur.  Nunc  ergo  Jlate  coram  Domino  per  tri¬ 
bus  veftras  ,  &  per  familias  &c.  Et  quamvis  in  po- 
fterum  de  eledione  Regum  nihil  legatur  ;  praeter¬ 
quam  David  2.  Reg.  1.  &  lib.  1.  Paral.  cap.  1 1.  ni¬ 
hilominus  eledione  opus  fuifle  dicendum  erit 3  quo¬ 
ties  vel  familia  regia  defecifiet  3  vel  alterum  pro  al¬ 
tero  ex  Regiis  fuccefloribus  ,  vel  tirannice  regnum 
occupaflet ,  vel  quod  minus  aptus  regimini  cenfere- 
tur  3  St  a  paterno  Regno  fecluderetur  :  ut  4.  Reg. 
cap.  23.  contigifle  legitur  mortuo  Jolia.  Nam  cum 
quatuor  ex  ipfo  remanflflent  filii  3  ut  habetur  lib.  1. 
Paralip.  cap.  3.  St  tertio  genitus  eflet  Joachaz  ,  qui 
alio  nomine  Sellum  appellatur  ,  ut  dode  probat,  St 
oftendit  Sandius  in  libris  Regum  :  St  fecundo  geni¬ 
tus  Joachim  diceretur :  qui  viginti  quinque  annorum 
erat  ,  ille  vero  trium  fupra  viginti  :  nihilominus  Jo¬ 
achim  explofo  ,  Joachazum  praeter  fas  populum  ele- 
gifle  legimus.  Quod  etiam  fcribitur  lib.  3.  Efdne 
cap.  1.  qui  liber  ,  licet  fit  extra  canonem  3  non  ta¬ 
men  exiguam  habet  in  Ecclefiaaudoritarem.  In  hoc 
igitur  libro  eadem  habentur  ,  licet  fit  error  in  anno¬ 
rum  numero  :  fic  enim  legimus.  Et  af umentes ,  qui 
erant  de  gente  ,  fechoniam  filium  fofia  ,  conftituerunt 
Regem  pro  fofia  patre  fuo  ;  cum  ejfet  annorum  triginta 
trium  ;  &  regnavit  fuper  Ifrael  menfibus  tribus :  &  amo¬ 
vit  eum  Rex  lAEgppti  ,  ne  regnaret  m  Hierofolymam  : 
&  confiituit  Rex  zAEgypti  foacim  fratrem  ejus  Regem  fu- 
da.  Ex  qua  hujus  loci  hiftoria  ,  St  tempore  regni , 
aperte  convincimur  eundem  hic  dici  Jechoniam  ,  qui 
Sellum  cap.  2 z.  Jeremia;  ,  St  Joachaz  m  loco  a  no¬ 
bis  ex  4.  Reg.  allato  appellatur. 

In  eodem  quoque  lib.  4  Reg.  cap.  21.  Jofias  fili¬ 
us  ejus  Amonis  ,  qui  a  propriis  fortafle  ftipatoribuS, 
atque  militibus  interfedus  fuerat  ,  Senatorum  comi¬ 
tiis  ad  regnum  vocatus  fcribitur  :  occifis  atque  inter- 
fedis  his  ,  qui  Regem  Amon  impie  obtruncaverant. 
Percujfit  autem  populus  terra  omnes  ,  qui  conjuraverant 
contra  Regem  Amon  :  &  conftituerunt  fibi  Regem  fo- 
ftam  filium  ejus  pro  eo.  Quibus  ex  locis  fatis  aperte 
colligitur  j  comitia  Ifraelitica;  Reipublica;  convocari 
confuevifle  in  fucceflione  ad  regnum  ,  Regifque ele¬ 
dione  ,  tunc  praefertim  cum  de  legitima  perfona  s 
vel  legitimo  jure  Regis,  fubdubjtandum  occurriflet: 
tunc  enim  ad  Senatum  Regis  conflitutionem  ,  ac  de¬ 
clarationem  pertinuifle  conflat. 

Haec  autem  Regis  eledio  ,  five  conflitutio  ,  ab 
inauguratione  diflinguebatur  3  quod  ad  eam  nulla 
facri  olei  adhiberetur  undio  ,  qua;  tamen  inaugura¬ 
tioni  debebatur.  Summi  quoque  Sacerdotis  inluper 
minifterium.,  quafi  neceflario  ex  facris  ritibus  ad  in¬ 
augurationem  requirebatur  :  at  vero  ad  Regis  confti- 
tutionem  minifterio  Sacerdotis  nequaquam  opus  erat} 
fed  ad  Principes  tribuum,  capita  familiarum  ,  St  Se¬ 
natores  Reipublica;  tantum  .eledio  Regis  pertinebat. 


774 


Arcanorum  Sacrte  Scriet. 


Declaratio  quoque  fuccefloris  in  regnum  ,  d  confti- 
tutione  pariter  diftinguebatur  ;  quod  haec  praecede- 
ret ,  illa  fublequeretur  :  conftitutio  Regis  penderet 
d  fuffragiis  ,  &C  Senatu  ;  declarare  vero  Regem  ele- 
dum  ,  &  futurum  ,  munus  erat  illius  ,  qui  in  Ma- 
giftratu  ellet  conllitutus,  Quamobrem  quoties  de 
Rege  ab  ordinibus  Keipublicae  providendum  fuiflet; 
perlona  primum  eligebatur  ;  deinde  ele&us  declara¬ 
batur  ,  vel  ab  Rege  ,  vel  ab  eo  ,  qui  in  Magiftratu 
fupremam  dignitatem  teneret  :  ut  i.  Reg.  cap.  io. 
poli  fuffragiorum  fcrutationem  ,  Saul  a  Samuele Re¬ 
gem  declaratum  legimus  ,  his  verbis.  Certe  videtis 
quem  elegit  Dominus  ,  quod  non  fit  ei  fimilis  in  univerfo 
populo.  Quando  vero  Regis  inftitutio  ad  ordines  Rei¬ 
publicae  minime  pertineret ,  fed  jure  naturae  ,  vel 
regio  ,  alicui  ex  filiis  Regis  deberetur  ;  tunc  fuccef- 
fons  declaratio  ad  Regem  ipfum  ,  adhuc  inter  vivos 
agentem  ,  pertinebat.  Fuit  enim  in  more  Orienta¬ 
lium  fere  omnium  pofitum  ,  ut  patri  in  regno  ex 
filiis  ,  ille  fuccederet  ,  quem  pater  declaraflet.  Hoc 
exprefle  admonent  verba  illa  Bethfabee  ad  David  in 
facro  textu  3.  Reg.  1.  dicentis.  Veruntamen  Domi¬ 
ne  mi  Rex  ,  in  te  oculi  refpiciunt  totius  Ifirael  i  ut  indi¬ 
ces  eis  quis  federe  debeat  in  folio  tuo  ,  Domine  mi  Rex  , 
pofi  te.  Videatur  quid  de  hac  re  Abulenfis  dicat  in 
Joco  citato  quadi.  32.  &  dodiffime  Sanclius  in  fuis 
Commentariis  ad  praedidum  locum.  Quia  vero  non- 
nunquam  fuccefloris  declaratio  ,  quadam  folemnitate 
publica  ad  Ipeciem  inaugurationis  ,  praeftandae  obe- 
dientiae  de  caufa  celebratam  legimus ;  propterea  fa- 
crarum  litterarum  ftudiofis  cavenda  erit  deceptio  > 
ne  quae  3.  Reg.  cap.  1.  ad  fuccefloris  declarationem, 
in  competentia  Adoniae  ,  &  Salomonis  habentur,  de 
inauguratione  accipiantur.  Quamvis  ex  ritibus  illi¬ 
us  folemnis  declarationis  ,  inaugurationis  quoque  ri¬ 
tus  aliquos  expifeari  poflint.  Erat  tamen  haec  decla¬ 
ratio  ab  inauguratione  omnino  diverfa  ;  quod  htec 
in  loco  facro  tantum  fieri  concederetur  ;  illa  vero 
minime  hac  lege  aidaretur. 

Inauguratio  tandem  ,  five  Regis  confecratio,  fo- 
lemniflime  celebrabatur  ;  Procerum  nimirum  con¬ 
ventu  ,  atque  totius  Ifraeliticae  gentis  comitiis  indi¬ 
ctis  :  in  quibus  proflita  a  populo  debita  obedientia 
Principi  ,  firmatilque  foederibus  ,  is  ,  qui  a  populo 
in  comitiis  Princeps  fuiflet  conftitutus  ,  vel  a  patre 
fucceflor  declaratus  ,  a  Pontifice  facro  oleo  initiaba¬ 
tur  ;  ac  tandem  ad  palatium  a  Proceribus  deduceba¬ 
tur  :  ut  in  lolio  regio  fedens  ;  regni  poflefllonem 
acciperet,  ficque  tota  inaugurationis  folemnitas  com¬ 
pleretur. 

Subdubitandum  vero  occurrit  ,  dum  de  comitiis 
Ifraeliticae  Reipublicae  agitur  ;  num  habuerint  facer 
dotes  ,  Pontificefque  Hebraeorum  ,  qui  ex  Aaronis 
prolapia  defeendebant ,  in  negotiis  publicis  Iftaeliti- 
cx  gentis  ,  ut  erat  Regis  eledio,  jus  aliquod  fuftra¬ 
gii-  Et  quidem  fuffragium  tulifle  Chrilti  Domini 
faeculo  fummum  Pontificem  ,  ac  reliquos  Principes 
Sacerdotum  ,  facra  Evangeliorum  hiftoria  tradit. 
Non  enim  folum  cum  de  Chrifti  captura  ageretur 
Joan.  cap.  n.  de  mandato  Pontificum  concio  Sena¬ 
torum  convocata  feribitur  ;  in  quo  conventu  Cayp- 
has  furnmus  Pontifex  occidendum  ,  capiendumque 
Servatorem  confuluit  ;  &  prima  tulit  fuflfagia,  tan¬ 
to  verborum  apparatu  ,  atque  rationibus  ,  ut  illius 
fententiam  communi  fere  Senatorum  confenfu  pro¬ 
bata  fuerit  :  fed  etiam  poftquam  Servator  captus  fuif- 
fet ,  illiulque  caufa  examinanda  eflet  ;  omnes  Prin¬ 
cipes  Sacerdotum  ,  5c  Seniores  Populi  adverfus  Je- 
fum  confilium  inierunt  :  ut  feribitur  Matt.  27. 


D 


ij.  ut  eum  morti  tra- 


Luc.  23.  &  Joan.  18.  Mare.  ^  _ _ _ 

derent.  Ex  quibus  apertius  videtur ,  quam  defide- 
rari  poflit  ,  fuftragii  ferendi  jus ,  in  his  qmeadRem- 
publicam  pertinebant ,  facerdotes  habuifle. 


F 


?7  § 

A  Verum  haec  fatis  fpeciofa,  minime  nos  convincunt, 
ut  hoc  idem  jus  ,  Sacerdotes  in  Republica  Ifraeliti- 
ca  ,  tunc  habuifle  admittamus ciim  olim  a  Judici¬ 
bus  fub  Dei  regimine  illa  Refpublica  ,  vel  poftmo- 
dum  a  Regibus  ,  gubernaretur.  Nam  poftquam 
Judaei  in  Babiloniam  captivi  dedudi  fuerunt ,  regi¬ 
um  Reipublicae  Ifraeliticae  regimen  finem  accepit : 
&  in  reditu  de  Babilone  ,  a  Sacerdotibus  fummis 
Refpublica  Hebraeorum  ufque  ad  ultimum  Hierofo- 
lymitanum  excidium  fub  Tito  ,  &  Vefpafiano  gu¬ 
bernabatur.  Colligitur  id  pluribus  ex  locis ,  &  feri¬ 
bitur  cap.  2.  lib.  1.  Efdrae  his  verbis.  Congregatus 
efi  ergo  populus  quafi  vir  unus  in  Hierufalem  •  fi  furre- 
xit  fi  fine  filius  fifedech  ,  &  fratres  ejus  Sacerdotes  ,  fi 
B  Zorobabel  filius  Salatsel  fic.  Et  quamvis  ifte  Zoro- 
babel  eflet  Dux  exercitus  ;  fumma  tamen  regiminis 
audoritas  penes  Sacerdotem  fummum  remanferat;  ut 
perfpicuum  eft  ex  libris  Judith  ,  Machabaeorum  , 
6c  Ecclefiaftici.  Itaque  Chrifti  Domini  fieculo  a  tem¬ 
poribus  ufque  folutae  Babilonicae  captivitatis,  Sacer¬ 
dotes  in  publicis  negotiis  jus  fuftragii  habuerunt, cum 
plena  adminiftratione  Reipublicae. 

Vel  etiam  dici  poteft  Pontificis  au£loritate  con¬ 
vocatum  concilium  ad  Chrifti  necem  :  quod  in  his , 
quae  ad  legem  Mofaicam ,  &  obfervantiam  facrarum 
caeremoniarum  pertinerent  ,  jus  cognofcendi  caufas 
a  Romanis  Judaeis  conceflum  cum  fuiflet ;  quia  con¬ 
tra  jura  templi ,  illorumque  Ecclefiafticam  dodrinam, 
ac  obfervantias  ,  facra  Servatoris  noftri  dogmata  fore 
putabant;  ut  ex  Evangeliis  habetur  .-  propterea  con¬ 
gregatum  fuifle  a  Pontifice  concilium  legitur.  Chri- 
fto  enim  objiciebant;  quod  Sabbatum  non  cuftodiret; 
quod  diceret  fe  Deum  ,  Deique  filium  efle  ,  qubd 
in  deftrudionem  facri  templi  praedicaflet ;  quod  ho¬ 
mines  a  facrificiis  retraheret  ,  licitas  negotiationes 
prohibendo  ,  ne  fierent  in  atriis  templi  ,  fimilia  ; 
propterea  primo  coram  fummo  Sacerdote  ,  ac  Pon¬ 
tifice  Servatoris  caufam  dicere  voluerunt.  Hac  enim 
de  ratione  Pilatum  ad  illos  dixifle  conflat  :  Accipite 
eum  vos  ,  fi  fecundum  legem  vefiram  judicate  eum. 
Ne  quid  vero  fieri  videretur  caufa  non  indida , 
Summus  Pontifex  ,  Sacerdotum  digniorum  ,  atque 
Seniorum  concionem  indixit  :  &  in  his  habuifle  Sa¬ 
cerdotes  jus  fuftragii  ,  non  folum  Servatoris  tempo¬ 
re  ,  fed  etiam  ab  exordio  inftitutionis  Ifraeliticae  rei¬ 
publicae  ,  negari  non  poteft. 

Adhuc  vero  fub  dubio  remanet  ;  an  Sacerdotes  , 
ad  quos  in  negotiis  Reipublicae  Ifraeliticae  jus  non 
erat  ;  tunc  faltem  jus  fuftragii  haberent  ;  ciim  de 
Rege  eligendo  ,  five  inftituendo  ageretur.  Enim- 
vero  pro  Sacerdotibus  fummis  nonnulla  facrarum 
Scripturarum  loca  ftare  videntur.  Nam  3.  Reg.  cap. 

in  competentia  fucceflionis  ad  regnum  inter  Ado¬ 
niam  ,  &  Salomonem  ;  pro  Adonia  flabat  Abiathar 
iummus  Sacerdos  :  Et  fermo  ei ,  legitur  cum  fiab  filio 
Sarvu  ,  fi  cum  Abiathar  facerdote  ,  qui  adiuvabant 
partes  Adonia.  Pro  Salomone  David  juflit  ftare  Sa- 
‘dochum  ;  qui  licet  non  eflet  furnmus  Sacerdos  ;  erat 
tamen  fecundus  poft  Abiatharum.  &  de  hoc  dicitur: 
Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos  cornu  olei  de  tabernaculo  , 
fi  unxit  Salomonem.  Fruftra  autem  viderentur,  tan¬ 
to  ftudio  in  ea  regni  ,  ac  fucceflionis  competentia  , 
Sacerdotes  ab  Adonia  pro  fe  ,  &  a  Davide  pro  Salo¬ 
mone  praTentiam  procuratam  fuifle  ,  fi  nihil  juris 
Sacerdotes  in  regiis  comitiis  haberent.  Haec  ipfa 
corroborari  poflunt  his  ,  quae  cap.  11.  lib.  4.  Reg. in 
eledione  Joafi  feribuntur.  Cujus  eledionem  in  fola 
audoritate  Joiadae  fummi  Sacerdotis  firmatam  fuifle 
certum  eft.  Sic  enim  ibi  legitur  ;  Anno  autem  fep- 
timo  mifit  fiiada  ,  fi  affumens  Centuriones  fi  milites  , 
introduxit  ad  fe  in  templum  Domini  :  pepigitque  cum 
eis  foedus  ,  (fi  adjurans  eos  in  domo  Domini  ofiendit  eis 
filium  Regis.  Suffragium  igitur  Pontificibus  ad  re¬ 
giam 


776  MyROTHECIVM  III.  777 


giam  ele&ionem  in  Republica  Ifraelitica  minime  ne¬ 
gandum  videtur. 

Sed  neque  ifta  me  movent  ,  quominus  a  priori 
fententia  recedam  ;  jufque  fuffragii,  Sacerdotibus  in 
Republica  Ifraelitica  concedam  ;  five  de  Regis  ele- 
ftione  five  de  aliis  reipublicae  Ifraelitica:  muneribus 
agatur  :  Sacerdotefque  ad  excipiendum  folum  divina 
oracula  ,  &  legis  ritus  fervandos  ,  quacumque  in  oc- 
cafione  convocatos  dixerim.  Ut  vero  obiedis  locis 
futisfaciam  ;  dico  quod  cum  de  fucceflione  Adonire 
ageretur,  Abiathar  ad  partes  illius  declinaverat , non 
quafi  ad  illum  fpe&aret  fuffragium  ferre  ;  fed  quafi 
perfona  ,  cujus  affe&us  ad  Adoniam  ,  tanquam  ad 
Regis  primogenitum  ,  inclinabat.  Non  enim  tunc 
de  eledione  Adoniae  ,  aut  de  inauguratione  ,  fed  de 
declaratione  ,  vivente  adhuc  patre  agebatur  ,  fpe 
fucceflionis  ,  ac  futurae  inaugurationis  :  quae  quidem 
omnia  a  Davidis  voluntate  pendebant.  Sic  enim 
Bethfabea  ad  David  3.  Reg.  1.  dixit  :  Veruntamen 
Domine  mi  Rex  ,  in  te  oculi  refpiciunt  totius  Ifrael  s  ut 
indices  eis  ,  quis  federe  debeat  m  folio  tuo  ,  Domine  mi 
Rex  ,  po(l  te.  Et  quando  David  ,  Sadochum  juffit 
una  cum  Banaja  ftare  pro  Salomone  ;  de  fuffragiis 
non  agebatur  :  fed  de  notificando  populis  Salomo¬ 
nem  fucceffurum  Davidi  in  regnum, &  hoc  de  man- 
I  dato  Patris. 

Undio  adhibita  hac  occafione  ,  Sacerdotem  re- 
I  quirebat  :  ut  enim  folemnifiima  haec  declaratio  fuc- 
l  cefloris  ,  omnibus  manifefta  fieret;  David  facramun- 
I  dionem  adhiberi  juffit.  Quamvis  enim  de  Salomo- 
I  nis  inauguratione  ,  five  conlecratione  ,  tunc  minime 
I  ageretur  ;  ( in  quo  decepti  funt  plurimi  feriptores , 

I  atque  facrarum  litterarum  profeffores ; )  nihilominus 
I  more  prophetarum  ,  qui  ut  infra  magis  aperte  expli- 
[  cabitur ;  cum  alicui  regnum  praedicebant  ,  ritus  in- 
|  augurationis  imitantes  ,  oleo  regnum  alicui  praenun- 
I  ciabant  :  fandiffimus  vir  Dei ,  &  Propheta  David  , 
I  teftatum  voluit  apud  omnes  nequaquam  ex  capite  , 
I  fed  Dei  monitu  Salomonem  filium  fuum  libi  fuccef- 
I  forem  ,  ac  Regem  declarafle  :  quod  jam  aliquando 
in  conventu  Procerum  aperuerat  ;  ut  habetur  lib.  1. 
I  Paral.  cap.  28.  ubi  cum  de  aedificando  templo  cogi- 
I  taret  David  ,  haec  dixifle  legitur.  Sed  &  de  filiis 
I  meis  ( filios  enim  mihi  multos  dedit  Dominus  )  elegit  Sa- 
I  lomonem  filium  meum  s  ut  federet  m  throno  regni  Domi- 
]  ni  fiuper  Ifrael :  dixit  que  mihi ,  Salomon  filius  tuus  <zdi- 
I  ficabit  domum  meam  ,  &  atria  mea  :  ipfum  enim  elegi 
I  mihi  in  filium  ,  &  ego  ero  ei  in  patrem.  Ut  igitur 
Salomonis  fucceffionem  ,  Divina  audoritate  fultam 
1  David  declararet  ,  oleum  adhiberi  voluit  :  ac  ideo 
I  Sacerdotis  minifterio  tunc  ufus  eft  ;  cum  de  Salomo- 
I  nis  declaratione  ageretur.  Joiadae  quoque  fummi 
1  Sacerdotis  opera  propterea  recenfentur  4.  Reg.  1 1 . 
I  &  lib.  2.  Paral.  cap.  2$.  Quia  Joiada  non  folum  po- 
I  pulo  audor  fuit  ,  coronam  regni  Ifraelitici  in  fuc- 
I  cefloribus  David  confervari ;  fed  etiam  quia  de  inau¬ 
guratione  agebatur  ;  ad  quam  facra  undio  ,  quae  ad 
I  Sacerdotem  lpedabat ,  necefiario  requirebatur. 

Mihi  igitur  certum  cixm  fit  ,  in  Ifraelitica  gente, 
I  ex  Mofaicis  decretis ,  Sacerdotes  ,  ac  Levitas  diver- 
I  fiim  conftituiffe  a  Laicali  republica  ftatum  ,  ut  cap. 
]  1 .  diximus ;  propterea  Sacerdotibus  Ifraeliticis ,  ex 
I  lege  nullum  fuifie  jus  fuffragii  in  Regum  eledioni- 
bus  certiffimum  arbitror.  Nifi  inaugurationis  de 
|  caufa  ;  ut  ftatim  videbimus.  Nam  ferre  fuffragium 
I  in  eledionibus  Principum  ad  illos  fpedat  ,  qui  illius 
I  poteftati  fubjiciuntur  ;  atque  propterea  hi  ipfi  ad 
I  Principem  adorandum  ,  poftquam  eledus  fuerit,  ac- 
I  cedere  confueverunt  :  cum  igitur  Sacerdotes  Regi 
Ifraelitico  minime  fubderentur  ;  neque  in  eledione 
ad  illum  confalutandum  aliquo  jure  cogerentur  : 
propterea  jure  quoque  fuffragii  eos  caruifle  ,  cum 
omnibus  his,  qui  ad  Tribum  Leviticam  pertinebant) 


A 


C 


E 


F 


dicendum  exiftimo.  Nifi  forte  ex  aliquo  fpecialiaf- 
fedu  ,  8c  religionis  zelo  :  quod  nimirum  legi  Mo- 
laicae  ,  Rex  quoque  fubderetur. 

Contrarium  facris  ex  oraculis  minime  fufpicari 
pofle  arbitror.  Nam  lib.  1.  Paral.  cap.  28.  comitia 
convocafle  Davidem  legimus  :  tunc  nimirum  quando 
declarato  jam  Salomone  fibi  fucceflore  ,  de  illius  fb- 
lemni  ad  regimen  inauguratione  agere  volebat.  In 
his  vero  comitiis  ,  alii  a  Sacerdotibus  recenfentur 
his  verbis.  Convocavit  igitur  David  omnes  Principes 
Ifrael ,  Duces  tribuum  ,  &  prapofitos  turmarum  ,  qui 
mmifirabant  Regi  :  tribunos  quoque  ,  &  Centuriones  „ 
&  qui  praerant  fub flantia  ,  &  poffejfionibus  Regis  ,  filios 
quoque  fuos  cum  Eunuchis  ,  &  potentes  ,  &  robufliffi - 
mos  quofque  in  exercitu  Jernfalem.  Licet  Vero  nul¬ 
lum  tunc  fuerit  fuffragiorum  opus  ;  quia  tamen  illi 
tantum  in  facro  textu  in  ordine  Procerum  recenfen¬ 
tur  ;  eofdem  etiam  in  Regis  eledione  ,  feu  inftitu- 
tione  confueviffe  fuffragium  ferre  ,  probabile  vide¬ 
tur.  Qui  enim  in  comitiis  fuffragium  ferunt  ,  hi 
etiam  Principi  eledo  juramentum  fidelitatis  prazftare 
confueverunt.  Cum  igitur  ,  qui  tunc  vocati  fue¬ 
runt  a  Davide ,  ad  praedandum  juramentum  fideli¬ 
tatis  ,  jure  convocati  credantur  ;  atque  inter  eos  ne¬ 
que  Sacerdotes  ,  neque  Levitae  in  numero  habean¬ 
tur  :  nec  etiam  fuffragiorum  de  caufa  ,  in  comi¬ 
tiis  regiis  Sacerdotes  locum  habuiife  certiffimum 
erit. 

Hoc  tandem  argumento,  quo  Sacerdotes,  ac  Le¬ 
vitas  a  regio  foro  omnino  eximuntur,  etiam  a  comi¬ 
tiis  expellantur  necefle  eft.  Nam  tribus  Levitica 
inter  duodecim  tribus  Ifrael  ,  nequaquam  ,  ut  vidi¬ 
mus ,  computabatur;  fed  tertia  decima  erat.  Quam- 
obrem  quamvis  ad  gentem  Ifraeliticam  tribus  Levi¬ 
tica  ,  quatenus  haec  a  Jacob  originem  ducebat,  per¬ 
tineret  ;  non  tamen  cum  regno  Ifraelitico  partem  , 
aut  hereditaria  jura  poifeflionum  ,  five  agrorum  ha¬ 
bebat  j  ut  ex  libro  Jofue  ,  &  aliis  locis  perfpicuum 
eft  :  ea  propter  quoties  de  domo  Ifrael  aliquid  dici¬ 
tur  in  facris  oraculis  poft  inftitutum  Sacerdotium  , 
nunquam  fub  eo  nomine  tribus  Levitica  ,  aut  fami¬ 
lia  Aaron  ,  ut  vidimus  ,  comprehenditur.  Igitur 
nec  etiam  in  comitiis  Reipublicae,  Sacerdotes  nume¬ 
randi  erunt ,  aut  inter  Proceres,  Duces,  Centurio¬ 
nes  &  milites  ,  aut  Senatum  recenfendi  ;  cum  hos 
tantum  ad  regia  comitia  vocatos  ex  textu  citato  , 
&  aliis  locis  Sacrorum  oraculorum  cognoveri¬ 
mus. 


C  A  P  V. 

Quinam  haberent  jus  fuffragii  in  regia  eledio¬ 
ne,  explicatur. 

Ad  loca  1 .  Reg.  8  Congregati  ergo  univerfi  majores 
natu  Ifrael  venerunt  ad  Samuelem  m  Ramatha.  ibid. 
10.  Nunc  ergo  flate  coram  Domino  per  tribus  veflras s 
&  per  familias.  &  ad  alia. 

OMnia,  quae  hucufque  de  Reipublicae  Ifrae- 
liticae  ordinibus  ,  deque  illorum  figillatim 
convocatione  diximus,  ex  diverfitate  vocum, 
quibus  Ifraeliticae  Reipublicae  cretus  fignificantur , 
clariora  fient.  Illarum  enim  notitia  plurimum  ad  fa- 
crorum  oraculorum  intelligentiam  facit.  Ex  his  quo¬ 
que  Senatus  in  Republica  Ifraelitica  ,  juxta  diftin- 
dionem  tribuum,  Sc  Urbium  aperientur  ;  ac  etiam 
quatenus  omnes  tribus  unum  totius  Reipublicae  cor¬ 
pus  conftituebant,  fiet  palam.  Non  enim  unum  , 
aut  alterum  tantum  fenatorum  ordinem,  fed  plures, 
ac  plures  in  Ifrael'  ab  eo  ufque  tempore  extjtif- 
C  c  c  5  &  i 


77  8  Arcanorvm 

fe,  quo  a  Deo  eft  inftituta,  ex  facris  oraculis  ac¬ 
cepimus. 

Exordiamur  a  primo  ordine  feniorum ,  quos  majo¬ 
res  natu  nofter  vulgatus  interpres  dixit,  quique  n’3p* 
nepuanim  vocabulo  Hebraico  dicuntur.  Qua  voce 
Senatores  cujufcumque  tribus ,  ac  Civitatis  intelli- 
gendi  erunt  :  qui  etiam  patres  patrite  appellari  po¬ 
terant  ;  8c  natura  ipfa  ad  publicam  patriae  curam , 
communemque  cuftodiam  eos  elegifle  videbatur, 
cum  ab  his  reliqui  de  eadem  tribu  ,  £c  Urbe  re¬ 
gerentur.  Nam  vocibus  sroAiT«a,  <kvsQ\lrdjpooreC- 
publica  ,  reipublicaeque  adminiflratio  fignificatur : 
has  autem  Graecas  voces  a  verbo  arcAiow ,  quod  eft 
canum  facio  ,  derivatas  conflat  :  quafi  ad  feniores 
tantum  ,  regimen  cujufcumque  Reipublicae  perti¬ 
neret. 

Nam  ut  re&e  adnotavit  Sigon.  lib.  6.  de  Repu- 
blica  Hebr.  cap.  4.  triplex  Senatus  in  Hebraeorum 
gente  habebatur.  Unus  nimirum,  in  quem  Senio¬ 
res  omnium  Ifraeliticarum  tribuum  conveniebant: 
videlicet  ex  qualibet  tribu  aliqui  principaliores. 
Quo  fane  in  numero  Sigonius  illos  feptuaginta  viros 
comprehendi  putat;  qui  Num  11.  de  mandato 
Dei  a  Moyfe  ad  regimen  illius  gentis  conflituti 
fuerunt. 

A  Iter  Senatus  *  five  conventus  majorum  ,  ex  femo¬ 
ribus  uniufcujufque  tribus,  ad  illius  tantum  tribusre- 
gimen  conflituebatur  :  de  quibus  dicitur  4.  Reg. 
cap.  20.  Congregati  funt  ad  Regem  /ofiam  omnes  fenio. 
res /uda,  &  Hierufalem.  &  lib.  1.  Reg.  30.  David 
rnijit  dona  de  prada  ,  Senioribus  /uda  ,  &  proximis 
ejus.  &  Jeremio  19.  dixit  Deus :  Occidam  conftlium 
/uda.  Quibus  ex  locis  tribum  Juda  ,  proprios 
Seniores  ,  ac  Senatores  habuiffe  perfpicuum  eft. 
Quod  etiam  reliquis  tribubus  minime  negandum 
videtur. 

Unamquamque  quoque  Urbem  ,  Senatum ,  five 
conventum  proprium  habuiffe,  cujus  confiliarii  Se¬ 
niores  dicerentur,  facro  tradiderunt  littero.  Nam 
cap.  11.  Judicum:  Perrexerunt  Seniores  de  Galaad ,  ut 
tollerent  in  auxilium  Juum  /ephte ,  dixeruntpue  ad  eum: 
Veni,  &  efto  princeps  nofier.  &  cap.  8.  legimus:  Ap¬ 
prehendit  puerum  de  viris  Sochot ,  interrogavitpue nomi¬ 
na  Principum  ,  &  Seniorum  Sochot.  Cap.  quoque  4. 
libri  Ruth  ,  Booz  tulit  decem  viros  de  femoribus  civi¬ 
tatis  Bethlehem.  Quibus  ex  locis  Seniores ,  five  Se¬ 
natores  Galaad,  Sochot,  &  Bethlehem  habentur : 
ac  idem  licet  colligere  ,  reliquas  quoque  Urbes  I f- 
raeliticae  gentis,  feniores,  ac  Senatum  habuiffe,  a 
quo  juxta  fingularia  jura  regerentur.  Quoties  igitur 
de  fenioribus  facrae  litterae  loquuntur;  illarum  phrafis 
confideranda  erit :  an  nimirum  de  fenioribus  totius 
Reipublicte  ,  an  vero  de  fenioribus  lingularis  ali- 
cujus  tribus ,  aut  urbis  loquantur. 

Alter  ordo  ex  his  conftituebarur,qui  in  facris  litteris 
nomine  n7^.  nghedah  fignificabantur :  cum  enim  in  una¬ 
quaque  tribu  plures  familias  haberentur,  &  unaqua¬ 
que  familia  inter  fubfellia  fuas  tribus  locum  haberet} 
aliqua  tamen  inter  illas  ipfas  familias  primam  fedem 
tenebat  :  illa  nimirum  familia,  quo  per  lineam  ma- 
fculinam  a  primogenito  Patriarchae  defeendebat. 
Quorum  nomina  recenfentur  cap.  1.  lib.  Num.  & 
ibi  in  Hebraico  exemplari  n'3i?  ^  rofe  leveth 
havotbau  :  hoc  eft  ,  primus  in  familia  patrum  fuo- 
rum.  Propterea  congregatio  haec  ,  in  qua  capita 
duodecim  familiarum  conveniebant;  n?l!  nghadah  in 
facris  oraculis  appellari  conje&amur  ex  pluribus  facro 
Scriptura  locis.  Sufficiat  nunc  cap.  31.  Numer.  n. 
z6.  in  quo  Deus  jubet  Moyfen,  &  Eleazarum  Sa¬ 
cerdotem  dividere  praedam,  quam  filii  IfraeldeMa- 
dianitis  reportarant :  Eleazaro  autem  ,  &  Moyfi  , 
quibus  demandata  fuerat  cura  praedam  partiendi /ad¬ 
junguntur  alii  qui  W  rafce  hagjoth  hanghe- 


Sacrae  Scriet. 


779 


A  dath  nominantur,  ideft  capita  congregationis.  Et 
juxta  noftrum  interpretem  Principes  populi.  Qui  e- 
tiam  parum  fupra  dum  fermo  effet  de  his ,  qui  per¬ 
rexerant  in  occurfum  militum ;  qui  vi&oresde  prae¬ 
lio  revertebantur  nefihe  haghedah. ideftprin* 

cipes  eongregationis  appellantur. 

Hoc  igitur  vocabulo  auguftior  Senatus  totius  Rei- 
publicae  Ifraeliticas  fignificatur  ,  conflatus  ex  Patri¬ 
archis  tribuum ,  qui  in  unaquaque  illarum  principa¬ 
tum  tenebant.  Diftingui  vero  hos  a  fenioribus , 
pluribus  poffet  argumentis  probari  ;  fed  illud  fuf- 
ficiat  ,  quod  habetur  Deuter.  5.  ubi  Moy- 
g  fes,  quid  loquente  Deo  cum  populo,  fibi  acciderit, 
lefert,  dicens:  Et  acceffiflis  ad  me  omnes  principes  tri¬ 
buum,  &  feniores,  inquit  Hebraice  'b/pjnpni 

-R--  c?  hoc  eft  :  Et  appropinquafiis  ad  me  omnia 
capita  tribuum  vefirarum ,  &  feniores  vefiri.  Ex  qui¬ 
bus  verbis ,  feniorum  fenatum  diftingui  a  conventu 
duodecim  Patriacharum,  qui  erant  capita  in  tribubus 
Iffaeliticis ,  manifeftum  eft.  Quia  vero  verbum  He¬ 
braicum  ny.  nghadah  conventum  non  quocumque 
modo,  fed  in  flatuto  aliquo  tempore  figmficat  ;  ra¬ 
tionabiliter  hos  eo  vocabulo  fignificari  putamus,  qui 
fenatum  totius  Ifraeliticas  Reipublicoauguftiflimum, 
&  reliquis  digniorem  conftituebant :  qui  nimirum 
determinato  tempore  ad  comitia  Reipublico  conve¬ 
nire  confueverant. 

Plenior  adhuc  conventus  in  faefris  oraculis  voce 
'?£  qhahal  explicatur.  Qua  non  folum  Patriarchae 
tribuum,  capita  familiarum  ,  ac  fenatores cujufcum¬ 
que  tribus  ;  fed  etiam  alii  de  populo  comprehen¬ 
duntur.  Sacra  oracula  pluribus  in  locis  hanc  hujus 
vocis  proprietatem  manifeftant.  Nam  Deuter.  cap. 
5.  in  quo  fermo  eft  de  conventu  totius  populi  ad 
montem  Oreb}  ubi  Deus  toti  Ifraeliticae  multitudi¬ 
ni  loquutus  eft  ;  &  legem  atque  praecepta  tradidit. 
De  quo  fic  textus.  Hac  verba  lopuutus  efi  Dominus 
ad  omnem  multitudinem  veflram  in  monte  de  medio  ig - 
0  nis.  In  Hebraico  exemplari  pro  voce  multitudo  eft 
vox  qhahal.  Certum  eft  enim  quemcumque  de 
populo,  illi  Dei  alloquutioni  adfuiffe,  ac  ea  voce, 
generalem  totius  populi  conventum  fignificari.  Sic 
etiam  Exodi  31-  in  quo  eft  fermo  de  populo  in  fedi- 
tionem  verfo  contra  Aaronem ,  ut  Idolum  poneret; 
8t  Numer.  17.  ubi  populus  in  feditionem  verfus con¬ 
tra  Moyfen  infurrexit  ,  &  alias  fiepe  vox  eadem 
phahal  legitur.  Quamobrem  hac  voce  ,  ut  pluri¬ 
mum  facra  oracula  utuntur ;  quoties  vel  de  promi- 
fcua ,  &  inordinata  populorum  congregatione  eft 
fermo;  vel  de  rebus  facris  agendum  fuerit;  ad 
quas  numerofior  conventus  non  folum  Senato- 
£  rum  ,  ac  Seniorum  ,  Patriarcharum  ,  tribuum, 
&  capita  familiarum  congregantur;  fed  etiam  re¬ 
liquorum  omnium ,  qui  nullum  in  comitiis  jus  fuf- 
fragii  habebant:  ut  propterea  re£te  videatur  Lati¬ 
num  interpretem,  vocabulum  illud  per  vocem  Eccle- 
fia  reddidifle. 

Cum  igitur  duplici  ordine  laicam  Rempubli- 
cam  Ifraeliticam  conftitutam  fciamus  ;  ut  do¬ 
cui  capite  fecundo  ,  Senatorio  nimirum  ,  atque 
militari  :  &  in  hoc  quoque  ordine  duces  a  tribunis, 

&  decanis ,  &  hi  ab  illis  diftinguerentur ;  de  fin- 
gulis  erit  agendum,  ut  fingulorum  munus  declare¬ 
tur.  Decani  enim  dicebantur,  quibus  decem  tan¬ 
tum  milites  regendi  tradebantur.  Quinquagenarii, 
qui  fub  fe  quinquaginta  habebant  milites.  Centu¬ 
riones,  quorum  potellas  ad  centum  milites  exten¬ 
debatur  :  erant  etiam  illi,  qui  fupra  millenos  habe¬ 
bant  poteftatem  :  quibus  omnibus  in  Ifraelitica  Re- 
publica  Rex  proficiebatur.  Quapropter  ad  Regiam 
eledlionem,  certiffimum  fore  debet ,  non  quofeum- 
que  de  plebe,  aut  gregarios  milites  convocari  folitos; 
fed  una  cum  du, cibus ,  ac  tribunis  fenatores  quoque 

Reipu- 


?$G 


Myrothecivm.  I II. 


781 


Reipublicae  Ifraeliticte  convenifle.  Et  ideo  nullibi 
eaoccafione  Ecclefiam,  five  ex  Hebraica  phra- 
fi  convenifle  dicitur;  fed  optimatibus,  ac  Proceri¬ 
bus  tantum ,  jus  fuffragii  in  eledtione  Principis  con¬ 
ceditur.  Nam  etiam  penes  exteros  hunc  morem 
fervatum  fuifle  ex  veterum  monumentis  manife- 
ftum  efl  :  ut  foli  nimirum  Proceres  eledtionis 
jus  haberent.  Ut  enim  videre  efl;  apud  Orpheum, 
cum  de  eledtione  Imperatoris  in  expeditione  Ar¬ 
gonautica  agendum  fuit ;  non  omnes  quotquot  in 
navi  erant  ,  a  Jafone  in  concionem  vocantur  j  fed 
tantum  Proceres  ,  qui  ferendi  fuffragii  jus  ha- 
buiflent. 

Subodoratur  Senatorum,  ac  Procerum  conventus 
in  fabella  illa  arborum  ad  Regem  eligendum  con¬ 
venientium  cap.  9.  Judicum  :  quorum  arborum  ac 
plantarum  comitia  in  eligendo  Rege  ,  Sichimitis 
objecit  Joathan  dicens,  ferunt  ligna ,  ut  ungerent  pi¬ 
per  fe  Regem  i  dixeruntque  oliva  ,  impera  nobis:  qua 
'refpondit ;  numquid  pojfum  deferere  pinguedinem  meam , 
qua  &  Dii  utuntur ,  &  homines ,  &  venire ,  ut  mter 
ligna  promovear  ?  Loquutaque  funt  ligna  ad  vitem :  ve¬ 
ni  ,  &  impera  nobis :  qua  refpondit  eis ,  nunquid  pojfum 
deferere  vinum  meum ,  quod  latificat  Deum ,  (fr  homi¬ 
nes  ,  &  inter  ligna  catera  promoveri  ?  Dixeruntque  li¬ 
gna  ad  arborem  ficum :  Veni  &  fuper  nos  regnum  accipe: 
qua  refpondit  eis  ,  nunquid  pojfum  deferere  dulcedinem 
meam ,  fruttufque  fuavijfimos ,  &  ire  ut  inter  catera  ligna 


promovear 
rum  ,  ac 


B 


Quarum  plantarum  nominibus  Senato- 
Procerum  conventum  ,  qui  redte  de 
Republica  confulant,  contuendum  fore  exiftimo: 
&  in  rhamno  tandem  ,  qui  regnum  admifit  ;  in¬ 
ter  omnia  ligna  campi  minimum  ,  ac  peflimum 
genus  hominum  fignificatur.  Utrum  fub  meta¬ 
phora  rhamni  ,  gregariorum  militum  fortafle  or¬ 
do  intelligi  debeat  ,  necne  ;  viderint  alii  me  do- 
dliores. 

Sed  quid  moramur  in  his  fabellis  ,  atque  conje¬ 
cturis  pro  Reipublicae  ordinibus  ,  qui  ad  regias  fo- 
lemnitates  convocabantur  ?  clariora  in  facris  haben¬ 
tur  ,  quam  defiderentur,  Lib.  enim  Reg.  1.  cap. 
8.  cum  de  prima  Regis  eledtione  agendum  eflet; 
Ifraeliticusque  populus  miliis  oratoribus  ad  Samue- 
lem,  de  transferendo  Reipublicae  flatu  ad  Regium, 
ac  Monarchicum  inflaret;  ita  legimus  in  textu  fa- 
cro.  Congregati  ergo  umverfi  majores  natu  Ifrael ,  ve¬ 
nerunt  ad  Samuelem  in  Ramatha.  Hebraice  legitur 
coi  z.iqne  ,  idefl  omnes  feniores ;  ubi  nofter  in 
terpres  dixit  majores  natu :  Qua  verborum  forma  fe- 
natus  convenifle  oflenditur.  Sed  quia,  ut  diceba¬ 
mus,  erat  fenatus  major,  ad  quem  totius  Reipubli¬ 
cae  negotia  referebantur;  ac  etiam  fenatus,  qui  ali¬ 
cui  tribui  tantum  praeficiebatur,  &  denique  fenatus 
particularis  alicujus  Urbis;  feniorum  Ifrael  nomine, 
qui  adivifle  Samuelem ,  atque  de  mutatione  regimi¬ 
nis  inftafle  dicuntur ;  folos  feptuaginta  feniores,  qui 
a  Deo  toti  Reipublicae  praefedli fuerant,  intclligen- 
dos  arbitror  :  non  autem  fenatores ,  Judices  ,  ac 
Principes  particularium  Tribuum  ,  ac  Civitatum, 
&  Scribas  ,  ac  Magiflratus,  ut  dixit  Rangolius  lib. 
1.  Reg.  verf.  4.  §.  2.  in  fine.  Nam  hi  tunc  de  ele- 
dlione  Regis  minime  egerunt ;  fed  monitum  Sa¬ 
muelem  voluerunt ;  ut  de  mutando  reipublicae  lla- 
tu  cogitaret.  Nam  de  ferendo  fuffragio  in  pleniori 
conventu  cap.  10.  adtum  fuit  in  Mafpha,  ut  flatim 
dicemus. 

At  cap.  10.  in  quo  de  Regis  eledtione  adtum  fuit , 
univerfum  populum  in  Mafpha  Samuelem  convocaf- 
fe  fcribitur  :  &  ad  omnes  filios  Ifrael  verba  fecifle. 
Sic  etiam  cap.  11.  lib.  2.  Paral.  ad  eledtionem  Dayi- 
dis  fcribitur  omnem  Ifraelem  convenifle  ;  pofl- 
modum  fubditur:  >ja9-ov  7rolvTef o!ztrf>i<rPvTegoil’<rgxnA. 
idefl:  Et  venerunt  omnes  feniores  Ifrael.  Ut  planum 


fit,  ex  fingulis  tribubus  Senatores,  ac  Magiflratus 
convenire  confuevifle  ad  regiam  eledlionem.  Quam- 
obrem  Samuel  poflquam  ad  eos  verba  feciflet; 
fic  ait.  Nunc  ergo  fate  coram  Domino  per  tribus 
vefiras  ,  &  per  familias.  Ex  quibus  locis  planum 
elt  ;  Principis  conflituendi  de  caiifa  ,  ad  regia 
non  tantum  comitia  venifle  illos  feptuaginta  ,  qui 
prima  fubfellia  in  tota  Republica  tenebant ;  fed 
leniores  etiam  quarumcumque  tribuum  ,  ac  Civi¬ 
tatum  ,  cum  Patriarchis ,  &  Capitibus  familiarum 
uniufcujufque  Tribus  j  ut  in  ea  eledtione  regia,  fuf- 
fragium  ferrent. 

Nec  folum  hos,  fed  etiam  reliquos  omnes ,  qui 
ad  militiam  fpedtabant ,  militarique  ordini  nomen 
dederant  j  ad  Regis  eledlionem  convenifle  proban¬ 
dum  efl:  ex  his  enim  Rex  erat  (eligendus :  dixe¬ 
runt  enim  ad  Samuelem  oratores,  qui  illum  cap.  8. 
adierunt.  Et  erimus  nos  quoque  fcut  omnes  gentes ,  & 
judicabit  nos  Rex  nofler  ,  &  egredietur  ante  nos ,  & 
pugnabit  bella  noftra  pro  nobis.  Quamobrem  cum  in¬ 
ter  milites  Saul  quoque  locum  haberet,  ea  occafio- 
ne  ipfum  quoque  in  Mafpha  ad  regia  comitia  venifle 
'aera  prodiderunt  oracula.  Sicut  enini  olim  a- 
)ud  Romanos  comitia  fuere  centuriata  ,  &  tri- 
auta  ,  id  efl  per  tribus ,  atque  centurias  diftribu- 
ta  ;  fic  etiam  nunc  Samuel  tribus,  fiimifiafque  di¬ 
ffinxit  :  quo  commodius  explorari  poflet  ;  ex 
qua  familia  ,  ac  tribu  lumendus  eflet  ille  ,  cui 
umma  in  reliquos  eflet  permittenda  poteflas.  Quae 
clariora  fiunt  ex  Hebraico  exemplari  ,  in  quo 
fic  legimus 
pechem.  Hoc  efl 
nes  vefiras.  Eo 


D 


E 


per 
enim 


lefcibhtechem  veal- 
tribus  vefiras ,  8c  per  legio- 


ut  diximus  cap 
regia  comitia  , 


vocabulo  militari  D’F'?5  a- 
laphim  turmae  militum  ad  numerum  millenarium 
fignificantur  :  ac  propterea  nos  legionis  vocabulo 
ufi  fumus  in  reddendo  illum  locum  facri  textus. 
Ex  quibus  fane  verbis  ,  Senatum  ,  &  milites , 
quibus  duobus  ordinibus  Ifraelitica  Refpublica , 
1.  conflituebatur  ;  convenifle  ad 
Regiae  eledtionis  de  caufa  perfpi- 

cuum  efl. 

Loca  alia  facrorum  oraculorum,  in  quibus  de  re¬ 
giis  comitiis  efl  fermo  ,  coetus  hujus  formam  magis 
adhuc  exprimunt:  nam  cap.  12.  lib.  1.  Paral.  de  ele¬ 
dtione  Davidis  in  Regem  agitur,  conventus  du¬ 
cum  ,  ac  militum  ibi  fcribitur,  his  verbis.  Et  hac 
funt  nomina  principum  exercitus  ,  qui  venerunt  ad 
David  in  Hebron :  ut  a  Saule  ad  David  regnum  trans¬ 
ferrent  ,  juxta  verbum  Domini.  Et  totus  ibi  perfuos 
duces  numeratur  exercitus,  x^bfalon  quoque  pro¬ 
pria  audloritate  fibi  regnum  ufurpare  cum  cogitaret; 
nihil  magis  cordi  habuifle  videtur  ;  quam  quod  Se¬ 
natoribus  Urbium ,  ac  tribuum,  necnon  etiam  Duci¬ 
bus ,  tribunis  atque  militibus,  illius  conatus  proba¬ 
rentur.  Quamobrem  ,  ut  dicitur  2.  Reg.  cap.  if. 
Mtfit  Abfalom  exploratores  in  univerfas  mbus  Ifrael , 
dicens:  Statim  ut  audientis  clangorem  buccina ,  dicite. 
Regnavit  Abfolon  in  Hebron.  Nuncios  miffifle  dixit 
Hebraicus  textus.  Quos  quidem  non  calu ,  fed  de 
induftriaad  eos,  cum  quibus  jam  de  regno  confpira- 
verat  ,  mifit  :  hos  ex  militari,  ac  fenatorio  ordine 
extitifle  ,  facris  ex  textibus  fubodoratur.  Ducentos 
enim  milites  ex  valentioribus  Jerofolymitanis  fecu- 
tos  fuifle  partes  Abfalomi,  ibidem  in  textu  fcribitur. 
Inter  confiliarios  quoque  ,  ac  fenatores  Achitophel 
Geloneus  ,  primarius  in  regno  Davidis  ,  Abfaloni 
partes  fequebatur.  .antoque  concurfu  populi  omnes 
Abfalonem  fequebantur,  ut  dicat  textus  facer  :  Ve¬ 
nit  igitur  nuncius  ad  David  dicens :  toto  corde  univer - 
fus  Ifrael fequitur  Abfalon,  Univerfi  vero  Ifraelis  vo¬ 
cabulo  ,  ex  phrafi  facra,  tam  illi  qui  fenatui  adferi- 
buntur  j  quam  qui  in  militaribus  fludiisobverfantur, 
comprehenduntur. 

Cum 


ArcaNOr VM  Sacr/E  Scri5T* 


7i  2 

Cum  Joas  inauguratum  legimus ,  Regemque  ele- 
ftum  in  depolitione  Athalio  4.  Reg.  cap.  11.  Tri¬ 
buum,  Patriarcharum,  ac  Procerum  conventum  ha¬ 
bemus:  cujus  ad  regnum  afiumptio,  &  inauguratio, 
flimmi  Sacerdotis  Jojado  ftudio  iolemnitei°  habita 
fcribitur:  convenientibus  quoque  ad  illam  afliimp- 
tionem  militibus,  cum  fuis  Centurionibus,  ac  Du¬ 
cibus  ,  Legionibus  quoque  Cerethoorum,  &  Phe- 
lethoorum,  tubicinibus,  atque  cantoribus,  &  om¬ 
ni  denique  populo  ,  ut  2.  Paral.  cap.  23.  his  verbis 
fcribitur.  Anno  autem  feptimo  confortatus  fojada  •  af- 
fampftt  centuriones :  Alariam  videlicet  filium  feroboam, 
&  Ifmael filium  foanam ,  Az^anam  quoque  filium  Obed , 
&  Maafiam  filium  Adaja ,  fi  Elifaphat  filium  Zechri , 
&  init  cum  eis  foedus.  Qui  circumeuntes  fudam  con¬ 
gregaverunt  Levitas  de  c unctu  urbibus  fuda ,  fi  Princi¬ 
pes  familiarum  Ifrael  ,  veneruntque  in  ferufialem.  Iniit 
ergo  omnis  multitudo  pattum  in  domo  Dei ,  cum  Rege : 
dixit q ue  ad  eos  fojada  .  ecce  filius  Regis  reonabit ,  ficut 
loquutus  eft  Dominus  fuper  filios  David. 

In  eodem  lib.  2.  Paralip.  cap.  12,.  Roboam  Salo¬ 
monis  filius  ad  regnum  allumptus  fcribitur  j  ad  ejus 
autem  inaugurationem  feniores  Ifrael  convenifle  di¬ 
cuntur.  quod  idem  cap.  10.  fcribitur  his  omnino  ver¬ 
bis  :  Venit  autem  Roboam  in  Sichem,  illuc  enim  con¬ 
gregatus  erat  omnis  Ifirael  ad  confhtuendum  eum  Regem. 
Verum  minime  praetereundum  hic  duxi:  omnis  If- 
raelis  nomine  debere  accipi,  quotquot  ad  regia  co¬ 
mitia  de  more  conveniebant,  nimirum  non  folum 
Penatores  ,  fed  etiam  militares  ordines.  Argumen¬ 
tum  ex  facris  defumptum  oraculis  id  manifeftat: 
nam  alias  minime  aufi  fuifient  feniores  decem  tri¬ 
buum  ,  rebellare  in  Regem  Roboam  ;  &  ad  alias 
partes  tranfire ,  fibique  in  Regem  eligere  Jeroboam, 
nifi  militaribus  copiis  fulti  fuifient  hi,  qui  ad  regia 
comitia  in  Sichem  convenerant. 

Hac  lpfa  de  ratione  ,  contendentibus  de  regno , 
regnique  fuccefiione  Adonia,  &  Salomone  3.  Reg’. 
cap.  1.  de  dignioribus  etiam  quoque  convocandis 
Rei  pubi  icte  ordinibus  ,  tam  ex  fenatu ,  quam  ex 
militaribus  copiis,  invicem  difeeptabant.  Quamob- 
rem  cum  Adonia  ad  fontem  Rogel  Rex  acclama¬ 
retur  3  Abiathar  fummus  Sacerdos,  Joab  imperator 
regii  exercitus ,  necnon  etiam  univerii  Principes  re¬ 
gii,  regifque  filii,  excepto  Salomone,  ejus  partes 
tuebantur:  reliquos  quoque  ordines  militares,  faltem 
majori  ex  parte  cum  Adonia  fierifie,  profentia  Im¬ 
peratoris  Joab,  St  currus,  necnon  equites ,  &  quin¬ 
quagenarii  ,  quos  fibi  Adonias  apparaverat ,  ad  re¬ 
giam  majefiatem  ofientandam  ,  apertiflime  id  de- 
monfirant.  Sed  apertius,  me  Judice,  Senatum ,  ac 
milites  Adoniae  confenfifie,  expifeatur  ex  illis  verbis 
faci  1  textus.  Lt  omnes  viros  fuda firvos  Renis  idefi 
Proceies ,  ac  Senioies  Judas  de  curia  Regis,  necnon 
etiam  milites  :  denique  cum  Adonia  favor  illorum 
aderat,  qui  illius  fuccelfionem  ad  Regnum,  fauftis 
acclamationibus  profequebantur :  de  quibus  ita  facer 
textus  3.  Reg.  cap.  1.  Adonias  autem  filius  Hagrnth 
elevabatur  dicens :  ego  regnabo.  Fecitque  fibi  currus  fi 
equites ,  (fi  quinquaginta  viros ,  qui  currerent  ante  eum. 
Et  firmo  ei  cum  foab  filio  Sarvia  ,  fi  cum  Abiathar 
facerdote ,  qui  adjuvabant  partes  Adonia.  Immolatis 
ergo  iA doni  as  arietibus ,  vitulis,  (fi  univerfis  pinguibus, 
juxta  lapidem  Zoeleth ,  qui  erat  viemus  fonti  Rogel jvo- 
cavit  univerfis  fratres  fiuos  filios  Regis ,  fi  omnes  viros 
fuda  fiervos  Regis. 

Salomonis  partes  contra  Adoniam  tuebantur  Sa- 
doch  Saceidos ,  fecundus  in  ordine  Sacerdotum  poli 
Abiathar,  Nathan  Propheta,  &  Banajas  quoque  fi¬ 
lius  Jojado ,  qui  erant  Davidi  a  fecretis.  Is  enim 
Banajas  intci  lllultriores  milites  locum  habebat:  nam 
cum  Regi  fitienti  aquam  de  cilternaBethlehemitica, 
qu»v.  erat  in  hoftium  potefiate,  haufifletj  atque  per 


A 


B 


E 


D 


medios  hoftium  cuneos  penetrans  Regi  fitienti  por- 
rexifletj  Davidi  carifiimus  faefius,  profedturam  Ce- 
letheoium,  St  Pheletheorum  in  regia  aula  admini- 
firabat :  ut  fcribitur  lib.  2.  Reg.  cap.  8.  FuifTe  etiam 
cum  Salomone  Magiftratus  aliquos ,  St  Judices  cu- 
iim,  necnon  Confilianos  regios,  fervorum  Regis  ex 
vocabuta  fufpicari  poflet.  Militares  quoque  ordines 
balomonis  declarationem  profequutos  fuifie  ,  Cerei 
theorum  ,  Pheletheorumque  vocabula  probant:  de 
quibus  ita  facer  textus.  Defcendit  ergo  Sadoch  Sacer¬ 
dos  &  Nathan  Propheta  ,  er  Banajas  filius  Jojado.  , 
GT  Ceret ht ,  er  Phelethi :  fi  impofiuerunt  Salomonem  fu. 
per  mulam  Regis  David  fic.  verba  etiam  illa,  n  8 
&  robur  exercitus  David  non  erat  cum  Adonia  idip  ’ 

lum  confirmant.  Faufto  pariter  acclamationi 
quibus  Salomonis  fucceffio  in  Regnum  ab  omni  po-’ 
pulo  profequebatur ,  vulgi  quoque  confenfum  demon- 
itrant :  de  quo  fic  facer  loquitur  textus.  Afcendtt 
univerfa  multitudo  pofi  eum  •  &  populus  canentium  ti¬ 
biis,  (fi  Lt  antium  gaudio  magno. 

Reipublico  quoque  ordines ,  tam  civiles,  quam 
militares  ad  regiam  inaugurationem  convenire  con- 
fuevifle  ,  ex  cap.  ult.  lib.  1.  Paral.  colligitur,-  cum 
de  folemm  inauguratione  Regis  Salomonis,  vivente 
adhuc  patre  agitur,  his  verbis:  Et  unxerunt  fecundo 
Salomonem  filium  David.  Vnxerunt  autem  eum  Do¬ 
mino  in  Principem ,  Cr  Sadoch  m  Pontificem.  Sedit  que 
Salomon  fuper  folium  Domini  m  Regem  pro  David  patre 
fuo:  fi  cunctis  placuit,  fi  paruit  illi  omnis  Ifirael.  Sed 
fi  univerfi  Principes  ,  &  potentes,  fi  cunUi  filii  ReZis 
David  dederunt  manum,  fi  fiubjetti  fuerunt  Salomoni 
Regi.  Ex  quibus  verbis  fatis  luculenter  ,  ut  reor  - 
ordines  regni  habentur.  Illa  enim  phrafis:  Et  pa¬ 
ruit  illi  omnis  Ifirael ,  Senatus,  St  capita  familiarum 
ubmdicat  .-  militares  vero  ordines  in  illis  aliis: 

,  fi  potentes ,  fignificantur.  Hebraice0"?^ 

.  fanm  vehaghiborim.  quibus  vocabulis  Duces 
legionum  ,  St  for tiffim  os ,  ac  firenuiffimos  viros, 
igmhcan  confiat.  Ex  quibus  tandem  facrarum 
litterarum  locis  ,  explicatum  remanet  ,  quinam 

Reipublico  ordines  ad  regia  comitia  convoca¬ 
rentur. 


CAP.  VI. 


Pnefeai  militiae  in  Principe  eligendo,  &  de¬ 
clarando  audoritas  monfiratur. 

Ad  loca  2.  Reg.  cap.  2.  Abner  autem  filius  Ner 
princeps  exercitus  Saul ,  tulit  Isbofieth  filium  Saul; 
fi  circumduxit  eum  per  cafira ;  Regemque  conflit uit 
fuper  Galaad ,  fi  fuper  G  e  furi,  fi  fuper  fez.ra'e'1 ,  fi 
fuper  Ephraim  ,  fi  fuper  Beniamin ,  fi  fuper  Ifrael 
univerfum.  ibid.  cap.  20.  Fuit  ergo  foab  fuper  om¬ 
nem  exercitum  Ifirael ,-  Banajas  autem  filius  fojada  fu¬ 
per  Ceretheos,  fi  Pheletheos.  St  ad  alia. 

U  A  N  T I  ponderis  eflet  in  Republica  mili¬ 
tans  ordo  ,  St  quam  au&oritatem  in  comitiis 
_  regiis  ,  ubi  de  Principe  agendum  effer,  ha¬ 
beret ;  fatis  luculenter,  ut  puto,  capite  procedenti 
fubindicabatur :  regio  enim  ele&ioni,  declarationi 
atque  inaugurationi  ,  milites  cum  fuo  Imperatore’, 
vel  Profedlo  Protorn  ,  in  ordinibus  regni  non  Co¬ 
lum  apud  Ifraelitas,  fed  etiam  apud  exteras  nationes 
Romanorum  3  Perfarum  ,  &  aliorum  ,  prima  quafi 
fubfellia  occupafle  certifiimum  efle  debet.  Qiiamob- 
lem  in  ordine  militari  ad  lummum  ducem  ,  qui 
prodanorem  militiam  ,  &  in  militia  profe&uram 
adminiftrabat;  quafi  ex  munere  fpedare  videbatur 
de  Principis  eledhone  agere,  quoties  imperium  Rei- 
publico  vacaflet, 

Qui> 


Q 


78  + 


M  r  R  O  T  H  E 


Quia  enim,  ut  infra  videbimus,  in  Rege  milita¬ 
ris  virtus  cum  primisaRepublicaexpetebatur ;  prop- 
terea  Principis  ele&io  ad  milites  pertinuifle  vifa  eft. 
Nam  apud  Romanos,  quamvis  Imperium  aliquando 
quodammodo  hereditarium  foret ,  ifque  in  impe¬ 
rium  fuccederet,  qui  a  praedeceflore  ,  jam  adoptatus 
teftamento  lucceflor  fuifict  declaratus,  ut  "liberius 
ab  Augufto,  Caligula  a  Tiberio,  Nero  ii  Claudio, 
Pifo  a  Galba,  8c  Trajanus  a  Nerva:  nihilominus  ut 
plurimum  Romanae  Reipublicae  principatus  ele¬ 
ctivus  extitit.  Et  caefoCajo,  imperium  eleCtivum 
omnino  remanfifle  ,  eleftionifque  jus  penes  milites 
tantum,  aliquando  extitifle  ex  Romanorum  mo- 
numentis  perfpicuum  eft.  Nam  licet  ad  impera-  b 
toris  adhuc  viventis  voluntatem  fuccefforcs  ele- 
Cti  aliquando  fuerint  ;  hos  tamen  ipfos  in  cas¬ 
tris  a  praetorianis  poftmodum  vel  acclamatos ,  vel 
faltem  approbatos ,  admiilofque  comperimus.  Quam- 
obrem  plus  etiam  roboris  ,  ac  juris  milites, 
quam  Senatores  in  Romana  Republica  in  ele&io- 
ne  Imperatoris  habuifle  ,  veterum  monumenta  te- 
ftantur. 

Tanta  etiam  Prxfe&i  prsetorii  ,  praetorianorum- 
que  militum  apud  Romanos  auCtontas  extitit  j  ut 
Imperatoris  eligendi  jus ,  atque  etiam  eleCtum  de¬ 
turbandi,  ad  iplos  fere  itaret:  ifque  Imperator  eflet 
pro  quo  Praetoriani  ftetiflent.  Id  perfpicuum  eft 
apud  omnes ,  qui  Romanas  pertradtant  hiftonas. 
Zozimus  lib.  i.  tradit  poft  mortem  Commodi ,  tunc 
primum  praetorianos  jus  eligendi  Imperatorem  i  fe- 
natu,  ad  fe  avocafle.  ro  r  $uA«xi}v  t  /3«<nA£«v 

rtTxyfilfov  ,  rr,v  rx .  kxt xrfirxi  fxovx^Xf 

vtp^TTXire  i&Axv ,  nsx^A^o ?  $lx  t\w  ytptictv  rctv- 
tw  t*  *§,'«»?.  hoc  eft:  Protona  cohortes ,  qut  ad  re¬ 
giam  cttftodiam  excubabant ,  poteftatem  creandi  Monar- 
cham,  (hoc  nomine  Imperatorem  vocat)  fibi  vendi- 
carunt ,  per  vim  fenatui  ereptam .  Videatur  Suet,  in 
Galba  cap.  16.  Spartian.  in  Didio  Julia,  hoc  ipfum 
Jofeph  lib.  ip.  antiquir.  cap.  2.  agnovit :  cum  Clau¬ 
dium  praetorianorum  fuifragio  Imperatorem  renun- 
ciatum  fcnbit,  ac  poftmodum  lib-  2.0.  cap.  5.  Nero¬ 
nem  Agrippinae  artibus,  ad  Imperii  faftigium  fubli- 
matum  refert  dicens.  «JWonu)*  o  >1  ^ytwntvx  pn  0 

BpsTT«vix.0f  «»^«0«?  «ut o?  irxrfii  r 

rtft^Axftoi  *  tw  J  eovTKi  arx (cb  ns^ox^itxco^  rlw 

iytUOVlXV  '  TX  T£  'C&fi  T  3" CtVCtTOV  T»  KA«U<ftSJ  ,  X«3«7T££ 

»}v  Aoyo? ,  JiezrfxZxro  ,  Xj  ’sriy,7r<l  T  f 

pcxTiov  ittx^ov  B»ppov  ,  Xj  Quv  oLvr<$  Txs  ,  i 

Ti  XVSiA&J T££ XV  TtAPl^X  $\JV  xf^ViSS  ,  XTXtX^OVTXi  6i5  TVjV 

zex^ijx j3oA>jv  x^  ns^oa^yo^djtsxv  x\jt  xvtokqx- 

tq(>x.  Quas  fic  interpretantur.  7 imens  autem  Agrip¬ 
pina,  ne  Britannicus  adultus ,  ipje  d  patre  imperium  ac¬ 
ciperet  ;  filio  autem  fuo  volens  praripere  imperium  ,  pro¬ 
curata  morte  Claudii ,  quemadmodum  fuit  firmo ,  con- 
feftim  mijit  pratorianorum  Prafeblum  Burrhum ,  &  cum 
eo  Tribunos,  &  multos  libertorum  potentiores ,  deducen¬ 
tes  m  cafira  Neronem ,  &  illum  Imperatorem  consaluta¬ 
runt.  Tacitus  in  fine  lib.  12.  Mortuo  Claudio,  in¬ 
quit,  medio  diei  tii.  ante  idus  OEtobris ,  foribus  pala¬ 
tii  repente  deductis ,  comitante  Burrho  ,  Nero  egreditur 
ad  cohortem ,  qua  more  militia  excubiis  adefi  p  ibi  mo¬ 
nente  PrafeElo  fefiis  vocibus  exceptus  ,  inditur  lectica. 
Ex  quibus  Taciti  verbis  fatis  aperte  conflat ,  Nero¬ 
nem  aufpicatum  fuifle  Imperium  ii  praetoria  cohoite, 
PraefeCti  praetorii  auftoritate. 

Et  quidem  tanta  fuit  auCtoritas  Praetorianorum  in 
Romapa  Republica,  utBalbinum,  8c  Pupienum  a 
Senatu  adverfus  Maximum  Thracem  eleCtos  impera¬ 
tores,  non  alia  de  caufa  rejecerint ,  ac  interfecerint, 
ut  feribit  Herodian.  lib.  8.  nifi  quia  a  Senatu,  non 
ab  ipfis  Imperatores  didti  fuerant.  Et  interfedo 
Aureliano  cum  res  Romana  periclitaretur,  Senatus 
Imperatorem  eligere  minime  tentavit,  nifi  ad  Prae- 


D 


C  1  V  M.  III.  7%<, 

torianorum  inftantiam  ,  ad  quorum  tandem  petitio¬ 
nem,  ut  fcnbit  Flav.  Vopifc.  Tacitus  a  Senatu  ele- 
dtus,  a  praetorianis  monente  Praefeflo  confilutat.us 
eft  :  de  quo  fic  Vopifcus :  Inde  ad  exercitum  profetlus , 
fupple  Imperator  :  ibi  quoque  cum  primum  tribunal 
afeendit  ,  Mactus  Gallicanus  Prafetlus  pr  a  tori  i  in  hac 
verba  dtjferuit :  Dedit  fanEtijfimi  commilitones  &c.  Ita¬ 
que  futurus  Imperator  non  admittebatur  ii  Praetoria¬ 
nis  ,  nifi  prius  illorum  Praefectus  de  eo  admittendo 
cofdem  commonuiilet.  Nam  etiam  de  Imperio 
Pertinacis  verba  faciens  Julius  Capitolinus  in  ejus 
vita  ait  :  Commodo  interempto ,  Latus  prafetlus  prato- 
rii  ,  &  Elettus  cubicularius  ad  eum  venerunt  j  ut  eum 
confirmarent ,  atque  in  cafira  deducerent .  Et  de  ejus¬ 
dem  Laeti  auCtoritate  differens  ,  rationemque  afli- 
gnans  Herodianus  lib.  2.  haec  habet :  x,  srpwTov  dfiexd 
sr^osAfieiv  cPri  r 0  ,  x^  yvoqxy\t  t 

TtotJT  A«j3 etv  ’  Tt reurijv  $  «utk?  o  A«rro?  u7n^v«ro , 

«utu  £7T«p^w  ovTi  ,  jU-£Tp/«v  ocutivtpov  cdboi"  hoc  eft  Ete¬ 
nim  primum  placuit  adire  exercitum  ,  &  tentando , 
fententiam  militum  accipere  :  fua'-  autem  opera  eos 
in  perpulfum  Latus  pollicebatur  i  quoniam  cum  ejfet 
Profectus  ,  auttoritatem  aliquam  habebat.  Itum  eft 
igitur  ad  cafira  cum  Pertinace,  convocatifque  mili¬ 
tibus,  nemo  alius,  nifi  Laetus ,  qui  au&oritate prx- 
feCti  praetorii  fultus  erat,  alloquitur  milites,  fkejus 
auCtoritate  Pertinax  Imperator  confaluratur  :  quod 
idem  Hcrod.  his  verbis,  parum  infra  a  loco  citato 
aperuit  dicens:  £sr«  3  iyivovro  hv  tw  ^^croissilu)  ,  e 
Afltjr a?  r£  x  E'xA£XT0f  «VJjA0oy  oiyo\Ti<;  tri£^Ti'v«x«,  Qvy- 
x«A£(T«?  q  t «?  spxTiclnots  0  AciiTOf,  tAt^e  Toiotfe.  hoc 
eft  :  Zdbi  autem  pervenerunt  ad  calira  ,  Latus ,  C r  Ele¬ 
ctus  intrarunt  ,  ducentes  Pertinacem  ;  convocanfque  mi¬ 
lites  Latus  talia  loquutus  eft.  Alia  multo  plura  in 
hiftoi  iis  Romanorum  PraefeCti  pnetqrii  auCloritatem 
teftantur  j  quorum  omnium  fingula  enarrare, 
noftri  nequaquam  eft  inftituti. 

Ad  facra  oracula  nobis  properandum  eft.  Enim 
vero  fummos  ftipatorum  ,  ac  militum  Imperatores  , 
in  Republica  Ifraelitica  eamdem  cum  PraefeCti  prae¬ 
torii  Romanorum  ,  vel  quafi  eamdem  auCtoritatem 
habuifle,  a  primis  ufque  Ifraelitica;  Reipublicae  e- 
xordiis,  facri  libri  ubique  tradiderunt.  Moyfenenim 
a  primis  temporibus  ,  PraefeCti  prietorii  munus  in 
Republica  Ifraelitica  exercuifle  certum  eft.  Ad  hanc 
enim  dignitatem  Moyfis ,  verba  illa  Dei  refpiciunt. 
Ecce  conftitui  te  Deum  Pharaonis .  Exo.  5.  Quafi  dice¬ 
ret  Deus  :  Ecce  conftitui ,  &  declaravi  te  fummum 
duCtorem  Ifraeliticae  gentis,  ut  Pharaonem  congredi 
minime  perhorrefeas.  Plue  pariter  illud  aliud  in 
eodem  capitulo  dirigitur  ,  quod  Moyfi  dicitur  :  De¬ 
ni , mittam  te  ad  filios  Ifirael  ,  ut  educas  eos  de  tAEgypto , 
&  ducas  drc. 

Moyfes  igitur  a  Deo  Dux  fummus  Ifraelitici 
exercitus  declaratus  ,  ab  eodem  mittitur  ad  exerci¬ 
tum  ,  &  ad  populum ;  ut  agat  cum  eo  de  Principis 
eleCtione  :  an  nimirum  Deum  ipfum  in  Principem  , 
Imperatoremque  totius  Ifraelitici  exercitus  admitte¬ 
re  ;  ab  ipfoque  in  coloniam,  ad  loca  Chananeorum, 
Pherezeorum  ,  Jebufeorum  ,  Amori  heorum  ,  & 
reliquarum  gentium  deduci  velint  :  is  ipfc  Moyfes 
Dei  nomine  populum  alloquitur  is  rationes  populo 
proponit  ,  quibus  eidem  fuadere  conatur,  Deum  in 
Principem  ,  atque  Imperatorem  eligi  ab  illis  deberi : 
quod  bona  innumerabilia  eleCtonbus  fuis  fpondeat 
Deus  ;  fi  eum  Principem  Imperatorem  ,  inftituto- 
remque  Reipublicce  admiferint, 

Moyfis  ad  populum,  quam  habuit,  oratio  in  cap. 
19.  Exo.  fubindicatur  his  verbis  :  Denit  Moyfes,  & 
convocatis  majoribus  natu  populi  ,  expofuit  omnes  fiermo- 
nes ,  quos  mandaverat  Dominus.  Ea  vero  ,  quae  man¬ 
davit  Dominus  referenda  ,  atque  notificanda  filiis 
Ifrael ,  ea  ipfa  funt ,  quae  in  eodem  capitulo  parum 

D  d  d  frptt 


786  Arcanorvm  Sacrae  Scriet.  787 


ftipra  leguntur  :  quibus  quantum  Deus  valeat  in  mi¬ 
litari  peritia  illis  explicat  j  &  quanta  facilitate  pro- 
ftraverit  ^Egyptios  ;  &  contra  Pharaonis  conatus,  ad 
deferta  populum  adduxerit  >  iptis  omnino  inoffenfis , 
ut  ne  unus  quidem  illorum  defideratus  fuerit.  Quae 
his  verbis  ibi  referuntur  :  Vos  ipfi  vidiflis  ,  qua  fece¬ 
rim  tAigjptiis ,  quomodo  portaverim  vos  fuper  alas  aqui¬ 
larum  ,  &  ajfampfcrim  mihi.  De  legibus  poftmodum 
confcribendis  fandiffimis  ,  quibus  illorum  Refpu- 
blica  floreat,  &  omni  bono  abundet,  agit  :  tanta¬ 
que  pace  ,  ac  tranquillitate  Ifraeliticam  Rempubli- 
cam  fruituram  fpondet ;  ut  nulla  fit  futura  alia,  quas 
illi  comparari  poflit ,  haec  dicens  :  Si  ergo  audieritis 
vocem  meam  ,  &  cuftodieritis  paUum  meum  ,  eritis 
mihi  in  peculium  de  cunelis  populis :  mea  ejl  enim  omnis 
terra.  Et  vos  eritis  mihi  in  regnum  Sacerdotale ,  & 
gens  fantta.  Itaque  Moyfes  totius  exercitus  Ifraeli- 
tici  Praefedus  pnetorii  ,  populo  ad  concionem  vo¬ 
cato  ,  ut  Laetum  fecifle  vidimus  ex  Herodiano  in 
aflumptione  Pertinacis  ad  Imperium;  optimis  ratio¬ 
nibus  fuadet,  ut  Deum  in  Principem  IfraeliticaeRei- 
publicae  ,  Moderatorem  ,  ac  totius  exercitus  Impe¬ 
ratorem,  Proceres  ipfi ,  ac  Senatores  eligant. 

Militares  animos  in  Samuele  ,  facris  ex  oraculis 
agnofeimus  :  praefertim  ex  cap.  7.  lib.  1. 
Reg.  Quamobrem  quod  Praefedi  Praetorii  apud  Ro¬ 
manos  munus  erat  ,  hoc  Samuel  in  Republica  Ifrae- 
litica  adminiftrafle ,  abfque  dubio  affirmare  poflu- 
mus.  Nam  quamvis  ufque  ad  illam  aetatem  Deus 
ipfe  Principis  munus  in  Republica  Ifraelitica  fufti- 
nuifletj  nihilominus  ad  militaria  munera,  &  in  ho- 
flium  expeditionibus ,  Samuel  ab  eo  praeficiebatur, 
qui  eunda  Dei  confilio  ,  ac  monitu  profequebatur  : 
6c  ideo  cum  de  Principe  eligendo  agendum  fibi  eflet, 
ipfum  tanquam  Praefedum  Praetorii  adierunt  filii 
Ifrael ,  ut  fcribitur  1 .  Reg.  8.  ipfe  alloquitur  Ifraeli- 
ticae  gentis  Senatum  ;  jura  regia  eis  proponit  >  novi 
Imperatoris  eledionem  difluadet  j  quantumque  erat 
in  fua  poteftate  ,  ejufdem  eledionem  deturbat  :  & 
tandem  Populo  aflentiri  Dei  monitu  coadus,  eledio¬ 
nem  profequitur  ,  eledum  Saulem  ,  quammaxime 
commendat  dicens  ;  Certe  videtis  quem  eligit  Domi¬ 
nus  ,  quoniam  non  Jit  Jimilis  illi  in  omni  populo.  1  Reg* 
10.  &  cum  de  illius  inauguratione  agendum  adhuc 
remaneret :  revertentibus  lfraelitis  a  bello  Ammoni- 
tico  ,  eodem  Samuele  monente  ,  ut  in  Galgala  co¬ 
mitia  haberentur  }  Saul  Rex  inauguratur. 

Sed  ad  eledionem  ,  inaugurationemque  Isbofeth 
filii  Saulis  tranfeamus  ,  atque  in  ejus  fublimatione 
fummi  Ducis  ,  five  Praefedi  praetorii  Abnerisaudo- 
ritatem  contemplemur.  Fuifle  vero  Abner  Impe¬ 
ratorem  exercitus  Saulis  ,  probatione  non  indiget. 
Saule  igitur  jam  mortuo  ,  cum  toto  exercitu  Ifrael! 
tico  (undecim  nimirum  tribuum)  partes  Isbofeth 
filii  Saulis  adverfus  David  tuebatur.  Ex  facris  ora¬ 
culis  lib.  z.  Reg.  cap.  z.  n.  8.  id  conflat  ,  ubi  dici¬ 
tur  :  Abner  autem  filius  Ner  princeps  exercitus  Saul , 
tulit  Isbofet  filium  Saul ,  &  circumduxit  eum  per  cafira, 
regemque  confiituit  fuper  Galaad  ,  13  fuper  Geffuri  ,  & 
fuper  fezjrael ,  &  fuper  Ephraim  ,  &  fuper  Benjamin  , 
&  fuper  Ifrael  untverfum.  Cujus  loci ,  tam  exprefle 
audoritas  Praefedi  praetorii  in  eligendo  Rege  mon- 
ftratur  ,  ut  nihil  defiderandum  remaneat. 

Verum  ad  Davidis  inaugurationem  accedamus; 
qui  cum  aliquando  in  Hebron  Rex  renunciaretur  fu¬ 
per  lfraelem  univerfum  ;  confenfu  ,  audoritate  ,  & 
ftudio  ejufdem  Abneri  totus  Ifrael  in  eo  confenfit. 
De  cujus  inauguratione  ,  ita  Jofeph  lib.  6.  antiquit. 
cap.  I.  fvyxxAicrxi  <fg  yefn^xolxf  $  irhfexs ,  ^ 

Ix^ix^yps  ,  Aoyxc  i^ofiQxro  xvlxi  ,  uc  tj^ovlxc 

iToluui  ,  iwsrm  r£/3oo9-«  ,  bxfilfy  <37t9o9-£$£ 
r*uT>)?  iymfifili  a?  ogpfc.  hoc  eft  :  Convocans  au¬ 
tem  ,  fupple  ,  Abner  f emor  es  multitudinis  ,  &  militis 


prafeblos  ,  loquntus  efl  ad  eos  ,  v eluti  ad  hos ,  qui  para¬ 
ti  erant  recedere  a  febofito  ;  fic  appellatur  Isbofeth  fi¬ 
lius  Saul  ,  &  ad  David  defeifeere  ,  hanc  adhafionem 
rememorando  :  nunc  autem  &c.  Itaque  tota  ratio  de¬ 
clinandi  tribus  Ifraeliticas  ad  David  Sc  defeifeendi  ab 
Isbofeth  ,  a  Jofepho  in  Abnero  Praefedo  praetorii  , 
fummoque  Ilraelitici  exercitus  pro  Saule  Imperatore 
refunditur. 

Cum  igitur  Praefedi  praetorii  in  Republica  quo¬ 
que  Ifraelitica  audoritas  tanta  fuerit  ,  cum  primis 
apud  felediores  milites  ,  cujus  militaris  virtutis  de 
caufa  ,  Rex  potiffimum  inaugurabatur  :  propterea 
merito  cum  de  declaratione  Salomonis  futuri  Regis 
g  in  competentia  Adoniae  agendum  eflet ,  praetermiflo 
Joabo  ,  qui  ad  Adoniae  partes  declinaverat  j  David 
Banaiam  vocare  juffit  :  huicque  uni  ,  qui  militum 
praetorianorum  Praefedus  erat  ,  fuccefloris  declara¬ 
tionem  commifit.  Nam  quemadmodum  Sacerdotii 
munus  erat ,  facrificiis ,  regiae  inundioni  inaugura¬ 
tionique  operam  dare  ,  ut  infra  probabitur  :  £c  ad 
Prophetas  divina  excipere  oracula  pertinebat  ;  ut 
faufto  omine  feliciterque  Rex  inauguraretur  :  fic 
etiam  Praefedi  praetorii,  fummique  Ducis  munus  vi¬ 
debatur  ,  Regem  eledum  in  regno  firmare  :  nec  fo- 
lum  in  comitiis  de  perfona  eligenda  agere  ,  praecla¬ 
ra  illius  gefta  recenfendo  ,  ejus  erat ;  fed  etiam  re¬ 
giis  ornamentis  Principem  eledum  infignire,  ac  tan¬ 
dem  in  regni  folio  collocare  ;  ut  pofleffio  regni  om¬ 
nibus  numeris  abfoluta  Regi  concederetur  ab  eo  , 
qui  praetorianis  ,  regiifque  fiipatoribus  praeerat.  De 
his  ita  Jofeph  lib.  7.  antiq.  cap.  1 1.  Graecae  editio¬ 
nis  ,  cum  loquitur  de  Salomonis  ad  fucceffionem  re¬ 
gni  declarationem .-  £<*L»cov  puTxntpntf)  r. 

Bi xvaixv  r  cRn  r  Qu piodo QvAoIkoov  ,  ^  a^^.yevofiiouv 
Kihdji  TSXqe/lKxf) «V  sdBsXV  Ti  T  rsfjtyYiTlw  ,  ^ 
t  «oA>jv  071'Klrxs  X7rxvrxi ,  itj  xvxfixoxvlxi  T  1 jov  xvtS 
foAojxuvx  Sdn  t  lui  TtYiyluc  f)  KiyoySJ>lw  r  yiov,  ^ 
xfioxvlxs  t 0  xyiov  tAtftiov,  Syn^ei^xi  ftxffiKix'  $to  $ 
woiijcrai  '3rOtriTX%e  oxJuikov  t  dg% ngix  ,  ^  vxB-xv  % 

D  jtL/,  xKohx&ovvtxi  re  >sr£$<riTxl;(>  Sfij.  [xiotu  tc q- 

Kiosi,  roTe  xt(ix<rtv  cfh<rxA7ri£ovlxs  |3 oxv  esi  xluvx^  Qo- 
Kofxwvx  fi  fixtrihtx  xx&toa*  cJAi  J  fixciAinS  B govx. 

Quae  verba  fic  interpretantur  :  Sadocum  accerfit  Pon¬ 
tificem  ,  fupple  David  ,  &  Banaiam  ,  qui  erat  pr&fe - 
flui  flipatorum  ;  &  accedentes  juffit  ajfumere  Nathan , 
&  omnes  ,  qui  fiunt  de  cohorte  palatina  ,  &  collocantes 
filium  ejus  Salomonem  fuper  regiam  mulam  ,  ducere  ex¬ 
tra  Civitatem  ,  ad  fontem  ,  qui  dicitur  Gihon  :  &  un¬ 
gentes  facro  oleo  declarare  regem.  Hoc  autemfacere  Sa- 
docho  Pontifici  ,  &  Natham  Propheta  mandavit  i  ut  in¬ 
gredi  entes  per  mediam  ZJrbem  6ornibus  infimantibus  ,  & 
tubicinibus  clamarent  ,  in  aternum  Salomonem  Regem 
fidere  fuper  regium  thronum.  Itaque  tota  regis  decla¬ 
rationis  pompa,  ut  dicebamus,  Banaiae  praefedo  prae¬ 
torii  a  Davide  committitur. 

Quod  autem  ejufdem  eflet  muneris  regiam  pom¬ 
pam  difponere  ,  &  ordinare  ,  regique  fuper  mulam 
equitanti  lateri  adhaerere  ,  atque  poftmodum  in  re¬ 
gio  folio  eundem  collocare  ,  eodem  audore  Jofepho 
fubodoratur  ,  ex  his ,  quae  parum  infra  a  loco  citato 
fcripfit  verbis '.  fBxvcdx  t  ©eov  XoAopiwvi  <£- 

yivi<$£'  [MX.fiv  ty-Kiisorns  ,  xvx(3i€x£x<riv 

t Iw  ojilovov  t  'Lohof/.uvx  jtj  >^g$xyovlif  fi  nroAgwf 
r  nsviyy iv  ,  ii,  rw  gAa|w  %fi<rxv7( f  eiotjyov  elf  r  aro- 
Aiv  tzr<£/(p*i/xSv1e{  ,  ^  t  /3x<rihfixv  xvtu  yeviiBb  aroAv- 
%fiviov  dj^o/uevoi ,  Hj  zrx^qtfxycvTei  eii  %  ohtov  |0«ciA*- 
jcov  ,  xx Bi£x<riv  xvtov  cRn  ^  9-povx.  hoc  eft  :  Banaias 
autem  precatus  Deum  Salomoni  propitium  fieri  ,  nec  ad 
modicum  morantes  fuperponunt  fuper  mulam  Salomonem , 
&  deducentes  extra  Urbem  ad  fontem  ,  &  oleo  ungentes 
reduxerunt  in  civitatem  faufia  dicentes ,  &  regnum  illi¬ 
us  longavum  fieri  precantes  ,  ac  deducentes  in  domum  re¬ 
giam  ,  fidere  illum  fecerunt  in  throno. 

Ex 


78  3 


M  r  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  III. 


789 


Ex  quibus  fatis  ,  me  Judice  r<.  apertum  cenfeo  re¬ 
giae  pompae  curam' apud  Pracfe£tum  praetorii  ex  mu¬ 
nere  extitifle.  Quin  etiam  Regem  eledtum  in  regiam 
pofleffionem  immittere  ,  ad  eundem  in  Urbe  perti- 
nuifle  j  &  fimile  quid  de  Praefe&o  praetorii  in  exor¬ 
dio  Imperii  Taciti  habetur  apud  Flavium  Vopifcum 
in  Romanis  hiftoriis.  Poftquam  enim  qua  ratione 
Tacitus  de  confcnfu  Praetorianorum  fuerit  eledtus 
Imperator  narraflet  Vopifcus  ,  Inde  ad  exercitus  pro¬ 
fectus  ,  inquit  ,  ibi  quoque  cum  primum  tribunal  afcen- 
'dit  i  fupple  Tacitus  Imperator  eledfus  Moecius  Gal¬ 
licanus  PrafeClus  pr&torn  m  hac  verba  dijferuit :  Dedit , 
fanthjjimi  commilitones  ,  [enatus  Principem  quem  petii- 
ftis.  Et  ut  facra  Romanorum  hiftoriis  mifceantur , 
z.  Paral.  zT,.  de  inauguratione  Joafi  ,  haec  habentur. 
AJfumpfitque  Centuriones  ,  &  fortijfimos  viros ,  ac  Prin¬ 
cipes  populi ,  &  omne  vulgus  terra  ,  &  fecerunt  defcen- 
dere  Regem  de  domo  Domini  ,  &  introire  per  medium 
porta  fuperioris  in  domum  Regis  ,  &  collocaverunt  eum 
in  folio  regali.  Ex  quibus  quidem  omnibus  teftimo- 
niis  tam  lacris ,  quam  prophanis ,  Prxfe&i  praetorii 
in  Urbibus,  &  fummi  ducis  in  exercitibus,  non  fo- 
lum  poteftas ,  fed  etiam  audtoritas  ,  ac  munera  om¬ 
nia  in  Principis  eledlione  manifeftantur  ;  vel  fal- 
tem  fubodorantur  ex  ritibus  Reipublicae  Ifraeliti- 
cae. 


A 


B 


C 


CAR  VII. 


Regiorum  comitiorum  loca  apud  Ifraelitas  de- 
fignantur. 

Ad  loca  3.  Rego  12..  Venit  autem  Roboani  in  Sichem: 
illuc  enim  congregatus  erat  omnis  Ifrael  ad  conftituen- 
dum  eum  Tfegem.  Illuftratur  locus  Matth.  cap. 
1 6.  Et  fuper  hanc  petram  adificabo  Ecclefiam  meam  , 
&  porta  inferi  non  pravalebunt  adverfus  eam.  6c  ad 
alia. 

EXTRA  Urbium  fepta  Reges  Ifraelitas  inaugu¬ 
rari  folitos  ,  infra  probabitur.  De  eledlione 
nunc  nobis  agendum  eft  •,  quae  regni  ordini¬ 
bus  ,  ut  vidimus ,  convocatis  ,  comitiifque  indidtis 
fiebat.  Hanc  quoque  regum  ele&ionem  ,  five  con- 
ftitutionem  ,  aut  declarationem  ,  in  extremis  Urbi¬ 
um  partibus ,  &  quandoque  extra  Urbes  ipfas  ,  ni¬ 
mirum  ubi  curia  haberetur  ,  fieri  folitas  arbitramur. 
Etenim  a  Graecis  concionem  ,  comitiaque  Reipubli¬ 
cae  convocari  folita  fub  dio  Plutarc.  in  Lycurgo  pro¬ 
bat  ,  id  fa<5tum  apud  Lacedaemonas ,  Delphici  ora¬ 
culi  monitu  ,  inter  flumen,  quod  dicebatur  Gnecio, 
&  pontem  ,  qui  fortafle  extra  Lacedaemonem  habe¬ 
batur  :  cujus  rei  rationem  Plutarchus  reddit  dicens : 
In  medio  autem  ijlorum  ,  nimirum  in  agro  interjedto 
inter  flumen  &  pontem  ,  deducebant  conciones  ,  ubi 
neque  porticus  erant  ,  neque  aha  ftrutlura  :  nihil  enim 
conducere  hac  arbitrabantur  ad  optimam  confultationem  , 
quin  potius  officere  :  quod  futiles  etiam  ,  ef  fluxas  inani 
fenfu  congredientium  mentes  ejfciant  >  dum  injigna  & 
tabulas  ,  vel  profcema  theatrorum  ,  vel  lacunaria 
fabrefaCla  ,  illi  qui  ad  concionem  vocantur  ,  defigunt 
oculos. 

Verum  comitia  ad  Regis  inftitutionem  nequa¬ 
quam  obiter  quocumque  in  loco  confuevifle  fieri  ; 
fed  in  locis  facris  etiam  apud  Laconas  ,  Romanos  , 
Athenienfes  &  alias  gentes  ,  veterum  monumenta 
pafllm  teftantur.  Idipfum  vero  cum  primis  apud 
Ifraelitas  fieri  confuevifle  ,  certum  efle  debet  >  quod 
apud  hos,  facris  primo  pera&is ,  quae  neceflario  ex¬ 
tra  urbes  inaperto  habebantur  j  ibidem  leniores  gen¬ 
tis  ,  capita  tribuum  Procerelque  Reipublicae,  ad  regia 


D 


E 


comitia  celebranda  convenirent.  Quamobrem  cum 
de  Saulis  eleftione  populum  convenifle  in  Mafpha 
feribitur  in  facro  textu,  ad  loci  declarationem  addi¬ 
tur.  fhiia  locus  orationis  erat  in  Alafpha.  Quae  ad 
notam  facri  loci  in  lacro  textu  dicuntur.  Ad  locum 
curiae  Tribuni ,  Centuriones  ,  Proceres,  Optima¬ 
tes,  Senatores  ,  8c  alii  ad  quos  jus  fuffragii  pertine¬ 
bat,  ubi  conVeniflent;  Rex  eligebatur.  Nequaquam 
vero  femper  fub  dio  ,  ut  innuebat  Abulenfis  ,  Re¬ 
ges  Ifrael  electos  ,  aut  inauguratos  crediderim  ;  fed 
in  curia  ubi  Judicum,  Senatorumque  relidentia  erat; 
ut  in  plurimum  reges  Ifrael  ele&os ,  deinde  ad  aras 
inaugurari  confuevifle  dixerim. 

Senatores  enim  ad  Regum  conftitutionem  conve¬ 
nire  confuevifle  m  aliquibus  determinatis  locis  ,  Ia¬ 
era  pafllm  teftatur  hittoria.  Nam  de  Saule  dicitur 
1  Reg.cap.  10.  Populum  convenifle  in  Mafpha.  Ro- 
boamum  Salomonis  filium  facer  textus  g.Reg.  cap. 
11.  venifle  in  Sichem  fcribit  quo  convenerant  Se¬ 
niores  cum  populo  ad  conftituendum  illum  Regem. 
Quod  idem  habetur  z.  Paral.  cap.  10.  his  omnino 
verbis.  V :mt  autem  Roboam  in  Sichem  :  illuc  enim 
congregatus  erat  omnis  Ifrael  ad  conftituendum  eum  Re¬ 
gem.  Qua  vero  de  ratione  Roboam  illo  magis , 
quam  alio  profedtus  fuerit  ,  regiorum  comitiorum 
de  caufa  ,  divinare  quis  poterit  ?  nifi  fortafle  dicere 
vellemus,-  illo  venifle  Roboam  ,  ut  illo  in  loco  Rex 
ipfe  renunciaretur  ;  in  quo  jam  olim  Abimelech 
Rex  fuerat  conftitutus.  Quod  fi  affirmabimus,  tam 
Abimelechi ,  quam  Roboami  renunciationem  extra 
fepta  Urbis  celebratam  habebimus ;  licet  non  extra 
curiam,  fed  in  curia,  ubi  Senatores  ad  publica  regrii 
negotia  conveniebant. 

Etenim  jure  optimo  fieri  confuevifle  putandum 
eft  ,  ut  ad  has  folemniffimas  Regum  elediones,  in- 
ftitutiones  ,  &  declarationes  ,  ex  praeferipto  qua¬ 
rumcumque  rerumpublicarum ,  in  curias  ubi  judicia 
habebantur  ,  comitia  convocarentur  :  ut  Reges 
qui  populorum  Judices  conftituendi  erant  ‘  in  loco 
ubi  judicia  populi  ex  confuetudine  reddebantur  5  ibi 
Reges  renunciarentur, regnique  gubernandi  munus, 
ac  opus  fulciperenr. 

Propterea  enim  dicitur  1.  Reg.  cap.  8.  convenif- 
fe  fenatores  Reipublicae  Ifraeliticae  ad  Samuelem  in 
Ramatha  ,  cum  de  Rege  fibi  conftituendo  vellent 
agere  j  quia  ibi  curia  ad  reddendum  judicia  habe¬ 
batur.  Sic  enim  legitur  ibi.  Congregati  ergo  uni- 
verfi  majores  natu  Ifrael,  venerunt  ad  Samuelem  in  Ra¬ 
matha,  Dixeruntque  ei  :  ecce  tu  fenmfti  ,  &  filii  tui 
non  ambulant  in  viis  tuis  :  confitue  nobis  Regem  ,  ut 
judicet  nos  ,  ficut  &  univerfc  habent \ nationes .  &  cap. 
11.  In  quo  de  Regis  ele&ione  agendum  erat  ,  dici¬ 
tur  Samuelem  convocafle  populum  ,  id  eft  Senato¬ 
res  ,  ac  Reipublicae  Proceres  in  Mafpha  :  &  deni¬ 
que  cum  eflet  Saul  inaugurandus  ,  eoftlem  convoca¬ 
vit  in  Galgala  :  nominantur  vero  hac  occafione  lo¬ 
ca  ifta  ;  quia  in  his  urbibus  curiae  ,  ac  praetoria  ha¬ 
bebantur  :  in  quibus  lites,  populorumque  jurgia  de¬ 
finiebantur  :  ut  feribitur  in  eodem  Jib.  cap.  7.  his 
verbis,  fudicabat  quoque  Samuel  Ifraelem  cunilis  die¬ 
bus  vita  fua  j  er  ibat  per  fingulos  annos  circuiens  Bethely 
er  Galgala  ,  &  Alafphat  :  &  judicabat  Ifraelem  in  fu - 
pradilHs  locis  ,  revertebaturque  in  Ramatha  :  ibi  enim 
erat  domus  ejus ,  &  judicabat  Ifraelem.  Quod  etiam 
accommodatiffimis  verbis  Jofeph.  lib.  6.  antiquit. 
Cap.  3’  fcribit  dicens.  0  3  'SsfJlQyTy ?  Qae/j.xr, Ac?  Sfir-oc- 
fxr,iToic  f  A oiov  ,  Kj  aroAiv  ccvtoTs  XsteJk?  eic  toIvtIuu  ojteAdf- 
crev  'osta  t  dttsrXisc  p^. 

eivTos  3  d)?  $  era?  STrg^ojuV©-1  t»?  7roA«?  IvtoTc. 

hoc  eft  :  Propheta  autem  Samuel  compofitis  rebus  po¬ 
puli  ,  &  juridicis  conventibus  per  certas  Urbes  inftitu- 
tis  ,  juffit  eos  ad  illas  accedere  ad  decernendum  lites  ip- 
forum  s  ipfe  autem  bis  per  annos  fingulos  adveniens  jura 

D  d  d  2  illis 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


7  90 

illis  reddebat.  Ex  quibus  manifefte  condat  ubi  cu- 
ri£e  eflent  :  £v  quod  in  his  convenire  populus  con- 
fueverat ;  ut  in  comitiis  de  Rege  ageretur. 

Senaculum  ,  locus  nimirum  certus  ,  in  quo  de 
more  comitia  celebrabantur  ;  quem  Graeci 
g tov  dicebant  j  extra  urbium  fepta  ,  vel  in  extremis 
urbium  partibus  ,  apud  Ifraelitas  politum  finde  , 
Regefque  in  his  eleftos  oftenditur.  Nam  quamvis 
Joalus  4.  Reg.  cap.  1 1.  in  facro  Jerofolymitano  tem¬ 
plo  ,  non  folum  facra  undtione  delibutus ,  8c  Rex 
inauguratus  ,  fed  etiam  ibidem  acclamatus ,  ac  Rex 
declaratus  legatur ;  idque  propter  periculum ,  quod 
ex  Atalia  infenfiflima  regiae  lobol  1  imminebat  }  & 
praeter  confuetudinem  Letum  fuifle  tradat  Abulen- 
fis  j  haec  tamen  minime  me  movent.  Nam  tem¬ 
plum  extra  Urbem  Jerofolymitanam  conftru£tum 
erat ;  &  in  templo  Senaculus ,  id  eft ,  locus  ubi  Se¬ 
natores  conveniebant.  Nam  etiam  in  regno  Latino 
rum  ,  Virgil.  lib.  7.  fcribit  ,  Curiam  in  templo  lo¬ 
cum  habuiflej  idemque  templum  fuifle,  ac  curiam, 
&  in  arce  fumma  locatum  ,  ubi  Reges  Latini  re¬ 
gnum  aufpicari  conlueverant,  lic  dicens. 

'Urbe  fuit  fumma,  Laurentis  regia  Picit 

Horrendum  Jilvis  ,  &  religione  parentum  , 

Hinc  fceptra  accipere  ,  &  primos  attollere  fafces 

Regibus  omen  erat  s  hoc  illis  curia  templum. 

Quod  etiam  de  Hebraeis  facra  teftantur  oracula  ; 
quorum  Senaculum  ,  judicumque  curiam  ,  ad  por¬ 
tam  templi  auftralem  ,  fedem  habuifle  perfpicuum 
cum  fit  }  &  ipfum  quoque  templum  extra  Urbem  , 
ac  Civium  aedes  conftructum  conflat  :  ut  chartae  fce- 
nographicae  declarant.  Ex  confequenti  licet  Joafus 
in  templo  renunciatus  fuerit,  extra  tamen  msenia  ur¬ 
bis  Regem  declaratum  ,  ex  his  intelligimus. 

Quod  curia  extra  fepta  Urbium  ,  vel  in  extre¬ 
mis  urbium  partibus  apud  Ifraelitas  haberetur  >  cer¬ 
tum  inde  videtur  ,  quod  Debora  Prophetifla  cap.  4. 
lib.  Judic.  fedens  fub  palma  in  monte  Ephraimjudi- 
cafie  populum ,  id  eft  judicia  reddidifle  in  facro  tex¬ 
tu  fcribatur.  Eft  autem  judicare  ex  phrafi  facra- 
rum  litterarum  ,  lites  decernere  ,  &  curare  tam  ea  , 
quas  ad  pacem  Reipublicas  ,  quam  quae  ad  bella 
pertinent.  Erat  igitur  curia  fub  Debora  in  monte 
Ephraim  :  non  quidem  ,  quod  fub  Dio  Deboraju- 
dicia  redderet  >  fed  in  loco  ,  qui  Milloh  appellaba¬ 
tur.  Quo  in  loco  cap.  9.  ejufdem  libri  Abimelech 
eledtum  in  Principem  populi  ad  quercum  ,  quas  erat 
in  Sichem  legimus.  Ut  autem  curiam  ibi  extitifle 
intelligatur  ,  minime  praetereundum  duxi  ,•  quod 
ubi  nofter  interpres  dixit  ,  eo  convenifle  ad  inaugu¬ 
randum  Abimelech  univerfas  familias  Urbis  Melloh, 
ex  Hebraeo  habemus  id  eft  ,  &  univer- 

fa  domus  Milloh.  in  cujus  loci  interpretatione  Vatabl. 
obfervavit,  &  optime  quidem ,  nomine  domus  Mil¬ 
loh  intelligi  Senatores  ,  ad  quos  negotia  publica  re¬ 
ferebantur.  Ex  qua  veriflima  dodtrina  Abimelech 
Rex  conftitutus  in  curia  ipfa  ,  five  fenatu  intelligi- 
tur  }  quod  extra  urbium  fepta  habebatur.  Ut  au¬ 
tem  omnis  omnino  tollatur  de  medio  fcrupulus  circa 
loca  ,  in  quibus  ex  confuetudine  Ifraelitarum  ,  cu¬ 
ris:  ,  &  loca  comitiorum  habebantur  ;  quas  portse 
vocabulo  fignificabantur;obfervare  oportet  ex  phra¬ 
fi  fac  rarum  litterarum,  vocabulo  portas  tria  figmfica- 
ri  ,  nimirum  prastorium  five  aulam  Principis  ,  ac 
Magiftratus  ,  ubi  lites  populorum  decernebantur  : 
forum  five  plateam  ,  in  qua  negotia  agebantur  ,  & 
efculenta,  ac  poculenta  vendebantur  :  nec  non  etiam 
oftium  ,  per  quod  in  Urbes  populi  ingrediebantur  , 
atque  egrediebantur.  Nam  quamvis  ex  phrafi  lati- 
nas  ,  ac  grascas  linguae  loca  hasc  fuis  diftinguantur 
vocabulis  ,  cum  Gratco  idiomate  dye^d  platea  dica¬ 
tur.  Gvg#;  feu  ttJa»  porta  ipfa  s  «v Ai»,  feii, 


B 


D 


E 


791 

yetov  prastorium  ,  Se  $xr<bnrgiov  fenatus  ;  tamen  ex 
phrafi  linguas  fanctas  didtio  fcianghar  pro  his  tri¬ 
bus  locis  accipitur  :  proptereaque  in  interpretatione 
facrorum  Codicum  ,  tam  Vulgatus  interpres,  quam 
Septuaginta  ,  Se  alii  Grasci  ,  lequuti  vim  didhonis 
Hebraicas  ,  portae  nomine  tam  plateam  ,  quam  pras¬ 
torium  ,  ac  oftium  fignificarunt. 

Defiderabit  fortafie  jam  aliquis ,  a  nobis  monftra- 
ri ,  prope  portas  urbium  ,  curiam  ,  atque  prastoria 
judiciorum  de  caufa  extitifle  :  nec  non  etiam  circa 
ealdem  ,  forum  ,  quo  Cives  ,  negotiatorefque  con¬ 
venire  folerent ,  quiqlie  curiam  ,  forum  ,  Regem¬ 
que  negotiorum  de  caufa  frequentabant.  Id  aperte 
infinita  pene  facras  Scripturas  loca  oftendunt.  Nam 
cap.  22,.  Deuter.  Deus  legem  conftituit  ei,  qui  uxo¬ 
rem  ex  odio  vellet  dimittere  ;  defenfionemque  mu¬ 
lieri  prasferibit ,  coram  Judicibus  ad  portam  civitatis 
dicens  .*  Tollent  eam  pater  ,  dr  mater  ejus  ,  &  ferent 
fecum  figna  virginitatis  ejus  ad  Seniores  Urbis  ,  qui  in 
porta  funt.  Sic  etiam  cap.  2y.  In  quo  de  lufcitando 
femine  fratris  ,  id  eft  de  confervanda  familia  illius 
in  Ifrael  lex  prasferibitur  j  jufque  mulieri  conveni¬ 
endi  propinquum  coram  Judicibus  conceditur  :  ea 
occafione  ,  curias  locus  in  porta  defignatur  his  ver¬ 
bis.  Sin  autem  noluerit  accipere  uxorem  fratris  fui ,  qua 
ei  lege  debetur  ,  perget  mulier  ad  portam  Civitatis  ,  dr 
interpellabit  majores  natu.  Qua  quidem  dicendi  phra¬ 
fi  infinita  pene  facrarum  Scripturarum  ,  Se  veterum 
monumentorum  loca  illuftrantur.  Nam  etiam  apud 
Homerum  lib.  3  Iliad.  Trojanorum  Senaculus  ad  Scas- 
as  portas  delineatur  his  verbis  : 

Aifci  ikavov  o9 1  crasod  ttoK <m  r\<socv. 

O i  b  oiqi(p}  Uojoc/xov  ,  ^  Tldv^oov  ybe  Qvpt.o&lw , 
Koop.zsov  T£  KAut iov  S’  ViciToiovoe  t  o£o v  A 'gy®* 
Ovr.0ir.tyuv  T£  ,  ^  A’vt yyuf)  7rt7tVV[r%bu  olpotyw^ 

Eiocto  Jr/xoytgov rt$  cf)n  J,Kcetpm  isvKp <ri. 

Nec  enim  porta  Civitatis  ttv a»j  nomine  hic  fignifi- 
catur.  Homerus  enim  locum  defbribit  ,  in  quo  Pria¬ 
mus  cum  regni  Proceribus  convenerat  i  ut  indeGras- 
corum  acies  contemplaretur.  Qjamobrem  parum 
infra  is  ipfe  locus  ,  turris  ab  eodem  appellatur.  Qaa- 
propter  portas  nomine  locum  fignificari  conftat ;  in 
quo  Senatores  Trojani  ,  ac  Regni  Proceres  conveni¬ 
re  ad  regni  negotia  confueverant.  Sic  enim  ea  car¬ 
mina  interpretantur. 

Statim  autem  pofiea  quam  pervenerunt  ubi  Scaa por¬ 
ta  erant  , 

Friamus  ,  dr  Panthous  ,  &  Thymoetes 
Lampufque  Clytiufque  Hicetaonque  ramus  Martis 
Vcalegonque  &  Antenor  prudentes  ambo 
Sedebant  populi  feniores  in  Scais  portis. 

Etymon  atque  origo  latini  vocabuli  forum  pro  cu¬ 
ria  ,  hinc  hauritur.  Forum  enim  proprie  ab  effe¬ 
rendis  in  eo  res  venales  denominatur.  Curiarum  au¬ 
tem  ,  five  fenaculorum  vicinitas  ,  ad  forum  ,  fecit, 
me  judice  ,  ut  nomine  fori  apud  Latinos  ipfa  jurif- 
didtio  accipiatur.  Quin  etiam  ipfa  curia  ,  feu  aula 
jurifdicundi  ,  in  qua  populorum  jurgia  ,  &  contro- 
verfias  tam  civiles  ,  quam  criminales  agitantur  ,  at¬ 
que  decernuntur  ;  forum  appellari  confuevit.  Lo¬ 
cus  etiam  comitiorum  ,  fori  nomine  fignificatur  ; 
quod  videlicet  in  foro  ,  five  prope  forum  loca  pro 
relidentia  Judicum  ,  ac  Magiftratuum  haberentur. 
Atque  in  forum  Senatores  venire  dicerentur  ,•  quoties 
ad  publica  negotia  pertradlanda  ,  in  fenaculo  conve¬ 
nirent. 

Reaflumatur  res  noftra  ;  atque  in  extremis  Ur¬ 
bium  ,  curias  fuifle  conftrudtas  demonftretur,  facra- 
rumque  Scripturarum  loca  plurima  in  medium  affe¬ 
rantur  ;  quibus  non  folum  curias  ,  atque  palatia  ju¬ 
rifdicundi  de  caufa  conftrufta  ,  in  extrema  parte  ad 

mos- 


79  2 


Myrothecivm  III. 


79  3 


moenia  urbium  extitifle  condet :  fed  etiam  forum  ad 
res  venales  inferendas  ,  ac  efferendas  ,  in  eifdem 
locis  extitifle  perfpicuum  fiat.  Utque  a  facra  Gene- 
fi  exordiamur  :  de  principatu  terree  Chanaam  age¬ 
bat  Deus  ,  quando  Abrahamo  cap.  zi.  dixit  :  Pofft- 
debit  femen  tuum  portas  inimicorum  tuorum.  &C  alibi 
feepe  :  quibus  verbis  ,  &  phrafi ,  cum  jurifdicundi 
audloritate  ,  fimul  dominum  totius  terras  Chanaam, 
ac  reliquorum  populorum  eam  regionem  inhabitan¬ 
tium  ,  Deus  pofteritati  Abrahami  promittebat.  In 
eodem  quoque  fenfu  Pfaltes  in  Pfalmo  68.  fe  ludi¬ 
brio  fore  Senatoribus  Ifraeliticis  lamentatur,  dicens: 
Adverfum  me  loquebantur ,  qui  fedebant  in  porta.  Hoc 
eft  ,  ut  optime  Genebrar.  Qui  pr&fidebant  m  foris , 
pr  at  oriis  ,  fi  judiciis. 

Clariora  adhuc  teftimonia  afferantur;  quibus  vici¬ 
nitas  fori  ad  curiam  ,  &  praetorii  locus  offendatur. 
Hoc  autem  ex  cap.  7.  lib.  4.  Reg.  aperte  colligitur : 
ibi  enim  ab  Elifieo  Dei  Propheta  Samarite  circum¬ 
vallatas  ab  hoftibus  ,  annonaque  laboranti  ,  vidtus 
in  diem  craftinum  copia  maxima  in  foro  confueto 
Dei  nomine  promittitur ,  in  haec  verba  :  Hac  dicit 
Dominus  :  in  tempore  hoc  cras  ,  modius  JimiU  uno  fa¬ 
tere  ,  fi  duo  modii  hordei  ftatere  uno  in  porta  Samaria. 
Quibus  facrae  Scripturas  verbis  ,  nifi  quis  caecutire 
velit  ,  agnofcitur  profedlo  portas  nomine  fignificari 
forum  efculentorum  :  illudve  forum  propterea  in 
porta  Samarite  politum  dici ;  non  quod  in  ipfo  aditu 
Urbis  ,  aut  in  oftio  ,  quod  Civibus  patebat  ,  hofti- 
bufque  claudebatur  ,  efculenta  venderentur  ,  ( in 
ea  enim  porta  ad  negotiationes  convenire  cives  ne¬ 
quibant  : )  fed  ex  communi  phrafi  facrae  Scripturae 
porta  dicitur  forum  ipfum  ,  five  platea  poculento- 
rum  ,  ac  efculentorum  ,  quae  extra  moenia  urbis 
non  longe  a  portis  exiftebat.  Offendit  hoc  Jofeph. 
lib.  9.  antiq.  cap.  2.  Qui  locum  ,  quod  porta  dici¬ 
tur  in  facro  textu  dyoqfi dixit  ;  qua  voce  platea  efcu¬ 
lentorum  flgnificatur.  Jofephus  fle  habet.  ’EA«r- 
c od@r’  3  «V  r  cRnxcuv  iTSrftyiKiTO  Kotr’  cuelvlw  d  tgxv  tj 
0  fiottriAdis  <x<plx.iT0  'ssfjis  do-rov  ,  t<n<£$  7 roTkvjv  dArofiav 
Tgotyyc,  Kj  7rp«9"»)ir£i^  /fio  a/  rjj  riyogcZ  fixAx  tvo  xg/- 
C,<x,recy  3  fiputccAecog  Qoirov  Qlr.An.  HoC  eft. 

Ehfeus  autem  in  craftinum  promittit  eadem  hora  ,  qua 
tunc  Rex  ad  fe  venerat  ,  futuram  magnam  rerum  ad 
vitium  neceftariarum  abundantiam  ;  ita  ut  publice  in 
foro  uno  ficlo  venirent  duo  fata  hordei ,  fi  uno  item  ficlo 
fatum  fimila. 

Forum  autem  efculentorum  extra  moenia  extitifle 
urbis  ,  ex  eodem  facro  textu  oflenditur.  Principem 
enim  illum, qui  vaticinium  Elifaei  refpuerat  s  a  mul¬ 
titudine  proruentis  populi  efculentorum  de caufa ex¬ 
euntium  ,  conculcatum  in  porta  Urbis  Samariae  fa¬ 
crae  litterae  teflantur  >  in  qua  ad  reprimendam  mul¬ 
titudinem  a  Rege  praefedtus  fuerat :  ne  Samaritae  fe 
invicem  in  exitu  obtererent ,  ac  conculcarent ;  dum 
ad  diripienda  Syrorum  caflra  nimis  avide  propera¬ 
rent. 

Et  quidem  jure  optimo  ,  potius  extra  ,  quam  in¬ 
tra  moenia  Urbis  forum  apud  Ifraelitas  habebatur  , 
Leproforum  gratia.  Nam  his  ex  lege  intra  fepta  ur¬ 
bium  habitare  ,  interdicebatur  :  ut  ex  lege  ,  &  ex 
eodem  cap.  7.  lib.  4.  Reg.  colligitur  ;  dum  de  le- 
profis  eft  fermo  ,  qui  adierunt  Aflyriorum  caftra,  ut 
ea  diriperent,  colligitur  etiam  ex  cap.  15.  ejufdem 
libri ,  nec  non  etiam  ex  cap.  z6.  lib.  Paral.  in  aufu 
temerario  Regis  Oziae  j  qui  cum  a  Deo  percuflus 
fuiflet  lepra  ,  dicitur  :  Fuit  igitur  Ozias  Rex  leprofus 
ufque  ad  diem  mortis  fua  :  fi  habitavit  in  domo  fep ara¬ 
ta  plenus  lepra  ,  ob  quam  ejetlus  fuerat  de  domo  Domi¬ 
ni.  Separata  hic  dicitur  domus  habitationis  regiae  , 
quas  extra  Urbem  erat:  ut  exprefle  fcripfit  Jofephus 
lib.  9.  antiq.  cap.  11.  Leprofis  vero  cum  reliquis  in¬ 
tra  urbium  moenia  habitare  vetitum  erat,  ne  illorum 


B 


D 


conta&u,  aut  rerum  quas  leprofi  contre&aflent ,  quee 
ex  lege  immunda  cenfcbantur  ;  reliqui  quoque  de 
populo  immundarentur  ;  ac  propterea  a  facrificiis  , 
ufuque  facrorum  etiam  arcerentur.  Ex  lege  enim 
ad  facra  accedere  polluti  ,  ac  immundi  vetaban¬ 
tur. 

Illuftratur  ex  his  locus  perdifficilis  Gen.  cap.  3. 
ubi  de  peccato  Caini  agitur,  &  in  foribus  peccatum 
illius  futurum  in  facro  textu  dicitur  :  de  quo  Pere- 
riuslib.  7.  cap.  3.  verf.  6  5c  7.  me  judice,  parum  ad 
rem  ,  haec  habet  ;  Ex  hac  autem  leti  tone  latina  liqui¬ 
do  intelligitur  ;  Deum  aquiffimum  ejfe  hominum  Judi¬ 
cem  s  tam  remunerandis  eorum  benefatlis  ,  quam  ma¬ 
leficiis  puniendis  :  fi  ,  inquit  ,  benefeceris  recipies  ,  fci- 
licet  pramium  ,  fi  mercedem  tuorum  benefatlorum  :  fin 
autem  male  egeris  ,  ftatim  in  foribus  peccatum  tuum  ade¬ 
rit  :  id  eft  peccati  tui  poena  ,  fi  vinditla  prafto  tibi 
erit  i  nec  te  finet  tranquillo  ,  fi  quieto  animo  vivere 
fic.  zEquat  igitur  hic  audior  omnino  divinum  Ju¬ 
dicium  cum  ejufdem  mifericordia;  portarumque  vo¬ 
cabulo  oftium  accipit  ,  quod  tam  ad  ingreffum  , 
quam  ad  egrefliim  aequaliter  pateat  :  propterea  enim 
dixit  .-  Peccati  tui  poena  ,  (fi  vinditla  prafto  tibi  erit . 
Id  eft  ,  te  confequetur.  Multi  etiam  multa  ferip- 
tores  reliqui  in  hujus  loci  expolitione  dixerunt ,  quae 
fuis  cum  audtoribus  maneant. 

Nos  ad  curiarum  refidentiam  Moyfen  refpexiffie  , 
divinamque  mifericordiam  extollere ,  amplificareque 
voluiffe  arbitramur  ;  qui  in  reddendo  meritorum 
praemio,  eorumdemque  valore  excedat  :  at  vero  in 
puniendo  tam  benignus  exiftat  ,  ut  longe  citra  con¬ 
dignum  puniat :  atque  in  hoc  fenfu  ea  divino  nomi¬ 
ne  Moyfen  fcripfiffe  putamus  ;  Deumque  benedi- 
6tum  Cainum  his  verbis  alloquentem  fcribit  Gen.  3. 
Nonne  fi  bene  egeris  recipies  ,  fin  autem  mate  ,  ftatim 
in  foribus  peccatum  tuum  ent  ?  Vel  mavis  legere  ex 
Hebraso  textu  :  in  portis  accubabit.  Duplicem  enim 
in  uno  eodemque  a£tu  Dei  mifericordiam  erga  pec¬ 
catores  Moyfes  commendavit  :  alteram  in  praemian¬ 
do  merita  ultra  condignum  ;  ita  ut  nulla  praevia  dif- 
cuffione  bonorum  operum  ,  aut  aliqua  temporis  mo¬ 
ra  interpofita  ,  ftatim  reddat  praemia  ,  dicendo  :  fi 
bene  egeris  recipies;  alterum  Divinas  mifericordiaeadlum 
in  differendo  ,  ac  procraftinando  impiorum  homi¬ 
num  ultionem  Moyfes  aperire  voluit.  Quod  nimi¬ 
rum  ad  flagella  nequaquam  illico  manum  admoveat 
Deus ;  ut  pro  qualitate  culparum  ,  fit  etiam  plaga¬ 
rum  modus  :  led  portarum  metaphora,  Judicum di- 
fcuffionem  circa  merita  uniufcujufque  fignificare ,  ac 
fubindicare  voluit  :  quod  nimirum  Deus  quafi  invi¬ 
tus  ad  flagella  manum  porrigat :  idque  non  nifi  prae¬ 
via  (noftro  modo  intelligendi )  culparum  difcuffio- 
ne.  Propterea  fubintulit  :  fin  autem  male  ,  ftatim 
in  portis  ,  hoc  eft  in  loco  judicii  ,  peccatum  tuum  ac¬ 
cubabit.  Id  eft,  fuftinebic  tantifper  peccatorem  ex- 
peftando,  an  a  peccato  refipifeat  :  fubindicans  quo¬ 
que  ea  metaphora  ,  quod  peccator  ii  Deo  non  con¬ 
demnabitur  ;  nifi  diligenter  ejus  culpa  difquiratur. 
Haec  obiter  in  difcuflione  illius  loci  occatione  porta¬ 
rum  ,  &  locorum  ,  in  quibus  curiae  habebantur  ,  a 
nobis  didta  fint. 

Illuftratur  eadem  portarum  occafione  ,  alter  quo¬ 
que  locus  ex  Evangelio  Matth.  cap.  16-  In  quo  fer¬ 
mo  eft  de  ftabilitate  Ecclefiae  ,  de  qua  Habilitate  Pe¬ 
tro  dicitur  a  Chrifto  ,  Fu  es  Petrus ,  fi  fuper  hanc  pe¬ 
tram  adificabo  Ecclefiam  meam ,  fi  porta  inferi  non pra- 
valebunt  adverfus  eam.  Equidem  per  portas  inferi  , 
omnem  diaboli  poteftatem  fignificari  non  eft  dubium : 
dubitatur  folummodo  quare  per  portas,  metaphorice 
potentiam  Diaboli  Chriftus  fignificavcrit;  &  nequa¬ 
quam  proprio  vocabulo  potentiae  ufus  fit.  Omiffis 
itaque  his ,  quae  a  pluribus  in  hujus  loci  expolitione 
dicuntur  :  afferam  ,  quae  a  dodtiflimo  virojoanne 


D  d  d  3 


Mai- 


ArCANORVM  SaCRjE  Scriet. 

p 


794 

Maldonato  traduntur  his  verbis.  Loquebatur  de  Ec- 
clefia  t unquam  de  Civitate  aliqua  Chrtftus.  Solet  au¬ 
tem  mumtiffima  pars  'Urbium  ejje  porta  :  ut  ,  quoniam 
confortavit  feras  portarum  tuarum  ,  benedixit  filios  tuos 
in  te.  Et  quia  Urbes  plerunque  per  portas  expugnari 
confueverunt  s  propter  ea  Diaboli  potentiam  ,  non  poten¬ 
tiam  ,  fed  portas  inferi  appellavit.  &  cur  inferi  potius 
dixit  ,  &  non  potius  Diaboli  ,  qui  Ecclefia  hofiis  efi ;  id 
etiam  facile  i  quia  ficut  de  Ecclelia  ,  ita  etiam  de  in¬ 
ferno  ,  ubi  Diabolus  dominatur  ,  tanquam  de  Urbe  ali¬ 
qua  loquitur.  Haec  do&iflimus  Maldonatus  :  vera 
quidem  quantum  ad  fenlum  ;  fed  non  bene  ,  me 
judice  ,  congruunt  ad  explicationem  metaphorae,  & 
intelligentiam  verborum  Chrifti. 

Breviter  igitur  mei  animi  fenfum  in  illius  meta¬ 
phoras  explicatione  ut  aperiam  ,  adverto,  Chriftum 
non  folum  loquutum  fuifle  de  inferis  ,  deque  Ec¬ 
clelia  j  quali  de  duabus  Civitatibus  ,  ut  Maldona¬ 
tus  dicebat; fed  refpexifle  quoque  ad  certamina, quae 
in  expugnandis ,  aggrediendifque  Urbibus  ex  mili¬ 
tari  peritia  haberi  folent.  Licet  enim  munitiflima 
quaeque  Urbium  ,  ad  portarum  defeniionem  con- 
ftruantur  ;  &  ut  plurimum  bellica  tormenta,  atque 
omnia  bellorum  machinamenta  ad  lubvertendas,  ex- 
pugnandafque  portas  Urbium  ab  hoitibus  dirigantur : 
tamen  non  eft  Chrifti  fenfus  ,  quod  Ecclelia  bellum 
diabolo  indicens  agrefiiira  fit  inferorum  portas ;  id 
ex  verbis  facri  textus  manifeftum  eft  :  non  enim  di¬ 
xit  ,  quod  Ecclelia  adverfus  portas  inferorum  pras- 
valebit  ;  qua:  necelfano  dicenda  fuiflent ,  li  in  me¬ 
taphora  illa  portarum  ,  ad  munitilfima  inferorum  lo¬ 
ca  Chriftus  refpexiffet  ;  fed  e  contra  dixit  :  Et  por¬ 
ta  inferi  non  pravalebunt  adverfus  eam  ,  id  eft  Ec- 
cleliam. 

Dicendum  igitur  cenfeo  Chrifti  metaphoram  fumi 
a  loco  relidendas  curias  de  more  Praelitarum :  quas 
curiae  ,  ut  fupra  oftendimus  ,  portarum  vocabulo 
fignificabantur.  Senfus  igitur  verborum  Chrifti  eft, 
quod  omnia  confilia,  fenatufconfulta,  decreta,  fta- 
tuta  ,  &  quicquid  ex  bellica  arte,  atque  militari  pe¬ 
ritia  a  Diabolo ,  ejufque  fequacibus,  nimirum  haere¬ 
ticis  ,  fchifmaticis j  &  infidelibus,  in  odium  Eccle¬ 
fia:  comminifcetur  ,  ac  decernetur  ,  adverfus  Ec- 
cleliam  in  Petri  Epifcopatu  fundatam  minime  praeva¬ 
lebunt.  Ufus  eft  autem  Chriftus  portarum  meta¬ 
phora;  quia  ut  oftendimus  relidentia  curias,  &fena- 
torum  loca  ,  eo  tempore  in  portis  habebantur  :  ac 
ibi,  tam  quae  ad  bella,  quam  quae  ad  pacem  perti¬ 
nebant  ,  decernebantur.  Quamobrem  in  portis 
quoque  Reges  Ifrael  elebtos,  acclamatos,  atque  de¬ 
claratos  fuilfe  diximus.  Nec  me  latet  ,  futuros 
aliquando  quibus  haec  a  nobis  dibti  minime  proben¬ 
tur  :  at  qui  probent  etiam  non  deerunt  ;  licet  lic 
di£ta  fore  velimus  j  ut  herbam  porrigere  in  certami¬ 
ne  parati  limus  ;  quotiefeumque  alter  meliora  in 
lacris  excogitaverit :  palinodiam  enim  recantare  , 
quoties  opus  fuerit  j  veritatem  feclantes  non  vere¬ 
bimur. 


C  A  P.  VIII. 

Religio  in  Rege  eligendo  ab  Ifraelitis  defide- 

rabatur. 

Ad  loca  Deuteron.  17.  Ut  difeat  timere  Dominum , 
ac  Deum  fuum  ,  &  cufiodire  verba  ,  &  caremo- 
nios  ejus  ,  *  qua  in  lege  pracepta  funt.  3.  Reg.  2,. 
Obferva  cufiodtas  Domini  Dei  tui  ,  ut  ambules  in 
viis  ejus  ,  &  cufiodtas  caremonias  ejus  ,  &  praeop¬ 
ta  ejus  ,  &  judicia  ,  &  tejlimoma  ;  ficut  ficri- 
ptum  efi  in  lege  Mojfi ,  ut  mtelligas  univerfa ,  qua  facis 
&  quocumque  te  verteris.  ad  alia  plura  loca&c. 


B 


D 


E 


F 


795 

Ietatem  cum  primis,  fummique  numinis 
cultum ,  &  in  proximos  charitatem  ,  veteres 
omnes  nationes,  in  Regibus  ,  Principibufque 
Reipublicae  expetivifle ,  facra  oracula ,  prophanas- 
que  hilloritc  ubique  tradidere:  ex  veteribus  monu¬ 
mentis  multa  hic  afferri  pollent,  quas  rem  hanc  il- 
luftrarent  :  illis  tamen  praetermiftis  pauca  fubinfe- 
ram. 

Teftis  enim  adeft  unus,  inter  antiquiora antiquif- 
fimus  Decreti  cujufdam  ex  ruderibus  Orientis  erutus 
noftris  his  temporibus ,  opera  Comitis  Arundelias  : 
ibi  namque  Decretum  Smyrnaeorum  habetur : 
(quod  antiquis,  &  majufculis  characteribus  in  lapi¬ 
de,  nunc  ufque  confpicitur.)  a  Smyrnaeis  in  foedere 
inito  cum  Seleuco  Rege  conftabilitum  :  in  quo  haec 
ad  rem  noftram  leguntur :  J  de  ^  |3a<nA<&V  eCce(ius 
r»  'zztfs  rfi  @?W  dfexdyfyos ,  ^  (piAoso^yos  ad  -srt9f  T«f 
yoveis  ,  [xeyoekofv^os  uv  ,  ^  edhsdqfifos  ^ufnoos  dorv- 
didfcn  rotf  eavrcv  dde^yzr Scivi  &c.  Multa  alia  de  Se¬ 
leuci  virtutibus  ibi  leguntur;  quae  fane  omnia  cum 
his,  quae  retulimus  majufculis ,  &  antiquis  chara¬ 
cteribus  confcripta  cum  fint }  tamen  communibus 
litteris  reddidimus,  ut  leCtio,  iliorumque  verborum 
intelligentia  facilior  alfequeretur  ,  quae  talis  eft  : 
Unde  &  Rex  ipfe  Seleucus  religiofe  in  his ,  qua  ad  Deo¬ 
rum  cultum  pertinent  deditus ,  &  porro  fludiofus  in  his , 
qua  ad  parentes  fpeblant ,  &  magnanimus  ,  O’  infiflens 
in  reddendo  gratias  beneficis  erga  ipfum  &c.  Quo  in 
Seleuci  encomio  ,  inter  enumeratas  virtutes  regias, 
cultus  Numinum  primo  in  loco  recenfetur.  Ut 
propterea  non  tam  populum  fuaviter  ac  benigne  re¬ 
gere,  noxios  punire ,  bonos  promovere ,  lites dilfol- 
vere  ,  fubditofque  pacatos  reddere,  regii  muneris 
fuifle  inde  conftet  ;  quam  etiam  ( idque  potiori 
loco)  pro  libi  commiflis  populis,  orare,  facra  facere  , 
oblationes  offerre,  facrifque  ritibus  numinis  iram  a 
libi  fubditis  avertere,  &  eifdem  fummum  numen  pla¬ 
catum  reddere,  ad  Reges  pertinuifle  lit  manifeftum. 

Hac  de  caufa  ,  ut  puto,  regiam  dignitatem  facer- 
dotali  muneri  junCtam  ,  tam  apud  Romanos ,  quam 
exteros  ac  etiam  reliquos  probatos  viros  comperimus. 
Ut  autem  a  Perfarum  Regibus  exordiamur;  in  hac 
fententia  loquitur  aliquando  Gambyfes  Perfarum  Rex, 
cum  Cyrum  filium  libi  fucceflorem  in  regno  apud 
Xenophontem  lib.  8.  de  inftit.  Cyri  declararet.  Sic 
enim  ille  ,  in  ea  quam  ad  Proceres  regni  orationem 
habuit,  loquitur.  Kcci  tue  fifil  dv  iyu  fu ,  inquit, 
ifaj  yiyvrf)  1  ov  Tlfcoois ,  fioocikdoe'  oroov  d’  zyu  rek djxf 
cu  ,  dijkov  ori  idv  fjj.  ^  ocoiv  yfyl  ovros  d<plr.vf)  eis 

n zgeoos ,  ocius  dv  dpuv  £^01,  t5tov  6v</v  t dteqfii  ■jzce^dy.uv 
diti^  vvv  iyu  9-vu'  oluv  de  idos  ty.dy)/aosy  ,  dv  oly.oa 

vp,7v  ,  ei  eoo  rS  ytvxs  of  dv  doscj  v{uTv  d&sos  zlvcit  ,  iros 
r d  r  ©ewv  dcavTzAolt].  Ubi  quamvis  de  regimine  Cy¬ 
ri  libi  luccelforis ,  cum  primis  Cambyfes ,  cum  Pro¬ 
ceribus  in  ea  agat  epiftola  :  adeo  tamen  Deorum 
cultum  ejus  muneris  fore  exiftimat;  ut  facrifieiis  po¬ 
pulos  expiare  ,  Cyro  ut  Regi  curandum  fore  Cam¬ 
byfes  tradat }  ut  live  prasfens ,  live  abfens ,  id  Cyro 
cordi  fore  cum  primis  velit,  fic  enim  illa  verba 
Xenophontis  interpretantur  :  Et  quoufque  quidem  ego 
vixero  ,  meum  erit  in  Perfis  regnum  :  quando  autem  ego 
mortuus  fuero  i  certum  efi  ^  quia  Cyri ,  fupple  erit ,  fi 
vixerit:  &  quum  ipfe  in  Per  fas  venerit ,  reti  e  quidem 
vobifeum  aget  ,  fi  facra  pro  vobis  fecerit ,  qua  nunc  pro 
vobis  ego  facrifico.  Quando  autem  ipfe  peregre  profebhu 
fuerit fi  ex  familia ,  lupple  ipfius,  qui  a  vobis  opti¬ 
mus  reputabitur  ,  qua  ad  Deos  pertinent  perficiet.  Quae 
quidem  a  Cambyfe  fic  di£ta;  facrificiorum  munus 
regias  dignitati  conjunttum  apud  Perfas  fore  plane 
demonftrant:  ex  quibus  etiam  quanto  ftudio  religio, 
numinisque  cultus  Regi  Perfarum  cordi  futurus  el- 
fet  ;  fatis  evidenter  colligitur.  Homerus  quoque 
Graecarum  caeremoniarum  antiquiffimus  cuftos ,  in 

ea 


79<> 


M  Y  R  O  T  H  £  C  I  V  M.  III. 


797 


ea  quam  fcripfit  Iliade,  ubique  in  publicis  ac  folem- 
nionbus  facris ,  Agamemnonem  ipfum ,  Regem  orn¬ 
eum  ,  totiufque  exercitus  Graecorum  imperatorem 
facrificantem  ,  vi&imafque  fecantem  fcribit.  Duo 
enim  veterum  facrorum ,  tam  apud  Romanos,  quam 
Gnecos  praecipui  erant  ritus  ;  a  quibus  facrificium 
exordiebatur  :  fetarum  nimirum  ab  hoftiarum  capi¬ 
tibus  praecido  ,  earundemque  hoftiarum  ma&atio. 
Utrumque  autem  in  folemnioribus  facris  fecifle  Aga¬ 
memnonem  Homerus  fcribit.  nam  lib.  3.  cum  de 
foedere  ftabiliendo  inter  Graecos,  Troja nofque agit, 
ad  fingularis  certaminis  tutelam ,  quod  futurum  e- 
rat  inter  Menelaum  ,  6c  Alexandrum  haec  fcribit 
Poeta. 

*At 3  iqvos&fdfaos 

H*'  01'  ■&»(>’  |(<p£o ?  pciyoc  aih  ol(Of>ro 

A’gvu,v  c 'A  itiQaAiitiv  Toljcvi 

Et  parum  infra  ab  eodem  Agamemnone,  eafdem 
ima&atas  hoftias  fcribit  ,  a  quarum  capitibus  fetae 
praecifae  fuerant:  de  quo  fic  ait. 

H%  Jt,  ion  sofA&xx';  dgvuv  r vijAi»  ^«Ajcm* 

K«i  7»?  KxUB-qxzv  cRii  %6ovoc  ci<modfov\»i 
GVftS  AdjOfdfiSO  .  ...... 

Ipfe  itaque  Rex  populorum  ,  totius  Graecorum 
exercitus  Imperator,  Rexque  facrorum ,  facrificium 
inchoavit,  atque  perfecit ;  fetas  abfcidit,  hoftiafque 
ma&avit ,  fic  enim  priora  jam  allata  carmina  inter¬ 
pretantur. 

Atrides  autem  extrahens  manibus  cultrum , 

Qui  ei  apud  enfis  magnam  vaginam  femper pende!  at , 
Agnorum  ex  capitibus  abfcidit  pilos. 

Pofteriora  etiam  carmina,  qude  ex  Homero  retu 
limus ,  fic  interpretantur. 

Dixit ,  &  jugulos  agnorum  abfcidit  crudeli  enfe  , 
it  hos  quidem  deponit  in  terra  palpitantes 
Anima  carentes . 

Libro  quoque  19.  Iliad.  in  quo  Agamemnon  in- 
terpofitis  facris  ,  coram  proceribus  totius  exercitus, 
fe  a  conta&u  carnali  Brifeidis  abftinuifle  jurat  j  (eam 
enim  Agamemnon  Ulyfli  tunc  reftituebat)  eadem 
ratione  facrorum  ,  quae  juramenti  caufa  ,  interpo¬ 
nebantur  ,  fetas  ipfe  prcecidit.  de  quo  ita  Homerus 
fcribit. 

Avt§«JV  3  | udyctigxv 

H*'  ol  7 roiQ  ZiQios  fj&yot,  jc«Asov  aih  0  * 

Kwsrpsf  ion  t glyocc  oiqt-dpfyos . 

hoc  eft, 

Atrides  autem  extrahens  manibus  cultrum , 

Qui  ei  juxta  enfs  magnam  vaginam  pendebat : 

Apri  fetas  delibans . 

Romanae  quoque  Reipublicae  inftituta  exquirere 
videntur  j  ut  Princeps  Religionem  cum  primis  prae 
oculis  haberet :  quamobrem  adeo  Sacerdotium  Re¬ 
gio  muneri  jun&um  tunc  cenfebatur;  ut  fine  facri- 
ficulo  ,  qui  nomine  faltem  Rex  appellaretur,  Rem- 
publicam  ftare  polle  minime  a  Romanis  crederetur. 
Quod  Dionyf.  Halicam,  in  principio  ftatim  lib.  y. 
innuit  dicens,  ixei^yj  j  ynyoc Kuv ,  dyx&u v 

dlnoi  ytv opfaoi  to~?  noivotf  arpayprtmv  iJo^oiv  ol 
(pvA«TT«v  t Uvopix  £  d^yfs  ,  OffOV  OC  Y\  itoKig  JQpfyly  XQOVOV, 
fiovAofMvoi  r»?  iiqocpdvTois  re,  Jtj  oluvofjcdvrets  coiiKdnfoiv 
ion^d^ea  t  cf)nTy]$<ioTXTOv  t?  zrfi«r(3vTtgav  ,  of  xtfsvo?  4" 
[AithiV  s|«v  er  eoa  ,  ttAijv  t  <n€/t  t  &  3-«< *  fftfiocefadnrm  ryjv 
zrpo? owtocv  ,  onvdfric  Aeirxqyloci  7roAiy.iK>ic 

xaA ts/^ooi  /3«<nA<&V.  Qui  Halicarnaffaei  locus  fic  ad 
verbum  redditur.  Quoniam  autem  multorum  ,  & 
magnorum  bonorum  auttores  reges  fuijfe  communibus  ne¬ 


B 


D 


gotiis  videbantur  ;  cuflodire  nomen  principatus ,  quanto 
tempore  urbs  fiaret  volentes ;  Sacerdotes  &  augures ) affe¬ 
runt  def gnari ,  idonetjfimum  Seniorum  s  cui  nil  aliud 
cura  ejfet  ,  quam  res  divina  ,  cui  praeffet  omnibus 
minifteriis  bellicis  exemptus  ,  Rex  Sacrorum  vocatus . 
Idem  omnino  Livius  in  principio  lib.  i.  decad.  i. 
Feneftella  etiam  in  lib.  de  Sacerdotiis  Romanorum 
cap.  1 1,  loquens  de  Rege  Sacrorum  ait.  Ejus  crean¬ 
di  occafionem  dedit  ,  quod  cum  nuper  exaElis  Regibus , 
pleraque  Sacra  a  folis  Regibus  obiri  confueta  ,  regum 
exaElione  vacare  viderentur  s  idque  molefle  admodum 
populus  ferret  i  utpote  quod  cultui  divino  regum  exatlio- 
ne  videretur  derogatum  ;  Sacerdotem  creari  placuit ,  quem 
quo  minus  eidem  auEloritatis  inejfet ,  regio  nomine  deco¬ 
rarunt  ,  Sacrorum  Regem  appellantes.  Quibus  audto- 
ribus ,  Sacrorum  cura  Regibus  demandata,  ex  anti¬ 
quis  inftitutis  exordientis  Romanae  Reipublicm, 
fatis  convincitur. 

Quamvis  vero  poftmodum  in  Romana  Republica 
corrupta,  minime  adeo  rigorofe  ea  lex  fervaretur; 
ut  Sacerdos  a  bellicis  vacaret  ftudiis  ;  cum  ipfimet 
Imperatores  Pontificis  nomen  admittere  minime  ve¬ 
rerentur  :  illud  tamen  Pontificis  nomen ,  ufurpare 
Imperatores  minime  funt  aufi ;  nifi  cum  nullis  bellis 
Rempublicam  vexari  fperarent ;  aut  imperatorem 
bello  turbari  minime  dubitaretur  :  tunc  enim  pace 
Orbi  undique  parta,  primus  omnium  Auguftus  Im¬ 
perator  ,  Summum  Pontificatum  fibi  afliimpfit : 
ut  fcribit  Sueton.  in  Auguf.  cap.  31.  licet  nec 
illud  ,  vivo  adhuc  Lepido  Pontifice  maximo  ,  fed 
illo  fato  fundro  ,  admittere  prseiumpferit.  Quod 
quidem  ea  ratione  Auguftum  admifliife  arbitror  : 
non  folum  quod  fummo  jure  Pontificis  maximi 
dignitas  affici  cenferetur  :  fed  etiam  ,  ut  Reipubli- 
cte  jam  fublata  libertate,  in  uno  Imperatore,  totius 
regiae  dignitatis  integritas ,  juxta  veterem  exordien¬ 
tis  Reipublicae  confuetudinem  ,  reftituta  videretur; 
in  qua,  ut  dicebamus,  tam  quae  ad  Numinum  cul¬ 
tum,  quam  quae  ad  hominum  regimen  pertinebant, 
in  uno  Rege,  reponebantur. 

Pontificis  maximi ,  ac  Sacerdotis  munus,  Augu- 
ftorum  quemquam  vix  aliquando  exercuifle  legimus* 
Subfecutos  Imperatores  poft  Auguftum  ,  eumdem 
titulum,  idemque  nomen  fibi  affumpfifle,  lapides, 
nummique  plurimi  teftantur.  Et  quamvis  Adria- 
num  Pontificis  maximi  munus  peregifte  ex  Spartia¬ 
no  in  Adriano  conftet:  reliquos  tamen  Imperatores 
folo  honore  ,  ac  Sacerdotali  five  Pontificatus  Maxi¬ 
mi  nomine  contentos :  hoftias  ex  Sacerdotali ,  aut 
Pontificali  munere  aliquando  ad  altare  attulifle,  ac 
obtuliffie  ,  fanguine  altaria  coniperfifle,  ac  idola  af- 
perfifie,  facra,  de  more,  Diis  faciendo,  nec  legi, 
nec  haberi  arbitror  :  etenim  cum  Ethnici  ab  He¬ 
braeis  caeremonias  facrorum ,  ac  ritus  furari  non  fint 
veriti ,  propterea  non  eft  dubium  plures  ac  plures  in 
facris  faciendis  eos  habuifle  ritus  :  nihilominus  ex 
antiquis  lapidibus  ac  monumentis  Imperatores  aliquid 
tantum  fanguinis  ex  madtata  a  popa  vidtima ,  cum 
thure,  ac  libaminibus  in  tripode,  aut  domeftico  ti¬ 
tulo  repofuifle,  comperimus.  Quod  nummi,  ac  la¬ 
pides  plurimi  teftantur,  ut  mox  in  Augufti num¬ 
mo  confpicitur. 

Nam  quamvis  in  aliquibus  Imperatorum  nummis 
inftrumcnta  plurima  ,  non  folum  auguratus,  fed  e- 
tiam  facrificiorum  ,  libaminum  ,  lultrationum ,  vi- 
dtimariorumque  infignia,  atque  infcriptiones  confpi- 
ciantur  :  ut  in  hoc  infra  pofito  nummo  confpicitur: 
haec  tamen  omnia  minime  in  his  nummis  infculpta 
fu ifle  credantur;  quod  haec  facerdotalia  munia.  Im¬ 
peratores  aliquando  exercuerint ;  fed  ut  ad  eorum- 
dem  Imperatorum  falfam  religionem,  £c  fuperftitio- 
fam  pietatem  oftentandam ,  &  falforum  quoque  nu¬ 
minum  cultum  diligentiffime  ab  ipfifmet  procura¬ 
tum 


I:  Goeree  det  U  fec. 


tum  ,  ad  pofterorum  memoriam  remanerent ;  ea  in- 
fculpferunt  lacrorum  inftrumenta,  pietatique  dedica¬ 
runt.  Qui  plures  alios  exoptat  videre  nummos  cum 
his  inftrumentis ,  Dialogos  Antonii  Auguftini  de 
nummis  adeat  fub  titulo,  Pietas. 

In  hoc  enim ,  Afperfoiium  luftrationum  de  caufa 
confpicitur  t  Simpulus  ad  vini  libationem  ,  Patera 
ad  fanguinis  minifterium  ,  Praefericulus  ad  oblatio¬ 
nem  libaminum  ,  Secefpita  ad  madationem,  acdif- 
membrationem  hoftiarum  ,  Lituus  ad  auguria: 
quibus  tamen  omnibus  ,  aliquando  munia  potius 
eorumdem  Imperatorum  ante  adeptum  imperium 
confequuta  fignificantur  ;  quam  aliquid  facerdotalis 
muneris  ,  quod  poft  adeptum  Imperium  ipfimet 
exercuerint  ,  aut  geflerint.  Quamobrem  ea  fo- 
lum  de  caufa  in  his  nummis  Sacerdotiorum  in- 
lignia  infculpta  cenferi  poliunt  ;  ut  Magiftratus 
Imperatorum  ,  &  adepti  in  Republica  hono¬ 
res  monftrarentur.  Sed  ab  Ethnicis  ,  &  propha¬ 
nis  facris  recedentes  in  prtefentiarum  ,  veriora  ex¬ 
quiramus. 

Sacra  jam  repetamus  oracula ;  in  quibus  naturas 
feculo  ,  nimirum  ante  latam  legem ,  regium  hono¬ 
rem  Sacerdotio  conjundum  fu  ille  fcimus  ,  ex  illo 
Genef.  14.  in  quo  de  Melchifedechofermoeft  :quem 
Sacerdotem,  ac  Regem  extitilfe,  facrifque  oblatio¬ 
nibus  Abrahamo  revertenti  a  caede  Codorlahomor 
occurrifle  fcribitur  ,  his  verbis  :  At  vero  Melchife- 
dech  Rex  Salem ,  inquit  facer  textus,  proferens  panem, 
&  vinum  ,  erat  enim  Sacerdos  Dei  altiffimi ;  benedixit 
Abraha  ,  &  ait  &c.  Rex  quidem  adeo  juftus  Spiri¬ 
tu  Sando  tefte ;  ut  nomen  iplius  ab  ipfo  Apoftolo , 
Rex  juftitia:  interpretaretur.  Sacerdos  quoque  adeo 
fandus,  ut  typum expreflerit Salvatoris noftri :  quod 
David  in  Pfal.  109.  tradidit  dicens  ad  Chriftum  :  Tu 
es  Sacerdos  in  aternum  fecundum  ordinem  Melchifedech . 
Et  Paulus  ad  Hebraeos  fcribens,  idipfum  ex  eifdem 
verbis  confirmat.  Sacerdos  denique  tantae  virtutis, 
ut  Abraham  decimaverit:  ac  in  eo  pariter  Sacerdo¬ 
tium  Aaronis  decimas  eidem  obtulerit;  ut  Apoftolus' 
obfervavit :  nobis  tamen  fufficiat  in  Melchifedecho 
Sacerdotium,  Regiumque  principatum,  legis  natu- 
rte  feculo  jundum  agnovilfe;  atque  numinis  cultum 
ac  religionem,  Regibus  cum  primis  commendatam 
femper  extitifle. 

Quamvis  vero  poftmodum  ,  Deo  principatum  If- 


E 


raeliticae  Reipublicae  adminiffrante  ,  neceffarib  Sa¬ 
cerdotium  a  principatu  divifum  fuerit  ;  ne  ille  ipfe 
Princeps  ,  qui  offerret  ,  &  cui  offerebatur  ,  invifi- 
bilis  foret  ;  cum  hoc  ad  rempublicam  ,  quam  Deus 
inftituebat  ,  minus  congruum  videretur.  Vifibili- 
bus  etenim  peccatoribus,  ac  peccatis,  vifibilia  quo¬ 
que  in  facrificiis  medicamenta  praeftanda  cum  forent; 
neceflario  quoque  vifibiles  miniftri  ,  ac  Sacerdotes 
inftituendi  erant :  qui  facris  a  Deo  inftitutis  ,  popu¬ 
lo  eumdem  placarent ,  ac  propitium  redderent  :  ni¬ 
hilominus  ne  princeps  a  religione  alienus  ,  aut  im¬ 
munis  cenferetur ,  pietatem  ,  cultumque  Numinis 
cum  primis  Regem  Ifraeliticum  colere  luis  legibus 
cavit  Deus  ,  Deuteron  1 7.  verba  faciens  de  Regis 
inftitutione  ,  fi  quando  regiam  adminiftrationem  po¬ 
pulus  expetiviflet*  Poftquam  autem  ,  inquit  ,  fede- 
rit  in  folio  regni  fui  ,  defcnbet  fibi  Deuteronomium  legis 
hujus  in  volumine  i  accipiens  exemplar  d  Sacerdotibus 
Levit  ica  tribus  :  &  habebit  fecum  ,  legetcjue  illud  om¬ 
nibus  diebus  vita  fua  j  ut  difcat  timere  Dominum  De¬ 
um  fuum  ,  &  cufi odire  verba ,  &  caremonias  ejus ,  cjux 
in  lege  pracepta  funt.  Quibus  verbis  ,  tam  qute  Re¬ 
ligionem  ,  Numinifque  cultum  ,  quam  qutc  proxi¬ 
morum  falutem  refpiciunt ,  brevi  oratione  compre¬ 
henduntur  ,  Regique  a  Deo  commendantur. 

Ut  vero  praxis  do6binae  a  Deo  tradita:  ,  Regite 
mftitutioni  refponderet  ,  antequam  Saulis  eledio- 
nem  fcribat  facer  textus  ;  de  moribus  ejus  btec  ait. 
Erat  ei  ,  fupple  Cifo  ,  Filius  vocabulo  Saul  ,  electus, 
&  bonus  ,  &  non  erat  vir  de  filiis  Ifrael  melior  illo. 
Hic  enim ,  ut  fandus  Gregorius  exiftimat,  &  Abu- 
lenfis  advertit ,  animi  bona  ,  ornamentaque  virtu¬ 
tum  Saulis  intelliguntur.  Ejufdcm  quoque  Saulis 
religio  ,  ac  pietas  1.  Reg.  cap.  10.  infinuatur. 
Statim  enim  ac  Saul  a  Deo  Rex  eledus  fcribitur  ; 
Dei  fpiritum  in  eum  infiluiffe  traditur  his  verbis: 
Itacjue  cum  avertiffet  humerum  fuum  ,  ut  abiret  d  Sa- 
muele  ,  immutavit  ei  Deus  cor  aliud.  Feneruntcjue  ad 
pr adiit um  collem  ,  d*  ecce  cuneus  prophetarum  obvius 
ei  i  &  tnjiluit  fuper  eum  Spiritus  Domini  j  &  prophe¬ 
tavit  in  medio  eorum  :  id  eft  una  cum  ipfis.  Cap. 
etiam  1 6.  in  quo  de  undione  David  in  eadem  fen- 
tentia  agitur  :  divino  fimiliter  fpiritu  David  afffatus 
dicitur  his  verbis  .•  Tulit  ergo  Samuel lenticulam  olei, 
j  &  unxit  eum  in  medio  fratrum  ejus  :  &  dire  itus  e  fi  fpt- 
1  ritus  Domni  d  die  illa  in  David  i  &  deinceps.  Et 


cap. 


800 


M 


YROTHECIVM.  III. 


801 


Cip. 


r.  lib.  5.  Reg.  in  quo  David  morti  jam  vici¬ 
nus  &  Salomone  filio  fuo  Rege  jam  declarato  ,  at¬ 
que  in  conventu  procerum  inaugurato  ,  podrema 
praecepta  tradidit  :  inter  priora  capita  ,  cultum  Dei 
illi  commendat  dicens  :  Obferva  cufiodias  Domini 
Dei  tui  ,  ut  ambules  m  viis  ejus  ,  ut  cuji odias  c&remo- 
niM  ejus  ,  fi  pr&cepta  ejus  ,  fi  judicia  ,  fi  teftimonia , 
ficut  fer  iptum  efi  in  Lege  Mojfi  :  ut  mtelligas  univerfa 
qua  facis  ,  fi  quocumque  te  verteris.  Cap.  quoque  1  1. 
ejufdem  libri  ,  Jeroboam  Dei  nomine  ab  Ahia  Silo- 
nita  futurus  Rex  Ifrael  prxnunciatur  :  cum  primis 
vero  eidem  Dei  cultus  injungitur  his  verbis :  Si  igi¬ 
tur  audieris  omnia  ,  qua  pracepero  tibi  ,  fi  ambulave¬ 
ris  in  viis  meis  ,  fi  feceris  quod  retium  coram  me  fic. 
Ex  quibus  fane  locis  hucufque  allatis  ,  manifede 
condat  religionem  ,  atque  divinum  cultum  cum  pri¬ 
mis  in  Rege  quocunque  ex  iplis  divinis  oraculis  ex¬ 
quiri  >  non  quidem  ,  quod  Rex  in  Republica  Ifrae- 
litica  munere  Sacerdotali  inlignitus  in  altari  hodias 
oblaturus  edet  ;  cum  haec  ad  Pontificem  minoref- 
que  facerdotes  ,  fpeftarent  :  fed  quod  Rex  ratione 
generis,  ac  gentis ,  juxta  caeremonias  a  Deo  illi  po¬ 
pulo  traditas  ,  Dei  cultum  cum  primis  fibi  curan¬ 
dum  certo  fciret.  Quamobrem  juramento  ,  ut  in¬ 
fra  videbimus  ,  ad  obfervantiam  Mofaicas  legis  in 
his ,  qux  ad  caeremonias  pertinebant ,  Rex  adltrin- 
gebatur. 

Illuftrant  haec  ,  qux  diximus  ,  metaphoram  Pro- 
phetx  in  Pfal.  47.  in  quo  licet  epithalamium  Chri- 
di  ,  &  Ecclefix  canatur  ;  Chridique  Regis  enco- 
mia  in  eo  pfalmo  prxdicentur  :  fub  metaphora  ta¬ 
men  Regis ,  regix  quoque  virtutes  ad  illorum  tem¬ 
porum  confuetudinem  delcribuntur.  Nam  verf.  7. 
eleftionis  regix  rationem  aflignat  Propheta  pieta¬ 
ti  Divinoque  cultui  ,  tamquam  ad  potiora  capita  , 
exteris  quodammodo  prxtermiffis ,  dicens  :  Dilexi- 
fii  jufiitiam  ,  fi  odifii  iniquitatem  :  propterea  unxit  te 
Deus  Deus  tuus  oleo  kt  it  ia.  Nomine  autem  juftitix 
cum  primis  in  Scripturis  facris ,  obfervantiam  facro- 
rum  rituum  in  facrificiis  a  Deo  inditutis  ,  &  in  le¬ 
galibus  munditiis  fignificari  condat.  Quod  his  ni¬ 
mirum  exremoniis,  judificarentur  veteres  legis  Mo- 
faicx  feftatores  :  illius  quoque  legis  obfervantix  ,  a 
Propheta  anneftitur  xquitas  per  refpeftum  ad  fub- 
ditos  ;  quam  cum  primis  Princeps  curare  debet;  ut 
judus  ipfe  efficiatur  :  propterea  fubditur  in  textu 
Pfalmi  j  fi  odifii  iniquitatem.  His  enim  duabus  vir¬ 
tutibus  ,  Princeps  Dei  cultorem  religiofiffimum  fe 
demondrat  :  Quamobrem  fupra  in  eodem  Pfalmo 
Propheta  cunfta  futura  profpera  Regi  auguratur  , 
fi  virtutibus  ornatus  in  his  continue  fe  exercuerit  , 
ac  proinde  fubintulit  :  Propter  veritatem ,  fi  manfue- 
tudmem  fi  jufiitiam  ,  deducet  te  mirabiliter  dextera 
tua.  Et  quamvis  ex  vi  hebraici  textus  nonnulli  de 
rigorofa  vocum  in  hoc  loco  Pfalmi  fignificatione  di- 
gladientur  ■,  nihilominus  eodem  fenfu  loquutum  no- 
drum  vulgatum  interpretem  ,  cum  hebraico  exem¬ 
plari  ,  viris  doftis  fatis  perfpeftum  ed  :  religio¬ 
nemque  cum  primis  ,  Regi  a  Deo  commendari  , 
ubique  in  locis  facrorum  oraculorum  omnibus  li¬ 
quet. 


B 


D 


CAP.  IX. 

Faciei  majedas  militarifque  peritia  ,  Princi¬ 
patus  erant  notx. 

Ad  loca  1.  Reg.  cap.  10.  St  et  it  que  in  medio  populi  , 
fi  altior  fuit  univerfo  populo  ab  humero  ,  fi  furfum. 
lbid.  cap.  16.  Erat  autem  rufus ,  (fi  pulcher  afpeclu, 
decoraque  facie.  Pf.  44.  Specie  tua  }  fi  pulchntu- 


E 


A  dine  tua  ,  intende,  profpere  procede ,  fi  regna,  lbid. 
Accingere  gladio  tuo  fuper  femur  tuum  potentifiime . 
&  ad  aha. 

OR  1  s  Majedas ,  ac  decor  in  Principe  a  popu¬ 
lis  cum  primis  expetitur.  Probat  hoc,  vel  il¬ 
lud  commune  diftum  Porphyrii  :  Species  Pria¬ 
mi  digna  efi  imperio  :  five  Ut  alii  legunt  ,  srp wrav  uSft 
«J'®-'  &%tov  lugavloafi.  hoc  ed  ,  prima  quidem  fpecies 
digna  efi  imperio ;  ubi  fpecies  pro  forma  ,  decoroque 
alicujus  afpedtu  accipitur.  Cxterum  apud  Cathe- 
nam  urbem  Indicam  ,  Stephano  ,  &  Strabone  au- 
ftoribus  ,  ufqueeo  confurgunt  in  admirationem  pul¬ 
chritudinis,  ut  regem  eum  eligant,  qui  fit  pulcher¬ 
rimus.  Corporis  enim  alicujus  pulchritudo  ,  ex 
debita  partium  commenfuratione  ,  ac  difpofitione  , 
fecundum  quantitatem  ,  colorem  ,  figuram  ,  atque 
formam  cum  emergat  ;  forma  quoque  ipfa  ,  atque 
pulchritudo  ex  ea  difpofitione  refultans ,  majoris  per¬ 
fectionis  individualis  ednota  :  cumque  omnis  nodra 
cognitio  incipiat  a  fenfu,  propterea  ad  eam  partium, 
ac  membrorum  perfeftionem  ,  ingenii  quoque  acu¬ 
men  ,  atque  in  rebus  agendis  dexteritas,  prudentix, 
virtuti  conjunfta  refertur  :  quamobrem  a  fpeciei 
forma  ,  decoroque  afpeftu ,  dignitatem  Imperii ,  ac 
Principatus  notas  agnovifle  veteres ,  minime  mirum 
fore  debet.  Teftis  ed  Arid.  in  4.  polit,  cap.  4.  apud 
iEthiopes  magidratus  pulchrioribus  tradi  confue- 
vifle.  Seneca  quoque  lib.  1.  de  Clement.  cap.  19. 
&  Bafilius  hom.>  8.  in  exameron  ,  inter  apiculas 
pulchriorem  ,  ac  formofiorem  regnum  tenere  refe¬ 
runt  :  quafi  naturali  quodam  jure  formofiori  re¬ 
gnum  debeatur.  Ab  afpeftu  enim  Agamemnon 
exterorum  Rex  adjudicatur  a  Priamo  apud  Homer. 
lib.  3.  Iliad.  verf.  166.  ubi  fic  Priamus  ad  Hele¬ 
nam  : 

O  ?  t»?  0  d’  ftlv  d%atos  dvtj(>  jju?  li  pityolsli. 

r oi  ffib  KstpaAij  Kj  piel^ova  olitsoi  ioem' 

K«?Aov  »tch  tyu  insco  fdo.v  6(p3-oiAf/,oT<Tiv, 

Oi«F  iSTU  yiqof.fw.  B&^Ai;»  dvbfi  eaixg. 

A  datura  enim  ,  a  pulchritudine  ,  Sc  optima 
membrorum  difpofitione  ,  Priamus  argumentatur  , 
illum  quem  ita  confpicuum  ede  animadvertebat,  to¬ 
tius  exercitus  Imperatorem  ,  Regemque  fore.  Sic 
enim  interpretantur  ea  carmina. 

Quis  nam  ifte  efi  Achivus  vir  ,  latufique  ,  mag- 
nufque  ? 

Certe  quidem  capite  fi  altiores  alii  fiunt  i 
Pulchrum  autem  adeo  ego  nondum  vidi  oculis , 

Nec  adeo  honorabiliorem .  Regi  enim  viro  fimilisefi. 

Ne  vero  a  facris  recedamus  oraculis  ;  ab  hac 
etiam  fpeciei  forma  ,  8c  datura  exteris  fuperiori  , 
minime  putandum  ed  cafu  laudari  Saul  in  facris  ora¬ 
culis  ,  quibus  nihil  frudra  feribitur  }  fed  propterea 
afpeftum  illius  ,  ac  formam  in  facris  oraculis  cele¬ 
brari  dicemus  lib.  1.  Reg.  cap  10.  ut  decore  faciei 
ejufque  afpeftu  ,  merito  in  eo  collocatum  Reipu- 
blicx  principatum  intelligatur.  Statim  enim  ac  Rex 
eleftus  Saul  feribitur,  illico  de  fpecie  ,  decoroque 
illius  afpeftu  ,  in  facro  textu  agitur  ,  his  verbis : 
Stetitque  in  medio  populi  ,  fi  altior  fuit  univerfo  popu¬ 
lo  ab  humero  ,  fi  furfum.  Cujus  equidem  daturx 
ratio  ,  ac  exceflus  ,  per  refpeftum  ad  reliquorum 
daturam  ,  regix  dignitati  propria  ,  ubique  a  Virgi- 
lio  condituiturj  nam  lib.  1.  ^Eneid.  Didonis  maje- 
datem  fcnbens  ait : 

Exercet  Diana  choros  ,  quatn  mille  fecuta 
Hinc  atque  hinc  glomerantur  Oreades  :  illa  pha¬ 
retram 

E  e  e  Fert 


802  Arcanorvm  Sacrae  Script.  803 


Fert  humero  ,  gradienfque  Deas  fupereminet 
nes  , 

Latona  tacitum  pertentant  gaudia  peSlus, 

Talis  erat  Dido  ,  talem  fe  lata  ferebat. 


om 


A 


mendatur.  Hoc  enim  argumento  a.  forma  fumpto 
utitur  Virgil.  lib.  7.  iLneidos,  ciim  Turnum  con¬ 
tra  Teucros,  qui  cum  yEnea  in  Latium  advenerant, 
expeditionem  parare  fic  fcribit: 


In  illa  namque  fupereminentia  ad  reliquas  Dianae 
atque  Didonis  regiam  majeftatem  Poeta  conllituit. 
In  eodem  quoque  libro  ,  a  phrafi  Sacri  hujus  noftri 
textus  ,  fere  nihil  fele  elongans  Poeta  ,  de  majefta- 
te  regia  JEnex  ,  ut  primum  confpedfus  eft  a  Dido¬ 
ne  ,  llc  loquitur. 


Reftitit  zAEneas ,  claraque  in  luce  refulfit , 

Os  humerofque  Deofimilis:  namque  ipfa  decoram 
Cafariem  nato  genitrix  ,  lumenque  juventa 
Purpureum ,  &r  latos  oculis  afflarat  honores. 


B 


Lib.  quoque  7.  in  quo  Turni  regiam  majeftatem 
deferibit  Virgilius ,  adamullim  Saulis  formam  cum 
Ineris  litteris  defcripfifte  videtur  :  quia  vero  afpedtus 
valoris  ,  ac  militaris  peritiae  quoque  nota  erae  ,  u- 
trumque  Poeta  in  Turno refpiciens  dicebat. 


Ipfe  inter  primos  prafianti  corpore  Turnus  , 
Vertitur  arma  tenens ,  &  toto  vertice  fupra  efi. 


Quam  vero  imperiali  majeftati  ,  regiaeque  digni¬ 
tati  forma  Saulis  correfponderet  ;  Jofephus  lib.  6. 
antiq.  cap.  5.  teftatur,  hanc  eandem  hilloriam  his 
verbis  referens,  tx agepy zvcpfyjov  'Isrci  p,brov  J  7rA>jOg?’ 

j  ow&rtm  ,  ^  1 0  y,v  (doi<rtAiK<bloil@^'  hoc 

ell  ;  Etiam  adveniente  ,  fupple  Saule  ,  Samuelfia- 
tuit  eum  in  medio  multitudinis  i  excedebat  autem  om¬ 
nes  ,  &  flatura  erat  regia.  Equidem  adeo  ftaturaaf- 
pedfuque  fuo  ,  regiam  dignitatem  Saul  prx  fe  fere¬ 
bat  ;  ut  in  illius  admiratione  Samuelem  ad  Ifraeliti- 
cos  populos  ,  ac  Senatores  hxc  acclamafle  ,  atque 
dixilfe  referat  facer  textus  :  Certe  videtis  quem  elegit 
Dominus ,  quoniam  non  Jit  illi  Jimilis  in  omni  populo.  Et 
cap.  1 6.  ejufdem  lib.  1.  Reg.  ubi  de  undtione  Da¬ 
vidis  agitur  ,  deque  illius  divina  eledtione  ad  re¬ 
gnum  ;  ftatim  de  afpedlu  quoque  imperii  quidem 
digno  agitur  his  verbis  n.  iz.  Erat  autem  rufus  & 
pulcher  afpellu  ,  decoraque  facie.  Capite  etiam  17. 
in  quo  Davidis  adverfus  Philiftxum  pugna  deferibi- 
tur  ,  forma  illius  in  facro  textu  celebratur  :  ut  re¬ 
gium  Davidis  afpedlum  cum  valore  ,  militarique 
virtute  conjundfum  contemplentur  omnes  &  in  Da- 
vide  ab  eo  ufque  tempore  ,  regni  prxfagia  a  populo 
confpicerentur.  Lib.  quoque  z.  Reg.  cap.  14.  in  quo 
de  Abfalone  agitur  antequam  facer  textus  illius  ad 
regnum  tentamenta  referat,  afpedtus  illius  vim  deco¬ 
remque  fcribit  dicens  :  Porro  Jicut  Abfalon  vir  non  erat 
pulcher  m  omni  Ifrael ,  er  decorus  nimis  \  a  vefligio 
pedis  ufque  ad  verticem  non  erat  in  eo  ulla  macula.  De 
affedtato  regno  ab  Adonia  feribitur  lib.  3.  Reg. 
cap.  1.  nec  ea  occafione  oris  illius  majeftas  ta¬ 
cetur  ,  fed  dicitur  :  Erat  autem  CF  pulcher 
valde. 


c 


E 


Regio  afpedtu  ,  &  valore  ,  loca  Pfalmi  44.  illu- 
ftrantur  ,  in  quibus  de  forma  ,  valoreque  regio  agi¬ 
tur.  Et  quidem  a  forma  ac  valore  perfonx  fumptis 
argumentis  ,  regnum  Meflix  fub  Salomonis  figura 
eidem  concefliam  merito  feribitur  in  illis  verbis  :  Ac¬ 
cingere  gladio  tuo  fuper  femur  tuum  potentiffime.  Eft 
enim  hxc  didtio  Potentiffime,  epithetum  Mefiix 'Re¬ 
gis  fub  figura  Salomonis  ,•  quod  quidem  epithetum 
live  adjunctum  ,  Grxce  per  vocem  Juvode  ,  He¬ 
braice  vero  per  vocem  ghibor  exprimitur.  Qux 
vocabula  ^  lingua  vernacula  iralica  ,  interpretaren¬ 
tur  pioprie  per  hanc  il  valorofo  j  ad  fubindicandum 
his  vocabulis  regis  valorem  ,  militaremque  periti¬ 
am.  Quam  ob  caufitm  Rex  ad  fumendum  arma  ad¬ 
verfus  holtes  propterea  excitatur  :  &  ab  afpedu  , 
rtg“ique  lorma  virtus  militaris  in  eoa  Propheta  com¬ 


F 


Hunc  decus  egregium  forma  movet,  atquejuventa. 
Hunc  atavi  Reges  ,hunc  claris  dexter 4 fallis. 

Tres  enim  Poeta  cum  primis  caufas  affert, ex  qui¬ 
bus  Turnus  ad  bellum  regni  caufa  compellebatur 
formam  nimirum  ,  nobilitatem  antiquam  ,  Sc  res 
lumma  cum  laude  ab  eo  geftas.  Sed  redeamus  ad 
noftri  Prophetx  verba  ,  ex  quibus  ad  formam  illa 
peitinere  conflat  :  Spectofus forma  pra  filus  hominum  \ 
diffufa  efi  gratia  in  labiis  tuis  ;  £c  qux  ibidem  parum 
infra  fubinferuntur  in  eadem  fententia  :  Specte  tua  , 
&  pulchritudine  tua.  Quibus  quidem  duobus  capi¬ 
tibus  ,  merito  illi  regnum  deberi  Propheta  colligit  ; 
St  Deus  quoque  commendatur  quod  tali  viro  regnum 
tradiderit  :  quamobrem  fubintulit  Propheta  ,  Prop¬ 
terea  benedixit  te  Deus  in  stternum.  Qua  fane  dicendi 
phrafi,  regnum  xternum  Regi,  iis  addictum  notis 
prxnunciatur. 

Parum  quoque  infra  ,  ab  eodem  Propheta  peritia 
militaris  ejufdem  Regis  commendatur  ,  qux  nimi¬ 
rum  regio  afpedtui  ac  formx  conjungebatur  :  quam- 
obrem  vidforem  quoque  in  proelio  Regem  eundem 
futurum  Propheta  auguratur  his  verbis  ,  intende prof- 
pere  ,  procede  &  regna.  Qux  varia  vocabula  ,  ad  ex¬ 
plicationem  hebraici  vocabuli  -fn  rechabh  ibi  pofiti 
potius  faciunt  ,  quam  rem  ipfam  explicent.  Nam 
per  verbum  equita  ad  fignificandum  equorum  ufum, 
illud  vocabulum  3(T.  rechabh  interpretandum  vide¬ 
retur  5  fi  latine  fic  loqui  liceret.  Ineo  enim  voca¬ 
bulo  pugnandi  rationem  refpexit  Propheta  ,  illoque 
virtus  militaris  in  Rege  quxfita  explicatur.  Etenim 
armorum  fcientiam  ,  rerumque  bellicarum  peritiam 
in  Principe  necefiario  requiri  norunt  omnes  :  prop¬ 
terea  namque  fupremam  fedem  in  republica  ,  mili¬ 
tarem  gradum  tenuiffe  ;  Regibufque  Refpublicas 
hanc  dedifte  perlpicuum  eft. 

Certe  Diodorus  Siculus  lib.  4.  antiq.  au&or  eft  , 
apud  yEthiopes  ad  optimum  quemque  regnum  de¬ 
ferri  folitum  ;  adde  pulcherrimum  ,  &  pugnacifli- 
mum.  Regum  enim  inftitutionem ,ab  exercitus,  Sc 
militum  in  expeditionibus  regimine  ,  dudtam  fuifie, 
lacns  ex  oraculis  fubodoratur.  Erimus  enim  &  nos  , 
dixerunt  Ifraelitx  lib.  i.Reg.  cap.  9.  ad  Samuelem, 
ficut  &  reliqua  gentes-,  &  petierunt  Regem  ,  ut  Dux 
eis  in  proelio  eflet  ,  dicentes  :  Et  pugnabit  bella  no- 
fira.  Quia  igitur  ab  exercitio  armorum  ,  rerum¬ 
que  ad  bellum  fpedfantium  ,  exercitus  nominatur  , 
propterea  Regem  ,  cujus  muneris  cum  primis  eft 
Ducem  fe  in  exercitu  prxbere  ,  exercitatiflimum 
quoque  eumdem  efte  necefle  eft  ,  in  his  qux  ad  bel¬ 
lum  pertinent  ;  in  laboribus  enim  omnibus ,  qui¬ 
bus  humana  corpora  indurantur  ,  Reges  verfari  , 
commendatione  dignum  ab  omnibus  cenfetur. 
Quamobrem  plures  hinc  Imperatores  ,  Reges  , 
Principes  ,  atque  exercituum  Duces  laudantur  ; 
quod  in  ipfo  armorum  exercitio  gregariorum  mili¬ 
tum  labores  non  abhorruerint.  Vegetius  lib.  1.  de 
re  milit.  cap  8.  illis  verbis  ,  Tjronibus per  quotidiana 
exercitia  demonfiretur  doblrina  armorum  in  jattu  miffi- 
lium  ,  in  trabi ando  fcuto  ,  m  vitandis  ibhbus  ,  Impe¬ 
ratorum  ,  ac  Ducum  munera  id  efte  offendit.  Nifi 
enim  in  his  Duces  quam  diligentiflime  ftuduerint  , 
de  vidforia  adfum  fore  fciant.  Scribit  namque  Va¬ 
lerius  Maximus ,  quod  cum  Scipio  in  Africam  ex¬ 
peditionem  aliquando  pararet  ;  quxreretque  aliquis 
ab  eo  ,  qua  re  fretus  claftem  educere  in  Africam 
contenderet  ;  nullo  reiponfo  dato  ,  viros  fefe  exer¬ 
centes  ,  corporaque  laboribus  indurantes  interro¬ 
ganti  monftravit.  Sic  enim  indurata  corpora  ad 

res 


804-  Myrothecivm  III.  805 


res  bellicas-  aptiora  t  promptioraque  fore  nota  res 
eft. 

Sed  facris  ex  oraculis  haec  ipfa  deducantur ,  ac 
demonftrentur  :  nec  praetereamus ,  quod  Deusciim 
Ducem  aliquem  ,  ac  confulem  Ifraelitico  exercitui 
per  deferta  prteficere  vellet  ;  contemptis  his  ,  qui 
cum  Pharaone  in  iEgypto  armorum  fcientia ,  peri¬ 
tiaque  belli  illuftres  erant  ;  unum  Moyfen  e  defer¬ 
tis  ,  ac  montium  ,  fcopulorumque  anfra£tibus  eru¬ 
tum  elegit; ut  etiam  Clemens  Alexand.  lib.  1.  ftrom. 
ad  fin.  &  Philo  lib.  1 .  de  vita  Moyf.  adnotarunt. 
Quodque  magis  mirandum  videtur  :  dum  is  in  cu¬ 
ria  Pharaonis  verfabatur  >  atque  veluti  regni  fuccef- 
for  ab  ipfis  regni  proceribus  veneraretur  ,  nullius  fuit 
apud  Deum  loci  5  verum  ftatim  ac  poftmodum  per 
quadraginta  circiter  annos  inter  laxa,  &  folitudines, 
inter  feras  animaliaque  filveftria  ,  in  pafcendis  gre¬ 
gibus  Jethro  facerdotis  Madianitidis,  vitam  duxiflet; 
membraque  induralfet  ■,  tunc  a  pafcendis  gregibus 
a  Deo  Ifraelitico  exercitui  Dux  ,  ac  Imperator  prae¬ 
ficitur.  Saulem  etiam  a  cura  afinarum  ,  ab  agrefti 
vitae  genere  ad  regnum  Deus  evehere  ftuduit.  Si¬ 
mili  modo  David  a  pafcuis  ad  regnum  aflumpfit. 
Solius  omnipotentiae  oftentandae  gratia  ;  non  autem 
aliqua  ratione  politica  ,  haec  a  Deo  fieri  aliqui  minus 
perite  exiftimabunt  :  at  mihi ,  non  tam  ad  rationem 
omnipotentis  ,  quam  etiam  ad  verae  politicae  ratio¬ 
nem  Deum  refpexifie  omnino  dicendum  videtur  , 
in  aflumptione  Moyfis  ad  dudtum  Ifraelitici  exerci¬ 
tus  ,  Saulis  ,  &  Davidis  ad  Reipublicae  Ifraeliticae 
regimen.  Etenim  Plin.  lib.  18.  hiftor.  cap.  5.  5c 
Cato  quoque  de  re  ruft.  in  principio  ,  (quibus  con- 
fentiunt  quotquot  militaria  tradant)  ex  agricolis ,  in¬ 
quiunt  ,  &  viri  fortifllmi  ,  &  milites  flrenuifflmi  gi¬ 
gnuntur.  Quia  igitur  membrorum  corporeorum  du¬ 
rities  ,  cum  primis  in  milite  ,  ac  Duce  defideratur, 
&  animus  quoque  ad  difficillima  aggredienda  ,  nec 
non  etiam  aciei  difponendte  reda  ratio  in  Rege  re¬ 
quiritur  ;  quas  omnia  paftores  in  pafcendis  gregi¬ 
bus  experiuntur  ;  propterea  Deum ,  ex  regulis  mili¬ 
taris  peritiae  ,  ex  hoc  genere  hominum  ad  Ifraeliticae 
Reipublicae  regimen  Reges  ,  Ducefque  aflumpfifle 
putandum  efl  ;  ut  etiam  in  mirabilibus  operandis  , 
a  fuavi  rerum  natura  non  recederet. 

Nam  praeterquam  quod  in  pafcendis  gregibus  , 
pallores  nociva  declinare  ,  propriifque  gregibus  pro¬ 
ficua  curare  difcunt  ;  modum  etiam  aggrediendi 
propulfandique  feras ,  lupos  ,  ac  leones  in  folitudi- 
nibus  intelligunt.  Sacra  oracula  haec  ipfa  nobis  tra¬ 
didere  lib.  1.  Reg.  cap.  17.  Cum  enim  David  pue¬ 
rulus  ,  Philifthaeum  illum  aggredi  non  dubitaret  , 
qui  toti  exercitui  Ifraelitico  timori  erat ;  interroga- 
returque  a  Saule  ,  qua  fretus  arte  Philifthaeum  ,  in 
tradandis  armis  peritiffimum  ,  flaturae  giganteae  , 
proceritatifque  eximiae  ,  aggredi  auderet  ;  nullum 
aliud  argumentum  in  medium  attulifle  conflat ,  nifi 
paftoralis  vitae  exercitia.  Pafcebat>  inquit  David, 
fervus  tuus  patris  fui  gregem  s  &  veniebat  leo  ,  vel  ur- 
fus  ,  &  tollebat  arietem  de  medio  gregis  ,  &  perfeque- 
bar  eos  ,  &  percutiebam  ,  apprehendebamque  mentum 
eorum  ,  &  fuffocabam  ,  interficiebamque  eos  s  nam  & 
leonem  ,  &  urfum  interfeci  ego  fervus  tuus.  Erit  igi¬ 
tur  &  Philiflhaus  hic  incircumcifus  quafi  unus  ex  eis. 
Qua  fane  arte  David  fretus  ,  Philifthaeum  aggredi¬ 
tur  ,  proftrat  ac  interficit.  Merito  igitur  cum  ho- 
flium  congreflus  ,  eorundemque  propulfatio ,  Re¬ 
gum  ,  ac  Ducum  potiora  fint  munia  ;  propterea  ne¬ 
mo  aptius  exercitibus  ,  rebufque  publicis  praefici 
pofle  videtur  ,  ex  dodrina  facrarum  litterarum  , 
quam  ovium  paftores  ,  quique  in  pafcendis  gregi¬ 
bus  ,  longa  experientia  ,  principatus  munia  fint 
cdodi. 

Cujus  enim  fuerit  virtutis  Moyfes  in  re  bellica  , 


B 


plurima  facrarum  litterarum  monumenta  teftantur  : 
cum  primis  vero  ,  quod  fblus  cum  hominibus  Levi- 
ticae  tribus  ,  qui  ad  illius  partes  fponte  declinave¬ 
rant  ,  totum  Ifraeliticum  exercitum  fexcentorum 
millium  armatorum  ,  ad  necem  aggredi  non  eft  ve¬ 
ritus  ,  propter  vituli  adorationem  ,  Idololatriteque 
crimen  :  quo  in  conflidu  fupra  triginta  millia  ho¬ 
minum  interfecit.  Cujus  etiam  fuerit  virtutis  Saul, 
tellis  eft  David.  Qui  cum  aliquando  2,.  Reg.  cap. 
1.  mortem  illius  deploraret,  ac  inter lacrymas  ejuf- 
dem  militaris  virtutis  laudes  celebraret :  Gladius  Saul 
non  efl  reverfus  inanis  ,  inquit.  Et  ibidem  a  tradan- 
do  fcuto  ,  eumdem  laudans ,  clypeus  fortium ,  inquit, 
clypeus  Saul.  Quafi  dicere  vellet,  quod  eo  ducente 
milites,  tuti,  ac  fecuri  incedebant  omnes,  quodque 
fcutum  Saulis  in  genere  gregariorum  militum  non 
erat  reponendum  ;  neque  Saulem  fcutum  tradafle  , 
eo  modo  quo  milites  plebeji  illud  traclant;  fed  inter 
illuftres  heroas  primam  eum  obtmuifle  fedem.  Cu¬ 
jus  etiam  virtutis  David  fuerit,  facra  oracula  teftan¬ 
tur  fexcentis  in  locis :  fufficiant  ea  ,  quae  Ifraeliti¬ 
cae  puellae  illi  revertenti  a  caede  Goliae  occurrentes 
praecinerunt :  dicebant  enim  ,  Saul per cuffit  mille ,  & 
David  decem  millia.  Et  praeter  innumera  facrarum 
litterarum  monumenta  ,  quibus  bellicae  artis  peritia 
Davidis  in  expugnandis  oppidis  ac  urbibus  ,  in  ag¬ 
grediendis  ,  ac  propulfindis  hoftibus  demonllratur : 
quae  de  expugnatione  Urbis  Jerofolymitanae  ,  (quae 
Jebufaeorum  Regum  fedes  erat,)  in  Sacris  refe¬ 
runtur  libris  ;  plane  Davidis  in  re  militari  virtu¬ 
tem  demonftrant  praeclariffimam  ;  ita  ut  2.  Reg. 
cap.  23.  de  illo  dicatur  :  OHingentos  interfecit  impe¬ 
tu  uno. 


D 


E 


Regis  itaque  peritia  militari  ,  ab  hoftium  incurfi- 
bus  fubditi  liberantur  :  ut  in  pace  quieti  degant  ; 
dominiorum  fines  ac  jura  tueantur  ;  atque  etiam  di¬ 
latentur  ;  fi  quando  jufta  belli  ratio  id  popofcerir. 
Nam  praeterquam  quod  ex  his ,  qua:  jam  fupra  do¬ 
cuimus  ,  fatis  haec  probata  remanent  ;  hanc  etiam  ' 
unam  rationem  Deum  ad  populum  Ifraeliticum  in 
Synai  attulifle  conflat  ,  cum  de  propria  ele£lione  ad 
Pripcipatum  Reipublicae  Ifraeliticae  Deu$ ageret, di¬ 
cens  :  Vos  ipfi  vidiftis' ,  Exo.  19.  qua  fecerim  nAigyp- 
tiis  ,  &  c/uomodo  portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum  , 

&  aflumpferim  mihi.  Quorum  verborum  intelligen- 
tia  paraphraftice  explicata  haec  eft.  Vos  ipfi  vidif- 
tis  quanta  fit  mea  bellica  virtus  ,  qua  ratione  aufus 
temerarios  &  obftinatos  fiEgyptiorum  retuderim  : 
tanta  quidem  ipforum  ftrage,  ut  ne  unus  ex  illis  om¬ 
nibus  fuperfuerit  vivus  ,*  at  ex  vobis  vere  nec  unus 
in  toto  veftro  exercitu  fuerit  defideratus  ;  aut  pafliis 
fit  aliquod  difpendium  ;  nec  etiam  hoflili  gladio  vel 
telo  leviter  faltem  offenfus  doluerit  :  immo  quem¬ 
admodum  pulli  aquilarum  inoftenfi  ,  huc  illucve fu¬ 
per  alas  a  matre  circumferuntur  ;  ita  vos  omnes 
inoffenfos  huc  ad  Synai  ,  invito  etiam  Pharaone  de¬ 
duxerim  :  8c  ne  ab  his  quae  pacis  funt  me  abhorrere 
putaretis  ,  haec  ipfa  cum  Pharaone  trafhre  minime 
praetermifi  :  nam  miffis  legationibus  Pharaonem 
meo  nomine  orari  jufll  ;  ut  vos  ad  deferta  Synai 
exire  permitteret :  ciimque  id  ille  concedere  renuif- 
fiet  ,  arma  tradlare  coadlus  j  voluerit  aut  noluerit , 
huc  vos  ad  montem  Sandtum  adduxi.  Is  eft  fenfus 
illorum  verborum  ,  qua:  jam  recitavimus  ex  cap. 
19.  Exo.  in  quibus  pnemiflis  ,  quae  de  virtute  bel¬ 
lica  ,  peritiaque  traftandi  arma  in  Principe  requirun¬ 
tur  ;  principatum  gentis  Ifraeliticae  fe  admiflurum 
Deus  fpondet  ;  atque  fi  confenfum  dederint  ,  in 
aeternum  illorum  Rempublicam  ftabiliturum  ,  8c  fa¬ 
cris  optimifque  legibus  eamdem  communiturum  pro¬ 
mittit.  Quamobrem  fubintulit  .•  Si  ergo  audientis  vo¬ 
cem  meam  ,  &  cuftodieritis  pattum  meum  ,  eritis  mihi 
in  peculium  de  cunttis  populis  ;  mea  efl  enim  omnis  ter - 
E  e  e  2  ra  : 


806  ArcANORVM  SACRAE  ScRIRT.  807 


.  &  -vos  eritis  mihi  in  regnum  Sacerdotale  ,  &  gens 
fanEla.  Hac  funt  verba  qua  loqueris  ad  filios  Ijrael.  Hsc 
Deus  ad  Moifen  ait  ;  quibus  confenfum  filiorum 
Ifrael ,  fuique  ipfius  ele&ionem  in  Principem  Ifrae- 
liticae  Reipublicae  ,  fe  expetere  ,  atque  expedtare 
in  bonum  ipforum  aperuit ,  hac  conditione,  ut  pa- 
dta  cum  eo  tanquam  cum  Principe  firmarentur;  &a 
foederibus  Ifraelitae  minime  declinarent. 

Pnemifit  autem  Deus  in  hac  ad  populum  allocu¬ 
tione  ,  quas  ufque  tunc  ediderat  adtiones  militares  > 
quia  haec  funt  ,  quibus  populus  aliquis  ad  electio¬ 
nem  alicujus  in  Regem ,  ac  Principem  facile  move¬ 
tur.  Eodem  quippe  omnino  titulo  cap.  8.  Judic.  If¬ 
raelitae  de  eligendo  Gedeone  in  Principem  agunt  ; 
virtuteque  bellica  ,  quam  in  eo  noverant ,  fe  motos 
affirmant.  Quae  fic  in  facro  textu  n.  2z.  referun¬ 
tur  :  Dixeruntque  omnes  viri  Ifrael  ad  Gedeon  :  Do¬ 
minare  tu  noflri  ,  &  filius  tuus  ,  &  filius  filii  tui :  quia 
liberaJH  nos  de  manu  Madian.  Quinimo  cum  pri¬ 
mum  Deum  in  Principem  populi  ,  ab  Ifraelitis  cap. 
lp.  Exo.  eleCtum  fuifle  legimus  :  tam  sequo  animo 
Ifraelitici  exercitus  curam  affumpfit ;  deque  re  belli¬ 
ca  adeo  gloriabatur  ,  ut  nullo  alio  titulo  magis  cele¬ 
brari  cuperet  ;  quam  de  militari  virtute  :  qua  qui¬ 
dem  veluti  caeteris honorificentior,  etiam  inccelefti- 
bus  ab  Angelis  ,  &  Seraplucis  fpiritibus  laudatur  , 
Deus  exercituum  appellari  voluit  :  &  hoc  eft  If¬ 
raelitici  exercitus  Imperator  ,  ut  Romane  loqua¬ 
mur  ,  &  fapiens  militarium  acierum  difpofitor  ,  ac 
ordinator. 

Communi  etiam  argumento  a  militari  virtute 
fumpto  ,  populi  excitabantur  ,  ut  aliquem  in  prin¬ 
cipem  eligerent.  Quamobrem  ex  veteri  loquendi 
phrafi  ,  militaris  virtus  ,  fortiterque  ab  aliquo  in 
bello  gefta  ,  eleftoribus ,  atque  proceribus  alicujus 
Reipublicse  confideranda  proponi  folebant  ,  cum 
de  alicujus  eledhone  ageretur  :  hinc  filii  Ifrael  cum 
Regem  a  Samuele  poftularent ;  cui  contrarium  fua- 
denti  noluerunt  acquiefcere  ,  fed  omnino  i.  Reg.  8. 
n.  19.  dicebant  :  Nequaquam  ,  Rex  enim  erit  fiuper 
nos  ,  &  erimus  nos  quoque  ficut  omnes  gentes  :  &  ju¬ 
dicabit  nos  Rex  nofler  s  &  egredietur  ante  nos  ,  &  pu¬ 
gnabit  bella  nofira  pro  nobis.  Ex  quibus  fane  facri  tex¬ 
tus  verbis ,  &  aliis  jam  allatis  locis,  tmnifeftum  eft, 
militarem  virtutem ,  ex  phrafi  facrorum  oraculorum, 
rationem  fore  ,  ut  principatus  a  populo  alicui  defe¬ 
ratur. 

Advertantur  adhuc  intimius  obfecro  ,  facris  ex 
oraculis  ,  motiva  procerum  Ifrael itarum  ,  cum  Re¬ 
gem  a  Samuele  poftulare  decreverunt  :  ex  his  enim 
apertiora  adhuc  erunt  ,  quae  de  militari  virtute  in 
Principe  quaefita  diximus  :  timor  enim  tunc  Ifraeli¬ 
tis  incuffius  ex  bello  ,  quod  adverfus  illos  Rex  Am- 
monitarum  pirabat ;  eofdem  ad  Regem  petendum 
compulit,  namque  Proceres  Ifraelitai  Samuelem  fe- 
nuiffe  adverterant ;  &  filios  Samuelis  a  redta  ratione 
principatus  declinafle.  Samuelem  igitur  adierunt  , 
deque  Rege  libi  conftituendo  cogitarunt.  Plana 
funt  haec  ex  cap.  12.  lib.  1.  Reg.  in  quo  cum  Sa- 
muel  vellet  coram  populo  Sc  Rege  ,  feipfum  jufti- 
ficare  in  depolitione  regiminis ,  objicit  eis  rationem, 
propter  quam  Regem  petierint  dicens  :  Videntes  au¬ 
tem  ,  qUod  Nabas  Rex  filiorum  Ammon  venijfet  adver¬ 
fus  puos  ,  dixiftis  mihi  :  nequaquam  ,  fed  Rex  impera¬ 
bit  nobis  i  cum  Dominus  Deus  vefier  regnaret  in  vobis. 
Nec  praeterire  licet  didtionem  illam  nequaquam ,  qua, 
me  judice,  fubindicatur,  Samuelem  propofuifle  Se¬ 
natoribus  Deum  Ducem  futurum  eis  in  eo  bello 
Ammonitarum  ,  vel  aliquem  alium  fe  declaraturum, 
qui  adverfus  Ammonitas  ,  populum  ac  deledtum 
militem  tuto  deduceret;  forfitan  etiam  aliquem  ex 
propriis  filiis  ducem  eis  propofuit :  quem  cum  ac¬ 
ceptare  noluiffet  ;  propterea  in  textu  proceres  ref- 


A 


pondifle  fcribuntur  :  Nequaquam  ,  fed  Rex  impera » 
bit  nobis. 


c 


D 


E 


Cumque  Regi  ^  Deo  defignato  ,  Samuel ,  &  alii 
applauderent  ;  falutem  ,  ac  vidtoriam  de  Ammoni* 
tis  ab  afpedtu  Saulis ,  eifdem  ille  aufpicatur  dicens: 
Certe  videtis  ,  quem  elegerit  Dominus  ,  quoniam  non 
fit  illi  fimilts  in  omni  populo.  Contrario  argumento  , 
hi  qui  tunc  refpuebant  Saulem  utebantur  :  quod  ni¬ 
mirum  nulla  militari  virtute  praeditus  cenferetur,  ac 
dicebant  1.  Reg.  cap.  9.  n.  27.  Num  falvare  nos  po¬ 
terit  ifie  ?  &  defpexemnt  eum  ,  inquit  facer  textus. 
Exiftimabant  enim  illum  minime  ad  regnum  aptum, 
quod  militaris  peritiae  ,  atque  virtutis  expers  videre¬ 
tur.  Cum  autem  demum  dedudto  a  Saule  in  hoftes 
milite  ,  Ammonitas  viciflet  ;  ut  fcribitur  ibid.  cap. 
11.  reliqui  de  populo  ad  necem  petebant  eos,  qui 
Saulem  Regem  habere  refpuerant ;  deque  illius  mi¬ 
litari  virtute  dubitarant.  Quod  fic  refertur  :  Et  ait 
populus  ad  Samuelem  ,  quis  eft  ifte ,  qui  dixit  ,  Saul 
num  regnabit  fuper  nos  ?  date  viros  ,  interficiemus 
eos . 

Regum  quoque  lib.  2.  cap.  7.  ubi  eledtio  David 
in  Regem  Ifrael  fcribitur  ,  cundtas  Tribus  Ifrael  in 
cledtione  illius  ,  propterea  confenfifle  dicitur;  quod 
hominem  militari  virtute  infignem  agnoviflent  :  iif- 
dem  tribubus  id  declarantibus  ,  atque  dicentibus; 
Ecce  nos  os  tuum  s  &  caro  tua  fumus  :  fed  &  heri  , 
&  nudius  tertius  i  cum  ejfet  Saul  Rex  fuper  nos ,  tu  eras 
educens  Ifrael.  Hoc  eft  ,  ipfe  munus  Imperatoris 
gerebas  :  quod  quidem  David  geffifie  ,  ex  multis 
capitibus  lib.  1.  Reg.  apertum  eft  :  nam  cap.  18. 
fic  legitur  :  Egrediebatur  quoque  David  ad  omnia  quo¬ 
cumque  mifijfet  eum  Saul ,  &  prudenter  fe  gegeb at  :  po- 
fuitque  eum  Saul  fuper  viros  belli ,  &  acceptus  erat  in 
oculis  univerfi  populi  ,  maximeque  in  confpeElu  famulo¬ 
rum  Saul.  Jam  enim  inde  ab  eo  tempore  ,  quo 
fublato  Gigante  ,  David  ab  Hebraeorum  populo  de¬ 
decus  abftulit ;  omnium  gratiam  ,  benevolentiam¬ 
que  libi  demeruerat.  Quam  tamen  magis ,  magif- 
que  demeruit ,  cum  dato  fibi  munere fiummi  Ducis, 
ita  fuo  muneri  fatisfecit  ;  ut  nihil  tentaverit ,  in  quo 
quis  illius  ftudium  ,  atque  prudentiam  defiderarit  : 
nihil  fufceperit  agendum  in  hoftibus  populi  ;  quod 
non  fuerit  fecundus  eventus  confequutus  ;  aut  fub 
tanto  Imperatore  minus  feliciter  fucceffifiet.  Et  li¬ 
cet  in  eodem  capitulo  paulo  infra  ,  tribunatu  tan¬ 
tum  audtum  David  dici  videatur  j  pleniffimam  ta¬ 
men  in  populo  poteftatem  habuifle ;  attenta  facra- 
rum  litterarum  phrafi  ,  fcribitur  his  verbis  n.  13. 
Et  fecit  eum  tribunum  fuper  mille  viros  ,  &  egredieba¬ 
tur  ,  &  intrabat  in  confpeElu  populi.  Eft  enim  ,  Egre¬ 
di  ,  &  ingredi ,  ex  facrarum  litterarum  phrafi  ,  ple¬ 
nam  in  re  aliqua  habere  poteftatem  :  per  quam  quis 
quicquid  velit  impune  faciat  ;  &  fuo  res  admini- 
ftrentur  ex  imperio.  Sic  fane  Moyfis  fumma  pote- 
ftas  explicata  eft  Deuteron.  31.  ubi  fic  ille  de  fe 
ipfo  :  Centum  viginti  annorum  fum  j  non  pojfum  ultra 
egredi ,  &  ingredi  ;  Id  eft  ,  populum  iftum  mode¬ 
rari.  Nam  qui  ingreditur  egrediturque  ,  quando- 
cumque  libet  ;  ille  non  ex  alterius  praefcripto  ,  ac 
voluntate  pendet.  Similiter  Num.  17.  caufatus  po¬ 
puli  graviffimum  onus  :  Provideat  Dominus ,  inquit 
Moyles  ,  hominem  qui  fit  fuper  multitudinem  hanc,  & 
poffit  exire  ,  &  intrare  ante  eos .  Hoc  eft  ,  qui  fum- 
mam  in  hoc  populo  adminiftrationem  habeat.  Cum 
igitur  de  Davide  loco  jam  citato  dicatur  ,  quod  egre¬ 
diebatur  3  &  intrabat  in  confpeEtu  populi  ;  fummam 
plane  poteftatem  eum  in  re  militari  habuifte  dixe¬ 
rim  ;  etiam  dum  adhuc  fub  Saule  tribunatum  admi- 
niftraret.  Hac  igitur  militari  peritia  Davidis  per¬ 
motae  Ifraeliticte  tribus  ,  eumdem  in  Regem  facris 
in  litteris  poftularunt.  His  fane  facrarum  littera¬ 
rum  teftimoniis  ,  &  veterum  monumentorum  locis 


8o8 


Myrothecivm.  III. 


809 


plene  probatum  arbitror  ,  quantum  oris  majeftas,|  A 
cum  militari  peritia  ,  ad  Regis  inftitutionem  con- 1 
ducat. 


C  A  P  X. 

Jura  Ifraelitici  fenatus  ,  in  Rege  inftituendo 
explicantur. 

Ad  locum  Deuter.  14.  Cum  ingrejfus  fueris  terram  , 
quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  ,  &  pojfedens 
eam  ,  habitaverifque  in  illa  :  &  dixeris  ,  confiituam 
fuper  me  Regem  Jicut  habent  omnes  per  circuitum  na¬ 
tiones  :  eum  confiitues  ,  quem  Dominus  Deus  tuus  ele¬ 
gerit  de  numero  fratrum  tuorum.  Non  poteris  alte¬ 
rius  gentis  hominem  Regem  facere  ,  qui  non  Jit  frater 
tuus.  &  ad  alia. 


ASSUMPTIO  ad  Regnum  ,  fi  ve  Regis  in- 
ftitutio  ,  facris  in  litteris  fub  varia  diverlaque 
verborum  forma  fignificatur  :  nimirum  ele- 
£tione  ,  poftulatione  ,  fect  inquifitione  perfona:  a 
Deo  ele&ae  ,  declaratione  ,  &  inauguratione.  Prior 
nimirum  afliimptio  Divinae  erat  audloritatis,  alteram 
ad  Senatum  pertinuifle  ,  vigore  ftatuti  divini  ad  fa¬ 
vorem  Ifraelitici  populi  in  S  yna  lati ,  perfpicuum  eft 
ex  cap.  1 7.  Deuter.  n.  14,  in  quo  haec  habentur: 
Cum  ingrejfus  fueris  terram  ,  quam  Dominus  Deus  tuus 
dabit  tibi  ,  &  pojfederis  e  an.'.  ,  habitaverifque  in  illa  : 
&  dixeris  ,  confiituam  fuper  me  Regem  Jicut  habent  om¬ 
nes  per  circuitum  nationes  :  e.um  confiitues  ,  quem  Do¬ 
minus  Deus  tuus  elegerit  de  numero  fratrum  tuorum. 
Non  potens  alterius  gentis  hominem  Regem  facere  ,  qui 
non  fit  frater  tuus.  Pro  cu  jus  loci  expolitione  ,  & 
ritu  regite  in  gente  Hebraea  inflitutionis  ,  explican¬ 
da  occurrunt  loca  inllitutionis  regis  ;  tempus  ,  in 
quo  Ifraelitis  eo  jure  uti  licebat}  forma  ,  quae  pe¬ 
nes  Ifraelitas  in  Regis  inftit  utione  tenebatur;  &  de¬ 
nique  de  perfona  agendum  erit ;  quam  in  Regem  , 
Ifraelitis  inaugurare  licebat  :  non  folum  quantum  ad 
genus  ,  St  familiam  ,  fed  el  iam  quantum  ad  ipfam 
perfonam  in  lingulari  :  quae  omnia  inveftigatione  , 
explicationeque  indigent. 

Et  quidem  quantum  ad  tempus  &  locum  ,  quae 
ex  vi  divinae  legis  jam  allatae  mutuo  connexa  funt  ; 
nequaquam  femper  Ifraelitis  Regem  eligere  licuifle 
conftat.  Nam  per  totos  illos  quadraginta  annos 
quibus  per  defertum  Ifraelitae  peregrinabantur, prin- 
cipem  aliquem  libi  delignare  eildem  vetitum  fuilfe 
verba  textus  jam  allati  probant  ;  nec  non  etiam 
quae  Num.  16.  deCore,  Dathan,  Abiran,  &  Hor 
habentur.  Core  enim  erat  de  tribu  Levi-,  reliqui 
Rubenitae.  Hi  principatum  in  filios  Ifrael  cum  am¬ 
birent  ;  commoventes  populum  ,  contra  Moyfen  , 
St  Aaron  infurrexerunt.  de  quorum  ambitione 
fufe  Jofeph  lib.  4  antiq.  cap.  2.  &  3.  fcribit  : 
hiatu  enim  terrae  hi  abforpti  funt  }  cum  omnibus 
quotquot  ad  partes  illorum  de  clinaverant  :  quod  ni¬ 
mirum  Deo  in  Principe  jam  ele£to  ,  de  alterius  prin¬ 
cipatu  agere  minime  vereremtur  :  tunc  praefert  i  m 
quando  de  novo  inftituendo  Principe  facultas  illis 
non  erat.  Quae  fimiliter  facultas  tranfmiflb  Jorda¬ 
ne  ;  ut  terram  promiflionis  Ifraelitae  ceperunt  ingre¬ 
di,  minime  illis  concefla  fuit:  fed  tunc  tantum  quan¬ 
do  pacifice  unaquaeque  tribus  poflediflet  regionem 
illam  ,  quae  forte  in  haereditate:  fibi  contigiflet :  tunc 
enim  folum  ,  non  vero  antea  ,  de  inftituendo  Prin¬ 
cipe  Ifraelitis  agere  licuifle,  eK  vi  horum  verborum 
legis  conftat  :  Cum  ingrejfus  fueris  terram  ,  quam  Do¬ 
minus  Deus  tuus  dabit  tibi  f  &  pojfederis  eam ,  habita¬ 
verifque  in  illa . 


B 


D 


Difficultas  igitur  major  confurgit  ex  verbis  qua: 
fequuntur  ,  Et  dixeris  ,  • confiituam  fuper  me  Regem 
jicut  habent  per  circuitum  omnes  nationes.  Ex  quibus 
fane  verbis  videtur  concedi  populo  Ifraelitico  omni¬ 
modam  facultatem  fibi  ipfi  Regem  ,  ac  Principem 
eligendi }  nequaquam  vero  ab  alio  ,  Regem  expe- 
6tare  debuifle.  Qua:  etiam  facultas ,  ejuldem  facri 
textus  poftremis  verbis  firmata,  corroborataque cen- 
feri  poflet  :  illis  nimirum  ,  non  potens  alterius  gentis 
hominem  Regem  facere.  Faciendi  igitur  ,  id  elt  eli¬ 
gendi  Regis  poteftas ,  in  auctoritate  populi  ,  divi¬ 
nis  ex  ftatutis  polita  videtur  :  cum  tamen  verba 
ejufdem  facri  textus ,  huic  privilegio  detraxifle  cen- 
feantur  in  fubfequentibus  ;  cum  dicitur :  eum  con¬ 
fiitues  ,  quem  Dominus  Deus  tuus  elegerit.  EleCtionis 
?itur  jus  ad  populum  minime  pertinebat ;  fed  fibi 
Deus  refervaverat. 

Ut  igitur  brevi  manu  difficultati  occurramus  :  ne¬ 
gamus  populum  Ifraeliticum  ,  plenam  habuifle  po- 
teftatem  concedendi  alicui  Imperium  Reipublicae  : 
quinimo  variis  ex  rationibus  eamdem  poteftatem  re¬ 
gem  eligendi  arClatam  dixerim.  Enimvero  Ifraeli- 
ticam  Rempublicam  ,  in  principatus  inftitutione  , 
quantum  ad  eleCtionem  ,  nullum  jus  habuifle  ,  fed 
eleCtionis  jus  Deum  fibi  certo  refervafle  ,  perfpicu¬ 
um  eft  ex  illis  verbis  :  Eum  confiitues  ,  quem  Domi¬ 
nus  Deus  tuus  elegerit  de  numero  fratrum  tuorum . 
Quamobrem  quoties  de  Rege  in  Republica  Ifraeli- 
tica  ageretur  ;  deque  perfona  fuhdubitandum  eflet  j 
Traelitae  Deum  adire  cogebantur  ;  ut  perfonam  a 
Deo  in  Regem  eleCtam  cognofcerent.  Manifeftum 
eft  id  ab  exordio  regia:  inftitutionis ,  ac  regii  prin¬ 
cipatus  :  Deum  enim  confuluerunt ,  ut  eis  declara¬ 
ret  ,  quem  elegiflet.  Habetur  hoc  1.  Reg.  10. 
dixit  enim  ad  eos  Samuel  cum  de  perfona  Regis  age¬ 
retur  :  Nunc  ergo  fiate  coram  Domino  per  tribus  ve - 
ftras  ,  &  per  familias  vefiras.  Quamobrem  vigore 
juris  ,  quod  Deus  fibi  in  regia  eleClione  refervave¬ 
rat  ;  regia  quoque  jura  ad  favorem  regis  conftituit, 
antequam  Regem  Ifraelitis  indicaret.  Lib.  etiam  2. 

g.  cum  in  concertatione  Davidis  ,  &  Isbofeth 
ab  Ifraelitis  dubitaretur  ,  cui  ex  illis  duobus  regnum 
deberetur  ,  &  pro  Davide  tribus  Juda  flaret  ,  reli-- 
qua:  vero  Isbofetho  adhtererent:  omnes  tandem  Da- 
vid  regnum  adjudicarunt  ea  ratione  ,  quod  illum  a 
Deo  Regem  eleStum  intelligerent.  Sic  enim  dici¬ 
tur  cap.  5.  lib.  2.  Reg.  Et  venerunt  univerfa  tribus 
Ifrael  ad  David  m  Hebron  ,  dicentes  :  ecce  nos  os  tu¬ 
um  ,  &  caro  tua  fumus  :  fed  &  heri  &  nudius  tertius 
cum  ejfet  Saul  Rex  fuper  nos  ;  tu  eras  educens  &  redu¬ 
cens  Ifrael.  Dixit  autem  Dominus  ad  te  i  tu  pafces  po¬ 
pulum  meum  Ifrael ,  &  tu  eris  Dux  fuper  Ifrael.  Si¬ 
militer  3.  Reg.  cap.  1.  cum  de  regno  ,  Salomon,  & 
Adonia  decertarent  ,  Davidque  Salomonem  Ado¬ 
niae  natu  majori  praetuliflet  :  ne  hoc  fecifle  abfque 
Numine  videretur  ,  indifto  procerum  regni  ,  ac  fe- 
natorum  conventu  ;  coram  illis  faflus  eft  ,  fe  id 
mandato  Numinis  fecifle  .•  ut  legitur  cap.  iS.  lib.  1. 
Paral.  per  haec  verba:  Sed  &  de  filiis  meis  :  filios  enim 
mihi  multos  dedit  Dominus  :  elegit  Salomonem  filium 
meum  }  ut  federet  in  throno  regni  Domini  fuper  Ifrael. 
Lib.  etiam  2.  Paral.  cap.  23.  in  depolitione  Athalis 
matris  Ochozia:  ,  volens  Joiada  fuadere  proceribus 
regni ,  ut  Joafum  Regem  admitterent  ;  Divini  pla¬ 
citi  argumento  utitur  ;  quod  nimirum  Deus  domum 
David  tantum  ad  Principatum  Ifraeliticum  deftinaf- 
fet ;  Sc  ex  ea  familia  Joas  tantum  fupereflet  de  qui¬ 
bus  ita  feribitur  :  Iniit  ergo  omnis  multitudo  pablum 
m  domo  Dei  cum  Rege  ,  dixitque  ad  eos  Joiada  ,  ecce 
filius  Regis  regnabit  ,  Jicut  loquutus  efi  Dominus  fuper 
filios  David.  Cogebantur  igitur  Ifraelitae  adire  ora¬ 
culum  ,  Numenque  confulere  ;  &  ab  eo  inquirere  , 
quem  illis  Regem  praeficere  defignalfct  :  propria 
E  e  e  3  ve- 


E 


8io  Arcanorvm  Sacrae  Scrift.  sii 


vero  audloritate  non  licebat  illis  regem  ex  quacumque 
tribu  eligere  ,  quemcumque  voluillent. 

Ut  autem  quae  diximus  lucidiora  fiant ;  Regifque 
defignationem  nequaquam  ad  populum ,  fedadDeum 
pertinuifTe  conflet:  non  erit  contemnendus  locus  ille 
Proverb.  Per  me  Reges  regnant ,  &  potentes  jufla  de¬ 
cernunt .  Sed  magis  adhuc  ad  litteram  Ofee  cap.  8. 
ubi  ait  :  Projecit  Ifrael  bonum  ,  inimicus  perfequetur 
eum:  ip/i  regnaverunt ,  &  non  ex  me:  Principes  exti- 
terunt,  &  non  cognovi.  Ad  Ifraelitas  decemque  tri¬ 
bus  Termonem  Prophetae  dirigi  Cyrillus  Theoph. 
Theodoret.  Lyranus,  Ruffinus;Ribera,  &  alii  re- 
centiores  tradunt :  dubitari  tantum  folet,  an  Prophe¬ 
ta:  Termo  ad  Reges  tantum  ,  an  ad  populos  tan¬ 
tum  ,  an  Vero  ad  utroTque  fimul  dirigatur.  Prophe¬ 
tam  populum  reTpicere  communior  Tententia  ,  tam 
interpretum  ,  quam  etiam  expolitorum  tradit}  pro 
qua  flant  veteres  omnes:  ut  Cyprian.  lib.  i.  epift. 
3.  &  4.  Origen.  homil.  4.  in  Judic.  Theoph.  Theo- 
dor.  Hieron.  Ruffinus ,  &  alii :  qui  omnes  in  eo 
conveniunt ,  quod  Propheta  Termo  ad  decem  tribus 
dirigatur:  objiciendo  illis  ,  quod  Regem  fibi  Jero- 
boam  conflituiflent ,  Deo  minime  conTulto.  Qua 
quidem  expofitio  Tundamentum  habet  in  Hebraico 
textu,  qui  fic  legit ^  ‘3??  »*!  «^  “Uhoc 

efl :  Ipfi  fecerunt  regnare ,  &  non  ex  me :  Principes  fe¬ 
cerunt  y  &  non  novi.  Quam  quidem  loquendi  phrafim 
dirigi  ad  Senatores  decem  tribuum ,  qui  deTciverant 
a  Regibus  ex  tribu  Juda,  maniTeflum  efl;  teneban¬ 
tur  enim  ex  j  lege  Deuter.  27.  divinam  voluntatem 
exquirere ;  ut  ab  eo  edocerentur ;  quem  Regem  il¬ 
lis  defignafTet  :  nihilominus  recedentes  a  Roboam 
filio  Salomonis,  Jeroboam  in  Regem  elegerunt,  Deo 
minime  conTulto.  Stant  etiam  pro  hac  expolitione 
graca  exemplaria  Tere  omnia  in  illo  OTee ,  qua  fic 
habent:  essure  IV  ifix<n'A«&<rxv ,  ^  i  ipS,  n^xv , 
iyvue/Qoiv  poi.  hoc  efl:  Sibi  ipjis  Regem  fecerunt,  & 
neque  mei ,  Tupple  ,  habuerunt  rationem  >  Princi¬ 
pes  conftituerunt  ,  &  non  mamfefiarunt  mihi.  Efl 
autem  notandum,  quod  verbum /-WiAdlw  fi  cumac- 
cufativo  conflruatur,  regnare  fignificat ;  at  fi  con- 
flruatur  cum  Dativo  (ut  hic  ponitur)  regem  con- 
flituere  valet. 

Itaque  juxta  hos  textus ,  dicemus  Ifraelitas  a  Deo 
in  OTee  de  eledlione  Jeroboami  reprehendi  ,  quod 
divinam  voluntatem  in  ejus  eledtione  minime  confu- 
luerint}  non  vero  quod  perTona  eledta  Deodifplicue- 
rit:  cum  ipTe  per  Ajam  Silonitem  Prophetam,  Je¬ 
roboam  Regem  Tuturum  Tuper  decem  tribus  jam 
prasnunciaflet  :  ut  fcribitur  3.  Reg.  cap.  11.  8c  lib. 
2.  Paralip.  10.  immo  eledlum  quoque  ab  his  Ifraeli- 
tis  ,  qui  a  Roboamo  difceflerant }  quodammodo 
Deus  ipTe  per  Semejam  Prophetam  confirmaverat: 
ut  habetur  2.  Paralip.  cap.  1 1.  fic  3.  Reg.  cap.  12. 
n.  zz.  ubi  cum  Roboam  filius  Salomonis  militem  ad- 
veiTus  Jeroboam,  &  Ifraelitas,  qui  pro  parte  illius 
flabant ,  ad  bellum  eduxiflet  ;  ut  Jeroboamo  expu¬ 
gnato  ,  ac  Tugato ,  Ifraelitas  ad  Te  revocaret prophe- ) 
ta  exercitum  fic  alloquutus  efl  :  Hac  dicit  Dominus,  J 
non  afcendetis  ,  neque  bellabitis  contra  fratres  vefiros  fi-  j 
lios  Ifrael :  revertatur  vir  m  domum  fuam ,  a  me  enim  ! 
faElum  efl  verbum  hoc.  Cum  igitur  de  perfona  ab  j 
ipfis  eledta  in  illo  loco  OTee  Ifraelitae  minime  repre- 1 
hendantur}  Tuperefl  ut  Tolum  redarguantur  ;  quod 
cum  ex  lege  Dei  oraculum  exquirere  tenerentur ,  ( 
ut  quem  ille  defignafTet,  hunc  juxta  decretum Deu-j 
teronomii  jam  citati.  Regem  acceptarent;  ipfi  ta- < 
men  ITraelitae,  adeo  in  Rege  eligendo  luxuriarunt, 
ut  inconTulto  oraculo,  nullo  interrogato  Propheta, 
aut  Sacerdote,  nullo  adhibito  Tacro,  ad  exquiren¬ 
dam  ex  Ephod  Dei  voluntatem ,  neque  ab  Aia  Dei 
placitum  cognolcentes,  ex  Teipfis  Regem  elegerint, 
atque  Jeroboam  acclamarint.  Quae  dodlrina,  quam- i 


B 


C 


D 


E 


vis  breviflime  hic  a  nobis  tradatur,  diligenter  tamen 
confideranda  erit :  multa  enim  interdum  a  Prophe¬ 
tis  praenunciantur  Tutura;  non  quia  a  Deo  immedia¬ 
te  fint  Tacienda  ;  fed  quia  Deo  permittente,  fa- 
cienda  Tunt  ab  hominibus  ,*  quae  a  Deo  cum  fint 
prrevifa  ,  Prophetis  aperiuntur  ,  &  ab  eiTdem  prae¬ 
dicuntur. 

Quamvis  igitur,  ut  vidimus,  perTonam  Regis  fii- 
turi  defignare  divini  eflet  muneris;  nihilominus  prae¬ 
potentis  Dei  placitum  exquirendi, atque  perTonam  ab 
eo  defignatam  inquirendi ,  penes  populum ,  &  Teniores 
Reipublicae  jus  erat;  atque  per  facerdotes  ,  aut  Pro¬ 
phetas  Dei  placitum  exquirere  tenebantur:  quamob- 
rem  lib.  1.  Reg.  cap.  18.  Seniores  populi  Ifraelitici 
ad  Samuelem  dixerunt ;  cum  de  Rege  agerent:  Con- 
flitue  nobis  Regem.  Non  quidem  ,  quod  defignandi 
Regem  jus  eflet  penes  Samuelem ,  ut  vidimus ;  Ted  ab 
eo  tamquam  Propheta  Deum  confulendum  ITraelitae 
petebant,  ut  Rex  ab  eo  defignaretur :  propterea  Samue¬ 
lem  Deum  flatim  confuluifle  Tcimus.  Et  oravit  Sa- 
muel  ad  Dominum ,  dicitur  ibidem.  Deus  vero  pro¬ 
prio  jure  ufiis  ad  Samuelem  dixit:  Audi  vocem  popu¬ 
li  in  omnibus  ,  qua  loquuntur  tibi.  Hac  de  cau- 
Ta  Saule  jam  declarato,  Samuel  ad  populum  ait: 
Certe  videtis ,  quem  elegit  Dominus  ;  quoniam  non 
fit  flmilis  illi  in  omni  populo.  Non  enim  Te ,  Ted  Do¬ 
minum  elegifle  Saulem  dixit:  ut  neque  populi, 
neque  Sacerdotis  ,  aut  prophetae  jus  fuifle  Regem 
defignandi  fubindicaret;  Ted  ad  Dei  juraidpertinufle 
Toret  apertum. 

Quantum  etiam  ad  divini  placiti  confultationem 
pertinet;  quas  Tortibus  vel  interrogationibus  ex  divi¬ 
nis  decretis  fiebat :  Tciendum  efl  privilegium  illud 
ITraelitis  concefTum ,  plurimum  ardtari  in  Tacris  Scrip¬ 
turis  .-  vetitum  enim  erat  ITraelitis  in  regia  inflitu- 
tione  Tortes  jacere  ,  aut  Dominum  interrogare,  pro 
aliquo,  qui  non  eflet  Ifraelita:  ex  propria  enim  tan¬ 
tum  gente  Regem  admittere  ITraelitis  permiflum 
Tuit :  propterea  ex  aliqua  Tamilia  ,  Ifraelitico  popu¬ 
lo  annumerata  ,  quse  ex  Temine  Jacob  oriunda  non 
eflet  ,  Regem  admittere  nulla  ratione  eis  licebat : 
ut  optime  adnotavit  Abulenfis  quasfl.  7.  in  cap.  14. 
Deuteron.  Cogebantur  igitur  proceres  Reipublicas 
Ifraeliticae  confiilere  oraculum  ,  non  pro  quacumque 
perTona,  Ted  pro  ea  tantum,  quas  per  lineam mafcu- 
linam  ex  aliqua  Ifraelidca  tribu  deicenderet.  'Statu¬ 
ti  vis  in  illis  verbis  Deuteronomii  pofita  efl  :  De 
numero  fratrum  tuorum .  ProTelytus  enim ,  quique  If- 
raeliticis  tribubus  adTcriptus  fuiflet ,  Trater  non  dice¬ 
batur  ,  Ted  advena  vel  peregrinus ,  cum  non  eflet 
ex  Temine  Jacob  ,  ut  ex  cap.  2y.  Levit.  Abulenfis 
probat. 

Praecepti  hujus  robur  tyrannidem  ,  Teu  injuflam 
aliquorum  regni  Ifraelitici  ufiirpationem  aperit;  ni¬ 
mirum  Athalias,  qui  pofl  mortem  Ochozite  filii  Tui 
regnum  Judasas  tenuit:  obflabat  enim  illi ,  tam  ge¬ 
nus  quam  Texus  ,  cucn  nec  mulierem ,  nec  alienige¬ 
nam, qualis  ipTaerat,  ad  regnum  Judaeas  admittere  ITrae¬ 
litis  lege  concederetur.  Sed  nec  Herodes ,  Arche¬ 
laus  ,  Philippus  ,  Lyfias  ,  aut  fimiles  jure  ad  Re¬ 
gnum  Judaeae  ,  aut  :ad  aliquam  illius  partem  admit¬ 
tendi  Tuerunt :  quamvis  Judaeorum  religionem  pro¬ 
fiterentur  ,  &  inter  Profelytos  nomen  dediflent.  His 
enim  omnibus  flatutum  illud  divinum  ex  Deutero¬ 
nomio,  jam  a  nobis  relatum  obflat;  quominus  Re¬ 
gnum  adipifci  pollent.  Nam  Herodes  filius  Tuit 
Antipatris  ,  qui  quidem  ,  ut  Tcribit  JoTephus  lib.  14. 
antiq.  cap.  2.  &  lib.  1.  bello  Jud.  cap.  y.  erat  Idu¬ 
maeus  ;  rejicitque  Tententiam  DamaTceni  cujuTdam 
affirmantis  hunc  Antipatrem  Tuifle  Judaeum ,  de  nu¬ 
mero  illorum  qui  a  captivitate  redierant.  Herodis 
autem  Regis  gratia  Antipatris  filii  DamaTcenum  il¬ 
lum  id  fcripfifle  JoTephus  afleritj  ne  Herodes  alieni¬ 
gena, 


fi 

f 


812  Myrothecjvm.  III.  813 


gena ,  aut  Profelytus  videretur.  Qua  etiam  arte  An¬ 
tipater  principatum  obtinuerit  a  Julio  Casfare ,  per- 
veneritque  ad  Herodem  filium  illius ,  ibidem  fcri- 
bitur.  Cum  igitur  Herodem  Idumaeum  ex  aliqua 
tribu  Ifraelitica  fuifle  confiet  ,  &  non  propterea  a 
regni  jure  fuifle  feclufum  ex  Dei  ftatuto  perfpicuum 
efi . 

Divino  vero  huic  fbtuto  ac  legi,  ad  favorem  If¬ 
raeliticae  gentis  jam  olim  in  Synai  latce ,  Judaeos  cum 
de  Chrifii  morte  ageretur,  renunciafle  coram  Pilato, 
Evangelifiae  tefiantur:  nam  interrogante  Pilato,  num 
de  Chrifto  crucifigendo  agendum  eflet ;  dixifietque 
Pilatus,  Regem  vefirum  crucifigam?  exclamaverunt 
illi  atque  dixerunt:  Non  habemus  Regem  nifi  Cafarem. 
Non  folum  igitur  alienigenae  ,  fed  homini  a  veri 
Dei  cultu  alieno  ,  regium  jus  Judaei  concedendo, 
non  tam  Regem  Chrifium  repudiarunt}  quam  juri 
quaerendi  fibi  Regis,  quod  illis  a  Deo  in  Syna  con- 
ceflum  fuerat,  renunciarunt.  Cum  enim  jus  Impe¬ 
ratoris  Romani  in  Judaeos ,  non  ex  vi  alicujus  ele- 
dtionis,  fed  tantum  jure  belli  acquifitum  ab  eo  fuif- 
fet ;  huic  juri  ,  huicque  Imperatori  Judaeos  confen- 
tientes  ,  privilegio  a  Deo  ipfis  conceflo  de  regimine 
concedendo  alicui  de  propria  gente ,  omnino  eos  re¬ 
nunciafle  confiat.  Contigit  enim  iliis  quod  Judic.  9. 
fub  fabella  arborum  praedicebatur:  quae  ad  Regem 
I  eligendum  cum  conveniflent ,  rhamnumque  elegif- 
I  fent  }  in  ruinam  reliquarum  arborum  regiam  dire- 
J  xit  audforitatem  dicens  :  Egrediatur  igms  de  rham¬ 
no  ,  &  devoret  cedros  Libant.  Sic  etiam  egref- 
fus  ignis  a  fpinofo  rhamno  Romani  Imperii  ,  Ju¬ 
daicam  gentem  devoravit  }  Judaeique  in  captivita- 
I  tem  dedudti ,  regno  ,  ac  facerdotio  privati  reman- 
ferunt. 

Regni  pofleflionem  ei  tradere ,  quem  Deus  ele¬ 
giflet  ;  ad  proceres  Ifraeliticae  Reipublicae  de  jure 
fpedlabat :  fic  enim  privilegium  illud  Ifraelitis  con- 
ceflum  Deuter.  1 7.  loquitur  :  Eum  confiitues,  fup. 
ple  Regem ,  quem  Dominus  Deus  tuus  elegerit  de  nu- 
I  mero  fratrum  tuorum.  Cujus  facri  textus  hebraica 
lectio  efi  hujufmodi :  "lQ?!  t>P.  T^I 

T&  0’*»?  T™  Quas  fic  interpretantur:  Po¬ 
nendo  pones  fuper  te  Regem  quem  eliget  Dominus  Deus 
tuus  ,  illum  de  mediofratrum  tuorum  pones  fuper  te  Regem. 
Dixere  Septuaginta  Hebraicam  phrafim  confervantes , 
jcafijrwv  xccOarya-eif :  qua  quidem  verbi  reduplicatione 
fuperlativi  gradus  emphafis  ,  ex  phrafi  linguae  fan¬ 
das  exprimitur  ,  ut  alias  diximus.  Efi  igitur  loci 
jam  allati  fenfus,  non  licere  Ifraelitis  aliqua  ratione 
de  perfona  in  Rege  eligenda  agere  :  fed  ele&io 
ad  Deum  cum  pertineret  ,  Regni  pofleflionem  ei¬ 
dem  illi  tradere,  quem  Deus  elegiflet,  cogebantur ; 
adeo  ut  fecus  agere  proceribus  Reipublicas  omnino 
vetitum,  in  praeal  legato  loco ,  intell  igatur.  Propte¬ 
rea  enim  duplicatur  illud  verbum  fam ,  immo  tri¬ 
plicatur  fic  ^  &  infra  ftatim  iterum  efi  didio 
ut  hac  triplicatione  ejufdem  verbi,  Ifraelitee 
monerentur  ad  regni  pofleflionem  vere,  &  indubi¬ 
tate  ,  illum  admittere  debere,  quem  Deus  defignaf- 
I  fet }  quoties  de  Rege  aduri  ,  oraculum  aduflent. 
Hanc  ob  rationem  facer  textus  lib.  1.  Reg.  eos  re¬ 
prehendit,  qui  obedientiam  Saulo  Regi  jam  eledo, 
prasftare  recufiibant :  de  quo  fic  ibi :  Ftlh  vero  Belial 
dixerunt  ;  num  falvare  nos  poterit  ifte  ?  &  defpexerunt 
I  eum  ,  CT  non  attulerunt  ei  munera.  Non  enim  ex 
plebejis,  aut  gregariis  militibus  hi  fuerunt,-  fed  ex 
proceribus  ipfis  ac  Ducibus,  qui  ad  comitia  accefle- 
rant.  Hi  enim  cum  Saulem  rufticum  hominem 
efle  cognoviflent ;  atque  ex  minima  tribu  Ifraeli¬ 
tica,  a  qua  nihil  aut  magnum,  aut  bonum  expeda- 
bant,-  facri  a  Deo  de  rege  eligendo  ftatuti  Deuter. 
17.  immemores ;  iniquis  illum  ,  ac  obliquis  oculis 
intuebantur. 


B 


C 


A  Pofleflionem  regni  ad  duo  capita  revocabimus: 
nimirum  ad  fidelitatis  homagium  live  tributum,  quo 
homagio  fidelitatis  proceres  Reipublicas  fe  acceptare 
in  Principem  ■,  quem  Deus  defignaflet,  profiteban¬ 
tur:  &  ad  venerationem,  qua  Regi  defignato  per 
modum  adorationis  a  proceribus  praedabatur.  Ad 
utrumque  ex  vi  divini  fiatuti  Ifraeiitae  tenebantur. 
Licet  enim  procerum  Reipublicae  juris  eflet,  prae- 
fiare  hoc  juramentum  fidelitatis}  tamen  Rege  jam  a 
Deo  defignato,  hanc  fidelitatem  jurare,  vel  non  ju¬ 
rare  ,  in  eorum  non  erat  politum  potefiate.  Nam 
cum  in  loco  ex  Dcuteron.  citato  praecipiatur  Ifrae¬ 
litis  ,  ut  regni  pofleflionem  ei  concedant  ,  quem 
Deus  elegiflet  :  propterea  affirmate  diximus ,  quod 
hi  qui  ad  comitia  convenerant,  ex  vi  ejufdem  prae¬ 
cepti,  ad  illud  juramentum  ,  feu  homagium  fidelita¬ 
tis  praedandum  tenebantur.  Quod  cum  facere, 
Saule  jam  defignato,  renuerent  aliqui,  tranfgreflionis 
nota  inuruntur  :  aflerendo  quod  eum  defpexerunt , 
&  non  attulerunt  ei  munera ,  quibus  fuum  in  Regem 
teftarentur  ftudium.  Primis  enim  illis  temporibus, 
munera  regibus  offerri  conliieverant ,  ut  feribit  He- 
rodot.  lib.  3.  &  hoc  ad  profitendum  confenfum  in 
principis  eledlione.  Quem  non  folum  profiteri  re¬ 
nuerunt  illi,  qui  Sauli  munera  non  attulerunt ;  quin 
potius  oratione  plane  petulanti  ,  ac  libera  affirma¬ 
bant,  a  tali  viro  nullam  deberi  aut  pofle  patriae  fa- 
lutem  expedtari.  Quamobrem  ut  legis  divinae  tranf- 
greflores  a  populo  notati,  poftmodum  quaerebantur 
ad  necem. 

Pofleflionis  Regite  altera  nota  erat  ,  in  throno 
eledtum  regem  federe:  quamobrem  quoties  de  regni 
pofieffione  in  Scripturis  agitur ;  toties  id  per  federe 
in  throno  explicatur.  Sic  3.  Reg.  cap.  1  cum  Salo¬ 
mon  Rex  a  patre  in  competentia  Adonias  declaratus 
fuffiet  }  jubet  eum  Pater  in  throno  conftitui  dicens: 
Tollite  vobifeum  fer  vos  Domini  vefiri ,  &  imponite  Salo¬ 
monem  filium  meum  fuper  mulam  meam ,  &  ducite  eum 
in  Gihon,  &  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos ,  &  Na  - 
than  Propheta  in  Regem  fuper  Ifrael:  &  canetis  buccina , 
atque  dicetis  ,  Vivat  Rex  Salomon  :  &  afeendetis  pofi 
eum  ,  &  veniet ,  dr  fedebit  fuper  folium  meum ,  &  ipfe 
regnabit  pro  me  :  illique  pracipiam  ,  ut  fit  Dux  fuper 
Ifrael ,  fr  fuper  fudam.  Quamobrem  cum  audiflet 
Adonia,  Sed  &  Salomon  fedet  fuper  folium  regni  ;  fta¬ 
tim  animo  confternatus  regno  ceflit.  Sic  etiam  4. 
Reg.  cap.  p.  illi,  qui  Tehu  Regem  acclamarunt, 
regni  jura  in  illum  tranftulifle  regio  folio  probarunt. 
Quod  his  verbis  feribitur  :  Fefttnaverunt  itaque ,  & 
unufquifque  tollens  pallium  fuum  pofuerunt  fub  pedibus 
ejus  m  fimilitudinem  tribunalu :  &  cecinerunt  buccina , 
atque  dixerunt,  regnabit  fehu.  Sic  etiam  ibidem  cap. 
ix.  regnum  Joafi  ex  regio  folio,  in  quo  eum  pro¬ 
ceres  collocarunt,  firmum  remanet.  Ad  quod  tam 
ardte  ex  vi  legis  llraelitae  compellebantur,  ut  dupli¬ 
catis  vocibus ,  id  -in  facro  Deuteronomii  textu  D1^ 
fom  tafim  ,  ideft  ,  Confiituendo  confiitues , 
feu  ,  ponendo  pones  }  Graece  i<suv  ,  id 

efi  ,  collocando  collocabis  ,  exprimatur.  Et  per  ver¬ 
bum  medium  ,  redte  eo  vocabulo  adtus  fe- 

dendi  fignificatur,  interpretarique  per  fedendo  facies 
federe ,  feu  pr&ficiendo  praficies ,  potell.  Quibus  fane 
fignificationibus  pofleflionis  adtus  demonftrantur, 
ad  quam  regni  pofleflionem  Regem  a  Deo  de- 
fignatum  immittere  ,  Ifraeliticae  Reipublicae  jus 
erat . 


D 


E 


F 


CAP.  XI. 


Prophetis  ac  Vatibus  ,  quo  jure  in  Rege  de* 
fignando  locus  eflet. 


Ad 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


Ad  locum  5-  Reg*  1  •  Defcendit  ergo  Sadoch  fitcer- 
dos  ,  &  Nathan  Propheta  ,  &  Banajas  filius  foja- 
d<e  ,  &  Cerethi  ,  &  Phelethi  ,  &  impofuerunt  Sa¬ 
lomonem  fiiper  malam  Regis  David  ,  &  ad  a~ 
lia  &c. 

IN  eo  procerum,  atque  Reipublicae  ordinum  con¬ 
ventu  ,  in  quo  de  Regis  inftitutipne,  defignatio- 
ne ,  declaratione  ,  ac  inauguratione  agebatur ;  quam¬ 
vis  rufFiagiorum.de  caufa,  aut  ratione  comitiorum 
Reipublicae,  Propheta  minime  adefie  cogerentur; 
ceremoniarum  tamen ,  facrorumque  rituum  de  cau¬ 
fa  ,  qui  regie  eledioni  ,  atque  inaugurationi  debe¬ 
bantur  ,  Sacerdos  ac  Propheta  non  infimas  obtine¬ 
bant  fedes.  Sacerdotum,  ac  Pontificis  munera  poft- 
modum  declarabimus;  Prophetarum  ledes,  ac  munia 
inquirenda  ,  ac  aperienda  nunc  occurrunt. 

Numinis  enim  confultatio  in  Reipublice  negotiis , 
prefertim  in  aufpicando  Imperio,  adeo  naturali  ju¬ 
re  hominibus  infita  ccnfetur ;  ut  nulle  unquam 
fuerint  gentes,  que  in  his  negotiis  Numina  non 
adirent.  Numam  primum  poft  Romulum  Roma¬ 
norum  Regem,  adftante  vate,  inauguratum  tradi¬ 
dit  nobis  Plutarchus  in  Numa.  Etenim  ubi  ille 
amicorum  affiniumque  fuafu  fibi  cedendum  fore 
intellexiffet  ;  &  regnum  quod  diu  obftinatiffime  re- 
cufa verat ,  tandem  acceptare  deftinaffet;  flatim  de 
placandis,  confulendifque  Numinibus  egit,  ut  fcri- 
bit  Plut.  dicens :  Vbi  confenfit ,  fupple  Numa ,  Diis 
immortalibus  fiacra  faciens  fe  Romam  contulit.  Et' qui¬ 
dem  tanta  in  his  fuperffcitione  veteres  tenebantur; 
ut  nec  etiam  Romam  verfus  iter  arripere  tuto  fepofle 
cenfuerit  Numa  ,  ad  infignia  imperii  capeffenda, 
oraculo  inconfulto  ,  aut  non  placatis  Numinibus! 
Quin  etiam  ubi  Romam  Numa  venifiet,  ltetiffime- 
que  exceptus  fuiflet;  nihilominus  neque  Imperii  in¬ 
fignia  acceptare,  aut  admittere  imperium  aufus  eft, 
fine  vate  :  quod  parum  infra  his  verbis  fcribit  Plut! 
®CJ(r<pego^«»  Stmn S  r  /3 curiXinSv  «fi&ffypucv  ,  ShyZv 
xiA&crxs  iQng  a,  ©?«  r  /3«<nA««v  hi^SvIos  wrf 
pwrfrjt,  Ufgg  ,  dvifiounv  eis  to  tuwUuAiov. 

Nec  enim  praetereundum  duco  in  loco  allato  Reli- 
giofi  ffimum  Numam,  nona  Diis,  in  plurali,  fed  a 
Deo  in  fingulari  ,  fe  regnum  accepturum  dixifle. 
Sic  enim  interpretantur  verba  pofita  :  Proferentibus 
autem  illi  imperii  infignia  ,  fuftinere  jubens  ,  fupple 
Numa  ,  dixit  ,  oportere  Deum  confiulere  fibi  re¬ 
gnum  tradentem  ;  affumens  autem  Vates  &  Sacerdo¬ 
tes  ,  afcendit  in  Capitolium.  Ex  quibus  plane  li¬ 
quet  ,  nequaquam  fine  vate  ,  etiam  apud  anti¬ 
quiores  Romanos ,  Deum  adiri  confuevifle  in  regni 
exordio.  ° 

Praecedebat  haec  Numinis  confultatio  ,  quodcum- 
que  regni  initium  :  &  merito  quidem  quod  a  Nu¬ 
mine  totius  alicujus  Reipublicae  bonum  pendeat. 
Cum  igitur  inconfulto  oraculo  magiftratui  nihil  face- 
le  liceret  ;  propterea  aufpicandi ,  inaugurandique 
vocabulis  ufi  funt  veteres  Latini  ad  exordium  cujuf- 
cumque  negotii  fignificandum :  fumpta  nimirum  me¬ 
taphora  ab  ufu  attentionis  garritus  ,  aut  avium  vola- 
latus.  Inauguratio  vero,  ideft  ex  augurum  decretis 
religiofa  Numinum  obfervatio  ,  adeo  propria  vide¬ 
batur  exordio  regiminis ,  de  more  veteri  Romano¬ 
rum  ,  ut  etiam  Regibus  jam  exadis ,  ac  Rege  fa¬ 
ctorum  ad  facra  facienda  inftituto  ,  in  quo  folius  no¬ 
minis  regii  retenta  dignitate  nulla  regia  facultas,  aut 
majefias  erat ;  nihilominus  eidem  abfque  augurio 
&  de  confilio  vatum  ad  fui  muneris  ,  ac  nominis 
initia  accedere  non  concedebatur  :  quinimo  in  eius 

’  .aJ-1|ures  aufpiciorum  priefides 
adfuifle,  Dionyl.  lib.  5.  hifior.  fcribit  :  Expufis  Re- 
gwus  ,  inquit  ,  Papyrium  Regem  facrorum  Pontifices 
Augurefiue  inaugurarunt.  Livius  etiam  lib.4.  idaper- 


tc  teftatur  :  De  Rege  facnficulo  [afficiendo  in  locum 
C.  Cornelii  Dolabella  contentio  inter  C.  Servilium  Pon 
tificem  maximum  fuit,  &  L.  Cornelium  Dolabellam 
Duum  virum  navalem  ,  inquit  ,  quem  ut  inauguraret 
Pontifex,  magiftratu  fefe  abdicare  jubebat.  Recufanti 
id  facere  mulcta  ob  eam  rem  diEla  a  Pontifice  deque  ea 
cum  provocajfet ,  certatum  ad  populum  :  cum  plures  jam 
tribus  intro  vocata ,  diblo  ejfe  audientem  Pontifici  Duum 
virum  juberent  ;  mulilaque  remitti  ,  fi  magiftratu  ‘fe 
abdicajfet  i  ultimum  de  Ccelo ,  quod  comitia  turbaret 

ZTuT'  £elt&t0.*n~de  Pontificibus  fuit  inaugurandi 
Dolabella .  Ex  quibus  non  folum  antiquiffima  Re¬ 
gum  inauguratio  ex  religione  Romana  confiat - 
u  fed  etiam  exquirendi  divinum  beneplacitum  per  va¬ 
tes  ,  confuetudo  probata  remanet. 

Sacra  repetantur  oracula  ,  ex  quibus  vatum  etiam 
atque  Prophetarum  apud  Reges  audoritas,  manifefia 
fiet  :  horum  enim  minifterio  Reges  Ifraelitas  confu- 
luilie  oraculum  ,  in  quocumque  publicorum  nego¬ 
tiorum  exordio  ,  facr.s  ex  fcriptis  certo  habetur  : 
nec  minori  loco  apud  religiofiffimos  Reges  Jerofolv- 
mitas  Dei  Prophetas  extitiffe  ,  quam  Prophetas  at¬ 
que  incantatores  apud  Samaritas,  certum  erit.  Nam 

lern'.?.  ,Reg-  22 •  cum  Jofaphat  Rex  Judte  ,  &  Rex 
lirael  de  oppugnanda  Ramoth  Galaad  agerent  •  id 
nequaquam  faciendum  Deo  inconfulto  cenfuit  Tofa 
phat  .-  propterea  ad  Regem  Ifrael  converfus  fic 
dixit :  iduare ,  oro  te ,  hodie  fermonem  Domini  Cum- 
que  ab  Idolorum  Vatibus  Rex  Ifrael  belli  exitum 
qutefivifTet ;  iique  pro  voto  Regis  vidoriam  prteci- 
nerent;  quibus  fuperfiitioforum  hominum  vaticiniis, 
nequaquam  Jofaphat  acquiefcebat  j  ad  Regem  Ifrael 
fubintuht.-  Non  efi  hic  Propheta  Domini  quifpiam  ut 
^rogemus  per  eum  i  Rege  itaque  Jerofolymitano 
infiante  ,  Micheas  vocatus  adfuit ;  ut  per  eum  de 

belli  exitu  interrogaretur ,  ac  confuleretur  Domi¬ 
nus.  1 

Sed  ad  comitia  redeamus  in  Rege  confiituendo  ; 
D  a  % ruPei^ItIombus  Romanorum,  atque  Gnecorum 
ad  facra  radeuntes ,  rehgiofius  cum  Saule  ,  Salomo¬ 
ne  ,  atque  Ifraehacis  Regibus  in  exordio  Regni 
adum  quam  cum  Numa  ,  Rege  facrificulo  ,  fut 
hujus  firmae  homine,  certo  videbimus :  ad  hos  enim 
Ifraelitas  Reges  conftituendos  ,  Dei  confilium  ne¬ 
quaquam  fomtu  ,  aut  inani  garritu  ,  feu  volatu  vo- 
lucrum  exquirebatur  ;  fed  per  Sacerdotem  portan¬ 
tem  facrum  Ephod  ,  &  perSamuelem ,  atque  Nathan 
Dei  Prophetas  religiofiffimos  ,  ipfo  ftatim  in  limine 

fcimus  U 1S  *  3C  SalornonisDeiPlaciturn  exploratum 

Apertiora  adhuc  hxc  fierent  ex  illorum  Rabbino- 
E  ''um  imaginata  dodrina  ,  qui  in  declaratione  Salo- 

o“°n3n?o^n/  Cac?em°femr  lllis  duabus  didionibus 
.  ...  Cerethi,  &  Phelethi ,  quie  in  textu  ha- 

entur  .  tc i  L  lim ,  &  Thummim  fignificari  conten-* 
dunt ;  quod  in  Ephod  Sacerdotali  occultabatur:  ex 
quo  Dei  voluntas  manifefia  fiebat;  quoties  ftatutis 
casremoniis  illam  Ifraelitas  exquifiviffent.  Falfitas 
Rabbinici  hujus  commenti  aperte  convincitur:  quod 

^  8*  Bananias  Puper  Cerethi,  & 
Pheleti  fuifle  dicitur  ;  cum  tamen  is  neque  Sacer¬ 
dos,  neque  ad  Sacerdotum  profapiam  attineret:  pro- 
ptereaque  ad  ipfius  curam  Urim  ,  &  Thumim,  nul¬ 
la  ratione  pertinere  pollent.  Rabbinienim  cum  Deum 
confultum  in  Salomone  inaugurando  agnofcant ,  & 
in  explicanda  forma  confultationis  deficiant  •  fiul- 
tiliima  commenta  excogitarunt. 

Dimiffis  itaque  fiultiffimorum  hominum  figmen¬ 
tis  ,  facra  oracula  attendantur  :  ut  ab  ipfis  hauriatur 
locus  Prophetarum  ac  Dei  interpretum  in  Regibus 
conlhtuendis.  Samuelis  quidem  ac  Nathani  digni¬ 
tates,  Vatum  Ifraelitarum  ,  ac  Prophetarum  ,  ut 
leor,  fedem  aperiunt,  in  regni  alicujus  exordio: 


8  1 6 


Myro  t  h  e  c 


c 


de  quibus  in  Salomonis  declaratione  ad  Regni  fuc¬ 
ceflionem  fi  c  legimus  3 .  Reg.  cap.  1 .  n.  3 1 .  Dixit  quo¬ 
que  Rex  David  :  vocate  mihi  Sadoch  Sacerdotem  ,  & 
Nathan  Prophetam  ,  &  Banaiam  filium  fojada.  Qui 
cum  ingrejfi  fuijfent  coram  Rege  ,  dixit  ad  eo  i  :  Tollite 
vobifcum  fervos  Domini  veftri  ,  &  imponite  Salomonem 
filium  meum  fuper  mulam  meam  ,  &  ducite  eum  in  Gt- 
hon.  Et  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  &  Nathan 
Propheta  ,  tn  Regem  fuper  Ifrael.  Ex  quo  plane  con¬ 
fiat  Nathanem  ,  alterum  poft  Sacerdotem  ,  ab  ex¬ 
ordio  Regni  Salomonis  ,  tenuifle  locum  in  Rege 
aufpicando,  apud  Ifraelitas. 

Prophanorum  quoque  fcriptorum  audloritate  ,  fe- 
dem  vatum  in  ordinibus  Reipublicas  expifcari  fi  ve-  B 
limus ;  eam  non  infimum  locum  tenuifle  comperie- 
mus.  Cum  enim  aliquando  peftilentia  Graecorum 
exercitus  ,  qui  Trojam  obfidebat  apud  Homer.  lib. 

1.  Iliad.  vexaretur  :  convocata  militum  concione  ab 
Agamemnone  ,  primus  omnium  poft  Achillem  ,  qui 
Deos  confidendos  fuadet,  Calchas  Vates  fententiam 
dixit  j  de  quo  ita  Homer. 

. .  .  Told  8‘  dvifvi 

KoiAx*?  jff  olcavo-iroAuv  of  5 

O*?  TM  T  ioVT&jTM  T  tOSQpfyoL ,  T*  icvloi. 

Et  licet  vaticinium  proprie  futura  refpiciat  :  quia 
tamen  Poeta  hic  ufus  fuerat  verbo  jjJVj  ,  quo  verbo 
quaedam  perfedta  ,  abfolutaque  rerum  cognitio  fi- 
gnificatur  :  propterea  dixit  Calchantem  ejus  in  arte 
divinandi  fore  peritias  ,  ut  tam  prasfentia  ,  quam 
futura  cognofceret  3  fic  enim  interpretantur  allata 
jam  carmina  : 

. .  his  autem  furrexit 

Calchas  Thefiorides  augurum  longe  optimus  , 

Qui  [ciebat ,  &  prafentia  ,  &  futura  ,  &  prate- 
rita. 

Adraftus  etiam  apud  Statium  lib.  3.  Theb.  in  con¬ 
certatione  Etheoclis  ,  ac  Polinicis  pro  Thebarum 
regia  :  dum  animo  pendet  ,  bellone  danda  foret  D 
manus  ,  an  pacatius  agendum  ,  paxque  fellan¬ 
da  ;  ad  vates  ,  facerdotefque  confugifle  fcribitur  , 
qui  a  Numine  rdponfa  quaererent  :  de  quo  ita  Sta¬ 
tius  loco  citato  : 

‘ . dubio  fententia  tandem 

Sera  placet,  Natum  mentes  ,  ac  provida  veri , 

Sacra  movere  Deum  ,  folers  tibi  cura  futuri 
Amphiarae  datur  ,juxtaque  Amithaone  cretus 
fiam  feniorj  fed  mente  virens ,  Phceboque  Melam¬ 
pus 

AJJociat  paffus . 

Minime  vero  mirum  efle  debet  ;  Vates  ac  Pro¬ 
phetas  inter  prima  fubfellia  locum  habuifle  in  ordi¬ 
nibus  Reipublicae  ,  etiam  apud  exteros  ,  cum  de 
falute  Reipublicae  agendum  eflet  :  nam  ab  horum 
confeflii  ,  totius  Reipublicae  falus  dependet  ,  fi  a 
numine  dirigatur  :  ac  propterea  lateribus  regiis  fem- 
per  adfuifle  Vates  ,  ac  Principi  a  confiliis  &  a  fe- 
cretis  extitifie ,  ea  perfpicue  aperiunt ,  quae  paflim 
lib.  2.  Reg.  de  Nathane  leguntur  :  is  enim  perpe¬ 
tuo  Davidi  aderat. 

Nec  ad  rem  de  qua  agimus  >  locus  Exo.  3.  con¬ 
temnendus  videtur  :  ubi  cum  Deus  Moyfen  fum- 
mum  Ducem  Hebraeorum  conftituiflet  ;  fuumque 
oratorem  ad  Pharaonem  deftinaflet:  ut  Moyfes  digni¬ 
tatis  decorem  ,  ac  majeftatem  retineret  j  quae  Prin¬ 
cipi  ex  temporum  illorum  fortafle  ulu  debebatur  ; 
Propheta  minime  carere  illum  voluit  y  fed  eidem 
Aaronem  adjunxit ,  qui  prophetae  locum  apud  Du¬ 
cem  Moyfen  teneret  ;  dixitque  ad  illum  Deus  :  Et 
Aaron  frater  tuus  erit  Propheta  tuus .  Ex  quibus  fa- 
ne  locis  perfpicuum  fore  videtur  ,  quali  ex  munere 


I  V  M.  III.  8 !  7 

principatus  fuifle  ,  Prophetam  ad  latera  habere  ,  il- 
loque  uti  ad  fecreta  confilia  :  hacque  de  ratione  in 
Principis  inftitutione  ac  declaratione  ,  Prophetas 
non  infima  fubfellia  occupabant. 

Propheta:  alicujus  praefentia  in  exordio  Ifraelitici 
regni  ,  neceflario  quodammodo  facris  ex  litteris  cen- 
leri  pollet.  Etenim  ut  admonuimus  cap.  10.  in  prin¬ 
cipio  ,  facris  in  intelligendis  oraculis  dilbinguere 
oportet  inter  poftulationem  ,  eledtionem  ,  deligna- 
tionem  ,  atque  Regum  inaugurationem  :  quia  po- 
ftulatio  ad  jus  populi  pertinebat  ;  eledlio  Regis  a 
Deo  pendebat  3  defignatio  a  Deo  vel  a  praedeceflo- 
re  ;  inauguratio  denique  Pontificis  munus  erat,  quas 
a  casteris  folemnitate  diftinguebatur.  Nam  poftula- 
tioni  folemni  Regis  ,  feu  inftitutioni  ,  defignationi 
atque  declarationi  Prophetas  adfuifle,  manifeftumcft 
ex  his  ,  quas  de  Saule  6c  Salomone  facris  in  libris  le¬ 
guntur  :  immo  quafi  neceflario  Propheta  requirere¬ 
tur  ;  fcimus  David  ,  cum  vellet  Salomonem  fibi 
fucceflorem  declarare  ,  qua  declaratione  deftrui  vo¬ 
lebat  ,  quae  ab  Adonia  moliebantur  >  ftatim  ad  Pro¬ 
phetam  fefe  convertifle  legimus ;  dixifleque  3.  Reg. 

Vocate  mihi  Sadoch  facerdotem  &  Nathan  Prophe¬ 
tam  ,  &  Banajam  filium  fiojada.  Qui  cum  ingrejfi  fu- 
ijfent  coram  Rege  ,  dixit  ad  eos  :  tollite  vobifcum  fervos 
Domini  veftri  ,  &  imponite  Salomonem  filium  meum 
fuper  mulam  meam ,  &  ducite  eum  in  Gihon  ,  &  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  &  Nathan  Propheta  m  Re¬ 
gem  fuper  Ifrael. 

Quamvis  vero  nullum  Prophetam  Adonias  ad- 
fuiffe  facri  libri  tradant  :  quod  quidem  fortafle  ali¬ 
cui  fcrupulum  hac  in  re  faceret  ;  Adoniam  tamen 
minime  de  Propheta,  in  illa  ipfius  ad  regnum  accla¬ 
matione  curafle  puto  :  quod  fortafle  de  lolemni  in¬ 
auguratione  ad  regnum  ,  aut  de  publica  fucceflionis 
declaratione  minime  ab  eo  tunc  ageretur  :  Non  enim 
patre  adhuc  vivente  id  pertentare  aufus  fuiflet  :  fed 
quia  patri  fe  fore  fucceflorem  certo  Iperabat, ad  futuram 
regni  fucceflionem ,  &  inaugurationem  quodammo¬ 
do  fe  accingebat  :  ac  proinde  quafi  futuro  Regi  fere 
Jerofolymitae  omnes  adhaerebant ,  qui  propitium  il¬ 
lum  habere  defiderabant.  Quapropter  eum  de  fu¬ 
turo  tantum  regno  loquentem ,  dixifle  legimus ,  ego 
regnabo :  non  autem  de  praefenti  fe  Regem  acclama¬ 
re  juflifle  :  neque  qui  ejus  partes  fequebantur  tan- 
quam  Regi  acclamarunt  ,  Vivat  Rex  ,  fed  potius  ad 
futuram  regni  fucceflionem  refpicientes  ,  eos  accla- 
mafle  fcribitur  3  regnabit  Adonias.  Cum  igitur  de 
regia  inauguratione  ,  aut  declaratione  ad  Regnum 
ab  eo  minime  tunc  ageretur  j  propterea  neque  de 
oraculis  excipiendis  ,  atque  ideo  nulla  de  Vatibus  , 
aut  Prophetis  ibi  mentio.  At  quoties  de  fpecie  qua¬ 
dam  inaugurationis  ad  regnum ,  aut  de  declaratione 
fucceflionis  agendum  fuit  ,  Nathan  Salomoni  ,  Sa- 
muelem  Sauli  adfuifle  ad  Numen  coululendum  ,  & 
divina  oracula  excipienda ,  quafi  ex  neceflitate  facro- 
rum  rituum  fuifle  videtur. 

Varice  folemnitates  in  Regum  Ifraelitarum  inftitu- 
tionibus  ,  cum  conglobarentur  ,  quceri  pollet ;  ad 
quam  illarum  Vates  neceflario  advocarentur.  Du¬ 
bitationi  autem  breviter  ut  fatisfaciam  ,  pro  certo 
dicendum  arbitror  3  Ifraelitas  nequaquam  neceflario 
confuevifle  confidere  oracula ,  quando  Rex  inaugura¬ 
batur  :  fed  tunc  tantum ,  quando  eligebatur  ,  defi- 
gnabatur  ,  aut  Princeps  qui  Rex  erat  futurus  a  Pa¬ 
tre  ,  fivc  a  prasdeceflore  ,  fucceflor  declarabatur. 
Nam  neque  z  Paralip.  cap.  ultimo  ,  in  quo  de  fo¬ 
lemni  Salomonis  inauguratione  agitur  ,  Prophetam 
aliquem  ,  aut  Nathan  adfuifle  fcimus.  Lib.  etiam 
2.  Reg.  cap.  2.  &  3.  five  de  inauguratione  Davidis 
fuper  tribum  Juda  >  five  fuper  omnem  Ifrael ,  five 
4.  Reg.  cap.  11.  de  inauguratione  Joafi  agatur  3 
numquam  Prophetas  alicujus  facer  textus  meminit. 
F  ff  Sa- 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


818 

Samuelem  enim  adfuifle  licet  fciamus,  cum  inaugu¬ 
ratus  fuit  Saul ,  non  ad  confulendum  Dominum  ad¬ 
fuifle  conflat ,  de  quo  nihil  ibi  fcribitur  ,  fed  ad 
immittendum  Saulcm  in  pofleflionem  Principatus  , 
ac  Regni :  quem  Samuel  ufque  ad  ea  tempora  ,  tan- 
quam  a  Deo  delegatus  ,  non  proprio  ,  fed  Dei  no¬ 
mine  adminillraverat.  Quamobrem  a  regni  admi- 
niflratione  tunc  femotus  cum  fuiflet  Samuel ,  fyn- 
dicatui  fe  expofuit ;  fibique  crimina  a  populo  ut  ob¬ 
jicerentur,  in  regiminis  abdicatione  rogavit  ,  ubi  in 
his  quae  ad  regimen  pertinebant  defecifle  compre¬ 
henderetur  :  ut  dicitur  ibi  cap.  iz.  his  verbis  :  Lo¬ 
quimini  de  me  coram  Domino ,  dr  coram  Chrifio  ejus  , 
utrum  bovem  cujufquam  tulerim ,  aut  afinum :  Ji  quem¬ 
piam  calumniatus  fum  ,  Ji  opprejfi  aliquem  ,  Ji  de  manu 
cujufquam  munus  accepi  :  dr  contemnam  illud  hodie  , 
rejhtuamque  vobis  ,  &c.  Itaque  ad  refignandam 
Ifraeliticae  Reipublicae  adminiltrationem  ,  tantum 
tunc  adfuit  Samuel  ,  cum  Saul  Rex  fuit  inaugura¬ 
tus. 

Ifrael  itas  vero  Deum  confulere  confuevifle  ,  quo¬ 
ties  aliquis  Rex  defignandus  ,  aut  declarandus  fuif- 
fet ;  fatis  valido  argumento  fumpto  ex  facris  libris, 
conjedtari  poteft.  Nam  confultum  fuifle  oraculum, 
quando  Saul  Rex  fuit  defignatus  ,  apertius  quam 
deliderari  poflet,  habetur  cap.  io.  lib.  i.  Reg.  Simi¬ 
liter  etiam  quando  David  fuit  Rex  declaratus,  con¬ 
fultum  oraculum  ex  facris  manifellum  eft  litteris. 
David  enim  Regem  a  Deo  defignatum  fcimus  :  tum 
quia  id  Samueli  i.  Reg.  1 6.  revelatum  fuit;  tum 
etiam  quia  faepiflime  de  hoc  in  facris  litteris  fcribi¬ 
tur  ;  ut  z.  Reg.  cap.  iz.  ubi  Nathan  Propheta  ex 
Dei  mandato  ad  David  fic  ait  :  Hu  dicit  Dominus 
Deus  Ifrael :  ego  unxi  te  in  Regem  fuper  Ifrael ,  dr  ego 
erui  te  de  manu  Saul ,  dr  dedi  tibi  domum  Domini  tui , 
dr  uxores  Domini  tui  in  Jinu  tuo  ,  dedique  tibi  domum 
Ifrael  &  fuda.  drc.  Si  vero  de  tempore  quaeratur  , 
quando  confultum  fuerit  oraculum  ad  DavidRegem 
defignandum  :  lib.  2.  Reg.  cap.  12.  haberi  dicerem 
in  illis  verbis  :  Igitur  pojl  hac  confuluit  David  Domi¬ 
num  dicens  :  num  afcendam  in  unam  de  Civitatibus 
fuda  ?  dr  ait  Dominus  ad  eum  ,  afcende  ,  dixitque 
David  ,  quo  afcendam  ?  &  refpondit  ei  in  Hebron. 
Certum  enim  efl  hic  David  confuluifle  Dominum 
de  Regno  :  nimirum  quo  in  loco  ,  aut  qua  in  Urbe 
Regni  aufpicia  ex  Dei  praefcripto  fibi  fufcipienda 
forent  .  Salomonem  declaratum  Regem  ,  patris  juf- 
fu  ex  cap.  1.  lib.  3.  Reg.  cognovimus  :  adfuilTe 
Prophetam  Nathan  tunc  quando  defignatus  fuit 
Rex  ,  fimiliter  certum  eft.  Quamvis  vero  ibi  a 
Propheta  Deum  confultum  ,  divinave  oracula  mini¬ 
me  excepta  fcribatur  :  fufpicari  tamen  id  poteft:  * 
quia  Salomon  Rex  a  Deo  defignatus  dicitur  lib.  1. 
Paral.  cap.  28.  Quando  nimirum  congregato  con¬ 
ventu  procerum  Reipublicae,  fic  David  loquitur  ad 
illos  :  Elegit  Dominus  Deus  Ifrael  me  de  univerfa  do¬ 
mo  patris  mei ,  ut  ejfem  Rex  fuper  Ifrael  in  fempiternum. 
De  fuda  enim  elegit  Principes  ,  porro  de  domo  fuda  do¬ 
mum  patris  mei  ,  &  de  filiis  patris  mei  ,  placuit  ei  ut 
me  eligeret  Regem  fuper  euntium  Ifrael.  Sed  dr  de  fi¬ 
liis  meis  ( filios  enim  mihi  multos  dedit  Dominus )  elegit 
Salomonem  filium  meum ,  ut  federet  in  throno  regni  Do¬ 
mini  fuper  Ifrael  :  dr  dixit  mihi  ,  Salomon  filius  tuus 
edificabit  domum  meam  ,  &  atria  mea  ,  ipfum  enim 
elegi  mihi  in  filium ,  dr  ego  ero  ei  in  patrem.  Cap.  etiam 
29.  dixit  David  ad  proceres  Reipubli cx.:  Salomonem 
filium  meum  elegit  Deus  ,  adhuc  puerum  &  tenellum. 
Ex  quibus  ,  aliifque  pluribus  his  fimilibus  locis  fa- 
crarum  litterarum  aperte  colligitur,  Deum  revelafle 
Davidi ,  fe  Salomonem  elegifle  ,  ut  illi  fuccederet  : 
cumque  legimus  3.  Reg.  1.  Nathanem  in  defignan- 
do  fucceflore  facerdoti ,  Davidis  juflu  adfuifle,  con¬ 
fidendi  oraculum  de  caufa,  non  vero  alia  dc  ratione 


819 


Sacerdoti  tunc  adfuifle  ,  merito  cenferi  debet. 


B 


CAP,  XII. 

Oraculorum  excipiendorum  a  Propheta  ratio 
explicatur. 

Ad  loca  1 .  Reg.  cap.  10.  dr  confuluerunt pofi  hac  Do¬ 
minum  :  utrum  nam  venturus  efiet  illuc.  Refpondit- 
que  Dominus  ,  ecce  abjconditus  efi  domi.  Ibid.  cap. 
zq..  Et  ait  David.  Domine  Deus  IJrael  ,  audivit 
famam  fervus  tuus ,  quia  difponat  Saul  venire  in  Cei- 
lam  ,  ut  evertat  urbem  propter  me  :  fi  tradent  me 
viri  CeiU  in  manus  ejus  :  &  fi  defcendet  Saufficut 
audivit  fervus  tuus ,  Domine  Deus  IJrael  indica  fervo 
tuo.  6c  ad  alia. 


Di 


D 


E 


vinationvm  varia  genera ,  eaque 
ridicula  ,  Daemones  utique  adinvenifle  ,  ho- 
minibufque  veneranda  propofuifle  ,  propha¬ 
nis  ex  litteris  conflat.  Arufpicinam  nimirum  ,  Au- 
fpicium  ,  Augurium  ,  &  alia  de  quibus  ex  antiquis 
monumentis  plures  plura  dixere.  Harufpex  ,  five 
Arufpex  Hebraice  c2p  qhofem  dicebatur.  Latino¬ 
rum  vero  vocabulum  ab  Harugis  ,  id  eft  hoftiarum 
extis  fumitur,  quibus  infpeclis  Harulpices  futura  prae¬ 
dicebant.  Qui  quidem  h^oer.oitoi  ,  id  eft  facri  in- 
fpedlores  ,  Sc  etiam  3-vomtesroz ,  id  eft  hoftiarum  in- 
fpedlores  graece  dicebantur.  Hujus  veteris  excogi¬ 
tati  monftri ,  deque  illius  divinandi  genere  ,  paflim 
veteres  fcriptores ,  atque  Poetas.  Hinc  illud  Plaur. 
in  Penul. 

. vetui  exta  projicarier, 

Neque  ea  afpiccere  volui ,  quoniam  illa  non  bona  Arufi 
pex  dixit. 

Et  illud  Adrafti  apud  Stat  lib.  g.  Thebaid.  in 
confultatione  Divum  pro  bello  Thebano  de  regno 
decertantibus  Etheocle  ac  Polinice  fratribus  :  de 
qua  confultatione  ,  vidlimarumque  infpe£tione  fic 
Poeta  loquitur : 

Principio  fibris  ,  pecudumque  in  fanguine  divos 

Explorant,  jam  tum  pavidis  maculo fa  bidentum 

Corda  negant ,  diraque  nefas  minitantia  vena. 

Itaque  Arufpicum  munus  erat  ;  hoftiarum  qus 
facrificabantur  vifcera  infpicere  ,  a  quibus  hoftiis 
Arufpicis  nomen  derivatur.  Nam  Harugas  vocabu¬ 
lum  ,  hoftiam  fignificat  :  ut  ait  Donatus  in  illud 
Terentii  in  Phorm. 

Harufpex  vetuit  ante  brumam  aliquid  facere. 

Ab  Haruga  ,  inquit,  derivatur  Harufpex.  Haru- 
ga  autem  eft  hofiia  ,  fic  ditia  ab  hara ,  m  qua  conclu¬ 
ditur  ,  dr  fervatur.  Ita  ille.  Hara  vero  ,  ftabulum 
anferum  dici  conflat  ex  Varrone  de  re  Rufi.  lib.  g. 
cap.  10.  ex  Donato  vero  ftabulum  pecorum,  hara , 
appellabatur,  ex  Colummela  lib.  7.  Stabulum  por¬ 
corum  hara  nominatur.  Quia  enim  Suilis  hoftias 
apud  Romanos  ,  reliquis  folemniores  cenfebantur  : 
quarum  etiam  exta  in  facris  cum  primis  a  vate  infpi- 
ciebantur  :  hinc  profedlo  nomen  Arufpicis  ;  ad  fi- 
gnificandum  illos ,  qui  huic  divinandi  generi  ope¬ 
ram  dabant ,  derivatum  fuifle  manifellum  eft. 

Tanti  fecere  hanc  inanem  peritiam  Romani,  ut  Cic. 
3.  de  Divin.  Reipublicae  neceflariam  arufpicinam 
cenfuerit.  Sic  enim  ait:  Ut  ordiar  ab  arufpicina ,  quam 
ego  Reipublica  caufa ,  communifque  religionis ,  colendam 
cenfeo.  Tres  arufpices  inflitutos  fuifle  a  Romulo  ex 
Dionyf.  lib.  1.  &  2.  ,  &  Varr.  lib.  4.  de  ling.  lat. 
colligitur  :  licet  poftmodum  nullius  pretii  fuifle  , 

Jaco- 


Myrothecjvm  III. 


S20 

Jacobus  Gather.  lib.  1.  de  vet.  jur.  Pontif.  cap.  2. 
affirmet  :  &  quafi  poftliminio  redeuntes ,  arufpices 
reltitutos  Claudii  Imperatoris  temporibus  ex  aucto¬ 
ritate  Taciti  lib.  7.  Annal.  fcribat  :  nihilominus  ego 
ex  loco  Ciceronis  nuper  relato  ,  hanc  artem  apud 
Romanos  femper  alicujus  pretii  extitifle  crederem. 
Certum  eft  enim  adeo  crevifTe  hoc  divinationis  ge¬ 
nus  ,  ut  arufpices  ad  ordinem  aliquando  redaCti  fue¬ 
rint  :  ut  probat  Gul.  Guth.  lib.  1.  cap,  3.  &  reliqui 
qui  illam  profitebantur. 

Satis  nobis  de  arufpicina  ,  Augurio  tantum  nunc 
indigemus  :  ut  inaugurationis  regias  vocabulum  , 
illiulque  vim  cognofcamus.  Augures  enim  bene  ge¬ 
rendarum  rerum  ftudio  tenebantur  :  numinis  vero 
confilium  ab  aere  cum  primis  captabant,-  avium  per 
aerem  volantium  vias  ,  geftus  ,  atque  garritus  ob- 
fervantes  :  de  quo  fic  Tirefias  celeberrimus  anti¬ 
quorum  Vates  apud  Sophocl.  in  Antig.  verf. 
101 1. 

f vwcr>}  ,  t Qt}[ u&ol  d*  Ifx Jjf.x.Ava>v. 

E«?  3S  vsxAcuov  9-wx.ov  ogv&offKmov 

,  V  Iw  (AQi  OTfliVTO?  otwvS  Aijuio/  , 

A’yvwr’  «>Ci ia>  Q&oyfov  oqvi&ojv  kxkoo 
KAxtyvrxs  o\ itj  PefixgPapu/dfrja), 

Kxi  cusuvtx?  iv  alAfjAg?  (povcue. 

E 'yvwV  Trlifwv  fipoTfi £(§r  2*.  xo-y]/u@r  ijv» 

Loquebatur  Tirefias  ad  Creontem  Regem  The¬ 
banum  ;  eratque  ei  ad  confilia  ,  omnibus  in  publi¬ 
cis  negotiis  :  cumque  Creon  Polynicem  inhumatum 
dimitti  ,  avibus  volucribufque  difcerpendum  julfif- 
fet  :  peflima  ominatur  ei  Tirefias  in  prsallegatis  car¬ 
minibus  ,  quae  fic  interpretantur. 

Scies  ,  artis  mea  figna  audiens. 

Nam  in  veterem  fedem  augurii 
Sedens  ,  ubi  erat  mihi  augurii  p ortus  s 
Ignotam  audio  avium  vocem 
Malo  impetu  clangentium  , 

Et  lacerantes  fe  mutuo  unguibus 

Agnovi  i  nam  flrepitus  alarum  non  eratjinejlgno. 

Praemiffis  tamen  ab  augure  nonnullis  precationi¬ 
bus  ,  Vates  ad  hasc  obfervanda  ledebant;  quas  pre¬ 
cationes  fic  Statius  lib.  3.  Thebaid.  retulit : 

<%ylc  prior  MU  elides  folita  prece  numen  amicat : 
fupiter  omnipotens ,  nam  te  pernicibus  alis 
Addere  conjilium  ,  volucrefque  implere  futuri  , 
Ominaque  ,  &  caufas  coelo  deferre  latentes 
Accipimus . 

Qua  pariter  ratione  duCli ,  augurandi  artem  vete¬ 
res  repererint ,  Statius  ibidem  infinuat  dicens: 

. mirum  unde  fed  olim 

Hic  honor  alitibus.  Supera  feu  conditor  aula 
Sic  dedit  ejfufum  chaos  in  nova  femina  texens , 

Seu  quia  mutata  ,  nofiraque  ab  origine  verfis 
Corporibus  fubiere  Notos ,  feu  purior  axis 
Amotumque  nefas  ,  &  rarum  inffiere  terris 
Vera  docent.  Tibi  fumme  fator  ,  terraque  Deum¬ 
que 

Scire  licet . 7 

Quamobrem  hoc  genus  obfervationis  ab  avium 
geftu  ,  hoc  eft  ab  avium  volatu  ,  augurium  didtum 
conftat  3  quafi  avigerium  ;  vel  avigarium ,  ab  avium 
garritu,  hebraice  autem  htec  fupefftitio  niches 
dicebatur. 

Cum  igitur  novi  Principis  eledtio  ,  ad  res  bene 
gerendas  in  Republica  cum  primis  pertineat ;  hac 
de  caufa  abfque  augure  Princeps ,  nec  inftituebatur, 
nec  eligebatur.  Quin  adeo  augurum  obfervatioele- 
dfcioni  novi  Principis  jungebatur  ,  ut  non  folum 
quodeumque  dignitatis  exordium  ,  inauguratio  lati¬ 


821 


A 


B 


C 


D 


E 


ne  didta  fuerit  3  fed  etiam  augurii  Homine  ,  quod¬ 
eumque  divinationis  genus ,  aliquando  apud  veteres 
Romanae  lingua:  fcnptores  fignificetur  :  propterea 
tam  Arufpex  ,  quam  Aulpex  lub  poteftate  Auguris 
erant. 

Superftitionis  hujus  adeo  ftudiofi  veteres  Roma¬ 
ni  fuerunt  :  ut  nequaquam  quacumque  via  Capito¬ 
lium  augurii  caufa  capeflendi  afeenderent  ;  fed  cer¬ 
tam  aliquam  tenerent  ,  per  quam  ad  capiendum  au¬ 
gurium  procederent :  quae  hac  de  caufa  ,  ut  puto  , 
facra  via  dicebatur.  Certus  quoque  illis  locus  erat 
in  quo  auguria  obfervarent  ,  auguraculus  apellatus! 
Nam  de  via,  quae  facra  erat ;  Varro  lib.  4.  deling. 
lat.  ubi  de  regionibus  Romanis  ,  illarumque  loqui¬ 
tur  vocabulis  :  Cerlienfs  ,  inquit  ,  a  cannarum  jun - 
ttu  ,  dittus  Carina  ,  poflea  Cerionta  ;  quod  hinc  oritur 
caput  facra  via  ,  ab  Stirenia  facello  ,  qua  pertinet  in  ar¬ 
cem  ,  qua  facra  quotquot  menfibus  feruntur  in  arcem  , 
CA  per  quam  augures  ex  arce  profebti ,  folent  inaugurare. 
Qui  locus  fatis  difficilis  fatifque  corruptus  quamvis 
videatur  ,  corrigant  illum  Turnebus  ,  Scaliger  ,  Sc 
alii  harum  literarum  homines  :  non  enim  nunc  no¬ 
bis  eft  ad  rem  de  illius  loci  emendatione  agere. 

Sed  quid  fibi  velit  Varro  in  illis  verbis.  Perquam 
augures  ex  arce  profeSti  folent  inaugurare ,  ad  rem  no- 
ftram  cum  faciat  ,  ab  aliis  loci  obfcuritatem  illu- 
ftratam  non  video  ,  cum  tamen  praetereunda  non 
fit  :  fufpicionem  namque  affert  ,  quomodo  augures 
extra  arcem  inaugurarent.  Ad  loci  declarationem 
obfervandum  duxi ,  in  arce  quidem  mauguraculum 
extitifle  :  de  quo  Fcftus  ,  Inauguraculum  ,  inquit  , 
appellabant  antiqui  ,  quam  nos  arcebi  dicimus  :  quod 
ibi  augures  publice  aufpicarentur.  Ex  qua  ledtione  au- 
guraculum  ,  Scaliger  in  notis  ad  Varron.  &  Tur¬ 
nebus  lib.  2.0.  adverfi  cap.  37  locum  Varronis  lib. 
4.  de  ling.  lat.  corrigunt  ,  cum  de  colle  latiari  lo¬ 
quuntur.  Vidtor  etiam  locum  augurii  capiendi  , 
quem  auguratorium  appellat,  in  Capitolio  collocat. 
Higinus  etiam  in  lib.  de  caftris  metandis,  in  Ro¬ 
manorum  caftris  auguraculum  extitifle  feribit  ;  quod 
a  Tacito  augurale  vocatur.  Cum  igitur  auguracu¬ 
lum  in  arce  apud  Romanos  eflet  ,  &  in  eo  augures 
augurari  folerent  ,  Varronis  locus  \  nobis  allatus  , 
pluribus  adhuc  tenebris  tegitur.  Quod  enim  is  ve¬ 
lit  ,  augures  ex  arce  profectos  inaugurare  con¬ 
fuevifle  ,  alii  me  dodtiores  ad  longum  examina¬ 
bunt. 

Nobis  breviter  ab  auguraculo  fumpto  argumento, 
dicendum  videtur:  in  arcem  augures  primum  afeen- 
dere  confuevifle  ,  ibique  auguriis  obfervatis ,  inau¬ 
gurare  quicumque  inaugurandus  eflet :  five  Rex  ad 
Regnum  ,  five  Princeps  ad  Principatum.  Enim- 
vero  in  arce  inaugurari  Principes  confuevifle  Plut. 
in  Numa  feribit  ,  &  ab  aliis  veteris  hiftorite  Scrip¬ 
toribus  traditur.  Hanc  autem  augurii  ab  eis  ,  qui 
foris  expedtabant  praedidtionem  ,  a  Varrone  lib.  4. 
ling.  lat.  appellari  inaugurationem  arbitror  :  ideoque 
in  prasallegato  loco  dixifle  ,  Quod  augures  ex  arce 
profetti  fodent  inaugurare ;  hoc  eft,  publicare  auguri¬ 
um.  Ego  locum  perobfcurum  fic  interpretor  ex  Sta¬ 
tio  lib.  3.  Thebaid.  apud  quem  augures  ,  qui  au¬ 
gurii  locum  afeenderant,  refponfa  minime  reddunt; 
mfi  poftquam  de  monte  ,  locoque  in  quo  auguria 
obfervarant ,  defeendiflent  ;  facraque  augurii  infi- 
gnia  depofuiflent.  De  quo  ita  ille  : 

Ergo  manu  vittas  ,  damnataque  vertice  ferta 
Diripit ,  abjeSlaque  inhonorus  fronde  Sacerdos  , 
Invifo  de  monte  redit. 

Quia  vero  augures  varias  avium  operationes  atten¬ 
debant  3  a  diverfitate  illarum  ,  ipfi  quoque  munia  , 
ac  nomina  diverfa  fortiebantur.  Pnepetes  enim  qui 
F  f  f  %  avium 


82z  Arcanorvm  Sacrae  Script.  823 


avium  volatu  aliquid  praedicebant  ,  appellabantur. 
Ofcines  ,  qui  cantu  ,  paftuque  bonum  omen  futu¬ 
rum  alicui  prtenunciabant.  Nam  a  cibo  avide  ab 
avibus  fumpto  ,  felicitatem ;  finiftrum  aufpicium, 
fi  a  cibo  aves  abftinuiflent ,  vates  praedicebant:  quo 
fane  nihil  futilius  excogitari  poterat.  Quis  enim 
non  videt  ,  avide  quidem  cibum  fumpturas  aves  ,  fi 
jejunis  paltus  admoveatur  ?  minus  vero  avide  ,  ubi 
jam  faturae  ,  aut  minus  gratus  cibus  ,  illis  ipfis  por¬ 
rigeretur  ?  Dicebatur  vero  haec  fuperftitio  ,  avifpe- 
cium  ab  avibus  (pettandis.  In  quibus  quidem  obler- 
vationibus  ,  adeo  ftudiofi  veteres  erant :  ut  fub  tri¬ 
podibus  facrificialibus  ,  ad  religionis  ftudium  often- 
tandum  in  nummis  ,  gallos  gallinaceos  cuderint  , 
paltum  avide  fumentes ,  ut  hic. 


Verum  a  prophanis  ad  facra  redeuntes ,  quae  no- 
ftri  lunt  inltituti  ;  facrorum  oraculorum  repetamus 
libros ,  in  quibus  cum  mulca  fint  difficillima  ,  fci- 
tuque  digniffima  :  fupereft  inquirendum  qua  ratione 
fieret  ea  oraculi  confultatio  ,  per  quam  magiftratus 
a  Regibus  Ifraelitis  exordiebatur.  Ut  autem  omnia 
pro  viribus  breviter  explicentur  ;  obfervandum  du¬ 
ximus  i  dupliciter  confuevirte  facram  confultatio- 
nem  ab  Hebraeis  fieri  ;  nimirum  vel  interrogando 
Numen  ,  fcilicet ,  utrum  rem  ,  quam  quis  facere 
intendebat  ,  Deus  probaret  ,  necne  :  vel  de  ali¬ 
qua  re  jam  fadta  exquirendo  ,  an  rite  id  faftum  ef- 
fet.  Quoties  enim  aliquid  fieret  ,  quod  vel  de  ju¬ 
re  ,  aut  ex  confuetudine  ,  aut  aliqua  alia  ratione  fa¬ 
ciendum  fuiflet ;  approbatioque  ex  divino  benepla¬ 
cito  penderet ,  oraculum  confulebatur. 

Interrogationibus  igitur  his  ,  aut  vocibus  ,  five 
per  fomnium.aut  vifione,aut  etiam  fignis  in  Ephod 
Deus  luum  placitum  aperiebat.  Haec  quatuor  ref- 
pondendi  genera  cum  Deus  confuleretur,  facris  hau¬ 
riuntur  ex  literis.  Nam  cum  cap.  19.  Numer.  Ma¬ 
ria  &  Aaron  de  Moyfe  fubmurmuraflent  ,  difcri- 
menque  inter  Moyfen  ,  ac  reliquos  Prophetas  ,  ex 
modo  manifeftandi  fupernaturalia  arcana  Deus  ad 
ferret  :  formam  Prophetis  refpondendi  aperuit  di¬ 
cens  :  Si  quis  fuerit  inter  vos  Propheta  Domini ,  in 
vifione  apparebo  ei  ,  vel  per  [omnium  loquar  ad  illum. 
Et  cap.  2.  lib.  1.  Reg.  cum  Saul  a  Philifthaeis  ex 
adverfo  contra  illum  pugnantibus  arftaretur  ;  belli¬ 
que  eventum  a  Deo  cognofcere  defideraret :  qua  ra¬ 
tione  Deum  ille  confuluerit  ,  facer  textus  expreffit 
dicens  :  Confuluitque  Dominum  ,  &  non  re/pondit  ei , 
neque  per  [omnia  ,  neque  per  [acerdotes  ,  neque  per  pro¬ 
phetas.  Ex  quibus  duobus  facrarum  litterarum  locis, 
quatuor  excipiendi  divina  oracula  rationes  fubodo- 
rantur  :  nimirum  per  Sacerdotem  ,  per  Prophetam, 
per  Vifionem  ,  &  per  Somnium  :  quibus  fi  addatur 
altera  quae  erat  per  Ephod,  de  quo  cap.  23.  lib.  1. 
Reg.  8t  alibi  fcribitur  :  quinque  excipiendi  divina 
oracula  habebuntur  modi  :  nifi  unum  ,  ac  idem  ge- 
rsus  refpondendi  per  Ephod  ,  atque  per  Sacerdotem 


A  fuirte  velimus.  Quamobrem  hoc  refponfionis  genus 
per  verbum  JijAoc  fignificatur  in  facris  litteris  i.Reg. 
28.  cum  Saul  pugnae  exitum  a  Deo  quaffivillet  .• 

iij  ir.  incMYwk  pr  tn  ,  ^  cv  t-  <st£9<P>jt»v  ,  ^  hx 
loTg  ivwirviois  ,  Kj  ov  lots  JyiAois.  hoc  eft.  Et  non  exau¬ 
divit  me  jam  amplius  ,  neque  tn  manu  prophetarum ,  ne¬ 
que  in  fomniis  ,  neque  in  manifefiis.  hoc  elt  ,  aperte  , 

ubi  didtio  JnAois  refpondet  didioni  facerdotis ,  quae  in 
nollro  legitur  textu  ejufdem  loci.  Itaque  aut  ex- 
preffis  vocibus  ,  ac  fignis  ,  vel  imaginibus  infom- 
no  ,  vel  fymbolis  ,  Dominus  fua  oracula  ,  fuafque 
refponfiones  edidifle  ex  facris  litteris  manifertum 
eft. 

B  Excipiendorum  oraculorum  has  methodos  ,  Grx- 
cis  quoque  atque  Romanis  cognitas  fuirte  ,  veteri¬ 
bus  ex  fcriptoribus  fubodoran  poteft.  Huc  enim 
refpicit  illud  Statu  lib.  2.  Thebaid.  apud  quem  Po¬ 
lynices  dirtuadetur  a  bello  cum  fratre  Etheocle  ; 
fumpto  argumento  ab  infauftis  praedidtionibus,  atque 
ominibus  ,  quibus  Dei  pnenunciabantur  irati  ;  de 
quo  fic  ille  cecinit  .• 


Me  quoque  nunc  Vates  ,  nunc  exta  minantia  diuos  3 
Aut  avium  lapfus  ,  aut  turbida  noEhs  imago 
Territat ,  hanc  memini  ,  nunquam  mihi  falfia  per 
umbras 

Juno  venit  . . 


In  quibus  Poeta  elegantiffimus  }  ad  oraculorum 
excipiendorum  genera  ex  ritu  Romano  refpicit:  ea- 
que  ad  vatem  ,  ad  arufpicem  ( in  quo  etiam  genere 
augurium  reponitur);  &  tandem  ad  fomnium  illa 
omnia  revocavit.  Haec  etiam  ipfa  ex  ritibus,  ac  cae¬ 
remoniis  Graecorum  manifefta  funt  :  nam  ex  Ho¬ 
mero  Iliad.  lib.  1.  cum  Graecorum  exercitus  pefte 
vexaretur  ,  8c  Agamemnon  totius  exercitus  Impera¬ 
tor  ,  Duces  ,  ac  Proceres  in  concionem  ,  confilii 
capiendi  de  caufa  advocartet:  fic  Achillem  ad  reli¬ 
quos  Proceres  loquutum  fuifte  Poeta  fcribit  : 


D 


VfV  dyi  $y)  r ivot  y,dvTiv  igJoj ufyj  ,  rj 

K)  dv</posroAov  ,  jtj  jS  r  mot(>  coc  £toc  Ifiv' 

<f  S  «aro»  ,  0,  t  1  roasov  SoroA- 

Am. 


Ex  quibus  tria  apud  Graecos  frequentiora  ,  lan- 
dlioraque  genera  excipiendorum  oraculorum  haben¬ 
tur:  per  vatem  nimirum  five  prophetam,  perfacer- 
dotem  ,  &  denique  per  fomniorum  interpretem. 
Sic  enim  allata  jam  carmina  interpretantur  ;  &  A- 
chillis  ad  Agamemnonem  fententia  fonat: 


Sed  age  jam  aliquem  vatem  interrogemus  ,  vel  Sa¬ 
cerdotem  , 

Vel  [omniorum  interpretem  ,  ( nam  etiam  [omnium 
ab  fove  efi) 

Oui  dicat ,  cur  tantum  iratus  Jit  Phoebus  Apollo. 


F 


Vocibus  apertis  Deum  aliquid  aliquando  manife- 
ftarte ,  nifi  raro  puto  ,  praefertim  poftquam  Moyles 
e  vivis  exceffirtet.  Haec  autem  refponla  non  alibi, 
quam  in  facro  tabernaculo  audiebantur  ,  in  quo  fa¬ 
cra  habebatur  arca  :  ut  vere  effiet  illud  ,  quod  Do¬ 
minus  ad  Moyfen  aliquando  dixit  de  arca  :  Indepra- 
cipiam  tibi  ,  &  loquar  ad  te  ,  quacumqae  mandavero 
per  te  filiis  Ifrael.  Qui  quidem  Dei  loquendi  modus, 
licet  frequentior  cum  Moife  fuerit  ,  non  tamen  ita 
cum  reliquis  ;  nam  femcl  tantum  hac  ratione  Deum 
loquutum  fcimus  Samueli  1.  Reg.  1.  dum  dormi¬ 
ret  prope  tabernaculum  :  nifi  velimus  fub  eadem  lo- 
quutionis  fortafle  forma  intelligere  ;  qu,od  faepiffime 
apud  Prophetas  legimus  :  Dixit  Dommus  ad  me.  Si 
vero  juxta  hanc  phrafim  ,  loca  alia  facrarum  Scrip¬ 
turarum  interpretari  velimus;  vocibus  quoque  Deum 
ad  interrogata  refpondiffe  fufpicari  portet ,  ex  his 

qua; 


824 


M  Y  R  O  T  H  E 


qua;  i.Reg  cap.  io.  leguntur  ,  in  quo  Saulis  abfen- 
tia  fcribitur,  cum  Rex  ab  lfraelitis  eligeretur  ,  St 
Deus  de  reperiundo  Saule  confultus  Icribitur  his 
verbis  :  Et  confultaverunt  poft  hac  Dominum  ,  dicit 
textus  ,  utrumnam  venturus  ejfet  illuc  i  refponditque 
Dominus  :  Ecce  abfconditus  efi  domi.  Qute  idem  di¬ 
vina  refponfio  ,  vocibus  exprefla  ,  a  populo  excipi 
potuit  non  immediate  ,  fed  mediante  Samuele  Pro¬ 
pheta  ,  qui  Domini  voces  excipiebat,  St  ad  popu¬ 
lum  Dei  placita  referebat. 

Vifionibus  Deus  frequentiffime  refpondebat  Pro¬ 
phetis  :  hac  enim  de  caufa  Prophetae  Videntes  ap¬ 
pellabantur.  Probantur  haec  ex  innumerabilibus , 
quae  in  eorum  libris  leguntur  locis.  At  refponfio 
per  fomnium  etiam  ad  non  prophetas  extendebatur. 
Erat  enim  hoc  genus  refponfionis  aenigmaticum  ,  ac 
fymbolicum  :  quale  fuit  illud  fomnium  ,  quod  ha¬ 
buit  Jofeph  in  facra  Genefi  de  Sole  ,  St  Luna  cum 
duodecim  Stellis,  quae  ipfum  adorabant.  Pari  ra¬ 
tione  fomnium  quod  vidit  ,  de  manipulis  prociden¬ 
tibus  in  mefle  coram  manipulo  illius,  quibus  princi¬ 
patus  eidem  denunciabatur.  Ejufdem  generis  fuit 
fomnium  quoque  Pharaonis ,  quod  feptennalem  fa¬ 
mem  denunciabat:  propterea  Saul ,  quamvis  Prophe¬ 
ta  non  eflet;  conqueritur  tamen  cap.  z8.  lib.  i.Reg. 
quod  Deus  minime  fibi  per  fomnium  refpondiflet. 
Ad  haec  autetn  fomnia  interpretanda  Propheta  opus 
erat ;  qui  Symbola  ,  St  fomniorum  aenigmata  aperi¬ 
ret.  In  quibus  interpretandis ,  Scripturis  ex  facris, 
Jofeph ,  St  Daniel  plurimum  commendantur. 

Refponfio  denique ,  quae  per  Ephod  alicui  concede¬ 
batur;  neque  aenigmatica;  neque  Symbolica  appellari 
potelt :  quia  nullis  imaginibus  apparentibus,  fed  fignis 
praeftabatur  :  micantibus  nimirum  ,  vel  deficienti¬ 
bus  gemmarum  fplendoribus ,  quae  in  Rationali  ad 
pedtus  fummi  facerdotis  intextae  habebantur.  In  his 
enim  affirmationis ,  vel  negationis  figna  a  Deo  da¬ 
bantur  circa  ea  ,  de  quibus  oraculum  confulebatur  : 
eifdem  namque  fignis ,  fadta,  vel  facienda  ab  eis 
qui  Deum  adibant  approbabantur  ,  vel  reprobaban¬ 
tur  :  quamobrem  ad  haec  etiam  figna  interpretanda 
Propheta  opus  erat  ;  non  enim  illorum  fignorum 
interpretatio  a  Sacerdote  haberi  poterat  ;  qui  Ephod 
in  pedtore  geftabat  :  cum  ille  ipfe  obfervare  ,  aut 
confpicere  hujufmodi  figna  minime  poflet  ;  neque 
alicui  ex  minoribus  Sacerdotibus  Ephod  impofito, 
gemmarum  figna  obfervare  Pontifici,  aut  Sacerdoti 
licebat  :  quamobrem  ad  ea  figna  interpretanda  ,  & 
divini  beneplaciti  exprefiionem ,  Prophetam  adhiben¬ 
dum  fuifle  certiffimum  arbitror  ,  quoties  Deus  per 
Ephod  confuleretur. 

Comprobantur  ,  quae  diximus  ex  illo  Davidis 
zsfpplica  mihi  Ephod.  Nam  David  dono  prophetico 
nobilitatum  fuifle  negari  non  poteft  :  cum  igitur 
cap.  23.  lib.  1.  Reg.  David  dubitaret  ;defcenfurus- 
ne  foret  Saul  in  ruinam  urbis  Ceilae  ;  atque  etiam 
fides  Ceiletarum  fibi  fufpedta  haberetur  ;  per  Ephoc 
confuluit  Dominum  ;  Ephod  adminiftrante  Sacer¬ 
dote  Abiatharo  ,  quo  praefente  David  orafle  ,  atque 
interrogafle  Dominum  legimus.  Haec  ita  in  facro 
textu  feribuntur  :  Quod  cum  David  refeiffet  ,  quia 
prapararet  ei  Saul  malum  ,  dixit  ad  Abiathar  Sacerdo¬ 
tem  :  Applica  Ephod  :  &  ait  David  ;  Domine  Dem 
Ifrael ,  audivit  famam  fervm  tum  i  quod  difponat  Saul 
■venire  in  Ceilam  ,  ut  evertat  Urbem  propter  me.  Si 
tradent  me  viri  CeiU  in  manm  ejus  ;  &  Ji  defeendet 
Saul  jicut  audivit  fervm  tuus  ?  Domine  Dem  Ifrael,  in¬ 
dica  fervo  tuo  :  &  ait  Dommm  :  Defeendet.  Dixitque 
David  ,  fi  tradent  me  viri  Ceila ,  &  viros  qui  funt  me- 
cum  in  manibm  Saul  ?  &  dixit  Dominm  :  Tradent. 
Surrexit  ergo  (fic.  Non  itaque  Sacerdotem  Domi¬ 
num  interrogafle,  aut  Dominum  orafle,  aut  Dei  no¬ 
mine  relponfa  ad  David  retulifle  in  facro  textu  feri- 


B 


D 


CIVM.  II I.  825 

bitur  ;  fed  tantum  Ephod  Sacerdotem  miniftrafle, 
atque  ad  confpedtum  Davidis  Prophetae  attulifle  ; 
David  vero  coram  Ephod  Dominum  orafle,  ac  in¬ 
terrogafle. 

Quamvis  vero  ritus  ,  atque  caeremoniae  confiden¬ 
di  Dominum  per  Ephod  minime  hodie  cognofcan- 
tur  ;  fi  tamen  ex  Scripturis  facris  fubodoran  aliqua 
poflent ;  affirmare,  ut  puto,  liceret;  quod  praemif- 
fis  facrificiis,  adhibita  quoque  oratione  pro  refpon- 
fione  extorquenda,  demum  propofitis  quaffiiombus, 
confueverant  Ifraelitae,  quaefitorum  a  Deo  refponfa 
expedfare.  Praemiffionem  facrificiorum  in  divorum 
confultatione ,  etiam  prophanae  religionis  feftatores  fir¬ 
miter  retinuere  :  ea  propter  Helenus  apud  Virgil. 
lib.  3.  iEneid.  confulturus  numina  pro  .Enea,  facra 
prius  operatur.  De  his  Virgilius  ita  fcripfit  : 

Hic  Helenus  cafis  primum  de  more  juventis , 

Exorat  pacem  Divum  ,  vittafque  refolvit 
Sacrati  capitis  ,  meque  ad  tua  limma  Phoebe 
Ipfe  manu  multo  fufpenfum  numine  ducit : 

Atque  hac  deinde  canit  divino  ex  ore  facerdos. 

4 

Hatc  autem  facrificia  de  more  praemlifla  dicit  PoS- 
ta  ex  ritu  confultatioms  :  quemadmodum  etiam  lib. 
6.  ,/Eneid.  Sybilla  numen  pro  Enea  confultura,  fa¬ 
crificia  praemittere  jubet ,  dicens. 

Nunc  grege  de  intaElo  fieptem  mallare  juvencos 
Praftiterit,  totidem  leElas  de  more  bidentes. 

Talibus  affata  «sEneam  ,  nec  facra  morantur 
fufia  viri  . , 

Hos  etiam  ritus  fervafle  Ifraelitas  ex  ritu  conful- 
tationis  ,  fuadet  aperte  illud  Davidis  ad  Abiatharum 
de  Ephod  :  non  enim  Sacerdoti  Ephod  pontificali 
uti  licebat  ;  ni  fi  folemnioris  facrificii ,  ut  puto  ,  ad- 
fuiflent  hoftiae.  Sed  efto  hic  non  adfuerint;  Samuel 
confulturus  Dominum  de  fucceflore  Saulis  ',  prae- 
mififle  facrificia  in  Bethlehem  cap.  16.  lib.  1.  Reg. 
fcribitur.  Etenim  inter  ipfa  facrificia  Samuel  ad 
Deum  converfus  dicebat  ;  Num  coram  Domino  efi 
Chrifim  ejm  ?  David  pariter  1.  Reg.  cap.  23.  Do¬ 
minum  inter  ipfa  facra  confuluifle  ,  atque  orafle  ar¬ 
bitror.  Caufam  enim  fuae  neceffitatis  primo  aperuit 
dicens  :  Domine  Dous  Ifrael ,  audivit  famam  fervus 
tuus  ,  quod  difponat  Saul  venire  in  Ceilam  ,  ut  evertat 
Urbem  propter  me.  Qua  expofita  neceflitate  ,  ra¬ 
tione  deprecationis  allata  ,  ponit  interrogationes  di¬ 
cens  :  Si  tradent  me  viri  Ceila  tn  manu  ejus?  &  fi  de¬ 
feendet  Saul ,  ficut  audivit  fervus  tuus  ?  His  explica¬ 
tis  orat  Dominum  fibi  manifeflari  ,  quae  defiderabat 
dicens  :  Domine  Deus  Ifrael  indica  fervo  tuo  &c.  He¬ 
braice  haghed  ,  ideft  ,  manifefta  fervo  tuo.  Non 
enim  David  deprecatur  Deum ;  ut  verbis  fibi  refpon- 
deat  :  fed  ut  manifeftet ,  &  indicet ,  (ut  puto  per 
figna  )  quid  fibi  agendum  fit.  Attendatur  quaefo 
refponfio  ad  interrogata ,  per  unicum  verbum  ;  imo 
per  idem  ,  per  quod  fuerat  interrogatus  Dominus. 
Interrogaverat  David,  Si  defeendet.  Eluic  interro¬ 
gationi  fit  fatis  per  vocem  ,  defeendet :  Et  ait  Domi¬ 
nus  ,  Defeendet.  Illa  enim  verba  ,  &  ait  Dominus  , 
funt  feriptoris  :  at  vero  ro  Defeendet  ,  efb  Domini 
fatisfacientis  ad  interrogationem.  Non  quidem ,  quod 
verbis  dixerit  Dominus,  Defeendet ,  fed  quod  fignis 
in  Ephod  annuerit  ad  verbum  ,  Defeendet.  Deinde 
fecundo  interrogat  David  :  Si  tradent  me  viri  CeiU , 
&  viros  ,  qui  funt  mecum ,  in  manus  Saul.  Ad  quam 
interrogationem  non  refpondit  Dominus  verbis  di¬ 
cens  ,  tradent  ,  utique  te  viri  Ceilae  ,  &  viros  qui 
tecum  funt  :  fed  tantum  ,  tradent  ,  per  figna  con- 
fueta  in  Ephod  ,  partem  affirmantem  exprimendo. 
Ex  quibus  ,  tantifper  confulendi  Deum  in  feriptu- 
ris ,  forma  &  excipiendi  oracula  a  Prophetis  ,  Dei 
F  f  f  3  quo- 


Arc anorvm  Sacrae  Script. 


82<S 

quoque  refpondendi  per  Ephod  modus  ,  expifca- 
tur. 

Eft  etiam  alter  in  facris  literis  locus  infignis,  cu¬ 
jus  auftoritate  ,  quammaxime  forma  haec  confulendi 
oracula,  haufta  ex  facris  textibus  comprobari  poliet. 
Locus  eft  cap.  50.  lib.  1.  Reg.  ubi  Amalecitae  Sice- 
leg  pnedati  erant :  8c  non  folum  habitatores  Urbis, 
fed  etiam  uxores  illorum,  qui  erant  cum  David,  in 
captivitatem  abduxerant  ,  ita  ut  nec  uxoribus  ejuf- 
dem  Davidis  pepercerint.  Quamobrem  omnes  mi¬ 
lites  in  David  infulgentes  ,  parum  defuit  ,  quin  il¬ 
lum  lapidibus  obruerent.  Cogitavit  igitur  David  , 
Amalecitas  illos  infequi  ,  prasdamqe  ab  illis  repete¬ 
re  :  verum  id  inconfulto  Numine  aggredi  non  eft 
aufus  :  propterea  ait  :  ad  Abiathar  Sacerdotem  filium 
Abimelech ,  inquit  facer  textus,  Applica  ad  me  Ephod. 
dr  confuluit  David  Dominum  dicens ,  P er fisquar  latrun¬ 
culos  hos  ,  &  comprehendam  eos  ,  an  non  ?  Ex  quo 
fane  facras  Scriptura:  loco  adhuc  apertius  ,  forma 
confulendi  Dominum  ,  quam  diximus  per  Ephod  , 
iliumque  interrogandi  de  aliqua  re  ,  expifcatur  :  ni¬ 
mirum  per  disjun&ivam  fic,  erit  hoc,  vel  non?  fa¬ 
ciam  hoc  ,  vel  non  ?  fiet  hoc  ,  vel  non  :  redtene 
hoc  fadtum  fuit  ,  vel  non  ?  &  fimilia  :  Dixitque 
ei  Dominus ,  fubdit  textus  ,  Perfequere  ,  abfque  dubio 
enim  comprehendes  eos ,  &  excuties  pradam.  Non  qui¬ 
dem  ,  ut  dicebamus,  quod  vocibus,  ita  refponderit 
Deus,  fed  lignis  datis,  per  Ephod  approbavit;  quod 
David  illos  perfequeretur  :  &  hac  ratione  dixit  , 
Perfequere.  Ad  fecundam  vero  interrogationem  re- 
fpondit  ,  proeliando  ligna  affirmationis  ,  comprehen¬ 
des.  Nam  reliqua  verba  antecedentia  polita  funt  a 
fcriptore  ad  explicationem  illorum  qu^  quaereban¬ 
tur,  6c  certitudinem  oraculi  firmandam.  Hebraice 
enim  eadem  omnino  verba  in  interrogationibus  his, 
atque  in  refponfionibus  habentur.  Ex  quibus  liqui¬ 
do  ,  me  judice,  modus  ac  forma  confulendi  divina 
oracula  per  Ephod  ,  ex  facris  fubodoratur  oraculis , 
ac  tantilper  ,  quae  antiquitatis  velo  velata  funt ,  de¬ 
teguntur. 


827 


C  A  P.  XIII. 

Inaugurationis  Oracula ,  qua  forma  ab  Ifra- 
elitis  fortibus  quaererentur. 

Ad  locum  i.Reg.  10.  Nunc  ergo  flate  coram  Domino 
per  tribus  vefiras ,  &  per  familias  :  &  applicuit  Sa- 
muel  omnes  tribus  Ifrael ,  &  cecidit  fors  fuper  tribum 
Benjamm  :  &  applicuit  tribum  Benjamin ,  dr  cogna¬ 
tiones  ejus  ,  &  cecidit  cognatio  Metri  ,  &  pervenit  £ 
ufque  ad  Saul  filium  Cis.  £c  ad  alia  &c. 

DIvinorum  in  Romana  Republica  mu¬ 
nera  expifeari  ,  non  eft  adeo  difficile.  Et¬ 
enim  obiter  Romanarum  hiftoriarum  feripto- 
res ,  dum  Regum  ,  atque  Imperatorum  inaugura¬ 
tiones  literis  commendarunt  ;  aliqua  etiam  de  oracu¬ 
lis  Numinumque  confultatione  in  Regia  inauguratio¬ 
ne  ex  avium  volatu  tradiderunt.  Loquitur  de  his 
Plutarchus  in  Numa  fic  :  AJfumens  autem  ,  fupple 
Numa,  divinos  &  facer  dotes  ,  afeendit  m  Capitolium  ; 
Tarpejum  illum  collem  tunc  Romani  appellabant. 

Ibi  Princeps  divinorum  ,  velatus  quidem  ,  &  ad  meri¬ 
diem  converfus ,  ipfe  autem  adfians  ,  a  tergo  ,  &  dex¬ 
tera  capiti  ejus  impofita  precabatur  ;  &  circumfpiciebat , 
qua  pradicerent  auguria  ,  &  Symbola  a  Diis  data ,  ubi¬ 
que  oculos  circumferens.  Incredibile  autem  filentium 
multitudinis  talis  m  platea  habebatur  ,  expetlantibus , 
dr  de  futuro  eventu  fufpenfis  s  quoufque  pradix  erunt , 
aves  bonas  &  dexteras  fuijje  confpettas.  Ex  quibus 


Plutarchi  verbis  plura  habentur  ,  quae  ad  inaugura¬ 
tionem  Principum  ,  illiufque  caeremonias  in  exci¬ 
piendis  oraculis  ex  ritu  Romano  fpcdlant. 

Locus  itaque  capiendorum  auguriorum  ab  eo  pri¬ 
mo  deferibitur  :  quem  fuiffe  Capitolium  apud  Ro¬ 
manos  tradit ;  &  delicatius  locum'  exprimens  T«^- 

7rfiov  ,  ait  ,  dvlo  A OCpOV  oi  TOTS  P 'ufACOOt  'OT£!)Cv\yb(>Q\>V' 

Qui  locus  auguriorum  ,  pars  illa  Capitolii  erat, 
quae  alio  nomine  Tarpejum  dicebatur  ,  fummum 
videlicet  Capitolii  cacumen  ,  ut  diximus  capite  prae¬ 
cedenti  :  Nam  eminentem  aliquem  augures  confcen- 
dilfe  locum  ,  capiendorum  auguriorum  de  caufa  , 
etiam  ex  ritu  Argivorum  feribit  Statius  lib.  3.  The- 
B  baid.  dum  in  limine  belli  Thebani  Numina  confule- 
re  juffit ,  &  de  loco  Poeta  ait: 

Mons  erat  audaci  fedullus  in  athera  dorfo , 

Nomine  Lernai  memorant  Aphefanta  coloni , 
Gentibus  Argolicis  olim  facer. 

Et  ftatim  infra  Vatum  confcenfum  ad  montem  , 
in  quo  auguria  erant  captanda  ,  explicat  dicens: 

Huc  gemini  vates  fiantlam  canentis  oliva 
Fronde  comam :  d?  niveis  ornati  tempora  vittis 
Evadunt  pariter .  .  .  . 

Quemadmodum  etiam  cum  Numa,  ^  is- 

,  id  eft  Sacerdotes  &  augures  Capitolium  con- 
fcendifle  Plutarchus  fcripfit.  Quamvis  eo  facerdo- 
tes  nequaquam  afeenderent  ,  ut  facra  aliqua  opera¬ 
rentur  ;  fed  tantum  ,  ut  auguri  adflarent.  Alcen- 
debant  Capitolium  augures  etiam  reliqui  j  ut  una 
cum  augurum  Summo  ,  vel  cum  eo  ad  quem  tunc 
illud  munus  incumbebat  ,  avium  volatus  ,  atque 
garritus  obfervarent.  De  quo  Poeta ,  ubi  fupra,  fic 
ait : 

Pofiquam  rite  diu  partiti  Sidera  cunilas 
Perlegere  animis  ,  oculifque  fcquacibus  auras  > 

Tunc  Amythaonius  longo  pofi  tempore  vates ; 

Nonne  fub  excelfo  fpir antis  limine  coeli 
Amphiarae  vides  verfus  ,  ut  nulla  ferenos 
Ales  agat  ?  liquidoque  polum  complexa  meatu 
Pendeat  i  aut  fugiens  placabile  plauferit  omen  i 

Et  ftatim  infra. 

. dira  flrident  in  nube  volucres  , 

Nollurnaque  gemunt  flriges  ,  &  feralia  bubo 
Damna  canens . 

Inaugurandus  meridiem  verfus  refpiciebat ;  quo 
etiam  convertebat  fe  augur  ad  tergum  inaugurandi 
confiftens ,  feu  fedens  fuper  lapidem  j  ut  tradit  Fe- 
neftella  :  cui  videtur  confentire  Statius  lib.  jam  cita¬ 
to  3.  parum  fupra  ab  eo  loco  ,  quem  retulimus  di¬ 
cens:  V 

. fic  fatus  dr  alto 

Membra  locat  fcopulo  ,  tunc  plura  ,  ignotaque  jun - 
git 

Numina  ,  &  immenfi  fruitur  caligine  mundi. 

Caput  auguris  alba  vitta,  de  more  reliquorum  fa- 
cerdotum  velatum, oleaque  coronatum  vifebatur  :  li¬ 
tuo  regiones ,  nimirum  anteriorem  ,  pofteriorem  , 
dexteram  ,  atque  finiftram  defignabat :  deinde  dex¬ 
tera  inaugurandi  caput  protegebat  ;  Deorumque 
opem  his  verbis  implorabat  ;  ut  feribit  Livius  : 
fupiter  Pater  ,  fi  fas  hunc  Numam  Pompilium  ,  cujus 
ego  caput  teneo  ,  Regem  Roma  effe  :  uti  nobis  figna cer¬ 
ta  ac  clara  fint  inter  hos  fines  ,  quos  feci  ;  tum  pera¬ 
git  verbis  aufptcia  ,  qua  mitti  vellet.  His  peradtis  a 
Diis,  augur  volatu  dextero  avium  ad  votum  regno¬ 
rum  ,  ut  videmus  ex  Plutarcho  ,  attendebat. 

Verum  qua  ratione  in  Regum  Ifraelitarum  inau¬ 
gurationibus  ,  divinum  beneplacitum  ab  Ifraelitis 

ex- 


D 


828 


Myrothecivm.  III. 


829 


exquireretur  ,  divinaque  oracula  exciperentur  ;  la¬ 
tis  perobfcurum  elt.  Hoc  autem  nobis  plane  con- 
ftitutum  fit  i  Ifraelitas  nequaquam  confuevifle  tunc 
confulere  oraculum  ,  cum  Rex  facra  un&ione  pu¬ 
blice  inaugurabatur  }  fed  tunc  quando  defignabatur, 
aut  declarabatur  ;  ut  cap.  1 1 .  dicebamus  :  quam 
Regis  futuri  defignationem  ,  atque  declarationem 
fortibus  primo  fadtam  fuifie  facra  tradunt  oracula. 
Sic  enim  cap.  xo.  lib.  1.  Reg.  feribitur  :  Nunc  ergo 
flate  coram  Domino  ,  inquit  Samuel  ad  conventum 
Reipublicae  ,  fer  tribus  veftras  ,  &  fer  familias  :  & 
aff  licuit  Samuel  omnes  tribus  Ifrael ,  &  cecidit  fors  fu- 
fer  tribum  Benjamm  :  &  aff  licuit  tribum  Benjamm  , 
&  cognationes  ejus  ,  &  cecidit  cognatio  Metri  ,  &  fer- 
venit  ufque  ad  Saul  filium  Cis. 

Sacrificia  Sc  orationes  praeceffiffe  fortitionem , 
locus  allatus  &  phrafis  dicendi  facri  textus  id  indi¬ 
cant.  Nam  quantum  ad  locum  ,  is  erat  Mafphat  , 
in  quo  conventus  populi  agi  confueverant }  ut  dici¬ 
tur  etiam  Judic.  20.  Motivum  vero  conveniendi 
Ifraelitis  in  Mafpha  potius  ,  quam  alibi  ,  a  fandti- 
tate  loci  defumebatur  ,  me  judice  :  quia  nimirum  , 
locus  orationis  erat  in  Maftha.  Multa  enim  Oratoria 
fuifie  apud  Ifraelitas  in  terra  promiflionis;  quae  ^3- 
QdnCIne/#  Graeca  diftione  vocabantur  Jofephus  in  vita 
fua  longe  poft  medium  feribit.  Illud  idem  Philo 
de  vita  Moyfis  affirmat  dicens  :  Afud  fudaos  deflina- 
ta  offidatim  faens  frecationibus  loca  ,  qua  frofeuchas 
vulgus  nominat,  fupple  ,  habebantur. 

Nunc  a  verbis  ,  flate  coram  Domino  ,  &  a  phrafi 
illa  dicendi  ,  Et  aff  licuit  Samuel  omnes  tribus  Ifrael , 
&  a  fortiendi  forma  ,  facra  madata  fuifie  in  regia  in- 
ftitutione  monftretur  ,  facraque 'orationibus  commu¬ 
nita  fuifie  ,  nobis  probandum  eft.  Vox  enim ,  flare, 
ex  phrafi  facrarum  literarum  orantis  eft  ,  ut  notum 
eft  omnibus  ,  juxta  illud  Pfalmi  ,  Stantes  erant  fedes 
nofin  m  atriis  tuis ,  ferufalem.  Et  alibi  fiepe  facris  in 
literis,  hrec  ipfa  phrafis  idipfum  fignificat.  Etenim 
Saulem  etiam  orafle  legimus  i.Reg.  cap.  14-  cum 
fortibus  inveftigare  vellet  ,  oraculo  confulto  ,  quis 
peccaflet  in  exercitu  ,  propter  cujus  peccatum  re- 
fponfa  fibi  a  Deo  denegari  ille  arbitrabatur  :  quam- 
obrem  antequam  Saul  tunc  fortiretur ;  fic  Dominum 
oravit :  Domine  Deus  Ifrael ,  da  indicium  :  quid  efl  , 
quod  non  refponderis  fervo  tuo  hodie.  Sic  etiam  in  no- 
vo  teftamento  Ad.  1.  cum  locum  Judas  proditoris 
Apoftoli  ex  alio  digniori  fupplere  vellent  ;  remque 
fortibus  committendam  fore  ftatuiflent ;  orationem 
fortitioni  praemiferunt  :  de  quo  ita  Ad.  1.  Et  oran¬ 
tes  dixerunt :  tu  Domine  ,  qui  corda  nofli  omnium  , 
oflende ,  quem  elegeris  ex  his  duobus  unum. 

Verbum,  aff  licuit,  quod  habetur  loco  citato ,  ex 
facrarum  literarum  phrafi ,  eft  alicujus  Dominum 
inter  ipfa  facrificia  confulentis :  cui  confultationi  oratio 
ab  Ifraelitis  praemitti  confueverat.  Hebraice  nam¬ 
que  ibi  eft  vox  2?.p:’J-  vajaqhrebh  in  conjugatione  hi- 
phil  :  cui  verbo  in  illa  conjugatione  ,  eft  adeo 
proprium  fignificare  facrificii  alicujus ,  oblationifque 
in  eodem  facrificio  munus ;  ut  quoties  de  facris  ope¬ 
randis  ,  aut  de  aliqua  re  Deo  confecranda  fit  fermo ; 
idque  facris  prxmiffis  fieri  debeat ;  ubique  in  toto 
Leviticorum  libro  per  hoc  verbum  3-fifacer  illeadus 
exprimatur  :  6c  ab  eodem  verbo  ,  ipfa  oblatio  ho- 
ftiaque  ad  facrificium  deftinata  1-flft  qhorban  ex  He¬ 
braica  phrafi  appellatur. 

Aperiuntur  adhuc  magis  qua;  de  orationibus  ac 
facrificiis  diximus  ,  confultationi  Numinis  praemitti 
folitis  ex  cap.  7.  lib.  1.  Reg.  ubi  cum  Samuel  popu¬ 
lum  ad  poenitentiam  excitare,  atque  ab  Idololatria  , 
cui  ufque  ad  illud  tempus  operam  dederat ,  revoca¬ 
re,  &  ad  contemptum  Idolorum  excitare  vellet} 
comitia  Reipublicae  Ifraeliticae  in  Mafphat  indixiffe, 
ibique  orafle,  Sc  facrificia  obtulifle ,  in  facra  hiftoria 


B 


D 


E 


feribitur  his  verbis  :  Dixit  autem  Samuel:  Congrega - 
te  univerfum  Ifrael  w  Maffha ,  ut  orem  fro  vobis  Do¬ 
minum.  Et  infra  verf.  9.  fubinfertur  :  Tulit  autem 
Samuel  agnum  laVventem  unum ,  &  obtulit  illum  in  ho- 
locauflum  integrum  Domino.  Et  clamavit  Ssamuel  ad 
Dominum  fro  Ifrael ,  Gr  exaudivit  eum  Dominus.  Con- 
ftat  igitur  Mafphat  locum  extitifle  orationibus  facri- 
ficiifque  deftinatum.  Dicebamus  autem  Myrothecio 
fecundo  ,  minime  vetitum  fuifie  Ifraelitis  ,  quomi¬ 
nus  facrificia  offerrent  ,  altariaque  erigerent ,  quo¬ 
cumque  in  loco  alicujus  divini  beneficii  memoria 
haberetur:  quin  etiam  hac  occafione  ad luftrationem 
areae  ,  aquam  ibidem  Ifraelitas  haufifle  explicavimus 
in  eodem  Myroth.  cap.  51.  Ut  nimirum  in  ea  area 
altare  holocaufti  erigeretur.  Et  licetaliquandoapud 
nos  ibidem  inconfiderate  ,  facri  tabernaculi  mentio 
pro  area  obrepferit ;  Benevolum  Le&orem  precamur, 
ne  velit  noftram  fententiam  interpretari ,  quod  ibi 
facrum  tabernaculum  ereftum  crediderimus ;  fed  ta¬ 
bernaculi  vocabulo  aream  aulaeis  circundatam  ,  quae 
ad  inftar  tabernaculi  pro  facrificio  ibidem  faciendo  pa¬ 
rabatur  atque  luftrabatur  ,  vocem  accipiat.  Ma¬ 
neant  igitur  explicata  illa  facri  textus  verba ,  State 
coram  Domino  ,  ex  phrafi  orationis.  Et  illud  quo¬ 
que  ,  &  afflicuit  ,  ex  ritu  facrificiorum  :  ficut 
etiam  in  undlione  Davidis  pueruli  a  Samuele  a- 
£tum  fuifie  cognovimus.  Quibus  facrificiis  ,  at¬ 
que  orationibus  ,  perpetuo  inaugurationes  confocia- 
bantur. 

Confultatio  numinis  per  fortes,  in  fiicris  oraculis  , 
tam  veteris,  quam  novi  Teftamenti ,  a  viris  piis  non 
videtur  aliena  fuifie :  nam  S-  P.  Auguftmus  in  Plalm. 
50.  ait :  Sortes  nihil  ejfe  mali ,  fed  rem  ejfe ,  qua  in  du¬ 
bitatione  humana  ,  indicat  Dei  voluntatem.  Quam 
quidem  dodrinam  idem  S.  Do&or  in  epiftola  ad 
Honoratum  ,  in  qua  de  fuga  in  perfecutione  fermo 
eft}  &  in  libro  de  dodtrinaChriftiana ,  cum  de  elee- 
mofyna  agit  ,  confirmat.  Ex  facris  enim  oraculis 
docemur  fortes  a  Deo,  non  autem  ab  hominibus  mo¬ 
derari  :  juxta  illud  Proverb.  16.  v.  36.  Sortes  mittun¬ 
tur  m  finum  ,  fed  a  Domino  temferantur.  Quamob- 
rem  fortibus  res  dubias  in  facris  oraculis  veteris  In- 
ftrumenti  committi  interdum  folitas,  perfpicuum  eft. 
Nam  Jofue  7.  ver.  14.  cum  exercitum  Ifraeliticum 
anathemate  pollutum  Imperator  intelligeret;  pecca¬ 
toremque  adreperire  cuperet ,  poft  exercitus  luftra¬ 
tionem,  fortibus  rem  committendam  putavit.  Quam- 
obrem  fic  decrevifle  legimus  :  Accedetifque  mane 
finguli  fer  tribus  veftras  ;  &  quamcumque  tribum  fors 
invenerit }  accedet  fer  cognationes  fluas ,  &  cognatio  fer 
domos  ,  domufque  fer  viros.  Similiter  etiam  cap.  14. 
lib.  1.  Reg.  cum  ut  dicebamus,  oraculum  Saul  con- 
fuleret  ;  &  nullo  ab  oraculo  dignaretur  refponfo,- 
idque  peccato  alicujus  ille  tribueret;  veritatem  in¬ 
quirere  fortibus  decrevit.  De  quo  ita  Joleph.  lib.  7. 
antiq.  cap.  7.  a^.xff,oi  icdvTceq  IjtjQv  eiq  'fa  TGZTOV, 
,'sotf)  3  Kj  duros  Qov  TU  -SUmEi  KCCT  ob~A0  Jl }  Kj 
4  nja.0ifnr.0T0i  /aoiB-tSv  boneiv  d\>Toq 

wom  iwv«0>j<r.  Hoceft:  Statim,  fupple,  cum  de  forti- 
tione  Saul  ftatuiflet ,  omnes  in  locum  unum  conflituit , 
feiffumque  ac  filium  feorfum  in  alia  farte  f latuit ,  ut 
forte  quareret  quifnam  feccaflet ,  &  forte  jctfla  ,  fona- 
thas  defrehenfus  eft.  Haec  autem  confentiunt  cum 
his,  quae  lib.  1.  Reg.  habentur.  Quamvis  facer tex¬ 
tus  nequaquam  tam  aperte  fortitionem  aperiat.  Sic 
etiam  Jonas  cum  in  mari  periclitaretur  navis  ;  for- 
titione  comprehenfus  eft;  propter  peccatum  il¬ 
lius  reliquos  in  diferimen  naufragii  addu&os  fuifie 
patuit. 

Confultationem  per  fortes  in  rebus  dubiis,  maxi- 
mique  ponderis  ,  nec  fan&i  Apoftoli  abhorruere. 
Cum  enim  de  fubrogando  alium  in  locum  Judae  res 
in  dubium  vocaretur;  iortibus  rem  committendam 

cen- 


830  Arcanorvm  S 

cenfuerunt  Chriftianae  Ecclefias  proceres,  ut  ex  cap. 
x.  Ad.  Apoftolorum  perfpicuum  eft:  confentienti- 
bus  in  hoc,  tam  Graecis,  quam  etiam  Syriacis  codi¬ 
cibus  ;  qui  legunt  femper  didionem  pefah.  Eft 
autem  *dd  pefah  ,  idem,  quod  17  “lu ghoral  Hebraeis, 
ut  ibi  etiam  in  margine  codicis  Syriaci  adnotatum 
eft:  &  Graeca  exemplaria ,  idem  per  didionem  xa^ov 
dixerunt  :  quibus  duobus  vocabulis  fortes  quae  ex¬ 
trahuntur  fortuito  fignificari  ,  probare  opus  non  eft. 
Quin  etiam  mihi  non  omnino  improbabile  videre¬ 
tur  ,  Chriftutii  Servatorem  noftrum  fortibus  defi~ 
gnafte  aliquando  Difcipulos  ,  quos  ad  Apoftolicam 
dignitatem  promovere  volebat.  Humanis  enim  con- 
fuetudinibus  fefe  accommodafle  Servatorem  noftrum 
in  omnibus  ,  in  quibus  nulla  peccati  labes  appare¬ 
bat  ,  certum  cum  fit,  probatione  non  indiget.  Nam 
cum  Apoftolos  nominare  vellet,  erat  pernottans  in  ora¬ 
tione  Dei:  dixit  Lucas  cap.  6.  hoc  autem  de  Chrifto, 
ut  homine  intelligi  debet.  Nam  cum  plures  ,  ac 
plures  ,  ex  Judaeis  ,  ex  Pharifisis  ,  ex  Saddu- 
cafis,  &  ex  reliquis  etiam  Judaeis,  in  ejus  fchola 
nomen  dediffent;  ac  propterea  omnes  difcipuli  ap¬ 
pellarentur  j  ex  quibus  duodecim  tantum  volebat 
eligere,  Apoftolicoque  nomine  infignire;  ne  difci- 
pulis  adhuc  imperfectis,  qui  ex  variis  ledis  ad  eum 
iefe  aggregarant,  conquerendi  de  magiftro  occafio- 
nem  porrigeret,-  eledionem  fortibus,  juxta  Ifraeli- 
tarum  inftituta  commifi ffe,  quas  tamen  ipfemet,  ut 
Deus  temperaret,  non  affirmare  abfonum  videretur; 
fi  liceret  nova  interdum  in  medium  afferre. 

Conj edurae  hujus  occafionem  mihi  porrigunt  illa 
verba  Petri  Apoftoli  cap.  1.  in  Ad.  Apoft.  Is  enim 
dum  de  Juda,  deque  dignitate  Apoftolatus,  quam 
ille  amiferat  ,  loqueretur  ,  ait  :  De  fuda  ,  qui  frit 
Dux  eorum  ,  qui  comprehenderunt  efum ,  qui  connu¬ 
merat  m  erat  in  nobts  ,  cr  fortitus  ejl  fortem  minifem 
hujus.  Ubi  Graeci  codices  legunt:  on 
r,v  Qvv  nfiv  ,  yij  \Kxyjh  r  KXijgov  t?  Jff-Kovlx?  TXVTtjs.  Hoc 
eft :  quoniam  annumeratus  erat  nobifcum ,  &  accepit for¬ 
tem  mimftrationis  hujus.  Et  Syriaci  codices  pro  forte 
habent  ubique  didionem  pefah ,  quae  per  didio- 
nem  Hebraicam  ghoral  exprimitur  ad  fortem  fi- 
gnificandam.  Quae  quidem  loquendi  phrafis  ab  ea 
non  difcrepat  ,  quam  habet  Evangelifta ;  qui  cum 
dicat  Chriftum  elegifte  duodecim  Apoftolos,  for¬ 
mam  eledionis  non  aperuit.  At  verba  htec  Sandi 
Lucte  in  Adibus ,  fortitus  efi  fortem ,  ex  phrafi  facro- 
rum  oraculorum  ,  Apoftolorum  eledionem  for¬ 
tibus  fadam  fuiffe  ,  me  judice  ,  fubindicare 
videntur.  Quae  fi  admiffa  fuerint  a  nobis ,  qua  ra¬ 
tione  Judas  inter  duodecim  locum  habuerit,  facile 
folvitur,  haereticifque  occurritur.  Nam  licet  Chri- 
ftus  optime  fciret  malitiam  Judas,  ut  planum  eft  ex 
aliis  facrorum  Evangeliftarum  locis  ;  tamen  ex  hu¬ 
manis  inftitutis  formam  eledionis  fervando ,  eos  inter 
duodecim  annumerari  placuit  :  quos  fors  in  eo  nu¬ 
mero  repofuiflet,  ex  patris  beneplacito.  In  his  ta¬ 
men  minime  infiftendum  omnino  putavimus.  Lu¬ 
cas  enim  cap.  p.  in  contrarium  ftare  videtur;  dum 
difcipulorum  eledionem  fub  nomine  defignatioms 
fcnbit  dicens.  Defignavit  Dominus ,  &  alios  feptua- 
gmta  duos  :  Quibus  ex  verbis  eledionem  quoque 
Apoftolorum  non  fortuitam ,  fed  per  defignationem 
fadam  videtur  colligi.  Viderint  alii  ex  Catholicae 
Ecclefiae  dogmatibus  faniora  :  nec  enim  latum  un¬ 
guem  ab  es  difcedere  nobis  eft  animus:  hisprobafle 
fufficiat  ,  Deum  confulere  fortibus  interdum  Ifraeli- 
tas  confuevifie ;  prsfertim  cum  de  regia  inftitutione 
ageretur. 

Obfcurior  eft  fortiendi  forma:  ut  autem  a  voca¬ 
bulis  aliquid  eruatur,  ea  ipfa  quantum  fieri  poteft 
difeutiantur.  Equidem  Latinae  vocis  etymologiam 
non  video:  nam  a  ferie  derivari  fortem,  quod  aliqui 


acr^  Script.  S31 

A  tradunt,  non  probo.  De  Graeca  voce me  ju¬ 
dice  ,  nihil  ad  rem  apud  Graecos  audores :  arbitror 
enim  per  Metathefin  litterarum,  ab  Hebraica  voce 
-  goral  derivatam  fuiffe  Graeam  xa ijf0s  :  de  qua 
*  voce  haec  in  magno  Etymologico  habentur :  xa^o? 
cm  rS  yivf)  xA u>  ,  xAjjo-oi.  pjj^affixov  ovojux  KXyjgoc  , 

0  kxXxv  Ixvtov  f  Ax%ovt x.  0  3  nqaJfe'vos  r 0  kx- 

Aov  0  Qtipaivi  tg  |vA ov.  £ar</<hj  h>  loTc ^vAoic  i^x^fstrovTO  0 i 
nAijfoi.  tj  £7rd  iv  |Jaoi?  oviy^fitpov to  tx  cvoy,x tx  «Ww. 
Multa  enim  alia  ibi  habentur  ex  Poetis  ,  &  aliis, 
quae  de  fortibus  nonnulla  explicant.  Illa  vero  po- 
fita  verba  fic  paraphraftice  interpretantur  :  Dittio 
*A*J£0?  fit  a  verbo  kxAx,  ex  quo  fit  futurum  xAijVw,  a  quo 
B  futuro  fit  nomen  verbale  xA^o?  ,  quod  fgnificat  forte 
capere.  Herodianus  autem  vult  fieri  a  dicione  kxAov, 
quod  figmficat  lignum  :  quoniam  fuper  lignis  infcul- 
pebantur  fortes  s  aut  quoniam  in  lignis  m  fer  1  beban¬ 
tur  nomina  illorum.  Ex  quo  textu  duplex  habe¬ 
mus  fortiendi  genus :  vel  inferibendo  in  lignicu- 
lis  rem  ,  feu  dignitatem  ,  quas  in  forte  vocaba¬ 
tur  :  ita  ut  ei  concederetur,  ad  cujus  nomen  illud 
lignum  obveniffet;  vel  pofita  quasftionede  perfona, 
cui  dandum  effet  aliquod  praemium  ,  infcnptis  no¬ 
minibus  in  aliquibus  lignis  ,  ei  daretur  i  cujus  nomen 
primum  m  ligniculis  inferiptum  in  extradione  ap- 
paruiffet.  r 


C 


E 


Hebraica  vero  phrafis  fortem  in  libro  Efter  per 
vocem  *"a  pur  dixit :  fed  quia  voxifta,  etymologis 
Hebraicae  in  fua  radice,  rationem  non  fervat;  po¬ 
tius  barbaram,  quam  Hebraicam  exiftimari  debere 
duximus ,  fuis  relinquendam.  Aliud  eft  vocabulum, 
quo  fors  ex  Hebraica  phrafi  in  facris  litteris  fignifi- 
catur,  nimirum  V’-3  ghoral :  quas  vox  ubique,  vel 
verbo  n_t?  fcialach.  quod  valet  projicere  ,  aut  verbo 
”  naphaf  quod  eft  cadere,  aut  alicui  fimili  jungi¬ 
tur  .  pei  quae  verba  jadus  alicujus  rei  fignificatur. 
At  vero  Jofue  7.  &  Reg.  10.  ac  etiam  cap.  iA.quod 
latine  dicitur  per  verbum  fortior,  fortiris ;  ubique  in 
Hebraico  exemplari  per  verbum  ^  lachad  expri¬ 
mitur  ;  quod  eft  apprehendere  ,  feu  manu  aliquid 
capere.  Ex  vi  igitur  &  fignificatione  iftorum  vo¬ 
cabulorum,  duplicem  fortiendi  formam  extitifle apud 
Ifiae litas  fufpicari  poffumus:  alia  videlicet,  qus  ja- 
dis  tefferis,  aut  talis,  five  aliquid  aliud  hujufmodi 
fieret ;  iliique  deftmaretur  beneficium  in  forte  pofi- 
tum ,  cujus  jadus  abfolutior  exiffet:  alia  in  qua  ne¬ 
quaquam  plures,  aut  diverfae  res  perfonis  delimanda: 
forent  ;  fed  potius  rei  ipfi  de  perfona  qusrendum 
effet ,  quae  fub  fortibus  conftituebatur  •  idque  for¬ 
tium  jadu  nequaquam  fieret ;  fed  extradione  ali¬ 
cujus  tefferae  aliquo  charadere  lignatae:  quo  indica- 
letui ,  cui  res  deftinanda  foret.  Haec  ex  facris  ora¬ 
culis,  quantum  valui ,  haurienda  duxi. 

Divinandum  igitur  in  forma  veterum  fortium  cum 
fit;  illud  tamen  hic  non  erit  praetereundum;  in  hac 
prima  Regis  Ifraelitici  inftitutione,  feu  eledione, 
non  femel,  fed  quater,  aut  fortaffe  pluries,  rem 
forti  fuiffe  commiflam.  Primo  enim  de  tribu  con- 
fultum  eft:  in  cujus  jadu  fors  pro  tribu  Benjamitica 
ftetit:  at  ubi  de  tribu  conflabat;  de  cognatione  in¬ 
ter  ejufdem  tribus  familias  quaefitum  eft:  cui  nimi¬ 
rum  Deus  Regnum  deftinaffet ,  £c  fors  pro  cognatio- 
ne  Metri  exiit  .  tunc  tertio  fors  eft  conftituta  inter 
familias  ejufdem  cognationis ,  &m  hac  tertia  fortitio— 
ne  pro  Domo  Cyfsei  patris  Saul  fors  ftetit:  tandem 
inter  ipfa  hujus  familiae  capita  fortitum  fuit;  forsque 
demum  Deo  ipfo  fortes  moderante,  pro  Saule  filio 
Cis  Regnum  firmavit.  Hanc. quadruplicem  forti- 
tionem  ,  verba  Sacri  textus  cap.  10.  lib.  1.  Reg. 
expiimunt  ;  ubi  fic  legimus  :  Et  applicuit  Samuel 
omnes  tribus  Ifrael ,  &  cecidit  fors  tribus  Benjamm:  & 
applicuit  tribum  Benjamm ,  &  cognationes  ejus ,  &  ce¬ 
cidit  cognatio  Metri ,  &  pervenit  ufque  ad  Saul  filium 

.  Cis. 


832 


My  rothecivm.  III. 


833 


Cii.  Quas  poftrema  verba ,  fortitionem  per  familias 
intra  cognationem  Metri ,  &  per  viros  ejufdem  fa¬ 
milia:  indicant.  Ex  forma  quoque  fortiendi,  qua: 
cap.  7.  Jofue  habetur  per  hxc  verba  :  Hccedetrjjue 
mane  fwguli  per  tribus  v  eft  r as  i  dr  quamcumcjue  tribum 
fors  invenerit ,  accedet  per  cognationes  fuas ,  dr  cognatio 
per  domos ,  domuscjue  per  viros  ,  in  comitiis  regias  in- 
ftitutionis  fortiendi  forma  quantum  fieri  poteft 
fubodoratur.  Eft  enim  tam  occulta  ,  ut  nemo 
e  latebris  eam  eruere  aufus  fuerit;  fed  ipfius  rei  dif¬ 
ficultas  omnes  fuccumbere  coegerit.  Suavioribus  in¬ 
geniis,  ac  perfpicacioribus  rem  iplam  eruendam  om¬ 
nino  reliquiflem  ;  nifi  ipfe  quoque  aliquod  minutum 
in  Dei  gazophylacio  reponere  debuilfem. 

Si  audiendus  eflet  Jofephus ,  priorem  fortiendi 
formam  retinendam  cenferi  pollet  :  quae  nimirum 
projcdione  alicujus  rei  fiebat.  Is  enim  lib.  <5.  anti- 
quit.  cap.  5.  Siulis  eledionem  fcribens,  his  verbis  lo¬ 
quitur:  r^Sjjre  arcivrs?  ,  fupple,  dixit  Samuel ,  ^ 
<puA«?  re,  x,  ,  ri)  kA^HC  fioCfAilt.  ■ssoiYifjxvTwv  g 

tkto  r  ifipiMctiv  ,  0  ^  fitvixpehdog  KArjgog  e|e7T6(Y  lav-nj? 
Je  kA tAa^sv  pexr^ig  r.xAxftio^  vsarfx  ,  v\g  r.xd 
x,A>i§w9-d<rtK  Axyftdvj  d  KiQrftx  (ix<nA&S{v  'LxoAog. 
Hoc  eft  ;  Difponite  vos  ipfos  omnes  per  tribus ,  &  fcep- 
tra,  &  projicite  fortes.  Facientibus  autem  hoc  Hebrus, 
cecidit  fors  tribus  Benjamitica  ,  m  hac  autem  fortiendo 
obtigit  familia  ,  qua  dicebatur  Matris  ;  cujus  fmgulis 
fortitis  ,  forte  obtigit  regnare  Saniem  filium  Cifei.  In 
quibus  Jofephi  verbis  ,  verbum  fidiAin,  quodjproji- 
cere  lignificat  ;  &  illud  ,  idem  quod  cecidit 

valet  :  illud  quoque  iAx^tv  &  poftremum  Axfydvf 
quae  verba  forte  contingere  ,  cafu  ,  &  fortuito  ali¬ 
quid  obvenire  fignificant  :  projedione  teflerarum , 
aut  alterius  rei,  regnum  Sauli  obvenifle  plane  indi¬ 
care  videntur. 

Verum,  quia  in  Regis  Ifraelitici  prima  inftitutio- 
ne  ,  non  erat  quasftio  de  re  aliqua,  quas  pluribus 
perfonis  dari  pollet;  fed  potius  regno  Ifraelitico  per- 
lona  ad  regimen  apta  quaerebatur  :  propterea  cum 
Jofepho  ,  &  priori  fortium  genere  ftare  non  valui  ; 
fed  ad  alterum  confugiendum  cenfui:  ea  tamen  fer- 
vata  ratione  ,  ut  aliter  forte  quxfitum  fuerit  inter 
tribus  ,  aliterque  inter  cognationes  &  familias  ,  ac 
ejufdem  familias  viros  ;  ita  fcilicet  ,  ut  inter  tribus 
quidem  ea  fortiendi  forma  lervata  fuerit ;  ut  politis 
in  aliquo  loco  Deo  dicato,  ad  altare  nimirum,  vel 
alibi  Iceptris  ,  &  virgis  cujufcumque  tribus,  nomi¬ 
na  tribuum  in  ipfis  infculperentur ;  nomimbafqueip- 
fis  occultatis  j  ut  nec  Sacerdotibus ,  nec  Prophetas 
manifefta  fore  pollent  ,  precationibus  ad  Deum  fa- 
dis,  ac  propitiato  Numine,  tandem  una  ex  illis ex- 
trada  per  Sacerdotem,  aut  Prophetam,  illi  Tribui 
regnum  deftinatum  cenleretur  a  Deo,  cujus  virga 
primo  extrada  obvenillet. 

Conjedamus  id  ex  didione  Hebraica  lachad , 
quas  ut  dicebamus  ,  manu  aliquid  comprehendere 
lignificat,  Nam  quamvis  lib.  1.  Reg.  cap.  10.  in 
Regis  legatur  inftitutione,  &  cecidit  fors  tribus  Ben- 
jamtn ,  &  in  Grxco  exemplari  habeatur,  ^  kxtxkAii- 
(f)  ro  ez^rpov  fievia/adv.  idelt,  &  fortitum  eft  fcep- 
trum  Benjamiticum.  Hebraicus  codex  fic  habet 
r?:£  hoc  eft  ,  dr  capta  eft  tribus  Benjamin. 

vel  fi  magis  rigorem  verborum  tenere  velimus,  di¬ 
cendum  erit  ;  &  capta  eft  virga  Benjamin.  Cum 
enim  Patriarcha,  live  caput  cujufque  tribus,  apud 
Hebraeos ,  ad  decorem  principatus  quadam  virga  de¬ 
coraretur;  ut  notum  eft;  quam  ad  notam  principa¬ 
tus  fuae  tribus,  in  manibus  geftabat :  propterea  ex 
phrafi  facrorum  oraculorum  ,  prasfertim  ex  phrali 
linguas  Hebraicas  didio  fceveth ,  quae  virgam  li- 
gnificat  ,  pro  tribu  accipitur.  Nunc  ad  verbum 
•3;  lachad  ,  quo  facer  textus  in  fortitione  Regis  de- 
fcribenda  utitur  ,  nos  convertamur.  Quo  etiam 


B 


D 


E 


verbo  lacer  textus  utitur;  cum  Jofue  7.  de  perfona 
Achani  quaeritur  :  qui  cum  Dei  Imperatoris  de¬ 
cretum  praevaricatus  fuiffet  ,  Se  anathemate  in- 
fe£tus  ,  ad  necem  quxrerctur  ;  fortibus  compre- 
henfus  eft.  Sub  eadem  phrafi  etiam  lib.  1.  Reg. 
cap.  14.  cum  de  Jonathas  tranfgrdlione  agitur,  & 
tranfgrefloris  perlona  inquiritur  ;  verbo  Hebraico 
lachad  fortitio  explicatur.  In  tota  pariter  hac 
hiftoria  inftitutionis  Saulis  ad  Regnum,  cum  tribus 
lortirentur,  &  polt  tribus  familix,  &  in  familia  do¬ 
mus,  St  in  domo  perfona,  ubique  hxc  fortitio  per 
verbum  lachad  ,  quod  eft  capere ,  exprimitur. 
Nequaquam  igitur  jadu  alicujus  teflerx,  aut  proje¬ 
dione  lignorum  perfona  quxfita  fuit ,  cuilmperium 
Ifraeliticx  Reipublicx  committendum  eflet  fed 
potius  apprehendo,  vel  extrahendo  aliquid  ab  aliquo 
vafe  ,  quo  id  quod  quxrebatur  indicaretur;  in  regia 
inftitutione  fortitum  fuifle  dixerim. 

Quid  denique  extradum  fuerit ,  aut  manu  Sacer¬ 
dotis  ,  live  Prophetx  captum  ,  ad  fortiendum  re¬ 
gnum  in  his  comitiis Ifraeliticis,  ex didione Hebrai¬ 
ca  fceveth  fubodorari  pollet.  Virgam  enim  fi- 
gnificat :  nec  quxeumque  virga  in  eo  cap.  10.  lib.  1. 
Reg.  fignificatur,  fed  virga  principatus,  quam  ma¬ 
nu  comprehenfam  verbum  Uchad  indicat  ;  St 
hac  ratione  fortitum  de  tribu  dicitur.  Quibus  fa¬ 
vent  non  folum  didio  oiyxrlfcv ,  quam  habent  feptua- 
ginta  interpretes  ;  led  etiam,  qux  diximus  de  ety¬ 
mologia  nominis  xArgoc,  quod  lignificat  forte aliqud 
capere.  Quod  autem  in  iplis  virgis  nomina  tribuum 
inferiberentur :  poteft  conjedari  ;  tam  abeo,  quod 
diximus  ex  Herodiano  in  magno  etymologico  de  for¬ 
tibus  in  ligno  inferiptis  ;  tum  etiam  quod  fic  Deus 
fieri  Num.  cap.  7.  jufierit ,  cum  de  facerdotio  filii 
lfrael  aliquando  difeeptarent;  deque  perfonaeligen- 
da  tumultus  in  caftris  exortus  eflet.-  ambientibus  ni¬ 
mirum  aliquibus  Summum  Sacerdotimp ,  nec  id  ra¬ 
tum  Aaroni  permittentibus.  Ad  fedandum  autem 
tumultum  ,  Dei  monitu,  fortibus  res  eft  commifla: 
de  quibus  fic  dixit  Deus  ad  Moyfen  :  Locjuvre  ad  fi¬ 
lios  lfrael,  dr  accipe  ab  eis  virgas  fin gulas  per  cognatio¬ 
nes  fuas  a  cunelis  principibus  tribuum  virgas  duodecim  , 
dr  umufcujufijue  nomen  fuperferibes  virga  fu  a.  Eodem 
igitur  pado  in  inftitutione  Regis  fortitum  fuifle  di¬ 
xerim,  in  quxrenda  tribu,  cui  Regnum  deftinan- 
dum  eflet. 

Cognita  tribu ,  quam  Deus  elegi flet;  fupererat  in¬ 
quirenda  ejufdem  tribus  cognatio,  &  in  cognatione 
familia,  ac  in  familia  domus,  inque  domo  perfona, 
cui  Deus  regnum  defignaflet.  Confurgebat  enim 
unaquxque  tribus  ex  cognationibus,  qux  Hebraice 
nnSin  toledhoth  dicuntur  ,  &  ex  familiis,  qux  He¬ 
braice  dicuntur  ninff?  mishpachoth.  Quia  in  una¬ 
quaque  tribu  plures  cognationes  habebantur ,  qux 
cognomen  ,  ac  denominationem  a  patribus  accipie¬ 
bant,  qui  primo  ex  filiis  Jacob  nati  fuiflent.  Simi¬ 
liter  in  unaquaque  cognatione  plures  familix  recen- 
febantur;  qux  nomen  ab  his  filiis  fortiebantur ,  qui 
portmodum  nati  fuiflent  ex  filiis  prioris  Patriarchx, 
ut  videri  poteft  cap.  26.  Numer.  Erant  etiam  in  fa¬ 
milia  adnumeratx  plures  domus;  qux  licet  ad  eam- 
dem  familiam  pertinerent;  tamen  vocabulo  paterno 
diftinguebantur  ;  ac  propterea  Hebraicx  hx  domus 
per  n’-3!$  n’?.  beth  havoth ,  ideft  domus  patrum  fignifi- 
cantur.  Denique  in  unaquaque  domo,  fub  uno  pa¬ 
tre  plura  dabantur  capita;  qux  filis  nominibus  diftin- 
guebantur,  &  Hebraice  fignificanrur  per  n,Dt? 
fcemotlo  iegulgheloih.  Hac  igitur  difpofitione  diftindione 
que  fervata,  lfrael irxrecenlebantur;  utfxpe  videre  eft 
in  libro  Numerorum  ,prxfertim  cap.  1  ibi :  Et  congre¬ 
gaverunt  primo  die  menfs  fecundi  ,  fupple  populum 
Moyfes  ,  &C  Aaron  ,  reccnfentes  eos  per  cognationes , 
dr  domos  ,  ac  familias  ,  ac  capita ,  dr  nomina  ftngulo- 
G  g  g  rum-, 


Arcanorvm  Sacrae  Scribt. 


83+ 

rum.  Hanc  ipfum  ordinem  fervatum  fuifle  in  re¬ 
giis  comitiis,  jam  oftcndimus. 

Hac  igitur  ratione  quaefitum  de  perfona  ,  cui  a 
Deo  Regnum  deftinabatur  ,  affirmamus.  Ut  nimi¬ 
rum  in  aliquibus  ligniculis  primo  familiae ,  deinde  in 
aliis,  domus ,  &  demum  nomina  virorum  in  lingu¬ 
lis  fortitiombus  defcriberentur  :  propitiatoque  ite¬ 
rum  ,  atque  iterum  Numine  ,  precationibus 
de  more  praemiffis  ,  extrahendo  ligniculum  ali¬ 
quod  ;  illi  ,  cujus  nomen  in  ligniculo  infcriptum 
primus  exiflet ,  a  Deo  deftinatum  Regnum  fuifle 
cenferetur. 

Erat  etiam  vas  ad  fortiendum  quod  di¬ 

cebatur  a  Grtecis ,  cujus  ufus  in  comitiis  erat ;  ut 
Pollux  Onomaft.  lib.  io.  cap.  15.  tradidit:  qui 
quidem  illud  enumerat  inter  ea  vafa,  quae  dicaftica 
dicebantur ,  quod  illorum  ufus  eflet  in  ferendis 
fuffragiis  ,  apud  tribunalia  judicum  :  adnotat  por¬ 
ro  eodem  vocabulo  xAt^o Ij&ov  ,  quod  fortilegium 
latine  dici  poteft  ,  apud  Ariftophanem  in  tragoe¬ 
dia  Gera  fignificari  non  folum  vas  ,  fed  etiam 
locum  ,  in  quo  fortes  extrahi  confueverant.  Cum¬ 
que  manu  fortes  extraherentur  apud  Hebraeos  ,  ut 
vidimus  ex  vi  verbi  Lachad  ;  etiam  fortes  in  ali¬ 
quod  vas  Ifraelitas  injicere  confuevifie  dicendum 
videtur  ut  ab  eodem  vafe  manu  alicujus  ,  forte 
facerdotis  ,  vel  innocentis  pueruli  extraherentur. 
Huncque  ritum  lortiendi  fervatum  in  comitiis  pri¬ 
mis  regite  inftitutionis  apud  Ifraelitas ,  &  fub  hac 
fortium  forma  Saulem  a  Deo  Regem  Ifrael  de- 
fignatum  extitiffe  arbitror.  Alii  dodiores  me¬ 
liora  excogitent ,  quibus  ego  veritatis  amator  fub- 
fcribam. 


8s  5 


B 


CAP.  XIV. 

Sacerdotibus  facrorum  de  caufa  locus  erat 
apud  Ifraelitas  in  Regiis  Comitiis. 

Ad  loca  g.  Reg.  cap.  1.  Deficendit  ergo  Sadoch  Sacer¬ 
dos  ,  &  Nat h an  Propheta,  &  Banaias filias  foiada, 
&  Ceret  hi ,  dr  Phelethi,  &  impo  fuerunt  Salomonem 
fiuper  mulam  Regis  David  ,  &  adduxerunt  eum  in 
Gihon.  4.  Reg.  11.  Produxitque  filium  Regis  :  dr 
pofuit  fiuper  eum  diadema  ,  &  teflimonium  :  fece¬ 
runt  que  eum  Regem  ,  &  unxerunt.  &  ad  alia  &c. 

CU  m  Sacerdotes  ad  regia  comitia  aliquando 
convenifle  certum  fit,  nec  comitiorum  de  cau¬ 
fa  eos  eo  acceflifie ,  jam  demonftratum  fuerit; 
reliquum  eft,  ab  illorum  munere  fumpto  argumen¬ 
to  ,  ut  facrorum  de  caufa  Sacerdotes  regiis  comitiis 
adfuifle  dicantur.  Nam  licet  ,  quae  ad  Regum  If- 
raelitarum  inaugurationes  pertinent ,  peroblcura  fa¬ 
tis  fint  i  cum  fcriptori  facro  minime  curae  fuerit  fin- 
gulas  inftitutionis ,  defignationis  ,  declarationis,  at¬ 
que  regiae  inaugurationis  caeremonias  literis  confi- 
gnare  :  ut  pofteritas  eofdem  ritus ,  velo  antiquitatis 
aliquando  detedo  ,  facilius  explicatiufque  cognof- 
ceret  :  his  nihilominus  ,  qua:  facris  oraculis  de  in- 
ftitutione  ,  poftulatione  ,  defignatione  ,  declaratio¬ 
ne  ,  inaugurationeque  Saulis  ,  Davidis  ,  Joafi  ,  & 
Salomonis  habentur  ;  quoad  fieri  poterit  ,  non  fo¬ 
lum  formam  regite  inftitutionis  ,  poftulationis ,  in¬ 
augurationis  ,  atque  ejufdem  etiam  inundionis  ex- 
pifcari  conabimur  ;  fed  etiam  ex  praedidis  quorum¬ 
cumque  ordinum  Reipubhcae  Ifraeliticae  jura  eruen¬ 
da  curabimus. 

Et  quidem  ,  primum  locum  in  Ilfaelitica  Repu- 
blica  Sacerdotes  tenuifle  ,  rationibus  atque  fcripturis 
conftat.  Nec  enim  Pontificem  tantum  ,  id  eft. 


D 


E 


Summum  Sacerdotem  ,  inftitutioni  Principis  adfuifi- 
le  ,  ratio  ipfa  a  ritu  facrificiorum  ,  &  a  Iaera  inau¬ 
guratione  defumpta  id  manifeftat  ;  fed  etiam  colle¬ 
gium  Sacerdotum  majorum  una  cum  Pontifice  lum- 
mo  facrorum  praefedo  ,  regiam  inftitutionem  ador- 
nafle  fua  praefentia  certum  fore  debet. 

Ratio  a  confultatione  Numinis  ,  &  a  facrorum 
mimfterio  fumpta  ,  Sacerdotum  fedcm  in  regia  in- 
ftitutione  demonftrat.  Non  enim  apud  Ifraelitas  ho- 
ftiarum  fanguinolentis  extis  ,  aut  vifceribus  ,  aut 
avium  inani  volatu  ,  five  irrationabili  cantu  ,  Ora¬ 
culum  confulebatur :  fed  facnficiis  prius  placato  Nu¬ 
mine  ,  refponfa  per  Ephod  ,  vel  Prophetas  alicujus 
opera,  ut  diximus,  excipiebantur.  In  regia  itaque 
inauguratione  facerdos  facra  operaturus  ,  non  folum 
proceres  Reipublicas  ,  fed  Prophetam  ipfum  ,  ut 
reor,  dignitate,  ac  munere  praecedebat.  Quamob- 
rem  Adonia  paternum  regnum  afFedante  ,  8c  fe  ad 
fpecimen  quoddam  inaugurationis  ,  quodammodo 
accingente  ,  Abiatharum  advocafle  Icimus:  nectam 
Abiatharum  ei  adfuifle  ,  quam  etiam  dignitate  ,  ac 
munere  Joabum  fummum  Ducem  Davidici  .exerci¬ 
tus  praeceflifle  conftat.  Joiada  quoque  ,  cum  Joas 
4.  Reg.  11.  inauguraretur  primas,  obtinuit.  David 
pariter  3.  Reg.  1.  Salomonem  declarare  Regem 
cum  vellet;nihil  magisfibi  curte  fuit,  quam  (non  qui¬ 
dem  Pontificem  ,  qui  partes  Adonis  fequebatur,) 
fed  facerdotem  Sadochum  adefle  :  fllumque  praetu¬ 
lit  Nathano  Prophetas  ,  dicens :  Vocate  mihi  Sadoch 
Sacerdotem  ,  dr  Nathan  Prophetam  ,  &  B  an  ajam  fili¬ 
um  fotada.  Merito  quidem  facerdos ,  tam  prophe¬ 
tis  ,  quam  reliquis  praeferebatur  ;  quia  facerdotale 
munus  in  Rege  inaugurando  fupremum  ac  fum¬ 
mum  tenebat  locum.  Non  enim  in  lolius  facri  olei 
facerdos  effufione  verfabatur  ;  fed  in  facro  potiffi- 
mum  faciendo  ,  placandoque  Numine  :  quod  fane 
facrificium  ,  reliquos  omnes  ritus  ,  atque  inaugura¬ 
tionis  regite  caeremonias  praecedebat. 

Apertiora  fient ,  quae  diximus  de  Sacerdotum  di: 
gnitate  ,  ex  facro  epulo  :  fi  ex  facris  literis  obferva- 
verimus  ,  in  conftituendis  Regibus,  aliqua  ex  facris 
oraculis  Regiam  inftitutionem  praeceflifle  ;  aliqua 
cum  ipfa  regia  folemnitate  adfuifle  ,  &  alia  denique 
regiam  inaugurationem  fubfequuta  fuifle.  Prophe¬ 
tica  prasnunciatio  futuri  Regis  inftitutionem  ,  defi- 
gnationem  ,  five  declaracionem  praecedebat.  Comi¬ 
tabatur  regiam  conftitutionem  folemnis  inauguratio. 
Sublequebantur  tandem  acclamationes,  plauius,  foe¬ 
dera  j  St  alia,  de  quibus  poftmodum  agetur.  Tria 
igitur  in  Rege  aliquo  conftituendo  fieri  folita  confi- 
deranda  veniunt :  praedidio  nimirum  fecreta Regni, 
quae  alicui  a  Propheta  fiebat ,  Deo  quidem  revelan¬ 
te  alicui  Prophetae  hunc  ,  vel  illum  futurum  Re¬ 
gem  hujus  ,  vel  illius  gentis :  fecundo  loco  publica 
ejufdem  perfonae  declaratio  ,  five  per  fuffragia  id 
fieret ,  five  Regis  adhuc  viventis  audoritate  tuere¬ 
tur  :  &  tandem  perfonae  jam  declaratae  ,  five  eledae 
folemnis  inauguratio,  cum  aliis  plurimis  caeremoniis. 
Quae  omnia  facrificiis  perficiebantifr  :  facrificia  ve¬ 
ro  fieri  abfque  facerdote  nefas  erat. 

Ad  praenunciationem  fecretam  futuri  Regis ,  Deo 
revelante  Samueli ,  pertinent  quae  leguntur  cap.  10. 
lib.  1.  Reg.  in  principio  per  haec  verba  :  Tulit  au¬ 
tem  Samuel  lenticulam  olei  ,  &  efiudit  fiuper  caput  ejus , 
&  deoficulatus  efi  eum  ,  &  ait  :  Ecce  unxit  te  Domi¬ 
nus  fiuper  hareditatem  fiuam  in  Principem ,  dr  libera¬ 
bis  populum  fiuum  de  manibus  drc.  Non  enim  hxc 
ad  Saulis  inaugurationem  refpiciunt  :  ut  plures  au- 
dores  decepti  falfo  exiftimarunt;  fed  tantum  ad  Pro¬ 
pheticam  futuri  regni  praedidionem.  Samuel  enim 
fecreto  Sauli  regnum  futurum  praedixit  :  prout  illi 
Deus  fecreto  revelaverat.  Revelare  enim  alicui  ad 
auriculam  $  ut  dicitur  ibi ,  exfacrae  Scripturae  phra- 


836 


Myrothecivm.  III. 


837 


m- 


fi ,  eft  aliquid  feCreto  alicui  manifeltare  ,  ad  quam 
futuri  regni  praedibtionem,  oleum  illud  dirigebatur, 
quo  Samuel  Saulem  unxit  :  non  autem  ad  regis 
augurationem  pertinuit  ; 
runt. 

Quamvis  vero  non 
poflit  j  facrificia  jure  , 
btionem  regis  preceflifle ; 


ut  falso  plures  exftima- 

fatis  aperte  demonftrari 
aut  confuetudine  praedi* 
non  obfcure  tamen  id  con- 


jebtareex  eo  licet ;  quod  Samuel  ad  convivium  Sau¬ 
lem  mvitalTe  fcribitur  :  ut  ederet  ex  vibtimis ,  quas 
in  excelfo  obtulerat ;  dedifleque  illi  locum  in  capite 
omnium  qui  invitati  fuerant  j  ac  juffifle  coquum 
Sauli  apponere  armum  fervatum  die  antecedenti. 
Quod  1 .  Reg.  9.  lic  fcribitur  :  Dixitque  Samuel :  ec- 
ce  quod  remanflt  ,pone  ante  te ,  &  comede  :  quia  de  w- 
duftna  fervatum  efl  tibi  ,  quando  populum  vocavi. 
Itaque  portio,  quas  Sauli  fuit  appolita  ,  non  erat  ex 
his  ferculis,  quae  parata  fuerant  ad  illud,  quod  tunc 
agebatur  convivium  ,  fed  ex  convivio  praecedentis 
diei  Sauli  refervata.  Et  licet  qualenam  fuerit  illud 
convivium  ,  facrumne  ,  an  prophanum  ,  certo 
minime  conflet  :  Sacrum  tamen  fuifle  fufpicari  po- 
teftj  tum  ex  loco,  nimirum  ex  excelfo  ,  in  quo  fa¬ 
crificia  de  more  tunc  habebantur  ;  tum  quia  in  facro 
textu  armum  Sauli  tunc  fervatum  de  induftria  fcri- 
bitur  j  cum  Samuel  convocaflet  populum.  Quae  de 
nullo  alio  populi  conventu  intelhgenda  reor  ;  nifi 
de  eo ,  quod  facrorum  de  caufa  Samuel  habuit  i  cum 
populi  vota  ad  Deum  retulit ;  ut  fibi  Deus  aperi¬ 
ret  ;  quifnam  Ifraeliticas  Reipublicas  futurus  Rex 


foret. 


5 


De  quibus  ita  Jofephus  lib.  6.  antiq.  cap. 

A msobrctv  rpci^otv  oivru  $  ©eS  ^s<l7retv  rov 
fiamAioi  ,  rij  urct^iA tStov  iptluuvtriv'  ot ipcfav  aiv- 
TOf  hv»  vixvbrytov  cu  t?  Bevtifcp.iTid'©-'  -niveis  t Iw 

w(>otv.  Hoc  eft :  Deprecante  autem  ,  fupple  Samuel  , 
per  totam  diem  Deum  ,  ut  pradiceret  ,  quis  futurus  ef¬ 
fit  Rex  :  in  craflinum  fi  id  fati  urum  promifit  ,  fupple 
Deus  :  promifit  enim  ,  quemdam  juvenem  ex  tri- 
bu  Benjamitide  ea  ipfa  hora  mittere.  Cum  igitur  Sa¬ 
muel,  ut  ex  Jofepho  vidimus,  divinam  voluntatem 
exquifierit  ;  rogaveritque  Deum  ,  ut  fibi  futurum 
Regem  manifellaret  ;  eademque  die  Samuelem 
convoeafle  populum  fcribatur  ;  &  fervafle  armum 
Sauli  venturo  in  diem  craftinum  :  certe  pridie  facra 
fecifle,  Deumque  rogafle  credere  oportet;  ac  defa 
crificiis  armum  Sauli  ad  cibum  appofuifle  manifeltum 
videtur. 

Conjcbtura  noftra  his  innitatur,  quae  in  facristdx- 
tibus  de  regno  Davidi  adhuc  adolefcenti  a  Samuele 
praedicta  1.  Reg.  cap.  16.  leguntur.  Nam  fine  fa- 
crificio  regnum  Davidi  a  Propheta  praedibtum  mini¬ 
me  legitur  :  quinimo  Samueli  futurum  Regem  co- 
gnofcere  ,  reprobato  Saule  ,  concupienti ;  dixit  illi 
Deus  :  Vitulum  de  armento  tolles  in  manu  tua  j  dr 
dices  :  ad  immolandum  Domino  veni  :  &  vocabis  Ifai 
ad  viSlimam  ,  &  ego  oflendam  tibi  ,  quid  facias  ,  & 
unges  quemcumque  monftravero  tibi.  Praemiflo  igitur 
facrificio  regnum  Davidi  praedibtum  fuifle  ,  ex  facris 
oraculis  manifeltum  eft.  Cumque  facra  fine  facer- 
dote  nequaquam  offerrentur  ;  profecto  facrorum  de 
caufa  locum  habuifle  Sacerdotes  in  his  praedictioni¬ 
bus  propheticis  affirmare  necefle  eft. 

In  elebtione  vero  feu  defignatione  futuri  Regis  , 
quae  fiebat  a  prcedeceflore ,  quam  partem ,  Sc  quem 
locum  Sacerdotes  habuerint  ,  nobis  non  conflat. 
Nihil  enim  de  facris  ,  aut  facerdotibus  cap.  10.  lib. 
1.  Reg.  manifefte  dicitur.  Quando  nimirum  forti¬ 
bus  datis  ,  Deus  toti  populo  aperuit  ,  quem  facere 
Regem  decernebat  :  poflet  tamen  Sacerdotibus  , 
confultationis  de  caufa  in  elebtione  Regis  locus  prae- 
fcribi  :  quia  nimirum  inconfulto  oraculo  ,  Reges 
minime  apud  Ifraelitas  eligebantur  ;  nec  oraculum 
fine  facrificio  ,  ut  diximus ,  confulebatur. 


A  Nec  tamen  defunt  conjebturas  in  contrariam  par¬ 
tem  :  quas  viris  dobtoribus  expendendas  ad  trutinam 
rationis,  £c  facrorum  oraculorum  regulam  relinquo, 
nam  ibi  cap.  10.  n..  24  dicitur  :  Et  ait  Samuel  ad 
omnem  populum  :  Certe  videtis ,  quem  elegit  Dominusi 
quoniam  non  Jit  fimilis  illi  in  omni  populo  :  &  clamavit 
omnis  populus  ,  &  ait  ,  Vivat  Rex.  Quamobrem 
cum  nulla  facerdotis  mentio  hic  habeatur  ,  aut  fa- 
crae  unbtionis  ,  tabernaculi  ,  aut  facra:  arcte  ,  ad 
quam  ex  divinis  ftatutis  facrificia  offerebantur  ;  nul¬ 
lum  apparere  fundamentum  videtur  ,  ob  quod  Sa¬ 
cerdotes  in  hancelebtionem  inferantur.  Hxc enim  abta 
fuerunt  in  Mafpha  ;  facrum  vero  tabernaculum  cum 
g  arca  ,  ut  aliqui  tradunt ,  in  Gulgala  erebtum  vifeba- 
tur.  Populi  partem  aliquam  tantum  huic  elebtioni  aflen- 
fifle  ,  ex  eodem  capitulo  manifeltum  eft  :  immo  ali¬ 
qui  ab  hac  elebtione  adeo  alieni  fuerunt; ut  a  fe  pro- 
teftarentur  nulla  ratione  admittendum  Saulem  ad  re¬ 
gnum  :  quod  in  eo  nulla  militaris  virtutis  veltigia  , 
ad  liberandum  ab  hoftibus  lfraelem  apparerent.  De 
hac  vero  aliquorum  a  Saule  averfione  ,  &  protefta- 
tionibus  fic  dicitur  in  textu  :  Filii  vero  Belial  dixe¬ 
runt  :  num  falvare  nos  poterit  ifte?  &  deflexerunt  eum9 
&  non  attulerunt  ei  munera.  Id  eft  ,  noluerunt  il¬ 
lum  Regem  admittere.  De  quojofeph.  lib.  6.  anti- 
quit-  cap.  5.  editionis  Graecae  ha:c  habet,  nov^oJ  $ 

7TAeio\jg  o'(  KccloMpgovSvlef  dvr 3 ,  ^  rsg  olJAxs  i%jAdl otljov  ,  ^ 
■sii  Jwgqi  ■zr&iTiQigov  ,  «V  iv  fvSisTj  Aoyu  r 0  dfiexi  £% 
f  XotvAov  £ti9-£vto.  H oc  eft  i  Et  mali ,  fupple  homines, 
plures  contemnentes  illum  ,  &  do  tofe  facium  ab  ipfis  Re¬ 
gem  ,  fupple  fufpicantes  ,  neque  munera  obtulerunt  , 
neque  diligentia  aut  verbis  Saulem  complacare  ftudue- 
runt.  Itaque  nihil  hic  de  facris  ,  aut  facerdotibus 
agitur.  Pro  utraque  parte  conjebturas  dedimus  ; 
viderint  alii  meliora  :  nobis  pro  facerdotum  praeben¬ 
tia  potius  flandum  duximus,  quam  in  contrariam  par¬ 
tem  abeundum. 

Agatur  nunc  de  loco  facerdotum  in  defignatione  , 
aut  declaratione  futuri  Regis  ,  quae  fiebat  a  praede- 
ceffore.  Nam  in  defignatione  Salomonis  ,  Sacer¬ 
dotem  Sadocum  adfuifle  certum  eft  :  huic  etenim 
mandavit  ,  ut  ungeret  Salomonem  :  cap.  i. 
Reg.  id  dicitur  :  Defcendit  ergo  Sadoch  Sa- 
Nathan  Propheta  ,  Banajas  filius  fojada  ,  er 
Cerethi  ,  &  Phelethi  ,  er  impofuerunt  Salomonem  fuper 
mulam  Regis  David  ,  or  adduxerunt  eum  in  Gihon. 
Sumpjitque  Sadoch  Sacerdos  cornu  olei  de  Tabernaculo  , 
dr  unxit  Salomonem  ,  er  cecinerunt  buccina  ,  &  dixit 
omnis  populus  :  Vivat  Rex  Salomon.  In  qua  Salomo¬ 
nis  ad  regnum  fucceflione  ex  Davidis  declaratione  , 
quamvis  nihil  de  facrificio  dicatur  ;  facrae  tamen  un- 
btionis  de  caufa  facerdotem  adfuifle  conflat.  Sacris 
E  enim  illam  declarationem  fuccefforis  caruifle  ,faltem 
ex  loco  certum  eft.  Non  enim  ad  fontem  Gihon  , 
tunc  Deo  facra  facere  licuiflet ,  cum  in  Hierufalem 
fub  tabernaculo  facra  affervaretur  arca  ;  quamobrem 
facrae  potius  unbtionis  de  caufa  ,  qua  tunc  primo 
perfufus  eft  Salomon  ,  quam  ratione  facrificiorum 
Sacerdotem  adfuifle  dicerem  :  praefertim  cum  ad 
regni  fecuritatem  ,  St  ne  Refpublica  Ifraelitica  in 
fadiones  tunc  fcinderetur  ,  affebtati  regni  de  caufa 
ab  Adonia,  in  hac  olei  effufione  fuper  Salomonem, 
potius  quoddam  fpecimen  regiae  inaugurationis  , 
quam  purae  declarationis  fuccefforis ,  aut  defignatio- 
nis  Regis  futuri  confpiceretur.  Licet  igitur  non 
fatis  evidenter  probatum  videatur  in  Regia  declara¬ 
tione  ,  aut  in  ejus  inftitutione  ,  facrificia  interpofita 
fuifle  ;  Sacerdotes  tamen  tam  in  elebtione,  quam  in 
declaratione  futuri  fuccefforis ,  locum  non  infimum, 
fed  primum  habuifle  conflat. 

Manifeftiora  argumenta  petamus  :  St  ad  inaugu¬ 
rationem  folemnem  defcendatnus ,  per  quam  jus  re¬ 
gni  Regi  elebto  tradebatur;  atque  in  regni  pofleflio- 
Ggg  i  nem 


D 


David 
lib.  3. 

cerdos  . 


S38  ARCANORVM  S  A  C  R  JE  'S  C  R  1 P  T.  839 


nem  ,  qui  a  Deo  defignatus  fuiflet  ,  aut  fucceflor  a 
Rege  declaratus  ,  immittebatur.  In  his  enim  Sa¬ 
cerdotalis  muneris  dignitas  illuftrior  apparebit.  In¬ 
augurationis  enim  pompa  a  facris  aufpicari  debuit : 
non  folum  ex  confuetudine  lfraelitarum  ,  ut  ftatim 
videbimus  ,  fed  etiam  Romanorum  omnium  ,  ac 
gentium  hoc  de  more  fervatum  ,  fere  femper  legi¬ 
mus.  Nam  ftatim  ac  eledtos  Imperatores  Maxi¬ 
mum  &  Balbinum  ,  Julius  Capitolinus  feribit ;  illi- 
co  fubdit  :  Egrefji  igitur  a  [enatu  primum  Capitolium 
afeenderunt  ;  ac  rem  divinam  fecerunt.  Et  adeo  qui¬ 
dem  neceflarium  a  re  divina  imperium  aufpicandum 
Romani  ducebant  ;  ut  in  eledtione  Maximi  ,  atque 
Balbini  in  rede  Concordiae  Senatum  convenifle  Ca¬ 
pitolinus  feribat  :  licet  Herodianus  lib.  7.  non  in 
rede  Concordiae  ,  fed  in  Jovis  Capitolini  templo  Se¬ 
natum  ea  de  caula  convenifle  tradat  r  ut  Jove  con- 
feflore  ,  &  tefte  ,  ut  ipfe  dixit ;  imperium  meliori¬ 
bus  traderetur.  Sic  enim  de  hoc  ille  feribit  :  QovrjA- 

£iov  ouv  kx  ei  flo  (yvvi&if  QoviS^/ov  ,  d>t\  eis  r  $  Siof  veuv 
Kx-rzluAla  k  Qzfizm  P ufxxioi  bv  dxf07toA<j.  QoyxAehrxvlif 
oOv  aivlxs  iv  tu  Qyxu  /xovac  ,  utsvszy  \sxsb  pvx^Tv^i  tu  Su 
H|  QvyzSgu ,  Sfacxoffu  le  Tarpxrlofdftuv.  Hoc  eft  :  Con¬ 
venerunt  igitur  non  in  folitam  Curiam.  Nam  QsvzSyi- 
cr  ,  fignificat  locum  ubi  confedent  fenatores.  Sed 
tn  templo  fovis  ,  ejuem  colunt  Romani  in  arce.  Con¬ 
cludentes  igitur  fe  ipfos  folos  in  adyto  ( id  eft  landtiori 
templi  loco  )  quaft  Deo  tefte  ,  confejfore  ,  &  infpeblore 
illorum  ,  qua  agebantur.  Et  adeo  confuetudo  haec 
apud  Romanos  invaluit  ,•  aufpicandi  nimirum  Im¬ 
perium  a  re  divina  ,  divorumque  praefentia  ,  ut  id 
eflet  primum  in  eledlione  cujufcumque  Imperatoris. 
Quamobrem  idem  Herodianus  de  Pertinace  agens 
lib.  2.  ubi  illum  dixiflet  Imperatorem  ;  &  in  caftra 
ad  Praetorianos  dedu&um  tradidiflet  ,  fubdit :  eis  li 
to  c4t«va  cvojxxlzf  Qvvr,B ds  ogxas  bfxoerxvlef  ,  Xj  ^vcrxvrec 
SxtpvtiQogSvlic  nsxg  b  Sr/x^  ,  x^  f^fthuTixbv.  Hoc  eft  , 
&  tn  illius  nomen  foltta  juramenta  jurantes  &  facrific an¬ 
tes  ,  omnis  populus  &  etiam  milites.  Et  infra  poft- 
quam  Pertinacis  verba  ad  fenatum  retulit ,  fubintu- 
lit  idem  audfcor  :  loixvlx  b  vrsfli vx%  ei&uv  \jscrr^i<TiTi  t" 
QvyxAvflov  jpyAlu  ,  ^  vsi^s  nsxvluv  djtpt] [M&eis  ,  zsdtrys 
T£  r iyS]S  ,  >t(  xiSSg  7 rxf  dvluv  tvj^uv  ,  eis  ts  t  eho? 
vuev  ,  X)  t d  Kontd  hqft  mfxtp^eis,  t ds  li  t?  /3 x- 

ctAetois  tsA zcxq  ,  eis  r  /3<*<tiA^ov  iuxvviAd-zv  dv- 

A  »jv.  Hoc  eft :  T  aha  Pertinax  dicens  fubmimftravit  fe- 
natui  animum  ,  &  ab  omnibus  acclamatus  Utifjime  ,om- 
nique  honore  ,  &  laudibus  ab  eifdem  habitus  ,  inque 
templo  fovis  ,  &  reliquis  facris  confalutatus  ,  &  qua 
remanent  facriftcia  imperialia  perficiens ,  in  aulam  impe¬ 
rialem  afeendit.  Quibus  in  locis  notanda  ,  ac  non 
praetereunda  videntur  illa  lingularia  verba  feriptoris 
Ids  t  i  \stsr\%  t?  fiounhettxs  3wiW  TiAtcxq.  id  eft,  &\ 
qua  remanebant  facrificia  imperialia  perficiens.  Ex 
quibus  plane  conftat ,  facrificia  imperialia  ab  Hero- 
diano  appellari  j  quse  in  imperio  aufpicando  ,  de 
more  inaugurationis  Diis  offerebantur  :  ex  inftitu- 
to  fieri  folita  ,  ut  non  femel  Herodianus  dixit.  Ma- 
nifeftum  eft  igitur  etiam  apud  falfse  religionis  fedla- 
tores  ,  a  facris  inchoandum  fuifle  magiftratum :  tum 
prxfertim  cum  de  Imperatore  ,  ac  Principe  fupre- 
mo  Reipublicie  agendum  eflet.  Quod  quidem  non 
folum  ex  his  ,  fed  etiam  ex  omnibus  perfpicuum  eft, 
qui  veterum  confuetudines  literis  confignarunt  : 
atque  propterea  Sacerdotem  primum  locum  ha- 
buifle  ,  faltem  in  inauguratione  ,  manifeftum  vi¬ 
detur. 

Sacra  oracula  ,  quae  noftri  funt  inftituti ,  a  nobis 
jam  repetantur  ;  Sacerdotumque  dignitas ,  ac  Jocus 
in  regia  inauguratione  quaeratur.  Saulis  enim  inau¬ 
guratio,  ut  ab  eo  exordiamur ,  feribitur  cap.  1 1.  lib.  1. 
Reg.  tunc  nimirum  ,  cum  Deus  Saulis  militarem 
peritiam  in  pugna  Ammonitarum  manifeftaflet :  con¬ 


B 


D 


E 


tra  fenfum  illorum  ,  qui  de  virtute  Saulis  humiliter 
fentientes,  non  folum  in  illius  ele&ione  minime  con- 
fenferant ;  verum  etiam  eumdem  defpexerant  :  Sed 
cum  de  Ammonitis  parta  vidloria,  omnes  in  eledtio- 
ne  illius  confenfiflent;  de  Saule  inaugurando  in  Gal- 
gala  ,  ubi  erat  facra  Dei  arca  8c  tabernaculum  ,  fta¬ 
tim  cogitarunt  :  eam  tamen  fine  facris  minime  cele¬ 
bratam  fuifle  ,  ex  verbis  facri  textus  patet ;  quas  fic 
habent  num.  14.  Dixit  Samuel  ad  populum,  ['enite , 
&  eamus  in  Galgala  ,  &  innovemus  ibi  regnum  :  & 
perrexit  omnis  populus  w  Galgala  ,  &  fecerunt  ibi  Re¬ 
gem  Saul  coram  Domino  in  Galgala  :  &  immolave¬ 
runt  ibi  viblimas  pacificas  coram  Domino  ,  &  Utatus  eft 
ibi  Saul ,  &  cunbh  viri  Ifrael  nimis.  -  Hanc  enim  fo- 
lemnem  inaugurationem  praedixerat  Samuel  Sauli , 
quando  eidem  adjudicavit  regnum  ,  fignifque  pras- 
didlionem  confirmavit  dicens  cap.  10.  num.  8. 
Defcendes  ante  me  in  Galgala  ,  (  ego  quippe  defeendam 
ad  te  )  ut  offeras  oblationem  ,  &  immoles  victimas  paci¬ 
ficas. 

Verum  facris  his  ex  hiftoriis  fcrupuli  nonnulli 
erumpunt.  Ifraelitas  enim  Saul  Regem  in  Maf- 
phat  cum  conftituerint;  ut  quid  poftmodum  Samuel 
convocari  populum  in  Galgala  jufllt  ,  dixitque  fe 
velle  innovare  ibi  regnum  ?  quod  in  textu  his  verbis 
dicitur  :  Et  fecerunt  ibi  Regem  Saul  coram  Domino. 
Sed  fcrupuli  omnes  ruunt ;  ubi  Saulem  in  Mafphat 
fortium  extradtione  a  Deo  Regem  declaratum  dixe¬ 
rimus  i  inauguratum  vero  poftmodum  folemni  inau¬ 
guratione  in  Galgala  :  innovare  enim  ibi  regnum 
nil  aliud  fuit ,  nifi  confirmare  Regem  Saulem  jam 
ele&um,  atque  de  more  aliarum  gentium  facris  per- 
aftis  ,  eundem  facro  oleo  confecrare. 

Quando  enim  Saul  cap.  10.  in  Mafphat  Ifraelitas 
elegerunt  5  eundem  ibi  Regem  fecifle  ,  aut  confti- 
tuifle  minime  dicitur  ;  fed  quod  jadtis  fortibus  fors 
ceciderit  fuper  eum  ;  at  vero  hic  cap.  11.  dicitur. 

vaiamlichu  ,  quod  vere  interpretatur  j  &  fe¬ 
cerunt  regnare  :  qua:  dicendi  phrafis  de  Saule  forti¬ 
bus  defignato  in  Mafphat  ,  &  a  Deo  in  Regem  de¬ 
clarato  nequaquam  dici  poteft.  In  Galgala  igitur  , 
&  non  in  Mafphat  propterea  inauguratus  Saul  feribi¬ 
tur  quia  hac  folemnis  inauguratio  facrificis  de  mo¬ 
re  ,  ac  facerdotum  minifterio  firmata  tum  demum 
fuit.  Ex  quibus  facrarum  Scripturarum  locis ,  quem 
locum  in  Regibus  inaugurandis  Sacerdotes  habuerint 
plane  conftat. 

Nam  etiam  quando  Rex  Salomon  ,  vivente  adhuc 
patre  ,  fuper  univerfum  Ifrael  inauguratus  feribitur  j 
de  qua  inauguratione  in  Divinis ,  &  facris  litteris  lib. 
1,  Paral.  cap.  ult.  eft  fermo.  Sacerdotes  adfuifle  pla¬ 
num  eft  ,  per  htec  verba  :  Et  comederunt  ,  &  bibe¬ 
runt  coram  Domino  in  die  illo  cum  grandi  Utitia  ,  & 
unxerunt  fecundo  Salomonem  filium  David  :  unxerunt 
autem  eum  Domino  in  Principem  i  &  Sadoch  in  Ponti¬ 
ficem.  Comedere  vero  coram  Domino,  ex  phrafi 
facrarum  Scripturarum  ,  de  vi&imis  Numini  oblatis, 
&  facrificatis  comedere  fignificat  :  ut  notum  eft 
omnibus  ,  qui  vel  modicum  facras  literas  tetigere. 
Quod  etiam  Jofeph.  lib.  7. antiq. cap.  1  i.Grascas edi¬ 
tionis  ,  five  15*.  juxta  editionem  latinam  commu¬ 
nem  ,  apertius  idipfum  teftatus  eft  dicens  :  tj?  Si 

issiicy  rw  Osw  Trot,fifv\<tot,v  ,  ^ 

xgixf  lomsTiff,  Xj  dfxv^f  toKcxotvT uuroiv. 

J  iij  t  ds  esfia nxdt  7 Tofkdf  y,vf>idSi%s  hguv  xx- 

rxetydii-uv ns  ,  Xj  Si  oh*if  yfxzgxf  ‘id(>TxQzv  b  fixtriAd&f 

QCv  7rxv1)  TU  A XU  ,  Xj  QpKOfXUVX  Sdl>TiQ0V  i^lffXV  TU 

tAxiu  ,  ii)  di tbSes^xv  xvtov  fixaAzx,  x^  QxSuxov  d^n- 
ftx  ^  7rA»)9-u@-  xvrdfftis.  Ubi  notare  oportet  illud  xx- 
fts -v}<rxv  3w/«?,  id  eft,  fecerunt  hoftias,vel  fecere  fa¬ 
crificia  ,  eft  enim  facere  facrum  ,  idem  quod  facri- 
ficare  :  fic  enim  interpretatur  locus  allatus  :  Et  po- 
firidic  facrificia  Deo  obtulerunt  vitulos  mille ,  &  arie¬ 
tet 


840 


M  Y  R  O  T  H 


B 


tes  totidem  ,  &  mille  agnos ,  quos  holocaufium  fecerunt.  A 
Immolaverunt  autem  etiam  pacifica  facrificia  multas 
myriades  fiacrorum  caufia  maciantes  ,  &  per  totum  diem 
fefium  egit  Rex  cum  omni  populo ,  &  Salomonem  fecun¬ 
do  unxerunt  oleo  ,  &  declararunt  illum  Regem  ,  &  Sa- 
docum  Pontificem  totius  multitudinis .  Regum  igitur 
Praelitarum  inaugurationem  ,  folemnemque  pom¬ 
pam  ,  facrificiis  minime  caruiffe  confiat;  &  excon- 
fequenti  in  ea  folemnitate  Sacerdotes  plurimos  ad- 
fuifle  ,  qui  facra  Deo  facerent ,  prout  ex  munere 
tenebantur. 

Davidis  quoque  folemnis  inauguratio  facrificiis  , 
facerdotibufque  minime  caruit.  Nam  quando  ad 
Davidem  in  Hebron  univerfe  tribus  convenerunt  ; 
Regemque  fuper  totum  Ifrael  eum  confalutarunt  ; 
facrum  adfuille  epulum  fcribit  Jofeph.  lib.  7.  anti- 
quit.  cap.  2.  In  quo  poftquam  defcripfiffet  conven¬ 
tum  totius  Ifraelitici  exercitus  in  Hebron,  fubdit: 

Jij  pax  3/vwpjj  t  whjv  (iottriAdletv  cavoquh rotv.  c&n  'j  t 

io£T<*<ravT&  $  A*2  ,  ^  iv  r>j 

%tfi%uvi.  Hoc  eft :  Et  una  fententia  Davidem  regnare 
J latuerunt  :  tribus  autem  diebus  fefium  agente  populo  , 

&  epulante  in  Hebron  &c.  Ex  quibus  colligitur  uti 
certum  ,  facrorum  de  caufa  ,  Sacerdotes  necef- 
fario  femper  adfuille  cuicunque  Regite  inaugura¬ 
tioni. 

Unico  argumento  ,  Sacerdotis  minifterium  in  re¬ 
gia  inauguratione  firmetur,  aratione  hoftiarum  pa¬ 
cificarum  defumpto  ,  quae  in  folemnitate  inaugura¬ 
tionis  offerebantur.  Has  enim  oblatas  quando  inau¬ 
guratus  fuit  Saul ,  dicitur  1.  Reg.  cap.  11.  his  ver¬ 
bis  :  Et  fecerunt  Regem  Saul  coram  Domino  in  Galga- 
la  i  &  immolaverunt  ibi  viltimas  pacificas  coram  Do¬ 
mino.  Davidem  quoque  percuflifle  foedus  in  Hebron 
cum  filiis  Ifrael,  dicitur  lib.  2.  Reg.  ibique  immo¬ 
latas  viCtimas  pacificas  ,  ex  epulo  populorum  con¬ 
fiat  ;  tantum  enim  ex  oblatis  viCtimis  pacificis  ,  fa- 
crificium  offerentibus  comedere  concedebatur.  Prae¬ 
terea  comediffe  ,  ac  bibiffe  populum  cum  grandi  lae¬ 
titia  in  Salomonis  inauguratione  ,  dicitur  lib.  1.  Pa- 
ral.  cap.  ult.  Quae  omnia  de  facro  epulo  in  oblatione 
pacificorum  intelligenda  fore,  facrae  paginae  ubique 
teftantur.  In  his  autem  Sacerdotum  minifterium 
loca  plurima  ,  ex  Levitici  libro  aperte  concludunt : 
ut  omnino  affirmare  liceat ;  nullius  Regis  Ifraelitici 
inaugurationem ,  fine  facrificiis ,  ac  facerdotibus  ce¬ 
lebratam  fuiffe. 


CAP.  XV. 

Ceretheos ,  &  Pheletheos  non  confiliarios, 
fed  regios  milites  in  Ifrael  fuiffe. 
monftratur. 

Ad  locum  3.  Reg.  1.  Defcendit  ergo  Sadoclofacerdos  , 
&  Nathan  Propheta  ,  &  Banajas  filius  fojada  ,  & 
Cerethi ,  &  Phelethi ,  &  impofuerunt  Salomonem  fu¬ 
per  mulam  Regis  David  &c.  &  ad  alia. 


R 


everti  ad  militiam  Ifraeliticam  cogi¬ 
mur  :  ut  in  regia  inftitutione  ac  inaugura¬ 
tione,  ftipatores  Regios  agnofeamus.  Robur 
enim  cujufcunqueReipublicac  in  militia  pofitum  jam 
diximus;  in  Ifraelitica  vero  Republica  fedem  ali¬ 
quam  tenuiffe  hos ,  qui  Cerethi ,  ac  Phelethei  dice¬ 
bantur,  facris  ex  oraculis  manifeftum  eft.  Hos  enim 
regite  inftitutioni  ,  defignationi ,  declarationi ,  inau¬ 
gurationi  ,  omnibufque  folemnioribus  Regiis  comi¬ 
tiis  interfuiffe,  in  dubium  revocari  minime  poffe  vi¬ 
detur.  Verum  quinam  his  vocabulis  in  facris  figni- 
ficentur  oraculis,  militefne,  an  alterius  profeffionis 


E  C  I  V  M.  III.  841 

homines  ,  apud  facrarum  literarum  interpretes  in 
aliqua  videtur  pofitum  controverfia  :  eapropter , 
qua;  a  do&iffimis  viris  in  hac  difficultate  affirmentur, 
atque  tradantur  ,  in  medium  afferre  nobis  necelfe 
eft  ;  ut,  quantum  fieri  poteft,  folemniores  de  hac  re 
fententia;  difeutiantur. 

Ut  autem  ab  omnium  antefignano Hieronymo  vi¬ 
ro  fanCtilfimo,  ac  linguarum  peritia  doCtiffimo  exor¬ 
diamur  ;  is  in  tradit.  Hebraicis  ad  lib.  1 .  Paral.  cap. 
l8.  fic  fcribit :  Cerethi  exterminatores ,  &  Phelethi  ad¬ 
mirabiles  ,  fupple  interpretantur ,  dicuntur  emm  fuiffe 
feptuagwta  Judices  ,  quos  Moyfes  in  eremo  Domino  pra- 
cipiente  delegerat.  Hieronymus  igitur ,  filtem  non  re¬ 
probat  illorum  fententiam  ,  qui  cum  aliquibus  Ra- 
binis  Ceretheorum ,  Pheletheorumque  vocabulo  col¬ 
legium  Sanhedrin  ,  feptuaginta  nimirum  Judicum 
fignificari  intelligebant  ;  quod  etiam  plures  alii , 
praefertim  diCtionarifta;  omnes  ,  &  lexici  tradide¬ 
runt  ,  ficut  etiam  fentit  auCtor  interpretationis  pro- 
;  priorum  nominum  ,  quae  eft  ad  calcem  quarti  tomi 
concordandarum  fratris  Thomae  de  Calafio  ,  in  di- 
Ctione  Cerethi  ,  8c  in  dictione  Phelethi  ,  ubi  haec 
habentur  :  Alii  putant  hos  fuijfe  Sanhedrios  judices 
ordinarios  ,  alii  Prophetas  interpretantur  ab  operando 
mira  dittos.  Huic  fententiae  interpretatio  Burgenfis 
favere  videtur  ,  qui  illa  vocabula  Cerethim,  ScPhe- 
lethim  per  interficientes  ,  &  vivificantes  interpreta¬ 
tur.  Ab  eadem  pariter  non  difcedit  Vatab.  in  adno-  . 
tationibus  ad  lib.  2.  Reg.  cap.  20.  dicens  ;  Ceretheos^ 
&  Pheletheos  ex  quorundam  fententia  fuijfe  homines  do- 
blos  ,  ac  legifperitos  ,  Ceretheos  dictos  ,  quod  de  omni¬ 
bus  decernerent ,  Pheletheos  vero ,  quod  de  rebus  arduis 
cognofcerent.  Denique  ad  hanc  quoque  fententiam 
trahunt  aliqui  leCtionem  feptuag.  codicis  Vatican. 
lib.  2.  Reg.  cap.  8.  qui  cum  de  Banaia  agunt  :  ^ 
(bxvxtxc  vloc  iwbds  <rvp.£%A&  ,  ^  0  ^eAeQo),  Kj  0  <pe- 
Aet/  ,  inquiunt  ,  hoc  eft  :  Et  Banaias  filius  fojada 
confiliarius  ,  £r  ipfe  Cerethi  ,  &  ipfe  Phelethi.  Ac  fi 
Septuaginta  dicerent  juxta  prsediCtam  fententiam  , 
Bananias  ipfe  praefes ,  &  praefectus  confiliariorum  , 
qui  Cerethi ,  &  Pheleti  dicebantur  :  videlicet  eo¬ 
rum  ,  qui  fontes  damnabant  ,  ac  juftos  ,  innocen- 
tefqueab  illatis  criminibus  abfolvebant.  Quantum 
vero  fpeCtat  ad  etymologiam  nominum  praedidtorum 
per  refpedtum  ad  Sanhedrios ,  Sc  horum  fucceflores 
contemplatam  :  Cerethim  ,  id  eft  exterminatores, 
appellatos  judices  illos  putarunt  a  verbo  rnT?  carah , 
vel  a  diCtione  n carath  ,  quod  eft  eradicare  ,  fcin- 
dere,  8c  interficere  :  quod  nimirum  fontes,  ulti¬ 
mo  fupplicio  damnandos  ,  hi  punirent  :  reliquos  ve¬ 
ro  Phelethim  ,  hoc  eft  mirabiles  ,  diCtos  exiftima- 
runt  :  quod  infontes ,  ac  innocentes  defendere  ex 
munere  tenerentur. 

Interpretationibus  his  ego  quoque  fubfcripfiflem  j 
nifi  facra  oracula  ,  ratioque  ipfa  alio  me  avocarent. 
Nam  confiliarios  regios  inaugurationi  Salomonis  pa¬ 
riter  adfuiffe ,  probabiliflimum  ex  Reipublica;  infti- 
tutis  cenferi  debet  .•  fieri  quoque  potuit  ,  ut  feptua¬ 
ginta  illi  Judices  a  Moyfe  inftituti ,  aliquando  Ce¬ 
retheorum  ,  Pheletheorumque  vocabulo  nominati 
fuerint  :  quod  difputare  cum  nolim ,  aliis  decernen¬ 
dum  relinquo.  Nihilominus  3.  Reg.  cap.  1.  ubi  de 
inauguratione  Salomonis  agitur  ,  Ceretheorum  ,  at¬ 
que  Pheletheorum  vocabulis  ,  judices  fignificari  9 
nullatenus  fuftinendum  puto.  Quamobrem  ab  ea 
fententia  recedere  me  non  folum  doCtiflimi  viri ,  fed 
etiam  noftri  vulgati  interpretis  veneranda  femper  au¬ 
ctoritas  coegit  :  qui  quidem  ad  explicanda  mu¬ 
nera  illorum  ,  qui  Cerethim  ,  ac  Phelethim  appel¬ 
labantur,  militare  nomen  legionis  illis  adjunxit.  Abu- 
lenfis  etiam  qua:ft.  40.  in  cap.  1.  lib.  3.  Reg.  fuper 
illa  verba.  Et  Cerethi  ,  &  Phelethi ,  fic  habet  :  Ifii 
erant  viri  bellatores  ordinati  per  legiones  ,  &  erant  fub 
G  g  g  3  manu 


D 


8+2  ARCANORVM 

manu  Banaja  i  &  quia  ifti  erant  fub  Banaja  ,  fecuti 
funt  partem  Salomoms.  In  eadem  fententia  Itat  fir- 
miflime  Gafpar  Sandius  ,  z.  Reg.  cap.  8.  &  zo.  lib. 
3.  Reg.  1.  &  4.  Reg.  cap.  1 1.  Et  in  Prophetas  mi¬ 
nores  ad  cap.  z.  Sophon.  Ibidem  etiam  Ribera  , 
Sc  Vatab.  mutato  fenfu  aperte  lib.  4.  Reg.  cap.  11. 
Nam  ubi  nofter  habet  Cerethim  ,  &  Phelethim  , 
cum  Hebraice  legatur  bachcart  vehet 

haratim;  ea  ipfa  vocabula  per  hasc^alia  ,  Duces ,  & 
Satellites  interpretatur.  Quae  vocabula  cum  fint  mi¬ 
litaria  ,  hos  quoque  hachanm  ,  6c  haraz.im  militiae 
operam  dedifle  ,  ex  Vatabli  dodrina  non  erit  ambi¬ 
gendum.  Avenarius  in  didione  'T?  chan  cohortem 
militum  geftantium  lanceas,  femper  paratam  ad  Re¬ 
gem  comitandum  fignificari  docuit  :  quae  cohors , 
vel  ab  excidendo  l  verbo  n??  charab  ,  eo  vocabu¬ 
lo  appellaretur  ;  vel  ab  ufu  lanceae  ,  quae  ,  Curis , 
antiquitus  ,  Sabinorum  lingua  diceretur.  Chaldaeus 
quoque  Paraphr.  Cerethim  ,  &  Phelethim  fagitta- 
rios  ,  £c  funditularios  interpretatur  ,  prout  etiam 
Nicolaus  de  Lyra ,  &  alii  cum  ipfo  ;  qui  in  lequen- 
tibus  referentur.  Communi  igitur  aliorum  fenten- 
tia  allatis  vocabulis ,  non  judices  ,  aut  confiliarios , 
fed  milites  fignificari  conflat.  Nam  five  fagittarii  , 
five  funditularii  vocabulis  illis  ,  five  milites  ,  qui 
lanceas  deferant  ,  accipiantur;  ad  militiam  haec  om¬ 
nia  pertinere  perfpicuum  eft.  Nicolaus  quoque  Ser¬ 
ranus  in  lib.  z.  Reg.  cap.  8.  de  Ceretheis,  &  Phe- 
letheis  loquens  ,  hasc  habet  :  Dico  primo  ejfe  milites 
bellatores  s  unde  &  interpres  nofter  ,  aliquando  legiones 
vocat  ;  non  quod  eorum  tantus  ejfet  numerus  ,  vel  ii 
minimam  legionem  ,  qua  trium  millium  erat ,  olim  ex¬ 
plerent.  Frater  Mich.  el  Angelus  a  Sando  Romulo 
in  interpretatione  nominum  Hebraicorum  ,  qute  eft 
ad  calcem  4.  tomi  concordandarum  F.  Marii ,  in 
didione  Phelethi  ,  ita  habet  :  Nomen  populi  ,  five 
legionum  quarundam  David  ,  de  quibus  idem  judicium 
eft  cum  de  Cerethi.  Quod  etiam  Pineda  lib.  z.  de 
reb.  Salom.  cap.  4.  num.  3.  praeclare  docuit. 

Ruit  igitur  ,  quod  de  Synedrio  magno  ab  aliqui¬ 
bus  Rabbinis  fomniabatur  ,  duobus  potifiimum  ar¬ 
gumentis.  Quod  nimirum  huic  hominum  generi , 
qui  illis  vocabulis  in  Sacris  oraculis  fignificantur,  no¬ 
men  legionis  adjungatur  apud  noftrum  vulgatum  : 
quod  fane  militare  vocabulum  judicibus ,  Regiifque 
conliliariis  impropriiflime  tribui  pofle  apparet.  Al¬ 
terum  argumentum  cap.  1  j.  lib.  z.  Reg.  innititur  , 
in  quo  David  Ceretheis  ,  ac  Pheletheis  comitatus 
fugiebat  a  facie  Abfalon  ,  hofque  cum  aliis  Getheis 
pugnatoribus  validis  Regi  fugienti  ad  tutamentum 
adfuifle  conftat  :  quamobrem  etiam  ipfos  Ceretheos, 
atque  Pheletheos  ad  numerum  validorum  pugnato¬ 
rum  pertinuifle  ,  evidentiftimum  a  viris  dodiflimis 
cenfetur. 

Verum  licet  Cerethi  ,  &  Phelethi  milites  fuifle  , 
argumentis  pofitis  pateat  :  aliquibus  tamen  Rabino- 
rum  fententia  non  omnino  debilitata  ,  aut  argumen¬ 
tis  jam  pofitis  ,  fententia  noftra  ,  non  omnino  ftabi- 
lita  videri  poflet.  Priori  namque  rationi  ,  quas  in 
vi  vocabuli  ro  legio  innititur  ,  obftare  videtur  He¬ 
braicum  exemplar  ;  quod  penes  Rabinos  talis  ,  ac 
tantas  eft  audoritatis,  ut  praster  illud,  nullum  aliud 
exemplar  recipiant  :  quamobrem  cum  in  eo  exem¬ 
plari  ro  legio  non  habeatur;  neque  per  aliquam  aliam 
vocem  Hebraicam  ,  quas  ad  militiam  fpedet,  vox 
legio  fuppleatur  ;  fed  ubique  in  codicibus  Hebraicis 
70  Cerethi,  &  Phelethi,  abfolute  fine  adjundo  aliquo 
militari  legatur  ;  &  quod  magis  eft  ,  neque  exem¬ 
plaria  Graeca  vocem  illam  legionis  ,  aut  aliam  illi 
correfpondentem  retinuerint  :  profcdb  ratio  ,  qute 
illi  vocabulo  innitebatur  ,  corruifle  videtur.  Ratio 
quoque  pofterior  minus  urget  :  quod  enim  nomine 
Cerethim  ,  &  Phelethim  ,  Regii  confiliarii  intelli- 


Sacr^  Script. 

A 


843 


B 


D 


E 


gantur  ;  &  hi  Regem  fugientem  comitarentur  ,  ac 
in  fuga  fequerentur  ;  Majeftati  Regis  convenientif- 
fimum  cenferi  debet  :  ut  ibi  fit  curia  ,  ubi  Rexip- 
le  refidet.  Quamobrem  licet  Cerethei  ,  ac  Phele- 
thei  una  cum  Getheis  validis  pugnatoribus  adnume- 
rentur  ;  nullibi  tamen  Ceretheos,  &  Pheletheos  pu¬ 
gnatores  fuifle  traduntur. 

His  tamen  non  obftantibus  ,  fententia  a  nobis  ex 
communi  dodrina  pofita  ,  firma  ,  atque  irrefraga¬ 
bilis  maneat  :  certumque  fit  cum  Pineda ,  5c  aliis 
jam  relatis  audoribus  npbis  flandum  efle;  atqueCe- 
l  etheorum  ,  Pheletheorumque  vocabulis  eos  intel- 
ligi  in  facris  oraculis  ,  qui  militias  nomen  dediffent, 
militarique  peritia  adeo  excelluiflent  ,  ut  in  Regno 
Ifraelitico  inter  illuftriores  milites  recenferentur. 
Sed  ubi  eunda  deeflent  argumenta,  fatis  probatum 
iri  arbitror  noftram  ,  communemque  fententiam  , 
vulgati  interpretis  audoritate  ,  cum  primis ,  in  fa¬ 
cris  Scripturis  audiendi  ,  ac  plurimum  obfervandi  : 
quoties  enim  Ceretheorum  ,  Pheletheorumque 
is  meminit ,  toties  eifdem  vocabulis  nomen  legionis, 
quod  militare  eft  ,  praefigit  :  quod  quidem  nulli  al¬ 
teri  muneri  publico  praeterquam  militari, rede  accom¬ 
modari  poteft.  Hoc  aperte  z.  Reg.  cap.  1  5.  intueri  li¬ 
cet  ;  ubi  fermo  eft  de  David  a  facie  Abfalomi  fu¬ 
giente,  &  comitatus  regius  per  haec  verba  icribitur: 
Et  univerft  fervi  ejus  ambulabant  juxta  eum  ,  &  legio¬ 
nes  Cerethi  ,  eft  Phelethi.  Libro  quoque  4.  Reg. 
cap.  11.  cum  de  inauguratione  Regis  Joafi  loquitur, 
qui  fororis  induftria  ac  cura ,  adhuc  puerulus  in¬ 
ternecioni  ,  quas  ab  Athalia  exercebatur  ,  fubtra- 
dus  ,  &  demum  poftquam  diu  in  templo  incolumis 
clanculum  vixiflet ,  Joiadas  lummi  Sacerdotis  pru¬ 
dentia  ,  atque  in  rebus  publicis  dexteritate  ,  ad  re¬ 
gni  faftigium  evedus  fuiflet  ;  hasc  verba  habentur. 
Tulitque  ,  fiupple  Joiada,  Centuriones,  eft  Cerethi ,  eft 
Phelethi  legiones . 

Nomen  legionum  in  numero  plurali,  attenta  pau¬ 
citate  illorum  ,  qui  David  fugientem  fcquebantur  , 
aliquem  fortafle  offendet.  Nam  legiones  a  Romu¬ 
lo  penes  Romanos  ab  incunabulis  Urbis  introdudas, 
ex  tribus  peditum  millibus  compadas  primum  fue¬ 
re  ,  ut  Varro  ,  Dionyfius  ,  6c  Plutarchus  tradide¬ 
re  :  poftmodum  fub  P.  Valerio  Publicola  ad  quater¬ 
na  millia ,  tefte  Dionyfio ,  pervenere  ;  ad  quinque 
millia  in  bello  cum  Annibale  adaudas  fuifle  Livius 
hb.  zz.  feribit :  demum  Scipioni  in  Africam  traje- 
duro  ,  ex  fex  millibus  militum  legiones  eidem  tra¬ 
ditas  fuere.  Cum  igitur  legio  altera  Ceretheorum  , 
Pheletheorumque  altera  ad  cuftodiam  Regis  Ifrael  , 
ex  fententia  vulgati  interpretis  fint  adfcribend^;  fex 
quoque  millia  peditum  ,  vel  tria  ad  minus  millia  ex 
vi  vocabuli  legionis  in  hac  militum  manu,  Regi 
Ifrael  decernere  oportuifld  ;  d  quibus  tam  domi, 
quam  foris  Rex  Ifrael  cuftodiretur.  Qua;  tamen 
militum  manus ,  gratis  omnino  ,  &  proprio  marte 
excogitata  ab  aliquo  cenferi  poflet  :  cum  fexcenti 
tantum  milites  ,  a  facro  textu  ,  cohorti  regiae  Da- 
vidis  fugientis  a  facie  Abfalomi  lib,  z.  Reg-  cap.  iy. 
&  apud  Jofeph.  lib.  j.  antiquit.  cap.  9.  (juxta  vete¬ 
rem  editionem)  adferibantur. 

Sed  nequaquam  allatus  militum  numerus  gratis 
excogitatus  cenfebitur  ab  his  ,  qui  animadvertent 
3-  Retr  4 •  Salomonem  habuifle  quadraginta  millia 
prasfepia  equorum  currilium,  &  decem  millia  eque- 
tnum  ;  ac  propterea  Ifraeliticis  etiam  Regibus ,  le¬ 
gionem  aliquam  militum  adfuifle  ,  praster  rem  mu 
V1^etur*  Sed  efto,  hasc  militum  manus  Regis 
Iliaci  ,  ad  fex  millia  militum  minime  perveniflet  ; 
quis  piohibet  affirmare  fingulam  legionem  ex  his  , 
quas  ad  Regis  Ifrael  cuftodiam  deftinatas  fuerant  ; 
millenis  tantum  compadam  extitifle  ?  ita  quidem 
quod  unaquasque  legio  denis  cohortibus  coalefcerer. 


844 


Myrothecivm  III. 


845 


B 


&;  nnaquaeque  cohors  centuriata  foret  :  Hac  enim  A 
ratione  fatellitium  regium  bina  tantum  militum  mil¬ 
lia  haberet  :  Cyrum  enim  habuifle  decem  millia  fti- 
patorum  teftatur  Xenophon  libro  7.  de  paedia  Cyri 
dicens  :  Accpifldvi  oi>v  liruv  [AVglxs  AogvQofixs  0 <  x.u- 
vukIos  ,  yif  rpot^xs  eCpuAotrlov  33n  t  [ixmAiX  , 
cvroli  ileos  ?xi<r<liv  oxole  3  i%loi  ,  or %  tv 0«v,  Kj  evOsv  n- 
T xypfaoi  ixo^ivovlo.  Hoc  eft  :  Affumpfit  igitur  ,  fup- 
ple  Cyrus  ,  horum  ,  fupple  militum  ,  mille  dorypho¬ 
ros.  (Sic  enim  dicebantur  ,  qui  ferebant  haltam  , 
haftatique  latine  redte  interpretarentur  )  qui  in  cir¬ 
cuitu  nofte  ,  &  die  cuflodirent  Regem  :  quando  intus 
quiefceret  ,  Jive  alicubi  exiret  :  hinc  ,  &  hmc  inflrubli 
prodirent. 

Sed  concedamus  ejufdem  muneris  apud  Reges 
Ifrael  legiones  Cerethi  ,  &  Phelethi  extitifle;  cujus 
apud  Romanos  Cohortes  praetoriae  erant  :  ut  dodte 
ubique  Gafpar  Sandtius  tradidit  :  fingula  quaeque 
legio  Ceretheorum  ,  atque  Pheletheorum  hac  ratio¬ 
ne  quingentos  habebit  pedites  :  quemadmodum  de 
Praetorianis  cohortibus  tradidit  Lipf.  lib.  2.  de  mi- 
lit.  Rom.dial.4.  Quamobrem  quingentos  milites, 
decem  pariter  quinquagenarios  lingulam  cohortem 
Ceretheorum  ,  &  Pheletheorum  habuifle  neceflario 
diceretur  :  plures  autem  quinquagenarios  Reges 
Ifrael  recenfuifle  in  fuo  fatellitio  ,  ex  cap.  1.  lib.  4. 
Reg.  fateri  cogimur.  Regis  igitur  cohortes  Cere¬ 
theorum  ,  &  Pheletheorum  ,  legionis  nomine  apud 
vulgatum  jure  infigniri  potuere. 

Sed  cum  nihil  certi  de  numero  ,  in  hac  militum 
manu  Regis  Ifraelitici  affirmari  queat  s  non  eff  cur 
fruftra  ulterius  tempus  a  nobis  inlumatur  :  non  enim 
in  Hebraicis  codicibus  ,  aut  Graecis  exemplaribus  , 
illud  vocabulum  legionis ,  ut  dicebamus ,  habetur; 
fed  ab  interprete  noffro  appoficum  fuifle  pro  certo 
affirmo  ,  ad  declarandum  munia  Ceretheorum  ,  & 
Pheletheorum  :  parum  curante  interprete,  an  ad  le¬ 
gionem,  an  vero  ad  cohortem  numerus  illorum  per¬ 
tineret  :  aut  quoti  eflent  in  numero  milites,  qui  in 
ter  Ceretheos,  aut  Pheletheos  recenfebantur.  Quin 
etiam  fcite  admodum  vulgatum  interpretem  Cere- 
theis  ,  ac  Pheletheis  vocabulum  legionis  adjunxifle 
credere  par  eft  ;  non  folum  ,  me  Judice  ,  ut  quid 
ipfe  fsntiret  de  Ceretheis  8c  Pheletheis  ,  pofteris 
aperiret :  verum  etiam ,  ut  virtutem  ac  militare  robur 
Ceretheorum  Pheletheorumque  ,  unico  verbo  infi- 
nuaret.  Nam  legio  ex  denis  cohortibus  conftitue- 
batur  ,  audtore  Lipf  lib.  2.  de  milit.  Rom.  dial.  y 
Etenim  ab  etymologia  fi  fumendum  fit  argumentum, 
ex  Varrone  legio  dicebatur  ,  quia  robuftiores ,  va 
lentiorefque  ad  militiam  legebantur.  Quia  vero  ad 
regni  Regifque  Ifraelitici  cuftodiam  valentiores,  de- 
que  re  militari  optime  rneriti  feligebantur  3  (in 
quorum  numero  Cerethei  ,  &  Phelethei  2.  Reg 
cip.  ry.  reponuntur  cum  dicitur  :  Legiones  Cerethi, 
&  Phelethi ,  &  omnes  Getheos  pugnatores  validos.  )  8c 
fugientem  David  aflociarunt,  propterea  vulgatus  in¬ 
terpres  ,  cum  de  Ceretheis  ,  ac  Pheletheis  memi¬ 
nit  ,  nomen  legionis  appofuit :  ut  de  numero  fele- 
cfcorum  militum  eos  fuifle  ,  qui  Regem  fugientem 
comitabantur  ,  fubindicaret. 

Ut  denique  omnibus  ordinibus  Reipublicae  con- 
•  vocatis  ad  folemnitatem  regice  acclamationis ,  cum 
Salomon  fucceflor  eft  declaratus ,  nihil  omnino  deef- 
fet  :  tantoque  haec  Salomonis  declaratio  ,  &  accla¬ 
matio  3.  Reg.  1.  alteram  Adoni*  excelleret ;  quan¬ 
to  haec  juftior  erat  ,  quam  illa  ;  cum  de  mandato 
Patris  haec  fieret ;  fandtior  etiam  ,  quod  facro  oleo 
perficeretur  ;  dignior  denique  quod  divini  praefentia 
Vatis  decoraretur:  tandem  ut  majeftate  imperii  etiam 
abfolutior  videretur  ,  cohorte  regia  Salomonem  fti- 
patum  legimus.  Non  quidem  pro  capite  feledlis 
militibus  ,  ut  Adoniae  contigerat ;  fed  his  circum¬ 


datus  ,  ac  ftipatus  armis  ,  atque  militibus ,  qui  ex 
ordine  Rcipublicae  ad  majeftatem  regiam  pertine¬ 
bant.  Quamobrem  regius  Adoni*  apparatus  illico 
evanuit;  is  vero  regius  Salomonis  confefllis, prrefen- 
tia  Numinis  probatus  ,  firmus,  inconcufius ,  &  fla¬ 
bilis  permanfit. 


D 


I 


CAP.  XVI. 

Ceretheos ,  &  Pheletheos  regios  ftipatores 
extitifle. 

Ad  loca  3.  Reg.  cap.  1.  Adonias  autem  filius  Agit 
elevabatur  dicens  ,  ego  regnabo  :  fecitque  ftbi  cur¬ 
rus  &  equites  ,  &  quinquaginta  viros  ,  qui  cur¬ 
rerent  ante  eum.  verf.  33.  Tollite  vobifcum  fer - 
vos  Domini  veftri  ,  C5  imponite  Salomonem  filium 
meum  fuper  mulam  meam ,  &  ducite  eum  in  Gihon. 
&  infra.  Defcendit  ergo Sadoch Sacerdos,  &  Nathan 
Propheta  &  Banajas  filius  fojadjz, ,  &  Cerethi ,  &  Phe- 
lethi.  5c  ad  alia  plura. 

CERETHEOS  ,  ac  Pheletheos  ad  regios  fatel- 
lites  in  Republica  Ifraelitica  pertinuifle  ,  uf- 
que  huc  in  fuperiori  capitulo  ex  communio¬ 
ri  ,  8c  vera  plurimorum  audtorum  fententia  oftendi- 
mus:  noftri  nunc  eft  muneris  probare ,  Ceretheos, 
Pheletheofque  ,  non  aliquo  alio  ex  munere  Ifraeliti¬ 
ca  ftipendia  meruifle  ,  quam  ut  regiam  perfonam 
tuerentur:  cumque,  ftipato  agmine,  ab  incommo¬ 
dis  quibufeumque  fervarent.  Nam  quantae  majefta- 
tis  ,  fatellitio  ftipari  fuerit  ;  tum  ex  Sacris  , 
tum  ex  prophanis  literis  peripedtum  eft.  Ju¬ 
ris  enim  gentium  quodammodo  id  fuifle  videtur; 
quamobrem  omnium  nationum  ,  Regum ,  ac  Prin- 
cipum  confuetudo  fuit ;  feledtos  quolque  milites  ad 
cuftodiam  illius  deftinare ,  qui  magiftratum  gereret ; 
quibus  quidem  tam  domi ,  quam  foris  comitaretur, 
ftiparetur,  atque  fi  quando  neceflitas  id  exigeret,  & 
defenderetur. 

Et  quidem  quafi  Regio  juri  ftipatores  deberentur: 
apud  Herodotum  lib.  1.  ftatim  ac  Dejoces  ii  Medis 
Rex  declaratus  fuit ,  de  ftipatoribus  cogitavit :  de  quo 
ita  ille  :  0  «T  CUiA dld  «VTlSf  oh UX  T£  iXVTU)  x^ix  T?  fsxei- 
Aqiri s  oisco^opi^cxi  ,  Kj  KgxQyvxi  xvs  Jogvtyoqoun.  DlCUn- 
tur  enim  ftipatores  JogvQogoi  a  ferendo  lanceam , 
quam  geftabant ,  quoties  hinc  inde  Regis  latera  cin¬ 
gebant  ,  five  domi ,  five  foris  Rex  graderetur,  fic 
enim  illa  interpretantur:  At  ille,  fupple  Dejoces , 
jufjit  ctdificia  erigi  imperio  digna ,  fiipatorefque  ad  cuflo - 
diam  illius  adjungi.  Et-Aftyages  propterea  fomnii 
cujufdam  ,  in  quo  Cyrum  regem  futurum  praemon- 
ftrabatur,  malum  omen  fe  declinafle  credidit;  quod 
Cyius  ahuc  puer  regia  munia  jam  obiiflet;  inter  quae 
ftipatorum  eledtio  primam  obtinuit  fedem.  Etenim 
apud  eundem  Herodotum  fic  loquitur  Aftyages :  iy 
^  iij  dyytAintpo^g ,  tm  Aoi- 

Hoceit:  Etenim  fatellites ,  & 
janitores  &  internuncios  ac  reliqua  omnia  ,  ordinan¬ 
do  imperium  exercuit.  Hinc  Oedipus  apud  So¬ 
phoclem  in  tragoedia  ,  quae  inferibitur  Oedip.  Tyr. 
verf  770.  Jocaftam  circa  comitatum  Laji  interrogat; 
ac  numerofum  fatellitium  deberi  magiftratui  fubindi- 
cat  dicens : 

riorg^ov  (3mog,  tj  srofAx;  i%uv 

Aoyltceg ,  0 V  oivljq  is; 

Ex  quibus  Sophoclis  verbis  plane  conftat,  diver- 
fam  extitifle  incedendi  formam  privati  alicujus  ho¬ 
minis  ab  eo  ufque  tempore  ,  atque  Principis ,  ac 
magiftratus  ;  ille  enim  amicorum  ,  fervorumque 

conten- 


84-6 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 

A 


e 


contentus  ;  magiftratui  numerofior  debetur  co¬ 
mitatus.  Sic  enim  Sophoclis  interpretantur  carmi¬ 
na.  Oed. 

'Utrum  ibat  cttm  parvo  comitatu ,  an  multos  habebat 
Satellites ,  ut  vir  in  magijlratu  pojitusl 

Hsc  non  folum  Romulum  apud  Romanos;  fed 
etiam  poft  illum  Tarquinium,  &  poft  Tarquinium 
Confules  prsfidia  fatellitum,  ac  ftipatorum  habuifle, 
veterum  monumenta  teftantur  :  immo  ad  regiam 
majeftatem,  fummique  magiflratus  dignitatem  fatel- 
litio  ftipari  adeo  pertinere  putabantur;  ut  nec  Poe- 
tx  ipfi  ,  regiam  majeftatem  fine  fatellitio  deli¬ 
neaverint.  Id  videre  licet  ex  Virgil.  lib.  i.  fiEneid. 
ubi  Didonis  ad  templum  acceflus  feribit  iis  verbis  s 

Regina  ad  templum  forma  pulcherrima  Dido 
Incefflt ;  magna  juvenum  Jlipante  caterva. 

Et  Statius  lib.  1 1.  Thebaid.  fortunam  Oedipi  eje- 
di  ex  Thebis  a  Creonte  deplorans,  ejufdem  Oedipi 
regium  ftatum  delineando  ait: 

.  ...  Et  hic  quondam  folio  fublimis  ,  &  armis 
Septus ,  opem  mi  feris ,  &  jura  petentibus  aquus 
Supplicibufque  dabat . 

Quamobrem  etiam  libro  2.  Thebanum  regnum 
deferibens  ,  quod  Etheocles  in  fratris  injuriam  ad- 
miniftrabat ,  ac  tenebat:  Tideum  Thebis  adventafle 
feribit  Polinicis  regia  jura  repetiturum.  Regiam  vero 
Ethcoclis  majeftatem  delineando  ait: 

i  .  i  ,  ....  ibi  d.urum  Ethcoclea  cernit 
Sublimem  folio ,  feptumque  horrentibus  armis 3 
Jura  ferens  populo  ,  translegem ,  ac  tempora  regni. 

Cum  igitur  juris,  ac  majeftatis  regiae  foret  farel- 
litio  ftipari;  propterea  de  more  populi  Romani  fuit, 
(Alexand.  ab  Alex.  lib.  6.  gemal.  dier.  cap.  zz.  id 
adnotavit)  ut  fi  quos  Principes,  fociali  fide,  foedere¬ 
que  jundos ,  populus  Romanus  Reges  appellaviflet; 
eifdem  turmam  equitum  Romanorum,  honoriscau- 
fa  ,  militaremque  cuftodiatn  ,  velut  prsfidium,  ex 
decreto  Senatus  impertiretnr. 

Stipatores,  five  fatellites  Cyrum  habuifse  legimus 
apud  Xenophon,  lib.  7.  de  Psdia  Cyri  :  quinimo 
ubi  primum  regnum  apud  Babylonem  firmare  ftatuif- 
fet  ;  illico  ad  fui  cuftodiam  fatellitio  ftipari  cogitavit. 
Quod  Xenoph.  per  hsc  verba  defcripfit :  hvou v  3  ro 
xvrx  urpxyyx,  oti  Srnyet^clr  x^yeiv  irofAuv  xv^unruv, 
x,dj a. fo ito  3  o/jc«v  cv  TtoKet  t ytylsy  t  (pxvi^uv 
eOOTiJ  3  XTOig  dvTU  ,  cif  XV  TTOAiyaofxTV\  yiVOlTO  oiv 

7roAif .  txotx  fr,  Aoytfbufyjog ,  (pvAXKvjg  icfej  to  Quy,x  yyf 
exro  £££%.  Hoc  eft  :  Cogitans  autem  negotium  fuum ,  g 
quod  aggrederetur  quidem  multis  hominibus  imperare , 
pararet  habitare  in  ea  Urbe  inter  illujlres  maxima ,  Ba. 
bylonem  intelligit,  ipfa  autem  Jic  ejf  ceretur  illi ,  qua- 
Ji  maxime  hofiilis  viro  Urbs  ejfet  :  hac  igitur  ani¬ 
mo  volutans  cenfuit  fibi  ejfe  opus  cuji  odia  circa  cor¬ 
pus.  Ut  hinc  colligatur  aperte  ftipatores  Regia: 
Majeftati  omnino  deberi  ab  antiquiflimis  ufque  tem¬ 
poribus. 

Verum  quod  juxta  confuetudinem  omnium  Prin- 
cipum,  ac  quorumcumque,  qui  in  magiftratu  con- 
ftituti  eflent ,  Romulus  pariter  fatellitio  ftipari  cur 
raverit,  Halicar.  lib.  z.  feribit;  inquode  prima  ju- 
ftirutione  Verbis  agit  dicens:  ug  3  voxtvtvo&jxQxtq ,  £ 
to  /3«A<sLr iy,ov  t  ytgcvluv  ,  cvvtS^iov  cao  -r  bkxtov  xv&quv , 
c^uv  07rt(>  ei/tog ,  ot<  vtorflog  xvtw  cTg»j<re^  Ttvog  cvvrel xy- 
[Atvti? ,  j)  ,  (pvkxr^g  tvix-x  t5  Quy-XTog  ,  ^ 

tx  xx!i7retyovTX  t  g gyuv  v7Tvj^B<rlxg'  Tgixxoo/xg  xvfyxg  eat 
t  cfrn  (p  xvbtxt  10  v  oixuv  rxg  ippuyfyjigxTxg  r oTg  cuyx civ  'cRn- 
yfaog,  xg  xirUet^xv  xf  Qgxrejxt  r  xvtcv  rgoVov  ,  cv- 
7ns  fixkdjTxg ,  Ux?n  p^xxfx  SUx  vei <s ,  Ixrxg  raV  elv- 


84  7 


D 


XUTOV  fytv.  Hoc  eft  :  Vt  autem  ordinavit 
Senatum  ex  femoribus ,  confefm  ex  centum  vtns :  con- 
fiderans  fibi  etiam  juvenum  aliqua  manu  opus  futurum 
cujus  mtntfteno ,  &  ad  corporis  tutelam ,  &  ad  nec ejfa- 
na  munera  peragenda  uteretur ,  tercentum  viros  robu - 
ftiffimos  ex  nobilioribus  familiis  dele  flos,  circa  fi  habuit 
commendatos  curtarum  fu  fragiis  s  quemadmodum  Sena¬ 
tores  antea ,  denos  juvenes  per  fmgulas  curias :  hos  viros 
femper  circa  fe  habuit.  Meminit  etiam  Livius  lib.  1. 
Decad.  1.  6c  Plutar.  quoque  in  Romul.  horum  ter- 
centorum  militum,  quos  fibi  Romulum  conftituifie 
tradunt:  ut  temporibus  belli  8e  pacis  his  conftipa- 
letur.  Celeres  a  Romulo  milites  ftipatores  di<fti 
fuerunt.  Nominis  rationem  fatis  luculenter  Hali- 
carnafleus  loco  citato  his  verbis  oftendit :  ovoyx^oi- 

vo'v  ,  0  ^  vvv  y.xVcSrfxv  ta^ov  Kihi&cf  ug  0i 

7Tketxg  yqojQxfiv ,  c5^n  ^  0 ^VTvflog  Tv&vgtQuv'  rxg  ^  trot- 
P*s  »  ^  'Mn  T*  HP»,  xsA^gf  oi  Vuydoi  xxkx<uv‘ 

dg  3  xxki&cg  <p qo-ty  arri  rS  nytylvog  tSt’  tyovltg  revoyx. 
Hoc  eft  :  Nomen  autem  commune  fuit  omnibus,  Ji- 
cut  &  nunc  conflit  utum  habent ,  Celeres:  &  quidem , 
ut  pleri  que  fer  ip ferunt  a  celeritate  minifteni,  fupple  fic 
didti  fuerunt,  promptos  enim ,  &  paratos  in  operibus , 
Celeres  vocant  Romani:  ut  autem  Valerius  dicit ,  habent 
hoc  nomen  a  Prafeflo.  Sed  quicquid  fit  de  voce, 
quod  parum  noftra  intereft :  m  hac  militum  manu  ’ 
Imperii  majeftatem  agnofeimus.  Quamobrem  re6te 
dixifle  putamus  Juftmianum  in  fuis  ad  leges  inftitu- 
tionibus  in  proemio:  Imperatoriam  majejlatem  non  fo- 
lum  armis  decoratam  ■  fed  etiam  legibus  oportet  effe  ar¬ 
matam  :  ut  utrumque  tempus ,  &  bellorum  &  pacis  re- 
Re pofft gubernari.  Verbo  enim  majeftatis ,  decorem 
Imperatoris,  imperatoriamque  majeftatem  in  militia 
fervari  Jultin.  oftendit :  maxime  vero  in  his  militi¬ 
bus ,  qui  imperium,  Imperatoremque  tutum  fervare 
ex  munere  tenebantur. 

HuJus  tnuneris  hi  erant ;  qui  in  Romana  repu- 
bhea  Praetoriani  dicebantur:  de  quibus  Plin.  lib.  6. 
cajx  29.  Tacit.  lib.  7.  Sueton.  in  Tiber.  cap.  Sc  37. 
in  Galba,  &  omnes  alii  qui  Romanas  hiftorias  Icrip- 
ferunt.  Quia  enim  verfamur  in  manifeftis,  longiore 
Termone  minime  opus  eft.  Horum  enim  muneris 
erat,  Principis  latera  cingere ,  juxta  Principis  Pis¬ 
torium  excubai  e ,  atque  propterea  Praetoriani  appel¬ 
labantur:  quamobrem  prote&ores  Principis  aliquan¬ 
do  didi  fuere,  ut  habetur  in  textu  1.  1.  cod.  dedo- 
mefticis  ,  &  protedoribus.  Excubitores  etiam  Suet. 
Tranquil.  cap.  7.  in  Neron.  eofdem  dixit.  Ejufdem 
etiam  generis  militis  erat  illa  tercentorum  juvenum 
cuftodia  pro  Regibus  Lacedsmoniorum  inftituta, 
de  quibus  Halicar.  lib.  2.  ubi  de  tercentis  illis,  quos 
Romulus  felegit  ,  ut  fupra  vidimus,  cum  ageret ; 
qusrens  a  quibus  id  acceperit  Romulus,  ait.  t2to 
yoi  foviei  Axk i^xfy.ovluv  [ABleviyKxtrxt  lo  g ‘Qogf  yx- 

Oaiv ,  rcri  ^  coiesvoig  oi  ytvvaioTxloi  r  vgwv  (pvAxxeg 

ijo-xv  r  fxctkiojVj,  oTg  iyguvTo  $  rxg  nokiyxg  sri- 

sa\g,  iirsr&fi  tb  stri ,  ^'zcs^oTg.  Hoc  eft  :  Hunc  morem 
rnthi  videtur  accepife ,  fupple  Romulus ,  a  Lace- 
damonus  ,  comperiens  quod  apud  illos  generofijfimt  juve¬ 
nes  cujlodes  erant  Regum  ,  quibus  utebantur  in  pr<s- 
ho  protecloribus  ,  tam  equitibus  ,  quam  peditibus  exi- 
flentibus.  Et  Elerodot.  lib.  6.  licet  is  non  tercen¬ 
tum  ,  fed  centum  tantum  videatur  voluifle  hos 
“"Re  ;  fic  hanc  jpfam  hiftoriam  refert  .•  s-^rdU- 

y&M  ^  »a  vspdxxg  I /v«  rxg  fixeiAyxg ,  Cgobrxg  j  xvdm. 
bkxIov  3  xv8qaj.g  KoyxXxg  dflnrgphfc  <pvAxoj-f  xorxg.  Hoc 
eft  :  In  militando  autem  primos  oportet  effe  Reges ,  po - 
Jlremo  autem  m  abeundo :  centum  autem  viri  delefli  eis 
m  militia  cujlodes  adfunt. 

Ei  at  etiam  apud  Athenienfes  ad  tuendum  ,  ftipan- 
dumque  magiftratum  ,  facra  illa  cohors  ,  fic  a  mu¬ 
nere  dida.  Macedonibus  quoque  Regibus  facrxals 
aderant,  ut  loquamur  cum  Livio  ibi.  2.  decad.  7. 

quibus 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  III. 


8+9 


quibus  Macedonum  Rex  medius  ftipabatur.  Mille 
apud  Perfas  milites  Regis  latera  cingebant ;  qui  cum 
ex  decem  millibus  valentioribus  feligerentur ,  St  pro 
ligno  mala  in  fpiculis  deferrent ,  melophori,  St  im¬ 
mortales  dicebantur  :  de  quibus  agit  M lian.  ubi  de 
Alexan.  lib.  9.  cap.  2.  St  Herodot-  St  Arianus  lib. 
7.  ad  finem  de  geltis  Alexandri.  Et  hi  ipfihomothy- 
mi  ,  ideft  unanimes  ,  appellantur  apud  Xenoph. 
lib.  1 .  de  paedia  Cyri  ;  ut  arbitror :  quorum  ducen¬ 
tos  fibi  affiumpfit  Cyrus,  ciim  rebus  bellicis  operam 
dare  coepit.  Horum  fingulos  ex  eodem  numero 
quatuor  ex  aliis  felegiffie  fcribit  ;  ut  millenarius 
compleretur  :  fingult  vero  ex  millenis ,  denos  fcu- 
tatos ,  denos  fagittarios ,  St  denos  funditores  felege- 
runt  ,  ut  fupra  triginta  millia  Perfarum  exercitus 
tunc  90/iflaretur  J  cum  Cyrus  primam  expeditionem 
paravit.  Erat  etiam  apud  Thebanos  facrum  praefi- 
dium  ,  de  quo  fcribit  Plut.  in  Alex.  St  Pelopida  ,  Sc 
iElian.  lib.  14.  de  varia  hiftor.  facri  vero  prsefidii  no¬ 
mine  hi  decorabantur  ;  quia  Reipublicae  Thebanas 
cura  his  commendata  cenfebatur. 

Reges  Ifrael  fimili  cohorte  ufos  fuifle  ratio  digni¬ 
tatis  i  regiaeque  majeftatis  celfitudo ,  6c  facra  oracu¬ 
la  ubique,  me  judice  ,  produnt;  St  Jolephus  lib. 7 
antiq.  cap.  11.  tradit;  cum  Salomonem  ,  ut  Rex 
renunciaretur, cohorte  regia ftipatum  fcribit.  Quam- 
obrem  ab  Ifrae litis  reliquas  nationes  ac  gentes  fti- 
patorum  munus  accepifle  puto;  quia  fi  res  ipfa  altius 
repetatur  ;  St  ad  initia  regiae  inftitutionis  revocetur ; 
ex  facra  Scriptura  flipatorum  manum  Regi  ab  exor¬ 
dio  regiae  inftitutionis  adfuifle  colligetur ;  nam  lib. 
1.  Reg.  cap.  10.  haec  verba  leguntur  :  Sed  &  Saul 
abiit  in  domum  fuam  in  Gabaa  ,  &  abiit  cum  eo  pars 
exercitus ,  quorum  Dem  tetigit  corda.  Si  ergo  in  Ga¬ 
baa  pars  exercitus  Saulem  eft  comitata  ;  mihi  affir¬ 
mandum  videtur  ftipandi  gratia  illos  milites  Sauli  ad¬ 
fuifle  ;  ut  eum  nimirum  tuerentur  ;  praefertim  ab 
his  ,  qui  in  eledtionem  Saulis  minime  confenferant. 
Et  quidem  non  obfcure  id  fubindicavit  Jofeph.  lib. 
6.  antiquit.  cap.  y.  dicens  :  Saulum  vero  m  natale  op¬ 
pidum  Gabatha  redeuntem. ,  multi  boni  viri  comitaban¬ 
tur  ,  ut  novo  Regi  debitum  officium  praftarent.  Eft  au¬ 
tem  ex  militari  ratione,  debitum  officium  novo  Re¬ 
gi  praeftare ,  cuftodiae  caufa  eidem  adefle. 

Davidem  quoque  legimus  cap.  2.  lib,  2.  Reg. 
quando  Rex  inauguratus  fuit  in  Hebron  ,  fecum 
habuifle  quotquot  illum  fugientem  a  facie  Saulis  af¬ 
fectabantur  :  qui  etiam  cum  Davide  in  Geth  abie¬ 
runt;  Stipde  in  Hebron  defcenderurit :  quamobrem 
quamvis  Ifraelitae  effient ,  qui  Davidi  aderant  ;  Ge- 
thei  tamen  fecundum  aliquos  appellati  fuere  a  loco  , 
ex  quo  cum  Davide  venerant.  Quod  vocabulum  , 
ftrenuiffimi  quique  milites ,  qui  fuerunt  cum  Davi¬ 
de,  poftmodum  retinuere  :  quorum  facer  textus  me. 
minitlib.  2.  Reg.  cap.  17.  Davidis  a  facie  Abfalomi  fu¬ 
gam  referens  per  haec  verba  :  Et  univerfi  fervi  ejm 
ambulabant  juxta  eum :  explicans  vero  facer  textus 
quinam  effient  hi  fervi  Regis  ,  qui  ipfum  comita¬ 
bantur  ,  fubintulit  :  Legiones  Cerethi  ,  &  Pheletki  , 
fir  omnes  Getbei  pugnatores  validi  ,  fexcenti  viri  ,  qui 
fecuti  eum  fuerant  de  Geth  ,  pedites  pracedebant 
Regem.  Itaque  Regis  latera  cingebant  Cerethi  qui¬ 
dem  ,  St  Phelethi  :  fexcenti  vero  illi  Gethei  Re¬ 
gem  praecedebant.  Quin  etiam  nomine  fervorum 
Regis,  ftipatores  ibi  accipere  oportet,  quia  dicitur, 
quod  ambulabant  juxta  eum. 

Salomonem  etiam  ftipatores  habuifle  manifeftum 
eft  :  tunc  praefertim  cum  de  mandato  Principis  Rex 
inauguratus  fuit.  Legitur  enim  Davidem  3.  Reg 
cap.  1.  ad  Sadochum  ,  St  Banajam  dixiffie  :  Tollite 
vobtfcum  fervos  Domini  veflri  :  &  imponite  Salomonem 
filium  meum  &c.  Et  infra  ftatim  :  Defcendit  ergo  Sa- 
doch  Sacerdos  ,  &  Nathan  Propheta  ,  &  Banajas  filius 


B 


D 


fojada  ,  Cerethi  ,  &  Phelethi.  Igitur  ftipatores  ade¬ 
rant  fucceflori  in  regno  declarando  :  ut  exprefle  ex 
loco  Jofephi  lib.  7.  antiquit.  cap.  11.  infra  citando 
fiet  apertum  ;  adfuifle  enim  tunc  Salomoni  ,  quos 
Jofephus  appellat  (r&jw<*?o<pvAoMc<fc?  ,  ideft,  corporis  cu- 
fiodes ,  exprefle  tradidit. 

Cuftodibus,  ac  fatellitio  ftipatos  Reges  Hebrx- 
rum  adeo  certum  eft  ,  ut  etiam  Adonias  regnum 
affeStans ,  regnique  fucceflionem  fibi  certo  promic- 
tens  ,  ficuti  legitur  lib.  3.  Reg.  cap.  1.  illis  verbis  : 
ego  regnabo  ,  ftipatores  fibi  affiumpfifle  ibidem  fcri- 
batur:  Fecit  enim  fibi  currus ,  &  equites ,  &  quinqua¬ 
ginta  viros  ,  qui  currerent  ante  eum.  Praetereundum 
tamen  minime  duxi,  quod  licet  hos  ftipatores  Jo¬ 
feph.  lib.  7.  antiquit.  cap.  11.  appellet,  juxta  Inter¬ 
pretem  latinum;  tamen  in  Grxco  Jofephi  exempla¬ 
ri  non  legitur :  ftipatores  enim  ,  ideft 

corporis  curtodes  dicuntur;  quos  autem  ad  fui  cufto- 
diam  affiumpfit  Adonias  ,  a  Jofepho  ,  id 

eft  pracurfores  appellantur.  Sed  fi  ve  de  fatellitio  co¬ 
gitaverit  Adonias ,  five  non  ,  cum  ad  fucceflionem 
regni  fe  pararet  ;  milites  fibi  adhaerentes  apparafie 
certum  eft.  Immo  quia  ftipari  fatellitio  ad  jus  regni 
pertinere  cenfebatur  ;  propterea  inter  jura  Regia 
primo  loco  a  Samuele  id  reponitur ,  cum  Ifraelitica 
Refpublica  Regem  a  Deo  peteret  :  ut  fcribitur  lib. 

1.  Reg.  cap.  8.  per  haec  verba  :  Hoc  erit  jus  Regis  , 
qui  imperaturus  efi  vobis  :  filios  vefiros  tollet ,  &  ponet 
m  curribus  futs  ,  facietque  fibi  equites  &  pracurforeS 
quadrigarum  fuarum  ,  er  confiituet  fibi  tribunos  ,  & 
Centuriones ,  &c.  Nec  praetereundum  duxi  ,  hoc 
loco  non  folum  de  militia  ,  ac  militaribus  muneri¬ 
bus  ad  ufum  Reipublicae,  St  ad  propulfandum com¬ 
munes  injurias  fore  fermonem  ;  fed  etiam  de  milita¬ 
ribus  muneribus  ad  Regis  cuftodiam.  Hoc  non  tam 
ex  illis  pronominibus  fui ,  &cfibi  liquido  conftat;  fed 
ex  illis  quoque  ,  Faciet  fibi  equites  ,  &  pracurfores. 
His  enim  dicendi  formulis  milites  fignificantur ;  qui 
ftipato  agmine,  tam  tempore  belli,  quam  pacis  Re¬ 
gis  latera  cingunt  t  quibus  etiam  ftipabatur  Rex  fta¬ 
tim  ac  renunciaretur :  ut  de  Joafo  fcribitur  4.  Regj 
cap.  11,  his  verbis  :  Et  fteterunt.  finguh  habentes  arma 
m  manu  fua  a  parte  dextra  ,  ufque  ad  partem  templi 
finifiram  ,  coram  altari  ,  &  templo  per  circuitum  Re - 

Milites  iftos ,  qui  Regem  Ifraeliticum  ftipabant, 
eos  fuifle  ,  qui  Ceretheorum  ,  ac  Pheletheorum 
nomine  appellantur  in  facris  codicibus ,  fit  certum, 
atque  indubitatum.  Cui  fententix  fubfcribunt  etiam 
illi  Rabbini  ,  quos  Vatabl.  lib.  z.  Reg.  cap  17,  re¬ 
fert  ,  docuifle  Ceretheos  ,  St  Pheletheos  duas  co¬ 
gnationes  nobiliffimas  in  Ifrael  extitifle  ,  illifque  vo¬ 
cabulis  propterea  appellatas ,  qudd  illarum  familia¬ 
rum  homines  jugiter  in  aula  verlarentur ;  St  eifdem 
regiae  perfbnx  cuftodia  commifla  foret.  Jofeph.  lib. 
7.  antiq,  cap.  ii.  referens  verba  Davidis  praecipien¬ 
tis  Salomonem  filium  Regem  pronunciari  ,  huic 
fententiae  fubfcribere  videtur.  Ubi  enim  nofter  ha¬ 
bet  Salomonem  comitatum  a  legionibus  Ceretheo¬ 
rum ,  St  Pheletheorum,  a  cohorte  regia  comitatum 
fcribit  ,  his  verbis  :  Sadochum  accerfit  Pontificem ,  & 
Banajam  prafeElum  flipatorum  :  quos  venientes  ju¬ 
bet  ,  affumpto  Nathane  Propheta  ,  &  militibus  omnibus t 
qui Junt  de  cohorte  aulica  &rc.  Quibus  Jofephi  ver¬ 
bis  eofdem  fignificari  nomine  cohortis  aulicae  con¬ 
ftat  ,  quos  nofter  interpres  Cerethim  ,  St  Phelethim 
appellarat  :  quamobrem  cum  ex  dictis  Banajam  fu¬ 
ifle  prxfeStum  Ceretheorum,  St  Pheletheorum  per- 
fpeStum  fit  :  planum  quoque  erit  ,  milites  ftipato¬ 
res  ,  allatis  vocabulis  fignificari  :  dicitur  enim  Ba¬ 
najas  a  Jofepho  ,  prxfe&us  Qup&\o$v\xKuv  ,  ideft 
illorum  ,  quibus  Regis  corporis  cuftodia  commifla 
erat. 

H  h  h  Uc 


850  Arcanorvm 

Ut  vero  de  his  vocabulis  aliquid  fatellitii  de  caufa 
breviter  dicatur  :  fufpicandum  reor  ,  ftipatorum  in- 
firrniores  ,  Cerethim  generali  vocabulo  appellari , 
cum  tamen  feieStiores  Phelethim  nominarentur  : 
quod  illos’  Principem  ,  ac  Regem  ,  regiamque  do¬ 
mum  ufque  ad  ultimum  fpiritum,  Sc  (anguinis  effu- 
fionem  defendere  deceret :  Hebraico  verbo  nl?f  palah 
quafi  mirabilia  operantes  appellati:  vel  quod  nullis 
ex  militibus  reliquis  inter  eos  locus  praedaretur ;  qui 
robore  ,  ac  fortitudine  ,  nec  non  peritia  bellicae  ar¬ 
tis  plurimum  non  valerent  :  vel  qui  pluribus  de¬ 
mum  praeliis  experimento  non  didicident  ,  hodibus 
terga  nequaquam  vertere  ■,  fed  in  extremis  periculis 
ingenio  ac  viribus  reliquos  anteirent.  Quemad¬ 
modum  etiam  de  cohorte  praetoria  a  P.  Scipione  pri¬ 
mo  excogitata  feribit  Fedus  dicens  :  Pratona  cohors , 
quod  a  Pratore  non  dificederet  ,  fupple  ,  dicitur.  Sci¬ 
pio  enim  Africanus  primas  fortijfimos  quosque  delegit , 
qui  ab  eo  in  bello  non  dificederent  ,  fi  attero  militi  st  mu¬ 
nere  vacarent  ,  fi  fexquiplex  fiipendium  acciperent. 
Cui  cohorti  in  omnibus  limilis  apparebat  cohors  ida 
Ceretheorum  ,  ac  Pheletheorum  ;  qui  non  (blum 
fortidimi  erant  ,  fed  ex  munere  fatellitii  cogebantur 
a  Rege  4  regiaque  aula  ,  five  praetorio  non  difce- 
dere. 

Efficacioribus  ,  apertioribufque  Scripturis  adhuc 
mondrandum  remanet  5  Ceretheis  ,  Sc  Pheletheis 
cudodiendi  tuendique  Regis  curam  eatenus  fuide 
commidam  ;  ut  etiam  noCtis  tempore  in  Palatio  re¬ 
gio  excubarent.  Manifeda  haec  fient ,  cum  oden- 
derimus  hos  milites  dipatores  ,  qui  Cerethim  ,  Sc 
Phelethim  appellabantur  5  fervorum  Regis  nomine 
in  libris  Regum  venire.  Et  quidem  aperte,  manifede, 
me  judice,  ex  loco  praeallegato  3.  Reg.  cap.  x.  id 
convincitur.  Nam  David  Sadocho  ,  Nathano  ,  Sc 
Banajae  ait  :  Tollite  vobifcum  fervos  Dommi  vefiri ,  fi 
imponite  Salomonem  filium  meum  fnper  mulam  meam. 
Ceretheos  autem  ,  Sc  Pheletheos  ibi  fervorum  no¬ 
mine  intelligi  debere  ,  ex  his  quae  fequuntur  ,  ed 
manifedum  :  Deficendit  ergo  Sadoch  Sacerdos ,  habet 
textus  ,  &  Nathan  Propheta  ,  fi  Banajas  filius  Joja- 
da  ,  fi  Cerethi  ,  (fi  Phelethi ,  (fi  impofiuerunt  Salomo¬ 
nem  fuper  mulam  Regis  David  (fic.  Ceretheorum 
igitur  Pheletheorumque  vocabulo  hi  ipfi  intelligun- 
tur  ;  qui  fervorum  nomine  in  regio  mandato  didi 
fuerant  :  neque  enim  rationi  contonat  ,  ubi  refpu- 
blica  in  diferimen  vocabatur  ,  ut  a  regio  mandato 
Banajas  fecederet  :  aut  alii  ad  Salomonem  inaugu¬ 
randum  advocarentur  ,  quam  quos  Rex  vocare  juf- 
fidet.  Sgrvos  adumendos  Rex  imperarat  :  Cere¬ 
thi  Sc  Pelethi  una  cum  Banija  fatellitum  praefe&o 
vocatos  fuide  facer  textus  fcnbit ;  illi  igitur  ipfi  fer¬ 
vorum  Regis  vocabulo  ,  accipi  debent. 

Excubitores  regios  Ceretheos, &  Pheletheos  fuif- 
fe  ex  lib.  z.  Reg.  cap.  1  x.  aperte  probatur  :  in  quo 
militum  optimus  Urias,  ab  exercitu  domum  a  Rege 
accerfitus  ,  ut  uxoriis  voluptatibus  operam  daret  , 
Regifque  adulterium  hac  indudria  tegeretur  .-  cum¬ 
que  Urias  nullatenus  Regi  adentiretur  ;  nec  adduci 
potuidet,  ut  domum  peteret;  cariffimaque  fibi  cum 
uxore,  fimulque  pulcherrima  cubaret :  in  regia  cum 
reliquis  ,  qui  ibidem  Regi  excubabant  ,  jacuide 
feribitur  in  facro  textu  fic  :  Dormivit  autem  Unas 
ante  portam  domus  regia  ,  cum  aliis  fiervis  Domini  fui. 
Cumque  ,  ut  vidimus  ,  ex  ore  Regis ,  fervorum 
nomine  Cerethi  ,  Sc  Phelethi  fignificenturs  Sc  fervi 
Regi  excubafie,  regiamque  cudodifle  dicantur ;  uti¬ 
que  Ceretheorum  ,  Pheletheorumque  vocabulo 
illi  ipfi  accipiendi  funt  in  facris  oraculis,  qui  Regem 
regiamque  familiam  cuftodiebant. 

Eapropter  fan&iffimus  Rex  David  Salomonem 
filium  fuum  Regem  inauguratum  volens  ,  omni  , 
qua  decebat  majedate  ,  atque  decore  ;  ad  fontem 


SACRiE  ScRIPT.  851 


B 


Gihon  ubi  Salomon  facro  erat  inungendus  oleo  ,  re¬ 
gia  cohorte  ,  Sc  fatellitio  illum  comitari  jufiit  ,  quo 
Rex  iplemet  dipabatur  ,  Sc  quo  illius  palatium  cuf- 
todiebatur  :  ut  aperte  dicit  Jofeph.  lib.  7.  antiq. 
cap.  11.  QmJwkov  p.tTXVSip.Tnf)  ,  Kj  fiixvccfxv  T  cRn  tQu- 

va&xv  1  i  t  r  dvhbl  oitXlrxc  xzexv- 

txc.  Hoc  elt :  Sadochum  accerfit  Pontificem  ,  fi  Ba- 
najam  prafettum  cufiodum  corporis  i  fi  ab  advenientibus 
jufiit  ajfiumi  Nathan  Prophetam  ,  fi  milites  omnes  de 
cuna.  Ut  nimirum  eo  genere  militiae  dipatus  ,  ac 
protectus  Salomon  ,  fi  quid  incommodi  Joabus,  Sc 
reliqui  ,  qui  Adonis  partes  fequebantur  ,  perten- 
tadent  ;  Salomonem  Banajas  cum  dipatoribus  tue¬ 
retur  :  ac  etiam  ,  ut  eo  quoque  agmine  ftipato  Sa¬ 
lomone,  eundem  a  Patre  Regem  declaratum  omnes 
lfraelitae  ,  certo  fcirent ,  ac  intelligerent. 

Quemadmodum  enim  apud  Romanos  ille  Impe¬ 
rator  renunciabatur  ,  pro  quo  Praetoriani  ftetident : 
fic  Adonias  Salomoni  fratri  ,  licet  natu  minori  ,  re¬ 
gnum  concedere  cogebatur  ,•  quamvis  latellitibus  a 
le  dele&is  diparetur;  quia  non  regio  fatellitio  de  mo¬ 
re  cingebatur  ,  penes  quem  regis  majedatis  digni¬ 
tas  prsfulgebat  :  Sc  ideo  3.  Reg.  cap.  1.  dicitur: 
Et  Cerethi  ,  fi  Phelethi ,  fi-  omne  robur  exercitus  Da¬ 
vid  non  erat  cum  Adonia ;  five,  ut  clarius  habet  He¬ 
braica  leftio  'Ht1"'-:  W.  V'1  «b  in*?  ypx  cnsjni  hoced 
U  fortes  qui  erant  David  ,  non  fuerunt  cum  Adonia . 

quafi  dicat  textus  cum  Salomone  fuide.  Idcirco  fub- 
ditur  :  Deficendit  ergo  Sadoch  Sacerdos  ,  fi  Nathan 
Propheta  ,  fi  Banajas  filius  fojada  ,  fi  Cerethi  fi 
Phelethi  ,  fi  adduxerunt  eum  m  Gihon.  Ut  regnum 
Ifraeliticum  non  pro  Adonia,  fed  pro  Salomone con- 
dabiliretur. 


CAP.  XVII. 


D 


Ceretheos  ,  Sc  Pneletheos  non  Ifraelitas  ,  fed 
alienigenas  fuide  docent  aliqui. 


Ad  loca  Sophon,  z.  V eh  qui  habitatis  funiculum  ma¬ 
ris  gens  perditorum.  3.  Reg.  1.  Deficendit  er 00  Sa¬ 
doch  facer  dos  ,  fi  Nathan  Propheta  ,  fi  Banajas 
filius  fojada  ,  fi  Cerethi ,  fi  Phelethi  ,  &  impofiue¬ 
runt  Salomonem  fic.  2.  Reg.  n.  Dormivit  autem 
Unas  ante  portam  domus  regia  cum  aliis  fiervis 

Dommi  fm  ,  fi  non  deficendit  ad  domum  fiuam.  Sc 
ad  alia. 


GOrdianus  nodus  enodandus  occurrit ;  difi 
cutiendumque  remanet  :  an  nimirum  Cere- 
thei,  Pheletheique,  quibus  Reges  Ifrael  dipa- 
bantur  ,  in  numero  alienigenarum  ,  an  vero  inter 
Ifraelitas  fint  recenfendi  :  quamobrem  dum  in  fer- 
mone  de  dipatoribus  ,  difficultatum  omnium  me¬ 
tam  hac  in  re  jam  attigide  arbitrabamur  ;  profun¬ 
dius  nobis  jaciendum  ed  rete  ;  atque  in  profundif- 
fimo  Sacrarum  litterarum  Oceano  ,  Ceretheorum, 
ac  Pheletheorum  expifeanda  ed  origo. 

Quia  vero  rebus  conveniunt  nomina  fspe  luis  ,  a 
nominum  ratione  fumpto  argumento  ,  primo  confi- 
derare  oportet  ;  an  prsdi&a  vocabula  Cerethim  ,  & 
Phelethim  fint  gentiliaca  ,  gentis  nimirum  ,  Sc  ali- 
F  emus  familis  propria;  an  vero  Ifraeliticis  militibus, 
officii  munerifque  de  caula  ,  attributa  fuerint.  Sunt 
enim  plures  ,  qui  Ceretheos  alienigenas  fuide  tra¬ 
dant  :  Sc  a  ratione  linguas  fanCtas  defumpto  argu¬ 
mento  ,  prasdidta  nomina  gentiliaca  fore  doceant  , 
ab  aliquo  Oppido  ,  vel  Urbe  derivata.  Et  quidem 
ita  fufpicandum  videtur  ;  ex  illa  communi  regula  , 
quam  Grammatici  linguas  fan&as  in  littera  fod  tra¬ 
dunt: 


I 


852 


Myrothecivm  III. 


855 


dunt  :  quod  haec  nimirum  littera  in  fine  Hebraica 
rum  vocum  pofita  ,  frequenter  nomen  illud  cui  ap 
ponitur  gentiliacum  effie  indicet.  Ita  docuerunt  Ifa- 
hac  lib.  1.  gram.  capite  de  litteris  heemanticis ,  Elias 
etiam  in  fuo  libro  eledto  orat.  3.  fundam.  13.  num. 

6.  in  fine  ,  M.  Marin.  in  fua  arca  Noe  in  littera 
Jod  ,  &  communiter  grammatici  omnes.  Cum  igi¬ 
tur  vocabula  Cerethi ,  Phelethi  ,  prout  in  He¬ 
braeo  jacent,  littera  Jod  in  fine  afficiantur,  fic 

hacherethi  hapelethi  ,  pro  gentiliacis  etiam  vo¬ 
cabulis  ,  alicujus  nimirum  gentis ,  ea  ipfa  habenda, 
omnino  ex  grammaticalibus  regulis  inducitur. 

Decernere  vero  cujus  generis ,  aut  gentis  hi  Ce-  B 
rethei  ,  ac  Phelethei  fuerint  j  6c  quam  regionem 
inhabitarent  in  fententia  illorum  ,  qui  nomen  Ce- 
retheorum  gentiliacum  ,  Ceretheofque  alienigenas 
extitifle  affirmant ,  eft  admodum  difficile.  Praedi- 
&os  quidem  milites  regios  ftipatores  ,  alienigenas 
fuiffie  lentire  videntur  Abul.  1.  Reg.  cap.  30.  For- 
fter.  £c  Mercer.  in  radice  n-^  apud  Sandtem  Pagni- 
num  ,  R.  David  in  libro  radicum  ,  8c  Vatab.  1. 
Reg.  cap.  30.  appellatos  Ceretheos  ,  ac  Pheleteos 
dicunt  a  regione  quadam  ,  quam  incolebant  ;  Sc  ex 
illius  regionis  gente  ,  receniitos  fuiffie  milites  ftipa¬ 
tores  ,  qui  Cerethim  in  facris  oraculis  nominan¬ 
tur. 

Phoenices  Cretenfium  colonos ,  eo  nomine  figni- 
ficari  alii  arbitrantur  ;  cujus  fententiae  eft  Avenar.  in 
eadem  radice  carath.  Is  enim  Cretenfes  figni- 
ficari  eo  vocabulo  exiftimavit  :  &  a  nobiliffimo  to¬ 
tius  Graeciae  emporio  ,  videlicet  ab  infula  Creta  , 
Ceretheos  ,  ac  reliquos  eo  vocabulo  di&os  putavit. 
Pro  hac  fententia  videtur  quoque  ftare  Graecus  Scho- 
liaftes  ;  docens  quod  illi ,  qui  maritima  ora  regionis 
Ifraeliticae  ,  five  Paleftinae  ,  &  Chananaeae  inha¬ 
bitabant  ,  ab  infula  Cretae  originem  trahebant  :  ac 
propterea  Ceretheos  Pheletheofque  ,  regios  ftipato¬ 
res  ,  ejus  gentis  fuiffie  tradidit  ;  quorum  regio,  vo¬ 
cabulo  proprio  Phoenicia  dicebatur. 

Et  quidem  Phoenices  locum  habuiffiein  terra  Cha-D 
nanaeorum  ,  pluribus  ex  locis  facrae  Scripturae  pla¬ 
num  videtur  :  nam  laepe  facrorum  Bibliorum  Graeci 
codices  illorum  meminere  :  quinetiam  quos  Sidoni¬ 
os  nofter  textus  appellat ,  Phoenices  in  Graecis  co¬ 
dicibus  dicuntur.  Ut  Deuter.  cap.  3.  ubi  nos  legi¬ 
mus  :  Tulimufque  illo  in  tempore  terram  de  manu  duo¬ 
rum  %egum  Amorrh&orum ,  qui  erant  trans  Jordanem , 
a  torrente  Arnon  ,  ufque  ad  montem  Hermon  ,  quem 
Sidonii  Sanot  vocant  ,  &  Amorrh&i  Sanir.  In  Grae¬ 


cis  exemplaribus  fic  legimus :  ^  lv  kxiqu 

CMeiVU  T  ylxJo  CSC  ^pWV  T  S\)0  (ZohTlAiWV  T  «jlAOpp edwv  ,  0 1 

tjtrct, y  vrt&v  £  VoqJoLvx  ,  £  %</^«pp«  dqvwv  ,  a,  twc 

egxs  dt^pvuv'  oi  (polvixa  in  ovo  <n  ro  di^jxuv  eoeviw^  ,  ^ 

dpoo pp*?©-  Izuvopoxctv  dvlo  Qoovri^.  Quae  autem  regio 
Phoenicia  diceretur  ,  videre  potent  apud  eos,  qui 
Lexica  Geographica  edidere.  Phoeniciam  enim  in 
quarta  tabula  Afiae,  nimirum  in  Syriae  tabula  pofuit 
Ptolemceus  ;  de  qua  re  Carolus  Stephanus  in  fuo 
di&ionario  hiftorico  Geographico  ,  &  Poetico  , 
nec  non  etiam  Ferrarius  omnium  noviffimus  fcri- 
pfere. 

Phoenices  ab  Creta  originem  traxiffie  ,  Creten- 
fiumve  coloniam  Phoeniciam  extitifle,  dicunt  aliqui 
fubodorari  pofle ,  ex  Phoenico  porto  ,  quem  infulae 
Cretae  adfcripfiffie  ferunt  Ptolemaeum  in  ora  auftrali. 
Ferunt  etiam  ejus  nominis  Urbem  in  Creta  dari  ab 
eodem  Ptolemaeo  ,  quod  habet  Carolus  Stephanus: 
fed  timeo  ne  fomnient  :  nullibi  enim  Phoenicum 
portum  poni  a  Ptolemaeo  reperi ,  nifi  in  tertia  tabu¬ 
la  Africae  ad  mare  Mediterraneum  ,  fub  gradus  al¬ 
titudinis  triginta  duos  cum  dimidio ,  &  latitudinis 
quinquaginta  o£to,  8c  aliquanto  amplius;  e  regione 
Infulae  ,  quae  ab  eo  didla  Pedonia ,  ubi  etiam  Strabo 
lib.  17.  cum  agit  de  iEgypto. 


E 


F 


Sed  quicqui.d  fit  de  Phoenico  portu  ,  &  Phoeni¬ 
cum  origine  ,  certum  eft  Phoeniciam  fuifle  conter¬ 
minam  terrae  lfraelitis  a  Deo  promiffiae  :  id  enim  non 
obfcure  colligitur  ex  Septuaginta  interpretibus  j  qui 
etiam  aperiunt  ,  quem  locum  in  regione  Palaeftinae 
Phoenices  tenerent.  Nam  Jofue  cap.  y.  in  quo  nos 
legimus  :  Pofiquam  ergo  audierunt  omnes  reges  Amor- 
rhaorum  ,  qui  habitabant  trans  Jordanem  ad  occidenta¬ 
lem  plagam  ,  &  eundi  reges  Chanaan  ,  qui  propinqua 
pojftdebant  magni  maris  loca  &c  ,  Graeca  exemplaria 
fic  habent  :  Xj  iyivilo  «J?  tjxairoiv  ol  fixaiXeis  t  djaofffi- 
uv  o'l  Yi<roov  uiq^v  J  1‘o^olvn  ,  Kj  ol  A«V  ^  <poiv/x,>j? , 
o'i  *i<roiv  r  SdKoeosBCv.  Ex  quibus  liquido  conftat 
Phoenices  eos  dici  in  textu  Graeco  ,  qui  Chananaei 
dicuntur  apud  vulgatum  :  &  hos  habitaffie  regiones 
maritimas.  Facit  etiam  ad  hoc  probandum  illud  So¬ 
phon.  2.  Veh  ,  qui  habitas  funiculum  maris  gens  per¬ 
ditorum.  Nam  in  Hebraico  exemplari  pro  t ogensper- 
ditorum ,  noftrae  editionis,  legitur  Ghoi  Ce¬ 

rethim  ,  id  eft  gens  Cerethim,  Et  Septuag,  legunt : 
Oi icti  xoiloiKOUVTec  ro  q^olviQfxoc  'b  S-aAoiasris  zrdgoixc u  xgy- 
ruv  ,  A oy&  kv£/x  i  fi  vy.dg  % ct.va.dv  yv]  dfXoQvKuv  ,  xj 
"XvivXu  vpodg  cm  xocloixloig'  x,  Xgas  xgyTtj  vopovi  uroi/xvioov ,  Kj 
Y*dv$qaf.  'ftfyfidruv.  Ex  quo  textu  ,  &  Septuaginta 
interpretum  phrafi  ,  comprobatur  quammaxime,  ac 
ftabilitur  illorum  fententia  ,  qui  Phoenices  ab  infu¬ 
la  Creta  traxiffie  originem  dicebant ;  fic  enim  tex¬ 
tus  allatus  interpretatur  :  Veh  habitantibus  funiculum 
maris  advena  Cretenfium.  Verbum  Domini  fuper  vos  , 
Chanaam  terra  alienigenarum  :  &  ejiciam  vos  ex  ha¬ 
bitaculo  ,  &  erit  Creta  pafcuum  gregum ,  &  mandra  peco¬ 
rum.  Sic  etiam  in  codice  feptuag.  Vaticano  ,  illi 
ipfi  ,  advena;  Cretenfium  appellantur  ;  qui  Cere¬ 
thim  loco  citato  Hebraice  dicuntur.  Stat  etiam  pro 
hoc  ipfo  alter  locus  Ezech.  cap.  27.  ubi  fic  ait  Do¬ 
minus  :  Ecce  ego  extendam  manum  meam  fuper  PaU- 
ftmos  ,  &  interficiam  interfectores  ,  &  perdam  reliqui¬ 
as  maritima  regionis.  Ubi  Hebraice  fic  legimus,  ,JAn. 
o™?-™  DTWfhpg  'T  noU  Hoc  eft:  Ecce  ego 

extendam  manum  meam  Juper  Philtfihijm ,  &  fuccidere 
faciam  Ceretheos.  Ubi  autem  in  Hebraico  legitur 
Cerethim  ,  idem  vocabulum  -<jpo  Aquila  ,  Theo- 
dotio  ,  &  Symmachus  retinuerunt.  Grteca  vero 
exemplaria  habent  ,  iyd  cmt dvu  r  "xfiqcf-  ju»  Srhi 
r»?  chAcxpvAaf  ,  x,  e|oAo9-^dfVw  xfroeg.  Hoc  eft  :  Ecce 
ego  extendam  manum  meam  fuper  alienigenas  ,  &  difi 
perdam  Cretenfes.  Itaque  qui  Cerethim  Hebraice  ap¬ 
pellantur  ,  ubique  Cretenfes  ex  ledtione  Graecorum 
codicum  dicuntur :  ut  propterea  ex  horum  textuum 
audoritate  indubitatum  videatur  ,  Ceretheos  regios 
ftipatores  a  Cretenfibus  defeendifle. 

Subfcribit  his  quoque  Theodoretus  in  illo  cap.  2. 
Sophon,  his  verbis :  Verum  primum  eft  quofdam  a  Cre¬ 
ta  veniffe  ,  &  in  'Urbibus  maritimis  confediffe.  Hos  au¬ 
tem  fignificatos  fuifle  in  illis  verbis  Hebraicis  MJ 
Ghoi  Cerethim  arbitratur.  Quem  fenfum  non  aliun¬ 
de  accepiffe  Theodoretum  exiftimo  ,  quam  ex  vi 
tranflationis  Septuaginta  interpretum  in  loco  Sopho- 
niae  jam  allato.  Subfcribunt  his  illi  quoque  ,  qui 
Cerethim  di&os  hos  milites  arbitrantur  quali  Cure¬ 
tes,  populos  quosdam  infulae  Cretae,  qui  etiam  Cory¬ 
bantes  &  Daftyli  Idaei  appellati  funt ;  ex  Ida  Phry¬ 
giae  monte  ,  ut  quidam  volunt  oriundi  :  a  cujus 
etiam  gentis  nomine  montem  ,  quem  primum  infe- 
dere  in  infula  Creta  ,  Idam  illos  appellaffe  aliqui 
dicunt.  Hinc  Virgilius  lib.  3.  .ffimeid.  ad  haec  omnia 
ex  perfona  iEneae  refpiciens  dixit: 


Creta  fovis  magni  ,  medio  jacet  infula  ponto  , 
Mons  Idaus  ubi  ,  dr  gentis  cunabula  noftra. 


De  qua  etiam  regione  ,  celeberrimaque  iEgei 
maris  infula  Ovid.  lib.  8.  Metam,  ait: 

H  h  h  2  Sol- 


Hhh  z 


854  '  ArcANORVM 

Solvit ,  &  egrefus  ratibus  Curetida  terram 

Contigit. 

Et  Virgilius  lib.  3.  iEneid.  fuam  in  Cretam  na¬ 
vigationem  ex  perfona  ALneas  referens,  oras  Curetum 
primo  fibi  occurrifle  fcribit  dicens : 

Et  tandem  antiquis  Curetum  allabimur  oris. 

Ex  qua  gentium  ac  populorum  antiquitate,  nec 
non  etiam  nominum  fimilitudine  ,  Curetes ,  Cere- 
theorum  vocabulo  fignificari,  illi  ipfi  Graeci,  facra- 
rum  litterarum  interpretes  arbitrantur. 

Subfcriberet  quoque  lubenti  animo  his  omnibus 
audtoribus  ,  ut  reor  ,  Tacitus ,  qui  lib.  f.  hiflor. 
cum  varia,  eaque  falfa  de  origine  Judaeorum  attu- 
1  i  flet ;  tandem  ex  fententia  Lyflmachi,  ut  adnotavit 
Lipfius  ,  in  h»c  verba  fcribit  :  fudaos  Creta  Infula 
profugos  ,  novijfma  Libya  infedijfe  memorant  ,*  qua  tem- 
pejlate  Saturnus  vi  Jovis  pulfus  ce  fer  n  regnis  :  argu¬ 
mentum  e  nomine  petitur ,  inclytum  inCreta  Idam  mon¬ 
tem  ,  accolas  Idaos ,  autlo  m  Barbarum  cognomento  Ju- 
daos  vocitari  ,  quafi  Id&os.  Haec  Tacitus.  Apud 
quem  licet  vere  ,  quos  ipfe  memorat  populos ,  eo 
quo  tradit  in  loco  infederint  3  falfo  tamen  tam  Ta¬ 
citus  ,  quam  reliqui,  qui  ei  confentiunt,  (nec enim 
defunt  inter  Chriflianos  ,  qui  interdum  prophanis 
plus  quam  lacris  deferant  fcriptoribus)  ab  eo  loco  , 
aut  ab  Ida  monte  Judaeos  originem  traxifle  fufpican- 
tur.  Nam  quamvis  praedidli  Idaei  eo  veniflentj  lon¬ 
ge  tamen  alios  a  Judaeis  fuifle ,  nobis  ex  facris  mani- 
feflum  efl  litteris. 

Haec  etiam  Ceretheorum ,  five  Phoenicum  a  Cre¬ 
ta  origo  ,  ex  illa  naturali  animorum  propenfione  , 
quae  inter  populos  communis  originis  confpici  folet, 
fuaderi  pofler.  Quod  autem  Phoenices  foedere  jun¬ 
gerentur  Graecis  ,•  immb  etiam  Graeci  appellati  fue¬ 
rint ;  qui  plenius  cognofcere  defiderat ,  Thucydidis 
hiftoriam  evolvat  3  apud  quem  Cretenfes  populi  Pa- 
laeltinis  contermini  dicuntur  ;  quamvis  mari  inter- 
polito  longe  diftarent.  Quod  etiam  Phoenices  Cre- 
tenlium  advenae  a  feptuaginta  appellantur  ;  argu¬ 
menta  non  minima  funt  ,  quibus  Cretenfium  Colo¬ 
niam  Phoenices  extitifle  adftruatur  3  ab  his  regio¬ 
nibus  nominatos  hos  milites  hacherethim ,  qua¬ 

li  indubitatum ,  ac  certum  cenfeatur.  Phoenices  ve¬ 
ro  valore  ,  atque  militari  peritia  celebres  fuifle  , 
Thucydides  in  fua  hiftoria  paflim  teftatur. 

Si  vero  eo  vocabulo  non  Cretenfes  ,  fed  Curetes 
accipi  cum  aliis  fcriptoribus  voluerimus  ,  apparebit 
profedto  ex  veterum  monumentis,  hos  populos  bel¬ 
lo  quidem  ac  militari  peritia  ,  ab  Homero  lib.  9. 
Iliad.  maximopere  commendari.  Etenim  cum  Achil¬ 
les  Agamemnoni  indignatus  a  bellicis  negotiis  una 
cum  luis  fe  fubtraxiflet  ,  ac  in  expugnatione  Troja¬ 
na  non  folum  Graeci  adlaborarent  plurimum  3  led 
etiam  Trojanorum  virtute  Graecorum  res  peflime  le 
haberent  3  quod  plurima  damna  Graeci  a  Trojanis 
paterentur  :  ab  Agamemnone  ,  £c  reliquo  Graeco¬ 
rum  exercitu  ad  Achillem  oratores  mittuntur  •>  qui 
eum,  ne  Graecis  fua  opera  deefle  velit,  precarentur  3 
utque  Graecorum  res  jam  pene  proilratas,  fua  virtu¬ 
te  fublevare  minime  dedignaretur.  Inter  hos  orato¬ 
res  quidam  ex  Phoenicia  aderant ;  qui  dum  iram  , 
turbatumque  animum  Achilli  deponere,  injuriarum¬ 
que  oblivifci  ,  in  commodum  propriae  gentis  ,  ac 
ubi  res  publicae  in  difcrimen  vocantur  ,  fuadere  co¬ 
narentur  3  a  Meleagri  virtute  argumentum  oratores 
fu mp fere.  Qui  cum  aliquando  Chelidoniae  Urbi 
iratus  eflet  3  nihilominus  omnem  tunc  depofuit  iramj 
cum  a  Curetibus  in  bello  fortiflimis  (  ita  eos  collaudat 
Homerus)  propriam  regionem  ,  nataleque  folum  cir¬ 
cumcirca  depopulatum  intellexit:  quamobrem  quod , 
k  concivibus  pro  publica  caufa  cum  deprecaretur  a! 


SACRiE  SCRIPT.  855 

A  1  juftis  petitionibus  annuerit ,  fibi  laudem  acquifivifle 
patriaeque  auxilium  prasftitifle  reflabatur  orator* 
Quo  fane  Meleagri  exemplo  ,  Homerique  tefti- 
monio,  Curetes  ,  five  Ceretheos  fortiflimos  bella¬ 
tores  fuifle  perfpicuum  efl  :  de  quibus  fic  Poeta 
cecinit: 


B 


Ka^r,Tti  t  t/xd^evlo  ,  Kj  AiruAol 
Afxtpi  TisoAiv  KotAv^uvoe  ,  ^  ovde/fyv 

A  iruAo}  jjfyj  d[/.vvof^ot  KotAv  £  wv  i^yvvij ( 

q  /xifaceUrti  olqyi. 

Quibus  indicat  plane  Homerus  ,  Curetes  bellica 
viitute  adeo  perilluftres  fuifle  ;  ut  inde  nomen  non 
undequaque  minimum  fint  aflecuti  :  quod  nimirum 
bellum  Calydoniis  non  tantum  indixerint  3  fed  etiam 
regionem  Urbemqne  circumquaque  aggrefli  pene 
vallaverint  :  ut  ex  interpretatione  illorum  carminum 
id  conflat  ,  quas  efl  hujufmodi : 


Curetefque  pugnabant ,  &  *_/Etoli  bellicoji 
Circa  urbem  Calydoniam  ,  &  fe  muto  interficie¬ 
bant. 

fe/Etoli  quidem  defendentes  Calydonam  amoenam , 
Curetes  autem  devajlare  cupientes  bello. 

Et  parum  infra  eorundem  virtutem  aperuit  Poeta 
dicens : 


Flg^i»  y  on  9- ooAce[a@^  7Tvn»  /3 oofAtlo  ,7 0)  Sf  c&n  7rl^yov 

Bctlvov  K^ijrgf  ,  rLj  ovtZFfyiB-ov  [*ty&  also. 


His  enim  verfibus  Poeta  Curetum  audaciam  ,  va~ 
lorem ,  peritiamque  rei  militaris  in  aggredienda ,  eX- 
pugnandaque  urbe  Calydonia  plurimum  commendat: 
jam  eos  confcendifle  turres  referens ,  quibus  moenia 
totaque  Urbs  ipfa  fervabatur.  Sic  enim  allata  car¬ 
mina  interpretantur : 


D 


Priusquam  jam  thalamus  crebro  percuteretur  ,  ipfi- 
que  turres 

Confcenderent  Curetes  ,  &  incenderent  maenam 
Vrbem . 


E 


Eorundem  virtutis  non  minimam  fidem  affert , 
quod  Strabo  lib.  10.  illos  populos  Curetes  appella- 
|tos  exiftimat  ivn  ^  ,  id  efl  a  tonfura  :  quod 

nimirum  capitis  ajiteriorem  partem  detonfam  gefta- 
rent  ,  ne  hoftem  aggredientes  per  casfariem  com¬ 
prehenderentur. 

Cum  itaque  Cerethei  ,  de  quibus  facra  oracula 
agunt  ,  &  nos  hic  difputamus;  ex  fententia  illorum 
quos  retulimus  ,  didli  fuerint  Cerethim  quali  Cure¬ 
tes  3  Ceretheorum  profedlo  virtus ,  eorumdemque 
bellica:  artis  peritia  fatis  ex  his  comprobata  remanet; 
ut  non  perperam  tam  domi  ,  quam  foris ,  tempore 
belli  ac  pacis  ,  Reges  Ifraeht»  his  cingerentur,  eil- 
demque  regiae  Regumque  cuftodiam  commendaf. 
fent.  Et  denique  prudentiflime  David  ,  in  contro- 
verfia  Adoni»  ac  Salomonis  de  fucceflione  ad  re¬ 
gnum  Ifraeliticutn  decertantium  ,  filium  fucceflo- 
rem  Regem  declaraturus ,  his  ipfis  militibus  nego¬ 
tium  commendatum  cavit  ,  cum  regnum  ipfum 
quodammodo  infummo  difcrimine  pofitum  periclita¬ 
retur.  Dum  enim  pro  Adonia  Joab  regu  exercitus 
Imperator  ,  cum  his  regni  proceribus,  &  militibus, 
qui  Joabo  fummo  Imperatori  obediebant  ,  exadver- 
fo  flarent  3  ut  dicitur  cap.  1.  hb.  5.  Reg.  Cerethei 
Joabo  ,  &  reliquis  opponendi  erant  3  qui,  fi  opus 
eflet  ,  cum  illis  manus  confererent.  Sic  enim  Salo¬ 
mon  Ceretheis  ,  &  Pheletheis  ftipatus  ,  Joabo  & 
toto  reliquo  exercitui  regio  ,  timori  fuit ;  ac  parti¬ 
bus  Adonias  debilitatis  ,  regnum  pro  Salomone  fta- 
bilierunt. 


Hieronymus  Prado  in  cap.  25.  ad  Ezech.  Cere¬ 
theos  alienigenas  fuifle  minime  negat  :  hos  tamen 
populos  ,  qui  Cerethei  appellati  fuere  ,  ab  infula 


Cre- 


856  M  Y  R  O  T  H  E  C  1  V  M.  III.  857 


i 


Creta  in  Palaeftinam  defcendifle  non  probat  :  fed 
potius  e  contra  Cretenfes  horum  Ceretheorum  ,  qui 
maritima  ora  Chananeae  habitabant ,  colonos  dicen¬ 
dos  exiftimat  :  ut  nimirum  Ceretheorum  aliqui  in¬ 
fulam  Cretam  primo  petierint ;  infulceque  ac  populis 
Cretenfibus  nomen  tradiderint.  Sic  enim  habet pag. 
321.  explicans  locum  ex  z.  Reg.  iy.  Ex  quibus  locis 
animadvertere  licet  ,  nomina  Cerethim  &  Phelethim  , 
non  pecus  atque  Getheorum  ejfe  Gentilia, & propria  fami¬ 
liarum  ex  certis  'Urbibus  Philifiaorum  i  qua  ,  quod  ef 
fent  belltcofiffima  ,  ad  cuftodiam  corporis  fui  elebla  funt 
a  Rege  David  :  ficut  a  Principibus  multis  hodie  adhiberi 
videmus  Helvetios.  Et  infra  in  fine  capituli  explicans 
cujus  gentis  hi  effient, filbintulit  :  Ergo  fi  c  exifiima- 
mus  ,  Cerethim  &  Crethim  nomen  ejfe  gentis  ,  vel  pro¬ 
vincia  Philifiaa  ,  &  Phenicia  contermina  ;  ex  qua  de- 
dulla  colonia  ad  infulam  Cretam  ,  fuum  illi  nomen  im- 


A 


B 


pofuit ,  diblaque  fit  Creta  a  Cerethim. 

Plura  quidem  eaque  diverfa  ,  ac  etiam  oppofita 
hucufque  in  explicatione  illius  Hebraicae  vocis 
hacherethim  funt  a  nobis  allata  ,  quantum  ad  gentis 
nomen ,  &  originem  juxta  varias  interpretum  fen- 
tentias  :  quam  vero  regionem  ,  terraeque  plagam 
Cerethei  incolerent,  fupereft  videndum.  Maritimam 
namque  oram  Palaeftinae  inhabitaffie  Ceretheos ,  tam 
ex  prophanis  fcriptoribus ,  quam  ex  facris  oraculis 
manifeftum  videtur.  Conflat  enim  aperte  ex  omni¬ 
bus  Geographicis  libris  Phoeniciam  fuifle  contermi¬ 
nam  Palsftinae ,  ad  oram  maritimam  conftitutam  ; 
quin  etiam  ex  facris  oraculis  idipfum  probari  reor  : 
nam  Sophon,  z.  fub  nomine  funiculi  maris,  illiipfi 
populi  ab  interpretibus  intelliguntur,  qui  Cerethim 
Hebraice  ibidem  appellantur.  Quia  enim  per  eX- 
tradtionem  funiculorum  ,  haereditariae  regiones  If- 
raelitis  ex  Dei  decreto  partitas  fuere,  idcirco  funicu- 


C 


lus  maris  ,  regio  ,  quam  Cerethei  incolebant  ,  ex 
phrafi  linguas  fandhc  appellatur.  Sic  etiam  apud 
Ezech.  cap.  zf.  ubi  Deus  ,  ut  vidimus,  commina¬ 
tur  fe  deftrudturum  reliquias  maritimae  regionis, He¬ 
braice  legitur  vehicrathi  het  chere- 

thim  ,  ut  etiam  legunt  Aquila,  &  Symmachus.  Fa¬ 
cit  etiam  pro  regione  Ceretheorum  fervus  ille  Ama- 
lechita  lib.  i .  Reg.  cap.  30.  qui  cum  a  militibus,  qui 
pro  Davide  flabant  ,  comprehenfus  fuiflet  ;  deque 
regione  a  qua  venerat  aperienda  interrogaretur  ;  fe 
cum  luo  hero  ,  &  reliquo  exercitu  Amalechitarum , 
ad  comburendum  Sicelegab  Auftrali  plaga  Cerethim 
irrupiffie  dixit.  Quo  quidem  ex  loco  manifefte  con¬ 
flat  ,  hos  populos  agrum  conterminum  tribui  Judae 
incoluiffie  :  nam  Siceleg  aliquando  ad  jurifdidtio- 
nem  tribus  Judas  pertinuifle  ,  Andricomius  in  thea¬ 
tro  terrae  fandbe  teftatur. 

De  Pheletheis  ,  de  quibus  audtores  nihil  ,  ac  uf- 
que  huc  nec  nos  quidem  verbum  diximus  ;  pauca 
in  medium  afferre  neceffarib  oportet.  Ceretheis  enim 
in  facris  oraculis  ad  fatellitium  regium  cum  adjun¬ 
gantur  5  eodem  ordine  ,  quo  de  illis  adtum  eft  ,  in 
I  expifcanda  didtionis  illius  vi  D’J?C?.3A  hapelethim  ad- 
laborabimus  .•  de  qua  ex  interpretibus  facrorum  ora¬ 
culorum  pauca  habentur.  Utrorumque  certe  nomi¬ 
num  eadem  debet  efle  fignificationis  ratio  ;  cum 
Phelethei  in  aula  regia,  in  re  bellica,  &  in  tradtan- 
dis  armis  Ceretheis  adjungerentur  .-quamobrem  dum 
|  Ceretheorum  vocabulum  gentiliacum  affirmatur  •, 
Pheletheorum  quoque  vocabulum  eifdem  rationibus, 
ac  Ceretheorum  ,  gentiliacum  fore  Affirmare  cogi¬ 
mur.  Ceretheis  regionem  oppidumque  affignavi- 
mus ;  Pheletheis  quoque  adfcribenda  haec  erunt;  ne 
alteri  defuifle  videamur:  quamvis  nihil  de  his,  quan¬ 
tum  ad  regionem  ,  quam  incolebant ,  audtores  qui 
pro  Ceretheis  loquebantur,  tradant  :  nos  tamen  ad 
prasdi&a  corroboranda  ,  aliqua  in  medium  affera¬ 
mus. 


D 


F 


Pheletheis  quidem  ad  rationem  nominis  D'?!??Q 
hapelethim  regionem  ,  oppidumque  adfcribi  pofle 
videtur ;  quod  Pelte  a  Ptolemaeo  dicitur ;  &  in  Phry¬ 
gia  majori  ponitur  in  prima  tabula  Afias  minoris , 
quam  proprie  Afiam  dici  conflat.  Collocatur  autem 
Pelte  a  Ptolemaeo  ad  montes  Celenos  ,  prope  fon¬ 
tes  Maeandri  fluminis,  quod  in  his  montibus  fcatu- 
rit  ;  lub  altitudinis  gradibus  triginta  novem  ,  lati¬ 
tudinis  verb  fexaginta  duobus.  Fuifle  vero  cele¬ 
bre  fortafle  emporium  ,  inde  lufpicari  poteft  ;  quod 
ab  hoc  loco  Peltini  populi  didi  fuerunt ;  quorum 
meminit  Ptolemaeus  loco  citato;  nec  diflat  a  Philo¬ 
melio  Apollonia  ,  &  Antiochia.  Hujus  Oppidi  me¬ 
minit  etiam  Xenophon,  lib.  1.  de  Cyr.  tnin.  exped. 
cum  ejufdem  Cyri  ad  Marfos  ,  &  ab  eifdem  difcefi- 
fus  ,  his  verbis  fcribit  :  han&Gdiv  m&jAxc  <fua 

a^^-QocyEois  Siiua  eis  YliAreis  aroAiv  otmsifiutjv' 

'lu<{viv  iuipcts  rfits.  Hoc  eft :  Inde  cafins  alteris  para - 
[angas  decem  procejfit  ad  Peltas  ,  Civitatem  incolis  fre¬ 
quentem  ,  ubi  dies  tres  manfit.  De  hac  etiam  urbe  , 
Ferrarius  in  Lexico  Geographico  ,  £c  Carolus  Ste- 
phanus  in  didionario  Geograph.  &  hiflorico,  in  ea¬ 
dem  didtione  tradant ,  qui  ambo  Peltam  Urbem  Phry¬ 
giae  majoris  efle  tradunt. 

Ab  hac  igitur  celeberrima  Urbe  ,  quae  Peltae  di¬ 
cebatur,  eos  fatellites  ac  milites  Davidis,  &  Salo¬ 
monis  ftipatores,  Phelethim  appellatos  cenferi  poffe, 
rationi  nequaquam  diflorfum  elt.  Quod  etiam  audio- 
ritate  Strabonis  lib.  z.  &:  iy.  firmari  poflet  ;  qui 
pariter  ejufdem  Urbis  meminit  ,  &  inter  Oppida 
Phrygiae  recenfet.  Verum  quod  regioni  Palaeftinae , 
ChananaeaeqUe  contermina  foret ,  ut  dicunt  aliqui  , 
non  video  quo  fundamento  Geographico  innitatur  : 
fed  quicquid  fit  de  finitimis  ac  conterminis  regioni¬ 
bus;  quod  Cerethei ,  atque  Phelethei  ,  quibus  Rex 
ftipabatur*  ab  hifce-regionibus  originem  traherent ;  6c 
ex  Urbibus  illis  ad  Regum  cuftodiam  milites,  quam¬ 
vis  alienigenae,  affumerentur ;  fatis  quidem  probabile, 
tam  ex  facris ,  quam  ex  prophanis  litteris  cenferi 
pofle  arbitror  .•  ubi  vera  cenferentur,  quae  de  Cere¬ 
theis  allata  funt. 

Verum  quod  ad  noflrum  negotium  pertinet ,  fi 
Ceretheos  ,  PheletheofqUe  alienigenas  fuifle,  ex 
finitimis  fortafle  regionibus  dixerimus ;  Regum  He¬ 
braeorum  excubite  Idololatris  committendae  erunt : 
quarum  tamen  gentium  amicitiam  confederatio- 
nemque  Deus  Hebraeis  omnino  interdixerat.  Nun- 
quid  Idololatras,  &  gentes,  quae  Deum  ignorabant. 
Regi  Ifraelitico  inaugurando  adfuifle  dicemus  ?  Im- 
mo  quod  magis  eft  ,  ad  ordines  Ifraeliticae  Reipu- 
blicae  pertinuifle  affirmabimus  ?  Nequaquam  certe 
haec  afferenda  videntur.  Reipublicae  enim  a  Deo 
inftitutae  omnind  id  repugnat.  Et  quamvis  fub  Re¬ 
gibus  ,  Reipublicae  Ifraeliticae  politia  mutata  fuerit, 
ut  dicebamus  Myrothecio  praecedenti  ;  non  tamen 
quantum  ad  caeremonialia,  &  quae  ad  munditiam  le¬ 
galem  fpedlabant.  Quamobrem  fi  ad  Rempubli- 
cam  Ifraeliticam  Cerethei  ,  &  Phelethei  attinerent; 
&  his  gentibus  Reges  Ifraelitas  ftipatos Sacra  tradant 
oracula ;  profedlo  a.  divinis  ftatutis  ,  ac  legibus  Da- 
vid  ,  Salomon  ,  ac  reliquos  Reges  Ifraelitas  recefi 
fiffe  dicendum  ,  vel  faltem  aliqua  ex  parte  fufpican- 
dum  erit ;  praefertim  cum  aliqui  ex  his  regibus  in 
catalogo  fandiorum  a  Spiritu  fandto  facris  in  oraculis 
recenfeantur  ,  6c  de  legalibus  juftificationibus  plu¬ 
rimum  collaudentur.  Non  video  igitur  ,  qua  ra¬ 
tione  nota  peccati  mortalis  ,  aut  tranfgreffionis  le¬ 
gis  a  Deo  latae  ,  etiam  ad  politiam  pertinentis  in¬ 
uri  poffint. 


H  h  h  3 


CAP, 


853 


ArcanorvM 

C  A  P.  XVIII. 

Ceretheos  ,  Sc  Pheletheos  non  alienigenas  * 
fed  Ifraelitas  fuiffe  monftratur. 

Ad  loca  i.  Reg.  id.  Et  abiit  cum  eo  pars  exercitus  , 
quorum  tetigerat  Deui  corda,  ibid.  cap.  8.  Filios  ve~ 
firos  tollet  ,  er  ponet  in  curribus  fuis  s  facietque  Jibi 
equites  ,  &  pracurfores  quadrigarum  fu  arum.  Sc  ad 
alia  plura  loca. 

Fateor  eam  fententiam  ,  qua:  ftipatores  Re¬ 
gios  ,  alienigenas  fuifle  docet ,  ut  vidimus  ca¬ 
pite  procedenti  ,  non  omnino  fore  improbabi¬ 
lem  :  nec  locis  jam  pro  ea  allatis ,  fatis  omnino  fieri 
pofle  puto.  Nam  Myrothecio  procedenti  proba¬ 
tum  ,  atque  oftenfum  a  nobis  fuit ,  mutata  Ifraeliti- 
co  Reipublico  forma  ,  eaque  ex  Dei  placito  ad  re¬ 
gium  ftatum  redaSta ,  Regibus  quoque  Ifraelitis  le¬ 
ges  aliquas  condendi ,  &  alias  pariter  immutandi  fa¬ 
cultatem  fuifle  circa  ea  ,  quo  ad  regimen  politicum 
pertinebant:  quamvis  Deus,  ut  Imperator  Ifraeli- 
tici  exercitus,  Sc  ut  novo  Reipublico  inftitutor,  in 
Syna  aliter  tunc  flatuiffiet  :  ea  propter  abfque  nota 
tranfgreflionis  divino  legis ,  ex  alienigenis  ftipato¬ 
res  affiumere  Ifracliticis  Regibus  licitum  fuifle  non 
dubitarem.  Cum  enim  ftipatorum  in  RepublicaHe- 
broorum  munus  non  eflet  ante  Reges  ;  fed  tantum 
fub  Regibus  introdufti  fuerint :  quod  hi  vel  illi ,  ex 
hac  aut  illa  natione  a  Regibus  Ifraelitis  ad  ftipato¬ 
rum  munus  aflumerentur ,  cautum  non  fuit  in  Syna; 
nec  etiam  ex  qua  regione  fumendi  eflent ,  lege  a 
Deo  lata  decernebatur  :  quamobrem  plures  ex  gen¬ 
tibus  inter  Hebroos  dum  verlarentur  j  quod  etiam  in 
aula  Regis,  fatellitii  regioque  cuftodio  de  caufa,  alie¬ 
nigenis  Reges  uterentur  ,  non  omnino  facris  oracu¬ 
lis  contradicit. 

Probabilius  adhuc  hoc  ipfa  fierent  ,  fi  milites 
iftos  ,  nequaquam  Idololatras  ,  fed  profelytos  fuifle 
dixerimus  :  a  limulacris  nimirum  ad  verum  Dei 
cultum  converlos ;  atque  propterea  in  albo  Reipu¬ 
blico  Ifraelitico  adfcriptos  :  quemadmodum  etiam 
plures  alios  ex  Gentibus ,  in  eaRepublica  annume¬ 
ratos  ,  ex  facris  oraculis  cognovimus.  Quod  his 
igitur  militibus  ,  reliquis  nationibus  fortafle  fide¬ 
lioribus  ,  atque  valentioribus ,  regio ,  Regifque  cu- 
ftodia  in  Ifrael  demandaretur,  a  divinis  ftatutis alie¬ 
num  non  videtur  :  etiam  quod  a  propria  regione , 
Ceretheorum  ,  Pheletheorumque  nomen  retinuif- 
fent  :  quamadmodum  etiam  alii  plures  ,  in  facris  lit¬ 
teris,  Sc  in  aStibus  Apoftolorum  recenfentur :  ut  Par¬ 
thi,  Medi,  Elamito, Cyrenenfes  ,  Alexandrini,  Sc 
alii  ,  de  quibus  ibi ;  quamvis  regionum  quas  incole¬ 
bant,  vel  unde  oriundi  erant,  vocabula  retinerent; 
religionem  tamen  Judoorum  ,  Sc  verum  Dei  cul¬ 
tum  ,  non  Idololatrarum  fuperftitionem  profiteban¬ 
tur. 

Efficacioribus  nihilominus  rationibus  permoti  ,  a 
Dei  Optimi  Maximi  religione  defumptis  ;  nec  non 
etiam  pietati  Davidis  ,  reliquorumque  Regum  plu¬ 
rimum  confonis  ,  a  fententia  procedenti  recedere 
quodammodo  compellor  ,  Sc  Ceretheos  ,  ac  Phele¬ 
theos  Ifraelitas  fuiffe  profiteor,  quamvis  me  diu  ho- 
fitafie  in  hac  re  ,  fateri  minime  pudeat.  Eamdem 
fententiam  conftanter  Ribera  in  cap.  2.  Sophon, 
retinuit ,  Sc  ibidem  etiam  Gafpar  SanStius  :  qui  Pa- 
loftinos  ipfos  Ceretheos  appellatos  propterea  putat: 
Quia  illi  crudeles  fuerunt  ,  &  armis  trattandis  ajfueti  ; 
quique  vocari  pojfent  ,  quafi  jure  fuo  Cerethei  ,  idef  oc- 
cifores  :  ficut  nationes  alia  ex  ingenio  ,  aut  armis  acres , 
ac  (irenui  ,  vocati  funt  Cerethi ,  feu  Cerethei  ,  qui  ex 
tota  multitudine  ad  regii  corporis  tutelam  eligebantur , 


Sacra;  Script. 


859 


A  quos  oportebat  prajlare  viribus  ,  &  ad  omnes  eventus 
ammo  ejje  impuvido.  Ita  ille.  Quibus  etiam  confo- 
nant ,  quo  Abulenfis  au&oritate  ,  Sc  Jofephi  tefti- 
monio  a  nobis  infra  referentur.  His  etiam  addatur 
au&oritas  fratris  Michaelis  Angeli  a  S.  Romulo  Mi- 
norito  ,  in  indice  interpretativo  nominum  Hebrai¬ 
corum  ,  qui  habetur  ad  calcem  4.  tomi  Concordan¬ 
darum  fratris  Marii ,  in  diStione  Cerethi  ,  Sc  Phe- 
lethi  :  is  enim  cum  aliquibus  Rabbinis  putat  hoc 
vocabula,  non  quidem  gentiliaca,  fed  patronymica 
fuifle  :  quod  etiam  affirment  necefle  eft  omnes  illi 
Rabbini,  qui,  ut  jam  fupra  vidimus,  Ceretheos,  8c 
Pheletheos  duas  in  Ifrael  familias  extidfle  dice- 
B  bant. 

Rationibus  hoc  fententia  comprobetur  ;  debili¬ 
tando  primo  ,  quo  in  contrarium  allata  fuerunt. 
Nam  rationes  illo  gentiliaci  nominis  fumpto a  gram¬ 
matica  linguo  Sanfto  ,  Sc  a  confonantia  vocabulo¬ 
rum  locorum  ,  ac  regionum  ,  fatis  me  movebant , 
atque  in  procedentem  fententiam  ,  tanquam  proba¬ 
bilem  ,  me  quoque  propendere  coegerant  :  nihilo¬ 
minus  ne  SanStum  Regem  David  ,  quem  divino 
legis  fummum  cultorem  ex  facris  oraculis  agnovi¬ 
mus  ;  contemptorem  ,  vel  tantifper  in  legis  obfer- 
vantia  ,  ac  zelo  remiffium  fufpicemur ;  alibi  nobis 
divertendum  fuit.  Hebrois  enim  affinitates  ,  ne¬ 
gotia  ,  atque  commercia  cujufcumque  generis  cum 
gentilibus  ,  lege  divina  interdi&a  cum  effient ;  facris 
oraculis  minus  confonum,  me  judice,  cenferetur,  eun¬ 
dem  SanStum  Regem  ,  fui  ,  regioque  cuftodiam  , 
nec  non  etiam  filii  fui  Salomonis  falutem  ,  alienige¬ 
nis,  Sc  a  vero  Dei  cultu  extorribus  commendaffie. 
Quamvis  ,  ut  dicebamus  ,  lex  illa  qua  commercia 
cum  Ethnicis  a  Deo  prohibebantur  ,  ad  politiam 
pertineret ;  ac  poftmodum  regia  au&oritate  revocari 
potuerit. 

Nam  David  contra  Sinaitico  legis  profcriptum  , 
plures  habuifle  uxores,  concubinalque  legitur:  duas 
enim  uxores,  quando  primum  Rex  fuit  inun&us  fuper 
j)  Juda,  habuifle,  2.  Reg.  2.  fcribitur  :  deinde  in  uxo¬ 
rem  Mahaiam  filiam  Tulmai  Regis  Geflur  ,  ScHa- 
gith ,  Sc  Abital  ,  Sc  Eglam  2.  Reg.  q.  Sc  Michol 
filiam  Saul,  Sc  Bethfabeam  qua:  fuit  Urite,  habuifle 
uxores  conflat.  Infuper  dicitur  2.  Reg.  4.  Accepit 
ergo  David  adhuc  concubinas ,  &  uxores  de  Jerufalem , 
poftquam  venerat  tn  Hebron.  Cum  tamen  Deuter. 
cap.  17.  lege  caveretur  ,  ne  Rex  fibi  uxores  multi¬ 
plicaret.  Ne  igitur  in  his  accipiendis  uxoribus,  Da¬ 
vid  tranfgreffior  legis  appareat ,  Abulenfis  petatur. 
3.  Reg.  1 2.  q.  7.  Sc  cap.  1 1.  q.  3.  Sc  lib.  2.  Paralip. 
cap.  n.quoft.  24.  Bellar,  etiam  lib.de  matr.  cap. 

1 1.  Pineda  de  reb.  Salom.  lib.  7.  cap.  7.  Sc  alii ,  qui 
^  fatis  luculenter  ,  Sc  doSle  pro  Davide  pugnant.  Ex 
noftra  vero  doStrina  David  minime  peccaffie  often- 
ditur  ;  quia  variata  regiminis  atque  Principatus 
politia  ,  praecepta  quoque  data  a  Deo  in  monte  Si- 
nai  mutari  regia  auSloritate,  non  fuit  diffonum  :  illa 
nimirum  praecepta  ,  quae  ad  ftatum  Reipublico  ,  Sc 
dignitatem  imperii  pertinerent.  Ad  regimen  autem 
politicum  Reipublico  ,  legem  de  pluralitate  uxo¬ 
rum  pertinuiffie  ex  cap.  21.  Deuteron.  perfpicuum 
eft. 

SanSliffimo  tamen  Regi  licuifle ,  alienigenis,  ido¬ 
lorumque  cultoribus  regiam  cuftodiam  committere  , 
a  lege  illa  uxorum  argumentari  non  pofle  puto.  Nam 
idolorum  quoque  cultum  eifdem  ftipatoribus  conce¬ 
dere  Rex  compelleretur  ;  ne  a  patriis  inftitutis  Sc 
ab  avita  religione  ftipatores  inviti  recedere ,  aut  a 
Rege  defcifcere  cogerentur.  Alieno  autem  religio¬ 
nis  ufum  alicui  aliquando  in  terra  Ifrael  conceffum, 
nullibi  in  facris  oraculis ,  abfque  nota  tranfgreflionis 
fubodoratur  :  nec  David  cum  fugeret  a  facie  Saul , 
gentium  ,  aut  idololatrarum  auxilio  aliquando  uti 

vo- 


860 


Myrothecivm.  III. 


861 


voluifle  ,  ipfis  ex  facris  oraculis  certum  eft  :  quarn- 
obrem  nec  ab  his  ipfis  cuftodiri  ,  aut  ftipari  voluifle 
nobis  non  eft  fufpicandum.  Nec  enim  hujus  cufto- 
dise  veftigium  aliquod  ,  in  facris  habetur  litteris ; 
ne  tunc  quidem  quando  Saul  hofliliter  David  perfe- 
quebatur  i  aut  ambitu  Abfolonis  toto  regno  in  fedi- 
tionem  converfo  ,  fummo  in  difcrimine  res  ipfius 
Davidis  reperiebantur tunc  enim  alienigenarum 
fretus  auxilio  ,  David  fortafle  culpa  vacaflet  j  quod 
tamen  cum  non  habeatur  5  minus  credibile  videtur 
alienigenarum  militia  David  ufum  fuifle  regnum  jam 
adeptum ,  dum  pacifice  illo  potiretur. 

Pro  hac  fententia  ,  qua  Ceretheos,  ac  Pheletheos 
Ifraelitas  fuifle  decernitur  ,  argumentum  fumatur  a 
vocabulis  militaribus  ex  phrafi  lacrarum  litterarum; 
juxta  quam  milites  fervorum  vocabulo,  ut  diximus, 
fignificariperfpicuum  eft.  Nam  cap.  18.  lib.  2.  Reg. 
in  quo  congreflus  militum  Davidis  cum  Abfalone 
fcribitur  ,  ipfius  Davidis  milites  fervi  appellantur 
his  verbis  :  Accidit  autem ,  at  occurreret  sAbfalon fer¬ 
vis  David  fedens  mulo.  Sic  etiam  cap.  20.  cum  Da¬ 
vid  mandat  Abifai  confcribere  milites  ,  parareque 
exercitum  quam  primum  ,  ad  infeq.uendum  quen- 
dam  Siba  ,  qui  \  Rege  defecerat  ,  ibi  milites  fervo¬ 
rum  nomine  appellantur  :  Ait  autem  David  ad  Abi¬ 
fai  :  nunc  magis  affiblurus  ejl  nos  Seba  filius  Bochri  , 
quam  Abfialon  :  tolle  igitur  fervos  Domini  tui  ,  &  per- 
fequere  eum  :  ne  forte  inveniat  civitates  munitas  ,  & 
effugiat  nos.  Cap.  6.  Judith.  milites  Regis  A  (Tyrio¬ 
rum  ,  qui  cum  Holoferne  ad  expugnationem  Be- 
thuliae  adverterant,  fervi  Holofernis  dicuntur,  n.  7. 
Quin  etiam,  fi  recte  attendantur  verba  facri  textus  , 
quae  fubinferuntur  2.  Reg.  10.  ipfi  Cerethi  ,  & 
Phelethi  fervorum  nomine  fignificantur.  Haec  enim 
ibi  leguntur  :  Egreffi  fiunt  ergo  cum  eo  viri  Joab  ,  Ce¬ 
rethi  quoque  ,  &  Phelethi  ,  &  omnes  robufti  exierunt 
de  Jerufialem  ad  perfiequendum  Seba  filium  Bochri.  Igi¬ 
tur  Ceretheos,  ac  Pheletheos  fervorum  Regis  voca¬ 
bulo  in  facra  Scriptura  fignificari  conftat ;  cum  in 
eifdem  facris  oraculis  fervi  Regis  dicantur  ,  qui  ad 
oftium  regiae  domus  ,  nodtis  tempore  excubare  te¬ 
nebantur.  Ita  cap.  3.  Efth.  legitur  in  hiftoria  Ama¬ 
ni  ,  ad  cujus  confpedlum  excubitores  omnes  genua 
flectebant,  CunPhque  fervi  Regis  ,  qui  m  foribus  Pa¬ 
latii  verfiabantur ,  fieblebant  genua  ,&  adorabant  Aman, 
inquit  facer  textus  ,  dum  excubitorum  meminiflet : 
cum  quibus  etiam  optimus  miles  Urias  ,  ne  uxoriis 
voluptatibus  operam  daret  ,  dum  reliqui  commili¬ 
tones  in  caftris  cum  Imperatore  verfabantur  j  non 
folum  coenavit  ;  fed  etiam  ,  ut  legitur  lib.  2.  Reg. 
cap.  11.  dormivit.  Hebraeis  enim  lege  ,  non  qui¬ 
dem  politica  ,  quae  regio  jure  mutabilis  eflet ,  fed 
caeremoniali  St  divina  ,  dormire  ,  coenare  ,  aut  ali¬ 
quo  modo  commifceri  cum  Gentilibus  vetitum  erat. 
Capite  enim  11.  lib.  jam  citati,  dum  de  Uria  eft 
fermo  ,  dicitur  :  Dormivit  autem  XJrias  ante  portam 
domus  regia  cum  aliis  fervis  Domini  fui ,  &  non  defi 
cendit  ad  domum  fiuam.  Hos  fervos  Regis  milites 
fuifle,  ejufdemque  gentis  cum  Uria,  Abulenfis  in¬ 
firmavit  quaeft.  13.  in  cap.  ti.  lib.  2.  Reg.  dicens: 
Quamquam  enim  mififfet  Rex  de  cibo  fiuo  ad  Zlriam  ; 
noluit  deficendere  in  domum  ad  comedendum  de  eo  cum 
uxore  fiua  i  fed  cum  aliis  fiociis  fiuis  comedit  in  domo  Re¬ 
gis  :  in  noble  quoque  dormivit  ante  portas  domus  Regis 
cum  aliis  fervis  David  j  quia  folitum  erat  per  noclem 
manere  cufiodes  apud  portam  Regis.  Ex  quibus  ,  & 
ex  fententia  Abulenfis ,  fervorum  nomine  excubito¬ 
res  fignificari  manifeftum  eft  ,  hofque  Urice  focios 
appellatos  ab  Abulenfi  ,  atque  ex  confequenti  illum 
fenfifle  reor  ,  excubitores  regios  nequaquam  alieni¬ 
genas;  fed  Ifraelitas  fuifle.  Clarius  adhuc  hcec  om¬ 
nia  comprobari  poflunt  ex  his  ,  quce  habet  Jofephus 
libi  7.  antiq.cap.  7  .  Sic  enim  dicit  Jofeph  :  0  3  ifi- 


A 


B 


D 


E 


<x?  txto  XX,  iTxoiYiQi  ,  zrxQir.oip.Yi&y)  3  rw  fiotfiXei  Qiv 
loTc  dl^oic  oVA<xpo§a<f.  Hoc  eft  juxta  interpretem:  At 
ille  non  ita  fecit,  lupple  Urias,  Sed  inibi  in  regia ,  & 
mter  fatellites  Regis  noclem  eam  exegit .  Satellites  igi¬ 
tur  erant  hi ,  cum  quibus  pernodtavit  Urias.  Ce¬ 
retheos  itaque,  ac  Pheletheos  alienigenas  fuifle  pro¬ 
bandum  minime  exiftimarcm  :  quamvis  facer  textus 
meminerit  illarum  regionum  ,  quce  Cerethun  tum 
r.  Reg.  cap.  30.  tum  cap.  2.  Sophon,  dicebantur. 
Quibus  quidem  rationibus  ab  aliis  allatis  ,  praeclare 
fatisfadtum  iri  puto  a  Ribera  loco  jam  citato.  Do¬ 
cet  enim  hic  audtor  ,  totam  illam  regionem  Palsf- 
tinorum  ,  eo  nomine  fignificari,  non  vero  aliquam 
lpecialem  regionem  ,  Civitatem  ,  aut  Oppidum  ex 
nomine  Cerethim  appellatam  fuifle.  Quod  etiam 
docuit  Gafpar  Sandtius;  Sc  ex  illa  regione  fumpta  in 
ea  generalitate  ,  oriundum  fuifle  putat  exanimem 
illum  fervum  Amalechitam  ,  qui  cum  Davide  loco 
citato  loquutus  fcribitur. 

Eo  tandem  dedudta  res  eft  ,  ut  decernendum ,  at¬ 
que  nobis  probandum  incumbat  j  regium  fatellitium, 
quod  Ceretheorum  ,  Pheletheorumque  vocabulo  in 
facris  litteris  dicitur  ;  ad  Regis  ,  regiceque  cuftodi- 
am  ,  acdefenfionem  inftitutum,  non  aliunde, quam 
ex  propria  Ifraelitica  gente  confcriptum  fuifle  :  Sc 
ex  ea  robuftiores  ,  bellandique  peritia  llluftriores  , 
ad  illud  munus  obeundum  ab  Ifraelitico  Rege  ele- 
dtos  fuifle.  Et  quidem  de  militari  peritia  If¬ 
raelitas  laudari  arbitror  apud  Homerum  lib.  6.  I- 
liad.  ver.  184.  dum  Bellerophontis  valorem  ,  ac  vir¬ 
tutem  celebrat  ,  qui  Regis  Lyciae  nomine  cum  Je- 
rofolymitis  pugnafle  fcribit,  quosa-oAujaa?  xvfxAfixc, 
hoc  eft  ,  ferofolymitas  inclitos  appellat  :  de  quorum 
bellandi  peritia  ibidem  parum  infra  agit  ;  iliorum¬ 
que  valorem  plurimum  extollit. 

Sed  ne  aliquid  expedtandum  ledtori  remaneat  : 
Regii  fatellitii  exordium  in  Republica  Hebraeorum 
ab  ovo  quaeratur  ,  &  ab  eo  exordio  pro  ftipatoribus 
Ifraeliticis  fumatur  primum  argumentum.  Regiam 
enim  cuftodiam  ,  five  fatellitium  ,  Saulis  tempore  , 
cum  primum  Rex  inauguratus  fuit,  cepifle  ,  facra 
videntur  tradidifle  oracula  :  hoc  autem  fatellitium 
non  ex  alienigenis  Idololatris  ,  Cretenfibus ,  Cha- 
nanteis  ,  aut  quibufvis  aliis  gentibus  ;  fed  ex  ipfif- 
met  Ifraelitis  1.  Reg.  cap.  10.  conTcriptum  legimus «, 
Ut  enim  facra  hiftoria  Saulis  eledtionem  ,  acclama¬ 
tionemque  ipfius  in  Regem  retulit  ;  de  fatellitio  il- 
lico  fubintulit ,  &  abnt  cum  eo  ,  nimirum  cum  Sau- 
le,  pars  exercitus  ,  quorum  Deus  tetigit  corda.  Nec 
obiter  praeterire  licet  ,  Divino  afflitu  ,  Spiritufque 
fandti  impulfu  ,  facrum  textum  adnotafle  ,  milites 
illos  Regem  comitatos  ,  fatellitioque  ftipatum  do¬ 
mum  reduxifle  :  ut  enim  pietatis  ,  ac  religionis  er¬ 
go  Regem  fuum  illos  ftipafle  ,  &  domum  ufque 
reduxifle  facer  textus  fignificaret  ,  ea  dicendi  phrafi 
ufus  eft.  Quod  autem  illa  pars  exercitus ,  quae  co¬ 
mitata  Saulem  fcribitur;  ex  militibus  alienigenis  con- 
fcripta  fuiflet ;  hilque  Deum  tetigifle  corda  in  facro 
textu  dicatur  ;  omnino  commentitium  eft  ,  &  a 
phrafi  facrorum  oraculorum  alienum  :  Praefertim  cum 
alienigenas  ad  ordines  Ifraelitica:  Reipublicae  perti- 
nuifle  nulla  ratione  fuftincri  poflit  :  ad  quos  tamen 
ordines  pertinebant,  qui  tunc  Saulem  domum  redu¬ 
xifle  fcnbuntur. 

Argumentum  etiam  non  infimum  poteft  fumi  , 
pro  Ifraeliticis  ftipatoribus,  a  fummo  illorum  duce, 
nimirum  ab  ipfo  Davide.  Satellitium  enim  ,  quod 
Saifi  ab  exordio  regni  difpofuit  ,  fecum  retinuifle 
poftmodum  ,  certo  &  indubitanter  ex  facris  oracu¬ 
lis  fubodoratur.  Saul  autem  fatellitio  regio  Davidem 
fortafle  praefecifle  fubindicatum  videtur  1.  Reg.  cap. 
18.  ubi  fic  fcribitur  :  Egrediebatur  quoque  David  ad 
omnia  quacumque  mififiet  eum  Saul ;  &  prudenter  fe  age- 


862  Arcanorvm  Sacrae  Script»  863 


bat  :  pofuitque  eum  Saul  piper  viros  belli.  Nomine 
autem  virorum  belli ,  fatellites  ipfos  ibi  venire ,  Da- 
vidque  fatellitum  Imperatorem  conftitutum  a  Saule 
fubindicavit  forte  Joleph.  lib.  6-  antiq.  cap.  11.  di¬ 
cens  :  pfyo  upurtjf  rolt-ioog  ,  izr&i  tu  arAijfriov  »otS  , 
At «v  iyyvg  ibdrj ,  iiroiijvt  «u f  07TAo<po^ov  ,  [Mt ocgv\- 
cotg,  Sprv£eix.vviri  xiAlotq^ov ,  S"kg  civru  cip-eiv  ov » , 

eicQakiSt&v  3  ug  a/opuftv  chorti.  Hoc  eft:  Etaprionl 
quidem  difpofittone  quia  pra  metu  illi  proximus  ,  & 
valde  imminere  videbatur,  {fecerat  enim  illum  armige¬ 
rum  y)  amovens  conftituit  eum  millenarium,  dans  ei  pro¬ 
vinciam  prstftantiorem ,  &,  ut  putabat,  fibimet  cautiorem. 
Eft  autem  locus  ifte  Jofephi  valde  obfcurus  ,  &  for¬ 
te  corruptus  :  licet  latis  ex  eo  fubodoretur  ,  Davi- 
dem  ftipatoris  regii  munus  primum  in  Regia  Saulis 
exercuiife  ;  8c  ex  armigeri  munere  ,  quod  primo 
geflifle  in  Palatio  Jofephus  dixit ,  demum  exaudto- 
ratus  ,  tribunatu  donatus  fuper  mille  viros  a  Rege 
fuerit  ,  non  tam  honori  Davidis  ,  quam  propriae  fe- 
curitati  Davidifque  neci  confulente  :  ut  nimirum 
hollibus  faepiflime  David  objedto  ,  aliquis  cafus  il¬ 
lum  e  medio  tolleret. 

Adhuc  etiam  magis  aperte  ,  regium  Saulis  fatel- 
litium  ex  militibus  Ifraeliticis  ,  non  vero  ex  alieni¬ 
genis  fuifle  confcriptum  ex  cap.  22.  ejufdem  libri 
colligitur.  Nam  cum  Saul  ad  perfequendum  David 
aliquando  copias  duxiflet ,  fe  incafliim  laborare  ani¬ 
madvertens  ,  Davidemque  inexpedtatbe  manibus  il¬ 
lius  evafifle,  atque  in  tutum  fefe  recepifte  cum  co- 
gnoviflet ;  a  proprio  fatellitio  fe  prodi  Saul  fufpica- 
tus  eft  :  quod  nimirum  aliqui  ,  vel  aliquis  ex  eis , 
Davidi  aperiret  ,  qute  ab  eo  adverfus  illum  medita¬ 
bantur  :  quamobrem  de  fuifmet  ftipatoribus  pluri¬ 
mum  conquerebatur  :  ut  fcribitur  a  Jofepho  lib. 
antiq.  cap.  14.  his  verbis:  Qvyxxki<rxg  rxg  (plkxg  , 

Jtj  ryijiQvoig  ,  iij  t  Cp uA»jv  yg  dvTog  ,  ccvr  , 

cRn  t  j35vov  k  t 0  @>xmkri'iov  ^  KccB-lcctg  \is  cc^^g, 

t m@r  3  f]v  rig  Istu  'usfj)<Tciyo%<&jQ$j(tjr  ,  ripy\g  vroAihnyjg 
•o&A  «ut  xtrqg  t d^iug  ,  itj  t  Qup,odo<p\JkoiKuv  A iyi  /3^? 
«ut»?.  Hoc  eft  :  Convocans  ,  fupple  Saul  ,  amicos  , 
&  Duces  ,  &  tribum  ,  ex  qua  ipfe  erat ,  ad  fe  ,  m  col¬ 
lem  ubi  regiam  habebat  ,  &  fedens  in  Arvo  ( locus 
enim  erat  fic  vocatus. )  Cumque  ejfet  circa  illum  ordo  ci¬ 
vilium  magifiratuum  ,  ac  etiam  ftipatores  4  dixit  ad  eos 
&c.  Referens  idipfum  facer  textus  fic  habet :  Saul 
autem  cum  maneret  in  Gabaa  ,  tfr  ejfet  in  nemore ,  quod 
eft  in  Rama  ,  haftam  manu  tenens ,  cunthque  fervi  ejus 
circumflarent  eum  ,  ait  ad  fervos  fuos  ,  qui  adfftebant 
ei  :  Audite  nunc  filii  femini.  Numquid  omnibus  vo¬ 
bis  dabit  phus  Ifai  agros  ,  &  vineas  ,  &  univerfos  vos 
faciet  tribunos  ,  &  Centuriones  ?  Quae  certe  Saulis 
oratio  cum  tribunis  ,  contribulibus  ,  &  proprio  fti¬ 
patorum  fatellitio  habita  ,  fervorum  quoque  nomen, 
ad  quos  loquitur,  aperte  convincunt  fatellitium  Re¬ 
gium  Saulis  Ifraeliticum  extitifle.  Nam  verbum 
Qc p.ccl oQvkdxwv  ,  quo  utitur  Jofephus ,  Regii  cor¬ 
poris  cuftodes  fignificat  ;  tam  manifefte  ftipatores 
regios  ex  Ifraelitis  fuifle  oftendit ,  ut  nil  ultra  defi- 
derari  poflir.  De  quibus  ita  Abulenf.  quaeft.  12.  in 
eo  cap.  22.  lib  1  Reg.  Alii  autem  dicunt  ,  quod  fe¬ 
mini  non  erat  Benjamm  ,  fed  erat  vir  nobilis  de  ftirpe 
Benjamin  :  quod  colligitur  fupra  cap.  29.  Scilicet  erat 
vir  de  Benjamin  nomine  Cis  ,  filius  Abial  ,  filii  Seor  , 
filii  Bethor  ,  filii  Sareth  ,  filii  Ahia ,  filii  viri  femini  : 
<2r  hoc  verofimilius  eft  ;  ut  declaratum  fuit  m  eo  capite. 
Qualiter  autem  accipiatur  ftat  littera  i  quia  omnes  ifti , 
qui  adfiftebant  Regi  ,  erant  de  genere  fuo  mtniftri  ,  & 
familiares  ,  ut  magis  eis  fe  credere  poffet.  Haec  Abu- 
lenfis.  Cum  igitur  regii  ftipatores  a  Saule  Jeminei 
dicantur  ;  utique  Regis  fatellitium  ex  viris  Ifraelitis 
fuifle  confcriptum  ,  fruftra  ,  me  judice  ,  ab  aliquo 
dubitabitur. 

Davidis  fatellitium  certius  invcftigare  cogimur  : 


B 


D 


St  quidem  ex  Ifraelitis  feledtum  ,  eo  argumento  fen- 
tiendum  videtur  ;  quod  nullibi  in  facro  textu  ,  Sau¬ 
lis  fatellitium  ,  David  immutafle  fubindicetur.  Si 
enim  David  ,  ut  Rex  inauguratus  fuit  ,  ab  hoc  ge¬ 
nere  militiae  Ifraelitas  exaudio raflet  i  alienigenafque 
adfciviflet  non  folum  Rempublicam  Ifraeliticam , 
quam  maxime  a  fe  alienaflet  ;  verum  etiam  notam 
tranfgrefloris  divince  legis,  reprehenfionemque  di¬ 
gnam  ,  nequaquam  declinaflet.  Quinimo  ipfi  Deo 
pro  hac  culpa  ,  graviflimas  perfolviflet poenas.  Enim- 
vero  Deus ,  qui  pietate  fumma  Davidem  adeo  pro- 
fequebatur  ;  ut  minimum  enumerationis  totius  po¬ 
puli  defectum  inultum  prasterire  noluerit  ,•  pecca¬ 
tum  adulterii ,  Uriaeque  interfedlionem  fine  debiti 
animadverfione  tranfire  minime  fuerit  paflus;  qui  fie¬ 
ri  poflet ,  ut  gentium  ,  idololatrarumque  familiari- 
tatenmquid  dicam  familiaritatem?contubernium,quin 
etiam  cohabitationem, atque  in  regio  palatio  convidtum 
inulta  pertranfiflet  ?  non  equidem  ita  feor.  Quin 
etiam  facrse  litterae  ,  quae  ad  Dei  mifericordiam  in 
Davidem  oftendendam  ,  reliqua  Davidis  peccata  re- 
cenfuerunt  ;  hoc  reliquis  fortafle  multo  gravius  ,  fi- 
lentio  nullatenus  ,  ut  puto  ,  texiflent.  Cum  igitur 
nullibi  in  facra  hiftoria  acceperimus,-  alienigenarum 
fatellitio  David  aliquando  ftipatum  fuifle  :  nec  nobis 
hoc  tam  indignum  facinus  de  fandtiflimo  Rege  per- 
fuafum  velimus. 

Si  vero  ab  eledtione  Joafi  defumendum  fit  argu¬ 
mentum  :  Ifraelitis  militibus  illum  ftipatum  habebi¬ 
mus  4.  Reg.  cap.  11.  ubi  fic  legimus  :  Et  fteterunt 
finguh  habentes  arma  in  manu  fua  a  parte  templi  dexte¬ 
ra  ,  ufque  ad  partem  finiftram  altaris  &  adis  ,  circum 
Regem.  Et  quamvis  hic  fermo  fit  de  eledtione  Re¬ 
gis  fadta  de  induftria  Jojadas  per  conjurationem  in 
odium  impias  Athaliae  matris  Ochozias;  quas  regnum 
Ifraeliticum  tyrannice  occupaverat  :  &  quod  in  fa¬ 
cro  textu  allato  ,  de  regiis  ftipatoribus  fcribitur  , 
accipi  poflet  de  regni  militia  ,  quas  advocata  fuit  ad 
Joafum  Regem  acclamandum;  nihilominus  poftmo- 
dum  Joafum  fatellitium  immutafle  nullibi  legimus. 
Ea  autem  occafione  fatellitium  hoc  ex  Levitis  com- 
padtum  dicitur  lib.  2.  Paral.  cap.  23.  Sic  enim  Jo- 
jadam  de  illa  eledtione  ordinafle  legimus  :  Levit * 
autem  circundent  Regem  ,  habentes  Jinguli  arma  fua  , 
fintque  cum  Rege ,  &  intrante  ,  &  egrediehte.  Itaque 
in  illa  prima  Joafi  eledtione  ,  &  ad  regnum  aflum- 
ptione ,  Levitas  ftipatorum  munere  fundtos  legimus. 
Quamobrem  licet  minime  in  eo  munere  Levitas 
perftitifle  certum  fit;  cum  ex  lege  Dei  ad  templum, 
arcamque  tantum  excubare  tenerentur  j  nihilomi¬ 
nus  hoc  exemplo  ,  quafi  certum  cenferi  poteft  ,  ex¬ 
cubitorum  munus  in  aula  Ifraelitica  non  ad  alienige¬ 
nas  ,  fed  ad  Ifraelitas  pertinuifle  ;  &  ex  his  fuifle , 
qui  poftmodum  Joafum  deduxerunt  ad  regium  pala¬ 
tium  ,  qui  Cerethi  ,  &  Phelethi  ibidem  dicuntur  : 
De  quibus  ,  ita  facer  textus  :  Tulitque  Centuriones  , 
fupple  Jojada,  &  Cerethi  ,  &  Phelethi  legiones  ,  & 
omnem  populum  terra  ,  deduxeruntque  Regem  de  domo 
Domini. 

Veritati  igitur  infiftamus ;  certifiime  affirmantes 
Ceretheorum  ,  Pheletheorumque  nomine  ,  qui  ex 
munere  Regem  ftipare  confueverant  ,  regiamque 
cuftodire  tenebantur  ;  non  quidem  alienigenas ,  fed 
Ifraelitas  fuifle.  Locus  1.  Reg.  8.  id  etiam  praeter 
allata  argumenta  fuadeat  :  ubi  Samuel  jura  Regis 
recenfendo  ;  Filios  ,  inquit ,  veftrot  tollet  ,  fupple 
Rex ,  &  ponet  in  curribus  fuis  ,  facietque  Jibi  equites  , 
&  pracurfores  quadrigarum  fuarum.  Non  enim  dixit 
Samuel  ,  futurum  ,  ut  alienigenae  ,  ac  gentiles  fti- 
pendia  fatellitii,  &  ftipatorum  in  regno  Ifraelitico  me¬ 
rituri  eflent  ;  fed  filios  veftros  ,  inquit  ,  tollet  ,  & 
faciet  Jibi  pracurfores.  In  praecurforibus  autem  pro- 
culdubio  fatellitii  Regii  manus  aliqua  intelligitur  ; 

quod 


g64 


Myrothecivm  III. 


86$ 


B 


quod  nemo  litteratorum  ,  ut  reor  ,  negabit.  Prae-  A 
curfores  enim  dicuntur  illi ,  qui  Regem  euntem  prae¬ 
veniebant.  manifeflum  efl  hoc  ex  cap.  1.  Reg.  3. 
ubi  de  affedato  regno  ab  Adonia  dicitur  :  sldonias 
autem  filius  Haggith  elevabatur  dicens  :  Ego  regnabo; 
fiecitque  fibi  currus ,  &  equites ,  &  quinquaginta  viros 
qui  currerent  ante  eum.  Praecurforum  vero  nomine, 
Itipatores  intelligi  fenfit  etiam  interpres  Jofephi  in 
lib.  7.  antiq.  cap.  11.  vel.  15.  qui  ubi  de  Adoma  agi¬ 
tur,  illa  audoris  verba  jt#Te<nt^We  'j  cH^oeroe  issofk», 

K)  iTtViSi  ,  UivVlUOVTOl  cLv£qX?  TSSff  ^n' 

terpretatur:  Paravitque  fibi  currus  multos ,  &  equos, 

&  quinquaginta  viros  fiipatores.  Licet  revera  verba 
Jofephi  de  praecurforibus  potius,  quam  de  flipatori- 
bus  interpretanda  fint ,  cum  voce  ,  non 

vero  voce  utatur.  Quamobrem  meri¬ 

diana  luce  clarius  patet  facris  ex  litteris,  fcriptorum- 
que  teflimoniis  ,  Ifraelitas  ,  non  vero  alienigenas  , 
ab  Ifraeliticis  Regibus  ad  fatellitn  mi  litam  con- 
fcriptos  fuifle. 

Audoritate  fua  hanc  veriflimam  dodrinam,  fir- 
mafle  videtur  dodiflimus  Sigon.  lib.  7-deRepubl. 
Hebrseorum  cap.  14.  in  fine  dicens:  Bellu  vero  alie¬ 
nis  fudoi  non  affuerunt ,  nec  gentium  fiipendia  merue¬ 
runt  y  aut  fiuis  eas  fiipendiis  aficiverunt ;  quia  quocum¬ 
que  modo  commercium  cum  gentibus  habere  prohibiti  le¬ 
ge  fiunt.  Ex  quo  dodiflimi  Sigonii  teiltmonio  con¬ 
flat;  Judaeis  ad  militiam  gentiles ,  ac  Idololatras  aflu- 
mere  vetitum  ex  lege  fuifle;  atqoe proptereaexip- 
fius  etiam  dodrina  nullatenus  concedendum  erit, 
penes  Reges  Ifraelitas,  militem,  vel  mavis  dicere, 
fatellitium  alienigenarum  fuifle  admiflum ;  eapraefer- 
tim ,  qua  alias  ufi  lumus ,  ratione ,  ne  videlicet  Reges 
David,  Salomon  £c  Joas ,  tranfgreflores  divina  le¬ 
gis  facris  in  oraculis  haberentur,  cum  prae  caeteris 
obfervantiores  efle  cogerentur. 


CAP.  XIX. 

Ceretheos  ,  &  Pheleteos  regios  fatellites  >  a 
Cetra  ,  &  Pelta  nomen  accepifle 
monftratur. 

Ad  loca  2.  Reg.  17.  Egrefiufique  Rex ,  &  omnis  Ifirail 
pedibus  fiuis  fi  et  it  procul  k  domo  ;  &  univerfi  fervi 
ejus  ambulabant ,  juxta  eum ;  &  legiones  Cerethi ,  & 
Phelethi,  &  omnes  Gethei  pugnatores  validi  fiexcenti 
viri  \  qui  fiecuti  eum  fuerant  de  Geth  ,  pedites  proce¬ 
debant  Regem.  3.  Reg.  Fecit  quoque  Rex  Salomon 
ducenta  ficuta  de  auro  purijfimo ,  &  trecentas  Peltas. 
Scc.  &  ad  alia. 

Difficultas  a  nomine  fumpta  fuperanda 
remanet :  nam  regios  fiipatores  cum  Ifraeli¬ 
tas  fuifle  oftenfum  fit,  dubitandum  fuperefl  ,un- 
denam  milites  ifti  lfraelitae ,  illud Ceretheorum,  Phele- 
theorumque  vocabulum,  five  patronymicum,  five  gen- 
tiliacum  fuerit,  acceperint.  Vocabula  enim  haec  ab 
Ifraelitis  fatis  aliena  videntur  :  atque  propterea  Ifi- 
raelitae  cum  eflent,  a  qua  tribu,  a  qua  Urbe,  a  quo 
loco,  a  qua  regione,  vel  a  qua  familia ,  feu  qua  de 
ratione  Cerethim  ,  k  Phelethim  didi  fuerint,  per 
obfcurum  efl. 

Fortaffe  praeter  rem  minime  videretur;  fi  dice¬ 
remus  fiipatores  regios  iflos,  Ifraelitas  quidem  fuif- 
fe ,  originem  vero  ab  illa  gente  Ceretheorum  duxif- 
fe,  quos  Cerethim  appellatos  ex  facra  Scriptura  co¬ 
gnovimus  :  quique  ut  cap.  1  /.fcripfimus ,  maritimam 
Chananeae  oram  incolebant:  Phelethim  vero  ab  eis, 
qui  celebre  oppidum  Peltas  incolebant:  &  quod  hi 
cum  Ceretheis ,  ut  proprie  faluti  conlulerent ,  reli¬ 


dis  patriis  ,  avitisque  Idololatriis,  ad  Judaeos  defe- 
ciflent. 

Francifcus  Ribera  in  cap.  2.  Sophon,  hos  milites 
eo  nomine  fuifle  appellatos,  officii,  ac  muneris  de 
caufa  docet  :  ita  ut  Cerethim  fic  nominati  fuerint, 
a  verbo  charah  ,  vel  a  vocabulo carat h  ,  quae 
interpretantur  excidere  ,  eradicare  ,  five  perfodere . 
Quamobrem  ut  ait  Sandus  Hieronymus  relatus  a  Pa¬ 
tre  Ribera  ,  ab  interficiendo  ,  tk.  a  praeflantia  vi¬ 
rium  ,  feu  a  robore  Cerethim  didi  fuerunt:  quod 
nimirum  ex  munere  pravos  homines ,  Regi ,  re¬ 
gnoque  infeflos  fecare  ,  6c  occidere  tenerentur:  ea¬ 
propter  Palaeflinos  quoque  omnes  fic  nominatos 
putat  Ribera  ,  &  Sandius  ,  ut  vidimus  capite 
praecedenti  ,  quod  omnium  hominum  crudeliflimi 
eflent. 

Phelethim  vero  reliquos  milites  didos  M.  Mari¬ 
nus,  ex  aliorum  fententia  ,  arbitratur  a  miraculis, 
mirabilibufque  operibus  :  atque  idcirco  illo  vocabulo 
Prophetas  appellatos  nonnulli  ,  ut  fupra  jam  vidi¬ 
mus  ,  exiflimarunt ;  quod  miracula  eaque  maxima 
patrarent.  At  Ribera  Phelethim  didos  hos  milites 
cenfet;  quod  admirabilis  eflent  fortitudinis,  viribuf- 
que  plurimum  valerent.  Et  ideo  a  verbo  ‘v?  palah  , 
quod  interpretatur  mirabilem  effie,  horum  militum 
vocabulum  dedudum  affirmat:  quod  nimirum  Re-, 
gem  in  difcrimine  pofitum  eruere,  &  a  periculis  li¬ 
berare  tenerentur.  Quinimo  fi  a  fimilitudine  foni, 
atque  commixtione  litterarum  ,  &  earum  permuta¬ 
tione  ,  ex  conditione  linguae  fandae,  argumentum 
fumere  velimus :  verbo  palah  adjungatur  verbum 
vfi.*  palat ,  quod  interpretatur  eruere,  &  a  periculis 
liberare ;  mutata  0  in  littera  ex  confuetudine ,  5C 
regulis  grammaticalibus  linguae  fandae;  quia  illae  lit¬ 
terae  permutabiles  funt,  quae  inter  fe  figura,  aut  fo- 
no,  vel  inflrumentis  conveniunt.  Complutenfes  in 
fuo  Lexico  affirmant,  ea  militum  vocabula  a  verbo 
K7?  palah  ea  ratione  derivata,  quod  ifli  milites  homi¬ 
nes  in  bello  interficerent :  velut  apparitores  apud 
D  Romanos,  qui  fafces  cum  Confule,  ac  Imperatore 
ferebant.  Illud  enim  verbum  s<?3  paiah  dividere  fi- 
gnificat.  Ita  igitur  fiet ,  ut  diverfarum  vocum  ,  a 
quibus  Pheletheorum  vocabulum  derivatur,  fignifi- 
catione  confiderata;  etymon  illius,  atque  fignifica- 
tionis  energia  habeatur  :  atque  dum  in  voce  Cere¬ 
thim  hominum  fciflores ;  ac  in  voce  Phelethim  Regis 
mirabiles  liberatores  agnofcimus ;  munera  quoque 
illorum  militum  confpiciantur,  ex  illorum  fententia, 
qui  haec  funt  contemplati. 

Quifnam  tot  commentis  indigere  exiflimafTet  man¬ 
datum  Davidis  ad  Sadochum  facerdotem  datum  de 
inaugurando  Rege  Salomone  ,  vocabulaque  illa  mi¬ 
litum  Cerethim,  &  Phelethim,  qui  Salomonem 
fucceflorem  declarandum  aflbciarunt,  tot  ambagibus, 
atque  involucris  tegi  ,  ac  obvolvi  quis  credidiffet  ? 
Nam  licet  nominum  fatis  probabiles  rationes  au- 
dores  jam  allati  attulerint;  fumptas  nimirum  ab  He¬ 
braicis  vocabulis  :  nos  tamen  eadem  Ceretheorum  > 
ac  Pheletheorum  vocabula  ,  potius  ab  armis ,  ni¬ 
mirum  a  clypeo  ,  &  fcuto  ,  quo  fiipatores  Re¬ 
gis  Ifrael  utebantur  ,  quam  ab  operibus,  fivemu- 
niis  ad  quae  delimabantur ;  vel  a  Regione,  Oppido, 
Urbe  ,  aut  a  loco  aliquo,  five  a  familia  derivata  exi- 
flimamus. 

Ut  autem  res  ipfa  altius  repetatur  ;  non  erunt 
praetereunda  vocabulorum  fignificata,  quae  ad  hanc 
rem  illuftrandam  faciunt  ,  &  ab  arte  militari  de- 
fumpta  funt.  Nihil  nobis  modo  cum  equitatu,  fed 
tantum  cum  peditatu  negotium  noflrum,  quia  inter 
fatellites  regios  obverfamur,  erit.  Nam  Cetra,  & 
Pelta  pedeltris  militia  armabatur  ;  licet  aliquando 
eifdem  quoque  armis  equites  ufos  fuifle  fciamus  , 
praefertim  apud  Polybium  ,  qui  Peltam  equitibus  e- 
1 1 1  tiam 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


866 

tiam  dedit.  Nam  lib.  3.  KiXrotpo^m  /srsreav,  hoc  eft, 
Equitum  ferentium  peltam  meminit. 

Quia  tamen  in  militia  pedeftri  fumus*  non  omni¬ 
bus  peditibus  ratione  militaris  difciplina:  ,  antiqui¬ 
tus  fcutum  concedi  folitum  obfervandum  erit;  fed 
tantum  aliquibus.  Quamobrem  duplex  militum 
genus,  in  pedeftri  militia  diltinguere  oportet;  ut 
quae  inveftigamus  lucidiora  fiant:  alterum  nimirum, 
quod  gravis  armatura;  dicebatur  ;  alterum  ,  quod 
levis  armatura:  appellabatur  :  qua  quidem  fub  a- 
cie  pedeftris  militiae  ,  fundibularii ,  fagittarii  ,  ac 
reliqui  pedites  compledebantur  ;  qui  fcuto  non 
utebantur.  Stat  pro  hoc  genere  peditatus  Vir- 
gil.  lib.  7.  ^Eneid.  dum  Hernicos  armat ;  illorum- 
que  ad  bellum  prodeundi  confuetudinem  delineat  di¬ 
cens: 

•  ......  o  .  non  illis  omnibus  arma 

Nec  clypei,  currusve  fonant  :  pars  maxima  glandes 
Liventis  plumbi  fpargit:  pars  [picula  geflat 
Bina  manu ;  fulvo  [que  lupi  de  pelle  galeros 
Tegmen  habet  capit vejhgia  nuda  ftniftri 
Inftituere  pedis ;  crudus  tegit  altera  pero. 

Hi  nanaque  pedites  paucis,  vel  nullis  ad  defenfio- 
nem  armis  utebantur.  Ut  etiam  Homerus  de  Lo- 
crenfibus  lib.  13.  Iliad.  verf.  712.  tradidit;  fed  in 
hoftes  offendendo  ,  feque  recipiendo  toti  verfaban- 
tur.  Hanc  peditum  diftindionem  ex  Livio  lib.  35. 
habemus  :  ibi  enim  feribens  Livius ,  quid  egerit 
Philopomenes  contra  Macedones  ,  ait  :  Naviaia 
parva  m  /lationem  occultam  agri  Argivi  contraxit , 
m  ea  expeditos  milites  cetratos  ,  ( hic  virgula  po¬ 
nenda  eft  ad  reftituendum  hunc  locum)  plerof- 
que  cum  fundis  ,  cr  jaculis  ,  Qr  alio  levi  genere  ar¬ 
matura  impofuit.  Ex  quo  fcutatos,  a  militibus  levif- 
fimx  (ut  ita  dicam)  armaturae  dtftindos  fuifle  perfpi- 
cuum  eft. 

Valeant  ifti  qui  nullo  utebantur  fcuto:  ad  pedites 
armatos  nobis  piogrediendum  eft;  hiquediltinguen- 
di  inter  pedites  graviflimas  armaturae  ,  &  pedites 
armaturas  minus  gravis:  Quae  fane pedeftris  militia; 
diftindio  ex  Suida ,  &  Vegetio  poteft  expifeari 
Nam  Veget,  de  re  milit.  lib.  r.  cap.  20.  de  pedeftri 
militia  gravis  armatura;  ,  illiufque  armis  loquitur 
his  verbis:  <zMb  Urbe  enim  condita  ad  tempus  D.  Gra¬ 
tiam  ,  Cataphr aciis ,  dr  galeis  muniebatur  pedeftris  ex  er 
citus.  Eft  autem  cataphrada  idem  quodJcnca:  no¬ 
men  quidem  natum  a  Gra:co  tp&rxu  ,  quod  eft  mu. 
nio.  Quamobrem  Livio  etiam  lib.  37  cataphradi 
pedites,  pro  loricatis  politi  funt:  quod  etiamex  tex¬ 
tu  Vegetii  aperte  conftat.  Dicit  enim  ibidem  :  Ita. 
que  ab  Imperatore  poftulant  primo  cataphr  alias ,  deinde 
caftides  deponere  ,  ftc  detettts  pectoribus  ,  &  capitibus , 
congrefft  contra  Getheos  milites ,  no  [in  multitudine  fa  an¬ 
tariorum  fipe  deleti  funt.  Ex  quo,  caraphrada  mili¬ 
tis  pedus  tegi,  ac  propterea  idem  fuilTc  cum  lorica 
manfteftum  videtur  :  quapropter  antiquitus  aciem 
hanc  fic  armatam,  &  loricatam  ,  murum  ferreum 
didam  Vegetius  affirmat. 

Illuftratur  his  militum  loricis  ,  atque  cataphra- 
dis  illud  vetus  adagium,  murus  aheneus  efto ,  fum- 
ptum  ab  Horatio,  ut  reor,  pro  falutari  auxilio  fuper- 
vemente  his  *  qui  fummo  in  diferimine  verfarentur. 
Illud  habet  nobiliffimus  in  Lyricis  Poeta  in  1.  epift. 
lib.  1.  cum  ait,  k 

. Hic  murus  aheneus  efto , 

Nil  confcire  ftbi ,  nulld  pallefcere  culpa. 

Pro  certo,  &  immutabili  animi  decretoillud  ufur- 
pan  dixit  Manutius  in  adagiis:  tamen  ad  Poetx  len 
lum  venus  accipi  dixiflet,  pro  mente  ,  8c  animo  vi¬ 
ri  boni  inexpugnabili  ,  a  reditudine  propria  con- 
faentix  roborato,  atquemunito;  quafi  diceret  in  hoc 


Uf 

A  uno  totius  humanae  vita:  prasfidium  pofitum ,  ut  nul¬ 
lius  flagitii  aliquis  fibi  confciusfit,  &  ab  omni  cul¬ 
pa  vacet:  nec  validiorem  concedi  poffie  defenfionem 
aut  fecuritatem  quam  propriae  confdentiite  integrita¬ 
tem  :  quae  confcientias  puritas,  in  quocumque  pericu¬ 
lo  unicuique  eft  murus  aheneus, id eft, propugnaculum 
infuperabile. 

Confueverant  enim  Romani,  velitibus,  ac  mani¬ 
pulis  prasfradis  ,  aciem  armatorum  militum  in  lon¬ 
gum  extenfam  hofti  opponere :  quae  acies  ita  exten- 
la  ,  murus  aheneus  dicebatur.  Sed  ad  rem  nofteam 
praeter  loricas ,  ocreas  quoque  ferreas  pedites  gravis 
B  anxiaturae  habebant.  Scribit  hoc  Veget,  lib.  1  de  re 
trnlit.  cap.  20.  cujus  hasc  funt  verba:  Pedites  autem 
fcutatt  prater  cataphraElas  ,  &  galeas ,  etiam  ferreas  0- 
creas  in  dextris  cruribus  cogebantur  accipere.  Sic  erant 
muniti  illi ,  qui  m  prima  acie  pugnantes  Principes  ,  m 
fecunda  Haftati,  m  tertia  Triarii  vocabantur  Itaque 
lorica  ferrea,  caffide,  ocreis  ferreis,  &  fcuto  cum  hi 
milites  armarentur;  pedites  gravis  armaturae  appella¬ 
nt  vero  in  peditatu  diftindio  militum  gravioris 
armaturae  ab  his,  qui  minus  gravi  armatura  uteban- 
tim,  perfpicua  fiat:  operas  pretium  eft fcire,  quod 
illi  ottATtsh  apud  Graecos  audores dicebantur :  hiverb 
qui  minus  gravi  tegebantur  armatura  tt tArolrtu  ,  five 
peltati  appellari  confueverant  Eft  autem  luAcv  ar¬ 
matura  in  umverfum  ,  prasfertim  ea,  qua  miles  pro¬ 
tegitur.  ^  Qyamobrem  licet  Erafmus  in  Chryfofto- 
mum  ,  oVaitIo/ cataphradum  fit  interpretatus;  tamen 
magis  de  fcuto  ,  quam  de  alio  quocumque  genere 
armorum  didionem  illam  verificari  puto.  Probari 
hoc  poteft  audoritate  Septuaginta  interpretum;  qui 

in  1  fal.  90.  ubi  nos  legimus  :  Scuto  circundabit  te  ve¬ 
ntas  ejus ,  legunt  ,Va«  a  „•  JvtS,  U bi 

pro  fcuto  eft  didio  Grasca  osrA«.  Accedit  Suidas, 
qui  in  dictione  cVa®  diferimen  affignans  inter  oVa/t*? 
ce  ot-sAt u?ct{ ,  de  ipfis  oirXncm  ita  ait.  btrxf)  pftfi  fi  xi 
D  01  ^x 

*&**&>,  $  M&ri 

noc  elt:  Nam  ophta  quidem  vocantur  illi ,  qm  gravtf- 
Jima  armatura  utuntur ,  more  Macedonico  [cutis  ro. 
tundis  &  haftis  longioribus.  Quo  autore  aperte  con* 
ttat,  nomine  oVa/t *  nnhtes  gravis  armatura:,  &  ne 
quaquam  levioris  accipi  debere.  Nec  cu jufvis  gravis 
ai  maturas  milites,  eo  vocabulo  fignificabantur  •  fed 
ejus  qua:  graviffima  eflet  :  in  quo  genere  recenfe- 
bantur,  qui  cataphradis  caffidibus,  ocreis  ferreis; 
ce  alus  utebantur,  ut  vidimus  ex  Vegetio.  Plura  ad 
id  probandum  icriptorum  loca  poflent  afferri  •  fed 
hasc  attulifle  fufficiat.  ? 

Diftindio  noftri  peditatus  in  fcutatos ,  five  oplitas 
gravis  armatur*,  &  pcltaftas  minus  gravis  armatu- 
ne  difeutiatur  :  illeque  Xenophontis  locus  lib.  1.  de 
Cyr  min.  exped.  246.  expendatur,  in  quo  de  accef- 
ffi  Clearchi  Ucedasmonis  ad  Cyrum,  qui  erat  apud 
Marfos agit,  his  verbis:  Lj,- 

kovtoo  ,  K,  'hks  xAe*{%0f  oA«*^ «n/xeviof  QvAw  *  oVa/. 
xtKfa ,  %  a r£AT*V*f  r  Mhmorbtt ,  >i 

JfrKoeioo'.  In  quo  textu  Xenophontis  notan¬ 
da  funt  illa  duo  vocabula:  Sxxiras  nimirum  quod  ar¬ 
matos  ignificat .  &  illud  aliud  zcixid^ott,  quo  mili¬ 
tes  qui  utuntur  Pelta  ,  fubinnuuntur.  Cuiusnam 
gentis  eflent  hi  armati,  de  quibus  priori  loco  Xeno- 
p  on  meminit,  non  explicit.  Lacedaemonios,  vel 
faltem  Gnecos  fuffie,  certo  fufpicari  poteft.  Peltas 
enim  Xenophon  dat  Thracibus  ,  fic  dicens:  Illic 
~/rHJ  trigtnta  dies  commoratus  eft  ;  intra  quos  Clear¬ 
cbus  Lacedamonius  exui  ,  peditibus  gravis  ar¬ 

matura  mille  ,  Thracibus  peltaftis  otlmgtntis ,  Cre- 
tenjibus  fagittanis  ducentis  eft  eum  affequutus.  Ita¬ 
que  juxta  hunc  interpretem  didio  oVA/njp  mili- 
Et  peJeftreni  »  Sravi  armatura  munitum  figni- 

Equi- 


868  M  Y  R  O  T  H 

Equidem  diftingui  oirAhag  a  nrsAr in  Xeno¬ 
phonte  ;  qui  parumper  in  ejus  lectione  verfatus  fue¬ 
rit,  intelligfit:  utrumque  etiam  ab  equitatu  diftin- 
out  manifeltum  eft.  Quamobrem  tam  0VA1W,  quam 
areAr*?*?  ad  pedeftrem  militiam  pertinere  conftat. 
Clarioris  tamen  notitiae  gratia  ,  unus  vel  alter  ex 
Xenophonte  locus  afferatur.  Nam  lib.  7.  exped. 
Cyri  ,  ubi  Xenophon  Seuthem  alloquitur  deque 
deducendo  milite  nodis  tempore  ,  ex  Graecorum 
confuetudine  ,  normam  praefcnbit ,  fic  ait ;  oVofov 
eiei  fjf  T  X“>$xv  ’iM  ri  WhlTlMV  ,  iuv  Ti  Itt- 
#lK,o\i.  Hoc  e  it;  Semper  habetur  ratio  ad  id  quod  magis 
expedit  pro  ratione  regionis  ,  vel  armatura  gravis  vel 
equitatus ,  fupple ,  utrum  prxmittereoporte.it.  Quo  in 
loco  oplitx  diftinguuntur  ab  equitatu.  Parum  infra 
ab  eodem  loco  ad  eum  adveniile  Seuthem  fub  mediam 
nodem  feribitur ,  de  cujus  adventu  ita  ille  ;  hZkn  'j 
lw  upQ)  fteretf  vvkIcos  it ettfv  2<5o0>i?  Ijgwv  rag  ivnrtaglt 
3  Kj  T&5-  TU  i  AlOCS  00  S  (^OvloTg  OTtAQlg.  EIoC  eft  . 
Erat  autem  fere  circa  mediam  noElem  ,  cum  adfuit  Seuthes 
habens  equites  loricatos  &  armatos.  Gravis  fcilicet 
armatutx.  In  quo  fimiliter  loco  UtAf) ,  ac  ttea tootou 
inter  fe  ,  Sc  ab  equitatu  diftinguuntur.  Paululum 
quoque  fupra  a  loco  citato  lib.  1.  cum  hortorum  me* 
miniflet  ,  in  quibus  Marfiam  ab  Apolline  viduin , 
excoriatumque  veteres  fibulati  funt ;  6c  in  eodem  loco 
cenfum  Grxcorum  Cyrum  accepifle  fcribit ,  eoldem 
numerat  dicens:  ^  iyivov to  ol  Q/ms-xv re?  oitKlf) 
povg/oi  ,  Hj  ^iA«oi  ,  usiAToc^cy  3  dy-tpi  tu;  die^iAiXC .  ubi 
diftinguit ,  ottAiW  a  mArd  ,  hifque  vocabulis  mili¬ 
tes  pedeftris  militix  intelligit,  fic  enim  ille  locus  in¬ 
terpretatur  :  Cenfa  funt  gravis  armatura  ,  peditum 
undecim  millia ,  peltafiarum  autem  duo  millia. 

Quod  vero  armatorum  nomine,  qui  oithf)  Grxce 
appellantur ,  acies  gravis  armaturae  intelligatur;  ex 
co  manifeftum  eft:,  quod  parum  fupra  in  loco  a  no¬ 
bis  allato,  Xenophon  de  Grxcorum  inftituto  in  de¬ 
ducendo  milite  nodis  tempore  cum  Seuthe  diflerit, 
atque  ex  Grxcorum  confuetudine  milites  gravis  ar- 
maturx  prxmitti ,  deinde  ut  reliqui  fubfequerentur 
tradit,  huneque  militem  gravis  armaturx /3(^<Jvt«7ov 
appellat.  Statimquefub  mediam  nodem  Seuthe  adve¬ 
niente  ,  cum  progrediendum  eflet:  gravis  armatu- 
rx  milites  illum  prxmififle  fcribit  dicens:  djiud  1 rot- 
fiJaxe  TS?  Yiyzpomoog  ,  ol  offAlf)  riycvvfo  .  ol  3  itiAtd- 
^coi  ei7TOvro  ,  0!  3  issnreig  oonrK&Q(poAooKQVv .  HoC  elt :  Cum¬ 
que  dedfiet ,  fupple  Seuthes,  Duces,  fupple  itineris, 
pracejferunt  ophta ,  deinde  peltafta  ,  equites  cufiodiebant 
tergum.  Ex  quo  fane  Xenophontis  loco  manifeftum 
e  it  otvaWxc  dici  eofdem  ,  quos  fupra  gravis  armatu- 
rx  milites  ,  &  to  ov  appellaverat  :  atque 

propterea  r  oVaitw»  vocabulo  ,  milites  gravis  arma- 
turx  fore  intelligendos.  Cum  igitur  peltaftas  ab 
cplitis ,  &  utrumque  ab  equitatu  perpetuo  diftinguat 
Xenophon  :  tam  oplitas ,  quam  peltaftas  ad  pedef- 
trem  militiam  pertinere  conftat. 

Diftindionem  inter  oplitas  &  peltaftas  contemplati 
fimus.  Dicendum  remanet ,  atque  dilcutiendum  dili¬ 
gentius  ,  quo  fcuto  oplitx,  quove  peltaftx  uteren¬ 
tur.  Equidem  pelta  fuifle  ulos  peltaftas  nomen  ip- 
fum  declarat;  cetra  vero  armandos  oplitas  arbitror  : 
nam  fupra  in  principio  hujus  capituli  diftinximus  ex 
Xenophonte  Cc  aliis,  peditatum  in  fcutatos,  &  in 
,  hos,  qui  nullo  utuntur  fcuto,  fcutatofque  ipfos,  in 
milites  gravioris  armaturx  ,  ac  minus  gravis.  Illos 
igitur  fub  vocabulo  ohAituv  fignificari  ,  hos  autem 
levioris  armaturx  mATclsi %s  dici  volumus.  Hxc  mi¬ 
litum  diftindio  Xenophontis  audoritate  firmatur; 
qui ,  ut  vidimus ,  oplitas  figxfvTxlxf  appellat :  non  ita 
peltaftas  ,  quos  potius  levis  armaturx  milites  vocat 
per  refpedum  ad  oplitas.  Hoc  ipfum  audoritate  e- 
tiam  Suidx  loco  jam  citato  fulcitur:  fic  enim  ait: 
0/  3  weAt d;cu\  j utfy  TtW  K trK&yj ,  yre  weAry; , 


E  C  I  v  M.  IIL  869 


B 


C 


D 


E 


/aixgfi  Tig  iflv  auraiilmvi ,  iij  Hoc  eft  :  Pe  It  a  (i  a 

autem  media  fere  armatura  utuntur ,  qua  efi  pelta  ,  mi¬ 
nimum  quidem  inter  fcuta ,  &  leve.  Et  quia  ipie- 
met  Suidas  c?rAov  diverlurn  a  pelta  fecerat  ,  &  ad 
gravem  armaturam  illud  pertinere  tradiderat ;  pel¬ 
ta  ad  levem  pertineat  necefle  eft.  Hi  igitur  pel¬ 
tati  ,  brevi  cum  uterentur  fcuto,  majori  oplitas  uti 
confuevifte  certo  tenere  oportet. 

Sufpicari  fortafte  poflet  ;  eofdem  fuifle  oplitas 
Xenophontis,  atque  Latinorum  cetratos;  milites  ni¬ 
mirum  fic  didos  ,  quod  cetra  uterentur:  illudoue 
idem  genus  fcuti  Cetra  a  Latinis didum  fuifle ,  quod 
yipfov  a  Grxcis  dicebatur  :  de  quo  ita  in  lexico 
Grxco  Colonix  Allobrogum  impreflum  1 792.  ylffdv 
gladii  genus  ,fcutum  perficum  ,  generali  t  er fcu  tum  barbari¬ 
cum  fignificat.  Gerrones  mde  ditti  ,  ut  fcribit  Fefius ,  id  efl 
leves ,  &  inepti :  rd  yeffx  pro  quadis  protebhone  ,  Jive  ex 
cratibus ,  Jive  ex  cono  ,  aut  alia  quavis  materia  acci¬ 
pitur.  item  crKiTrciQuci  defettfaculum  exponitur  a  Philel- 
pho  ,  Crates  lib.  1.  pedta  Cyri;  ubi  tamen  cetram  figni¬ 
ficat  ;  qua  fecunda  efi  fignificat  10  :  Feftus  quoque  Pau¬ 
li  in  didione  Gerrx  fic  dicit.  Gerra  crates  viminea, 
rdthenienfes  cum  Syracufiis  ob fiderent ,  &  crebro  gerras 
pofcerent ,  irridentes  Siculi  gerras  clamitabant.  Suidas 
quoque  in  didione  yeffet  fic  ait.  ■atgQix.ot Wi  wqfiug 
C7TA  oc  t  d  yepfx'  xeda%gyigiKdig  3  ts%  insa.Qp.oc,  etn 
t Ivov,.  dn  diA fjg  rivo;  vA tj?  ylfipov  iAtyilo.  Hoc  eft:  Gerra 
proprie  funt  arma  perfica  ;  per  abufionem  vero ,  quodvis 
tegumentum  ,  Jive  pelliceum ,  Jive  ex  aliqua  alia  quavis 
materia ,  gerron  dicebatur. 

Sumpto  igitur  argumento  a  barbarie  illius  fcuti, 
quod  a  materia  eX  qua  fiebat  gerron  dicebatur ;  & 
denique  a  genere  pedeftris  militix,  qux  quidem  illo 
fcuto  utebatur :  idem  fuifle  Grxcorum  Gerrum,  cum 
Latinorum  Cetra  non  incongrue  credi  poflet.  Lorei 
enim  atque  viminei  fcuti ,  ut ftatim  videbimus,  me¬ 
minit  Pollux  lib.  1.  cap.  10.  §.  6.  &  Ifid  in  origin, 
lib.  18.  dicens:  Scetra  corrupte  pro  cetra ,  fc ut um  lo¬ 
reum  ,  Jive  ex  ligno  quo  utuntur  Afri  *  &  Alaun ,  de 
quo  Poeta  l&vam  fcetra  tegit.  A  protedione  Ifidorus 
argumentum  fumit;  ut  de  fcuto,  locum  intelligen- 
dum  fore  cenfeat:  atque  confentit  cum  eo  id,  quod 
fupra  ex  Suida  diximus,  qui  Gerron  per  abufionem 
tnts7r«Q*06,  id  eft  tegumentum,  fivedefenfaculum ap¬ 
pellari  tradiderat. 

Cetrx  vero  deferiptio ,  quam  ex  Ifidoro  tradidi¬ 
mus,  confentit  omnino  cum  his,  qux  de  ror?  yifias 
Grxcorum  habetur  ex  Xenophon,  lib.  5.  Cyr.  min. 
expeditione;  cum  ait:  tgyjirxv  dvdikoilbv  y.dAi- 

I  s-»  ol  x°^°‘  dvitscix ovvrif  «XKtjAoif ,  ixovrts  ytfpco  vsdvTtg 

jAdLitwv  /3 om  dxeixi  ubi  Xenophon  gerrones  corio  bu¬ 
bulo  intedos  deferibit  :  quorum  artem  exprimens 
Ifidorus,  idem  fcutum  dixerat  loreum.  Sic  enim  lo¬ 
cus  Xenophontis  interpretatur:  Stabant  centunatim , 
fupple  milites  ,  tanquam  chori  fibi  invicem  oppofiti  , 
omnes  cetram  habentes  boum  alborum  pelle  inteblam. 
Ex  quibus  conftat,  cetram  fuifle  fcutum  ex  vimini¬ 
bus,  lorifque  bubulis  contedum  ;  quo  miles  ad  ag¬ 
grediendum  ,  atque  congrediendum  cum  hofte, 
promptior  eflet.  Cujus  fortafle  fcuti  inventum  Per- 
lis  debebatur;  quamvis  illius  ufum  Afris ,  Hifpanis 
ulterioribus,  &  Grxcis  etiam,  atque  Romanis  tradi¬ 
derint  aliquando  feriptores.  Hil panis  fuifle  frequen¬ 
tem  ufum  cetrx  teftantur  plures  feriptores:  &inhoc 
fenfu  Silius  lib.  10.  loquitur  de  cetra  tanquam  de  fcu¬ 
to  Hifpanis  proprio  dicens: 


........  ac  ritu  moris  Iberi 

Carmina  pulfata  fundentem  barbara  Cetra 
Invadit . 


In  qua  Silii  barbara  cetra,  barbariem  hujus  fcuti 
cognofcere  necefle  eft.  Quam  barbariem  non  alii 
de  caufa  cetrxj  tributam  conjedamus;  nifi  ea  quarrt 
I  i  i  2  Lexicx, 


S70 


Arcanorvm  Sacrae  Scriet. 


871 


Lexica  ,  ac  Suidas  gerro  adfcripferunt.  Lucanus 
quoque  Iib.  7.  civil.  belli  fuos  Hifpanos  cetra  armat 
dicens: 

Illic  pugnantes  commovit  Iberia  cetras. 

Nequaquam  vero  ,  ut  reor ,  toti  Hifpanio  cetra 
communis  erat  ;  fed  potius  ulteriori  tantum  Hifpa¬ 
nio,  quae  Africo  contermina,  magis  veluti  propria 
cetra  libi  utebatur,  au£tore  Cofare  lib.  1.  Civil. 
bell.  cap.  59.  ubi  ait:  Erant ,  ut fnpra  demonfiratum 
eji ,  leaiones  Afranii  III.  Petri  II.  pr&terea  fcutati  ci¬ 
terioris  provincia ,  &  cetrata  ulterioris  Hifpanu  cohortes 
circiter  LXXX.  Quibus  in  verbis  duo  nobis  obfer- 
vanda  occurrunt ;  alterum  refpicit  ufum  cetrae,  quae 
fcutatorum  erat  clypeus:  alterum  quod  Hilpani  ul¬ 
teriores,  nimirum  Lufitani,  ufu  cetrae  erant  periti. 
Confirmat  id  Livius  lib.  3.  Decad.  2.  Hifpanorum 
virtutem  in  Africa  fcribens  his  verbis:  Nec  Numida , 
inquit,  Hfpano  eques  par  fuit ,  nec  jaculator  Maurus 
cetrato.  Et  lib.  31.  dat  cetram  Macedonibus  in  bello 
Philippi  Regis  contra  ipfos  Romanos  dicens  :  Vno 
deinde  intermijfo  die  ,  cum  omnibus  copiis  equitum , 
levisque  armatura  pugnaturus  Rex  effet ,  nolle  cetratos , 
quos  peltaflas  vocant ,  loco  opportuno  inter  bina  caftra , 
cum  infidiis  abdiderat.  Et  in  lib.  37.  Philopomenis 
in  Macedones  praelium  referens,  ait:  Navigia parva 
in  flationem  occultam  agri  Argivi  contraxit ,  in  ea  ex¬ 
peditos  milites  cetratos. 

Ufum  quoque  vimineorum  fcutorum  ad Tyronum 
exercitia  ex  Romanorum  inftitutis ,  in  medium  pro¬ 
fert  Veget,  lib.  1.  de  re  milit.  cap.  11.  dicens: 
Scuta  de  vimine  in  modum  cratium  corrotundata  tene¬ 
bant  ;  ita  ut  duplum  pondus  cratis  haberet  ,  quam  fcu- 
tum  publicum  habere  confuevit.  Et  quamvis  de  fcu- 
to  vimineo  ,  &  corrotundato  Vegetius  loquatur:  non 
tamen  inde  argumentum  fumendum  erit ;  quod  ex 
folo  vimine  gerras  ,  five  cetra  texerentur  :  fed  ut 
dicebamus,  ex  vimine  ea  fcuta  cum  connedlerentur, 
his  fcutis  ferrei ,  five  aerei ,  aut  aurei  circuli  crati¬ 
bus  interferebantur  :  ita  tamen  ut  bubulo  corio  de- 
fuper  tam  crates  ,  quam  ferreos ,  five  aureos  ,  aut 
aereos  circulos  contegendo,  fcutum  five  cetra  confur- 
geret.  His  adftipulatur  Statius  Thebaid.  lib.  3.  dum 
cratibus  armat  Argivos  dicens: 

Omnibus  arata  propugnant  peflora  crates. 

Virgil.  nofter  lib.  7.  AEneid.  quanam  ex  arbore 
crates  fumerentur  ad  componendum  hos  clypeos  , 
aperit  ,  Latinorum  contra  Trojanos  apparatum  fcri¬ 
bens,  dum  ait: 

Tegmina  tuta  cavant  capitum  ,  fleUuntque  fa- 
lignas 

‘ Umbonum  crates . 

Turni  quoque  in  Pallantem  infultum  referens  , 
elypei  fabricam  expreflit  lib.  10.  iEneid.  dicens: 

Dixerat  j  ac  clypeum  ,  tot  ferri  terga ,  tot  aris 

Cum  pellis  toties  obeat  circundata  tauri. 

Et  Statius  multoties  dum  elypei  fabricam  nobis 
expreflit  ,  ferri  ,  teris  ,  loreique  meminit.  Lib.  7. 
Thebaid.  dicit. 

. elypei  feptemplice  tauro 

Lava,  ter  infuto  fervant  ingentia  ferro 

Petlora . 

Quam  etiam  fibricam  fcuti  ,  Homerus  lib.  7. 
verf.  219.  expreflit  ,  ficut  etiam  Virg.  &  alibi 
pluiies  aurei  circuli  meminit  ,  quo  fcuta  circunda- 
bantur. 

Scuta  igitur  ifia  ,  hac  ratione  compaCa  ,  ferro 
circumdata,  cratibus  intenta,  loreo  conte&a  ;  ce¬ 
tras  aliquando  fuifle  appellatas  non  dubito.  Nam 


B 


D 


F 


etiam  apud  Romanos  cetrarum  ufus  manifeflus  eft 
ex  Livio  lib,  1.  Decad.  &  lib.  4.  Decad.  5.  Sueto- 
tonius  quoque  Cajum  inducit  cap.  19.  cum  equo 
phalerato  ,  corona  quercica  ,  fecuri  ,  cetra  ,  gla¬ 
dio,  &  aurea  chlamyde  ornatum.  Quibus  armis  fu* 
pra  pontem  quo  Baias,  &  Puteolos  trium  millium  , 
&  tercentorum  pafluum  di  liantes  conjunxerat  ,  in- 
ceflifle  feribit.  Quamobrem  parmati  ( quo  fcuti  ge¬ 
nere  potiflimum  Romani  utebantur)  peltafto  ,  five 
peltati  didti  fuere. 

Quantum  igitur  ad  nomina  Ceretheorum  ,  atque 
Pheletheorum  ,  quae  ad  rem  facram  faciunt ,  quo¬ 
rum  explicatio  ad  nos  pertinet  •  verius  cenfeo  fufpi- 
cari  pofie  ,  hos  Ifraelitas  ,  qui  fatellitii  regii  ftipen- 
dia  meruere ,  non  quidem  ab  occidendo  ,  eruendo, 
liberando  ,  ab  excidendo  ,  a  mirabilibus ,  aut  ali¬ 
quo  alio  titulo  Ceretheos  ,  ac  Peletheos  diCos  fuif- 
fe  ;  fed  potius  Ceretheorum  ,  ac  Pheletheorum  vo¬ 
cabula  ,  a  cetra,  &  pelta  clypeorum  generibus,  de- 
du£ta  fuifle  arbitramur :  quibus  duobus  fcutorum  ge¬ 
neribus  ,  tempore  pacis ,  &  belli ,  tam  foris, quam 
domi  ,  flipatores  hi  regii  utebantur.  Fulcitur  haec 
noftra  conjedtura  ,  argumento  fumpto  a  vocabulis  , 
a  genere  pedeftris  militiae  ,  &  a  munere  ftipandi , 
procurrendi  ,  atque  tuendi  Principem  :  etenim  no¬ 
minibus  ,  atque  vocabulis  illis  facris  in  oraculis  fli¬ 
patores  fignificari  probavimus  :  atque  propterea  pro- 
curloriam  ,  ac  lateralem  militiam  ,  quo  Regi  Iirae- 
litico  ad  cuftodiam  erat  ,  Ceretheos  ac  Pheletheos 
exercuifle  :  quinetiam  cetro  ,  ac  pelto  inventum  , 
Ifraelitarum  fuifle  ,  a  re  alienum  non  videtur.  Qui¬ 
bus  tamen  hoc  non  arrident  ut  cetra  ,  &  pelta 
Hebroorum  inventum  fit :  cetram  ab  illis  Ceretheis 
inventam  fuifle  ,  qui  maritima  ora  Chananeorum  in¬ 
habitabant  ;  Peltam  vero  unde  Pheleteorum  ,  five 
Peltaflarum  nomina  ,  ex  oppido  illo  celebri  Peltis  , 
de  quo  fupra  fcripfimus  ,  originem  accepifle  fi  di¬ 
catur  :  atque  ab  his  ufum  horum  fcutorum  Ifraelitas 
habuifle  fi  affirmabitur  ;  id  nos  non  rejiciemus ;  nec 
in  contrarium  decertabimus. 

Militandi  artem  ,  militaremque  peritiam  a  Gen¬ 
tibus  Hebroos  didicifle  ,  fubodoratur  cap.  8.  lib. 
2.  Reg.  ex  illis  verbis  :  Et  pracepit  David  ,  ut  do¬ 
cerent  filios  fu  da  arcum  :  ficut  feriptum  efi  in  libro  ju- 
florum.  Quem  locum  fic  declarat  Vatabl.  in  notis. 
Hortatus  efi  viros  tribus  fu  da  ,  ut  docerent  filios  fuos 
artem  bellicam  ;  &  ne  defperarent  propter  mortem  Sau - 
lis  ,  &  fonatha  ,  quod  adhuc  futuri  ejfent  clari  arte 
bellica.  Cum  igitur  bellandi  peritiam  a  Gentibus  , 
profertimque  a  Philifleis  Ifraelito  acceperint ;  cum 
quibus  perpetuum  erat  certamen  :  quod  etiam  Ce¬ 
tro  ,  Peltoque  ufum  ab  eifdem  acceperint ;  ut  inde 
Cetrati  ,  ac  Peltati  ,  five  Cerethei  ,  &  Phele- 
thei  appellati  fuerint ,  probabiliffimum  cenferi  po- 
tcfl. 

Quod  autem  apud  Hebroos  ufus  peltarum  fuerit; 
certo  cognovit  nofter  interpres  ,  qui  cap.  10.  lib.  3. 
Reg.  recenfendo  opera  illuftriora  Salomonis  ;  quo 
ad  regiam  majdlatem  in  Ifrael  oftentandam  excogi- 
tarat  :  Fecit  quoque  ,  inquit  ,  Rex  Salomon  ducenta 
fcuta  de  auro  purijfimo  ,  er  trecentas  peltas.  Quam 
etiam  interpretationem  S.  Hieron.  complexus  eft. 
Latino  autem  diCioni  Pelta  in  textu  Hebraico  ref- 
pondet  didtio  H?  maghen  :  fcuti  quidem  in  lingua 
landla  generale  vocabulum.  Cujus  fcuti  ufum  pe¬ 
nes  milites  pedites  extitifle  ,  qui  fugientem  David 
in  periculis  ,  difcriminibufque  comitabantur  ;  lib. 

1.  Paral.  cap.  12.  in  hoc  verba  feribitur  :  Sed  &  de 
Gaddi  transfugerunt  ad  David  ,  cum  lateret  in  defer¬ 
to  ,  robutliffimi ,  &  pugnatores  optimi  tenentes  clypeum, 

Gr  haflam  :  facies  eorum  quafi  facies  Leonis  ,  quafi  ca¬ 
prea  m  montibus.  Quo  in  loco  ledlio  Hebraica  di¬ 
cionem  maghen  habet  :  cui  didioni  latinus  cly¬ 
peus 


Myrothecivm.  III. 


872 

peus  refpondct  ;  &  juxta  Hieronymum  optime  per 
dictionem  pelta  redditur.  Accomodatiflimam  quip¬ 
pe  ad  fugam  fuifle  peltam  pendentem  loris  ab  hume¬ 
ro  ,  atque  ad  tergum  alligatam  ,  cum  hoftis  edet 
declinandus  ,  ex  jam  di£tis  a  nobis  de  brevitate  ce- 
trse  manifeftum  eft.  Idemque  audor  teflatur  ;  me¬ 
rito  David  militibus ,  &  fociis  fugitivis  Peltam, Ce¬ 
tramque  pedeftris  armaturae  fcuta  ,  afcripfifle. 

Cetratis  militibus  cohortes  praetorias  fuifle  corn- 
padas  ad  Principem ,  atque  Imperatorem  conftipan- 
dum  ,  Cxfar  lib.  1.  de  bell.  civil.  innuit  :  ubi  fe 
contra  Afranium  &  Petrejum  ,  exercitum  duxifle  , 
defperatafque  res  Afranii  ,  atque  Petreji  tradit.  Pe¬ 
trejus  vero  non  defertt  fe  ,  fed  ,  inquit  ,  armat  fami-  j  g 
liam  :  cum  hac  &  pratonam  cohortem  cetratorum  ,  bar- 
barofejue  ,  equitibus  paucis  ,  &  beneficiariis  fuis  ,  quos 
fua  cuft  odiet  caufa  habere  confueverat.  Quod  nequa¬ 
quam  de  Romana  Cetratorum  cohorte  praetoria  in- 
telligendum  duco  :  fed  Petrejum  de  Romanorum 
militum  fide  dubitantem  ,  aflumpfifle  arbitror  co¬ 
hortem  praetoriam  ex  barbaris ,  quorum  erat  ufus 
cetrae  ,  hifque  fui  corporis  cuftodiam  commififle. 
Similiter  etiam  peltatis  ,  five  peltaftis  ftipatoribus 
Cyrurn  ,  &  alios  plures ,  non  femel  ,  fed  fxpiftime 
ufos  fuifle  ad  fui  cuftodiam  ,  apud  Xenophontem  le¬ 
gimus. 

Probabiliori  adhuc  argumento  ,  Ceretheorum  ac 
Pheletheorum  vocabula  ,  a  cetra  ,  Sc  pelta  derivan¬ 
da  fore  ,  a  ratione  militiae  ,  &  munere  ftipatorum 
fuadetur.  Nam  Ceretheos  ,  &  Pheletheos  pedef¬ 
tris  militiae  milites  extitifle  ,  &  regem  conftipafle, 
conftat  ex  locis  omnibus ,  in  quibus  illorum  memi¬ 
nit  facer  textus  :  cum  primis  vero  cap.  iy.  lib.  2. 
Reg.  ubi  de  fuga  David  a  facie  Abfaloni,  deque  il¬ 
lius  comitatu  haec  dicuntur  :  Egrejfufque  Rex  ,  & 
omnis  Ifrael  pedibus  fuis  fietit  procul  d  domo  ;  &  uni- 
verfi  fervi  ejus  ambulabant  juxta  eum  :  &  legiones  Ce - 
rethi  ,  &  Phelethi  ,  &  omnes  Geihei  pugnatores  validi 
fexcenti  viri  ,  qui  fecuti  eum  fuerant  de  Geth  j  pedites  ^ 
pracedebant  Regem.  Quo  nihil  clarius  dici  poteft  , 1 
ad  firmandum  ea  ,  quae  de  pedeftri  militia  Cere¬ 
theorum  ,  atque  Pheletheorum  diximus. 

Accedit  ad  haec  ,  quod  ipfimet  regii  fatellites  , 
non  femel  in  facra  Scriptura  praecurfores  nominantur. 

Ad  praecurrendum  vero  Regi  quadriga  delato  ,  ut 
ex  jure  Regio  ,  1.  Reg.  cap.  8.  feribitur  ;  quam 
accommodatiflima  eflet  pelta  ,  Diod.  lib  iy.  aperuit 
in  haec  verba  :  r  ziklwuv  jczyaAottc  chr&hn  , 

'fis-  t2to  JvcniivriTwv  ovluv  ,  QovetAz  tm?  dezciSoeo  ,  Xj 
xot\z<Txdiot<sz  ariAl Qup,y,ZT(>iSf.  Hoc  eft  .  Gracis  antea 
magnis  clypeis  utentibus  ,  &  ob  id  ad  motum  parum  ap¬ 
iis  ,  ipfe  ,  id  eft  Iphicrates,  contraxit  clypeos,  &  effecit 
modicas  peltas.  Peltafticam  militiam  praecurforiam 
dicit  Plutar.  in  Philopoemene ,  qui  grandiores  cly- 
peos  iterum  induxit ;  peltafticam  ab  Iphicrate,  jam  £ 
olim  indudtam  femovens  ,  de  quo  Plutarchus  ait , 
peovipiov  ,  rLj  fizCyyfixv  ohv t)  ,  x^  nszAroc- 

s-tKijf  :  id  eft  :  Stabilem ,  &  gradu  progredientem  ,  pro 
curjbna  illa  ,  &  peltaflica  ,  (upple  ,  (emota.  Ex 
quibus  locis  perlpicuum  eft ,  ad  praecurrendum  Re¬ 
gi  ,  Cetratam  ,  Peltatamque  militiarn  accommoda- 
tiflimam  extitifle  :  ac  propterea  non  folum  a  cetra, 

&  pelta  ,  fed  etiam  a  munere  ipfo  ftipatorio  ,  Ce¬ 
retheorum  ,  Pheletheorumque  vocabula  ,  Ifraelitas 
Regis  praecurfores  accipere  potuifle  :  &  qui  Regem 
inter  Ifraelitas  ftipabant  ,  regiamque  cuftodiebant , 
illud  idem  retinuifle  vocabulum  ,  quod  ftipatores  in 
aliis  curiis  fortafle  retinebant  ,  quibus  Banajas  filius 
Jojadx  ,  ut  feribitur  z.  Reg.  praeficiebatur. 


87? 


CAP.  XX. 

Cetrae  ,  ac  Peltce  forma  inyeftigatur. 


Ad  loca  3.  Reg.  10.  Fecit  quoque  Rex  Salomon  du¬ 
centa  fcuta  de  auro  purtjfimo  ,  fexcenti  auri  ficlos  de¬ 
dit  tn  laminas  fcuti  unius  :  &  trecentas  peltas  ex  au¬ 
ro  probato  ;  trecenta  mina  auri  unam  peltam  veftie- 
bant.  Pfal.  90.  Scuto  circumdabit  te  veritas  ejus. 
j  Illuftratur  locus  num.  2,3.  Sin  autem  nolueris  m- 
l  terficere  habitatores  terra  ;  erunt  vobis  ,  quafi  cla - 

\  vi  m  oculis  ,  lanceet  in  lateribus.  &c.  &  ad  alia 
j  plura. 

D  intelligentiam  facrorumoraculorum.formam 
cetras  ac  peltx  inquirere  minime  neceflari- 
um  cenferi  poflet  :  fed  ad  regium  latellitium , 
quo  Rex  ad  inaugurationem  deducebatur  ,  Cetrae 
formam  aperire  fatiscommodum arbitramur.  Quam¬ 
vis  igitur  multi ,  multa  de  Ceretheis,  ac  Pheletheis 
dixerint ;  &  pelta  ,  peltacque  forma  ex  lapidibus  Sc 
parietinis ,  pluribufque  veterum  feriptorum  monu¬ 
mentis  notifllma  videatur  j  Cetrae  tamen  formam 
omnibus  ignotam  video  :  quam  tamen  aperire,  Deo 
bene  juvante,  conabimur  j  ut  quos  ifraelitico  Regi 
ftipatores  ac  praecurfores  adfcripfimus  ,  non  qui¬ 
dem  inermes  ,  fed  armatos  ac  clypeo  munitos  fuifle 
demonftremus. 

Ut  autem  res  ipfa  altius  repetatur;  non  eruntprae- 
tereunda  vocabula,  quibus  utuntur  audtores  cum  de 
fcuto  loquuntur :  interdum  enim  fcutorum  vocabula 
a  materia  fumunt  3  nonnunquam  etiam  a  perfonis , 
quibus  fcuta  funt  in  ufu,  nec  non  etiam  a  forma  in¬ 
terdum  nomen  accipiunt.  A  materia  quidem  ea  fcu¬ 
torum  vocabula  fumuntur,  de  quibus  Pollux  Onom. 
lib.  1.  cap.  10.  §.  6.  fed  quia  haec  nihil  ad  rem  nof- 
tram  faciunt  >  propterea  ad  formam  inquirendam 
nobis  properandum  erit  ,  quae  majorem  habet  diffi¬ 
cultatem.  Ab  hac  breviter  ut  fe  expediat  Cerda  in 
lib.  7.  XEneid.  in  verf.  732 .  ad  formam ,  inquit,  per¬ 
tinent  colores  quibus  celata  ,  fupple  erant :  nobis  ta¬ 
men  de  celaturis  atque  coloribus  modica ,  vel  nul¬ 
la  eft  difficultas :  figuram  inquirimus,  quam  formam 
hic  appellamus. 

Verum  quid  de  fchemate  peltx  fit  dicendum  ,fta- 
tim  videbimus  :  nunc  quantum  attinet  ad  formam 
Cetrx ,  Wolfang.  Laz.  lib  4.  comment.  Reip. 
Rom.  cetram  perfe£te  rotundam  fufpicatur :  immo 
hac  rotunditate  cetram  a  pelta  fecernir;  quod  hxcad 
formam  dimidiatx  Lunx  eflet  3  cetra  vero  integrx 
peripherix  formam  retineret.  Sed  nulla  ratione  fufti- 
nendum  cenfeo.  Cetram  perfedta  peripheriacircum- 
ambiri  :  quin  potius  dicendum  exiitimo;  cetram 
cordis  humani  habuifle  formam  ,  vel  aliquid  aliud 
hujufmodi  imitatam  fuifle.  Antiquitatum  ,  bona- 
rumque  litterarum  helluo  Liplius  hoc  infinuavit  in 
Analeft.  ad  milit.  Rom.  loquitur  ille  de  fcuto  Mau¬ 
rorum  ,  zAiQxvrlslw  appellato  ,  quod  ex  elephantis 
corio  compadtum  fuiflet.:  hujus  formam  ac  figuram 
his  verbis  tantifper  aperiens  ,  quod ,  inquit ,  hodie 
Mauri  ?  nonne  ufium  fervant  ■  &  habent  lorea  ifla  fcu¬ 
ta  ,  fed  majufcula,  &  formata  fere  in  cor  humanum  ? 
Loqui  vero  ipfum  de  cetra  manifeftum  eft  ex  his, 
qux  ex  Silio  affert}  ut  probet  Mauros  olim  fcuta  fua 
varis  confuevifle  pingere  coloribus  :  cujus  hi  funt 
verfus : 

Verficolor  contra  cetra ,  &  falcatus  ab  arte 
Enfis  Andro, nachida. 

De  cetra  cecinit  Silius ,  de  eadem  Lipfium  quo¬ 
que  intelligendum  fore,  dubium  non  eft:  jam  igi¬ 
tur  audtore  Lipfio  cordis  humani  formam  in  cetra 
tenemus. 

Si  vero  conje£tare  aliquid  ex  facris  decet  litteris : 
locum  ex  cap.  10.  lib.  3.  Reg.  prx  oculis  haben¬ 
dum  duxi;  ubi  de  ornamentis  aulx  regix  agitur  his 
verbis  :  Fecit  quoque  Rex  Salomon  ducenta  fcuta  de 

I  i  i  3  *»” 


8  74 


Arcanorvm  Sacrte  Scriet. 

A 


auro  purijjimo,  fexcentos  auri  ficlos  dedit  in  laminas  [cu¬ 
ti  unius :  &  trecentas  peltas  ex  auro  probato ,  trecenta 
mina  auri  unam  peltam  veftiebant .  In  armamen¬ 
tario  Regis  Salomonis  fumus:  &  licet  fcutumne, 
an  lancea  Hebraica  didione  ntnnah  fignificetur, 
lubdubitandum  apud  audores  videatur ;  quod  z.  Pa¬ 
ra!.  cap.  9.  in  hac  eadem  lententia  feribatur  :  Fecit 
ducentas  haftas  aureas  ,  de  fumma  [excentorum  aureo¬ 
rum  ,  cjui  in  Jinguhs  haftis  expendebantur  :  trecenta  quo¬ 
que  fcuta  aurea  trecentorum  aureorum ,  quibus  tegeban- 
jur  fingula  fcuta }  Nihilominus  dubitatio  tantum 
remanet  penes  interpretem  latinum  ;  &  illum  qui 
voces  illius  fuperficie  tenus  attenderit;  non  aurem 
ex  Hebraico,  quem  vulgatus  reddidit,  &  ligni  fica¬ 
tum  illius  interpretari  voluit.  Conftantiffime  enim 
Hebraicum  exemplar,  utrobique  in  locis  citatis  di¬ 
dionem  n^’  z.mnah  retinuit :  ut  dodiffime  adnotavit 
Pineda  Iib.  54  de  reb.  Salom.  cap.  6.  &  id  ex  ipfo 
textu  confiat. 

De  praedidhe  vocis  fignificatione ,  quamvis.  $.  7. 
Pineda  dubitet  :  mihi  tamen  ea  voce  fcutum  figni- 
ficari ,  indubitatum  eft.  Sunt  enim  loca  innumera¬ 
bilia  in  facris  oraculis  ;  qiue  de  fcuto  tantum  recte 
interpretari  pofliintj  quotiefeumque  in  Hebrteo  tex¬ 
tu  didio  ni?  z.wnah  occurit.  Afferatur  in  medium  il¬ 
lud  Pfal.  90.  Scuto  circundabit  te  veritas  ejus  •  in  quo 
de  protedione  divina  agitur  :  &  in  Hebrceo  fic 
legimus.  na?  vefocherah  hamitho. 

id  eft,  fecundum  Hieronymum,  fcutum  ,&  protetHo 
veritas  ejus.  Ut  enim  divinam  protedionem  erga 
perfedum  virum  explicaret  Propheta  ,  Deumque 
non  tam  a  fronte,  quam  etiam  a  tergo  pium  virum 
protedurum  oftenderet :  Scapulis  fuis  obumbrabit  ti¬ 
bi,  inquit,  &  fub  pennis  ejus  fperabis.  Quibus  verbis 
ad  tergum  fecura  protedio  viro  jufto  a  Propheta 
promittitur:  ut  autem  quoque  pedus,  antenorque 
pars  fecura  oftenderetur ,  fubdit :  Scuto  proteget  te  veri¬ 
tas  ejus.  Ex  quo  quidem  loco ,  nulla  ratione  poteft 
declinari,  quo  minus  didio  illa  zinnah  c lypeum 
figmficet ;  quo  pedus  militis  protegitur:  quemad¬ 
modum  fcuta  grandiora  didionc  P.'? maghen  fignifica- 
ri  nonnulli  hebraizantes  tradunt:  nifi  velimus,  & 
forte  verius,  didionem  P.?  maghen  generale  fore  vo¬ 
cabulum  ,  ficut  cGa t)s  apud  Grascos  ,  &  fcutum 
five  clypeus  apud  Latinos  :  illa  vero  didione 
fpeciale  fcuti  genus  apud  Hebraeos  fignificari  di¬ 
xerimus. 

In  interpretatione  illius  vocis  «¥  difficultas  eft, 
ex  loco  Num.  33.  in  quo  Deus  deftrudionem  Cha- 
nanaeorum  lfraeliris  praecipit,  &  llibdit:  Sin  autem 
nolueritis  interficere  habitatores  terras  erunt  vobis 
quaft  clavi  in  oculis  ,  &  lancea  in  lateribus.  In  He- 
brxo  vero  pro  lanceis  habetur  zenmim:  qua  di¬ 
ctione  fpina  ,  lancea  ,  vel  aliquid  acutum  figmfica- 
tur;  ficque  locum  interpretamur  omnes.  Qtiamob- 
rem  cum  hoc  plurale  z.enimm  ab  illo  lingulari 
vnnah  dedudum  confiet;  atque  hoc  loco  nulla 
ratione  aliquid  fignificetur,  quod  protegat ;  fed  po¬ 
tius  aliquid  quod  transfigat;  lanceam  ea  didione  fi- 
gnifican  perfpicuum  videtur. 

Lanceam  quidem  fignificari  polle  aliquando  di¬ 
dione  z-innah  hujus  loci  audoritate  oppreffi  For- 
fteius  &  alii  tradunt.  Umbonem  acuminatum  in 
fcuti  medio  alii  excogitarunt  :  cum  quibus  fiat 
Vilalpandus  in  Ezechiele  ;  a  quibus  etiam  non 
diflcntit  M.  Marin.  in  didione  n3¥  z-innah  dicens- 
Sapius  vero  eft  clypeus  &  fcutum:  fupple  didio  illa  ’ 
”****$"**-  fic  fortajfe  ditium  ,  quod  hujufimodi 
clypei,  cufpidem  haberent  m  medio  ,ad  wflar  [pina, praa- 
cutam.  f  ‘ 

Sed  quicquid  alii  afferant  ,  mihi  dicendum  vide¬ 
tur  didionem  vnnah  non  aliud,  quam  clypeum 
five  fcutum  in  facris  oraculis  fignificare:  didionem 


B 


D 


^75 

vero  z.emmm  ,  quae  fpinas  in  plurali,  in  I0C9 
jam  allegato  ex  cap.  33.  Numerorum  interpretatur; 
non  derivari  a  radice  n3V  z,mnah ;  cujus  plurale  non 
poteft  effe  DT3?  z.enmim  ,  maiculini  generis  ,  fed 
nu?  teinoth  faeminini,  quas  vox  habetur  cap  4.  A- 
mos.  &  z.  Paral.  cap.  11.  quibus  m  locis  de  cly. 
peis  ferino  eft.  Nam  m  z.  Iib.  Paralip.  cap.  u. 
de  a-dificiis  Roboam  agitur;  qua:  in  tribu  Juda 
fecit  ,  &  v.  12.  dicitur  :  Sed  &  m  Jingulis  urbibus 
fecit  armamentarium  fcutorum  ,  gr  hafiarum:  &  ubi 
nofter  habet  fcuta  ,  Hebraicus  textus  habet  didio¬ 
nem  Amos  vero  cap.  4.  de  proftratis  in  bel¬ 
lo  agitur:  d  Propheta  ad  rem  cafirenfem ,  ac  mi¬ 
litarem  refpiciens ,  ex  cujus  inftitutis  qui  in  acie 
fortiter  pugnando  occubuifient,  in  clypeis  veluii 
in  feretro  ad  fuos  referebantur .  Juravit  Dommus 
*nt  ,  Deus  in  fantlo  fuo :  quia  ecce  dies  venient  fuper 
vos ,  &  levabunt  vos  in  contis.  Ut  innueret  Prophe¬ 
ta  ,  quod  profirandi  erant  in  congreffu  hoftium. 
Et  ubi  nofter  textus  habet  in  conti eftinHe- 
biaico  textu  .  &  Giacci  dixere  in  ottAois  ,  ideft  in 
clypeis  gravioris  armaturae. 

Hinc  illa  Lac  e  nae  cujuidam  ,  virilis,  Sc  egregia 
vox,  ad  filium  quem  armaret  ad  bellum,  cum  cly¬ 
peum  illi  traderet;  &  ad  mortem  potius  nobilem 
hortaretur  oppetendam  ,  quam  clypei  jaduram ,  a- 
beunti  filio  dixit  ^  w  ,  4  ,  id  eft  ;  vel 

hunc  redde  ,  vel  fuper  hunc  revertere :  ad  eum  mo¬ 
rem  cafirenfem  ,  de  quo  diximus  ,  refpiciens" 
Plura  ex  variis  feriptoribus  de  hac  confuetudine 
afferri  pollent  :  hinc  enim  illud  Virgil.  Iib.  10 
^Eneid.  in  Pallanta  a  Turno  interfedo  ac  veteri 
militia:  more. 

foci  i  multo  gemitu,  lachrymifque 

Impofitum  fcuto  referunt  Pallanta  frequentes. 

Sic  etiam  ibidem  de  Laufo  interfedo  feribiturs 

L  OCltl 

At  Laufumfocii  exaniment  fuper  arma  ferebant 
Flentes  ingentem ;  ac  ingenti  vulnere  vitium. 


ex 


E 


fejr:;r  lib> 8<  ThaeYid-  Myn  in  bei,° »■««■- 

cetum  ad  fuos  clypeo  delatum  feribit :  referens, 
qua:  fponla  in  iomnis  vifa  referat  matri  : 

Talia  jatlabant ,  fub  ito  cum  pigra  tumultu 
Expavit  domus  s  &  multo  fudore  receptus 
Fertur  Atys,  fervans  animam  jam  [anguine  nullo 
Cui  manus  m  plaga ,  dependet  languida  cervix 
Exterior  clypeo ,  cnnefque  a  fronte  fupini. 

iSitur  Propheta  Amos,  loco  jam  citaro 

mortem  4*  fl™3™13  f  vic,nam  ex  fuperventuro  bello 
mortem  ,  ac  ftragem  m  congrefih  hoftium ;  ac  proin¬ 
de  futurum  ,  ut  illorum  cadavera  more  belli ^uner 
clypeos  ad  fepehendum  deferrentur.  Et  ha-c  eft' fi 

gnificatio  illius  vocis  r*bx  \r  •„  ,  ,e ,  •" 
ou.jjf  .  SXT  -  a  ero  illud  vocabu  um 

, V*  qU°d  Num’  CaP-  33- habetur,  &qUo 

Ipmae  fignantur  a  lingulari  zanandt rivatur; 
quamobrem  conftantilfime  affirmandum  puto  di¬ 
dione  fila  ™  onntb,  qua;  cap.  io.  Iib.  3.  Reg 

gnifiian’  C  ypeUmj  non  ^pmam,  neque  lanceam  f- 

oriVc™“, faCer  PcriPtor  •  ^  formam  fortaffe  cly- 
SZn?ram<;do  m  acumen  inferius  definemisde- 
monftiandam  ,  loco  citato  ufus  eft  didione  ™  z.m - 

mo’  eft  TaR  Cnim  idud  ,Senus  fcuti>  ^  quo  fer- 

muniebatur  hfffriJs°-  ^t  In  f  fen'°  a]‘qU0 

ui  inxenus  ,  ut  in  lolo  defixus  non  fo- 

fed1etTamSreXpedni0r  dlet  ad  traft™Jum  a™ai 

ut  de  Thi  .0tUn?.  1  Ius  COrPus  Pcuto  protegeretur  : 
rririn  1  eo  aliqui  tradidere,  cum  Francifco  Pa- 

fcurnm  U]ll  mdlt’  Rom-  hac  enim  ratione 

protegebat^  ™  CircumSirabatur  >  militemque 


In 


8 76  Myro  t  h  e  c  i  V  m.  III.  iff 


In  hoc  igitur  genere  fcuti  ,  quod  n3*  zinnah 
hebraice  dicebatur  ,  cetras  formam  videor  videre  : 
&  quam  nobis  Lipfius  fere  in  cor  humanum  ex- 
preffit,-  facra  oracula  acuminatam  fdrtaffe  in  ea  di¬ 
cione  n3,>'  zinnah  infinuare  voluerunt. 

Et  Cetram,  quam  Lipfius  in  cordis  humani  for¬ 
mam  ,  &  fub  nomine  n3V  zmnah  facra  oracula  expref- 
ferunt;  apertius  fub  figura  hederacei  folii  nobis  Xe- 
noph.  lib.  y.  de  Cyr.  min  exped.  aperuit.  Foedus 
enim  inter  Mofenicos ,  Grascorumque  exercitum , 
foederumque  fella'  his  verbis  ille  feribebat:  s^e-av 
utrzre(>  oivdzKxlov  pdht^ot,  bl  %o%o\  tblhtotr^ovvTti  ebA^Aoi?, 
irov It?  ytptx.  ■asmrt;  AdOicwv  flouv  boicricc.,  eiuc&Qf^ot  KilrS 
sre t»Ao).  hoc  eft:  Stabant  quafi  centunatim ,  tanquam 
chori  jibi  invicem  oppofiti  ,•  omnes  habentes  cetram  boum 
alborum  inteblam  fimilem  hedera  folio.  Attendatur 
cum  noftra  interpretatione  ;  veteris  etiam  interpretis 
magis  paraphraftica  expofitio,  fic:  Jit  qui  remanfe- 
rant ,  in  centurias  ,  quafi  totidem  in  choros  defcnptii 
quadratum  agmen  ,  quafi  in  quincuncem  direxerant , 
lava  manu  cetram  alborum  boum  hirfutis  coriis  inteUam, 
hederacei  folii  forma.  Quo  quidem  ex  loco  Xeno¬ 
phontis,  nihil  apertius  inter  veterum  monumenta  ad, 
formam  cetras  exprimendam  ,  nec  haberi,  nec, 
me  Judice,  excogitari  poterat.  Cumque  pro  diver- 
fitate  Regionum  diverfa  quoque  reddantur  folia  he¬ 
deracea;  quam  plantam  pariter  in  mafculam,  &  fas- 
minam  diftinguUnt  naturales  ;  eligat  le&or  quam- 
cumque  voluerit  formam  cetras,  dummodo  ab  he¬ 
deras  folio  non  fe  avertat. 

Cetram  quidem  minime  diffimilem  iparmaeXtitiff. 
fe  fufpicari  poteft:  ac  proinde  Romanorum,  atque 
Carthaginenfium  parmam  ,  aliqua  ex  parte  ejufdem 
figurae,  ac  formas  cum  Perlarum  cetra  exiftimare, 
rationi  congruit.  Nam  licet  ab  aliquibus  promifcuo 


B 


vocabulorum  ufu  ,  cetra  pro  parma,  parmaque  pro 
cetra  aliquando  fumatur;  nihilominus  hasc  ipfa  Icti- 
ta,  figura  inter  fediftindbaextitiffe confiat.  Sienim 
a  materia  argumentum  fumatur;  haec  de  Carthngi- 
nenfium  parma  Suidas  habet:  &d%pcn  ’bt^pxliv'oi  9-v- 
(ji-ci  Koe^^bovlon.  Hoc  eft:  Parma,  coriacea  fcutd 
apud  Carthagmenfes  ,  fupple  ,  funt.  Itaque  coria¬ 
ceam  cetram  ex  Xenophonte,  Sccoriaceam parmam 
ex  Suida  hibernus.  Nec  mirum  :  jam  enim  fupra 
oftendimus,  ex  militari  difciplina  in  fabricandis  cly- 
peis  atque  quocumque  alio  fcuti  genere,  ftudendum 
fuiffe  levitati,  'ut  quo  leviora  forent,  hoftium  quo¬ 
que  congreflibus  ,  &  manui  conferendas  certferentur 
aptiora  ,  propterea  ex  cratibus  intextas  parmas  ac 
cetras  corio  animalis  contegebant  veteres ,  prasfertim 
tergoribus  bubulis,  ut  demum  exficcata  duriflima 
evaderent.  Verum  quia  parma  fcutum  erat  non  ad¬ 
modum  latum ;  propterea  audforitate  Xenophontis 
ampliores  fuiffe  cetras  exiftimo  ;  fumpto  argumento 
a  didtione  vsk t<*aov  qua  ille  utitur  loco  allato.  Illud 
enim  diferiminis  eft  inter  haec  vocabula  (pihAsy  ,  8c 
ar£T«Aov,  quod  primum  folium  herbarum,  five  la¬ 
tum  ,  five  anguftum  indicat :  di£tio  vero  urirahov  9 
tantum  de  folio  amplo  verificatur.  Quamobrem  ex 
loco  citato ,  8t  verbis  Xenophontis  de  cetra  dicentis 
eiKot,<rfi{uot,  kiItS  vriTcZAu  :  quibus  fignificat  cetram  ex- 
titifle  fimilem  hederae  folio  non  cuicumque  ,  fed 
amplo ;  in  hac  forma  cetram  delineari  polfe  fulpica- 
rer.  Quemadmodum  etiam  fcuta  ipfa  ex  veterum 
pidturis  delineantur;  in  quibus  i nfignia  cujufcunquc 
familias  inferibuntur :  quas  adhuc  etiam  noftra  hac 
state  durant ,  8c  lingua  vernacula  arme,  &  lo  fcudo 
delTarme  appellantur.  Quarum  delineamenta  haec 
fortaffe  fuiffe  excogitari  poterit. 


Nemo  igitur  jam  tam  infulfus  aderit  j  qui  hanc 
hederacei  folii  formam ,  quam  Cetras  tribuit  Xeno¬ 
phon  i  humano  Cordi  Maurorum  ,  atque  etiam 
zinnah  Ifraelitico  peracuto  inferius  afiimilari  non  in¬ 
tueatur.  Ad  cujus  cordis  formam  Maurorum  cetram 
Lipfius  fcripfit.  Hanc  vero  cetram  non  minimi  aut 
parvi ,  fed  mediocris  fcuti  habuifle  rationem  crede¬ 
re  oportet  :  quod  pedeftrium  ,  graviusque  arma- 
totum  clypeus  efiet :  ut  ex  pluribus  Xenophontis  lo¬ 
cis  apertiflime  monftravimus. 

Aliquid  apertius  de  forma  cetrae ,  non  folum  quod 


ad  planam  fuperficiem  exteriorem;  fed  etiam  quod  ad 
magnitudinem  ex  Xenophon,  lib.  4.  de  Cyr.  min» 
exped.  hauriri  pofle  videtur  ;  dum  Graecorum  ag¬ 
men  ,  ipfo  Xenophonte  Imperatore  ,  Armeniam  ef- 
fet  aggreflurus.  Scribit  enim  fpeculatores  aciei  „ 
quas  ab  ipfo  ducebatur  ,  pedites  aliquos  Chaldasos 
exadverfo  confpicatos  fuiffe  ,  de  quibus  hasc  habet: 
thiyovlo  3  of  ^«.A bouoi  SAl&A^OI  ,  clhx.ip.ot  «Vfltf.  otrhob 
y  ei%ov  ytff»  pocxqfi  ,  ^  hoy^xg.  Notanda  lunt  au¬ 
tem  illa  verba  yppa  poox^fi;  quas  planam  fuperficiem, 
exterioremque  formam  cetras  refpiciunt ,  de  qua  lo¬ 
qui- 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


878 

quimur.  Sic  enim  interpretantur  verba  allata  :  Di¬ 
cebant  autem  Chaldaos  liberos  ,  ac  bellicofos  ejje  i  arma 
autem  habebant  cetras  longas ,  &  hafias.  Ex  quibus 
adumbratam  cetrx  magnitudinem  jam  habemus. 
Nam  ubi  nos  diximus  cetras  longas,  Graece  legitur 
yiff a  pcxxpfi.  Eli  autem  pcecxfos  proprie  ,  ut  inquit 
Nonius  ,  idem  quod  per  planum  porredtum  ,  ac 
etiam  in  longum  ,  &  profundum  :  in  quo  quidem , 
ut  reor  ,  cetra  a  pelta  diftinguebatur  :  quod  haec,  ut 
videbimus ,  ad  peripheriam  contenderet ;  cetra  ve¬ 
ro  in  longum,  latum,  ac  profundum  extenderetur, 
ac  erigeretur.  Et  quamvis  Tacitus  de  Britannis 
dixerit  eos  pugnare  ingentibus  gladiis ,  &  brevibus 
cetris  *  Curtius  lib.  3.  Hifpanos  faltu  ,  cantuque 
ex  fonitu  cetrx  rhithmico  holtem  aggredi  confue- 
vifle  affirmet  :  quibus  ex  locis  brevitatem  cetrx  for- 
tafle  colligere  pollet  ;  nos  tamen  cetrx  magnitudi¬ 
nem  majorem  ,  vel  minorem  extitifle  ,  ac  etiam 
mediocrem  putamus :  habita  ratione  Regionum ,  Po¬ 
pulorum,  militandique  confuetudinis. 

Illud  obiter  non  prxtereatur  ,  quod  in  interpre¬ 
tandis  Xenophonte  ,  Polybio  ,  Thucydide  ,  8c  aliis 
Grxcis  hiftoricis,  fxpiffime  in  horum  fcutorum  for¬ 
ma  ,  magnitudine  ,  ac  nominibus  decepti  funt  in¬ 
terpretes  ;  qui  cetram  tranftulerunt ,  ubi  peltam  di¬ 
cere  debuillentj-  &  cratem,  aut  crates, ubi  cetram, 
aut  cetras  vertere  tenebantur.  Quamobrem  fxpiffi¬ 
me  Turnebus,  Cafaubonus,  &  interpretes  tamPo 
Jybii  quam  Xenophontis ,  pro  7reAT«V<*?  ,  live  sreA- 
roQogxs,  id  elt  peltaftas ,  live  peltam  ferentes,  Ce 
tratos  funt  interpretati.  Inde  illud  Livii  lib.  51. 
loquentis  de  Philippo  Macedonum  Rege  ,  de  quo 
ait  :  Cetratos  ,  quos  peltaftas  vocant  ,  in  infidiis  abdi¬ 
derat.  Qua  loquendi  phrafi  ,  videtur  confundi  Ce 
tratos,  &  Peltatos  apud  Livium.  Nec  mirum  apud 
fcriptores  latinos  Jioc  videri  debet ,  cum  hxc  fcuta 
ad  Romanam  militiam  non  pertinerent  ;  fed  potius 
Perfarum  ,  Macedonum  ,  Grxcorum  ,  Maurorum, 
Afrorum  ,  atque  Hifpanorum  fcutum  eflet. 

Inquiratur  peltx  forma  ;  quam  lunatam  extitifle 
optime  Wolfang.  &  Lipf  ubi  fupra  ex  Virgilio  , 
Statio,  &  aliis  affirmant.  Sic  enim  ille  in  hac  fen- 
tentia  ait  lib.  1.  verf  494. 

Ducit  Amaz.onidum  lunatis  agmina  peltis  .  .  . 

Et  tragicus  Seneca  ,  peltam  illiufque formam fub- 
indicans ,  eam  lunatam  defcriplit  dicens: 

Lunata  latus  proteEla  pelta* 

Apertius  Cointus  lib.  1.  de  relidt.ab  Homero,  ad 
Lunx  formam  lic  peltx  figuram  retulit  ver.  146. 
dicens  : 

\ 

Avy  dcuslSoc  Slotv  ocKlyxtov  ,  olvrvyt  pdjvyj! 

H  S'  Gsr.g^  uxexvoTo  (Bot^vppoa  , 

H'p«rv  7Tt7tK*iB-ijoc  <st0a  yv»[jC7riy<n  xipou-fs. 

Formam  peltx  ad  lunx  cornutx,  feu  ad  dimidia¬ 
tam  refert  lunam  in  allatis  carminibus ,  qux  fic  in¬ 
terpretantur. 

Divinum  etiam  clypeumfuftulit  luna  orbifimilcm> 

Qua  fuper  altifluo  Oceano  exoritur 

Cornibus  incurvis  ad  dimidium  fui  plenam. 

Suidas  etiam  dixit  7tthlov  ces^s  Jtw  pcrj  tyysaoo ,  id 
eft  .  Pelta  ejl  clypeus  ,  rotunditatem  non  habens.  Ifi- 
dorus  quoque  illius  definitionem  quodammodo  a  fi¬ 
gura  ,  foimaque  lumens  ait  :  Pelta  fcutum  brevffi- 
mum  in  modum  luna  media.  Suidas  iterum  in  didtio- 
ne  de  pelta  ait  :  »jre  srgATtj  puxgfi  rls  iftv 

dcvtiivwn  ,  a,  Id  elt  :  Efi  enim  pelta  quoddam 

parvum  fcutulum  ,  &  leVe.  Itaque  adeo  brevis  erat 
pelta  \  ut  Suidas  non  folum  eam  puxgfiv  dixerit  id 
elt,  parvam  j  fed  peltam  «swibloxijv  appellarit  ,  hoc 


A 


B 


879 

efl: ,  fcutulum  diminutivo  vocabulo ;  id  efl:,  minimum 
atque  breviffimum  fcutum.  Quamobrem  Creon 
cum  Thefeo  congreflurus  ,  five  dicamus  cum  Agi¬ 
de  ;  qui  pro  Argivis  expeditionem  contra  Thebanos 
indixerat  ;  infultat  Agidem ,  peltamque  femineum 
fcutum  apud  Statium  lib.  iz.  Thebaid.  vocat  di¬ 
cens  : 

fam  letale  furens ,  atque  audax  morte  futura 
Non  cum  peltiferis ,  ait ,  hac  tibi  pugna  puellis , 
Virgineas  nec  crede  manus  ..... 

Et  ad  parvitatem  peltx  refpiciens  idem  audior  lib. 
7.  hoc  clypei  genus  minus  aptum  ad  protegendum 
militis  pedtus  dixerat.  Quamobrem  a  vulneribus , 
militis  pedtus  pelta  defendi  polle  negat ,  dicens : 

Fraxineas  vibrant  APacetum  de  more  fa r ifias  , 
Savaque  difficiles  excludere  vulnera  peltas. 

Et  fi  quidem  ufus  illius  attendatur  ,  neceflario 
pelta  breviffimum  fcutum  cenfendum  erit,-  quia  au- 
dtore  Xenophonte  lib.  y.  de  Cyr.  min.  exped.  peltx  , 
quibus  utebantur  Cretenfes  in  ea  expeditione  ,  me- 
tallicx  erant.  Sic  enim  ait  :  Illorum  vero  pelta  e  di . 
ver fis  partibus  cum  area  ejfent ,  corufcabant.  Et  Vir- 
gil.  lib.  7.  iEneid.  peltarum  metallicam  mate¬ 
riam  fub indicat  ,  dum  auxiliarios  Turni  armat, 
dicens  : 

Scuta  fonant  ,  pulfuque  pedum  tremit  excita  tel¬ 
lus. 

Et  cum  meminiflet  cetrx  ,  de  pelta  fubintulit: 
<ty£rataque  micant  pelta  ,  micat  areus  enfs. 

Quo  fulgore  ,  ac  tinnitu  ,  peltx  materiam  indi¬ 
cat  quam  rithmice  milites  perfonabant  j  Pxanam- 
que  congrefluri  canebant. 

Peltx  formam  audtoritate  feriptorum  ,  quos  retu 
in  p.  877  figuram  habere  poflumus  :  in 


D 


limus 


E 


qua  anterior  &  interior  fpedtatur  peltx  figura :  an 
terior  ,  qux  in  congreflu  hofti  objicitur  :  interior  , 
qux  brachio  alligata  pedtus  refpicit,  ut  illud  muniat 
atque  defendat. 

Aliam  quoque  peltx  formam  nobis  prxftitit  eru- 
ditiffimus  Lipfius  :  quam  ex  antiquiffimis  monu¬ 
mentis  ,  ac  quibufdam  lapidibus  ,  in  quibus  Ama- 
zonum  bellum  vifebatur,-  fe  illam  accepifle  fcripfit: 
&  nos  fxpe  Romx  vidimus  ,  in  lapidibus  inter  ru¬ 
dera  ,  &  veteres  parietinas  repertis.  Pelta  integrx 
fere  penpherix  ,  ac  circumferentix  ,  cum  bilunii 
Jincifura  fuit :  Quam  quidem  formam  perfimilem  fe¬ 
re  agnofeo  cum  ea,  quam  in  ancilibus  nobis  tradidit 
Plutar.  in  Numa  ,  agens  de  facerdotio  Saliorum  , 
qui  parvis  pugionibus  ancilia  percutiendo  choream 
ducebant  •  atque  per  plateas  ,  vicofque  Urbis  dif- 
currendo  ,  ancilia  perfonabant.  Erant  autem  anci¬ 
lia  ,  quxdam  genera  fcutorum  ,  quorum  formam  fic 
delcripfit  Plutar.  ccvtxs  'j  t*?  steAt ots  dyxvAtot,  xa.K 2<ri 

Sfe  TO  wA ©-  fi  ix  isiv  ,  &ro<h'<JWiv  cis  argA- 

Tl»  ^  y  drP  wlopw  iyfi  ypppcpcK  ihixojSSs. 

Hoc  elt  .  Illas  autem  peltas  ancilia  vocant ,  ob  figuram: 
non  enim  in  circuli  forma  funt  ,  neque  definitur  pelta 
circumferentia  ,  fed  wcifionem  habet  Luna  flexuofa. 
Qux  tamen  incifio  lunaris  duplex  cum  eflet  latera 
ancilium  hinc  inde  fecabat  :  non  autem  dimidiam 
Jpeltx  partem  occupabat  ;  ut  ea  peltx  icon  ,  quam 
ex  Lipfio  dedimus  ,  atque  ex  lapidibus  haufimus. 
Quam  fi  perfedtiori  peripheria  delineare  voluerimus; 
icone  B  p.  877.  fatis  quidem  huic  pofteriori  peltx 
formx  accommodara,  reprxlentari  polfet. 

In  qua  icone  concavum  ,  atque  convexum,  five 
anterior  ,  interiorque  peltx  figura  oftenditur  :  qux 
hofti  nimirum  objicitur  ,  &  qux  brachio  alligatur 
finillro  ,  ut  ea  militis  pectus  in  lxva  protegatur. 

GAP. 


8  80 


Myr  othecivm.  III. 


881 


GAP  XXI. 

,  •  4  '  < 

Non  gregariis  ;  fed  illuftrioribus  militibus  Re¬ 
ges  Ifrael  ftipabantur. 

Ad  loca  I.  Reg.  n.  Sed  &  Saul  abiit  in  domum  fuam 
in  Gabaa  ;  &  abiit  cum  eo  pars  exercitus  ,  quorum 
Deus  tetigit  corda.  Cantic.  En  leblulum  Salo¬ 
monis  fexaginta  fortes  ambiunt  ,  ex  fortiffimis  Ifrael: 
omnes  tenentes  gladios ,  &  ad  bella  doEliffimi:  uniuf- 
cujufjue  enfis  fuper  femur  fuum  propter  timores  noctur¬ 
nos.  6c  ad  alia  plura  loca. 

MIlitarem  virtutem  primas  obtinuifle  Ce¬ 
des  apud  veteres  ,  certior  eft  quam  proba¬ 
tione  indigeat.  Hac  enim  una  virtute  ,  ut 
jam  o (tendimus ,  ad  regium  falligium  milites  fuble- 
vabantur  :  quamobrem  in  quacumque  Republica  , 
ii  cum  primis  nobiliflimi  cenfebantur  s  qui  ob  res  in 
bello  fortiter  gedas  fufpicerentur.  Hac  de  caufa 
quoties  milites  ad  Regem  Ifraeliticum  (tipandum  eli¬ 
gendi  ,  atque  in  numero  Ceretheorum  ,  Pheletheo- 
rumque  reponendi  fuiRent  :  non  quidem  ex  grega¬ 
riis  quibufque  militibus  aflumebantur  ;  fed  qui  tam 
nobilitate  generis  ,  quam  militari  virtute  mlignes 
in  Repubhca  haberentur.  Duo  igitur  prae  oculis 
cum  primis  Reges  Ifraelitas  in  feligendis  dipatoribus 
habuifle  arbitror  :  fanguinis  nimirum  celfitudinem 
nec  non  etiam  rei  militaris  peritiam.  Nam  etiam 
Herodotus  lib.  i.  meminit  cujufdam  Gygis  Dafcili 
filii  Itiparoris  Candaulis  ;  ad  cujus  nobilitatem  defi- 
gnandam  feribit  Candaulem  in  negotiis  gravioribus 
eo  ufum.  Et  quamvis  Cyrus  apud  Xenophontem 
lib.  7.  de  psedia  Cyri  ,  Eunuchos  cudodes  fui  cor¬ 
poris  felegerit  ;  in  his  tamen  fidelitatem  erga  Prin¬ 
cipem  ,  animi  robur  ,  &  ad  pericula  promptitudi- 
nem  quaedvide  condat.  Quas  quidem  virtutes  ra¬ 
tionibus  fatis  probabilibus  ,  &  optimis ,  in  regio  fa- 
teliitio  requiri  ,  &  in  Eunuchis  reperiri  ,  fat  fufe 
Cyrus  ibidem  mondrat  dicens  :  0  «F  dv  fxdAi <sd 

ns  oivi  fretn  dvdhxi^ois  ris  dhylsyjss  ylyva&l ,  iTe  tSto  i- 

(ptxjvilo  dvTlS.  tTiXpGxl^elo  dg  Kj  C/K  T  OCikltlV  ,  OTJ  Olli 

vfigjscd  insito)  cdle/xvo/fiooi  ,  $  Adxvfi  ip 
Svnmdvovf)  ,  nsoAijMxo)  3  ijflov  ylfvovf).  ol'  n  l&vgot 
coii  e povo/dfaoi  ,  £  ffib  p. iyot,  Qqoveiv  Kj  discjB-etv  ,  $ 

9  iaf^y  Kj  igyd<fet3g  ,  i  gifcxofi).  >t,  oi  xvns  3  mullus, 
$  SynA  dzs<jv  lis  J  e  <r  proras  Syro7tocvovf)  cui  e /uvofdfa  01  , 

(pvAdflctv  3  p  eis  &ri(>av  xocxixs  ylyvovf).  >ij  oi'  yi  dv- 
9-pw7roi  deulrus  ylyvovf)  ,  ‘Si^.exofid^oi  7«u-nj s 

'b  cftn§\>pt,lus  1  i  jwi^roi  dpzA ist^ol  yt  t  r&fysaosoffioeov  , 
ib’  yirlov  ri  insiuxo)  ,  iJe  ijosov  1 1  dx-ovligino)  ,  ijasov 
QuAoripoi’  xdidJnAoi  3  ylyvov f)  x,  bv  t oTs  itoAipiois  ,  ^ 
bv  t  Srigais ,  ori  teu^ov  ro  <pi Aov{xov  bv  lobs  ^vydis.  Ar¬ 
gumentatur  enim  Cyrus  ab  animalibus  ratione  ca¬ 
rentibus  ,  ut  ab  equis ,  a  tauris,  &  a  canibus: quod 
animalia  haec  ,  etiam  praecifis  genitalibus  ,  nihil  re¬ 
mittant  de  ferocitate  ,  animi  generofitate,  aut  de 
benevolentia  erga  Dominum.  Sic  enim  locus  ex 
Xenophonte  allatus  iuterpretatur  :  Ou^od  autem  ma¬ 
xime  quis  putet  imbelles  eunuchos  feri  ;  neque  hoc  illi  , 
fupple  Cyro  ,  videbatur.  c/Irgumentabat ur  autem  ex 
alus  animalibus  ;  quoniam  feroces  equi  caf  rati  mordere 
quidem  &  ferocire  deftnunt  ,  belligeri  autem  neque  de- 
Jinunt  fieri.  Tauri  etiam  cafirati ,  nonnihil  de  ferocia, 
&  contumacia  remittunt  ;  de  robore  autem  ,  &  vi  ad 
operandum  non  remittunt.  Et  canes  quidem  f militer 
caftrati  non  amplius  dominos  deferunt ;  fed  ad  cufl odien¬ 
dum  ,  &  ad  venationem  nihilo  remiffiores  fiunt.  Simi¬ 
liter  &  homines  magis  fiedatt  fiunt  privati  hac  cupidita¬ 
te  i  nihil  tamen  negligentiores  in  exequendis  mandatis  , 
neque  minus  idonei  ad  equitandum  ,  neque  ad  jaculan¬ 
dum  idonei ,  neque  minus  honoris  amatores  s  confpicui 


B 


A  iautem  fiunt ,  &  in  pugnis ,  &  in  venationibus ,  quoniam 
contentionis  fiudium  fuperefi  in  animis. 

De  dipatoribus  etiam  ,  quos  (ibi  Romulus  elegir* 
loquens  Dionylius  Halicarnalfeus  lib.  1.  eorundem 
nobilitatem ,  ac  animi  generolitatem  illum  refpexifle 
deroondrat  ,  dicens  :  07 rs^  eixos  ,  cn  xj 

dv tu  r<r<j  rivos  fvvliToey/fioyis,  ij  xf,<sf)  q>uAxx*is  hixx 
H  p  ssr&s  t»  Koeli7T6iyovT(X,  -r  igyuv  \sar*i^- 

eloes,  Tgi oiKQffixs  bi\‘$t>xs  ox  t  S^rupixvisdraiv  oikuv  t xstf 
p  uifivi<gobrxs  t  oTs  Qu/xoiinv  c 'fh\Aif,ccfi^@-‘ ,  ai 

Q^rfiat  r  oivTGV  t fistov  ovsrt^  rtss  [dxAihlds ,  cyxdsy] 
rfioo  Aixu  vias  %  liras  ris  olvJqas  dd  dvlcv  etytv. 
Hrec  dada  a  Dionylio  (ic  interpretantur  :  Confide- 
rans  ,  fupple  Romulus  ,  &  fibi  juvenum  opus  ejje ali¬ 
qua  manu  ,  qua  uteretur  ad  cufiodiam  corporis  ,  er  ad 
necejfana  munia  peragenda  ,  trecentos  viros  ex  nobilio¬ 
ribus  familiis  robufliores  corporis  feligens  s  quos  Curia  de¬ 
legerant  eodem  modo  ,  atque  fenatores  ,  ex  unaquaque 
curia  decem  'Juvenes  s  hos  viros  femper  circa  fe  habuit. 
Triginta  autem  fuide  Romanorum  curias  indicat 
Plutarchus  in  Romulo  ,  ex  opinione  illorum  ,  qui 
a  numero  raptarum  Sabinarum  curias  metiuntur;  id 
etiam  ex  loco  relato  Dionyfii  aperte  colligitur  ;  cum 
ex  lingulis  curiis  decem  juVenes  fuifle  fele£tos  dixe¬ 
rit  ;  cumque  fingulse  tribus  ex  decem  curiis  ,  ut  feri¬ 
bit  ibidem  Plutarchus^conflarentui}  unamqumque  tri¬ 
bum  centum  ltipatores  Romulo  adfcripfide  condat. 
Similiter  etiam  Halicarnalfeus  ibidem  odendens  4 
vel  potius  fufpicatus  id  accepidc  Romulum  a  Lace¬ 
daemoniis  :  hos  quoque  generofillimos  juvenes  ad 
Regum  cudodiam  feligere  confuevide  ,  loco  citato 
fcripfit. 

Succelferunt  dipatoribus  his  a  Romulo  feleftis , 
milites  qui  Praetoriani  iub  Imperatoribus  podmodum 
di<di  fuere  ;  de  quibus  ita  Alexan.  ab  Alex.  cap.2z. 
loquitur  :  Rurfius  inter  militum  ordines  alii  defcnpti 
funt  ,  quibus  pratorianis  nomen  ,  qui  juxta  Ducis  pra- 
tonum  excubantes  ,  honore  ,  atque  ordine  pr&fiabant . 
hi  enim  pracipuo  robore  ,  &  virtute  illuflres  equites ,  ma- 
\)gna  &  firma  pr&fidia  fuere  ,  quippe  qui  circa  Princi¬ 
pis  tabernaculum  ,  &  Imperatoris  latera  militabant  i 
cum  nobilitate  ,  &  honoribus  anteirent.  Nam  au£tore 
Fedo  ,  Scipio  Africanus  primus  fortiflimum  quem¬ 
que  delegit  i  qui  ab  eo  in  bello  non  difcederet  ,  Sc 
reliquo  munere  militia:  vacaret ,  &  fextuplex  di- 
pendium  acciperet.  Ex  robudioribus  igitur ,  atque 
nobilioribus  militibus  etiam  fub  Imperatoribus  ,  at¬ 
que  Confulibus  apud  Romanos  fatellitium  apparari 
ad  Principis  ,  regiaeque  tutamen  ,  perfpicuum  ed  : 
nam  Galba  Cohortem  Germanorum  olim  a  Caefari- 
bus  ad  cudodiam  corporis  indituram  ,  atque  multis 
experimentis  fideliflimam  diilolvit  ;  delegit  autem 
E  equedris  ordinis  juvenes  ,  qui  manente  annulorum 
aureorum  ufu  ,  evocati  appellarentur  ,  excubiafque 
circa  cubiculum  vice  militum  agerent ,  tede  Sueto¬ 
nio,  6c  litteratis  lapidibus. 

Sacra  jam  repetamus  oracula  ,  a  quibus  reliqui 
Principatus  ,  principandi  majedatem  ,  ac  dignita¬ 
tem  velutt  a  vetudioribus  ,  ut  puto  ,  acceperunt. 
Ad  nobilitatem  egregiamque  animi  indolem  etiam 
Hebraeos  in  feligendis  dipatoribus  refpexide  ,  facra 
docent  oracula  j  ut  hi  ad  cudodiam  Principis  a(fu- 
merentur  ,  qui  in  bello  praeclariora  ,  illudrioraque 
opera  feciflent.  Exordium  igitur  ab  inditutione 
Saulis  in  Regem  fumendo  ,  virtus  illorum  contem- 
F  pletur  ;  qui  ad  cudodiendum  Saul,  ut  primum  Rex 
renunciatus  fuit  ,  fiomen  dederunt.  De  his  ita  loqui¬ 
tur  facer  textus  1.  Reg.  cap.  10.  Sed  &  Saul  abiit  m 
domum  (uam  m  Gabaa  ;  &  abiit  cum  eo  pars  exercitus , 
quorum  Deus  tetigit  corda.  Duplici  phrali  virtus  ho¬ 
rum  militum  ,  ut  reor  ,  explicatur.  Primo  cum 
pars  exercitus  in  facro  textu  dicuntur  ,  qua  phrafi 
meliori  ,  five  fortiori  militum  manu  ex  his  ,  qui 
1  K  k.  k  tunc 


882  ARCANORVM  SaCRJE  ScRIPT.  88J 


B 


tunc  in  tribubus  Ifrael  habebantur  ,  Regem  confti- 
patum  fuifle  oflenditur  ;  quemadmodum  etiam  Sta¬ 
tius  lib.  2.  Thebaid.  robuftioribus  militibus  Re¬ 
gem  Thebanum  Eteoclem  conftipatum  tradi¬ 
dit: 

Septumque  horrentibus  armis. 

His  nimirum  ,  qui  fblo  afpedtu  horrorem  ,  ac  ti¬ 
morem  incutiant  reliquis.  Quod  autem  in  eo  fenfu 
intelligendus  fit  textus  facer  allatus  ex  i.  Regum  , 
ex  Hebraica  phrafi  colligitur;  fic  enim  habet  ^ 

id  eft  ,  &  abiit  cum  eo  firenuitas ;  hi  nimirum  , 
qui  inter  milites  exercitus  ltrenuiflimi  ,  robuftiffi- 
nfique  cenfebantur.  Eft  enim  adeo  proprium  di¬ 
ctionis  cbail  ,  fignificare  aliquid  ,  quod  ad  vir¬ 
tutem  militarem  fpedtet;  ut  ^0  chel  propugnaculum 
Urbis ,  at  alicujus  arcis  ,  aliudque  fimile  fignificet. 
Quia  igitur  vis  illius  Hebraica  didtionis  eft,  aliquid 
militari  virtute  fceliciter  aCtum  fignificare  ,  propte- 
rea  ex  vi  illorum  verborum ,  illos  milites  fignificari 
cenfeo  ,  per  quos  foeliciter  omnia  Reipublicae  If- 
raeliticce  fuccedebant :  hoftiumque  vires  omnino pro- 
ftrabantur.  Tales  igitur  fuerunt  hi  ,  qui  Sauli  jam 
Regi  eleCto  primo  adhaeferunt  :  quod  elegantiffime 
etiam  Graecum  exemplar  aperuit  dicens  :  Ino^dl- 

&ri<rxv  ifa)  Swduiuv  :  Hoc  eft  :  Et  abierunt  filii  vir¬ 
tutum  ,  id  eft  ,  illi  qui  plurimum  in  arte  militari  va¬ 
lebant.  Et  revera  in  eodem  numero  reponendos  fuifle 
illos  ,  qui  Sauli  adhaeferunt,  ex  eo  manifeftum  eft  , 
quod  propterea  illum  fecuti  funt;  ut  contra  reliquos 
milites ,  qui  Regem  Saul  aegro  animo  admiferant  , 
pro  Saule  pugnarent. 

Alteram  quoque  rationem  facri  textus  in  loco  jam 
fupra  allato  pro  militari  virtute  illorum  ,  qui  Sauli 
adhaeferunt,  contemnendam  minime  cenfeo  ,  videli¬ 
cet  illa  verba  ,  quorum  Deus  tetigerat  corda.  In  phra¬ 
fi  enim  facrarum  Scripturarum  ,  Deum  tangere  cor 
alicui ,  per  refpe&um  ad  exercitia  militaria  ,  idem 
valet  ,  quod  alicui  robur  ,  virtutemque  ad  praelian- 
dum  prseftare  ;  ut  ftrenue  ,  ac  feliciter  aggrediatur 
hoftes  ,  quafi  de  vidtoria  certus.  Ex  quibus  duobus 
capitibus  valor  illorum  qui  Sauli  adhaeferunt  ,  fatis 
aperte,  me  judice  ,  explicatur. 

Davidem  quoque  feleCfciflimis  militibus  ftipatum 
fuifle  ex  cap.  \y.  lib.  z.  Reg.  apertiflimum  eft;  fic 
enim  cum  ille  proprium  filium  Abfalonem  fugeret, 
in  facro  textu  legitur  de  iis  qui  eum  comitabantur  , 

&  univerfi  fervi  ejus  ambulabant  juxta  eum.  Expli¬ 
cans  vero  facer  textus  ,  quinam  eflent  hi  fervi  ,  qui 
Regis  latera  cingebant  ,  atque  conftipabant  ;  cu- 
jufque  virtutis  ,  ac  roboris  eflent  ;  fubintulit  :  Le¬ 
giones  Ceretbt  ,  &  Pheletbi  ,  &  omnes  Getbei  pugnato-  £ 
res  validi  :  fexcenti  viri  ,  qui  fecuti  eum  fuerant  de 
Geth  ,  pedites  pracedebant  Regem.  Itaque  Regis  cuf- 
todes  ac  ftipatores  in  facro  textu  pugnatores  validi , 
dicuntur  ;  ut  Regis  cuftodiam  non  gregariis  militi¬ 
bus  ,  fed  valentionbus  ,  atque  robuftioribus  com¬ 
mitti  ,  etiam  apud  Ifraelitas  confuevifle  manifeftum 
appareat. 

Ut  autem  facra  oracula  etiam  aliorum  feriptorum 
fulciantur  teftimoniis  ,  accedat  Jofeph.  lib.  7.  cap. 

10.  fecundum  Graecam  editionem,  five  12.  fecun¬ 
dum  alios  ,  qui  de  fatellitio  Davidis  dum  fugeret  a 
filio  Abfalone  ait  :  tw  $  fixeihet  nrxv -rs?  ijcrxv  0! 
ttvJov  xv3/>etoi.  txtuv  J1’  0/  ^ix<rrffioix!oi  ,  ^ 

7rp#£«?  ,  oktu  jc,  Tgi obeo vl x .  wv  7rtilt  jwovov  Jiyyqtrojuxi 
Ix  \(>yx'  c pxvegjrc  ^  lx 5  t  xfkuv  dgtixs  x^x.i<nsiuv 
xtoi  7To ( tfiscn '  Jwxtq)  tjtrxv  &toi,  Kj  \snrxyie- 

B-xi,  fij  y,iyxKm  ifrvuv  jc^t ijeai.  Ubijolephus,  non 
folum  fate  1  lit i  i  Davidici  valorem  ,  fed  nobilitatem 
etiam  oftendit  ex  praeclarioribus  illorum  geftis  ;  fic 
enim  verba  Jofephi  interpretantur  :  Regi  autem  ade¬ 
rant  circa  illum  omnes  robufiijfimi  j  horum  autem  infi- 


D 


F 


gniores  ,  &  illufiriores  operibus  triginta  otio  :  fupple 
erant  ,  quinque  tantum  iflorum  commemorabo  fatla  i 
manifefie  enim  ,  &  reliquorum  virtutes  conjettari  ex 
his  poffiunt.  Hi  enim  poterant  ,  &  regionem  fubjicere  , 
&  maximas  gentes  debellare.  Ex  quibus  Jofephi  ver¬ 
bis  ,  pluribufque  aliis  quae  ab  eo  narrantur  ,  non¬ 
nulla  infigniora  eorundem  fa&a  referentis ,  qui  in 
anguftiis  ac  diferimine  Regem  conftitutum  feque- 
bantur  ,  perfpe&um  eft  quales  quantaeque  virtu¬ 
tis  hi  eflent, a  quibus  Rex  David  eo  in  itinere con- 
ftipabatur. 

Sed  ubi  reliqua  omnia  deeflent.  Reges  Ifrael  non 
folum  fatellitium  habuifle;  fed  etiam  ad  hoc  munus 
robuftiores  quofque  felegifle  ,  convincitur  ex  illo 
loco  Cant.  3.  in  quo  fponfa  Regem  a  fatellitio  lau¬ 
dat  dicens  •  En  lellulum  Salomonis  ,  fexaginta  fortes 
ambiunt  ex  fortiffimis  Ifrael  j  omnes  tenentes  gladios  , 
&  ad  bella  doUiffimi  :  umufcujufque  enfis  fuper  femur 
fuum  propter  timores  notturnos.  Qui  quidem  facrorum 
canticorum  locus ,  omnibus  interpretibus  perdiffici¬ 
lis  illuftratur  ex  iis ,  qua:  de  virtute  ac  valore  il¬ 
lorum  ,  qui  Regem  conftipabant  ,  di&a  fuere.  Sed 
antequam  in  medium  germanam  afferamus  hujus  lo¬ 
ci  expofitionem  ;  certum  fit  de  fatellitio  regio  eo  in 
loco  agi ;  ac  primum  a  fortitudine  valoreque  fa- 
tellitium  laudari  s  deinde  quibus  armis  ftipatores 
uterentur  ,  monftrari  :  de  peritia  quoque  bellica  fa- 
tellicium  illud  celebrari  :  ac  tandem  qua  de  caufa 
Regi  Ifraelitico  milites  illi  adjungerentur  ,  expli¬ 
cari.  Singula  expendantur  ;  ut  regii  fatellitii  vir¬ 
tus  aperiatur  i  &  canticorum  locus  ,  alias  tantifper 
obfcurus  elucidetur  ,  ac  llluftretur. 

Robur,  fortitudo,  ac  valor  in  eo  fatellitio  fortium 
in  facro  textu  vocabulo  laudatur  fic  :  Et  fexaginta 
fortes  ex  fortiffimis  Ifrael,  qui  DV?3?  ghiborim  hebraice 
dicuntur  ibidem  :  hoc  eft  ,  valentes  ,  atque  li 
valor ofi  italice  ,  Jwxlo)  graece  appellantur  :  id  eft 
qui  robore  ,  feu  valore  plurimum  valent*  Ad  au¬ 
gendam  eorundem  laudem  in  facro  textu  fubditur  , 
ex  fortiffimis  Ifrael ,  ut  tot  laudibus  atque  encomiis 
ftipatores  Regis  Salomonis  in  facro  textu  celebran¬ 
do  ,  robuftiores,  ac  valentiores  totius  Ifrael  eofdem 
fuifle  fit  manifeftum  :  fele&os  quidem  ex  his  ,  qui 
fortitudinis  laude  in  Ifrael  commendabantur  He¬ 
braice  Hoc  eft  :  fortiores  pra  fortiori¬ 

bus  Ifrael.  Diceremus  Italice  quelli  che  fono  valorofi 
piu  di  tutti  gli  altri  Ifraehti.  Idem  valet  Graece 
vxto)  t  J\jvxy,tuv  :  id  eft  ,  potentes  potentium.  Inter 
eos  videlicet ,  qui  virtute  prteftantiores  funt  j  prte- 
ftantiffimi  hi  milites  cenfebantur. 

De  peritia  belli  ,  ad  explicandum  magis  ac  ma¬ 
gis  eorundem  ftipatorum  valorem  ,  in  illis  ipfis  can¬ 
ticorum  verbis  fidem  celebrantur  }  cum  fubditur , 
omnes  ad  bella  dottiffimi.  Qua  quidem  facrarum  lit¬ 
terarum  phrafi  ,  non  folum  lingularis  valor  ,  fed 
etiam  artis  bellicae  cognitio  exprimitur.  Cujus  qui¬ 
dem  artis  peritia  monftratur  in  difpofitione  exercitus 
in  fronte  ,  ad  latera  ,  &  a  tergo  ;  flat  in  eodem  or¬ 
dinando  ,  per  acies  &  turmas  :  pofita  eft  in  aggre¬ 
diendo  hoftes  ,  &  ingrediendo  ;  flat  in  conferenda 
manu  ,  &  declinando  conflidlu  ;  in  deducendo  mi¬ 
lite,  &  reducendo  verfaturjin  providendo  de  com¬ 
meatu  ;  ac  in  reliquis  omnibus  quae  ad  perfedtam  ra¬ 
tionem  Imperatoris  pertinent.  Hxc  omnia  compen- 
diofe  fatis  Jofeph.  jam  relatus  de  ftipatoribus  Davidis 
expreflit  dicens  :  Jwoflo)  ^  rfixv  iro»  ,  ^  Inex- 

yi&l  ,  itj  /xtyxAxv  i&vuv  k^t^sxi  .  Hoceit  \  Tanti  enim 
erant  hi  valons  s  ut  poffient  regionem  aliquam  fubigere  , 
&  maximas  gentes  debellare.  Quorum  etiam  artis  bel¬ 
licas  peritia  Hebraice  exprimitur  his  verbis ,  1?'?'? 

melumede  milchamab  :  id  eft  ,  dobhffimi  in  arte 
bellica  :  dicamus  aliter  ,  Magifln  in  arte  militari. 
Qua  fane  dicendi  ex  facris  oraculis ,  £c  Hebraici  tex¬ 
tus 


8  S  4 


M  Y  RO  THECIVM.  III. 


I 


tus  phrafi,  peritia  militaris  artis,  juxta  munia  fe- 
lediflimi  Imperatoris  exprimitur  j  ut  propulfatisho- 
ftibus  vidoriam  tuto  adipilcatur.  Graece  magis  fu- 
perlative  fic  :  btbtb»fy,ivoi  wohipttv  :  id  elt  ,  dochjfi- 
me  [cientes  bellum. 

Genus  ,  ac  forma  pugnandi  Regiorum  ilipato- 
rum  ,  &  arma  ,  in  his  pariter  facrorum  canticorum 
verbis  ,  a  Spiritu  fando  praeclare  exprimuntur.  Pu¬ 
gnandi  peritia  ,  forma  ex  ufu  duplicis  gladii  fub- 
jndicatur  :  alterius  nimirum  ,  quem  manu  gella- 
bant  ,  &  alterius ,  quem  fupra  femur  accindum  de¬ 
ferebant.  De  priori  omnes  tenentes  gladium  dicitur  : 
explicatur  alter  cum  fubditur  :  uniufcujufque  en[$ 
fuper  femur  fuum.  Pro  hujus  phrafis  intclligentia  , 
advertendum  elt  ,  inter  milites  Regios ,  ac  Princi¬ 
pis  llipatores  ,  aliquos  extitifle  ,  qui  Principi  pro¬ 
piores  aditarent  ,  ac  gladios  evaginatos  fuper  hume¬ 
ros  deferre  confueverint.  Gladium  enim  in  hume¬ 
ris  prope  Principem  geltare  ,  non  quorumcumque 
fti patorum  erat ,  fed  tantum  lllultriorum  ,  ac  nobi¬ 
liorum.  Ne  quis  igitur  fortafle  fufpicari  pollet  in 
loco  ex  Canticorum  allato  ,  Spiritum  fandum  de 
apparitoribus  loqui ,  deque  gregariis  ltipatoribus  age¬ 
re  y  dignitatem  atque  nobilitatem  illorum  ex  mune¬ 
re  aperuit  dicens  :  quod  hi  llipatores  ,  de  quibus 
loquebatur  ,  ex  his  erant  ,  qui  evaginatis  gladiis 
Principi  aditabant.  Id  voluit  dicens  :  Omnes  tenen¬ 
tes  gladios, 

Valor  denique  horum  ftipatorum  in  ufu  utriufque 
manus  ac  utriufque  gladii  explicatur  ,  cum  dici¬ 
tur  :  Uniufcujufque  enfis  fuper  femur  fuum.  Cum 
enim  fuperilue  haec  ibi  non  ponantur,  inquirendum 
fupereit  >  quam  ob  caufam  facer  textus  Itipatores 
regios  habuilfe  gladium  fuper  femur  ,  eofdemque 

fladium  in  manibus  deferre  confuevilfe  tradiderit. 

^on  enim  confentaneum  videtur  *  ut  gladium  in 
manibus  ac  fuper  femur  fruitra  hi  geltarent :  qua¬ 
propter  ad  explicationem  lacri  textus  ,  ut  puto,  di 
cere  cogimur  ,  hos  milites  ab  ufu  duplicis  gladii 
propterea  laudari  ,  quod  ejus  eflent  valoris,  ut  utra¬ 
que  manu  pugnarent;  duplicique  enfe  in  pugna  ute¬ 
rentur  :  dextera  nimirum  ,  atque  liniltra  contra  ho- 
ftes  infurgendo.  Quemadmodum  Homerus  lib.  21. 
Uiad.  Alleropeum  ab  ufu  utriulque  manus  lauda¬ 
vit  ,  congrelfum  ejuldem  cum  Achille  feribens  his 
verbis: 

........  0  b’  OfAMfTvj  bxgJtQlV  oipU |)Jf 

f,Hp a>i  cc$i(>07ird4&  y  ind  >je. 

Fuit  enim  lingularis  dexteritatis  apud  veteres ,  ex 
ftudio  rei  militaris  uti  duplici  gladio  ,  &  parem 
ufum  habere  dextra; ,  atque  finillrte  manus  ,  ut  in 
quocunque  cafu  miles  ad  invadendum  ,  &  fe  defen¬ 
dendum  ellet  promptus,  fic  enim  interpretantur  alla¬ 
ta  carmina  : 

•  .  .  hic  autem  fmul geminis  bafiis 

Heros  Afieropeus  jecit ,  quia  ambidexter  erat. 

Sic  etiam  in  allato  Canticorum  loco  ,  H  gladio 
quem  manu  ,  &  ab  altero  ,  quem  in  prasparadone 
pugnae  llipatores  fuper  femur  gellabant,  laudantur: 
atque  in  eorum  militum  numero  reponuntur  ,  qui 
dum  Regem  lliparent  ac  comitarentur  ,  alterum 
ex  gladiis  manibus  evaginatum  gellabant  ;  alterum 
in  vagina  fuper  femur  deferebant  :  ut  li  quando  ad 
Principis  tutelam  pugnandum  effet  ,  hunc  quoque 
evaginarent. 

Eli  enim  phralis  Iaerae  Scripturae  ;  fortes  viros  a 
duplici  ufu  manus  in  armis  tradandis  laudare  :  ut 
cap.  3.  Judic.  legitur,  ubi  de  Aod  viro  fortiffimoell 
fermo  ,  qui  filios  llrael  a  fervitute  Moabitarum  libe¬ 
ravit.  De  quo  ita  lacer  textus  :  Sufcitavit  eis  Sal¬ 
vatorem  vocabulo  Aod  filium  filii  Jemim  :  qui  utraque 


885 


B 


A  manu  pro  dextera  utebatur.  De  hoc  Jofeph.  lib.  5- 
antiquit.  cap.  5.  fuvenis  ,  inquit  ,  ad  quodvis  egre¬ 
gium  facinus  ,  &  animo  ^  &  ex  utraque  manu  prom¬ 
ptus.  Et  lib.  Paral.  cap.  iz.  eadem  de  ratione  lli¬ 
patores  David  his  verbis  laudantur  :  Hi  quoque  ve¬ 
nerunt  ad  David  in  Siceleg  s  cum  adhuc  fugeret  Saul 
filium  Cis  i  qui  erant  fortifiimi  ,  &  egregii  pugnatores , 
tendentes  arcum  ,  &  ex  utraque  manu  Jundis  Jaxa  ja¬ 
cientes  ,  &  dirigentej  fagittas.  Vel  ut  habent  aliqui 
Graeci  codices  :  cMovlss  Tofov  ,  ,  £  d&- 

Cigdlovlis  ,  Jt,  Q(pivboV£j)  d  A/3-01?  ,  >£,  0£a£<7iv  d  to- 
hoc  ell  :  Extendentes  arcum  ;  utentes  finifira ,  tjr 
dextra  ,  &  fundituDrn  erant  m  lapidibus  ,  fagittifque 
Itaque  laudamur  ,  quod  tam  in  lagittando, 
quam  in  ufu  fundae  ,  dexteritate  tanta  pollerent ;  quod 
utraque  manu  mqualiter  uterentur,  &  tam  arcu  quam 
funda  non  magis  dextra  quam  liniltra  valerent.  Ab 
hac  militaris  difciplinas  excellentia  cap.  2.  lib.  Jud. 
laudantur  Benjamitas  ,  dicunturque  ambidextri  ;  hi 
maxime  ,  qui  in  Gabaa  habitabant  1  o<'  ixiisY.iivyfotv 
iiiloty-oeioi  dvbpic  lx.Agx.7oi  ojc  7T<x.vtq;  £  A«5  dy.<po rspo- 
Dicuntur  autem  viri  eledi  ,  quod  peritia 
militari  fuifient  infigniores.  Erant  hi  Gabaomtse 
numero  leptingenti  ,  vin  fortijfimi  ,  ita  finifira  ,  ut 
dextra  prdiames ,  ut  loquamur  cum  noltro  vulga¬ 
to. 

Ab  hac  utriufque  manus  dexteritate  ,  minorisgla- 
dii  ,  qui  pugio  dicitur  ,  ufum  venilfe  fufpicor  :  cu¬ 
jus  pugionis  ufus  ufque  in  hodiernum  diem  ,  apud 
eos  qui  militarem  doctrinam  tradant  ,  frequentilfi- 
mus  elt.  Nec  enim  negari  potcll  majoris  virtutis 
fore  in  certamine  utraque  manu  aequalibus ,  ac  lon¬ 
gioribus  gladiis  uti  ;  quam  dextra  longiori  tantum 
gladio  ,  finifira  vero  minori  gladio  hofti  occurrere  : 
ac  propterea  valorem  commendari  ftipatorum  Salo¬ 
monis  ,  Sacris  in  Canticis  ,  quod  ex  his  effient ,  qui 
longioribus  gladiis  utraque  manu  pugnarent.  Da¬ 
vid  quoque  in  hoc  genere  pugnas  excelluilfe  exPfal. 
d  14  fubodorari  poteft.  Exurgens  enim  Propheta 
in  Dei  laudes,  gratiafque  de  donis  fibi  collatis agens: 
Benedittus  Dominus  Deus  meus  ,  inquit  ,  qui  docet 
manus  meas  ad  pr alium  ,  &  digitos  meos  ad  bellum. 
Manus  quidem  in  plurali  fibi  a  Deoedodas  adprm- 
lium  fortafte  Propheta  dixit ;  quia  utraque  manu  fe 
promptum  ,  expeditumque  ad  pugnam  cognofcebat: 
&  in  Deum  ,  a  quo  omnia  bona  ad  fe  vernile  profi¬ 
tebatur  ;  eam  pugnandi  dexteritatem  referebat. 

Ratio  denique  in  all  ito  Canticorum  loco  redditur; 
cur  nimirum  itipatores  nodis  tempore  Regi  excuba¬ 
rent  j  atque  etiam  quo  in  loco  palatii  regu  excubias 
agerent.  Haec  in  illis  verbis  aperiuntur  .  En  lettu- 
lum  Salomonis  fexagmta  fortes  ambiunt  ;  quod  excon- 
iuetudine  Regum  Orientalium  fuiife  confiat.  Nam 
edam  ilis  ,  qui  in  certamine  de  potentia  Regis,  vi¬ 
ni  ac  mulieris  difeeptabat  ,  potentiam  Regis  co¬ 
ram  Dario  Rege  Perfarum  in  3  lib.  Efdras  amplifi¬ 
cabat  ;  hate  dicens  :  Et  omnis  plebs  ,  &  virtutes  eum 
obaudiunt  :  &  fuper  hoc  ipfe  recumbit  ,  &  bibit  ,  & 
dormit .  Hi  autem  cufi odiunt  m  circuitu  eum.  Ratio 
quoque  muneris  ftipatorum  ,  in  fubfequentibus  ver¬ 
bis  ad  eum  locum  Canticorum  fignificatur,  cum  dici¬ 
tur  ,  propter  timores  notturnos.  Cujus  rationis  vis  £c 
energia  ex  Xenophonte  lib.  7.  Cyri  paed.  petenda 
ell.  Qui  ea  potiflimum  de  ratione  fatellitio  ftipatos 
tuifle  Principes  Perfarum  tradit ut  infidias  malevo¬ 
lorum  declinarent;  propritequefaluti,  quantum  fieri 
poterat  ,  confulerent  :  fed  cum  primis  ,  ut  nodis 
tempore  fecuri  dormirent  :  in  quo  facillime  Princi¬ 
pes  infidiis  ab  inimicis  peti  poliunt.  Quamobrem 
cum  Cyrus  de  fatellitio  fibi  procurando  agit  apud 
Xenophontem  ,  fic  ait  :  yvxc  b’  ori  xbxy.S  «v&pw7m 

^fuioTigot  e-uriv ,  y  cv  Qb roij  ,  ^  vtdloTc,  Kj 


1  Jtj  JtOlTf) 


Kj  07 rvw  ,  i<rK67T<l  rivon  dv  d  rara i{  A&  \i 

Kkki 


Arcanorvm  SacRjE  Script. 


886 

tcv  mtdleeftf  Hoc  eft:  Cognofcens  autem,  fup- 

ple  Cyrus  ,  homines  nufquam  facilius  capi ,  quam  in 
efculentis ,  &  p  oculent  is  ,  &  balneo ,  &  ledo  ,  er  /o>«- 
no ;  confiderabat ,  in  his  fidehjfimos  haberet.  Ita¬ 
que  ftipatores  milites  Cyrus  ad  ledti  cuftodiam  potif- 
fim ura  felegit ,  propter  timores  noblurnos ,  ut  dicitur  in 
Sacris  Canticis;  quod  nimis  tunc  facile  capi,  ac  tru¬ 
cidari  Principes  poifint. 

Ex  hoc  igitur  jam  allato  facrorum  oraculorum  lo¬ 
co  fic  illuftrato  ,  non  folum  Salomonem  fatellitibus 
more  Regum  ftipatum  Icimus;  ut  domeftica  pericu¬ 
la  caveret  ,  8c  propriae  faluti  confuleret:  fed  etiam 
nullum  aliud  genus  militum  ad  fatellitium  apud  If- 
raelitas  admitti  a  Regibus  confuevifle  ;  quam  om¬ 
nium  Ifraelitarum  robuftiores ,  honoratiores,  atque 
iHullriores  :  quique  non  folum  pugnandi  arte  pluri¬ 
mum  valerent ,  fed  etiam ,  qui  militari  peritia  cele¬ 
briores  elTent. 


C  A  P.  XXII. 

Illuftriores  milites  clypeo  aureo  ute¬ 
bantur. 

Ad  locum  lib.  3.  Reg.  cap.  10.  Fecit  quoque  Rex  Sa¬ 
lomon  ducenta  fcuta  de  auro  puriffimo :  fexcentos  auri 
ficlos  dedit  in  laminas  ficuti  unius :  &  trecentas  peltas 
ex  auro  probato ,  trecenta  mina  auri  unam  peltam  ve- 
Jhebant  ;  po fuit  que  eas  Rex  in  domo  fialtus  Libani. 
Et  ad  alia  plura. 

Fortiores,  nobiliorefque  milites  ,  quique 
praeclariora  in  praeliis  perfeciflent  opera  ,•  ad 
Regem  cuftodiendum  ,  atque  conitipandum 
in  Ifraelitica  Republica  confuevifle  aflumi ,  capite 
praecedenti  oftendimus.  Quasrendum  nobis  fupereft; 
ut  eadem  magis  ac  magis  colluftrentur :  quibusnam 
ornamentis  ad  notam  praeclariflimorum  operum  hi 
milites  decorarentur.  Confuevifle  enim  omnes  na¬ 
tiones  ,  civium  militumque  animos  nonnullis  orna¬ 
mentis  ad  virtutem  excitare,  quibus  etiam  fortiter 
in  bello  res  geftm  toti  Reipublicas  notae  fierent;  ve¬ 
terum  monumenta  teftantur.  Hanc  enim  obcaufam 
Romani  coronas  obfidionales  ,  civicas ,  caftrenfes , 
murales,  navales,  torques,  armillas,  &  alia  exco¬ 
gitarunt  ,  de  quibus  alibi.  Scuta  autem ,  five  afpi- 
das  militibus  donari  folitas  penes  Graecos,  a  primis 
ufque  temporibus,  memini  me  legifle.  Ufum  ar¬ 
genteorum  ,  atque  aureorum  clypeorum  viris  infi- 
jgnioribus  conceflum  ,  tota  aperit  antiquitas  :  hinc 
enim  habemus  veterum  Graecorum  a  xsos^xg,  au¬ 

rea  nimirum  fcuta  :  quae  fuifle  frequentiffima  apud 
Macedones  tradunt  auftores;  &CcL%yoqfi<nvfrx<;  de  qui¬ 
bus  ita  Pollux  lib.  1.  cap.  10.  §.  23.  3 ,  ^  ol  m- 

£Its£01,  il  ol  d^yoqcf.Giti&i'; ,  Jtj  ol  Mcocg- 

Aonnoc.  Hoc  ell :  Dices  autem ,  fupple  in  arte  milita¬ 
ri  ,  &  pedefires  ,  &  argirafpidas ,  id  eft,  qui  portant 
fGUtum  argenteum,  &  chrjfafpidas ,  id  eft , qui  utun¬ 
tur  fcuto  aureo,  qui  funt  Alacedonici.  Haec  ibi  Pol¬ 
lux  ,  quo  au&ore  fcuta  aurea ,  &  argentea  ex  vete¬ 
rum  ufu  manifeftantur.  Herodotus  enim  lib.  1.  re¬ 
ferens  Crefi  donaria,  quae  mifit  Delphos,  meminit 
quoque  fcuti  aurei  mifti  ab  eodem  ad  Amphiaraum 
dicens:  rui  3  di/xQfeigxo)  ,  7ru0oji sSpQS  oivrx  tjjv  re  oigeryv , 
r  7ra$Za/,  oivt 0*jx.e  Qcckos  -re  %(>v<r£ov  itdy  opoolug , 
pdjv  7TXSXV  ^  lo  %vgov  rijoi  Aofyyf t  lov 

opcolosg  %fv<rtov :  Hoc  eft:  Amphiarao  infuper ,  cujus  & 
virtutem  audierat ,  &  cladem ,  donavit  cljpeum  ex  au¬ 
ro  totum  ,  totamque  ex  auro  (olido  hafiam ,  &  Xyflum 
cum  fuis  jaculis  aureum.  Quae  omnia  ufque  ad  ejus 


88? 


A  aetatem  in  Ifmenii  Apollinis  templo  Thebis  repofita 
fuifte ,  Herodotus  teftatur. 

Romani  etiam  aliquando  ,  ut  infra  dicemus* 
clypeo  praeclariores  viros  donaverunt  ;  clypeo  in¬ 
quam  aureo  :  qui  quidem  his  tantum  concedeba¬ 
tur  militibus  ,  qui  valore  ,  rebufque  fortiter  in 
bello  geftis  ,  illum  commeruiflent.  Quamobrem 
Neftoris  fcutum  totum  aureum  defcribitur  ab  Ho¬ 
mero  lib.  8.  Iliad.  verf.  191.  ubi  He£tor  hortatur 
Trojanos  ad  illum  infequendum,  fcuti  aurei  praedan¬ 
di  fpe ,  fic  dicens : 

A7k’  £<$>0jU-»£«T0V  ,  Rj  CndlStTO'/ ,  holfioofdfa 

jg  ReirlSoc  \isofi.luj ,  t5  vvv  x.A£0f  ov  !*</, 

YloH^otv  %(>v<reslw  ,  xxvovxg  n  ^  xvrqv. 

Famam  Neftorei  fcuti  dixit  Poeta  pervenifle  ad 
coelum  ,  non  tam  fortafie  ratione  materiae  ,  quam 
etiam  ratione  formae  celaturae :  erat  enim  fummi 
dedecoris  cuicumque  militi  in  bello  fcutum  amififle : 
ea  propter  Hedor  fuos  excitat  Trojanos,  ut  Nefto- 
rem  infequantur  j  fic  enim  allata  carmina  interpre¬ 
tantur: 

Sed  infequimini,  &  fejlinat e  ut  capiamus 
Scutum  Nefioreum ,  cujus  nunc  fama  ad  coelum  per¬ 
venit 

T otum  aureum  ejfe ,  manubriaque ,  &  ipfum. 

Nec  femel  tantum  ,  fed  multoties  in  propha¬ 
nis  fcriptoribus  ,  &  apud  Poetas  horum  fcutorum 
fit  mentio  ,  in  quibus  illuftriorum  virorum  argen¬ 
to  ,  &  auro  ,  quas  ad  decorem  militis  facerent  , 
celabantur  *  ut  avorum  ,  proavorumque  virtute, 
milites  ipfi  ad  exemplum  excitarentur  ,•  fic  enim 
comparatum  eft,  ut  exempla  paterna,  6c  domeftica 
plus  moveant  non  folum  ad  religionem  &  pietatem  * 
fed  etiam  ad  virtutem  bellicam ,  &  civilem:  quamob¬ 
rem  in  aliquibus  fcutis  avitae  memoria: ,  in  aliis ip-* 
forum  propria,  in  aliquibus  regionis  propria:  infignio- 
ra  loca  ,  ad  animum  excitandum ,  ad  tropaea  opere 
j)  interrafili  celebrantur;  unde  Ovidius  de  clypeo  Nileo 
verba  faciens  dixit : 

cljpeo  quoque  flumina  feptem 
Argento  partim ,  partim  celaverat  auro. 

Alia  pene  innumerabilia,  tam  apud  Homerum, 
quam  apud  alios  antiquorum  monumentorum  fcri- 
ptores  ,  de  hac  re  habentur  ,  ut  apud  Virg. 
lib.  7.  jRneid  Turni  clypeus  auro  incifus  fic  fcri- 
bitur : 

At  levem  cljpeum  fublatis  cornibus  fio 
Auro  injignibat ,  jam  fetis  obfita,  jam  bos. 

£  Et  lib.  12.  congreflum  ALneas  cum  Mezentio, 
qui  Turni  partes  fequebatur,  fcribens ,  ineo  defcri- 
bendo  certamine  iEneae  aureum  dat  clypeum  di¬ 
cens  : 

.....  dixit ,  telumque  intorfit  in  hoflem  j 
Inde  aliud  fuper  ,  atque  aliud,  figitque ,  volatque 
Ingenti  gjrot  fed  fufhnet  aureus  umbo. 

Statius  etiam  lib.  4.  Thebaid*  Capanei  clypeum 
defcribit  ,  in  quo  Herculis  cum  hydra  certamen 
auro  argentoque  incifum  videbatur  ,  de  quo  ita 
ille: 

. pars  anguibus  afpera  vivis 

Argento  celata  micat ,  pars  arte  reperta 
Conditur ,  &  fulvo  moriens  ignefcit  m  auro. 

Quamobrem,  quamvis  penes  illos,  qui  veterum 
fcripta  revolvunt  ,  aureorum  argenteorumque  fcu¬ 
torum  ufus  nulla  probatione  indigeat,  tamen ftudio- 
fis  facrorum  oraculorum  ,  ut  morem  geramus  ,  ex 
Pierio  lib.  42.  Hieroglyph.  adnotabimus.  Propterea 

fcu- 


888 


M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M  III. 


889 


fcutum ,  Honoris  fymbolum  fuifle  ,quia  ob  res  in  bello 
prxclare  geftas,  fcuta  aurea,  vel  argentea  fignata 
etiam  noninibus  propriis,  Se  nativis  incifa  ex  regio¬ 
nibus  concedebantur.  Meminit  enim  Pierius  clypei 
aurei  in  Romana  curia  in  D.  Claudii  honorem  affixi ; 
&:  ex  hb.  ii.  Livii  de  bello  Macedonico  clypeos 
auratos  ab  fEdd.  cur  P.  Claudio,  P.  Sulpitio  Galbas 
politos  fuifle  habetur k  Euripide  vero  in  Phaen.  n. 
15.  £c  81.  aureo  clypeo  Palladis  Simulacrum  orna¬ 
tum,  ea,  ut  puto,  de  ratione  fcripfit  :  quia  Pallas  mili¬ 
tibus  illuftrioribus  praeficiebatur,  &  his  qui  ftrenue 
provinciam  gefliffent,  adefle  putabatur  ,  de  quo  ita 
Euripid. 

E’t£0>cA 3  Tto^oiSo?  fatur l$0f 


BAvfoef  '3rt?5'  *1V%ZT0 


B 


Cum  enim  Eteocles  vidioriam  fibi  a  Pallade  con¬ 
cedi  flagitaret}  ac  fub  illius  aufpiciis  bellum  aggre¬ 
di  auderet  ;  Poeta  eundem  pro  vidforiadeprecantem 
Divam  fcribit ;  ac  propterea  ad  Palladis  Simula¬ 
crum  converfus  ,  inter  ornamenta  Deae  fcutum  au¬ 
reum  Eteoclem  refpexifle  tradit.  Pallas  enim  ab 
antiquis  habitu  militari  gravis  armaturae ,  cum  cly¬ 
peo  aureo  affingebatur;  quodlcutum,  ut  dicebamus, 
praeclariffimorum  virorum  nota  eflet.  Hoc  Poeta  in 
allatis  carminibus  fignificavit  ,  quae  fic  interpretan¬ 
tur: 

Eteocles  autem  Palladis  aureum  clypeum 

Videns  verfus  templum  oravit. 

Statium  etiam  lib.  1 1.  Thebaidos  aureum  fcutum 
Eteocli  ,  atque  Polynici  dedifle  fcimus,  dum  eos  ad 
lingulare  certamen  defcendifle  fcribit : 

Inflratufque  ofiro  fonipes ,  quod  fulva  metallo 

Parma  micet. 

Dixit  autem  Poeta  parmam  pro  fcuto,  quod  par¬ 
ma  clypei  feu  lcuti  brevioris  genus  eflet  ,  ad  mi¬ 
lites  levis  armaturae  accommodatiflimum  :  illorum 
cum  primis  ,  qui  ad  Angularia  certamina  in  are¬ 
nam  defcendebant.  Et  paulo  infra  fratrum  invi¬ 
cem  concertantium  conatus  ,  atque  Eteoclis  ad- 
verfus  fratrem  congrefliim  referens,  aurei  fcuti  me¬ 
minit  dicens: 

. Rex  impius  aptat 

Vela ,  c 'T  funefta  cafum  prior  occupat  halhz : 

Illa  viam  medium  clypei  conata  per  orbem 

Non  perfert  iElus ,  atque  alto  vincitur  auro. 

Alto  enim  auro  Poeta  denfitatem ,  atque  craflltu- 
dinem  clypei  aurei  fignificare  voluit. 

Ab  aureis  clypeis  iacra  oracula  aliena  minime  fue¬ 
runt,  dum  Ifraelitarum  praelia,  &  in  praeliis  honora¬ 
tiora  munera  militaria  referunt:  quinimo  non  femel, 
fed  multoties  horum  aureorum  clypeorum  memine¬ 
runt.  Haec  enim  ipfa  fcuta  aliquando  Salomon  con¬ 
flari  juffifle  ,  repofuifleque  in  armamentario  regio 
fcribitur  3.  Reg.  io.  quamvis  haec  fcuta  non  quidem 
militiae  caufa  armamentario  regio  illata  fuifle  putem , 
fed  potius  ad  regiam  majeftatem  oftendendam  cen- 
feat  etiam  Gafpar  Sandtius  hoc  eodem  in  loco :  nam 
aurei  clypei  ufus  ad  bellicos  congreflus  tum  ratione 
ponderis,  tum  ineptitudinis,  minus  accommodatus 
ad  fuftinendum  hoftium  mifliliumque  idtus,  cenferi 
poflet;  licet  enim  multum  auri  in  militaribus  inftru- 
mentis  viri  potentes,  &  plus  fatis  elegantia:  ftudio- 
fi  confumerent;  qui  armis  deberi  quicquid  eft  inna¬ 
tura  pretii ,  atque  fplendoris  arbitrabantur  :  tamen 
non  tam  ex  auro  arma  fibi  ;  quam  ex  chalybe  fir¬ 
miori  utique  materia  conflare  folent;  neque  enim 
inufitatum  eft:  ,  ut  qua  inaurata  funt  ,  aurea  nomi¬ 
nentur.  Sic  fane  Maro  cum  ex  are,  atque  auro  con 


C 


D 


flatum  efle  diceret  fEnea  clypeum  >  illum  tamen 
fimpliqiter  appellat : 

. fluit  as  rivis  ,  aurique  metallum , 

Vulnificufque  chalybs,  vafla  fornace  hquefc.it'. 

Ingentem  clypeum  informant . 

Et  lib.  10.  quem  appellarat  Virgilius  aureum  cly¬ 
peum  ,  ftatim  areum  ,  feu  aratum  appellat;  quia  re¬ 
vera  circulis  ex  chalybe,  vel  ex  are  clypei  ad  belli 
ufum  firmabantur,  hinc  dixit. 

Immanem  arato  circumfert  tegmine  fylvam. 

Propterea  dicendum  videtur  ,  vel  quod  illorum 
aureorum  fcutorum  nullus  in  pugna  foret  ufus,  vel 
quod  obdudtis  tantum  laminis  aureis  aurea  hac  fcuta 
fierent,  ut  leviora  eflbnt:  ut  Gafpar  Sandtius  etiam 
nobifcum  tradidit  loco  citato,  ut  nimirum  inprami- 
um  darentur  militibus  ad  notam  eorum,  qua  forti¬ 
ter  in  bello  feciflent.  licet  verius  eXillimem,  ad  re¬ 
gii  lplendorrs  majeftatem  tantum  oftentandam ,  cly¬ 
peos  &  peltas  Salomonem  feciffe,  de  quorum  arte 
numeroque  3.  Reg.  cap.  10.  fcribitur  his  verbis: 
Fecit  quoque  Rex  Salomon  ducenta  fcuta  de  auro  purife 
fimo  :  fexcentos  auri  ficlos  dedit  in  laminas  fcuti  unius  y 
&  tercentas  peltas  ex  auro  probato ,  trecenta  mina  auri 
unam  peltam  vefliebant :  po fuit  que  eas  Rex  in  domo  fal - 
tus  Libani.  Et  quidem  pondus  fcutorum  ,  quod  erat 
viginti  quinque  librarum  auri,  Sc  peltarum,  quarum 
pondus  erat  multo  majus,  &  ita  grave,  ut  unius afi- 
ni  juftum  eflet  onus,  &  ab  uno  milite  portari  nequi¬ 
ret  ;  aperit  profefto  ,  non  tam  ad  militarem  ufum 
peltas  &  fcuta  fabricata  fuifle,  quam  ad  Regia;  do¬ 
mus  ornamentum  :  ac  Salomonem  in  illo  auri  ponde¬ 
re  non  tam  fpedtafle  ,  quid  militi  ad  pugnam  ,  quam 
quid  domui  ad  iplendorem  conferre  poflet.  Quia 
vero  Salomon  tam  Ifraelitis,  quam  exteris  fu-as  vole¬ 
bat  oftentare  opes  8t  potentiam,  propterea  tam  cly¬ 
peos  ,  quam  peltas  a  fe  fabricatas  in  domo  faltus  Li¬ 
bani  confpiciendas  propofuit;  in  loco  videlicet  maxi¬ 
me  confpicuo  ,  ac  celebri,  ad  quem  frequens  erat 
omnium  ordinum  ac  populorum  concurfus.  Haec 
eadem  Regem  fEgypti  abftulifle  aliquando  devidla 
Jerofolyma  lib.  z.  Paral.  cap.  12.  fcribitur  his  verbis: 
Receffit  itaque  Se  fac  Rex  zuEgypti  ab  ferufalem ,  fublatis 
thefauris  domus  Domini ,  &  domus  Regis ,  omniaque fe¬ 
cum  tulit ,  e-r  clypeos  aureos  quos  fecerat  Salomon. 

Machabaeorum  etiam  lib.  1.  cap.  6.  de  iifdem  cly¬ 
peis,  quos  va lentiores  viri,  ac  Duces  deferebant  in 
pugna,  mentio  eft  his  verbis :  Et  refuljit  Sol  in  clypeos 
aureos ,  &areos,  &  refplenduerunt  montes  ab  eis ,  &re- 
fplenduerunt  flcut  lampades  ignis.  Qui  quidem  fulgor 
ad  indicandam  clypeorum  praeftantiam  pofitus,  fimi- 
lis  eft  omnino  his  ,  quae  de  clypeo  Eteoclis  Statius 
lib.  11.  Thebaid.  tradit,  indignationem,  ac  iram 
Polynicis  adverfus  fratrem  fcribens.  Nam  ad  certa¬ 
men  armat,  &  exfplendore,  ac  ornamentis  regiis» 
quibus  ornatus  in  pugnam  ille  defcendebat;  6c  ex 
clypei  fulgore,  argumentum  regiae  majeftatis  fumic 
dicens: 

Inflr  at  usque  oflro  fonipes ,  quod  fulva  metallo 
Parma  micet . 

Virgilius  quoque  lib.  9.  ALneid.  ex  Turni  accef- 
fu  ,  terrorem  militaribus  copiis  incuflum  fcribens; 
fulgori  armorum,  quibus  indutus  erat,  illum  tribuit, 
dicens : 

Continuo  nova  lux  oculis  ejfulflt ;  &  arma 
Horrendum  fonuere :  tremunt  m  vertice  crifla 
Sanguinea  ,  clypeoque  micantia  fulgura  mittit. 

Sed  nil  apud  Poetas  Latinos,  tam  praeclare  refpon- 
det  loco  ex  Machabaeis  allato,  de  fulgore  clypei  ex 
radiorum  folis  repercuflione,  quam  ea,  quae  in  Sta- 
K  k  k  3  tia 


S90 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


891 


tio  habentur  lib.  3.  Theb. in defcriptioneclypei Mar¬ 
tialis,  confueto  corufcationi  ex  tonitru  fado,  &  fo- 
lanbus  radiis;  de  quibus  ita  ille: 

.  .  .  tonat  axe  polus ,  clypeique  cruenta 

Lux  rubet ,  &  folem  longe  ferit  atmu lus  orbis. 

Praetereundum  vero  nequaquam  duxi  locum  ex  1. 
Machab.  cap.  14.  in  quo  Judaei  foedus  cum  Romanis, 
ac  Spartiatis  ferire  cum  vellent ;  Eupolemum  ,  ut 
fcribitur  lib.  1.  Machab.  cap.  8.  Romam  miferunt; 
ac  etiam  poftmodum  Numenium  ,  ut  fcribitur  ibi¬ 
dem  cap.  14.  Qui  poftquam  Romam  veniffent;  Scad 
Spartiatas  quoque  diverterent,  ut  renovatis  foederi¬ 
bus,  Judaeorum  res  firmiores  flarent:  in  his  tamen 
conciliandis,  aliter  cum  Romanis,  quam  cum  Spar¬ 
tiatis  oratores  fe  geffilTe  conflat.  Sic  enim  id  fcribi¬ 
tur  :  Pofl  hac  autem ,  mifit  Simon  Numenium  Romam , 
habentem  clypeum  aureum  magnum ,  pondo  mnarum  mil¬ 
le  ,  ad  ftatuendam  cum  eis  fiocietatem.  Ad  Spartiatas 
vero  nihil  oratores  muneris  detuliffie  legitur.  Quod 
equidem  in  conciliandis  animis  Romanorum  ,  ac 
Spartanorum  muneris  difcrimen,  propterea  a  Judaeis 
excogitatum  arbitror;,  ut  inclypeo,  Romanorum  vir¬ 
tutem  probarent  :  refque  ab  eis  fortiter  geftas  eo 
fymbolo  commendarent.  Quia  enim  aureo  clypeo 
iiluflriores  tantum  milites,  quique  aliquid  fortiter  in 
bello  gefliffient,  donabantur,*  (ut  flatim  clarius  pro¬ 
babimus,)  &  virtus  Romanorum  clariflima  orbi  toti 
tunc  erat;  ut  cap.  8.  ejufdem  libri  dicitur;  non  au¬ 
tem  ita  de  Spartanis  fama  ferebat:  propterea,  ut  pu¬ 
to  ,  Romanos ,  non  autem  Spartanos ,  aureo  clypeo 
Judaei  honorarunt:  rantique  Romani  hoc  aurei  cly- 
pei  fymbolum  fecerunt ,  ut  numquam  in  eo  capi¬ 
te  fatis  iis  dixiffie  videantur  ,  in  laudem  virtutis 
Simonis  facerdotis  ,  qui  Judaeorum  principatum 
tenebat. 


B 


CAP.  X  X  I  I  I. 


Davidis  valor 
aureis 


> 

in 


ac  militaris  peritia  , 
turri  appenfis  com¬ 
mendatur. 


fcutis 


Ad  loca.  4.  Reg.  11.  Qui  dedit  eis  haflas  ,  &  arma 
regis  David,  qua  erant  in  domo  Domini.  Uluflra- 
tur  locus  Cantic.  4.  Collum  tuum  ficut  turris  David) 
qua  adificata  e(l  cum  propugnaculis ,  mille  clypei  pen¬ 
dent  ex  ea.  &  ad  alia. 

A  v  reis  his  clypeis,  quibus  iiluflriores  tantum 
milites  decorabantur  in  praelio;  &  in  congref- 
fu  hoflium  his  ipfis  tantum  militibus  hoc  ipfa 
fcuta  geflare  permittebatur  :  valor,  virtufque  belli¬ 
ca  David  faens  ex  oraculis  prodicatur;  de  qua  fane 
numquam  fatis  dici  poffet.  Multa  enim  de  illius  va- 
lore  Spiritus  fandius  in  Ecclefialt.  cap.  47.  ita  tamen 
Ut  fibi  minime  latisfeciffe  videatur:  Cum  leonibus  lu- 
fit ,  inquit  ,  quafi  cum  agnis :  (fi  m  urfis  fimiliter  fecit 
ficut  in  agnis  ovium ,  in  juventute  fua.  Numquid  non 
occidit  gigantem ,  (fi  abfiulit  opprobrium  de  gente  ?  Et 
infra:  Contrivit  enim  mimicos  undique ,  &  extirpavit 
Philifiijm  contrarios  ufque  in  hodiernum  diem  contrivit 
cornu  ipforum  ufque  in  aternum.  Et  plena  quidem 
funt  facra  oracula  proclariflimis  fadis  Davidis.  Ve¬ 
rum  nihil  ita  valorem  illius  commendat,  quemadmo¬ 
dum  pulcherrima  comparatio  ,  quam  habet  fponfus 
Cantic.  4.  dum  fponfae  collum  fummis  laudibus  ce¬ 
lebrat,  ac  extollit  his  verbis:  Collum  tuum  ficut  tur¬ 
ris  David ,  qua  adificata  efi  cum  propugnaculis ,  mille 
clypei  pendent  ex  ea,  omnis  armatura  fortium.  Statu¬ 
ram  fponfae  fpedari  a  Spiritu  fando  in  his  verbis  exi- 


E 


A  flimavit  meus  dodiffimusLegionenfis:  Corporis  e nim 

pulchritudo  ,  inquit ,  non  folum  membrorum  ,  cum  fin- 
gulorum  per  fe  apta  figura ,  tum  inter  fe  omnium  conve¬ 
nientia  ,  (fi  proportione  confiat  i  fed  jufia  quadam  ma¬ 
gnitudine  ,  ac  proceritate  totius  corporis ,  qua  de  proceri¬ 
tate  nunc  agitur:  itaque  dicitur ,  Sicut  turris  David 
collum  tuum.  Collum  nominat ,  figurate  (fi  apte  corpus 
totum  ,  aut  certe  corporis  totius  elegantis ,  atque  eretli 
habitum  ,  colli  nomine  (fi  appellatione  fignificai .  Hoc 
ille.  Collum  vero  fponfo  ac  proceritatem  cum  turri 
Davidica  conferri  put^t  ;  quod  illius  odificium  ob 
egregium  ejus  opus  ea  tempeflate  fpedabile  admo¬ 
dum,  &  celebre  effiet.  Stat  in  eadem  fententia,  at¬ 
que  interpretatione  Ludov.  Sotomajor  in  notis  po- 
fleriorib.  ad  Cantic.  Cantic.  ac  etiam  Vincent ms 
Riccard.  in  notis  ad  expolitionem  Catacunxeni.Nec 
folum  a  reditudine,  fed  etiam  a  rotunditate  collum 
fponfo  laudari  putat. 

Sed  quicquid  alii  dicant  de  proceritate  fponfo, 
deque  tereti  collo:  nos  nequaquaquam  ad  figuro  fy- 
necdocho  ulum  Spiritum  fandum  refpexiffie  puta¬ 
mus  ;  fed  ad  monilia  ,  quo  ornamenti  gratia  funt  in 
ufum  adolefcentiorum  mulierum ,  refpexiffie  dicimus. 
Sacra  enim  Dei  arca,  jam  olim  per  David  de  domo 
Obededom  in  arcem  ,  quo  Civitas  David  dicebatur, 
fuerat  deduda  ,  ut  2.  Reg.  6.  legitur  ;  ubi  turris 
fpeculatoria  hoflium  fpoliis  onufla  cum  fpedaretur 
a  clypeis  aureis ,  quo  fortioribus  donari  confueve- 
rant;  &  a  loco  areo  foederis ,  quo  ibi  fub  taberna¬ 
culo  religiofe  aflervabatur  ,  loci  allati  ex  Canticis, 
&  delicatiffimo  comparationis  elucidatio  pendet:  in 
qua  ab  excellentia  ornamentorum,  pulchritudo  colli 
fponfo  delicatiflime  celebratur. 

Proterire  igitur  minime  licet  ,  ad  eam  illullran- 
dam  comparationem  in  conluetudine  veterum ,  pro- 
fertim  Ifraelitarum,  fuiffie  politum  ;  quoties  in  pro- 
1  iis  vidores  evafiflent ;  holtium  quos  proflraverant 
fpolia,  &  arma  Deo  facrare,  trophoaque  ad  hono¬ 
rem  fummi  numinis  erigere  :  quod  nec  Idololatro 
horruere  :  nam  vidori  Jovi  ,  aliifque  Diis  tropoa 
ereda  fuiffie  a  veteribus  fcimus.  Hinc  illud  Virg. 
lib.  3.  iEneid.  deferibentis  ALneam  devido  Abante, 
de  tanta  vidoria  tropoum  erexiffie  : 

is£re  cavo  clypeum ,  magni  gefiamen  Abantis  , 
Pofiibus  a  dv  er  fis  figo ;  (fi  rem  carmine  figno. 
tPEneas  hac  de  Danais  viti  oribus  arma. 

Et  apud  Statium  lib.  2.  Thebaid.  Tydeus  ,  qui 
infidiis  petitus  ab  illis  quinquaginta  viris ,  quos  ad 
eum  interficiendum  impius  Thebanorum  Rex  E- 
teocles  direxerat:  poftquam  eos  omnes  interfeciftet; 
Palladi  tropoum  facravit  dicens: 


D 


Diva  ferox,  magni  decus ,  ingeniumque  parentis  ; 
Bellipotens ,  cui  torva  genis  horrore  decoro 
Caffis  ,  (fi  afperfo  crudeficit  fanguine  Gorgon , 

Nec  magis  ardentes  Mavors ,  hafilataque pugna 
Impulerit  Bellona  tubas ,  huic  annue  facro. 

&  infra  : 

Nunc  tibi  firatla  virum  fpolia  ,informefque  dicamus 
Exuvias . 

Hac  etiam  de  ratione  prope  flumina  ,  a  veteribus 
tropoa  fcimus  ereda  ;  quod  aliquam  divinitatem  in 
his  agnofeerent.  Quamobrem  cum  ex  antiqua  fu- 
perflitione  flumina  quoque  religiose  veteres  venera¬ 
rentur  :  propterea  fi  quando  vidores  in  proliis  eva¬ 
fiflent  ,  his  ipfis  fluminibus  qui  regionem  irrigabant 
qua  pugna  commiffa  fuiffiet  ,  tropoa  confecra- 
Ab  hac  confuetudine  fumpto  argumento  Jo- 
cafta  apud  Euripidem;  Polynicem  filium,  qui  arma 
in  fratrem,  patriamque  fufeitaverat ,  a  prolio  de¬ 
terret  ;  pedemque  a  certaminis  opinione  revocare 
hortatur.  Quod  nimirum  fibi  ,  quantumvis  vido- 

riam 


in 
runt. 


892 


M  Y  R  O  T 


riam  de  praelio  reportaflet ,  tropaea  erigere  dedecori 
faturum  foret:  ii c  enim  mater  ad  illum: 

Et  quomodo  infcribes  Jpolia  ad  flumen  Inachi  ? 

Nempe  de  Thebis  incenjis ,  Polynices  Diis  hos 

Clypeos  pofuit.  , 

n 

Gentium  omnium  confuetudo  haec,  (acris quoque 
comprobatur  oraculis.  Nam  Machab.  lib.  i.cap.6. 
facer  textus  fpoliorum  meminit;  quibus  Macedo, 
hoftibus  devidds,  templum  in  Perfide  auguftiflimum 
ornaverat,  quae  poftmodum  Anthiochus  auferre  mo¬ 
liebatur.  Hoc  fic  refertur  :  Et  Rex  Antiochus  per¬ 
ambulabat  fupcriores  regiones:  &  audivit  ejje  Elimai- 
dem  civitatem  in  Perflde  nobilijflmam  ,•  &  copiofam  in 
argento ,  C  auro  ,  templumque  in  ea  locuples  valde ,  & 
illic  velamina  aurea  ,  &  lorica  ,  &  fluta,  qua  reliquit 
Alexander  Philippi  Rex  Macedo.  Hoc  templum  Dia¬ 
nae  confecratum  extitifle  Jofephus  lib.  12.  antiquit. 
cap.  13.  fcribit*  at  nihil  de  velaminibus  aureis ,  fed 
pro  his  ufus  eft  vocabulo,  dvoc^rpcxxoc ,  quae  vox  do¬ 
naria  numini  confecrata  fignificat.  Sic  enim  ibi:  ^ 
aroAimAg?  leflv  d^xipuSos  cm  dvlij ,  Rj  oravloAoc irdv  dv&Qyj- 
pedx wv  srA (fupple  cacova)  txiye  p.luuo7rAoc3iLj  Sw- 
gqucots  d  kocI  otAnteiv  hrwhdrila  &C  AA ifcotvbgov  &CC.  Hoc 
eft;  Et  locuples  templum  Diana  in  ea,  fupple  civitate, 
&  audiit  ,  plenum  ejfe  multitudine  donariorum :  infuper 
etiam  arma,  &  thoraces ,  qua  reliquijfl  accepit  &  Ale¬ 
xandrum.  Ex  quibus  textibus  multitudinem  armo¬ 
rum  ,  &  fpoliorum  pendentium  in  eo  templo  adfuifle 
confiat  :  atque  propterea  tropaea  non  pauca  ibi¬ 
dem  ab  Alexandro  totius  orientis  domitore,  repofita 
extitiife. 

Ifraeliris  quoque  id  in  more  fuifle  pofitum  ,  ut 
Deo  hoftium  fpolia  confecrarent,  certum  efi.  Quin 
etiam  ab  ifraelitis  ,  gentes  reliquas  ,  religiofam  eam 
confuetudinem  accepifle  fufpicari  non  erit  diflonum. 
Equidem  hanc  apud  Ifraelitas  confuetudinem  adeo 
inveteratam  extitifle  confiat  ;  ut  ad  eam  refpexerit 
facer  fcriptor  Genef.  14.  Gum  Abra  hamo  a  caede  Co- 
dorlahomor  revertenti  ,  occurrifle  Melchifedech 
Regem  Salem  fummi  Dei  Sacerdotem,  fcribit  :  cui 
Abraham  decimam  omnium  fpoliorum  tradidit,  Nu¬ 
mini  nimirum  ,  ut  puto  ,  a  Sacerdote  confecran- 
dam  :  ut  ex  hoftium  fpoliis  religiofa  tropasa  fupre- 
mo  Numini  erigerentur.  Itaque  ab  eo  ulque  tem¬ 
pore,  religiofam  hanc  confuetudinem  apud  homines 
prasfertim  Abrahamitas  invaluifle  manifeftum  vide¬ 
tur.  Clariora  vero  funt  ,  quae  habentur  1 .  Reg. 
cap.  ai.  de  gladio  Goliath  repofito  in  Dei  taberna¬ 
culo  ,  poftquam  David  in  lingulari  certamine  illum 
neci  dedit.  Quae  quidem  vidtoria  adeo  celebris  in 
toto  Ifrael  ,  inlignifque  fuit ;  ut  virgines  ,  quas  vi¬ 
atoribus  occurrere  confueverant, atque  vidtoriae car¬ 
men  in  vidorum  laude  prascinere  ,  hanc  unam  Da- 
vidis  vidoriam  ,  omnibus  quae  Saul  aliquando  repor- 
tarat ,  praetulerint  :  atque  in  hoc  uno  certamine  , 
totius  Ifraeliticas  gentis  falutem  repofuerint ,  dicen¬ 
tes  1.  Reg.  cap.  18.  Percujjit  Saul  mille  ,  &  David 
decem  millia.  Hujus  tamen  vidroriae  honor  ut  Nu¬ 
mini  tribueretur  ;  gladium  illum  nequaquam  David 
apud  fe  manere  palliis  efi  ;  fed  in  tabernaculo  Dei 
appenfum  fuifle  icimus  ex  cap.  21.  &  22.  lib.  1. 
Reg.  ac  etiam  ex  cap.  11.  lib.  4.  Reg.  ubi  de  Joafo 
ad  regnum  Ifraeliticum  Joiadae  ftudio  aflumpto  agi¬ 
tur  :  8c  milites  his  armis,  quae  a  Davide  repofita  in 
domo  Domini  fuerant  ,  armatos  fcribitur  fic  :  Qui 
dedit  eis  haflas  ;  &  arma  Regis  David  ,  qua  erant  in 
domo  Domini.  H xc  autem  arma  nequaquam  Regis 
David  appellantur  ;  quod  illis  uteretur  David  ;  cum 
ad  armandos  hos  milites  minime  folius  David  arma 
fatis  fuiflent  j  fed  arma  Regis  David  appellantur  ; 
quod  eflent  ex  fpoliis  hoftium ,  quos  David  in  bello 
proftraverat  :  ut  pluribus  ex  locis  lib.  z.Reg.conf 


H  E 

A 


C  1  V  M  III. 


B 


D 


89? 

tat.  Arma  enim  ad  milites  armandos  ex  indigentia 
Reipubhca: ,  non  quidem  in  templo  ,  fed  in  regio 
armamentario  fervabantur.Quamobrem  cum  ea  tunc  ad 
manus,  quando  a  Joiada  Joaius  fuit  Rex  inauguran¬ 
dus,  minime  haberi  pollent ;  propterea  milites  ,  qui 
pro  parte  Joafi  conftituebantur  ,  his  armis  armati 
luere  ,  qua:  in  templo  a  David  ex  hoftium  fpoliis 
Numini  olim  confecrata  fuerant. 

Accedamus  jam  ad  illuftrandum  ex  literis  Canticis 
locum  allatum  ,  in  quo  collum  fponfae  commenda¬ 
tur  a  Spiritu  l:an&:o  his  verbis  :  Collum  tuum  Jicut 
turris  David,  qua  adi  ficata  eft  cum  propugnaculis,  mil¬ 
le  clypei  pendent  ex  ea  ;  omnis  armatura  fortium.  Ad 
religionem  ,  Deique  cultum  minime  fpedare  putat 
Ludovicus  Sotomajor  in  pofterioribus  notis  ad  eum 
locum  ,  led  potius  ad  fponfa:  ftaturam  ,  ac  proceri¬ 
tatem  refpexifle  Salomonem  credidit  :  &  in  armatu¬ 
ra  fortium  ,  paterna:  ,  feu  avita;  fortitudinis  ,  £c 
gloriae  memoriam  coli  a  Salomone  exiftimat.  Et 
rede  quidem  ,  quantum  ad  hanc  pofteriorem  par¬ 
tem  judicat.  Nam  ante  aedificatum  templum  in 
ea  arce  ,  qua:  a  David  jam  olim  oppugnata  ,  expu- 
gnataque  luerat  ;  ut  dicitur  lib,  1.  Paral.  cap.  11. 

1  piem  et  Rex  habitafle  fcribitur  lib.  2.  Reg.  cap.  5. 
Cumque  in  eadem  arce  etiam  facram  Dei  arcam 
Sandus  Rex  adduxiflet  ,  ut  cap.  6.  lib.  2.  Reg.  le-. 
gitur  ;  atque  propterea  de  more  aliarum  arcium  fipe- 
culatoria  turris  in  ejus  medio  erecta  haberetur  :  tro¬ 
paea  etiam  ,  ac  fpolia  ex  devidis  Philiftaeis,  atque 
Jebufieis  coagmentata  ,  fummo  Numini  appenfa  in 
ea  vifebantur  :  quibus  non  lolum  facras  ar ese  locus 
prope  turrim  pofitus  his ,  qui  longe  locum  fpe- 
dabant  ,  indicabatur  ;  fed  etiam  lfraelit®  ad  reli¬ 
gionem  ,  militaremque  virtutem  excitabantur. 

Cum  igitur  interea  fpolia  ,  quas  ex  devidis hof- 
tibus  referebantur  ,  aurei  clypei  cum  primis  ,  tam 
ad  notam  virorum  illuftrium  ,  quos  Rex  David  pro¬ 
ftraverat  ,  quam  etiam  ad  illius  in  re  militari  pe¬ 
ritiam  commendandam  ,  confpicerentur  :  ad  hasc 
fpolia  in  tropasum  dilpofita  Spiritus  fandus  in  loco 
allato  ex  Canticis  refpiciens  ,  habita  quoque  ratione 
illorum  orbiculorum  ,  margaritis  gemmifque  or¬ 
natorum  ,  quos  in  monilibus  concatenatos,  adolefi- 
centulas,  mulierefque  nuptas,  feu  nubiles  circa  col¬ 
lum  in  ornamentum  geltare  folent  ;  prasfertim  hasc, 
quas  in  alliciendis  intuentium  cordibus  ftudere  con- 
fueverunt :  Spiritus  fandus  deheatiflime  collum  fpon¬ 
fae  ad  eam  turrim  comparat  ,  dicens  :  Collum  tuum 
Jicut  turris  David ,  qua  adificata  eft  cum  propugnaculis , 
mille  clypei  pendent  ex  ea. 

Fuifle  vero  aureos  clypeos  ,  de  quibus  ibi  Spiri¬ 
tus  fandus  agit  ,  ex  iplifmet  muliebribus  ornamen¬ 
tis  perfpicuum  eft.  Nam  alias  laus  colli  fponfas  ab 
ornamentis  fumpta  ,  frigida  omnino  remaneret;  nili 
clypeos  illos  aureos  dixerimus :  quique  longe  ,  la- 
teque  fplendore  corrufcarent.  Sic  enim  fponfascol- 
lum  ,  a  forma  ,  a  pulchritudine  ,  &  cum  primis  ab 
ornamentis ,  a  gemmis  ,  a  fplendore  ,  ab  ornamen¬ 
torum  ftrud:ura  ,  a  forma  ,  &  ab  aliis  fexcentis  ;  fi 
quae  funt  alia  ,  quas  intuentium  oculos  animofque 
allidant  :  ex  tropaeis  in  illa  turri  Davidicas  arcis 
appenfa  ,  fumpta  metaphora  ,  praeclare  commenda¬ 
tur  ,  longe,  lateque  corufcat. 

Sed  quid  flbi  velint  verba  illa  ,  Omnis  armatura 
fortium  ,  non  eft  praetereundum  :  de  qua  particula 
nofter  Legionenfis  fentit  ,  per  poeticam  digreluo- 
nem  debere  intelligi  ,  non  autem  necefle  fore  ut 
aliquid  ei  refpondeat.  Dicant  alii  quicquid  velint : 
nobis  hasc  verba  in  commendationem  valoris  David, 
nec  non  etiam  ornatus  fponfas  ,  a  Salomone  pofita 
cenfentur.  Davidis  valor  a  proftratis  ducibus  lau¬ 
dem  accipit  :  quorum  fcuta  aurea  ,  &  arma  ,  quas 
ad  tropaeum  congefta  fuiflent ,  vidorias  Davidicas 

con- 


I 


894  ArcANORVM  S 


conteftabantur.  Nec  enim  tropaea  ex  armis  mino¬ 
ris  xftimationis  ,  aut  ex  illorum  fcutorum  numero 
componebantur  ;  quae  a  gregariis  militibus  in  bello 
deferebantur  :  ex  cratibus  nimirum  aeratis  ;  vel  fer¬ 
reis  lanceis :  fed  potius  ex  his  fcutis  auratis  ,  quae 
llluftrioribus ,  valentioribufque  militibus  jure  belli 
concedebantur  :  his  videlicet,  qui  infigniora  tantum 
facinora  patraviflent.  Hanc  diftindionem  gre¬ 
gariorum  militum  ab  illuftrioribus,in  ornamentis, 
Virgilium  lib.  n.  ALneid.  retinuifle  conftat,  in  lin¬ 
gulari  certamine  ALneae  ac  Turni  :  nam  in  acie¬ 
bus  conftituendis  gregarios  milites  ferro  armat ,  au¬ 
ro  duces  : 


A 


Procedit  legio  Aufonidum  ,  pilataquc  plenis 
Agmina  [e  fundunt  portis,  hic  Trojus  omnis , 
Tyrrenufque  ruit  variis  exercitus  armis. 

Haud  fecus  inflruth  ferro ,  quam  fi  afpera  Martis 
Pugna  vocet :  nec  non  mediis  in  millibus  ipfi 
Dutiores  auro  volitant  ,  oflroque  decori. 


Ut  igitur  praeclarillimae  ,  illuftrefque  vidoriae  , 
quas  David  Rex  de  hoftibus  reportarat  ,  pofteritati 
commendarentur  :  poftquam  Spiritus  fandus  Ipon- 
fae  collum  a  pulchritudine  ,  a  rotunditate  ,  ab  or¬ 
biculis  aureis  &  gemmatis  laudaflet ,  dicens  :  Col¬ 
lum  tuum  ftcut  turris  David  ,  qua  adrficata  efi  cum 
propugnaculis  ,  mille  clypei  pendent  ex  ea  :  ad  Davi- 
dis  virtutem  refpiciens  ,  ejufdemque  artis  bellica 
peritiam  commendatam  volens,  fubintulit,  omnis  ar¬ 
matura  fortium.  Hebraice  fic  D’?'3.JD  ^ 

omnis  armatura  potentium  militum ,  icalice  diceremus, 
delli  valorofi. 

Artificium  vero ,  opufque  orbiculorum  illorum  , 
qui  circa  collum  fponlae  pendent  ,  in  eifdem  verbis, 
ut  arbitror  ,  defcribitur  atque  fubindicatur.  Solent 
enim  gemmis  ,  atque  variis  incifuris  ,  ex  diverfis 
eoiorum  generibus  infedis ,  ac  gemmis  nonnullis  , 
mulieres  adolefcentiores ,  ut  diximus ,  eos  orbiculos 
inficere  ,  hifque  elaboratis  ,  exornatifque  fcutulis 
collum  ornare.  Idipfum  etiam  ex  militaribus  infti- 
tutis  fiebat  in  clypeis  ;  qui  illultrioribus  militibus, 
atque  veteris  militis  Heroibus  concedebantur  : 
quod  inventum  Herodotus  lib.  i.  Caries  genti  tri¬ 
buit.  Hsc  enim  fcuta ,  non  folum  ,  ut  diximus  , 
auri  lamina  tegebantur ,  five  inaurabantur ,  fed  illa 
ipfa  auri  lamina  ,  five  fcutum  inauratum  ,  variis  in¬ 
cifuris  ,  &  operibus  fculpebatur  :  in  quibus  opera  , 
fadaque  prsclariora  illius  ,  cui  clypeus  concede¬ 
batur,  fpedarentur  ,  vel  proavorum  ,  five  avorum 
ejufdem  reprsfentarentur.  Ita  Crensum  armat  Sta¬ 
tius  lib.  p.  Thebaid. 


C 


\ 


Arma  decent  humeros  ,  clypcufque  injignis 
auro 

Lucidus ,  Aonia  celatur  origine  gentis. 


Lib.  quoque  iz.  Thefeum  Athenarum  Regem 
clypeo  armat ,  in  quo  propria  facinora  ,  &  illultrif- 
fima  ab  ipfo  fada  videbantur  incifa  ,  de  quo  ita 
Poeta  :  ^ 


At  procul  ingenti  Neptunius  agmina  Thefeus 
Angufiat  clypeo  ,  propriaque  exordia  laudis , 
Centum  Vrbes  umbone  gerit  ,  centenaque  Creta 
Mcenta,  feque  ipfum  monftrofi  ambagibus  antri 
Hifpida  torquentem  lunantis  colla  juvenci  : 
Alternafque  manus  circum  ,  &  nodofa  ligantem 
Brachia  ,  er  abdullo  vitantem  cornua  vultu. 


Hos  fic  incifos  clypeos  prsftantioribus  militibu; 
concedi  fohturn  apud  eumdem  Statium  Achileid 
hb.  4  lcnbaur  :  nec  non  etiam  apud  Homerum 
&  Hefiodum  multis  m  locis  efi  adeo  manifeftum  ; 
m  mimme  nobis  fint  hac  de  caufa  coacervanda  loca 
Nec  enim  id  tantum  Poeta  dodiffimus  in  fcuto  A- 


F 


acr^:  Scri^t.  S95 

chillis  ,  Agamemnonis  &  Ajacis  fubindicavit  ,  fed 
etiam  in  fcutis  aliorum  Heroum  ,  in  quibus  incifu- 
ras ,  artificiumque  interrafile  illorum  fcutorum  prs- 
clariffime  demonftravit  :  prsfertim  lib.  18.  Iliados  : 
ubi  cum  Achilles  in  defenfionem  Grscorum  ,  ut  de 
Patroclo  ulcifceretur,  ad  prslium  fufeipiendum  ani¬ 
mum  contra  Trojanos  induxiflet  fuum  ;  &  ad  He- 
doris  necem  inflammaretur.-  Thetidem  matrem  A- 
chillis ,  ad  Vulcanum  Poeta  ipfe  mittit ;  quem  arma 
filio  parare  dum  precatur  ,  principem  locum  clypeo 
prsftat ,  &  eum  ex  aere  ,  ferro  ,  auro  ,  argento  ; 
ftannoque  conflatum  feribit  ,  dicens : 

Uol<j  3  <jdr.@^  p.iyxlt  5-</3«pJv  Tg 

HxvtoQz  ^  £a\$xDsuv  ,  F  xvrvya  |0«^e  <$#- 

ivlw  , 

T gj,7iKxr.x  ,  ptx^jcx^ilw  ,  cm  S  dqyvgtov  rxKx- 
/advx. 

Hivlc  '  d\  avrS  iQxv  Qxm&  Trivie  d,vld%  iv 
dv  t« 

t 

TLoi<j  bas^xXx  /J ijyQi  zcpx7r!£tosiv . 

In  cujus  quidem  fcuti  Achillsi  deferiptione  tam 
reliciter  laboravit  fapientifllmus  Homerus  ,  ut  me¬ 
nto  omnium  litteratorum  hominum  cohortes  appel- 
lands  veniant  fpedatrices  ,  tam  elegantis  artificii  , 
ut  non  humanam  ,  fed  divinam  ,  &  Vulcano  ipfo 
plane  dignam  manum  in  eo  omnes  intuearitur  :  fi 
enim  unquam  Homeri  ingenium  ,  ac  dodrina  ap- 
paruit  ;  in  eo  fcuto  defcnbendo  luculentiflime  in- 
clarefcit  :  cujus  artificii  proemium  in  allatis  carmi¬ 
nibus  innuitur;  fic  enim  interpretantur  : 

Fecit  autem  primo  clypeum  ,  magnum  que ,  firmum - 
que  , 

Vndique  variegatum  i  circumque  jecit  circulum  lu¬ 
cidum  , 

Triplicem  ,  fplendentem  :  extra  autem  argenteum 
lorum.  & 

Quinque  autem  ipfius  erant  clypei  plica  ,  fed  in 
ipfo 

Fecit  varia  multa  fapienti  mente . 

Brevi  vero  compendio  indigitans  ,  quse  Vulcanus 
in  eo  fcuto  infculpferit ,  poftmodum  longiori  ver¬ 
borum  circuitu  delineanda  dixit: 

H  eAiov  t  dKoejixvl x ,  oiK^vlx/j  rs  zcAq&xtrxv . 

Videtur  quidem  in  his  carminibus  Poeta  facrum 
imitatus  fuifle  feriptorem  ,  qui  rerum  omnium  crea¬ 
tionem  defcnpturus  ait.  In  principio  creavit  Deus 
Coelum ,  er  terram  :  terra  autem  erat  inanis  ,  &  va- 
C“a.  »  tenebr*  erant  fuper  faciem  abyffi  ,  ($•  Spiritus 
Del  ferebatur  fuper  aquas.  Sic  enim  Homeri  allata 
carmina  interpretantur  : 

In  ec  quidem  terram  effinxit  ,  inque  coelum  ,  inque 
mare ,  ' 

Solemque  infatigabilem  ,  lunamque  plenam. 

Quae  omnia  tandem  in  eo  clypeo  delineata  longa 
oratione  per  plura  ,  ac  plura  carmina  Poeta  poftmo¬ 
dum  profequitur  :  ut  in  omnibus  peritum  ,  dodum- 
que  ie  exhiberet,  Univerfum  namque  orbem  tam 
Ipaciofum  ,  &  pene  immenfum  ,  unico  clypei  orbi¬ 
culo  I  oeta  compleditur  ,  ac  repnefentat.  Ibi  Cce- 
lum  volvebatur  ;  ibi  fidera  quodammodo  rutilabant; 
teri  a  complanabatur  ;  &  mare  intumefeebat  :  ibi 
du«  Urbes  habebantur  ,  quarum  altera  pace  ama¬ 
bilis  ,  altera  bello  aperto  ,  &  infidiis  formidabilis 
(pectatur  :  in  ea  agricolarum  ,  meflorum  ,  &  reli- 
labor  fic  ingeniofe  eftormatus  defcribitur ;  ut 
nihil  ingeniofius  excogitari  pofle  exiftimem.  Hoc 
etenim  Homeri  fcutum  Hefiodum  compulit  ,  ad  fa¬ 
vorem  Herculis  Amphitryonei  ,  aliud  delineare  fi¬ 
mi- 


896 


My  rothecivm.  III. 


897 


mile  ,  a  quo  proprium  denominavit  opus  ,  xstcls. 
Sic  ille  : 

Xs£<n  yt  C,<x,ic&  w&vetjoAov  ,is$l  tisxvIo 
Ovr  Spp*)£s  fixAuiv ,  xt’  'i&Axcn  ,  9'xvf/.x  i$k£%. 
n oiv  [s%i  jtuicAw  Tilxvw  ,  Adoni  t’  iAitpxili 
H’a«x,t^o)  <T  GsroA x/xzFts  sf«/  ,  ^vsxlt  <$x{vcX 
AX[X7 Tofdfaov.  KVXVX  Q  TtlvyjiS  JjA^AavIo. 

E’v  j UiOSCO  3  ££c/tK0vl(&J  ilou  <Pofi@^  ,  8r<  (pxlc, {os 
^'[XTtyxAtv  oosounv  srugj  Axf/.iro$JOicri  SiSo^nds. 

In  qua  defcriptione  draconis ,  &  reliquorum  qua 
in  illo  delineata  habebantur,  videtur  Poetam  Hefio- 
dum  eis  fpiritum  dedifle  ac  motum  :  unde  ut  puto 
alii  in  Homerum  dixerunt  ,  (audlore  Spondano) 
coeleftes  circulos  in  fcuto  Achillis  ad  motum  ccelefti- 
um  orbium  gyrari  confuevifle  :  licet  amplificationis 
gratia  id  fommaverint  :  nam  etiam  Hefiodus  per  plu- 
ra  ,  ac  plura  carmina  in  hoc  Herculis  fcuto  homi¬ 
num  ,  belluarumque  praelia  defcripfit  ,  eledtro,  au¬ 
roque  ac  gypfo  delineata.  Sic  enim  allata  carmina  in¬ 
terpretantur  : 

Manti ui  autem  fcutum  cepit  undique  varium  ,  ne¬ 
que  aliquis  ipfum 

Neque  rupifet  vulnerans  ,  neque  fregiffiety  miracu¬ 
lum  ad  videndum  ! 

Totum  quidem  in  circulo  gypfo  ,  albo  &  ebore 
Et  eietlro  Jubfiplendidum  erat  ,  &  auro  lucenti 
Splendens ■,  nigri  autem  circuli  difcurrebant. 

In  medio  autem  ,  draconis  erat  terror  non  narra¬ 
bilis  , 

Retro  oculis  igne  fplendoribus  afpiciens. 

Quibus  ita  politis,  poftmodum  ad  Homeri  imita¬ 
tionem  ,  Heliodus  multa  in  eo  fcuto  deferibit  ,  ac 
delineat  ,  quas  ad  bellum  ,  pacemque  refpiciunt 
Quamvis  igitur  a  Poetis  falfo  excogitata  hac  fue¬ 
rint  }  ex  his  tamen  non  obfcure  colligitur  veterum 
militum  confuetudo  ,  ac  artificium  in  exornando 
fcuto  opere  interrafili ,  quo  auro  ,  argento  ,  ferro  , 
tere  ,  eledtro  ,  ebore  ,  aliifque  pretiofis  tum  rebus, 
ac  gemmis  ,  varia  defcriberentur  fadta*  Ut  enim 
Achillis  genus  ,  8c  Herculis  origo  ab  Jove  ,  Ho¬ 
merus  ,  ac  Heliodus  oifenderent  :  in  his  fcutis  coe¬ 
lum  ,  terramque  ,  &  belli  ,  ac  pacis  ftemmata  , 
quae  a  Jove  reguntur,  delineare  conati  funt  :  ut  di¬ 
vinis  ,  illuftrioribufque  Heroibus  ,  fcuta  ea  deberi , 
non  vero  gregariis  militibus ,  fub  ndiearent. 

Nunc  his  ita  ex  veterum  confuetudine  confidera- 
tis  ;  ad  noltrum  ex  ficro  Canticorum  libro  locum 
redeuntes  ,  apparet  profedto  Salomonem  non  qui¬ 
dem  ad  crates  militum  gregariorum  refpexifle  ,  de 
quibus  Statius  hb.  4.  Thebaid.  ait. 

Omnibus  propugnant  petlora  crates. 

Sed  collum  fponfae  ab  ornamentis 
monili  ,  quo  collum  cingebatur 
interralilibus  operibus, quibus  orbiculi  ornabantur  , 
8c  a  gemmis  ac  lapillis  in  ipforuin  incifuris  cum  au¬ 
ro  fulgentibus  laudafle  :  licuti  erant  fcuta  ,  quae 
militibus  ob  rem  feliciter  geftam  concedebantur. 
Quamobrem  cum  dixiflet ,  mille  clypei  pendent  ex  ea , 
fcilicet  turri  :  addidit  omnis  armatura  fortium.  Ut 
in  his  orbiculis  8c  monilibus  incifura  ornamenta  co¬ 
lorum  ,  margaritae,  lapilli,  £c  alia  fplendide  fulgu¬ 
rantia  in  collo  fponfae  admirarentur  ,  ac  fpedtaren- 
tur. 

Nec  tantum  fcuta  (ut  comparatio  pulchrior  elu¬ 
ceat})  fed  etiam  miflilia  ,  lanceae  ,  &  alia  armorum 
genera  ,  quorum  ufus  efl  in  bello  ,  de  more  tro¬ 
paeorum  conglobata  ,  in  Davidica  turri  vifeban- 
tur  :  qualia  fcripfit  Herodot.  lib.  1.  fuifle  ,  quae  in 
Ifmenii  Apollinis  templo  apud  Thebas  ex  donariis 
Crcefi  fua  state  vifebantur  :  de  quibus  ita  hic  au- 


B 


£tor  :  rw  jj  x[A$ixi>iu)  ,  wv9'o$o(§)a  xvtx  t ry  Is  x^ttlu)  > 
Kj  rtjv  zrxfyyiv  ,  xv&rK e  Qdx.@*  Is  %gbirsov  -irxv  opcoius  ,  n* 
USXRW  5 irxexv  ^vcrilus  ,  ^  Io  Ttjsi  A oy%ytrt 

esv  ofxolu >s  %(>v<rtov.  tx  sti  xfxQoTtggt  t?  ipii  >jv  nelffax  c V 
§r,fiy<n  ,  ^  9 -yficbuv  ov  rw  vtj  w  J  1’sy.twlx  AVoK 5 

Hoc  efl:  :  Amphiarao  autem  ,  cujus  er  virtutem  audie¬ 
rat  &  cladem  i  donavit  ,  fupple  Crcefus  ,  clypeum  ex 
auro  totum  ,  totamque  ex  auro  folido  bafiam  ,  &  bafti- 
le  cum  fuis  jaculis  aureum  :  qus,  ambo  ad  meam  ufque 
memoriam  apud  Thebas  repofita  fuerunt  in  Ifmenii  Apol¬ 
linis  templo.  Ad  inftar  cujus  ,  fuifle  etiam  quae  pro¬ 
pe  Dei  tabernaculum  in  ea  turri  Davidis  habeban¬ 
tur}  colligitur  ex  Graecis  textibus}  quae  in  illo  Can¬ 
ticorum  loco  fic  habent  :  cis  7rvfy@*  Axfitf  t^x^aos 
Qa ,  o  eis  9xAze!ov  y  %lAioi  9vgeo)  Xgtpc-xv?) 

iit  xvlcv  ,  ttxcch  j3oA/<fsf  r  Jwx ruv.  Hoc  efl  :  Sicut 
turris  David  collum  tuum ,  qua  adi  ficata  efi  in  fub  limei 
mille  clypei  fufpenfi  funt  fuper  illam  ,  omnia  mijfiha  for¬ 
tium.  Cujus  loci  fenius  eft;  circum  circa  illam  tur¬ 
rim  appenla  extitifle  tropaea  ex  armis  non  quorum¬ 
cumque  gregariorum  militum  ,  qui  fcutis  inornati 
teguntur  ;  ied  omnem  armaturam  fortium  }  miflilia 
nimirum  ,  &  haffas  ac  lanceas  extitifle.  QuinimO 
fi  attendere  voluerimus  ,  in  Hebraico  exemplari  , 
illa  duo  vocabula  PI2  maghen  ,  &  pofterius  V.T? 
fciltbe  i  ac  etiam  in  Graeco  exemplari  duo  alia  illis 
refpondentia  ,  9-v^eo)  videlicet  &  /3oa« «Tss-  ,  quibus 
clypei  ,  nec  non  et-iam  halfre,  6c  miffilia  figmfican- 
tur  }  horum  miffilium  ,  lancearum  ,  fcutorumque 
fufpenfionis  figura  non  inepte  expifcabitur  :  ut  ni¬ 
mirum  miflilibus  ,  lanceis  ,  ac  gladiis  invicem  m- 
terfe&is ,  eifdem  etiam  fcuta  fuperpofita  conlpice- 
rentur ;  tropaeaque  fub  hac  ,  ut  puto  ,  forma  con- 
fpicerentur. 


}  nimirum  a 
ab  incifuris  ,  & 


D 


E 


Ex  hac  enim  haftarum  ,  miffilium  ,  &  clypeo- 
rum  conglobatione,  comparatio  colli  fponfae  peror¬ 
nati  orbiculis  gemmatis  ,  robur  &  vitam  accipit. 
Tropaea  vero  miffilibus  ,  lanceis,  gladiis,  haflis, 
ac  clypeis  compa&a  ,  etiam  apud  Hebraeos  fuifle, 
poteft  monftrari  ex  cap.  42,.  Paralip.z^.  In  quo  ha^ 
flte  tantum  ,  ac  fcuta  confecrata  a  Davide  ,  appen- 
faque  in  domo  Domini  fcribuntur  his  verbis :  De¬ 
dit  que  fiojadas  fac  er  dos  centurionibus  lanceas  ,  clypeof. 
que  ,  &  peltas  ,  Regis  David  ,  quas  confecraverat  in 
domo  Domini.  Quibus  accedit  teftimonium  ex  cap. 
14.  lib.  3.  Reg.  ubi  de  acceflu  Sefachi  Regis  ^Egy- 
pti  in  Jerufalem  agitur  fub  Roboamo  }  diciturque 
abftulifle  inde  facros  templi  thefauros  ,  prtefertim 
fcuta  aurea,  qua  fecerat  Salomon.  Verum  in Gra-* 
co  codice  Francofurti  cufo  ibidem  arma  quoque 
aurea  Davidis  extitifle  fcribuntur  his  verbis  :  h,  'Iax- 

wxvrxslxs  OtKX  Kvfix  ,  Xjlxs  9v(jxvg>S?  dlkx 

$  {ixQiAiws  ,  ^  Sogcjc IxIxyqvQx  ,  x  sA«j3e  A x(Sl£  esi 
f  t  Tsrxsbuv  dbgjc^xg  (SxmA ioos  Qofix  t  ^  «Vhsyitei» 

1-4  1  1 


898 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


<x,vrd  eis  ltt>x(fitShyipt.  U  7rdvroc  »  cor  hoc  7 oi  X^Cfi\ 

ocroi  inoiyiQc  "Lohopcdv  &C.  Hoc  eft  :  Et  accepit  omnes 
thefauros  domus  Domini  ,  &  thefauros  domus  Elegis  , 
fcuta  aurea  (  hoc  enim  ibi  vocabulo  bo^-iu.  figni- 
ficantur. )  Qua  accepit  David  ex  manibus  militum 
Adradar  Regis  Soba  i  &  intulit  ea  in  Jerufalem  :  om¬ 
nia  etiam  arma  aurea  fuftulit ,  qua  fecit  Salomon. 


C  A  P.  XXIV. 

Stipatores  Regii  apud  Ifraelitas  aureo  clypeo 
decorabantur. 

Illuftrantur  difficilia  loca.  Pfal.  67.  Si  dormiatis  in¬ 
ter  medios  cleros  ,  penna  columba  deargentata  &  po- 
fleriora  dorf  ejus  in  pallore  auri.  Ezech.  40.  Labia 
eorum  palmi  unius  reflexa  wtrinfecus  per  circuitum. 
&  ad  alia. 


QU  a  n  t  m  roajeftatis ,  ac  dignitatis  effiet  fateh 
litio  ftipari  ,  jam  dicebamus  :  verum  quod 
hi  qui  Regis  latera.tuebantur  ,  atque  cinge¬ 
bant  ,  ex  illorum  numero  effient  ,  qui  praeclariora 
facinora  in  praeliis  feciffent;  non  folum  ad  tutamen 
Regis  fpedtabat  ,  fed  etiam  dignitatem  ,  majefta- 
.temque  Reipublicae  declarabat  :  cui  Rex  ,  qui  om- 
ffibus  fortiffimis  fortior  cenlebatur  ,  praeficieba¬ 
tur.  In  hoc  majeftatis  genere  reponendam  fuiffie 
Rempublicam  Ifraeliticam  ,  facra  fubindicarunt  ora¬ 
cula.  Non  enim  alia  militum  manu  Rex  Ifraeliti- 
cus  flipabatur  s  quam  ea  cohorte,  in  qua  hi  tantum 
confcnbebantur  ;  qui  cum  fortiter  in  bello  cum  ho- 
fte  dimicaffient  ;  proclariffimaque  facinora  peregif- 
fent ;  aureo  clypeo  a  Principe  donati  fuiffient. 

Perfpicua  hoc  in  facris  funt  litteris  ,  ut  reor  :  fic 
enim  z.  Paral.  cap.  iz.  legitur  :  Recefflt  itaque  Sefac 
Rex  tAEgjpti  ab  ferufalem  ,  fublatis  thefauris  domus 
Domini  ,  &  domus  Regis  :  ommaque  fecum  tulit  ;  & 
clypeo s  aureos  ,  quos  fecerat  Salomon  ,■  pro  quibus  fecit 
Reo  c  aneos,  dr  tradidit  illos  Principibus  fcutariorum ,  qui 
cuftodiebant  veftibulum  palatii.  Clypei  igitur  aurei , 
atque  peltae  aureae  ,  quas  repofuerat  Salomon 
in  armamentario  regio  ,•  fabricatae  fuerant  ad  ufum 
illorum  ,  qui  regii  palatii  cuftodiebant  veftibulum. 
Omnia  haec  ab  fEgypti  Rege  Sefach  fublata  dicun¬ 
tur  ;  fed  quia  illorum  clypeorum  ufus  ,  ad  regiam 
majeftatem  faltem  de  more  aulae  neceffiarius  cenfe¬ 
batur  i  propterea  Sefach  ,  qui  regem  adhuc  in  Jc- 
rufalem  reliquerat ,  nec  Judaeos  regia  dignitate  pri¬ 
vaverat  >  ffiuta  aenea  pro  aureis  conftituit  :  nifi 
velimus  fcuta  aerea  juffiu  Ifraelitici  Regis  ,  poft  Se- 
faci  diiceffium  conftru&a  fuiffie.  Ufum  vero  aureo¬ 
rum  clypeorum  ,  qui  poftmodum  in  sneos  commu¬ 
tati  funt  ;  penes  fatellites  ,  qui  Regem  ftipabant 
pxtitiffe ,  locus  allatus  manifefte  probat ,  verbis  quo 
fublequuntur  :  Et  tradidit  illos  principibus  fcutario¬ 
rum  ,  qui  cuftodiebant  veftibulum  palatu.  Quin  .etiam 
qua  ratione  his  uterentur  fcutarii  ,  ibidem  oftendi- 
tur  his  verbis  :  Cumque  introiret  Rex  domum  Domini , 
Veniebant  fcutarii  ,  &  tollebant  eos  ,  iterumque  refere¬ 
bant  eos  ad  armamentarium. 

His  de  fatellitio  regio  Ifraelitico  ,  deque  proflan¬ 
tia  illorum  ,  qui  ad  hoc  munus  feligebantur  expli¬ 
catis  :  nec  non  etiam  de  aureo  fcuto  ,  quo  iidem  F 
utebantur  j  de  quibus  procedentibus  capitulis 
pluribus  egimus ;  illuftratur  locus  difficillimus ,  nun¬ 
quam  ab  interpretibus  fatis  explicatus  ,  numquam- 
que  ab  aliquo  plene  intelle&us.  Locus  eft  Pfal.  6j. 
ille  nimirum  '.  Si  dormiatis  inter  medios  cleros  ,  penna 
columba  deargentata  ,  &  pofteriora  dorfi  ejus  in  pallore 
atiri.  Qui  quidem  locus  interpretum  adeo  torfit 


899 


B 


D 


mentes  ;  ut  in  varias  interpretationes  di  vagentur  ; 
&  numquam  fcopum  attingant.  Is  eft  locus  ,  de 
quo  tanquam  de  cruce  ,  ingenia  ,  quantumvis  fub- 
tiliffima,  femper  pependerunt.  Reliquos  omittam  : 
Genebrardi  nunc  tantum  fenfum  ,  Hebraico  qui¬ 
dem  ,  ac  Groco  linguo  peritiffimi  ,  in  medium  af¬ 
feram.  Is  in  loco  allato  multa  habet  ,  &  de  pro- 
fentiffimo  Dei  favore  in  liberandis  his  ,  qui  ad  eum 
pertinent,  aquibufcumqueanguftiis,  licet aidl.ffimis, 
mtei  pi  etatui  .  quamobrcm  hoc  habet  ;  Si  verfemmi 
in  prafentijftmis  ,  &  cerufftmis  periculis  ,  ut  quando  de 
captivorum  vita,  libertate ,  fortunifque  viliores  fortem 
mittunt  :  illa  m  rerum  defperatione  eritis  tutijftmi  ,  fc- 
remjftmi ,  latifftmi  ,  vultu  ,  &  colore  tam  pulchro  ,  fe- 
reno  ac  vegeto  5  quam  columba  ,  cujus  penna  funt  ve  luti 
deargentata  ,  mftar  argenti  pellucentis  ;  &  dorfum  vel 
cauda  dorfi  fplendet  ,  ac  rutilat  ,  inftar  fulvi  ,  ac  pal¬ 
lentis  auri.  T dm  prafens  erit  vobis  numen  ,  ut  iiitc  fttis 
sn  tuto  ,  cr  animi  fecuntate  :  neque  quicquam  perdatis 
de  vultus  fpecie  ,  &  habitu.  Alia  plura  in  eandem 
lententiam  habet ,  quo  ibi  videri  poterunt. 

Genebrardo  Antonium  Agellium  Epifcopum 
Acernenlem  adjungam  :  virum  fane  fimiliter  peri- 
tia  linguarum  ,  facrorumque  oraculorum  cognitione 
dodliffimum.  Is  in  commentariis  Pialmorum  ,  ubi 
accedit  ad  prodi&um  verficulum  ,  confutatis  non¬ 
nullorum  fomniis,  longiffimo  commentario  verficu¬ 
lum  de  fecuntate  filiorum  Ifrael  in  colendis  agris , 
tempore  belli  interpretatur  ,  dicens  :  Si  dormiatis  , 
hoc  eft  ,  fi  cubetis  ,  jaceatifque  inter  medios  cleros  ,  id 
eft  in  medio  duorum  agrorum  ,  &  inter  duarum  pojfef- 
fionum  terminos ,  ( ad  eos  enim  loquitur  ;  quos  fpeciem 
domus  paulo  ante  vocaverat  5  ad  homines  a  bellis  remo¬ 
tos,  &  colendis  potius  agris ,  quam  armis  gerendis  ajfue- 
tos  ,  quorum  totum  ftudium  m  agricultura  erat.)  entts 
fient  penna  columba  deargentata  ,  cujus  dorfum  auri  co¬ 
lore  virefeat.  Hoc  eft  :  etiam  fi  quiefaatis ,  &  ab  armis 
remoti  fitis  ,  &  domi  remaneatis  ,  agrifque  colendis  ope¬ 
ram  detis  ;  tamen  ex  hoftium  clade  prada  auri ,  &  ar¬ 
genti  abundabitis.  Non  enim  militibus  modo  ,  &  e- 
xercitui  ,  fed  imbellibus  etiam ,  &  ab  armis  feriatis  ho¬ 
minibus  prada  magnitudo  abunde  fuff  ciet .  Ita  ille.  Ge¬ 
nebrardo  vero  hunc  adjunxi  ;  quia  hi  duo  pro  co- 
teris  aliis  interpretibus  ,  me  judice  ,  litteralem  Pfal- 
morum  fenfum  inveftigare  pro  viribus  contendunt ; 
,&  in  eo  plurimum  laborant. 

Quo  in  hujus  expolitione  verficuli  ,  myfticeab 
aliis  afferuntur  ,  non  funt  ad  rem  noftram  ;  qui  lit¬ 
teralem  interpretationem  quorimus.  Hoc  enim  eft, 
quo  intelligentiam  rei  proftat  ,•  argumentumque  in 
facris  oraculis  ,  pro  rebus  fidei  firmat.  Nofter  igi¬ 
tur  fenfus  aperiatur  ,  quod  plures  ,  ac  plures  in  illis 
verbis  difficultates  confurgant  ,  fi  ad  litteram  con- 
fiderentur;  &  nobis  elucidando  fint.  Prior  ibi  dif¬ 
ficultas,  Si  dormiatis  inter  medios  cleros.  Altera  in 
columbo  comparatione  in  illis  verbis  ,  penna  colum¬ 
ba  deargentata.  Quo  difficultas  non  folum  verfatur 
in  inveftigando  ,  quid  in  illo  verficuio  comparetur \ 
fed  etiam  in  quo  vis  comparationis  fitpofita.  Deni¬ 
que  in  tergo  pallor  auri ,  in  eadem  columbo  com¬ 
paratione  interpretes  omnes  torquet  ;  cum  dicitur 
&  pofteriora  dorfi  ejus  m  pallore  auri  &.  Singula  expen¬ 
dantur  per  partes  ;  ut  quoad  fieri  poteft  ,  diffi¬ 
cultatibus  enodatis  ,  obfcura  Pfalmi  hujus  fiant 
aperta  : 

Si  dormiatis  inter  medios  cleros  ,  legitur  in  noftro 
vulgato.  Legunt  alii  ,  fi  cubetis  mter  medios  ,  fel 
chitropodas  ,  vel  lebetes ,  vel  tripodes  :  ollas  aliqui  in¬ 
terpretantur.  Alii  de  mendo  locum  fufpe&um  ha¬ 
bent.  Septuaginta  hallucinatos  nonnulli  exiftimant. 
Sunt  etiam  qui  clerum  ,  clericorumve  ftatum  in  illo 
Pfalmi  loco  agnofeant.  Sunt  qui  de  fortibus  Ifrae- 
litis  diftributis  in  divifione  regionis  ,  locum  intelli- 

gant. 


900  Myrothecivm.  Ili.  901 


gant.  Alii  de  utraque  forte  ,  praefentis  nimirum  , 
&  futura:  vitae  locum  interpretantur.  Alii  duo  tefta- 
menta  ,  alii  aliud  figmficatum  in  allato  Joco  dixe¬ 
runt  :  ficquedies,  node  fque  interpretes  in  hujus  lo¬ 
ci  explicatione  perpetuo  verfantur,  atque  vexantur: 
ita  tamen  ut  femper  de  illius  loci  intelligentia  inter¬ 
pretes  jejuni  remaneant. 

Reliquorum  igitur  commentis  praeter  miliis ,  dici¬ 
mus  breviter  ,  Prophetam  in  praefenti  verliculo  If- 
raeliticum  celebrare  exercitum  ,  tam  a  difpofitione 
caltrorum  ,  quam  ab  ordine  in  progrediendo  ,  6c  a 
valore  etiam  militum  in  aggrediendo  hofte  :  a  pul¬ 
chritudine  quoque  clypeorum  ,  ac  reliquorum  ar¬ 
morum  ,  &  praefertim  ab  haltis  ,  ac  milfilibus. 
Quamobrem  cum  Propheta  deltrudionem  ac  rui¬ 
nam  hoilibus  divini  exercitus  imprecatus  fuilfet  in 
illis  verbis  ,  Exurgat  Deus ,  &  diffipentur  inimici  ejus, 
&  in  reliquis  aliquibus  ejufdem  Pfalmi  verbis:  deni¬ 
que  cum  in  contemplatione  ordinis  atque  dii  poli¬ 
tionis  Ifraeliticorum  caltrorum  ,  &  in  peritia  confe¬ 
renda:  manus  cum  holle  Propheta  excitaretur  :  in 
ejufdem  Ifraelitici  exercitus  laudes  erumpens ,  Si 
dormiatis  ,  inquit ,  inter  medios  cleros  ,  penna  columba 
deargentata  ,  &  poftertora  dorfi  ejus  m  pallore  auri. 
Hujus  autem  loci  lenfum  quem  nemo  alius  agnovit , 
breviter,  quantum  fieri  pollet,  explicare  vellem  i  fed 
longiori  fermone  opus  elt. 

Mendum  in  codice  Graeco  ,  aut  Hebraeo  ridicu- 
lum  elt  liifpicari :  fi  quod  autem  mendum  fufpicari 
liceret  ;  in  ignorantia  rerum  bellicarum  penes  illos  , 
qui  abfque  illarum  rerum  notitia  hunc  locum  inter¬ 
pretari  conantur  ,  fuilfe  dicemus.  Ut  autem  ea, 
in  quibus  interpretes  omnes  conveniunt  praemittan¬ 
tur  ;  non  erit  praetereundum  carmen  hujus  Pfalmi 
triumphale  fore :  quod  interpretes  omnes  agnofcunt. 
Invehitur  igitur  Propheta  adverfus  holtes  divini  exer¬ 
citus  ,  illis  lpfis  verbis  ,  quibus  Moyfes  Deum  ad 
favorem  Ifraelitarum  provocabat  :  quando  ad  mo¬ 
tum  columnae  nubis  ,  &  facrae  Arcae  foederis  ,  ca- 
ftra  quoque  movebantur  jam  olim  ;  dum  per  defer- 
tum  filii  Ifrael  circumferrentur.  Haec  ipfa  verba 
cap.  10.  Num.  habentur  ;  quando  cum  elevaretur 
Arca,  Moyfes  dicebat  :  Surge  Domine  ,  &  diffipentur 
inimici  tui  ,  &  fugiant  ,  cjut  oderunt  te  j  a  facie  tua.  In 
Hebraico  vero  exemplari  eadem  ad  amiilfim  verba  , 
qute  in  exordio  Pfalmi  quem  prae  manibus  habemus, 
leguntur.  Cum  igitur  in  hoc  Pfalmo  Propheta  mi¬ 
rabilium  meminiflet ,  quae  a  Deo  ad  gloriam  fui  e- 
xercitus  in  deferto  fada  fuerant ;  &  quomodo  ibi  If- 
raelitas  paviflet  :  demum  ex  confuetudine  illorum  , 

*  qui  vidoribus,  triumphantibufque  occurrere  confue- 
verant ;  in  admirationem  valoris  ducum  ,  difpofi- 
tionis  caftrorum  ,  ordinis  acierum  ,  fortitudinis  mi¬ 
litum  ,  pulchritudinis  armorum  ,  ftipatorum  Re- 
giorum  ,  8c  reliquorum  ,  quae  exercitum  formida¬ 
bilem  reddunt  ,  illis  in  verbis  erumpit :  Si  dormia¬ 
tis  fnter  medios  cleros ,  penna  columba  deargentata  ,  & 
pojleriora  dorfi  ejus  in  pallore  auri. 

At  ubi  nos  legimus  ,  Si  dormiatis  :  ex  Graeco  e- 
xemplari  habetur  cavJco»|u<)i9-Jrrs;quod  quidem  verbum, 
licet  aliquando  dormire  fignificet  :  ut  plurimum 
tamen  per  vocem  facere  in  univerfum  fumptam  in¬ 
terpretatur  :  quomodocumque  videlicet  quis  jaceat, 
quacumque  de  caufa  ,  five  dormiendi  ,  five  aliquid 
aliud  faciendi  i  idque  ex  phrafi  facra  Septuaginta  in¬ 
terpretum;  ut  docet  etiam  Agelliusloco  citato.  Sed 
quicquid  fit  de  Graecis  exemplaribus  ,  Hebraice  fic 
legimus  ,  him  tifchebhun.  Pro  cujus  intel¬ 

ligentia  obfervandum  eft ,  hanc  vocem  l13?^  tifibe- 
bun  futuri  temporis  elfe  ,  a  verbo  33t*  fcbachabb,  in 
conjugatione ,  quam  dicunt  grammatici  lenem.  Hoc 
autem  verbum  in  lingua  fanda  diverfas  quidem  ha¬ 
bere  fignificationes ,  ubi  ftride  interpretandum  fue- 


A 


B 


D 


E 


nt ,  rtorunt  omnes  hebraizantes.  Aliquando  enim 
cubare  cum  muliere  fignificat  ;  interdum  habitare 
alicubi  interpretatur  ;  jacere  in  loco  dormiendi  cau¬ 
fa  ,  federe  in  aliquo  loco  ,  alias  fimiles  fignifica¬ 
tiones  habet  ,  in  Hebraicis  codicibus.  Itaque  me 
Judice  ,  eamdem  vim  omnino  habet  hoc  verbum 
Hebraicum  in  lingua  fanda  ;  quam  apud  Italos  ver¬ 
bum  flare  habere  lolet. 

Exemplis  res  fiet  manifefia.  Quaeratur  ab  aliquo 
ubi  unum,  vel  alterum  fit.  Vita  fundtum ,  ac  fepulturse 
mandatum  eundem  fignificare  fi  voluerimus,  verna¬ 
cule  dicetur  ,  fla  in  fepoltura .  Eli  locus  apertus  fi- 
milis  phrafis  2.  Reg.  cap.  7.  ubi  a  vulgato  dicitur.- 
Et  tu  ergo  in  medio  inctrcunciforum  contereris ,  &  dor¬ 
mies  cum  wterfeblis  gladio.  Hebraice 
Hoc  eft:  Et  jacebis  cum  interfeEhs  gladio.  Italice  di¬ 
ceremus ,  E  Jlarai  con  gli  morti  di  fpada.  Hoc  eft: 
Sepultus  jacebis.  Si  autem  aliquem  cum  uxore  ,  vel 
muliere  rem  habere  velimus  indigitare ;  quod  latine 
cubare  dicimus,  &  Italice  diceremus,  fla  con  la  mo - 
ghe ;  illud  idem  per  idem  verbum  33t?  in  lingua  fan¬ 
da  exprimetur  :  quae  fignificatio  prae  exteris  pro-i 
pria  verbi  3=t?  faebabb  in  Hebraica  phrafi  cenfetur. 
Sexcenta  funt  in  facris  litteris  exempla  hujus  verbi 
in  hac  fignificatione  fumpti.  Quamobrem  ab  exem¬ 
plis,  &  (aerarum  litterarum  locis  fuperfedendum  du¬ 
xi,  ne  ledori  rooleftiam  afferant.  Qui  plura  defi- 
derant,  lexica  petant,  £c  thefaurum  lingux  fandx. 
Habitare  hoc  verbum  Ifaix  57.  n.  7.  fignificat.  Ubi 
Deus  de  Judxis  conqueritur;  quod  montes  Idolola- 
trix  de  caufa  afeenderint ,  &  ibi  habitaverint;  fic 
dicens  :  Super  montem  excelfum  &  fublimem  pofmfti 
cubile  tuum  ,  &  illuc  afcendifti  ,  ut  immolares 

boflias .  Hebraice  fic  habetur  I33?  ?  ^  ™  ^ 

Hoc  eft:  Super  montem  altum ,  &fublevatum,  pofui- 
fli  habitationem  tuam.  Itaque  ne  longius  pertraham 
edorem,  exemplis  Hebraicis  relidis ,  latina  tantum 
in  medium  afferam.  Nam  quod  Italice  dicimus, 
fla  in  letto ,  pro  agrotat ;  in  eadem  fignificatione  Pfal. 
40.  n.  9.  illud  verbum  habetur  *  Sta  su  la  porta  ,  pro 
manet  m  porta *  Sta  su^l  banebetto ,  pro  fedet.  Sta  m 
letto  ,  pro  dormit.  Sta  in  terra  ,  pro  jacet.  Qux 
omnes  dicendi  phrafes  pafiim  in  Sacris  litteris  occur¬ 
runt  i  &  per  verbum  32^  fcbachabb  in  Hebraicis  ex¬ 
primuntur.  Quorum  locorum,  &  exemplorum  le¬ 
xica  omnia  Hebraica  conferta  funt. 

Accedamus  jam  ad  explicationem  interpretatio¬ 
nemque  noftri  obfcuriflimi  loci :  cujus  llluftratio  ex 
elucidatione  Hebraicorum  vocabulorum  ,  cum  pri¬ 
mis  pendet.  In  eo  igitur  verliculo  ,  in  quo  ex  vul¬ 
gato  codice  legimus,  St  dormiatis,  cum  ex  Hebrai¬ 
co  legatur  ,  ]13?^P  him  tifchebhun  valet  ,  idem 
quod  Italice,  fe ftarete ,  aut  fe  vi  trov arete ,  Hifpani- 
ce  fl  os  ballaredes.  Itaque  proprie  nequaquam  fermo 
hic  eft  de  dormitione:  nam  ut  plurimum  quoties  de 
dormitione  fermo  eft  in  facris  oraculis,  &:  haec  per 
hoc  verbum  33t?  fcbachabb  exprimitur;  eidem  adjun¬ 
gitur  verbum  V?',  jafeban,  vel  didio  n!3r?  mittah,  quae 
ledum  fignificat :  quibus  didionibus  verbum  32^ 
fcbachabb  dormitionem  tunc  fignificare  conftat.  Cuin 
igitur  in  noftro  Pfalmi  loco,  verbo  32^  nihil  adjun¬ 
gatur;  ex  quo  de  dormitione  fermonem  ibi  elfe  col¬ 
ligi  poflit :  non  videtur  adeo  clare  exprelfus  Prophe¬ 
tae  fenfus  per  verbum  dormire:  licet  tam  Graeca  vox, 
quam  Hebraica  etiam,  dormitionem  aliquando,  ut 
diximus,  fignificare  valeant. 

Verum  quo  in  fenfu  Propheta  loqueretur,  6c  in 
qua  fignificatione  verbum  Hebraicum  331?  fcbachabb 
loco  citato  accipiendum  elfet;  his  verbis  exprelfit, 
inter  medios  cleros  i  Interpres  Latinus  fequutusGrte- 
corum  exemplar,  quod  dixit  cwa^e£ov  t  xtfigcnv ,  vo¬ 
cem  Graecam  cleros  retinuit :  cum  tamen  tam  Lati¬ 
ni  ,  quam  Graeci  exemplaris  fenfus  ab  Hebraico  co- 
L  1 1  a  dica 


90  J 


Arcanorvm  Sacrve  Scri?t. 


902 

dice  petendus  fir,  quod  habet  XI  ben  fcephat- 

bajim  in  qua  voce  tota  hujus  loci  flat  difficultas. 
Alii  enim  dixerunt  lebetes ,  alii  ollas,  quidam  tripodes, 
chjtropodes  aliqui,  uno  verbo  dicam  ,  plures  funt  in¬ 
terpretationes  ,  quam  interpretes.  Verum  fi  vim 
Vocis  fchaphat  ,  quae  fignificat  ponere  in  pulve¬ 
rem  ,  attendere  velimus  ;  perfpicuum  erit  ,  voce 
fcephathaim  vettes ,  five  paxillos  aduncos  figni- 
ficari,  qui  in  lolo  ad  erigendum  tabernacula  milita¬ 
ria  in  caftris  metandis  infiguntur.  Malo  enim  aliquo 
in  fublimi  ere.£to,  ubi  tabernaculum  erigendum  fue¬ 
rit  ;  eidem  haftse  ,  five  malo  circumcirca  in  folo , 
ferrei  ve£tes  defiguntur,  8c  funes  a  fummitate  mali 
ad  illos  aduncos  ve&es  pertrahuntur:  ficque  funibus 
extenfis ,  fuper  eofdem  tentoria  expanduntur ;  &  ta¬ 
bernacula  in  caftris  conftabiliuntur ;  in  quibus  mili¬ 
tes  cum  fuo  Imperatore  ac  D  ucibus  ver  fari  confue  ve¬ 
ru  nt. 

In  hac  eadem  fignificatione  ferreorum  paxillorum, 
ut  monftrabimus  ,  vox  illa  fcephathaim  apud 
Ezechielem  cap.  40.  legitur  ;  nec  unquam  alibi  in 
facris  libris  habetur.  Per  labium  a  noftro  vulgato 
interpretatur,  fic:  Et  labia  eorum  palmi  unius  reflexa 
intrinfecus  per  circuitum.  Quam  vocem  licet  de  cyma¬ 
tio  menfarum,  fuper  quas  collocabantur  carnes  vidti- 
marum  ,  Vilalpandus  tom.  2.  explan.  in  Ezech.  part. 
2.  &  lib.  3.  cap.  39,  interpretetur;  nefciotamenan 
vere.  Viderint  alii.  Cum  enim  vox  fcephathaim 
ex  regulis  grammaticalibus  numeri  fit  dualis , 
hinc  Vilalpandus,  vel  duo  cymatia  unicuique  menfie 
contra  regulas  artis  afcribere  cogeretur ;  vel  cymatio 
cuilibet  duas  afcribere  partes  ;  quod  Vilalpandus 
minine  poterit.  Ea  igitur  audlori  proprio  relidta 
expofitione,  &  Rabbims  nonnullis,  quibus ipfe quo¬ 
que  Vilalpandus  fubfcribit ;  nobis  alia  via  proceden¬ 
dum  erit. 

Ut  autem  ab  Ezechiele  locus  noftri  Pfalmi  lucem 
accipiat,  obfervandum  erit,  non  folum  Chaldaeum 
Paraphraftem  ,  fed  etiam  reliquos  omnes  a  praedi- 
6tis  ,  locum  Ezechielis  Prophetae  de  uncis  interpre¬ 
tari  ,  ex  quibus  hoftiae  &  animalia  ad  facrificiorum 
minifterium  poli  jugulum  decorticanda,^ feu  etiam 
jugulanda  fulpendebantur  ,•  ut  in  laniena  laniones 
quotidie  facere  videmus.  Contendunt  his  omnes 
Thalmudiftae  ,  in  t radiatu  menfurarum:  ut  refert 
idem  Vilalpan.  loco  citato  pag.  235".  deinde pag.  237. 
coi.  I.  litt.  D.  dicens:  Sed  quamvis,  qua  de  labiis 
menfarum  diximus  firmiora  funt ,  quam  ut  'Tfabbworum 
tefiimoniis  oppugnentur ;  non  efi  opinor  ,  cur  eorum  quo¬ 
que  omnino  Jint  rejicienda  fententia :  nam  quod  ad  unci¬ 
nos  fpeblat  a  Chaldeo  relatos ;  praterquam  quod  fine  illis 
vix,  ac  ne  vix  quidem  tot  viblime  excoriari  poffent ; 
fuijfe  illos  jam  olim  m  Mofaico  tabernaculo ,  probant  plu¬ 
res  loci  in  Exodo  &c.  Multo  etiam  plura  ibi  habet  hic 
audior,  in  quibus  veritate  coadlus  probabilem, 
immo  probabiliorem  etiam  quam  propriam  Rabbi- 
norum  interpretationem  concedit ;  qui  vocem  fiche- 
phathaim  per  uncinos  interpretantur.  Auritis 
igitur  five  aduncis  his  paxillis,  quorum  ufus  erat  in 
metandis  caftris  ad  figendum  tentoria ,  praeclare 
reftes  a  mali  fummitate  ad  figendum  tentoria  ap¬ 
tantur.  Non  enim  propterea  in  numero  duali  ex¬ 
primuntur  jam  didti  paxilli  adunci  ;  quod  bini, 
&  bini  ad  decorticandum  vidlimas  figerentur,  ut  di¬ 
cebant  Rabbini  :  fed  quia  duo  unci  ,  five  duae  ve- 
luti  auriculae  hinc  inde  inflexae ,  eidem  vedti  ineflent 
forma,  quam  pag.  903.  vides. 

Ad  hos  uncos  animalia  decorticanda  &  jugulanda 
in  templo  fufpendebantur :  at  in  caftris  reftes  in  ere- 
dlione  tabernaculorum  eifdem  uncis  alligabantur. 
Hac  vedtium  five  paxillorum  auritorum  vel  adunco¬ 
rum  figura  ,  in  qua  duo  illa  extrema  in  fe  reflexa 
confpiciuntur  ;  labiorum  oris  iconem  expreflam  a- 


B 


D 


gnofcimus,  noftri  interpretis  inallato  Ezechielis  lo¬ 
co  tranflatio  illuftratur. 

His  quoque  vedtibus  aduncis ,  feu  paxillis  auritis, 
quorum  ufus  ad  figendum  tentoria  in  caftris  erat, 
illuftratur  illa  noftri  Pfalmi  vox  ]'?.  ben  fcepha¬ 

thaim  ,&  per  figuram  fynecdochem,in  qua  pars  pro  toto 
ponitur,  caftra  ipfa  Prophetam  fignificare voluifte di¬ 
cimus,  fenfumque  illorum  verborum.  St  dormiaris 
inter  medios  cleros  ,  fore  ac  fi  diceretur  ,  fi  fueritis  m 
caftris.  Si  vero  ftare  voluerimus  cum  aliis ,  qui  vo¬ 
cem  fcephathaim.  Oras,  terminos ,  &  fines  inter¬ 
pretantur;  fenfus  erit,  (licet  tantifper  extortus) fi 
fueritis  in  caftris ,  &  caftra  ipfa  veftra  in  finibus  ali- 
cujus  regionis ,  in  confpedtu  hoftilis  exercitus.  Di¬ 
ceremus  italice  ,  fe  vi  trovarete  n  e  IE  effer  cito  per  com- 
battere.  Et  is  eft  fenfus  illorum  verborum. 

Satisfaciendum  eft  didlioni  cleros  latini  interpretis; 
ut  qux  diximus  fiant  clariora.  Eam  enim  vocem , 
ut  dicebamus ,  ex  Graeco  exemplari  nofter  inter¬ 
pres  retinuit;  haereditatemque  ex  fua  vi  fignificare, 
manifeftum  erit,  fi  in  memoriam  revocabimus ,  tri¬ 
bus  Ifraeliticas  ex  phrafi  facrorum  oraculorum  appel¬ 
lari  Dei  hereditatem  :  juxta  illud  Pfalmi  32.  Beata 
gens  cujus  eft  Dominus  Deus  ejus  s  populus ,  quem  elegit 
m  hereditatem  ftbi.  Et  Pfal.  77.  n.  6t.  in  quo  de  Deo 
Ifraeli  irato  Propheta  dicit:  Et  concluftt  in  gladio ,  er 
hereditatem  fitam  fprevit .  Et  parum  infra  n.  71.  de 
eledlione  Davidis  in  Regem  Ifraeliticum  cum  agere¬ 
tur,  Regique  Propheta  gratularetur:  Et  elegit  Da- 
vid ,  \x\opE\l,  fervum  fuum :  fuftulit  eum degregibus ovium, 
de  poft  fetantes  accepit  eum ,  pafcere  facob  fervum  futim , 
&  Ifrael  hereditatem  fuam.  Et  Pfal.  46.  omnes  gen¬ 
tes  ad  Dei  laudem  a  Propheta  excitantur  hac  ratione: 
Elegit  nos  hereditatem  fuam  ,  fpeciem  facob  quem  dile-, 
xit.  Ex  quibus  fexcentifque  aliis  ex  locis,  Ifraeliti¬ 
cum  populum  Dei  haereditatem  appellari  perfpicuum 
eft.  Adeoque  frequens  eft  haec  loquendi  phrafis  in 
Scripturis  facris  ;  ut  nulla  indigeat  probatione. 
Immo  eatenus  nomen  hereditatis  Reipublics  Iftae- 
liticas  tribuitur,  ut  fingulis  etiam  tribubus  accom¬ 
modetur. 

Quia  vero  is  titulus  Dei  haereditatis,  populolfiae- 
litico  militari  ad  palaeftram  in  caftris  cum  primis  or¬ 
dinato,  &  in  exercitu  per  fuas  turmas  diipofito,  nec 
non  ad  pugnam  exituro  tribuitur;  cujus  Ifraelitici 
exercitus  Deus  fe  Imperatorem  conftituerat ,  utpro- 
pterea  Deus  exercituum  appellari  voluerit :  heredi¬ 
tates  quoque  fortibus  cx  veteri  inftituto  divideren¬ 
tur  ;  ideo  cum  xAfyoo  fors  diceretur,  &  x\*it>ovopii<* 
hereditas;  hinc  Septuaginta  in  praefenti  loco,  ratio¬ 
ne  habita  Ifraelitici  exercitus ,  in  cujus  laudes  Pro¬ 
pheta  tunc  erumpebat,  illud  idem  quod  Hebraicum 
exemplar  per  ]’-?  ben  fcephathaim  ,  nimirum  m 
tentoriis,  feu  in  caftris  expreffit:  illi  per  haec  graeca 
verba,  avajuso-ov  nimirum  m  mediis  fortibus 

funt  interpretati.  Quod  idem  valet  ac  inter  tribus , 

id  eft. 


904  Myro  t  h 

ideft,<«  caftris  Ifraelitici  exercitus  fi  verfemini.  Et 
is  eft  integer  fenfus  illorum  verborum  :  fi  dormiatis 
wter  medios  cleros ,  id  eft ,  fi  exiftatis  inter  tentoria , 
five  in  tentoriis,  five  in  caftris. 

Nunc,  me  judice  ,  comparatio  Ifraelitici  exercitus 
ad  columbam  ,  noftri  Lyrici  Poetas  ,  in  illis  verbis 
exprefia  ,  Penna  columba  deargentata  ,  pofieriora  dor- 
fi  ejus  in  pallore  auri  s  fit  pervia  ac  ftcilis :  fi  ad  men¬ 
tem  ,  veterum  monumenta  in  exercitus  dilpofitione 
revocentur  ,  atque  in  his  ipfis  veterum  monumentis 
attendatur  ,  quanto  femper  in  pretio  fuerit  militaris 
virtus  ;  militaria  exercitia  ;  peritia  aggrediendi  , 
egrediendi,  congrediendique  in  pugna ;  notitia  or¬ 
dinandi  ,  difponendique  militum  acies.  Hxc  ,  $C 
alia  quae  ad  militarem  peritiam  faciunt,  fi  diligenter 
confiderentur  :  tanti  veteres  militarem  artem  fecifle 
conftabit  ;  ut  inter  pulchriora  ,  deledtabilioraque 
afpedtu  caftra  militaria  ,  caftrorumque  tentoria,  nec 
non  etiam  militum  acies  ad  arma  procedentium , 
ad  conferendam  manum  hofti  occurrentium  ,  repo- 
fuerint.  Hinc  illud  Statii  lib.  8.  Thebaid.  contem¬ 
plantis  acies  armatorum  militum  fefe  ad  certamen 
cohortantium  atque  difponentium : 

Pulcher  adhuc  belli  vultus  ,  flant  vertice  coni. 

Plena  armenta  viris  ,  nulli  fine  prafide  currus  , 

Arma  loco ,  fplendent  cljpei,  pharetraque  decore , 

Ctugulaque ,  &  nondum  deforme  eruor  ibus  aurum. 

Sed  quia  in  explicatione  facrorum  oraculorum 
verfamur  ,  ad  hxc  ipfa  revertamur  ,  &  in  his  pul¬ 
cherrimam  caftrorum  difpofitionem  commendatam 
agnofeamus.  Nota  enim  eft  illa  Balahami  de  caftris 
Ifraeliticis  laus  ,  cum  primum  difpofitionem  Ifraeli- 
ticorum  caftrorum  intuitus  Num.  Z4.  dicebat : 
Quam  pulchra  tabernacula  tua  Jacob  ,  &  tentoria  tua 
Ifrael !  ut  valles  nemorofie  ,  ut  horti  juxta  fluvios  irri¬ 
gui  ,  ut  tabernacula  ,  qua  fixit  Dominus  qua  fi  cedri 
prope  aquas  &c.  Tanta  namque  admiratione  captus 
eft  Balaham  ;  cum  Ifraelitici  exercitus  difpofitionem 
in  deferto,  de  fupercilio  montis  contemplaretur;  ut 
fibi  fimilitudines  defecifle  potius  ,  quarn  fuffecifle 
videantur  :  quibus  comparare  caftra  lfraelitica  va¬ 
leret. 

Verum  ,  ut  in  caftris  ipfis  formofx  columbas  fi- 
militudo  intueatur  ;  facer  Canticorum  liber  percur¬ 
ratur  :  in  quo  cap.  1.  Spiritu  fando  audore,  fpon- 
fx  decor  ,  pulchritudo  ,  ac  ornamenta  laudantur; 
6c  hxc  ipfa  militaribus  caftris  comparantur  his  ver¬ 
bis  :  Nu?ra  fum  ,  fed  formofa  filia  Jerufalem  ,  ficut 
tabernacula  Cedar.  Et  cap.  6.  in  dialogo  fpon- 
fi  ,  d  lponfie  invicem  concertantium  ,  atque  amiT 
cis  ,  &  amatoriis  verbis  colludentium  ,  fponfus  pul¬ 
chritudinem  fponfx  per  refpedum  ad  caftra  milita¬ 
ria  concelebrat  dicens  :  Pulchra  es  amica  mea  ,  fua- 
vis  0 T  decora  ficut  Jerufalem:  terribilis  ut  caftrorum  acies 
ordinata.  In  eodem  capitulo  parum  infra  n.  9.  Je- 
rofolymitanxpuellxin  decore  ac  pulchritudine  cele¬ 
branda  juvenculx ,  quam  Salomon  deperibat, erum¬ 
pentes  per  comparationem  ad  caftra  rede  difpofita  , 
quxeumque  in  illius  laude  haberi  poterant ,  conglo¬ 
merant  dicentes  :  Qua  eft  ifta  ,  qua  progreditur ,  qua- 
fi  aurora  confurgens  ,  pulchra  ut  Luna  ,  eleEla  ut  Sol , 
terribilis  ut  caftrorum  acies  ordinata  ?  Cum  tamen 
fxpiflime  in  eodem  libro  Canticorum  ,  hxc  ipfa 
puella,  cujus  decor  caftris  militaribus  aflimilabatur, 
columbx  fuerit  comparata  :  &  illa  ipfa  etiam  adole- 
fcentula  ,  quam  Salomon  deperibat  ,  columba  vo¬ 
cata  fuerit :  ut  in  his  fane  comparationibus  fimilitu. 
do  caftrorum  ad  columbam  ,  columbxque  pulchri¬ 
tudo  in  caftris  agnofeeretur.  His  ex  locis  caftrorum 
rede  difpofitorum  laudes  ,  per  comparationem  ad 
columbam  perfpicux  fiunt  ;  Prophetxque  noftri 
comparatio  in  Pfalmo  67.  decorem ,  atque  ordinem 


E  C  I  V  M.  III.  905 


A 


B 


C 


Ifraeliticorum  caftrorum  celebrantis  ,  ex  ejufdem 
comparationis  energia  ,  pulcherrima  apparet  :  prx- 
(ertim  ex  phrafi  ,  6c  ufu  illorum  temporum  ,  dum 
poftquam  dixiflet  ,  Si  dormiatis  inter  medios  cleros  : 
ideft,  fi  exftiteritis  in  prxlio,  penna  columba  dear¬ 
gentata  ,  fupple  ,  acierum  difpofitio,  apparebit,  & 
poflenora  dorfi  ejus  in  pallore  auri. 

Clarior  fiet  adhuc  comparatio  Prophetx  ,  fi  ver¬ 
ba  Pfalmi  intus  &  in  cute  magis  contemplentur.  Illa 
emm  verba  noftri  textus ,  qux  habent,  penna  colum¬ 
ba  deargentata  ,  fic  leguntur  ex  hebraico  exemplari 
‘l??-  n^’  ,  hoc  eft  ,  ala  columba  tetta,  argen¬ 

to:  ex  qua  alarum  in  columba  confideratione  ,  £c 
pervetufta,  ac  veteribus  ufitata  exercitus  di,fpofitione, 
noftri  Pfalmi  fimilitudo  magis  ac  magis  llluftratur. 
Cujufque  enim  exercitus  ad  conferendam  manum 
progredientis  partitio  ad  quinque  capita  revocari  fo- 
let:  nimirum  ad  anteriorem  paucorum  militum  ma¬ 
num  ,  qux  totum  exercitum  cum  prxcedat  ,  ag¬ 
men  primum  dicitur  ,  Italiceque  appellatur  Van- 
guardia  :  ad  alteram  numerofiorem  ,  qux  pluribus 
legionibus  ,  atque  cohortibus  conftipatur  ;  &  in 
qua  Imperator  iple  ex  veteri  militix  difciplina  ,cum 
robuftiori  militum  atque  Ducum  manu  procedere 
folet :  qux  totius  exercitus  corpus  ,  Sc  acies  apud 
Veget,  lib.  16.  appellatur.  De  cujus  exercitus  8c 
copiarum  dilpofitione  ex  arte  militari  fic  Stat.  lib.  7. 
Thebaid.  dum  Eteoclis  ftudium  in  difponendo  mi¬ 
lite  feribit  i 


. '  fic  fatus  ,  &  omnia  rite 

Difponit  ,  qui  bella  gerant  ,  qui  moenia  fervent. 
Quas  m  fronte  manus  ,  medio  quas  robore  fiflat. 


D 


F 


Pars  vero  qux  ad  dexteram  hujus  aciei  difponi- 
tur  ,  ala  dextera,  five  etiam  cornu  dexteram  appel¬ 
lari  confuevit.  At  copix  qux  ad  finiftram  totius 
exercitus  procedunt,  ala  fimltra,  five  finiftram  cor¬ 
nu  dicitur,  ut  ex  ./Eliano, Vegetio,  Polybio,  Fron¬ 
tino  ,  ac  veteribus  aliis ,  qui  de  re  militari  fcripfe- 
runt ,  fit  manifeftum.  Illa  denique  paucorum  mi¬ 
litum  manus  ,  qux  a  tergo  exercitum  fequitur  ,  ne 
per  hoftium  infidias  copix  alarum  ,  aut  acies  offen¬ 
dantur,  aut  ab  hoftibus  concludantur,  poftremum 
agmen  appellatur,  ad  fuccurrendum  huic  vel  illi 
turmx  ,  ubi  opus  fuerit,  paratum ,  Italice  retroguar- 
dia  dici  folet.  Hanc  formam  exercitus ,  ac  copia¬ 
rum  difpofitionem,ab  omnibus, qui  de  re  militari  ferip- 
ferunt  ,  ab  antiquiftimis  ufque  temporibus  reten¬ 
tam  fuifie  cognovimus.  De  hoc  ita  Veget,  lib.  5. 
de  re  milit.  cap.  17.  Sed  optima  ratio  eft ,  &  adviEio- 
riam  plurimum  confert  ;  ut  lechffimos  de  peditibus  ,  Q* 
equitibus ,  cum  vicariis ,  comitibus ,  tnbufquevacanti- 
,  bus  ,  habeat  Dux  poft  aciem  in  fubfidus  praparatos , 
alios  circa  medium  :  ut  ficubi  hoftis  vehementius  infi- 
ftit ,  ne  rumpatur  acies  ,  provolent  fubito  ,  &  fuppleant 
loca ,  addit aque  virtute ,  inimicorum  audaciam  frangant : 
hoc  primum  Lacvnes  invenerunt  _>■  imitati  funt  Cartha- 
ginenfes ;  Romani  poft  ea  ubique  fervaverunt.  Hac  dif- 
pofitione  nuda  melior  invenitur.  Hxc  ibi  Vegetius  , 
qui  certe  redtius  dixiflet,  ubi  nonLacones  primum, 
fed  lfraelitas  hanc  exercitus  formam)  repetifie  feri- 
pfiflet:  Sc  ab  his  Laconcs  reliquofque  accepifle  affir- 
maflet.  Cujus  rei  teftis  eft  nofter  Lyricus  Prophe¬ 
ta  in  his  verbis:  Penna  columba  deargentata ,  &  pofte- 
riora  dorfi  ejus  in  pallore  auri  :  qux  in  laudem  difi- 
politionis  Ifraelitici  exercitus  didta  ab  eo  fuere. 

llluftratur  adhuc  magis  ac  magis  noftrr  Prophetx 
comparatio;  fi  reliqua  qux  in  allato  verficulo  Pfalmi 
66.  de  pennis  deargentatis  diligentius  fpedtentur ,  a 
Propheta  ad  exercitus  Ifraelitici  valorem  ac  decorem 
aperiendum  allata.  Hxc  enim  fimilitudo  ad  genus 
armorum  fpedtat.  Si  enim  pedites  ,  tam  aciei  me¬ 
dix,  quam  alx  finiftrx  ,  dextrxque  ,  pilis,  haftis, 
L 1 1  5  Gon- 


90 6  Arcanorvm  Sacrae  Script.  907 


contis,  verubus,  galeis,  gladiifque,  croflis,  fagittis, 
fariflis,  &  aliis  mifiilibus  armemur,  ex  more  veteris 
militias  ,  tam  levis,  quam  gravis  armaturas:  de  qui¬ 
bus  facra  oracula  ,  Sc  non  femel  Polybius  ,  Xeno¬ 
phon  ,  Livius,  Vegetius,  AEJianus ,  &  alii  fcri- 
plerunt:  inargentatarum  utique  alarum  nollrae  colum¬ 
ba;  fimilitudo  corufcabit.  De  velitibus  enim  Livius 
lib.  8.  decad.  4.  ait  :  Hic  miles  tripedalem  parmam  , 
£•?*  in  dextera  baftas  ,  quibus  eminus  utitur  ,  &  gladio 
Htfpanienfe  efl  cinblus.  Quod  ji pede  colluto  pugnandum 
ejl ,  tranflatis  in  Uvam  haJHs  finngit gladium.  Et  de 
groflis  loquens  Polybius  ,  deque  ferro  grofforum  , 
illud  habere  duos  cubitos  longitudinis ,  ferrum  ve¬ 
ro  unius  palmi  longitudinem  tenere  communi  con- 
fuetudine  docet.  De  armandis  quoque  militibus , 
ita  Vegetius  lib.  2.  cap.  ij.  ubi  de  gravi  armatura 
e  11  fermo  :  Hac  erat  gravis  armatura  ,  qui  habebant 
cajjides  ,  cataphrablas  ,  ocreas ,  fcuta  ,  gladios  majores  , 
quos  fpathas  vocant  ,  er  alios  minores  quos  femifpathas 
nominant  i  piumbatas  quinas  pojitas  in  fcutis  ,  quas  pri¬ 
mo  impetu  jaciunt  ,  item  bina  mi  (filia  ,  unum  majus 
ferro  triangulo  unciarum  novem ,  haftili  pedum  quinque 
&  femis  ,  quod  pilum  vocabant  ,  nunc  fpiculum  dici¬ 
tur  :  ad  cujus  jaElum  exercebantur  pracipue  milites  i 
quod  arte  ,  &  virtute  direblum  ,  &  fcutatos  pedites  , 
er  loricatos  equites  ftpe  tranfverberabat  :  aliud  mmus 
ferro  triangulo  unciarum  quinque ,  haftili  trium  pedum 
er  femis ,  quod  tunc  veri  culum  ,  nunc  verutum  dici¬ 
tur. 

Ex  quibus  au£torum  locis,  varioque  armorum  ge¬ 
nere  ferro  praefulgido  ,  illuftratur  locus  Pfalmi ,  & 
pennae  columbae  deargentatae  in  ala  dextra  ,  &  fini- 
ftra  exercitus  ,  ad  hoftium  terrorem  ,  8c  copiarum 
Ifracliticarum  decorem  confpiciuntur.  Nam  militibus 
procedentibus  ad  pugnam, ferro  prasfulgido  ,  haltis, 
verutis ,  contis  ,  ac  miflilibus  armatis,  ad  conferen¬ 
dam  manum  cum  holfe  ,  ex  ipfo  galearum  &  armo¬ 
rum  motu  ,  Sole  illucefcente  ,  fulgor  erumpat ,  fk 
fulgoris  radios  hinc  inde  jaciat  necefle  ell.  In  quo 
fenlu  Homerus  lib.  2.  Iliad.  Graecorum  acies  verfus 
Trojam  progredientes  dum  fcribit  *  eafdem  armorum 
fplendore  praefulgidas  aperit,  fic  dicens  i 


B 


C 


Ttvrg  Aov  cRrtQAiy<{  atrzrilov  vhlu> 

Ov££(gr>  iv  KOgvQijf,  IKxS-lV  fi  T£  Qcdvij)  tilvyr,. 
£l's  tp  S&v  psocAnS  Situ retrloio 

AlyKv]  7 r&y,q>xvQuQot>  bi  igcpsm  Tue. 


Loquitur  in  his  Homerus  de  fulgore,  ac  radiis  ar¬ 
morum  ,  qui  undique  fpargebantur,  Se  circumcirca 
per  regionem  corufcabant  ,  Graecis  fuas  in  acies  ac 
cohortes  difpolitis ,  ac  ordinatis  j  huncque  fulgorem 
igni  comparat  dicens  i 

V elut  ignis  edax  comburens  irrimenfam  filvam 
Montis  in  verticibus  s  procul  autem  apparet  fplen- 
dor  : 

Sic  horum  abeuntium  ,  aris  divini 
Splendor  valde  apparens  ,  per  aerem  in  coelum 
ibat. 

Sic  etiam  lib.  13.  ver.  339.  haec  ipfa  confiderans, 
fplendorem  armorum  congredientium  ad  pugnam 
exprcffit.  Virgilius  quoque  Hofnerum  imitatus  lib. 
7.  ^neidos  ,  certamen  Trojanorum  cum  Latinis 
icribens ,  in  eadem  fententia  fic  iiit : 

Horrefcit  flnblis  /eges  enfibus  ,  araque  fulgent 
Sole  lacejfta  ,  &  lucem  fub  nubila  jaciant. 

Quin  etiam  armorum  fulgor  a  militibus,  ex  ipfa 
militaris  artis  dodtrina  procurandus  cenfetur  :  pluri¬ 
mum  enim  ad  vidtoriam  facere  ,  fcribit  Polybius  in 
Gnomologia  dicens  :  Plurimum  ad  terrorem  hoftium 
fplendor  armorum  conf  ?rt ;  ac  competens  armorum  appa¬ 
ratus  plurimum  facit  ad  neceffttatem.  Nam  Se  htec  lp. 


E 


la  arma  fic  perpolita  ac  fplendida  ,  horrorem  attu- 
lifle  hoftibus  ,  facra  quoque  tellantur  oracula  in  Ma- 
chab.  1.  cap.  6.  his  verbis  :  Refulfit  fol  in  clypeos  au¬ 
reos  &  refplenduerunt  montes  ab  eis  ,  &  fortitudo  gen¬ 
tium  dijjipata  efi.  Juxta  quam  fententiam  ell  locus 
Statii  lib.  6.  Thebaid.  dicentis  : 

.Qualis  Bijlonus  cljpeus  Mavortis  in  arvis 

Luce  mala  Pangea  ferit  ,  folemque  refulgens 

Territat . 

Erat  enim  Pangeus~mons  Thracis  ,  quem  luce 
mala  i£lum  fcribit  Poeta  ,  ad  horribilitatem  fplen- 
doris  infinuandam.  Cum  igitur  ex  repercuflione  ar¬ 
morum  ad  folis  jubar  ,  illa  ipfa  arma  praefulgida  ne- 
ceflario  fcintillare  cogerentur  :  ex  eadem  armorum 
fcintillatione  non  folum  verba  fponfi  in  facris  can¬ 
ticis  appellantis  fponlam  terribilem  ut  caftrorum 
aciem  ordinatam  ;  fed  etiam  fuavifilma  alarum  co¬ 
lumbae  argento  perpolitae  comparatio,  qua  Propheta 
ell  ufus  in  illo  Pfal.  67.  cum  ait  ,  penna  columba  de¬ 
argentata  ,  illullrata  remanent.  Et  una  cum  his  , 
horror  ad  hoftes  terrendos  ,  valor  Ifraelitici  exerci¬ 
tus  ,  Se  denique  pulchritudo  ,  Se  decor  Ifraelitica- 
rum  acierum  ad  pugnam  procedentium  ,  non  com¬ 
muni,  fed  divina  quadam  comparatione  concelebran¬ 
tur  in  illis  verbis  ,  penna  columba  deargentata  ,  & po- 
fteriora  dorji  ejus  in  pallore  auri. 

Superell  adhuc  comparationis  propheticae  ,  quae 
remanent  partes  ,  diligentius  explicare  :  haec  nimi¬ 
rum  verba,  Poftenora  dorji  ejus  in  pallore  auri.  Quae 
quidem  adeo  impervia  atque  ab  hac  noltra  expoli¬ 
tione  aliena  fortafle  cenferentur  ,  ut  nullatenus  ad 
ordinem  difpofitionemque  exercitus  aptari  polfe  cre¬ 
derentur  ;  nili  ex  his  quae  de  regiis  llipatoribus ,  Se 
fcuto  aureo  eifdem  concelfo  diximus  ,  lucem  acci¬ 
perent  :  tantamque  lucem  quidem  accipiunt,  utcer- 
te  in  tota  hac  comparatione  nil  jucundius  ,  aut  pul¬ 
chrius  afferri  poflit. 

Septuaginta  dixere  :  rd  jurd^^tvcx,  dv^  bv  pfAu- 
poTijJi  ffivffix  :  Hoc  ell  :  Et  terga  illius  in  fulve dm e 
aurea.  Ell  enim  purdip^vov  ,  quod  a  tergo  praecor¬ 
diis  obje&um  ell.  Nam  in  averla  corporis  parte  fitae 
funt  cu  Q^iviCy  quae  quidem  hepati  juxta  Homerum 
adhsrent.  Adhuc  magis  proprie  Marcellus  Empy- 
ricus  loquutus  videtur,  qui  interfcapilium 

vocat.  Videantur  lexica  Grsca  de  hac  didlione  y.t- 
Toiq>}ivov.  Columbs  igitur  pars,  quam  pofieriora  no- 
ller  interpres  dixit ,  ea  ell  ex  Septuaginta ,  6c  ex  vi 
didlionis  ,  quae  inter  utramque  alam  fuperius  in  ter¬ 
go  locum  habet.  Ex  his  clare  colligitur  vis  &  ener¬ 
gia  nobilillimae  comparationis  ,  quae  Hebraico  ad¬ 
huc  exemplari  juvatur  ,  quod  habet : 
pin  Hoc  ell  :  Et  penna  ejus  in  virore  auri.  Signifi¬ 
cat  autem  'T???  ebhra  pennam  robulliorem  feu  prin¬ 
cipaliorem  in  volucribus.  Quamobrem  in  plurali 
nn??  ebhroth  illas  pennas  proprie  fignificat  ,  quae  in 
dorfo  columbs  ,  inter  iplas  alas  ,  feu  fcapulas  exi- 
llunt  :  8c  ex  repercuflione  folis  aurum  ,  viridem  , 
feu  auratam  iridem  fcintillantem  in  columbae  dorlo, 
quodammodo  repraefentant. 

Comparatio  Prophets:  nollri  explicetur  ,  &  ad 
ordines  militares  acieique  difpofitionem  redigatur  ; 
cujus  quidem  exercitus  partem  potiorem  ,  aciem  ni¬ 
mirum  mediam ,  quam  totius  exercitus  corpus  ,  in 
militari  difciplina  appellari  diximus }  pofteriorum  , 
live  dorfi  nomine  in  columbae  comparatione  fignifi- 
cari  perfpedtum  ell.  Cum  igitur  alas  dextram  ,  fi- 
nillramque  in  exercitu  ,  per  fimilirudinem  ad  co¬ 
lumbam  nollri  Prophetae  jam  explicaverimus  ;  auri 
pallor  in  acie  media  ,  totiufque  corpus  exercitus 
contemplari  debet  ex  valore  fatellitii ,  quod  Regem 
vallabat ,  cultodiebat ,  atque  in  ipfa  acie  eundem 
comitabatur.  Stipatorum  fortitudinem  ,  ac  in  re 

bel- 


908 


M 


YROTHECIVM.  III. 


bellica  virtutem  jam  monftravimus  :  his  vero  mili¬ 
tibus  ,  qui  facinora  illuftriora  certando  in  hoftium 
congreffu  peregifient ;  ob  egregia  facinora  ,  ut  fu- 
pra  dicebamus ,  fcutis  aureis  ,  vel  auratis ,  armatis 
una  cum  Rege  in  proelium  exire  concedebatur  : 
quamobremtum  ratione  ufus  fcutorum  aureorum, 
quae  ab  illis  in  acie  portabantur  ;  nec  non  etiam  ra¬ 
tione  muneris  tuendi  Principem,  media  in  acie  gra¬ 
diendi  locum  habebant.  Cumque  Princeps  illuftrio- 
ribus  ,  ut  dicebamus  ,  militibus  ftiparetur  ;  hifque 
ftipatus  media  in  acie  graderetur  ,  &  ex  repercuf- 
fione  lolis  in  aureis  clypeis ,  in  galeis ,  atque  loricis 
aereis ,  juxta  morem  armaturae  illius  feculi,  necnon 
etiam  in  gladiis  ,  miffilibufque  ferreis  ,  fcintillatio 
quaedam  circumcirca  coloribus  mixta  corufcaret ,  ei 
quodammodo  fim ilis  ,  quae  in  dorfo  columbae  con- 
fpicitur;  aurum  potiffimum  viride,  feu  virorem  au¬ 
reum  repraefentans  Propheta  in  allata  comparatio¬ 
ne  Ifraelitici  exercitus  ad  columbam  ,  decorem ,  pul¬ 
chritudinem  ,  &  difpofitionem  acierum  ,  per  fimi- 
litudinem  columbae  explicans  ,  fortitudinem  quo¬ 
que  ,  ac  valorem  in  aureis  illis  clypcis  confiderans 
dixit  .*  Pofieriora  dorji  ejus  in  pallore  auri. 

Quinimo  fi  energiam  Hebraici  exemplaris  inti¬ 
mius  contemplari  velimus,  potilfimum  ex  illa dicftio- 
ne  ebhrotheha  ,  qua,  ut  dicebamus  ,  pennae 

robuftiores  in  alis  fignificantur  ,  manifeftum  erit , 
non  alia  de  caula  Prophetam  noffrum  in  concinendis 
laudibus  Ifraelitici  exercitus  ;  quem  columbae  com¬ 
paraverat  ,  pulchritudinem  ejufdem  atque  valorem  , 
a  multitudine  illufiriorum  militum  fumpfifle  con¬ 
fiat  ,  qui  clypeos  aureos  deferebant  ,  atque  cum 
Principe  media  in  acie  gradiebantur.  Quem  nobi¬ 
lium  militum  numerum  Propheta  expreilit  dicens , 
validiores  pennas  columbae  in  virore  aureo  cotrufcaf- 
fe.  Ex  quo  Ifraelitici  exercitus  ordine  ,  ac  difpo- 
fitione  ,  ex  armorum  genere  ,  fplendore  ,  e  te¬ 
nebris  fenfus  difficillimus  illius  verficuli  ex  Pfalmo 
67.  in  lucem  prodit ,  qui  hucufque  hominum  ,  ex- 
polirorumque  ingenia  torfit.  Et  exercitus  denique 
Ifraelitici ,  ac  ftipatorum  valore  ad  columbam  rela¬ 
to  ,  quae  adeo  aliena  a  reliquo  Pfalmi  fenfu  vide¬ 
bantur  ,  explicata  manent.  Si  vero  in  tanta  allati 
verficuli  obfcuritate  album  non  attigimus  ;  dodtio- 
ribus  ad  veritatem  collineantibus  gratulabimur  ,  fi 
quando  ad  eam  pervenerint. 


909 


B 


C 


D 


CAP,  XXV. 

Mularum  ex  facris  litteris  vocabula,  ad  regiam 
pompam  declarandam  explicantur. 

Illuftratur  locus  Genef  30.  Ifieeft  Anna  ,  qui  inve¬ 
nit  aquas  calidas  in  deferto  ,  dum  pafceret  AJinos  Se- 
beon  Patris  fui.  Et  ad  alia. 

Mula  vedtum  Salomonem  ad  locum  inau¬ 
gurationis  ,  Sacra  fcribit  Hiftoria  3.  Reg. 
cap.  1.  Verum  difficultas  remanet  penes  fa- 
•crorum  oraculorum  interpretes  ,  quo  genere  mulae 
Salomon  vedlus  fuerit  j  cum  horum  animalium  pro¬ 
creationem  Ifraelitis  in  facris  oraculis  interdidlam 
confiet.  Id  poftea  examinabitur.  Nunc  facrorum 
oraculorum  fenfus  inveftigetur  ,  &  vocabula  ,  per 
qua:  muli  in  facris  litteris  fignificantur,  difcudantur  , 
antequam  regite  pompae  equus  five  mula  examine¬ 
tur. 

Communis  Hebraizantium  &  Rabbinorum  do- 
dtrina  duo  tradit  vocabula  ,  quibus  muli  fignifi-: 
cantur  in  Scripturis  facris.  Hoc  nimirum  D?.'  fe- 
mm  ,  quod  habetur  in  Genefi  cap.  36.  ubi  Anna 


inter  Efau  pofteros  recenfetur  ,  &  de  eo  legitur  : 
Ijlc  e(l  Anna  ,  qui  invenit  aquas  calidas  in  deferto  dum 
pafceret  Afinos  Sebeon  Patris  fui.  Et  illud  aliud 
pered  ,  quod  faepe  fmpius  in  fcripturis  legitur.  Quia 
igitur  de  hac  pofieriovi  voce  nulla  efi  difficultas  j 
prioris  tantum  lignificatio  propria  ,  &  germana  in¬ 
quirenda  erit  :  praefertim  quod  de  illa  maxima  inter 
expofitores  controverfia  fit.  Loci  huc  fu nt  verba  He¬ 
braici  codicis  D’D.’trr'v  ***?  x’n-  Quse 

verba  interpretantur  a  nofiro  vulgato  interprete  , 
non  folum  in  recognitis  Bibliis  ,  fcd  etiam  in  anti- 
quiffimis  ante  D.  Hieronymi  tempora  :  Jfte  ejl  An¬ 
na  ,  qui  invenit  aquas  calidas  in  folitudine.  Sequitur 
deinde  ftatim  &  aperitur  ,  qua  occafione  id  Anna 
invenerit  ,  dicens  :  Cum  pafceret  AJinos  Sebeon  patris 
fui. 

Accedamus  nunc  ad  locum  examinandum  ,  in 
quo  quod  vulgati  codices  dixere  aquas  calidas  DR!  fe- 
mim  i  dixere  Hebraica  exemplaria.  Reliqui  vero 
a  vulgato  ,  in  hujus  loci  interpretatione  ,  tot  viden¬ 
tur  habere  interpretationes  ,  quot  habent  capita. 
Nam  tranflatio  Septuaginta  codicis  Vaticani  habet  : 
X)  hrot  1 jo)  Qtfbeyw  die  ,  ^  dvdv'  Is-!  v  dvdv  c?  sv- 

fe  t  lap-eiv  cv  t jj  igtt/aw  ,  ore  mps  r d  xscrccjvyiw  Qtfii- 
ydv  £  Tcccrf?  duri.  ( Subjugales  dicuntur  Afini;  quia 
in  eis  tam  eo  tempore  ,  quam  etiam  fub  Samuel ara¬ 
batur  )  Hujus  textus  interpretatio  haec  efi  :  Hi  funt 
filii  Sebeon  :  Aie  ,  (fi  AnnA  :  hic  efi  Anna  qui  invenit 
Jamin  in  deferto  ;  cum  pafceret  fubjugales  Sebeon  patris 
fui.  Septuaginta  itaque  Interpretes  nullam  illius 
Hebraicae  vocis  interpretationem  afferentes  Hebrai- 
cam  didlionem  famim  retinuerunt  j  five  in  fingulari 
dicentes  r  ioc/adv  ,  five  aliquando  in  plurali  tzc  !#- 
jadv  legentes  ,  ut  fecerant  Aquila  ,  &  Symmachus, 
litorum  enim  numerorum,  ac  cafuum  ratio,  ex  Grae¬ 
cis  articulis  potius,  quam  ex  alio  capite  in  illis  voci¬ 
bus  dignofcitur. 

Rabbini  communi  confenfu  ,  cum  omnibus  He- 
braizantibus  etiam  Catholicis  ,  ut  funt  Sandtes  Pa- 
gnin.  Arias  Mont.  &  reliqui  quotquot  vidi  ,  fic  lo¬ 
cum  interpretantur  :  Ifle  efi  Anna  ,  qui  invenit  mu¬ 
los  in  deferto.  Itaque  quod  Hebraica  ,  Graecaque 
exemplaria  Jemim  ,  &  vulgati  codices  ,  aquas  cali¬ 
das  ,  dixerunt  j  Rabbini  &  allati  Catholici  mulos  in¬ 
terpretati  funt.  Nec  recens  efi  hoc  commentum  , 
fed  multis  abhinc  centuriis  annorum  ,  quin  etiam 
ab  ipfo  fere  tranflationum  Biblicarum  exordio.  Ple- 
rique  didtionem  illam  D?.!i!  hajemim  ,  quafi  traditio¬ 
ne  quadam  ejus  fignificationem  a  patribus  accepif- 
fent  ,  mulos  tranftulerunt ;  ut  Hieronymus  teftatur 
in  explicatione  loci  jam  allati  dicens  :  Sunt  qui  arbi¬ 
trentur  Onagros  ab  hoc  admifios  ejfe  ad  ajinas  ,  (fi  /p - 
fum  ,  fupple  Anna  ,  iftiufmodi  reperijfe  concubitum  : 
ut  velociffimi  ex  his  afini  nafcerentur  •  qui  vocantur  fe*- 
mim  :  plerique  putant  quod  equarum  greges  ab  Afinisin 
deferto  ipfe  fecerit  primus  afeendi  j  ut  muli  inde  ,  nova 
contra  naturam  animalia  nafcerentur.  Ex  quibus  Hie¬ 
ronymi  verbis  ,  eam  quam  retulimus  de  mulis  in¬ 
terpretationem  ,  ab  eo  ufque  tempore  ,  &  multo 
ante,  hominum  mentes occupaffe  confiat:  atque pro- 
pterea  faltem  religiofa  quadam  antiquitatis  ratione  , 
etiam  a  neotericis  eam  interpretationem  minime  re- 
fpuendam  fore. 

Mira  fane  unius  faerte  Scripturre  loci  interpreta-i 
tionum  diverfitas.  Nec  minor  quoque  ejufdem  loci 
inter  interpretes  diferepantia.  Quid  enim  commune 
efi  mulis  cum  calidis  aquis?  aut  hte  cum  illis  in  quo 
conveniant,  fomniare  quis  poterit  ?  Quid  etiam  di- 
£tio  ,  fi  ve  ioifadp,  a  Grcecis  interpretibus  pofita 
in  Graeco  idiomate  valeat ,  lufpicari  vix  licet.  Nam 
quamvis  illam  vocem  ,  nominis  proprii  fpecimen 
prae  fe  ferre  dixerimus;  quid  illa  familiare  cum  mu¬ 
lis  habeat  ,  iubodorari  difficile  efi.  Una  vero  ea¬ 
dem- 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


910 

demque  dictione  utrunque  fignificari  ,  verofimile 
non  apparet.  Interpretationem  Septuaginta  omnes 
fere  Graeci  audores  retinuerunt  ,  parum  ,  vel  nihil 
ab  eis  dilcrepantes  ,  ut  infra  monlirabimus.  Ex  La¬ 
tinis  vero  funt  aliqui  ,  qui  magis  ingenio  fidendum 
rati  ,  quam  Vulgato  interpreti  concedendum  ,  ac 
propterea  hebraizantes  ,  Rabbinorum  interpretatio¬ 
nem  ac  figmenta  funt  fequuti.  At  purioris  veritatis 
amici  aquarum  inventum  cum  Vulgato  collaudarunt  l 
quamvis  nihil  de  illarum  calore  ,  cujus  meminit  no- 
lter  vulgatus  interpres ,  expreflerint. 

Quod  autem  minime  ferendum  mihi  videtur,  Vi¬ 
ri  Catholici  ,  fimulque  eruditiffimi  non  defunt,  qui 
lacrum  Vulgatum  noftrum  interpretem  ,  ( tantas  in 
Ecclefia  audoritatis  ,•  ut  illius  tranfiatio'  facri  oscu- 
menici  Concilii  decreto  probata  fuerit : )  carpere  non 
vereantur.-  quod  didionem  illam  hajemim^  quae 
in  Hebraicis  exemplaribus  legitur  ,  aquas  calidas 
fuerit  interpretatus.  Hac  noxa  commaculatus  ell 
Eugubinus  in  recognit.  vet.  teli.  in  cap.  56.  Genef. 
Vir  quidem  alias  de  Ecclefia  Dei ,  &  facris  litteris 
optime  meritus.  Nec  minori  nota  inurendi  veni¬ 
unt  illi  ,  qui  noftri  vulgati  Interpretis  tranflatione 
relida  ,  (qua;  ut  infra  monftrabimus  ,  rei  fignifica- 
xx  veritatem  verius  ,  quam  reliqui  omnes  tenuit : ) 
fine  fundamento  aliquo  ad  Rabbinorum  commenta 
fefe  convertunt  ,  atque  eorum  figmenta  pro  viribus 
compledentes,  didionem  D°'D  hajemim;  non  aquas 
calidas ,  fed  mulos  interpretantur.  Hi  funt  Pag.  Ly- 
ran.  Eugubinus,  Pineda  lib.  z.  de  reb.  Salom.  & 
alii. 

At  fciolus  ille  ,  qui  adnotationes  cum  facrotex- 
tu  Pentateuchi  Latino  &  Hebraico  edidit ,  in  offi¬ 
cina  Juftinianea  Venetiis  impreffas  anno  iyyi.  non 
folum  locum  prasdi&um  interpretari  mulos  non  eft 
veritus  ,  fed  in  adnotationibus  impudenter  addidit  ; 
Erravit  interpres  ,  fupple  Vulgatus  ,  qui  vertit  aquas 
calidas  ,  legens  fcilicet  D’.?  pro  locantur  vero  0?.' 
alio  nomine  D’T?f  ,  id  eft  muli  :  eft  compofttum  quod- 

dam  ,  ut  verbis  Kimchi  utar,  ex  duabus  fpeciebus ,  qui 
fcilicet  nafcuntur  ex  equo  &  <xAfina.  Cum  ifio  iciolo 
fiant  alii  plures  ,  qui  adeo  aliquando  Rabbinicis nu¬ 
gis  adhaerent  ;  ut  ab  illis ,  eorumve  figmentis  ne  la¬ 
tum  quidem  unguem  difcedere  audeant  :  eo  dudi  , 
quamvis  nugatorio  argumento,  quod  illi  de  propriis 
myfieriis ,  deque  propria  vocum  fignificatione  ,  fe- 
curiorem  dodrinam  tradere  queant  s  &  hi  potius , 
quam  exteri  ,  qui  ab  ipfis  facra  oracula  acceperunt. 
Linguae  fandre  fignificationem  ,  vocabulorumque  il¬ 
lius  peritiorem  vim  ac  energiam  habeant. 

Valido  revera  argumento  -,  cui  ipfe  quoque  ma¬ 
nus  porrexiffem  ,  mfi  audore  Paulo  ,  ac  etiam  ex¬ 
perientia  ipfa  comperiffem  ;  fuper  cor  Rabbinorum 
velamen  politum  effe  ;  ut  videntes  non  videant ,  & 
intelligentes  non  wtelhgant  ,  quemadmodum  de  illis 
Ifaias  prophetaverat.  Et  quidem  adeo  denfum  eft 
hoc  velamen  ;  ut  lingua  fanda  ipfilmet  Rabbinis 
nunc  non  minus  extera  ,  quam  noflris  exiftat  ;  im- 
rao  nobis  Latinis  quam  ipfis  notiorem  effe  linguam 
fandam  ex  grammaticis  ,  atque  didionariorum  fty- 
lo  ,  facilitate  ,  copia  vocum  ,  radicalique  earumdem 
fignificatione  confiat  :  hi  enim  Rabbinorum  fchora - 
fchim  longe  excedunt.  Utinam  ifii  Catholici  he- 
brai2antes  ,  dum  rationem  alicujus  dubia;  interpre¬ 
tationis  eruere  non  valent  ,  Hieronymum  virum  ian- 
diffimum  ,  peritiaque  linguarum  eruditiffimum  imi¬ 
tarentur.  Qui  hic  cap.  36.  Genef.  recitans  aliorum 
fententias  ,  nihil  ex  proprio  capite  decernere  renta- 
vit.  Audiamus  ipfum  in  quadi.  Hebr.  Ipfe  eft  An¬ 
na  ,  inquit  ,  qui  invenit  Jamm  in  deferto  i  cum  pafce- 
ret  tslftnos  Sebeon  patris  fui.  Multa  &  varia  apud 
Hebraos  de  hoc  capitulo  difputantur.  Apud  Gracos  quip¬ 
pe  ,  &  noftros  fuper  hos  flentium.  Alii  putant  famm 


B 


D 


E 


91 1 

A  \maria  appellata  ,  iifdem  enim  litteris  fcribuntur  maria  , 
quibus  &  nunc  hic  fermo  defer iptus  eft  :  &  volunt  il¬ 
lum  ,  dum  pafeit  afmos  patris  fui  m  deferto,  aquarum  con¬ 
gregationem  reperijfei  qua  juxta  idioma  lingua  Hebraica 
maria  nuncupantur.  Quod  fcilicet  ftagnum  reperent  , 
cujus  rei  inventio  m  eremo  eft  difficilis  &c.  Qute  pro¬ 
lixius  ibi  Hieronymus  habet ,  brevitatis  gratia  a  no¬ 
bis  praetermittuntur  ;  ut  fuo  in  loco  nunc  ftatim  re¬ 
ponantur,  atque  excogitata  mulorum  inventio,  Rab- 
binorumque  interpretatio  rejiciatur  ,  &  noftri  vulga¬ 
ti  interpretis  germana  Iedio  firma  teneatur. 

Moventur  Catholici  plures  Rabbinorum  audori- 
tate  ,  qui  cum  conjeduris  potius  ,  quam  ratione  , 
aut  linguae  fandae  peritia  ,  ut  Oleafter  adnotavit , 
ducantur  ;  pro  capite  infulfiffima  comminifcuntur. 
Rab.  Salomon  fummae  apud  Hebraeos  audoritatisin 
praedido  loco  Gen.  36.  conftanter  tenet,  didionem 
a>r?.7}  per  hanc  aliam  quae  mulos  fignificat,  in¬ 
terpretandam  fore.  Deinde  haec  addidit;  Fecit  com- 
mifceri  afmum  cum  equa  ,  cr  peperit  mulum  ,  &  ille , 
lupple  Anna  ,  erat  nothus  ,  &  induxit  faljos  ,  id  eft 
mulos  m  orbem.  Nam  Annam  fuiffe  nothum  paulo 
fupra  docuit  j  affirmans  Sebeon  concubuiffe  cum  ma¬ 
tre  ,  eoque  concubitu  generafie  Annam.  Haec  au¬ 
tem  nullo  nituntur  fundamento  facro  ,  fed  tantum 
fomnio  Rabbinico.  Rationem  poftmodum  nominis 
afferens  ait  nomen  ipforum  appellari  jemim 
quia  timor  ipforum  cadit  fuper  creatura.  Dixit  enim 
Rabbi  Haninah  ,  per  tempus  vita  mea  ( erat  enim  me¬ 
dicus  )  confuluit  me  homo  fuper  percuffione  alicujus  mu¬ 
la  ,  qui  vixerit.  Haec  funt  fomnia  Rabbinorum  , 
qui  derivant  vim  illius  nominis  ,  ii  didione  Q  5i5  ha- 
jom  ,  quae  valet  crudelis :  quod  haec  animalia  crude¬ 
lia  ,  &  formidabilia  fint  omnibus  creaturis;  &  quod 
idu  crudeli  atque  letali  percutiant.  In  eodem  fenfu 
loquitur  Chaldreus  Parapbaftes  ,  qui  didionem  il¬ 
lam  D  per  hanc  aliam  haghiborim  interpre¬ 

tatur  ,  hoc  eft  ,  fortes.  Eadem  de  ratione  fimiliter 
Aben  Ezra  idem  fentit  :  docetque  Annam  primum 
reperifle  hanc  fapientiam  ,  (ut  ejus  verbis  loquar  ) 
quod  ex  una  fpeeie  commixta  alteri,  generatio  ali¬ 
cujus  fieri  poffet. 

Sed  ex  Catholicis  etiam  plurimi  funt ,  qui  tam 
obftinato  animo  Rabbinorum  nugis  interdum  adhae¬ 
rent  ;  ut  fexcenta  alia  excogitent  figmenta  ,  ne  ab 
illorum  didis  tantillum  recedant.  Et  commentum 
illud  de  excogitata  ab  Anna  mulorum  fpeeie  ,  adeo 
ratum  habent  aliqui ,  ut  (aera;  noftras  Vulgatae  edi¬ 
tionis  audoritate  ab  antiquiffimis  temporibus  fecus 
legentis  ,  nulla  ratione  refipifeant.  Sibi  enim  per- 
fuadent ,  Annam  re  vera  in  illo  Genefis  loco  mulos 
reperifle  ,  non  autem  maria  ,  five  aqua$  calidas  : 
quod  ftagna  aquarum  in  lolitudine ,  aut  calidas  aquas 
reperire  ,  memoria  ,  aut  commendatione  dignum 
minime  arbitrentur  ;  utique  vero  magni  faciunt, no¬ 
vum  animalium  genus  Annam  excogitafle  ex  com¬ 
mixtione  equorum  &  afinarum  ,  five  afinorum  £c 
equarum. 

Sumpto  etiam  a  textura  orationis  prtedidi  loci  ar¬ 
gumento  ,  illi  ipfi  audores  magni  faciunt  ;  quod  in 
praedido  capitulo  totam  Efau generationem  facer  tex¬ 
tus  cum  recenfuiflet  ,  fingulorumque  nomina  fim- 
plicibus  verbis  polleris  commendaffet  ;  ad  Annam 
ut  pervenit  ,  antequam  ultra  ad  reliquos  progrede¬ 
retur  ;  orationem  detinuit  :  nec  fimplicibus  verbis 
Annam  polleritati  commendavit  ,  fed  quafi  aliquid 
laude  dignum  narraturus  de  eo  eflet ,  ait  :  Iftc  eft 
Anna  ,  qui  invenit  hajemim  in  deferto  ;  cum  pafceret 
aftnos  Sebeon  Patris  fui.  Quo  enarrato  ,  reliquam 
Efau  pofteritatem  facer  textus  recenfereprofequitur: 
igitur  nili  inventum  illud  laude  admirationeque  di¬ 
gnum  ,  &  ipfi  quoque  Orbi  perquam  commodum 
extitifle  ,  a  facro  feriptore  cenferetur  ;  non  erat  ei 

quam- 


I 

I 


l 


912 


MyrothEcivm.  III. 

A 


quamobrem  potius  in  ifto  ,  quam  in  reliquis  de  po- 
Aeritate  Efau  orationem  detinuiftet.  Eapropter  plu- 
res  funt  expofitores  ex  Latinis  ,  quibus  non  ab  re 
Rabbini  conjedafle  videntur  ,  Annam  mulos  adin- 
venifle  ,  cum  pafceret  Afinos  Sebeon  patrii  fui  s  quod 
nimirum  illud  inventum  toto  Orbi  commodum  fue¬ 
rit  •,  &  revera  numquam  fatis  laudatum  cenfeatur  , 
nova  animalium  fpecie  naturam  auxiffe,  fpecie  ,  in¬ 
quam  ,  ipfi  naturae  quodammodo  ignota. 

Veteres  enim  ,  eos  qui  Reipublica:  commodo 
confuluiflent  *  non  tam  rem  aliquam  novam  excogi¬ 
tando  ,  quam  alicujus  rei  uium  monftrando  ,  tanti 
femper  fecere  ;  ut  divinos  honores  Diabolo  fugge- 
rente  ,  eifdem  defignare  minime  vererentur  :  prae- 
fertim  ubi  aliquid  natura  humana:  commodum  ;  vel  B 
vitae  alendae  neceflarium  ,  vel  ad  ejufdem  ufum  ju¬ 
cundum  excogitaflent.  Hinc  ex  ufu  tritici  Cererem 
divinitate  dignam  Siculi ,  omnefque  alii  cenfuerunt. 
Jano  ,  &  Baccho  ex  inventis  vineis  ,  vinique  ufu 
divinitatem  tribuerunt ,  templa  facrarunt ,  lacerdo- 
tefque  dedere.  fiEfculapio  ,  &  Apollini  medica¬ 
mentorum  de  caufa  divinos  deftinavere  honores. 
Qua  fimi  liter  de  caufa  Jofephum  filium  Jacobi,  fub 
Serapidis  nomine  cultum  ,  &  veneratum  ab  fiEgyp- 
tiis  fcnbit  Julius  Firmicus  Maternus  ,  in  libro  de 
errore  profanar.  religion.  dicens:  Cum  ingrueret  are- 
fcentibus  frugibus  malitiofa  fames  i  jacobi  religiofi  Pa¬ 
triarchis  femine  procreatus  juvenis  fafeph  ,  interpretatufi 
cjue  fomnium  Regis  ,  totum  quicquid  innuebat  o/lendit. 
fafeph  (  e  fi  jacobi  filius )  qui  ob  pudicitiam  in  carcerem 
mijfus  ,  ereElus  pofi  interpretationem  fomnu  ,  fuit  par¬ 
ticeps  regni.  Nam  feptem  annorum  colleblis ,  &  ferva¬ 
tis  frugibus^ ,  alterius  fepteni  egefiatem  ,  divina  manus 
providentia  mitigavit.  Huic  pojl  mortem  zABgyptii  pa¬ 
trio  gentis  fua  mftituto  ,  templa  fecerunt  ;  &  ut  jufiam 
difpenfationis  gratiam  pofieritas  difceret ,  quo  medio  efu- 
rientibus  ,  ementibus  frumenta  diviferat  ,  capiti  is 
fuperpofitus  efl.  Nomen  etiam  ,  Ut  fanttius  coleretur , 
ex  primo  auclore  generis  accepit  :  nam  quia  Sara  prone¬ 
pos  fuerat  ,  ex  qua  nonagenaria  Abraham  indulgentia 
Dei  fufceperat  filium  ,  Serapis  ditius  efi  Grnzco  fermone,  D 
hoc  efi  Qotpoic  d-tt  ,  fed  hoc  mvito  jofeph  accidit  ,  imo 
mortuo.  Haec  ille  cap.  iq.  pofteritati  tradidit. 

Hac  pariter  de  ratione  Jovem,  Solem,  Lunam, 
Stellas  ,  ac  reliqua  fidera  ,  quae  tetherem  exornant , 
terramque  bonis  omnibus  fcecundant,  dum  confpe- 
dui  humano  objiciuntur ,  adoravere  veteres  ,  reli- 
giofoque  cultu  venerati  funt  :  quod  inexplicabile 
commodum  ,  atque  utilitatem  ab  his  cocleftibus  lu¬ 
minibus  ,  ha:c  inferiora  recipere  ,  hi  ipfi  intellige- 
rent.  Eadem  igitur,  vel  quafi  fimili  de  caufa  ,  au- 
doresjam  retro  citati  cum  Rabbinis  arbitrati  funt, 
facrum  textum  in  enumeranda  pofteritate  Efau  ,  ad 
Annam  cum  perveniffet.fermonem  detinuifle  :  quod 
nequaquam  filentio  mulorum  inventum,  facer  fcrip- 
tor  praetereundum  cenferet  ;  fed  potius  ibi  de  illo 
fingularem  fermonem  habendum  fore  ;  ut  nova  ani¬ 
malium  fpecie  ab  ipfo  auda  natura  ,  ex  concubitu 
afini  St  equae  ,  in  hominum  memoria  remaneret. 

Ego  tamen  communem  ab  Hebraeis  receptam  in¬ 
terpretationem  didionis  hajemim  explodendam 
arbitror  :  ut  tandem  aliquando  ,  non  tam  invetera¬ 
tus  error  de  medio  tollatur  ,  quem  ex  Rabbinorum 
infcitia  traxifle  originem  certum  eft  ;  quam  etiam  ut 
noftri  vulgati  veriflima  interpretatio  fuftineatur.  Fir 
mifiime  enim  teflor  Annam  non  mulos ,  fed  congre¬ 
gationem  aquarum  in  deferto  reperifle.  Rabbini 
enim  cum  fignificatu/n  illius  didionis  hajemim 
penetrare  non  valerent ;  erroremque  in  punduatio- 
ne  didionum  ,  (qui  fiatim  probabitur),  ex  libra¬ 
riorum  incuria  ,  aut  exfcriptorum  vitio  ,  in  facros 
libros  admittere  cum  non  auderent  ;  legerentque 
Annam  reperifle  D?'.-  hajemtm  ,  cum  pafceret  Afinos 


913 

Sebeon  patris  fui  $  conjedarunt  equi  &  afinae  ,  vel 
contra  ,  afini  Sc  equa:  concubitu  ,  mulos  Annam  re¬ 
perifle  i  hocque  animalium  genus  didione  ha¬ 
jemim  fignificari  excogitarunt. 

Rabbinorum  Hebraizantium  Latinorum  com¬ 
mentum  ,  Oleafter  ,  &  Torniel.  in  Annalib.  anno 
mundi  2319.  &  Perer.  in  cap.  3 6.  Genef.  difp.  1. 
merito  rejiciunt.  Ducitur  Oleafter  ratione  vocabuli 
dicens  :  Interpretari  mulos  ,  ut  plertque  ,  quidem  non 
audeo  :  nufquam  enim  in  fcnptuns  eo  vocabulo  fignificari 
mulos  repen  i  &  propter  paucos  Hebroos  ,  qui ,  ut  fcpe 
tefiatus  fum  ,  conjeduns  potius  ,  quam  lingua  peritia 
ducuntur  ,  non  puto  nomen  ifiud  a  propria  fua  radicis 
fignificatione  alienari  debere.  Et  quidem  cum  alia  ha¬ 
beantur  vocabula  *  quibus  muli  in  facris  litteris  fi- 
gmficantur  :  nec  ratio  reddi  poflit  ,  ob  quam  jamim 
111  illo  loco  fignificare  mulos  demonftretur  \  non  efl: 
cur  mulorum  generationem  in  eo  loco  fignificatam 
velimus.  Pererius  loco  citato  n.  8.  Sc  Torniellus 
negant  inventionem  mulorum  ad  Annam  referen¬ 
dam  effe  :  nec  enim  contra  naturam  ,  mulorum  ac 
mularum  generationem  dicendam  putant  :  de  qua 
re  multa  ibi  Pererius ,  qui  nequaquam  tot  feculis 
mundum  caruifle  eo  animalium  genere  ,  humano 
ufui  per  quam  commodo  ,  admittendum  arbitra¬ 
tur. 

Eadem  nos  fumus  in  navi  :  ut  nulla  ratione  mu¬ 
lorum  interpretationem  in  ea  voce  fullinendam  cen- 
feamus ;  quamobrem  in  Rabbinos ,  atque  Hebrai- 
zantes  ex  energia  (acri  textus  infurgimus.  Qui 
enim  cum  Rabbinis  flant  ,  minime  attenderunt  illo 
vocabulo  jamim  ,  Hieronymo  tefte  ,  ut  vidimus , 
etiam  fi  muli  ex  aliquorum  fententia  fignificarentur; 
non  tamen  mulos  fimpliciter ,  fed  velociftimos  mu¬ 
los,  qui  nimirum  ex  onagris  &  afinis  gignerentur. 
Sic  enim  ille  habet  :  Sunt  qui  arbitrentur  onagros  ab 
hoc  admijfos  ejfe  ad  afinos  j  ipfumque  ifiiufmodi  reperiffe 
concubitum ,  ut  ferocifiimi  ex  his  Afini  na  ferentur ,  qui 
vocentur  famim.  Pulli  vero  ,  qui  ex  afino,  five  fil- 
veftri  ,  five  domeftico  ,  &  afina  gignuntur  ,  muli 
vere  nequaquam  funt  dicendi.  Quod  fi  eo  vocabu¬ 
lo  mulos  fignificari  velimus ;  regii  potius ,  quierant 
velociflimi  ,  quam  alii  communis  generis  muli  fi- 
gnificabuntur:  cum  hitardiffimi  fint  motus:  Se  ta¬ 
men  linguae  fandae  phrafi  velociflimos  mulos ,  regios 
nimirum  Peradim  ,  non  Vero  famim  dici  facra  oracu¬ 
la  demonftrant.  Quae  quidem  fi  dodiflimus  Pineda 
lib.  a.  de  reb.  Salom.  cap.  y.  attendiffet  ■,  nunquam 
ex  capite  proprio  ,  &  contra  dodrinam  a  D.  Hie¬ 
ronymo  relatam  ,  &  iexcenta  facrarum  Scriptura¬ 
rum  loca,  mulos  communis  ufus,  quique  tardiftimi 
funt  motus  ,  dici  famim  \  velociflimos  vero  ,  & 
quorum  ufus  erat  apud  Reges ,  Peradim  nominari 
in  facris  litteris  docuiflet. 

Commentum  Rabbinorum  ,  atque  illorum  ,  qui 
hos  fequuntur  &:  admirantur,  ut  elucefcat  magis, 
rogatos  velim  (aerarum  litterarum  interpretes  ;  nul¬ 
lum  aliquando  eos  debere  praeterire  apicem  ,  ne  di¬ 
cam  verbum  ,  quem  in  facris  codicibus  diligentifli- 
me  non  expendant  ,  tam  in  Hebraicis  exemplari¬ 
bus  ,  quam  in  Graecis,  cum  primis  vero  in  Latino 
noftro  Vulgato  interprete  ;  &  in  loco  jam  allato  ex 
Genef.  36.  qu£m  elucidandum  fufeepimus ,  didio- 
nem  illam  matfah  confiderale  velint.  Non  enim 
obiter  ,  nec  per  tranfennam  legenda  erit  ;  fed  vis , 
energiaque  fignificationis  illius  verbi  bubulo  ,  ut  di¬ 
citur  ,  calcanda  ent  pede.  Quod  quidem  ftudiofum 
facrarum  litterarum  ,  fingulis  in  didionibus  facere 
oportet  ;  ut  abditos  illarum  fenfus  ,  reconditaque 
arcana  fupremis  faltem  deguftare  labiis  valeat.  Quif- 
quis  igitur  hac  fervata  regula  ad  illum  locum  inter¬ 
pretandum  acceflerit,  utique  didione  illa  matfah , 
nequaquam  aliquid  de  novo  excogitatum  fignificari, 
M  m  m  ut 


9i+ 


Arcanorvm  Sacra  Scribt. 


915 


ut  fallo  exiftimavit  David  Chimki  ;  fed  inventio¬ 
nem  rei  jam  praeexillentis  inlinuari  intelliget,  deque 
hac  re  Annam  in  facro  textu  celebrari  cognofeet ; 
nequaquam  vero  ,  quod  ipfe  induftria  fua  mulos  gi¬ 
gni  polle  ,  ex  almis  Sc  equis  excogitaverit.  Voca¬ 
bulum  enim  illud  matftib  eamdem  vim  habet , 
quam  verbum  latinum  Repent.  Quod  quidem  non 
aliquid  mence  excogitatum  ,  fed  tantum  minus  no¬ 
tum  ac  recens  manifeftatum  refpicit.  Loca  facrarum 
Scripturarum  amicus  ledor  conferar.  Quamvis  enim 
invenio  reperio  apud  Latinos  ,  fimilem  videantur 
habere  lignificationem  ;  per  has  tamen  voces  res  de 
novo  excogitatas  minime  fignificantur.  Major  ta¬ 
men  eft  energia  ,  ac  vis  Hebraici  verbi  matfah: 
quam  Latinorum  vocabulorum  invenit  ,  repent ; 
ac  proinde  falfum  puto  Annam  a  facro  feriptore  pro- 
pterea  laudari  ,  quod  novum  mulorum  genus  inter 
animalia  excogitaverit. 

Sumatur  aliud  argumentum  ,  ad  excludendam 
Hebraizantium  interpretationem  ,  ab  oratione  & 
phrafi  facri  Scriptoris  ,  &  ab  his ,  quae  necelfario  ab 
eo  referenda  fuillent  ,  fi  de  mulis  in  loco  ,  qqem 
difeutimus  ,  ageretur.  Etenim  equarum  quoque  , 
vel  equorum  facer  textus  meminilfet ,  fi  mulos  di¬ 
ctione  iila  femim  fignificari  voluilfet.  Nam  equas 
quoque  ,  vei  equos  Annam  ,  vel  aliquem  alium  cum 
eo  ad  eadem  pafcua  duxilfe  ,  rationi  confonat  i  ut 
mulorum  fpecies  ex  utrorumque  concubitu  gigne¬ 
retur.  Quinimo  rationabilius  certe  videretur  equa¬ 
rum  ,  vel  equorum  ,  quali  de  fpecie  nobiliori ,  ac 
digniori  ,  facrum  Scriptorem  meminilfe,  quamali- 
norum  vel  afinarum  ,  fi  ab  inventione  alicujus  ter¬ 
tii  ,  novique  animalium  generis  ab  Anna  excogitato 
eumdem  commendare  in  eo  loco  facer  feriptor  vo- 
luillet  :  cum  tamen  de  afinis  tantum  ,  non  autem 
de  equis  ,  facrum  textum  meminifie  confiet. 

Perfpicuum  igitur  remanet;  didionem  illam , 
quae  legitur  in  Hebraicis  exemplaribus,  nulla  ratio¬ 
ne  de  mulis  interpretari  polle  ;  fed  ad  haec  anima¬ 
lia  in  facris  litteris  fignificanda  ,  unicam  tantum  re¬ 
manere  vocem  ,  nimirum  pered  :  cujus  vocabu¬ 
li  ac  didionis  ufus  ,  non  fetnel  aut  iterum  ,  fed  fas- 
piffime  in  facris  legitur  libris.  Nimirum  z.  Reg. 
18.  item  cap.  y.  &  15.  lib.  1.  Paralip.  iz.  apudlfai- 
am  66  in  Ezechiel  27.  Et  paflim  in  facris  litteris  , 
quoties  mulorum  facra  oracula  meminere  ,  toties  eo 
vocabulo  pered,  V?  utuntur  ;  nec  aliquando  eo  alte¬ 
ro  vocabulo  Dl?.’.  femim  ,  de  quo  huc  ufque  difputa- 
vimus  ,  lacer  textus  utitur.  Quamobrem  ex  unius 
tantum  didionis  DT.  femim  uiu  ,  lignificationem 
mulorum  infeitia  Rabbinorum  cralTo  ex  capite  com¬ 
mentam  ,  (vere  tamen  ignotam,  &  obfcuram  ,) mi¬ 
nime  licet  haurire  ,  diverlam  ab  ea  quam  tenuit  no- 
fter  facer  interpres ,  antiquitate,  &  ex  Ecclefiaeau- 
doritate  caeteris  omnibus  longe  dodior  ,  ac  verior. 
Nam  mulos  loco  allato  interpretari  ,  eft  nova  vo¬ 
cabula  confingere  ,  qua:  neque  ratione  etymologiae, 
neque  fimilitudinis  aliquid  commune  cum  commenta 
fignificatione  habeant. 


Q! 


C 


CAP.  XXVI. 

Hebraica  Biblia  Vulgati  interpretis  audoritate 
funt  corrigenda. 

Illuftrantur  loca.  IJle  efl  Anna  ,  qui  invenit  aquas 
calida*  in  deferto  dum  pafceret  aftnos  Sebeon  pa¬ 
tris  fui  Gen.  56.  Et  Pfi  4.  Filii  hominum  ufque- 
quo  gravi  corde  ,  ut  quid  diligitis  vanitatem  &c.  Et 
ad  alia. 


vanta;  dignitatis  ,  atque  praeftantiae,  tum 
apud  Trojanos,  tum  etiam  Ifraelitas  fuerit 
mula  vehi ,  ftatim  aperiemus.  Verum  ut  a* 
pertioia  &  certiora  fiant,  qua:  capite  praecedenti  do¬ 
cuimus,-  firmare  necefle  eft  ,  a  quo  exemplari  facro- 
rum  oraculorum  veritas  petenda  fit.  Cum  enim  facra 
oracula  Hebraice  primum  a  Deo  tradita, Graece dein¬ 
de  interpretata  fine  per  Septuaginta  viros ,  &  demum 
ad  Latinos  tranfierint  :  &  tam  Latinorum  ,  quam 
Graecorum  Hebraicorumque  codicum ,  varia  exem¬ 
plaria  circumferantur  in  his  ipfis  quoque  codici¬ 
bus  ,  variae  atque  diverfse  habeantur  lediones : 
B  hos  ipfos  codices  gravi  ac  diuturna  indigere  difcuf- 
fione  experientia  comprobatum  eft  non  tam  ut 
verus  ac  proprius  facrorum  oraculorum  fenfus  erua¬ 
tur;  quam  ut  ea  qua:  in  expolitione  loci  difficillimi 
ex  facra:  Genefis  cap.  36.  difeutienda  fufeepimus, 
apertiora  fiant. 

Prius  igitur  germanam  ledionem  ejus  loci  inqui¬ 
ramus,  cujus  haec  funt  verba  ex  Hebraicis  exempla¬ 
ribus  :  ‘Wisa  ™  hoc  eft:  file, 

fupple  Ana  ,  de  quo  loquebatur  ,  eft  qui  invenit 
hajemim  m  deferto.  Difficultas  autem  tota  in  didione 
hajemim  verfaturj  cujus  didionis  Hebraica:  germana 
ledio  ut  ftatuatur  ;  nonnulla  ab  ovo  eruere 
cogimur.  Et  primo  obfervandum  eft  in  didione  illa 
hajemim  litteram  H,  in  principio  didionis  poli¬ 
tam  heemanticam  efie  juxta  lingua:  fanda:  regulas 
grammaticales  :  polita  cum  fit  in  illa  voce  ad  for¬ 
mationem  cafuum.  Ac  propterea  de  illa  nihil  nunc 
dicendum}  fed  tantum  reliquum  didionis  D?.'.  fenum 
confiderandum  ,  cum  z.ere  feriptum:  duobus  nimi¬ 
rum  illis  apicibus  fub  prima  radicali  fubfcriptis,  ut 
habent  omnia  exemplaria  Hebraica,  qua:  nunc  cir¬ 
cumferuntur:  quam  tamen  didionem  nullibi  in  tota 
facra  Scriptura,  praeter  cap.  3 6.  Genef.  reperiri  li¬ 
quido  conftat. 

Quia  igitur  tota  difficultas  ad  pundulumsiw revo¬ 
catur;  non  erit  praeter  rem  obfervare,  duas  in  eadi- 
D  dione  haberi  fyllabas  ,  nimirum  fod  cum  z.ere , 
quod  fonat  E.  &  D?  Mem  cum  chirec  quod  fonat  1} 
&  his  duabus  vocalibus  fieri  didionem  D?.!  femim  , 
cum  pundulis  infra  charaderes  confcriptis ,  ad  ex¬ 
primendum  vocales  de  more  linguae  Hebraica:.  Vt 
vero  eunda  exadius  expendantur,  ad  memoriam  revo¬ 
cetur,  quod  antiquitus  punduli ,  infra  ,  aut  fupra 
charaderes  politi,  facris  in  libris  minime  habeban¬ 
tur:  ut  Elias  Levit,  praefat.  q.  in  Sepher  Maforeth 
teftatur.  Quod  etiam  nunc  quoque,  religiola  qua¬ 
dam  traditione,  Hebraei  in  Synagogis  retinent;  ubi 
ad  orandum  fruftra  conveniunt.  Quamobrem  cer¬ 
tum  eft,  noftram  didionem  D.n.’  Jemim ,  cujus  figni- 
ficationem  impraefentiarum  quaerimus  ,  non  folum 
antiquitus,  fed  &  nunc  quoque  in  voluminibus  Sy¬ 
nagogae  ,  non  quidem  lic  D?.’.-  fed  fine  pundulis  fic 
doti  feribi. 

Hujus  didionis  lignificationem  expifeari  11  veli¬ 
mus  ejufdem,  radicem  inquirere  noftri  eft  muneris: 
nullamque  aliam  ex  grammaticalibus  lingua:  fanda: 
regulis,  eam  vocem  radicem  polle  habere  confiat; 
quam  illam  inufitatam  uKjamam.  Quod  faneradica- 
le  fundamentum  etiam,  quipunda  admvenere,,  con¬ 
cedere  necellario  coguntur.  Nam  illud  daghes  in 
ventre  prioris  mem  fic  claufum  ,  defedum  alterius 
0  mem  radicalis  in  praedida  didione  DZG  hajemim 
apertiffime  fubindicat.  Poftremum  etiam  memjjnec- 
non  littera  fod,  qua:  ibi  deficit,  &  fuppletur  per 
eundum  chirek^ ,  fub  antecedenti  ,  fervilia  funt  ut 
polita  ad  notam  pluralis  numeri ,  a  lingulari  di¬ 
dione  D-  fam  dedudi  ,  qua:  in  plurali  facit  D?1 
famim . 

His  igitur  obfervatis  de  radice  praedida:  didionis 
ac  vocis ;  de  nota  numeri  pluralis ,  ac  etiam  de  de- 

fedu 


E 


9i6 


Myrothecivm  II L 


91f 


fedu  littera:  Jod  ,  &  de  fubfcriptis  punctulis,  per- 
fpicuum  elt  dictionem  illam,  quae  nunc  cumpundo 
zere  fub  littera  Jod  in  principio  fcribitur ,  hac  ra¬ 
tione  D?.’.  Jemim  ,  (ut  conltat  ex  omnibus  exempla¬ 
ribus  Hebraicis,  quae  circumferuntur)  &:  non  cum 
patach  fic  D?1  Jamim.  Et  illa  fcribendi  forma  gram¬ 
maticalibus  regulis  cum  nequaquam  refpondeat, 
Hebraicam  illius  dictionis  ledionem  nulla  ratione 
fuftinendam ,  fed  corrigendam  ,  6c  DI?’  Jamim  legen¬ 
dum  pro  Jemim  in  praedido  loco  affirmamus , 
apponendumque  fore  patach  pro  z.ere  fub  prima  litte¬ 
ra  Jod. 

Ledio  illa  a  nobis  fic  emendata,  ut  fana  oftenda- 
tUr,  exordia  punitorum  in  Hebraicis  codicibus  in¬ 
dagari  poflulat  :  haec  enim  fuere  litteris  appofita  , 
vel  ab  Efdra  ,  ut  aliqui  volunt,  apud  Eliam  Levi- 
tem  praefat.  3.  in  Sepher  Maforeth  ,  vel  polt  tem¬ 
pli  poltremi  everfionem ,  &  Hierofolymitante  Urbis 
excidium,  ut  Elias  Levites  Germanus  feculo  parum 
a  noltro  fuperiori ,  inter  Judaeos  grammaticos  dodil- 
fimus  affirmat  :  &  cum  eo  Guillel  Lindan.  Dor- 
dracenfis  facrarum  litterarum  ac  Theologiae  dodiffi- 
mus  lib.  1.  de  optitno  genere  interpr.  Scrip.  cap.  2. 
quibus  alii  etiam  dodiffimi  viri  fubfcribunt.  Punda 
autem  Rabbini  Tiberitae  facris ,  inquiunt,  codicibus 
adfcribi  curarunt  ,  ne  led^o  facrorum  codicum 
aliquo  modo  graffimte  ignorantiacorrumperetur  3  fed 
illibata  fervarctur.  Haec  enim  Elias  Levites  praefat. 
3.  in  Maforeth  de  hac  refcripfit ,  his  verbis:  Abf- 
que  dubio  fi  ip (i  non  vemjfent ,  fupple  Tiberitae,  lace¬ 
rata  &  depravata  fuijfet  lex  i  nec  invenirentur  duo  bi- 
blica  exemplaria  fibi  confentientia. 

Inquirendum  nobis  remanet,  (ut  appareat  an  illud 
Jod  cum  z.ere  fic  *  an  cum  patach  fic  1  feribendum 
fit. )  potuerintne  in  afcribendis  pundis  in  lacris  Bi- 
bliis ,  Rabbini ,  aut  exfcriptores  peccare  necne  3  ut 
videlicet  incuria  ,  ofcitantia  ,  ignorantia,  aut  aliquo 
alio  vitio,  uno  pundulo  pro  alio  didionem  aliquam 
aliquando  affecerint 3  feu  litteram  aliquam  pro  alia 
in  aliqua  facrae  Scripturae  dictione  repofuerint.  Nifi 
enim  Hebraici  exfcriptores  in  hoc  errare  potuiflent; 
nequaquam  Maforethae  tanto  (ludio  librum  edere 
excogitaflent  ,  quod  Maforeth  Hamaforeth  inferi- 
pferunt  3  in  quo  capita  ,  verfus ,  &  litteras  omnes 
fingulorum  librorum  facrarum  Scripturarum  nume¬ 
ratas  repofuerunt ;  ut  facra  Biblia  incorrupta  illiba- 
taque  fervarent.  Nec  etiam  emendatum  fervare  fa- 
crum  codicem  tantopere  Maforethae  Tiberitae  ftu- 
duiflent;  nifi  errata  plurima  vel  in  Hebraicis  Bibliis 
occurriflent  ,  vel  occurrere  polle  lulpicarentur. 
Morbis  enim  jam  cognitis  medicina  excogitatur,  & 
apponitur  3  nequaquam  vero  nondum  cognitis:  ne¬ 
que  leges  aliquando  a  Magiftratu  eduntur,  nifi  ad 
occurrendum  vitiis  fubditorum  ,  quibus  aliquando 
aliquem  commaculari  polle  dubitatur.  Stultum  enim 
cenferetur  legem  condere  de  iis,  quae  nemo  commit¬ 
tere  pollet:  pari  ratione,  nifi  menda  plurima  irrep- 
fiffe  lacra  in  exemplaria  Rabbtni  Tiberitae,  abeo 
ufque  tempore  adnotaffent  :  ( ut  etiam  de  codicibus 
fui  temporis  fatetur  Elias : )  nequaquam  his  incor¬ 
ruptis  fervandis  tantopere  confuluiflent  :  ut  ver¬ 
fus  &  litterarum  fpecies  cujufque  libri  facri  numeraf- 
fent. 

Sed  edo,  Rabbini  priores  in  pundatione  facrorum 
codicum  minime  erraverint :  qua:ram  an  incuria  li¬ 
brariorum  ,  exferiptorumque  vitio  ,  ofcitantia,  vel 
infeitia,  contingere  potuerit ;  ut  aliquando  z.ere  pro 
pathach  illi  Jod  in  noftra  didione  adfcriptum  fuerit. 
Contingere  hoc  potuiffe  ,  negare  non  licet  3  cum 
manifette  id  fateantur  Hebraei  in  aliis  didionibus  fa¬ 
crorum  exemplarium  ;  &  de  hoc  Elias  Levites  in 
Sepher  Hamaloret  praefat.  3.  egerit.  Sunt  etiam  a- 
pud  Ariam  Mont.  6c  alias  viros  dodos,  variae  le 


B 


D 


diones  ex  diverfis  Hebraicis  exemplaribus  defum- 
ptae  ,  quae  id  probant.  Id  etiam  confirmant  loca 
fiurima,  quae  in  Scripturis  facris  leviter  fuifle  cor- 
upta  conltat,-  8c  aliter  atque  aliter,  pro  diverfitate 
codicum  *  hodie  feripta  leguntur  :  ut  tradunt  Elias 
araefat.  2.  in  Sepher  Maforeth,  &  Lindan.  lib.  r. 
de  optim.  gen.  interpn  Script.  cujus  opufculum  no- 
fis  dum  ilta  meditaremur,  cafu  ad  manus  accurrit : 
atque  propterea  fupramodum  laetati  fumus,  cum  a- 
ios  quoque  viros  dodos  advertiffe  cognovimus ,  quae 
nos  etiam  aliquando  in  noltro  pfalterio  adnotavera- 
mus;  Vetera  Hebraica  exemplaria  facrorum  Biblio- 
um  contemplentur  3  manuferipta  cum  impreffiscon- 
'erantur;  imprefla  quoque  unius  editionis  cum  aliis 
recenfeantur  3  Veneta  recentiora  cum  antiquioribus 
confpiciantur  3  Veneta  cum  Germanis  ,  ac  Galli¬ 
cis  exemplaribus  intueantur  3  ut  in  his  pius  ledor 
errata  ,  vel  commiffa  ,  vel  emendata  animadvertat: 
nam  fi  haec  enumerari  placuerit;  utique  ultra  fexcen- 
ta  ad  manus  inemendata,  lmmo  depravata  loca  oc¬ 
current. 

Quamvis  itaque  plurimum  in  hoc  peccafle  facro* 
rum  Codicum  ,  &  aliorum  Hebraicorum  exempla¬ 
rium  Scribas ,  haec  ipfa  ,  quae  hucufque  diximus* 
Probent  3  nihilominus  ad  clariorem  rei  evidentiam, 
ratione,  exemplifque  non  vulgaribus,  a  lacris  exem¬ 
plaribus  petitis,  hoc  ipfum  probetur.  Ratio  fuma¬ 
tur  a  fimilitudine  charaderum  Hebraicorum ,  quam 
inter  fe  retinent  3  &  a  pundis  quae  liant  loco  voca- 
ium  Haec  enim  facile  contaminari,  delerive  poffe 
conflati  &  ex  charaderibus  aliis  in  alios  tranfire, 
diverfaeque  vocalis  fonum  exprimere  valent.  Si  enim 
a  fegol,  quod  fic  ...  fcribitur  ,  antiquitate  temporum, 
corrofione  papyri,  aut  aliquo  alio  ex  accidenti  infe¬ 
rius  pundulum  corrodatur  ;  remaneatque  fub  hac 
figura  ••  non  amplius  erit  fegol ,  fed  in  z.ere  tranfir. 
Sic  etiam  fi  a  camets ,  quod  figuratur  per  redam  li¬ 
neam,  cui  infra  ad  medium  adjungitur  apiculus  fic 
cafu  aliquo  apiculus  corrodatur  &  fic  -  remaneat : 
jam  nequaquam  camets ,  fed  patach  in  ea  fyllaba  le¬ 
gendum  erit.  Similiter  fi  a  z.egol  lateralis  apiculus 
corrodatur,  in  [ceva  hujus  figura:--  facile  tranfibit : 
at  fi  ex  toto  fegol  aut  z,ere  unus  tantum  apexfubaliqua 
littera  remanlerit  fic  1*  ,  vertetur  in  chirec  ,  8c  per 
/pronunciandum  erit.  Conferantur  reliqua  Hebraica 
punda  omnia  ,  ex  quibus  vocalium  fonus  cognofci- 
tur  j  St  in  illis  omnibus  aequale  periculum  appa¬ 
rebit. 

Atlimadverfione  ifla  de  corrofione  punduli  in  ma- 
nuferiptis  codicibus,  quae  vel  temporum  vetuftate, 
vel  ofcitantia  exferiptorum  contingere  potell,  quam 
facillime  explicatur  difficultas  illa  nunquam  fatis fo- 
luta,  quae  inter  nos,  Rabbinofque  verfatur,  de  nu¬ 
mero  annorum  Cyri  Regis  Perfarum :  quo  quidem 
numero  ad  hebdomadas  Danielis  numerandas  ,  tam 
ipfi  Hebraei,  quam  nos  Chrifliani  utimur.  Nos  e- 
nim  triginta  annos  Cyro  Regi  adlcribimus :  occur¬ 
runt  Judaei ,  trefque  tantum  annos  Cyrum  regnaffe 
contendunt.  Pro  fe  citant  fuos  auderes  ,  quibus 
tantam  fidem  habent  3  ut  apud  eos  Chrifliani ,  Grae¬ 
ci,  aut  alterius  gentis  feri ptores  nullius  fint  audori- 
tatis :  cum  tamen  tam  ex  Graecis  feriptoribus,  quam 
ex  his ,  quae  in  facris  litteris  Efdrae  a  Cyro  gefla  re¬ 
feruntur,  nulla  ratione  fieri  potuerit ,  ut  tres  tantum 
annos  Cyrus  regnaverit.  Mendum  vero  in  feripto» 
ribus  Hebraeis  facile  probabitur  ex  didione  fce • 

los  3  quae  tres  in  lingua  Hebraea  valet :  fi  autem  in 
poflrema  illius  didionis  parte,  nimirum  fupra  tifem 
adferibantur  duae  lineolae  fic  jam  haec  didio 
fonat  fcelofcim  ,  valetque  triginta.  Cumque  duo  illi 
apiculi  facile  ab  exemplaribus  Hebraicorum  audo- 
rum  antiquorum,  quorum  feripta  in  membranis  ex- 
Itabant,  corrodi,  ab  lllaque  didione  excidere potue- 
M  m  m  %  rint 


Arcanorvm  Sacrae  Scribt. 


B 


918 

rint  ;  fieri  etiam  potuit ,  ut  pofteriores  exfcriptores  A 
Hebraei ,  ac  ledores  pro  ^ fcelofcim  exfcripferit 
fcelos ,  quod  tres  valet  :  atque  propcerea  tres 
tantum  annos  Cyrum  regnafie  hodie  dicant  Hebraei , 
cum  Chriftiani  ex  veterum  monumentis  triginta  regni 
annos  dent  Cyro.  Perfpicuum  eft  igitur  quanto  in 
difcrimine  Hebraica:  didiones  ,  ex  appofitione  illo¬ 
rum  apiculorum,  verfentur. 

Nec  minori  in  periculo  Hebraici  codices  verlan- 
tur  ob  charaderum  nonnullorum  Hebraicorum  inter 
fe  quam  maximam  fimilitudinem :  nonnulli  enim  il¬ 
lorum  tantopere  figura  conveniunt ;  ut  vix  ab  invi¬ 
cem  diftinguantur.  Exempli  gratia  beth  &  caph 
qua:  fic  delineantur  3  3.  Refch  &  Daleth  quorum 
haec  eft  forma  1  3;  He  &  cheth  fic  figurati  n  n  &  alii 
plures ,  qui  in  alphabeto  Hebraico  a  benevolo  ledo- 
re  contemplari  poterunt.  Eapropter  facillime  al¬ 
terum  pro  altero ,  tam  exfcriptores,  quam  impreflo- 
res,  vel  incuria  ,  vel  ignorantia  aliquando  adpofue- 
runt.  Quinimo  fi  antiquitate  temporis  aliquid  in  his 
charaderibus  corrodatur  ,  alterum  in  alterius  natu¬ 
ram  tranfire  necefle  eft. 

His  noftris  obfervationibus ,  Elias  Levit,  in  tab. 
ad  Maforeth ,  in  opere  quod  infcribitur  fciure  luchoth 
dodiffimus  Lindan.  lib.  1.  de  opt.  gen.  interpr. 
fcript.  cap.  4.  confentiunt.  Verum  ut  res  exemplo 
probetur,  fi  in  littera  cheth  n  corrodantur  extrema 
Ixvx  lines  ,  quxjungiturfupremx,  ficH;  jam  non 
cheth,  fed  He  erit :  corrodantur  anguli  litteras  2 beth, 
tranfibit  in  'D  caph:  fic  etiam  Daleth  in  Res.  Quod  fi 
litteras  Vau  1  corrodatur  tantifper  ,  quas  deorfum 
vergit  linea,  in  Jod  ♦  mutabitur :  quamobrem  Gram¬ 
matici  Hcbrasi  fod  fore  Vau  decurtatum  ,  &  Vau 
protradum  fod  affirmant.  Ex  hac  autem  Charade- 
fum  fimilitudine  ,  quot  menda  exurgant  in  exempla¬ 
ribus  Hebraicis  facrorum  Bibliorum  ,  unufquifque 
ob  fer  vare  potent,  pervolvendo  codices  imprellos  tam 
Venetiis,  quam  alibi;  in  quibus  certe  innumerabilia 
hujus  generis  errata  reperiuntur. 

Eft  etiam  pro  majori  elucidatione  attendendum, 
quod  antiquitus  facri  codices  Hebraici  per  capitula 
minime  diftinguebantur  j  ficut  nec  etiam  modo  di- 
ftinguuntur  5  licet  appofitis  in  margine  quibufdam 
notis  numerabilibus  ,  capitula  ex  more  Latinorum 
codicum  nunc  fignentur.  Quamvis  enim  ad  ufum 
Synagogas  atque  conventus,  Rabbini  ipfi  lediones 
totius  legis  diftinxerint  per  partes ,  quas  Parafchoth 
vocant,  ad  circulum  totius  anni  accommodatas;  non 
tamen  Pentateuchum  per  libros  dividunt,  neque  in 
totum  ,  neque  per  partes,  ni  fi  per  illas  Parafchoth, 
quas  a  primis  didionibus  infcribunt.  Verfus  quo¬ 
que,  quos  pefuchim  appellant ,  antiquirus  nec  ipfi  di¬ 
ftinguebantur  ;  licet  nunc  per  pundulum  duplica¬ 
tum,  quod  Soph  Paluch  vocant,  in  fine  periodi  po- 
fttum  ,  finem  verfus  notent.  Etiam  ab  accentibus 
antiquitus  facri  libri  abftinuerunt :  ut  in  prxfat.  3 
Sepher  Hamaforeth  dode  tradit  Elias :  fed  nec  u- 
nam  didionem  ab  altera  lepararunt,  immb  integrum 
librum  per  modum  unius  verfus,  ac  integrx  di6tio- 
nis  feribebant.  Hoc  atteftatur  Elias  jam  citatus  prx- 
fat.  3.  dicens:  Vnde  &  Magiftri  Cajbahftici  ajunt  to¬ 
tam  legem  ejje  quafi  Pafuch  unum ;  atque  periodum ,  aut 
fecundum  alios  dittionem  unam ,  exceptis  nominibus  di- 
rvinis ,  ut  dixit  R.APoyfes  filius  Nahamani.  Elix  fu b- 
fcribit  Lindanus  lib.  1.  de  opt.  gen.  interpr.  fcript. 
cap.  3.  cognitioni  enim,  ac  ftudio  ledoris,  didio- 
num ,  ac  veifuum  divifio  apud  Hebraeos  relervaba- 
tur. 

Incuria  igitur  librariorum,  vel  ignorantia  exferi- 
ptorum  ,  didionem  incongrue  diftingui  potuifie 
nemo  fanus  dubitabit:  ac  proinde  cum  littera,  qua: 
apponenda  in  fine  alicujus  didionis  fuerat,  facile  ad 
principium  fubfequentis  tranfire  pofiet ;  Vel  etiam 


919 

quas  primum  locum  unius  didionis  occupare  debuif- 
let,  didionem  antecedentem  terminare,  ac  finire; 
etiam  lenfus  ficrorum  codicum  variari  potuit,  qui 
illibatus  permanere  debuit.  Mamfeftum  eft  igitur 
ignorantia  pofteriorum  Rabbinorum ,  Hxreticorum- 
que  vitio  ,  indebite  culpari  noftrum  vulgatum  ,  at¬ 
que  etiam  Septuaginta  interpretes;  qui  quidem  ve¬ 
rioris  ,  ac  purioris  exemplaris  ledionem  lequuti  a- 
liter  aliquando  loca  aliqua  funt  interpretati;  quam 
nunc  in  exemplaribusftultiffimis  fufpicatur,  aliquem 
locum  non  rede  interpretatos  fuifl'e  Septuaginta 
aut  Vulgatum,  quod  in  exemplaribus  Hebraicis! 
quas  modo  circumferuntur  ,  aliter  quam  in  noftris 
vulgatis  Bibliis  legatur. 

Confiderationibus  his, innumerabilia  facrarum  lit¬ 
terarum  loca  emendantur,  atque  illuftrantur :  pne- 
lertim  locus  perquam  difficilis  ex  Pfal.  4.  in  quo  Vul¬ 
gatus  legit  :  Fslti  hominum  ufquequo  gravi  cor  dei  ut 
quid  diligitis  vanitatem  &c.  Grxci  codices  tfol  dviou- 
Ttm  w  noli  Ivc&Ti  «ywSrs  a*WT))T*l 

Qus  verba  omnino  confentiunt  cum  his,  qux  Vul¬ 
gatus  habet:  quam  ledionem  etiam  habet  Pater  Au- 
guftinus  ,  licet  alii  Grasci  codices  legant  ivSohl  ux 
ab  Hebraico  "1^  chebhodai,  id  eft,  inclyti  mei.  Ita 
legit  Hieronymus.  HebraicaL  exemplaria  qua:  nunc 
habentur ,  fic  legunt  :  no  -tj? 

:  P’1  Quorum  verborum  hasc  eft  communis 

interpretatio  Hebraizantium  :  Filii  hominum  ufque¬ 
quo  gloria  mea  ?  ad  ignominiam  diligitis  vanum  &c. 
Q11  lenfus,  quam  fit  di  verfus  a  Vulgato  perfpicuum 
C  tamef1  ^  parum ,  vel  nihil  permutentur 

punda  illius  didionis  fic  chebhode;  didionum 
quoque  divifio  alteretur,  ita  ut  in  didione  fubfequen- 
ti  3  caph  in  3  beth  tranfeat  litteram  fibi  fimilem  •  & 
ex  una  didione  fiant  duas  ,  locufque  fic  leeatur 

V  '""P  ■■  A-  n5  t  «f»*  veriflimuf  no- 

ltn  vulgati  fenfus  apparebit.  Sic  enim  hxc  noftra 
ledio  interpretatur  :  Filii  hominum  ufquequo  graves 
corde  ?  ut  quid  diligitis  vanitatem  ?  Quod  etiam  in 
hunc  locum  advertiffe  comperi  Guilelmum  Linda- 
num  lib.  r.  de  opt.  gen.  interpr.  fcript.  cap.  4.  & 
cap.  8.  Cujus  etiam  dodiffimi  viri ,  qui  plura  in 
hoc  argumento  facrarum  literarum  mendofa  loca  ad 
antiquam  ,  &  veram  ledionem  revocata  videre  de- 
liderat,  totum  illius  opulculum  evolvat» 

Locum  autem  ex  Plalmo  4,  a  nobis  allatum  cor¬ 
rupte  nunc  legi,  varia  exemplaria  in  quibus  ab  anti¬ 
quis  temporibus  aliter  legebatur,  probant.  Nam 
D.  Hieron.  fic  legifle  conftat  :  'l'33  n?  *u?  wx-ua 

^  I3™?  Hoc  eft:  Filii  hominum  ufquequo 

incliti  mei  ad  ignominiam  diligitis  vanitatem  &c.  Qui 
lenfus  multo  rationabilius  fultineri  pollet  ,  quam 
quod  exemplaria  Hebraica  nunc  retinent.  Sunt  ita¬ 
que  loca  allata  argumentum,  noftrum  Vulgatum  in¬ 
terpretem  ab  antiquo,  8c  puro  exemplari  Hebraico 
minime  difceffifie;  quin  potius  purioris  exemplaris, 
quo  tunc  ufus  eft,  ledionem  fequutum,  Latinx 
Ecclefias  puram  facrarum  literarum  tranllationem  tra- 
didifle.  Nequaquam  igitur  facra  Scriptura  pura, ex 
Hebi  aicis  exemplaribus ,  qux  nunc  circumferuntur, 
haui  ienda  erit :  fed  potius  ex  Grascis ,  Latinifque 
vernilioribus,  prxfertim  Vulgati  interpretis,  cuius 
auctoi itate  pluribus  in  locis  Hebrasa  Biblia  corri¬ 
genda  fore  dixerim. 

Confiderationibus  his  ,  ut  reor,  probatum  rema¬ 
net ,  mendum  potuifie  pariter  contingere  in  loco 
noftfO  ,cx  «p.  36.  in  didione  femim.  Sed  ex- 
tet  nullo  librariorum,  aut  exferiptorum  vitio,  pun- 
dum  illud  z.ere  ..  quod  nunc  fubfcribitur  priori  litte— 
rx  fic  DJ?..  femim  :  potuit  jam  ohm  fub  eadem  litte¬ 
ra  cx\{tere  patach  ,  quod  fic  _  figuratur.  Corrofo  au- 
tem  in  membranis,  atque  vetuftate  corrafb  in  ma- 
nuicriptis  Hebraicis  codicibus,  medio  illius  pundu- 


D 


920  M  Y  R  O  T  H  E 

li ;  patach  -  integris  remanentibus  extremis  illius  li- 1 A 
nete  ,  m  hunc  modum  ..  atque  hac  ratione  patach 
in  z.ere  tranfire  valuit:  &  hac  decaufa,  qui  facraBi- 
blia  poftmodum  tranfcripferunt,  z.ere ..  pro  patach  _ 
fub  Jod  fortafle  collocarunt  j  ac  pro  didione  D!?l  ja¬ 
mim  vocem  Jemim  exfcripferunt :  cum  tamen 
priorem  ledionem ,  qua  maria  fignificabantur,  jux¬ 
ta  veritatem  retinere  debuiffent.  Haec  non  viden¬ 
tur  adeo  incredibilia  ,  ut  ii  ratione  omnino  aliena 
cenferi  debeant. 

Verum  noftram  ledionem  loci  allati  retinuifle  to¬ 
tam  antiquitatem ,  aperte  jam  demonitretur:  ut  pro¬ 
batum  maneat  non  jemim  Q'?.!  fed  jamim  legen¬ 
dum  effe.  Sunt  enim  in  ea  didione  duae  fyiiabae  B 
I  ja ,  &  D!-  mim:  de  priori  in  qua  tota  eft  difficultas 
nunc  agatur}  quam  nequaquam  per  E,  ut  Hebrai¬ 
ca  habent  nunc  exemplaria}  fed  per  A  efferendam 
diennus.  Ita  Hieron.  in  tradit.  Hebr.  teffatur.  In 
exemplaribus  quoque  Graecis  Aquila  ,  £c  Symma¬ 
chus  ,  qui  non  funt  interpretati  didionem  Hebrai¬ 
cam  ,  fed  earadem  vocem  D?-.  jamim  retinuerunt. 
Theodotion  fimiliter,  &  Septuaginta  interpretes  ab 
eodem  Hieronymo  relati,  fic  legerunt:  ht <@r  a- 

vdv  o?  <stTpg  t  ixyeiv  Lv  r vj  ifyui,  otb  'ivtyi  r«  xssrotjvyicc 
QiQiyuv  £  7Toct^oc  ocvtS:  hoc  eft:  A  ejl  Anna ,  qui  in¬ 
venit  Jamim  m  deferto ,  dum  pafceret  fubjugales  Sebeon 
patris  fui.  Ita  Graeca  exemplaria  ,  quorum  aliqua  C 
licet  variaverint  primam  litteram ,  vel  finalem  ;  non 
tamen  variarunt  vocalem;  fed  tantum  Graecos  cha- 
raderes ,  legentes  aliquando  ixydv ,  vel  eiayeiv  prio¬ 
rem  per  diphthongum  efferendo:  conftanter  tamen 
priorem  illius  didionis  fyllabam  per  vocalem  A,  quae 
eft  patach  apud  Hebraeos,  protulerunt.  Quae  nobis 
inconcufli  vim  praebet  argumenti}  praedidam didtio¬ 
nem  Hebraicam  ,  antiquitus  per  patach  D?_  jamim , 

8e  non  per  z.ere  D?.l  jemim  ubique  ledam  fuilfe. 
Quemadmodum  etiam  ex  interpretatione  noftri  Vul¬ 
gati.  lpfum  quoque  hoc  modo  legilfe,  non  tamfub- 
odorari  potelt ,  quam  aperte  convinci. 

De  poltrema  fyllaba  hujus  didionis  modica  vel  D 
nulla  eft  controverfia  :  illius  enim  foni  ratio  ex  co¬ 
dicibus  Graecis  petenda  erit  ,  qui  eamdem  omnino 
vocem  Graecis  charaderibus  expreflam  retinuerunt: 

&  licet  aliqui  in  y  .  alii  in  v  eam  protulerint  :  de¬ 
cepti  fortaffe  in  littera  My  ,  quae  Graece  fic  feribitur 
y  ;  a  quafigura  parum  diferepat  Ny  Graecum  , quod 
aliquando  fic  y  figuratur  ,  omnes  tamen  in  ety  con- 
ftantiflime  illam  terminarunt.  Sed  quia  ab  Hebrai¬ 
ca:  dictionis  finali  fono  ,  fyiiabae  quoque  Graecae  exi¬ 
tus  in  illa  dictione  petendus  eft  ;  propterea  in  mim  , 

&  non  in  mm  fore  efferendam  indubitatum  erit. 
Graecam  enim  vocem  ixydy  pro  Hebraica  pofitam 
fuiffe  conflat ,  quae  nequaquam  in  In  ,  fed  per  Im  E 
ad  notam  pluralis  numeri  efferri  debuit.  Quamvis 
enim  Hieron.  illam  dictionem  audoritate  Septua¬ 
ginta  interpretum  in  In  legerit  ;  hujus  tamen  ledio 
parum  curanda  erit ;  tum  quia  poteft  efle  mendum 
in  exemplaribus  Hieronymianis;  tum  quia  Hebraica 
exemplaria,  ex  quibus  illa  vox  petenda  fuit,  gram 
maticali  regules  refpondeant  neceffe  eft  :  ac  etiam 
Graeca  exemplaria  nonnulla  in  eiy  Im  eandem  termi¬ 
nant  :  Nec  mirandum  eft  quod  aliqua  exemplaria 
Graeca  habeant  Jamtn  ,  cum  Hieron.  itL  praefat.  ad 
lib.  Para),  feribat  ;  fquod  Septuaginta  interpretum 
exemplaria  ,  nequaquam  fuo  feculo  pura  habeban¬ 
tur.  I3 

Nos  itaque  ledionem  eamdem  ,  ex  audoritate 
Vulgati  interpretis  in  Hebraicis  exemplaribus  con 
fervantes  ,  non  quidem  D.1?!.  Jemim  ,  fed  Jamim 
legendum  duximus  :  hac  ratione  D3-1 

Hoc  eft  :  Ipfe  eft  Anna  ,  qui  invenit  maria 
vel  ftagna  m  deferto  ,  vel  etiam  magis  propnd  cum 
noftro  Vulgato  locus  ille  fic  interpretetur  :  Ipfe  eft 


C  I  V  M.  III.  92 1 

Anna  ,  qui  invenit  aquas  calidas  In  folitudme.  Ex 
quibus  &  communi  veterum  confenlu,  Annam  aquas 
reperiile  in  deferto  affirmamus  }  nequaquam  vero 
mulos  ,  ut  Rabbini ,  &  Hebraizantes  dicebant.  De 
his  duabus  interpretationibus  Hieron.  in  tradition. 
fic  loquitur  :  Alii  putant  Jamim  maria  appellata,  hf- 
dem  enim  litteris  feribunt  mana  ,  quibus  &  nunc  hic 
fermo  deferiptus  eft  :  &  volunt  illum  ,  fupple  Anna  , 
dum  pafeit  ajinos  patris  fui  in  deferto  ,  aquarum  congre¬ 
gationem  reperifte  ,  qua  juxta  idtoma  lingua  Hebraica 
mana  nuncupantur  :  quod  Jcihcet  flagnum  reperent  : 
cujus  rei  inventio  m  eremo  difficilis  eft  :  nonnulli  putant 
aquas  calidas  juxta  Punica  lingua  viciniam  ,  qua  He- 
braa  contermina  eft  ,  hoc  vocabulo  ftgnifcari. 

Tejlimonio  Hieronymi  DiodoiusaTheodoretoin 
Bibilis  Vaticanis  Septuag  relatus  fubfcnbit  ;  cujus 
hax  lunt  verba  :  6  ^  c  f  vixyliv  vbo/* 

(&%Aovj)  Aiyeiv  ,  oivn  J  dj^dv  nrviyluu  cv  tvj  iftyio  ,  o!  $ 
igylus duravi ts  «vr Iw  tvug  r  1/3 zfittluj  t tSetKacrt. 

Hoc  eft  :  Syri  &  Hebrai  per  neamin  aquam  volunt 
Jjgnificare  :  ergo  pro  inventione  fontis  in  deferto  ,  inter¬ 
pretes  ipfam  fere  dibhonem  Hebraicam  pofuerunt.  Eft 
autem  Diodorus  intelligendus  de  Hebraica  vulgari 
illius  temporis  :  errorem  in  didione  vixyHv  ,  five 
ixydv  in  Grarcis  codicibus ,  incuria  librariorum  ac- 
cidifie  perfpicuum  fit.  Nam  cum  in  Bibliis  hcxaplis 
Origenis  ,  Hebraica;  voces  Graecis  litteris  expreffie 
haberentur  ;  &  harum  litterarum  ioni  nulla  ratione 
Graecis  characteribus  re£te  exprimi  poffint  :  pro¬ 
pterea  facile  fieri  potuit  ,  ut  v  pro  y  pofitum  fuerit 
in  principio  didionis  ;  &  vntybiy  pro  ixyHy  aliqui 
legerint.  Quia  vero  audore  Hieron.  &  Diodoro 
Jamim  vel  Neamim  lingua  vulgari  &  Punica  ,  aquae 
calidas  dicebantur;  &  in  codicibus  Septuaginta  jux¬ 
ta  varietatem  exemplarium  ,  varie  etiam  vox  illa 
legebatur  ;  propterea  Vulgatus  interpres  ,  Grajo¬ 
rum  exemplarium  priorem  fequendo  ledionem  „ 
non  folum  dixit  Annam  inveniffe  aquas  ,  fed  aquas 
calidas  in  deferto  }  dum  pafceret  ajinos  Sebeon  patris 
fui. 

Abfit  igitur  a  piis  viris  ,  vel  minimum  cogitare  j 
Vulgatum  interpretem  fore  reprehendendum  de  in¬ 
terpretatione  loci  jam  allati  ;  quin  potius  pro  viribus 
tam  hic  ,  quam  in  quocunque  alio  facrarum  Scrip¬ 
turarum  loco  defendenda  omnino  a  nobis  erit  illius 
facrorum  librorum  tranflatio  }  ac  certiifime  tenen¬ 
dum  in  hoc  loco  ex  cap.  36.  Genef.  in  quo  de  aquis 
calidis  locum  eft  interpretatus  ,  id  fecifle  fapientiffi- 
me  :  tam  ex  vi  vocis  Hebraicae  ,  quam  etiam  quod 
in  eo  fenfu  locum  intellexiflent  Septuaginta  intef- 
pretes.  Cum  enim  illi  Ixyeiv  dixerint  }  ea  voce  re¬ 
tenta  ,  qua  balnea  fignificabantur  ,  juxta  vim  vocis 
Punicae  ,  &  vulgaris  illius  astatis  :  aquas  calidas  He¬ 
braicam  vocem  0!31  jamim  eft  interpretatus  Vulga¬ 
tus  ;  quod  haec  interpretatio  firmiori  fundamento  in¬ 
niteretur  ,  quam  altera  illorum  ,  qui  mulos  eamdem 
interpretabantur. 


C  A  P.  XXVII. 


Aquas  calidas  ,  non  falfas  ,  nec  mulos  Annam 
in  deferto  reperifTe  probatur. 


Ad  loca  Genef.  36.  Ifte  eft  Anna  ,  qui  invenit  aquas 
calidas  m  deferto  ;  dum  pafceret  Ajinos  Sebeon  patris 
fui.  Genef.  21.  Et  increpuit  Abimelech  propter  pu¬ 
teum  aqua  ,  quem  vrabftulerant  fervi  ejus.  Pfal.62. 
In  terra  de  ferta  ,  invia  ,  &  inaquo fa-,  fic  in  fmbio 
apparui,  ubi.  Et  ad  alia  plura.  Illuftratur  etiam 
Tacitus.  .  v.. ...  ..  i,  .  <  ■  - , 

M  m  m  3  Sa- 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


^22 

SAtis  hucufque  elucidata  remanebat  didlio  He¬ 
braica  DI?2  hajemim  :  &  probatum  nequaquam 
illa  di&ione  mulos  fignificari  ,  nec  Annam  re¬ 
perifle  mulos ,  fed  aquas.  Verum  adhuc  calidarum 
aquarum  inventum  difcutiendum  erit  j  utnoftrivul- 
gati  interpretis  auctoritas  roborata  maneat  ,  &  locus 
ex  facra  Genefi  allatus  elucidetur.  Do&iffimus  enim 
Olealtei  auctoritate  illorum  ,  ut  puto  ,  territus,  qui 
inventionem  aquarum  in  deferto  nihil  habere  com¬ 
mendatione  dignum  affirmabant  }  quique  vulgatae 
editionis  interpretationem  contemnentes  ,  negabant 
aquarum  de  caufa  facrum  Scriptorem  tanto  Audio ora- 
tionem  ad  Annas  commendationem  dednuifle ;  ex 
alio  capite  teftimonio  ,  £c  auctoritate  vulgati  inter¬ 
pretis  commotus ,  aquarumque  inventum  in  Annam 
rejicere  cum  non  auderet  -t  ad  falfas  confugiens  , 
aquas  has  Annam  in  deferto  reperifle  cenfuit,  atque 
ob  tallarum  aquarum  inventum  a  facro  Scriptore  An¬ 
nam  commendari  putavit  ;  fumpto  argumento  a  di- 
Ctione  Hebraica  arl..  jemtm  ,  quam  licet  invariatis 
punctis  ipfe  retinuerit  j  maria  tamen  interpretatur 
dicens  :  Ut  autem  ego  etiam  quod  de  hac  re  fentio  di¬ 
cam  ,  arbitror  hic  femim  non  mulos  ,  ut  moderni  di¬ 
cunt  ,  fed  mana  fignificari.  Moveor  ad  hoc,  quod  ra. 
dix  vocis  femim  fit  fam  ,  quod  in  confejfo  efi  fignificare 
mare.  Neque  obfiat  id  quod  nofiri  objiciunt  ,  cum  fu 
gnificat  maria ,  fcnbi  famim ,  non  femim  :  nam  varia 
punttatura  in  nominibus  ejufdem  radicis  ,  non  femper 
variat figmficationem.  Et  infra  ftatim  oftendit  aquas 
Annam  reperifle,  dicens  :  Exifiimo  igitur  ifium  An¬ 
nam  invenife  venam  aqua  falfx.  Stagna  igitur  in  lo- 
litudine  reperire  ,  nec  mirum  ,  nec  rarum  effie  pu¬ 
tat  Oleafter  ;  rarum  tamen  ,  laudeque  dignum  & 
mirabile  adeo  exiltimat  lalfas  reperifle  aquas ;  utnul- 
lo  patio  filentio  tegendum  id  fit  ,  fed  potieris  com¬ 
mendandum  arbitretur.  Quod  longe  nimirum  a  ma¬ 
rinis  oris  politus  Anna  ,  falfas  aquas  in  deferto  repe- 
rerit.  * 

At ,  me  judice  ,  longe  ab  albo  vir  ille  eruditifli- 
mus  fagittam  mifit.  Etenim  non  folum  aquas,  fed 
calidas  aquas ,  ac  in  deferto  has  reperifle  ,  dignum 
laude  cenieri  debet.  Sumatur  argumentum  a  loco, 
nimirum  a  deferto  ,  in  quo  eas  reperifle  tacer  textus 
tradidit  .  quo  quidem  argumento  aquarum  inven¬ 
tum  commendatione  dignum  ,  res  lpta  demonftrat. 
Quaenam  qutcfo  convenientia  ficci  foli  cum  humi- 
do?  Aut  quae  pars  Herili  humo  cum  foecundo/*  Tan¬ 
tam  enim  in  admirationem  homines  rapuit  ,  in  locis 
defertis  ,  &  aridis  aquas  alicui  interdum  porrexifle  j 
Ut  Artaxeres  tette  Plutarcho  Caunium  ,  qui  ei  fiti- 
enti  utriculum  aquarum  in  locis  arentibus ,  &  hunc 
quidem  fordidum  porrexerat ,  ex  obicuro  &  inope, 
celebrem  ,  nobilem  ac  divitem  brevi  effecerit  ,  au- 
ftore  Plutarcho  ,  benignitatem  manfuetudinemque 
Artaxens  referente  his  verbis  :  Tovv  'j  k xfaot  akZvov 
,  os  mi&uM  T 0  And ov. ,  ,  £  7srtvf\&, 

tvltjaov  ,  Jtj  7rA«Visv  inroli](ttv. 

Quin  etiam  tanta  laude  dignum  in  deferto  aqua¬ 
rum  fontes  aperire  antiquitas  cenfuit  j  ut  Cornei. 
Tacit.  lib.  f.  hiftor.  aquarum  repertarum  occatione 
Moyfi  creditum  ab  Hebraeis  feribat  :  ipfumque  pro- 
pterea  ,  veluti  ducem  coeletlem  Ifraehtas  fequutos 
iuifle  ,  licet  id  falfo  affirmet.  Haec  funt  Taciti  ver¬ 
ba  :  Plurimi  anciores  confentiunt  ,  orta  per  MLgyptum 
tabe  ,  qua  corpora  foedaret  ,  Regem  Occhonm  adito 
Hammonis  oraculo  ,  remedium  petentem  ,  purgare  re¬ 
gnum  ,  &  id  genus  hominum  ,  ut  invifum  Diis  ,  alias 
in  terras  accedere  juffum.  Sic  conquifttum  ,  collettum- 
tque  vulgus  pofiquam  vafiis  m  locis  relitlum  fuit  j  atte¬ 
ris  per  lacrymas  torpentibus  ,  Moyfemunum  exulummo- 
nuijfe  ,  ne  quam  Deorum  ,  hommumve  opem  expecla- 
rent  ,  ab  utnfque  deferti  :  fed  fibimet ,  ut  duci  coelefii 
crederent  primo  ,  cujus  auxilio  credentes  ,  pr&fentes  mt-\ 


B 


9%3 

ferias  pepulijfent.  zMffenfere ,  atque  omnium  ionari  for- 
tmto  iter  incipiunt  i  fed  nihil  <cque  ,  quam  inopia  aqua 
eos  fatigabat  j  jamque  haud  procul  exitio  totis  campu 
procubuerant  •  cum  grex  afinorum  agreftium  e  pafiu  m 
rupem  nemore  opacam  concefiit.  Sequutus  Moyfes  con- 
jecturam  herbidi  foli  ,  largas  aquarum  venas  aperit. 
Hicc  fabulofa  commenta  Tacitus  feribit ,  falfa  qui¬ 
dem,  ut  par  eft  credere,  traditione  a  vetuftioribus, 
K  reliquis  fuac  gentis  accepta  ,  qui  facrarum  Scrip¬ 
turarum  ignorantia  potius  ,  quam  alicuius  au&oris 
teftimonio  du&i,  ex  capite  falla  veris  commifcentes, 
eas  nugas  commenti  funt.  Sed  quicquid  fit  de  fabu- 
Joiis  his  Taciti  commentis,  de  quibus  aliquid  ftatim 
dicemus  :  illius  quidem  teftimonio  hoc  ialtem  pro¬ 
batum  remanet  ;  veterum  etiam  Gentilium  confen- 
tu  ,  aquarum  ,  ac  fontium  in  deferto  inventum  mi¬ 
nime  parvi  pendendum  fuifle  ;  quinimo  plurimum 
commendandum  fore  ,  &  ut  coeleftem  virum  reci¬ 
piendum  ,  qui  eas  in  deferto  aperuiflet. 

Verum  ut  aliquid  ad  locum  Taciti  illuftrandum 
atteratur  ,  nec  jejuni  ab  illo  recedamus  j  immo  qua: 
ad  veritatem  elucidandam  faciunt ,  in  medium  pro¬ 
ducantur  ,•  facra  adeamus  oracula  ,  &  ab  his  Taciti 
iocusiMrabitur.  Conflat  enim  illius  teftimonio 
manifefte  ,  ventatis  hoftes  acerbiffimos ,  Idololatras 
nimirum  ,  veritatem  nugis  involvere  contendifTe;  ut 
ii  quando  quis  lacras  in  hiflorias  impegiflet  ,  (cum 
tamen  non  tam  feculum  quam  plura  ac  plura  fecula 
Moyfen  facrum  Scriptorem  Tacitum  pneceffifle  con- 
itet,)  minus  eis  crederet.  Ea  igitur  qua;  cap.  i*. 
CiXo.  Icribuntur  de  aquis  amaris  in  deferto  Marah  , 
qua  de  caufa  populus  conquerebatur  de  Moyfe,  Gen¬ 
tilium  monumentorum  feriptores  commifcentes  ac 
confundentes  cum  his  ,  qute  de  aqua  edufta  de  pe- 
tra ,  ad  occurrendum  extremo  exitio  fidentis  populi 
in  Kaphidim  cap.  17.  Exodi  leguntur  i  iliaque  ipfa 
omnia  cum  aquis  permifeentes  ,  quas  in  folitudine 
Anna  adinvemfie  legimus  Gen.  36.  cum  pafceret  afi - 
nos  Sebeon  patrts  fui  ;  veritatemque  fabella  ex  Tacito 
D  relata  contegentes,  turpiffimum ac ftultiffimum  com¬ 
mentum  fomniarunt  ,  &  adeo  a  veritate  alienum 
ut  nec  temporum  ,  nec  locorum  ,  nec  perfonarum 
ratione  conneblatur.  Mendaciorum  enim  invento¬ 
res  turpiter  hallucinati  ,  in  unum  vera  conglomera¬ 
runt  ,  £t  mendacio  confpurcarunt. 

Nec  improbabili  in  hac  conje£lura  argumento  du¬ 
cor.  Romanorum  enim  aliqui  cum  in  codicibus 
Gnscis  Gen.  36.  fonafle  legiflent  locum  jam  a  nobis 
difcufium  fic.  is-iv  wv^v  ,  ts  i  vel 

ut  aln  habent  ,  duftionemque  «*/*s»ij,five  U- 
W  Jocum  humidum  ,  uliginofum  &  herbidum  fi¬ 
gnificare  apud  Graecos  'intelligerent  :  herbidum  fo- 
!um  Annam  invenifle  ,  cum  pafceret  A  fi  nos  :  inde 
Idololatra  hanc  hiftoriam  cum  rebus  geftis  a  Moyfe 
confundentes  ,  Moyfem  aquas  reperifle  tradiderunt; 
cum  gregem  afinorum  agreftium  e  paftu  in  rupem 
nemorum  opacam  conceffifle  adverteret  ,  fequutus 
naturalem  conje<5luram  herbidi  foli  j  quibus  aquis 
fitienti  populo  fubveniret ,  ficque  fibi  divini  Ducis 
nomen  acquifiverit. 

Sed  ne  veritas  illa  ,  &  argumentum  ,  quo  aqua¬ 
rum  in  deferto  inventum  commendatione  dignum 
probare  contendimus ,  Gentilium  au£loritate  robo¬ 
rata  ,  contemnatur  :  teftimoniis  ex  facris  defumptis 
htceris  ,  aquarum  in  deferto  inventum  commende». 
tui.  Nobis  enim  qui  facra  profitemur  oracula, for¬ 
tioris  argumenti  facer  ipfe  textus  aderit  ,  in  quo 
omnipotens  Deus  portenta  ac  miracula  maxima  prje- 
nuncians  ,  quae  ex  abundantia  gratia;  coeleftis  in 
Evangelii  confirmatione  fub  Meffice  feculo  homini¬ 
bus  daturus  erat  ;  fub  aquarum  metaphora  ha;c  pro¬ 
mittit  ,  Sc  aquas  in  folitudine  Ifa.  43.  cumprimis  fc 
daturum  fpopondit.  Tantique  Deus  fecit  aperire 

fon- 


624 


Myrothecivm  III. 


B 


fontes  in  defertis  locis  ,  ut  praeterita  omnino  ,  quae 
fecit ,  cum  educeret  populum  Ifiraeliticum  de^Egy- 
pto  ,  &  alia  ejus  mirabilia  ,  parvi  pendenda  ,  per 
refpedlum  ad  aquarum  edudlionem  in  folitudine  du 
xerit.  Sic  enim  ait  .•  Ne  memineritis  priorum  ,  & 
antiqua  ne  intueamini  :  ecce  ego  facio  nova  ,  &  nunc 
orientur  ,  utique  cognofcetis  ea.  Ponam  in  deferto  viam^ 

&  in  invio  flumina.  Quid  autem  aliud  ell  flumina 
in  invio  excitare  ,  quam  in  deferto  inhabitabili  ,  in 
quo  fe  viam  complanaturum  promiferat,  largas  aqua¬ 
rum  venas  aperire  ?  Quod  fanc  miraculorum  genus, 
inter  potiora  divinae  omnipotentiae  mirabilia  reCenfe- 
ri  David  quoque  voluit  Pfal.  6z.  Ubi  de  deferto  Idu¬ 
maeae  verba  cum  faceret  ,  in  quo  ipfe  profugus  tunc 
morabatur  ,  ( non  enim  putabat  fe  fatis  folitudinem 
deferti  defcripfifle  in  carentia  habitatorum,)  defe- 
dtum  etiam  aquarum  in  eo  oflendit  dicens  :  In  terra 
defert  a  ,  invia  ,  &  inaquo fa  ,  fle  &  in  fanclo  apparui 
tibi  •  ut  viderem  virtutem  tuam  &  gloriam  tuam.  Et 
ne  plura  ex  facris  oraculis  congeram  teftimonia  ; 
phrafis  eft  facrarum  litterarum  communiflima,  inter 
mirabilia  divinae  omnipotentiae  ex  miraculo  aquarum 
in  folitudine  eruptionem  recenfere. 

Itaque  fi  nec  laude  dignum  ,  nec  portentofum  ef- 
fet  ,  in  folitudinibus  aquarum  fontes  aperire  ,  ut 
Oleafter  fentire  videbatur  i  certe  nec  Deus  ipfe  adeo 
commendatum  vellet  in  deferto  fontes  aquarum  ex¬ 
citare  ,  ut  Mefliae  feculo  miraculo  id  haberetur. 
Qui  igitur  Annam  pofthabendum  exiftimant ,  quod 
aquas  in  folitudine  repererit ,  nec  hac  de  caufa  lau¬ 
de  dignum  hunc  cenfent  i  timeo  ne  divina  quoque 
miracula  ,  ex  apertione  fontium  in  deferto  poithabe- 
re  cogantur.  Quae  incommoda  ut  optimo  confilio 
evitentur,  &  quae  portenti  loco  habenda  funt,non 
condemnentur  ,  de  fluminibus  ac  fontibus  excitan¬ 
dis  a  Deo  in  folitudine  ;  fumma  quidem  laude  cele¬ 
brandum  fateamur  ,  quod  Anna  aquas  in  folitudine 
repererit  ;  atque  propterea  facrum  textum  ,  cum 
illius  meminiflet  ,  orationem  ad  ejus  commendatio¬ 
nem  detinuifle. 

Pugnant  etiam  pro  Annae  commendatione  &  in¬ 
ventione  aquarum  in  locis  defertis ,  &  flant  pro  no- 
ftra  fententia  ,  jurgia  ac  contentiones  paftorum  A- 
braham  cum  paftoribus  Abimelechi.  Cum  enim 
Abraham  puteum  aquae  fibi  in  deferto  ad  oves  ada¬ 
quandas  effodiflet  ,  lllumque  puteum  -pallores  Abi¬ 
melechi  vi  a  palloribus  Abrahami  extorfiflent ,  & 
proprium  in  commodum  occupalfent ;  de  hoc  Abra¬ 
ham  cum  Abimelecho  conqueftus  efl  ,  ut  legitur 
Gen.  ai.  per  haec  verba  :  Et  increpavit  Abimelech  , 
fupple  ipfe  Abraham,  propter  puteum  aqua,  quem  vi 
abflulerant  fervi  ejus.  Quam  injuriam  in  hofpite  ac  £. 
peregrino  homine  illatam  a  propriis  fubditis  ,  tanti 
fecit  Abimelech  ;  ut  quamvis  Rex  illius  regionis  ef- 
fet  ,  nihilominus  in  conlpe&u  Procerum  fui  regni 
fe  purgare  de  illa  minime  erubuerit ,  dicens  :  Nef- 
civi  quis  fecerit  rem  hanc  :  fed  &  tu  non  indicafli  mi¬ 
hi  ,  &  ego  non  audivi  prater  hodie.  Tanti  denique 
fecere  aquam  in  deferto  repertam  Abraham  ,  & 
Abimelech  ,  ut  facrificiis  foedus  inierint  ;  ne  dein¬ 
ceps  argumento  fumpto  a  regionis  dominio ,  quod 
ad  Abimelechum  pertinebat ,  pallores  illius  ac  fub- 
diti,  Abrahamo  injuriam  inferre  auderent.  De  quo 
padto  fic  ibi  Abraham  dixifle  feribitur  ad  Abimelech : 
Septem  agnas  accipies  de  manu  mea  ,  ut  flnt  mihi  in  te- 
(limonium  :  quoniam  ego  fodi  puteum  iflum.  Qua¬ 
rum  quidem  aquarum  de  caufa  ,  juramentique  in 
foedere  ineundo  interpofiti  ,  locus  ,  ubi  haec  a6la 
fuere,  appellatus  efl  Berfibeah  ,  hoc  efl,  puteus  jura¬ 
menti. 

Capite  quoque  26.  ejufdem  libri  Genefis ,  femel 
&  iterum  pallores  Ifaac  &  Abimelechi ,  aquarum  de 
caufa  in  folitudine  jurgati  funt.  De  quo  jurgio 


D 


925 

multa  in  eo  capitulo  referuntur ,  &  tandem  haec  ha¬ 
bentur  :  Foderuntque  in  torrente ,  &  Yepererunt  aquam 
vivam.  Sed  &  ibi  jurgium  fuit  paftorum  Gerara  ad- 
verfum  paflores  Ifaac  dicentium ;  noflra  ejl  aqua  :  quam- 
obrem  nomen  putei  ,  ex  eo  quod  acciderat  ,  vocavit 
Calumniam.  Foderunt  autem  &  alium ,  &  pro  illo  quo¬ 
que  rixati  funt  ;  appellavitque  eum  Inimicitias .  Pro - 
fetius  mde  fodit  alium  puteum  ,  pro  quo  non  contende¬ 
runt  :  itaque  vocavit  nomen  loci  illius  Latitudo ,  dicens: 
Nunc  dilatavit  nos  Dominus ,  &  fecit  erefcere  fuper  ter¬ 
ram.  Ab  his  igitur  jurgiis  ,  pnneipumque  conten¬ 
tionibus  fumpto  argumento  ,  nec  non  etiam  ii  divi¬ 
nis  miraculis ,  a  phrafi  facrarum  litterarum  ,  a  te- 
Aimoniis  etiam  veterum  Gentilium  ,  &  ab  aliis  plu¬ 
ribus  jam  allatis  ,  nequaquam  parvi  pendendum  ap¬ 
paret  aquarum  inventum  :  quinimo  qunrn  merito 
laudandus  fuerit  Anna  ,  ab  aquarum  in  folitudine 
! inventione  ,  perfpicuum  efl. 

|  Sallas  fu  i  fle  aquas  ,  quas  in  folitudine  nofter  An¬ 
na  reperit  ,  Oleafter  ,  ut  vidimus  ,  exiftimavit ;  & 
quem  minime  commendatione  dignum  ex  aquarum 
invento  putabat  ,  in  earumdem  falfedine  admiratur. 
Salfedinem  aquarum  a  nomine  Hebraico  femim , 
admilit  Oleafter, fumpto,  ut  dicebamus ,  argumento; 
quod  nimirum  illa  vox  lignificet  maria  ,  6c  cumpri¬ 
mis  marinae  aquae  falfedine  flnt  affedlae  :  quamvis  a 
pundluatione  vocis ,  ut  jacet  in  Hebraico  ,  haec  fi- 
gnificatio  fit  aliena  :  ea  propter  non  aquas ,  fed  fal¬ 
las  aquas  invenifle  ,  portentofum  8c  miraculofum  , 
fummaque  laude  dignum  in  Anna  ,  Oleafter  ratus 
ell.  Verum  equum  ,  me  judice  ,  contemnit  culi¬ 
cem  admiratus.  Salledo  enim  aquarum ,  quae  in  lo¬ 
cis  aridis  aeque  defertis  erumpunt  ,  aut  quoquo  mo¬ 
do  reperiuntur  ,  efl  propria  illarum  ,  atque  folitarii 
foli  connaturalis  ,♦  ut  ex  cap.  iy.  Exo.  perfpicuum 
eft.  Etenim  cum  triduum  exercitus  Ifraeliticus  fo¬ 
litudinem  perambulaflet  ,  duceque  Moyfe  in  locis 
defertis  iter  faceret ;  aquas  tantum  falfas  populum  re- 
perifle  ,  facra  oracula  tellantur  ,  quae  quidem  a  fal¬ 
fedine  ibi  amarae  dicuntur.  Sic  enim  legimus  :  Et 
venerunt  in  Alarah  ,  nec  poterant  bibere  aquas  de  Ada- 
rah  ,  eo  quod  effent  amara.  Nativa  enim  proprietate, 
falfa  aqua  fterilitatem  foli  atque  ariditatem  profert , 
ut  audior  eft  ,  Sc  dodte  quidem  Valef.  cap.  34.  Ia¬ 
erae  philof.  Sicut  etiam  argumento  retrogrado  in 
regione  fterili  atque  arida  ,  qualis  eft  folitudo  lo- 
cufque  defertus,  fi  qua  reperitur  aqua  j  falfedineaf- 
fedlam  fore  necelfe  eft.  Ut  mirari  jam  definatOlea- 
fter  falfas  Annam  aquas  in  deferto  reperifle,  liquas 
reperit. 

Veriim  a  veritatis  fcopo  longe  fe  aberrare  Oleafter 
velim  intelligat  ,  quod  fallarum  ,  non  vero  calida¬ 
rum  aquarum  inventum  in  Anna  admiretur.  Non¬ 
dum  enim  fatis  rimari  aut  penetrare  valui  ,  unde 
haec  dodtiflimo  viro  atque  in  Hebraicis  ftuaiis  verla- 
tiflimo  in  mentem  venerint.  Fateor  quidem  Dt?lfa- 
mim  mana  fignificare  ,  fufpicarique  polle  non  im¬ 
merito  ,  illud  idem  Dl?.!  femim  ,  quod  nunc  in  He¬ 
braicis  exemplaribus  legitur,  mana  fignificare;  quia 
juxta  phrafim  linguae  Sandtie ,  quarcumque  aquarum 
congregatio,  maris  nomine  nuncupari  folet.  Quam- 
obrem  illud  etiam  vas  aeneum  ,  quod  Salomon 
erigi  in  Dei  templo  ,  pro  confervandis  aquis  in  ab¬ 
lutione  Sacerdotum  ac  vidtimarum  juflit  ,  mare 
aeneum  fuilfe  nuncupatum  facra  oracula  tradide¬ 
runt.  Plura  etiam  ftagna  Palaeftinae  maria  fimiliter 
appellata  fuifle,ex  eildem  facris  litteris  liquido  con¬ 
flat  :  ut  mare  Genefareth  ,  mare  Galilaeae  ,  mare 
Mortuum  ,  &  alia  fimilia.  Quinimo  defedlus  lit¬ 
terae  fod  ,  inter  duo  poftrema  D  in  didtione  illa  D?.! 
femim  ,  juxta  obfervantiam  Maforetharum  ,  defe- 
dtum  quoque  fignificationis  indicat  ,  atque  propte¬ 
rea  vox  illa  nequaquam  plenum  mare,  fed  in  plurali 

nu- 


92.(5  ARCANORVM  S  A  C  R  jE  Script.  927 


numero  procul  dubio  parva  maria,  id  eft,  nonnulla 
aquarum  ftagna  ,  Annam  m  deferto  reperifle  fubin- 
dicac  :  forte  etiam  thermales  aquae ,  atque  ad  bal¬ 

nea  quam  maxime  accommodatae  ,  ut  habet  vulga¬ 
tus  ,  ea  voce  fignificantur. 

Quinimo  fi  a  raritate  inventi  ,  ac  ex  eo  quod  An¬ 
na  laudetur- ,  fumendum  lit  pro  veritate  argumen¬ 
tum  ;  nulla  ratione  ab  inventione  falfarum  aquarum 
Anna  commendandus  erit.  Novimus  enim  filios  If¬ 
rael  in  deferto  Marah  in  feditionem  verfos  contra 
Moyfen  ,  fallar um  aquarum  de  caufa  ,  quae  copio- 
fiflime  in  illa  folitudine  erumpebant.  Sic  enim  legi¬ 
mus  Exo.  15".  Ambulaverunt  que  tribus  diebus  per  fo- 
litudmem  ,  (fi  non  invenerunt  aquam  :  (fi  venerunt  in 
Marah  ,  nec  poterant  bibere  aquas  de  Marah  ,  eo  quod 
erant  amara.  Commendatur  igitur  hic  Moyfes,  quod 
aquas  dulces  effecerit  ;  non  quod  falfas  repererit. 
Quapropter  a  commendatione  Annae  in  facris  oracu¬ 
lis  iumpto  argumento  ,  in  commodum  hominum 
eum  aquas  reperifle  dicemus  :  non  quidem  falfas, ut 
dicebat  Oleaiter  ,  fed  potius  ad  hominum  ufum  uti¬ 
les  ,  nimirum  calidas  8c  ad  balnea  ratione  mundi¬ 
tiei  ,  ex  ufu  illius  temporis  quam  accommodatifli- 
mas. 

Diftindtio  enim  animalium  immundorum  a  mun¬ 
dis  ,  quam  a  Noe  fervariDeus  voluit  in  ingreffu  exi¬ 
tuque  eorundem  ex  arca  tempore  cataclylmi  5  nec 
non  etiam  Labani  fuga  a  tabernaculo  Rachelis,cum 
quaereret  Idola  lua  aurea  ,  aperte  indicant  ;  ab  eo 
ufque  tempore  legalis  munditiei  rationem  ab  homi¬ 
nibus  fervatam  fuiffe  ,  per  refpe&um  ad  facrificia* 
Cumque  haec  corporum  munditia ,  aquis  naturaliter 
erumpentibus  ex  illius  statis  inftitutis  procuranda 
foret  ,  &  ad  hanc  munditiem  aqua:  calidas  aptifli- 
mas  cenlerentur  ;  propterea  facer  textus  Annam 
commendandum  putavit ,  quod  in  deferto  haec  bal¬ 
nea  repererit.  Quae  fane  calidarum  aquarum  inven¬ 
tio  cum  vulgato  confentit.  Referam  hic  quae  de  his 
habet  Torniell.  fub  mundi anno!3 19.  n.  10.  Is  enim 
poftquam  fententiam  Oleaftri  retuliffet  ,  fic  dicit  : 
Quod  fi  verum  efi  ,  confequitur  ,  five  interpretemur 
cum  pradtblo  aubtore  aquas  falfas  ,  five  cum  vulgata 
editione  aquas  calidas ,  pradiblum  Annam  m  facro  tex¬ 
tu  celebrari  ,  non  quia  ipfe  fuerit  primus  auEior  mulo - 
rum  :  non  enim  probabile  efi  mundum  tanto  tempore  fine 
mulis  ,  f  qua  non  efi  infima  perfeblorum  animalium  fpe- 
cies ,)  extitijfe  ;  fed  quod  primus  cafualiter  adinvemtin 
quadam  folitudine  aquas  medicinales  ,  five  falfas  ,  five 
aluminofas  ferreafve  ,  aut  alterius  qualitatis  :  qua  tales 
evadunt  ,  tranfeuntes  per  fubterraneas  venas  falis  ,  alu¬ 
minis  ,  ferri  (fic.  five  ( quod  magis  reor )  calidas  ,  at¬ 
que  ex  feipfis  ebullientes  ■  quod  mirabilius  ei  vifum  fit  ; 
qua  ex  locis  fulphureis  fcatunre  folent  ,  (fi  frequenter  a 
medicis  ad  frigidas  quafdam  corporum  Agntudines  curan¬ 
das  adhiberi.  Haec  di£h  fuificiant  in  laudem  Anns, 
qui  invenit  aquas  calidas  in  deferto  ,  ad  defenfionem 
noftri  vulgati  interpretis  ,  &  ad  confutationem  illo¬ 
rum  ,  qui  Annam  mulos  adinveniffe  excogitarunt  , 
ac  Vulgatum  interpretem  reprehendere  non  funt  ve¬ 
riti. 


C  A  P.  XXVIII. 

Ifraeliticus  Princeps  inaugurandus  mula  vehe¬ 
batur. 

Ad  loca  Reg.  Imponite  Salomonem  filium  meum 
fuper  mulam  meam  ,  (fi  ducite  eum  in  Gihon  :  tfi 
ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  (fi  Nathan  Prophe¬ 
ta  ,  in  Regem  fuper  Ifrael  :  (fi  canetis  buccma  ,  at¬ 
que  dicetis  :  Vivat  Rex  Salomon.  Efth.  6.  Homo 


quem  Rex  honorare  cupit ,  debet  indui  v  efi  ibus  regiis  , 
(fi  imponi  fuper  equum  ,  qui  de  fella  Regis  efi.  Et 
ad  alia. 


B 


D 


E 


MVlorum  atque  mularum  elucidatis  voca-» 
bulis  ,  qua:  in  facris  Hebraicis  exemplari- 
1  bus  leguntur  ,  regia  inaugurationis  pompa 

1  contemplanda  nobis  occurrit :  de  qua  multa  fparfim 
in  facris  litteris  habentur  ,  dum  Saulis  ,  Davidis  , 
Joafi  ,  &aliorum  ad  regnum  affumptiones  referun¬ 
tur  :  fed  nulla  folemnioT  ,  fuifque  casremoniis ,  ri¬ 
tibus  ac  numeris  abfolutior  Regis  Ifraelitici  praeten¬ 
ta  inauguratio  ,  five  potius  fucceflionis  ad  regnum 
declaratio  ,  quam  ea  ,  qure  de  Salomone  Davidici 
regni  fucceflore  ,  facra  prodiderunt  oracula.  Quam¬ 
vis  enim  folemniflima  illa  pompa  ,  quae  fcribitur  3. 
Reg.  cap.  1.  potius  ad  fuccefiionis  declarationem  , 
quam  proprie  ad  inaugurationem  pertineat  ;  nihilo¬ 
minus  inaugurationis  lolemnitates ,  quantum  tempo¬ 
ris  anguftiae  patiebantur,  in  ea  fuiffe  fervatas  ,  facri 
ipfi  codices  teftantur.  Nam  cum  David  a  fide  di¬ 
gnis  au&oribus  accepiffet ;  Adoniam  fe  infcio  ,  re¬ 
giae  fucceflionis  epulum  lnftituilfe ,  diemque  feftum 
in  Salomonis  contemptum  ad  fontem  Rogel  agere  , 
Salomonem  filium  fuum  natu  minimum  Regem  de¬ 
clarari  ,  atque  pro  temporis  anguftia  ,  inaugurari 
juflit.  Ritus  quoque  ,  ac  inaugurationis  ,  five  de¬ 
clarationis  regite  fucceflionis  caeremonias  praefcripfit 
dicens  :  Vocate  mihi  Sadoch  Sacerdotem  ,  (fi  Nathan 
Prophetam  ,  (fi  Banajam  filium  pojada  :  qui  cum  in- 
grejfi  fuijfent  coram  Rege  ,  ait  textus  ,  dixit  ad  eos  ; 
tollite  vobifcum  fervos  Domini  vefiri  ,  (fi  imponite  Salo¬ 
monem  filium  meum  fuper  mulam  meam ,  (fi  ducite  eum 
m  Gihon  :  (fi  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  (fi  Na¬ 
than  Propheta  tn  Regem  fuper  Ifrael  :  (fi  canetis  bacci¬ 
na  ,  atque  dicetis  :  Vivat  Tfex  Salomon.  Quae  om¬ 
nia  juxta  regite  majeftatis  mandatum  gefta  fuere  : 
nec  aliquis  de  curia  Regis  fuit ,  qui  decreto  Regio 
fe  opponere  ,  aut  ad  unguis  latitudinem  tantillum  a 
mandatis  ejus  difcedere  prtefumpferit  ,  ut  paulo 
infra  a  loco  citato  in  eodem  capitulo  facrae  litterte 
teftantur.  * 

De  Salomonis  ad  fontem  Gihon  deductione,  in 
fequentibus  noftra  erit  oratio;  ut  prolixitatem  lecti¬ 
onis  caveamus.  Nunc  tantum  de  ritu  vehendi  Prin¬ 
cipem  in  mulam  regiam ,  ad  regni ,  atque  fucceflio¬ 
nis  exordia,  nobis  eft  pertraCtandum.  Quod  autem 
facro  oleo  perunCtus  fuerit  Salomon  ad  fontem  Gi¬ 
hon,  idque  ex  patris  mandato,  textus  plene  aperit; 
&  quamvis  de  Salomonis  declaratione  ad  futuram 
regni  fucceflionem  potius  ageretur,  quam  de  inau¬ 
guratione  ;  nihilominus  declaratio  hrec  cum  inau¬ 
gurationis  ritus  in  pluribus  retinuerit  ,  Principem 
mula  regia  ad  locum  inaugurationis  deduClum  fuifle 
conftat. 

Quantum  vero  majeftatis  prae  fe  ferret,  equo,  mu¬ 
la  ,  leCtica  ,  aut  regio  curru,  de  mandato  Principis 
circumduci  ,  facillime  facra:  prophanxque  litterae 
monftrant.  Ambitionis  enim  humanae  veftigium 
i  quis  metiatur  ?  Nam  licet  a  dignitate  ac  majeftate 
‘Principis,  equo,  curru,  leCtica,  mulajde^hantoe, 

' geftatoria  fella ,  aut  aliquo  fimili  modo  vehi,  non  fic 
diflbnum;  humanarum  mentium,  atque  naturae  cor¬ 
ruptione  admifla,  haec  omnia  non  alia  de  ratione  ex¬ 
cogitata  fuifle  fcimus;  nili  ut  Princeps  fuperiori  loco 
vedlus ,  non  tam  confpiciendus ,  quam  venerandus 
fubditis  commonftraretur  ,  ac  quodammodo  fupra 
homines  ab  eifdem  cenferetur  ille  ,  qui  fic  veheba¬ 
tur. 

Qua  ratione  Romanorum  Reges  ab  exordio  Rei- 
publica: ,  atque  Confules  ad  majeftatis  notam  vedra- 
rentur,  haud  me  legifle  memini:  Imperatorum  vero 
feculo,  curru,  equo,  aut  mula  deferri,  fatis  ad  ho¬ 
minum 


928  Myrothecivm.  III. 


92p 


minum  ambitionem  non  exiflimabatur  ;  nifi  fuper 
fervorum  humeris  geftari  excogitaflent.  Quam- 
obrem  fuccollari  ,  atque  ledtica  vehi,  Imperatorix 
majeflatis  ac  nobilitatis  notam  extitifle  in  Romana 
Republica,  poffc  quafi  exadtos  Confules,  ex  pluri¬ 
bus  veterum  monumentis  conflat.  Nam  reprefliflc 
Julium  Cxfarem  ledticarum  communem  ufum  ,Tran- 
quil.  in  Caefar.  cap.  43.  teflatur  dicens :  Lebhcarum 
ufum  ,  item  conchyliata  veflis  ,  &  margaritarum ,  mfi 
certis  perfonis ,  &  statibus ,  perque  certos  dies,  ademit. 
Quam  quidem  prohibitionem  ledticarum  ,  ad  mulie¬ 
rum  comprimendum  luxum  ,  a  Caefare  latam  fuifle 
conflat,  ex  Eufebii  Chronico,  anno  proximo  pofl 
devidtam  dEgyptum.  Hominibus  etiam  ufum  ledti- 
carum  ab  eo  prohibitum  ,  inde  fufpicari  pofl iimus; 
quod  audlore  Plinio  lib.  17.  cap.  43.  Metellus  bene¬ 
ficium  hoc  habuit  primus,  ut  ledtica  in fenatum por¬ 
taretur  ;  quod  in  aede  Veflae  ignem  grafTantem  ali¬ 
quando  reprimere  cum  oculorum  dilpendio  aufus 
fuerit.  Cum  igitur  ex  fpeciali  gratia  Metello  ,  & 
aliquot  aliis  ,  ut  Liboni,  tefle  Valer.  lib.  1.  cap. '7. 
&  Dio.  lib.  57.  &  Tacit.  lib.  2.  ann.  id  concedere¬ 
tur  :  hinc  lectica  vehi  in  Romana  Republica  homi¬ 
nibus  aliquando  vetitum  ,  manifeflo  colligitur  argu¬ 
mento. 

Ledticae  Imperatorias  ,  flve  Romanx ,  formam 
fubodorari  placet:  non  enim  mulis,  aut  equis  lecti¬ 
cas  iftas  ferebantur,  aut  trahebantur :  fed  fervorum 
humeris  ea  ledtica  domini  vehebatur,  ut  loca  infra 
referenda  oflendunt.  Ledticarum  porro  forma  a  ge- 
flatorum  numero  accipi  potefl;  aliquando  enim  a  duo¬ 
bus  tantum  geflabatur,  unde  Juven.  fat.  9. 


B 


.  .  .  . . Et  duo  fortes 

Ve  grege  Moeforum  ,  qui  me  cervice  locata 
Securum  jubeant  clamo fo  wfifiere  circo. 


Aliquando  a  fex  portabantur  lecticas  ,  Sc  inde 
hujufmodi  ledtica  hexaphorum  dicebatur  ,Grxco  voca¬ 
bulo  compofito  ab  ef ,  quod  eft fex , 6c  quod  eft por¬ 

to  :  quia  nimirum  ledtica  hxc  ejus  erat  formas,  ut  a  fex 
portaretur.  Quamobrem  de  ledtica  fatis  ampla  dixit 
Mart.  hb.  i.  epigr.  n.  81.  ludens  a  ledtica  ad  fanda- 

Laxior  hexaphoris  tua  Jit  leclica  licebit , 

Dum  tamen  hac  tua  ft ,  Zoile  ^fandapila. 


D 


Et  lib.  6.  epigram.  77.  ait: 

Quid  te  Cappadocum  fex  onus  ejfe  juvat  ? 

Qui  quidem  ludus  male  ceffit  bubulco  Venufi- 
no ,  de  quo  Gellius  lib  10.  cap.  3.  cui  verba  in 
geflatorios  per  jocum  jadta  ,  fitalia  fuere.  Aliud  ^ 
genus  ledticx  etiam  priori  monftruofius ,  odtopho- 
rum  dicebatur  ,  quia  ab  odio  portabatur  :  ut  de 
ledtica  Regum  Bithyniae  veteres  tradunt,  &  Mar- 
tial.  in  eam  fententiam  dixit. 

Ollo  Syris  fujfulta  datur  lebhca  puellis. 

In  quam  fententiam,  &  numerum  illorum,  qui 
portabant  ledticam  dixit ,  Juven.  fat.  6. 

Longa  vehitur  cervice  Syrorum » 

Longa  cervice  dixit  ab  effedlu  :  vedte  enimgefla- 
torum  calcato  humero,  extendi  ipforum  collum, 
longiufque  fieri  videtur:  propterea  Juvenalem  de  le- 
clicas  portatoribus  longam  eos  habere  cervicem  di- 
xifle  puto.  Habuifle  autem  tantum  Imperatoris 
majeflatis  apud  Romanos  ledi ica  vehi ,  ut  ipfis  tan¬ 
tum  Imperatoribus  aliquando  ledtica  vehi  concedere¬ 
tur  ,  fubodorari  puto  ex  Plinio  in  gratulatione  ad 
Trajanum,  dicentis  de  illius  humanitate :  Ante  Prin¬ 
cipes  fajlidio  nojlri  ,  &  quodam  squalitatis  metu ,  u- 
fum  pedum  amiferunt  ;  illos  ergo  humeri  ,  cervicef- 


que  fervorum  fuper  ora  noflra  ferebant  ;  te  fama  ,  te 
gloria ,  te  civium  pietas ,  te  libertas  fuper  ipfos  Principes 
vehit. 

Augufli  quoque  agnomen  idipfum  oflendit.  Plena 
enim  in  Republica  potellas  alicui  dum  traderetur , 
cum  Augufli  nomine  ,  ledticx  quoque  ulus  conce¬ 
debatur.  Nam  licet  Cxfaris  nomen  alicui  concede¬ 
retur  ,  efletque  illud  nomen  futuri  imperii  apertum 
prasludium  qui  tamen  Csfar  appellatus  fuiflet,  le- 
dlica  vedtum,  jure  nominis  non  legi ,  quemadmodum 
qui  Auguflus  dicebatur.  Quapropter  llatim  ac  quis 
ad  Imperium  fublimabatur,  fcuto  inlublime elatum* 
aut  ledtica  delatum  legimus.  Nam  fcuto  elevari, ac 
in  fublime  tolli  ,  qui  Imperator  didtus  eflet  ,  adeo 
proprium  Imperatorii  fafligii  fuifle  putat  Bullingerus, 
ut  in  hoc  fenili  accipiat,  quod  in  Suetonio  legitur  de 
Othone  fuccollato  :  de  in  fcuto  pedeftri  Didium  Ju¬ 
lianum  elatum  tradit  ex  audloritate  Ammiani  Mar- 
cellini.  Et  Georg.  Pachim  in  excerptis  1.  2.  Impera¬ 
torio  Clypeo  inftd.ct  is  ,  qui  Imperio  dejlmatur .  Quod 
etiam  ufu  venifle  apud  Chnflianos  Imperatores  Con- 
llantinopoli,  paflim  audtores  teflantur.  NamZona- 
ras  de  Hypatio  contra  Jullinianum  Imperato¬ 
rem  per  feditionem  creato,  k,  inquit,  do- 

tov  [Ailoigtnov  dzrotvTiS  dvoeyofidjxtri  (ZxtnAioc.  Hoc  efl : 
Et  fuper  clypeum  illum  (ujlulerunt ,  &  Imperatorem  om- 
nes  renunciarunt.  Nicephorus  quoque  lib  3.deTheo- 
doro  :  HaSi&ds  iu  dczhbos ,  inquit,  Hoc  efl,  inji- 
dens  fuper  clypeum.  Quo  fenfu  intelligendus  eft 
Claudianus  cum  inquit: 

Sed  mox  cum  fohta  miles  te  voce  levaffet. 

Levaflet  folita  voce  dixit  >  quia  in  ipfa  elevatio¬ 
ne  Imperatoris  cum  fcuto  clamor  plaudentium  attol¬ 
lebatur.  Corippus  etiam  lib.  2.  Juflini  pofterioris, 
ritum  in  Imperatore  creando  folemnem  egregie  de- 
fcribens,  de  folemni,  de  ufitata  elevatione  loquitur 
his  verbis: 

Quatuor  ingentem  clypeis  fnblimibus  orbem  , 

Attollunt  letili  juvenes ,  mambufque  levatus 

Ipfe  mmifirorum  fupra  Jletit . 

Sed  a  clypeo  ad  ledticam  revertamur ,  ad  ufum 
Neronis  eledti  in  Imperatore:  de  quo  Tacit.  lib.  12. 
in  fine  haec  fcribit:  Alortuo  Claudio ,  tunc  medio  diei 
tertio  ante  idus  Oblobris  foribus  palatu  repente  de  dubiis  i 
comitante  Burro  Nero  egreditur  ad  cohortem  ,  qua  more 
militis  excubiis  adefl  ;  ibi  monente  prsfeblo  fejlis  vocibus 
/exceptus  inditur  le  bites  ,  illat  usque  caliris  Nero  &c.  Et 
Tranquill.  in  Nerone  cap.  8.  ait.  Undecimo  Nero  sta¬ 
tis  anno ,  a  Claudio  adoptatus  efl.  Et  paulo  pofl:  Sep- 
temdecim  annos  natus ,  ut  de  Claudio  palam  fabium  efl  , 
j  inter  horam  fextam  fepttmamque ,  procejjlt  ad  excubito¬ 
res.  Quum  ob  totius  diei  diritatem ,  non  a  iunde  aufpi- 
candi  tempus  accomodatius  videretur  ;  proque  palatu  gra¬ 
dibus  Imperator  confalutatus ,  lebhca  in  caflra ,  Qr  mde 
raptim  appellatis  in  cunam  delatus  efl.  Innumera  af¬ 
ferri  pollent  teltimonia  ex  Herodiano,  V.opifco,  dc 
aliis,  qui  Imperatorum  adta  ,  vitafqu^ftripferunt : 
fed  allata  fufficiant. 

Verum  non  eft  prxtereundum  in  gratiam  ftudiofo- 
rum ,  ledticam  hanc,  in  qua  tunc  proxime  electus 
Imperator  deferebatur,  a  fella  eburnea,  de  a  tenfa 
dlverfam  extitifle:  nam  in  ledtica  folus,  ut  diceba¬ 
mus,  Imperator  deferebatur  ,  fervorumque  aut  mili¬ 
tum  humeris  portabatur:  at  tenfa,  dc  fella  currulis 
ad  currum  pertinebant,  a  jumentis  protraheban¬ 
tur.  Illud  erat  facrum  ;  hoc  erat  prophanum,-  ut 
colligitur  ex  Tranquil.  in  Odtav.  cap.  43.  ubi  fic  le¬ 
gimus  ;  Accidit  votivis  circenfibus ,  ut  correptus  valetu¬ 
dine  lebhca  cubans ,  tenfas  deduceret.  Hoc  eft,  reli¬ 
gionis  caufa  tenfis  deducendis  intenderet ,  quibus 
Deorum  fimulacra  deferebantur.  Ledticarum  ufum 
N  n  a  extitifle 


9  30  ArcANORVM  Sacr/eScRIPT,  931 


extitiffie  quoque  apud  Reges  Bithynia;  innuit  Cicero 
in  7.  in  Verrem,  in  qua  de  gellatione  in  ledica  fic 
ait:  Nam  ut  mos  fuit  Bithynia  Regibus  ,  lefhca  oblo- 
phoro  ferebatur  ;  in  qua  pulvinus  erat  pellucidus  A4eli- 
tenfi  ro  fa  fartus. 

Quia  vero  Principum  majeftatem  contemplamur, 
a  lecticis  nd  equos  tranleamus.  Neque  enim  oblcu- 
ra  elt  equorum  nobilitas  atque  dignitas  ad  regite  maje- 
llatis  notam.  Omne  Regium  ab  equis  fumptum  , 
illud  Philippi  Macedonum  Regis  commendat ;  quod 
dixit  Alexandro  filio  defilienti  ex  Bucephalo  equo, 
a  quo  fupra  quam  credi  potell  ferocienti ,  tam  ip- 
fe  Philippus  ,  quam  exteri  Macedonum  proceres 
rejedi  fuiflent}  nam  Alexander  folus  equum  hunc  do¬ 
mare  ,  fubigere  ,  manfuefacere  ,  curfuque  agitare 
cum  valuiflet ;  regium  omen  inde  Pater  pro  filio 
fumfit:  poftquam  Alexander  ex  equo  defiliiffietj  ca¬ 
put  filii  exofculatus  Pater  ,  0  Puer ,  inquit,  par  tibi 
regnum  quare ,  Macedoni '4  enim  te  non  capit  i  equi  no¬ 
bilitate  regiam  filio  majeftatem  indubitanter  por¬ 
tendens. 

Merito  ig  tur  Principes  femper  ,  8e  ubique  gen¬ 
tium  ,  lingulares  tum  bonitate  ,  tum  excellentia 
atque  ornatu  equos  habere  ftuduerunt,  phaleris  au¬ 
reis  ,  fucatis  ephippiis,  purpureis  tapetibus,  frenis 
argenteis  ,  pidilibus  balteis,  8c  tintinnabulis  perar¬ 
gutis  circum  ornatos ,  quibus  majeftatis  oftentandte 
caufa  Principes  veherentur.  Equi  confularis  memi¬ 
nit  Tacit.  lib.  17.  hift.  Plutarch.  in  Craflo.  Dionyf. 
Halycarn.  lib.  10.  Et  quidem  plurima  funt  audorum 
veterum  monumenta,  quae  hoc  teltantur ;  ut  pro- 
pterea  infinita  Scriptorum  loca  omittenda  duxerimus: 
de  h  s  enim  multa  Plinius,  &  plura  etiam  Alexan¬ 
der  ab  Alexandro.  Nam  lingulare  fiudium  Perfti- 
rum  in  regiis  alendis  equis  Strabo  lib.  1 1.  cap.  61 1. 
teftatur;  ubi  dc  Media,  locisque  ad  portas  Cafpias 
exifientibus  fcripfit ,  dicens:  Equis  alendis  autem  ip- 
fa  quoque  regio  excellit ,  fient  &  Armenia.  Appellatur 
autem  quoddam  pratum  Htppobatum  ,  quod  tranfeunt , 
qui  k  Perfide ,  (fi  Babylonia  ad  Cafpias  portas proficifcun- 
tur  :  m  quo  quinque  millia  equarum  nutriri  dicunt  ex 
Perficis ,  fore  autem  ea  armenta  regia.  Nifeos  equos , 
quibus  Reges  utuntur ,  qui  funt  perfeUijfimi ,  (fi  maxi¬ 
mi  ,  quidam  hinc  peti  ajunt ,  alii  ex  Armenia.  Forma 
funt  peculiari  ,  Jicut  qui  Parthici  nunc  appellantur  apud 
Gracos  ,  alufque  nofiratibus  diverjt.  Ex  quo  loco 
Strabonis,  non  folum  regios  equos,  fed  etiam  quan¬ 
ta  cura  regis  Perferum  equi  alerentur,  cognofcimus : 
quodque  forma,  generofitate ,  ac  regia  majeftate  prae 
reliquis  digniores  efient. 

Tiberii  equum  in  conflidu,  hoftiumque  congref- 
fu,  11  mimas  interdum  exhalantem  fuille  vifum  ,  au¬ 
dio  es  habet  Alex.  lib.  1.  gen.  dier.  cap.  20.  &  Rho 
digin.  lib.  17.  cap.  7.  Quantas  vero  excellentiae  fo¬ 
ret  equus  ille,  de  grege  Philonici  ThdTali Bucepha¬ 
lus  appellatus  ,  nemo  non  novit.  Ejus  vero  excel¬ 
lentia;  argumenta  prteilantur  afeffiore,  domitoreque: 
quod  nimirum  magni  Alexandri  equus  fuerit  :  a 
pretio  quod  tredecim  talentis  ,  ut  habet  Plutar.  vel 
lexdecim,  ut  Plinius  lib.  8.  cap.  42.  teftimaretur : 
ab  inclinatione  quoque  naturali  ,  afleduque  in  pro¬ 
prium  Dominum  ,  illius  nobilitas  expifcaturj  cum 
nullum  alium  praeter  Alexandrum  admitteret  feflb- 
rem.  Teftantur  hoc  plurimi,  hique  graviflimi  au- 
btores,  ut  Solin.  cap.  Plin.  loco  proxime  ci¬ 

tato.  Quinimo  quod  relatu  mirabilius  elt :  necnon 
etiam  creditu  quodammodo  difficile :  cum  aliquando 
eo  vulnere  percufib,  alium  equum  Alexander  vel- 
let  confcenderc  ,  Bucephalus  id  non  eftpaffiis. 

Generofitarem  etiam  equi  Cyri  fcnbit  Plutar.  in 
Artax.  dum  Cyri  cum  holte  congreffium,  ejufdem- 
que  obitum  fcnbit.  Similiter  etiam  dcCaefarisequo 
tradunt  auctores,  neminem  alium  admifille  feilorem 


A 


B 


C 


D 


E 


praeter  ipfum :  cujus  rei  teftem  habemus  Suetonium 
in  Caefare.  'Utebatur  autem  ,  inquit ,  equo  infigni , 
pedibus  prope  humanis ,  (fi  tn  modum  digitorum  ungulis 
fciffts :  quem  natum  apud  fe ,  cum  zArufpices  Imperium 
Orbis  terret  fignifican  Domino  pranunciafjent ,  magna  cu¬ 
ra  aluit :  neque  patientem  fejforis  alterius  primus  afeen- 
dit.  Cujus  etiam  tnfiar  pro  <zde  Veneris  genitricis  pofiea 
dedicavit.  Idem  Solin.  &  Plutar.  in  Caelare  affir¬ 
mant.  Portentofa  mehercle  haec  funt.  At  minus 
prodigiofa  minime  cenfentur,  qua;  de  equo  Rems 
Scytharum  ferunt  Plinius-,  &  Solinus;  qui Dominum 
fuum  Regem  tanto  amore  profequutum  tradunt, ut 
cum  in  conflidu  aliquando  Regis  fui  hollem  vido- 
rem  cerneret,  calcibus,  morfibufque  eumdem  lania¬ 
verit.  Plurima  alia  his  fimilia  leguntur  exempla ; 
ex  quibus  merito  Principes  in  nobiliffimis ,  fi’ 
mulque  excellentiffimis  equis  vehi  lluduifle  videan¬ 
tur. 

Quantx  vero  dignitatis  apud  nonnullas  nationes 
equo  vehi  foret,  audior  erit  Juftinus  lib.  41.  qui  a- 
pud  Parthos  equo  vehi ,  vel  pedibus  ambulare  nobi¬ 
litatem  a  fervitute  confuevifle  diftingui  docet.  Par¬ 
thi  equis  omni  tempore  vellantur ,  inquit ,  hoc  difcnmen 
tnter  fervos  fi  liberos  efi  ,  quod  fervi  pedibus ,  liberi 
non  nifi  equis  incedant.  De  Perfis  hoc  idem  fcripfit 
Strabo  lib.  17.  At  regio  equo  vehi  privatum  aliquem 
hominem,  abfque  regis  coufenfu  capitale  fuit.  Quod 
etiam  tradidit  Gilbercus  Gaulmyn.  ex  audoritate  R. 
Maymon.  in  notis  ad  librum  de  vita  &  morte  Moy- 
(is  lib.  1.  cap.  4.  ubi  Hebraicis  verbis  relidis  fic  ha¬ 
bet  :  Equum  Regis  nulli  confcendere ,  nec  m  throno  fe- 
iere  ,  nec  fceptro  ,  aut  corona  ejus  uti ,  nec  ullo  illius 
fuppelleEhli  licet.  At  ex  Regis  privilegio,  aut  con¬ 
tentu,  regio  uti  equo,  futium  honoris  ac  dignitatis 
ex  titille  femper  omnes  intellexerunt.  Si  quis  veroin 
dubium  hoc  revocare  vellet:  tellimonio  Cerarum  cap. 
6.  lib.  Eilher  convincetur,  in  funefia  illa  litterarum 
hiftoria  crudelis  Amam,  qui  aRege  confultus,  qua 
ratione  aliquis  fummo  honore  ex  regio  decreto  affici 
pollet,  Aman,  qui  fibi  ab  Alluero  talia  meditari  pu¬ 
tabat,  ipfe  unus  illi  cariffimus  cum  effiet,  de  fum. 
mis  honoribus  regiis ,  deque  majeftate  ,  qua  nullo 
major  inter  Perfas  effiet  cogitans,  refpondit  :  Homo 
quem  Rex  honorare  cupit  ,  debet  indui  vefltbus  regiis , 
&  imponi  fuper  equum ,  qui  de  fella  Regis  efi.  Alluero 
vero  equum  cum  primis  generofiffimum  ac  nobiliffi-. 
murn  extitiffe,  feribunt  Herod.  lib.  1.  &  Philoftr. 
lib.  1 .  a  Pineda  lib.  2.  de  reb.  Salom.  cap.  7,  relati. 
Rationem  hujus  honoris  aliqui  non  tam  ab  excellen- 
ria  equi  ,  aut  a  perfona  Regis  ,  quam  a  diademate 
fumi  confuevifle  tradunt ;  quod  nimirum  apud  Perfas 
in  equo  regio  diadema  deferretur.  Stat  pro  his  Va- 
tablus  in  prae  dicio  loco  ex  audoritate  cujufd.im  Rab- 
bini ;  a  quo  non  diffionant,  quae  Nicolaus  de  Lyra 
docet  in  eumdem  locum  ,  quod  nimirum  Aman  Re¬ 
gi  Alluero  hoc  confilium  proptereaprteftiterit,  quod 

ipfe  Aman  Regni  coronam  ex  ambitu,  principatufi 
que  diadema  exoptaffiet.  Sed  parum  noftra  inte¬ 
re  11  ,  quid  Aman  ambitiose  meditaretur  •  fatis  fit 
nobis  ,  ex  citato  loco  non  obfcure  haberi ,  juris 
regii  regiaeque  majeltatis  tunc  extitiffe,  regio  equo 
vehi . 

Trojanis  curru  vedari  majcllati  regite  extitifle, 
veterum  teltimonia innumerabilia,  prtefertim  audo- 
re  Homero  ,  convincunt.  Reges  quoque  Ifraelitas 
currus  habuiffe  facra  paffim  aperiunt  oracula:  verum 
cun u  aliquando  Saulcm  ,  Davidem  ,  Salomonem, 
quamvis  haberent,  ufos  fuille  licet  non  legamus,  id 
tamen  fufpicari  poflumus  tum  a  ratione  regite  maje- 
(latis ,  tum  ab  his  qute  ficceflbres  feciffe  legimus. 
Nam  poltquam  Salomone  defundo  ,  divifurn  elt 
Regnum  ,  Reges  Ifrael  ,  atque  Reges  Juda  curru 
vedos  fcimus ;  cum  de  Roboam  filio  Salomonis  in 

conflidu , 


I 


932 


Myrothecivm.  III. 


confli&u  ,  &  in  ipfa  populi  rebellione  dicatur  3. 
Reg.  12.  n.  8.  Porro  Rex  Roboam fefiinus  afeendit  cur¬ 
rum ,  &  fugit  in  Jerufalem.  Sic  etiam  ibidem  cap.  18. 
Elias  cum  precatus  fuiflet  Deum  ,  ut  daret  pluviam, 
&cum  Achabum  monere  vellet,  ut  quam  felline  a 
pluvia  fe  lubtraheretj  dixit  illi:  Afcende  &  dic  A- 
chab  ,  junge  currum  tuum  ,  &  defeende  ne  occupet  te 
pluvia.  Quamobrem  claro  fane  argumento  ,  ufum 
curruum  fuifle  regias  majeflatis  ,  atque  dignitatis 
etiam  apud  lfraelitas,  aperte  convincimur.  Quem 
ufum  Davidis  etiam  feculo  extitifle  apud  aliquos  fuf- 
picari  licet :  tum  quod  Adonias  in  affedlato  regno 
fecit  fibi  currus,  &  equites,  ut  dicitur  3.  Reg.  i. 
tum  etiam  ex  vifione  Ezechielis  Prophetas;  qui  di¬ 
vinas  majeflatis  radium  explicaturus,  per  modum  in- 
fidentis  fupra  quadrigam,  five  currum  a  quatuor  a- 
nimalibus  protradlum  ,  id  expreilit.  Quam  ratio¬ 
nem  majeilatis  fiepiflime Propheta  inPfalmiseil  imi¬ 
tatus,  Deum  ve<5lu-m  curru  decantans.  Quibus  ve¬ 
ro  animalibus  Ifraelitici  currus  pertraherentur,  fa- 
cra  mimime  tradidere,  quod  iciam  ,  oracula. 

Trojanorum  regios  currus  a  mulis  protradlos  fub- 
indicavit  Homerus ,  audloritate  totius  Parnaffi  feri- 
ptor  eruditifiimus.  Nam.  lib. 24.  Iliad  PriamusTro- 
janorum  Rex  Achillem  flrenuiflimum  Grscorum 
Ducem  aditurus  ;  ut  He£loris  gratiflimi  fibi  pigno¬ 
ris  ab  eodem  interfedli  cadaver  impetraret;  currum 
mulinum  ,  quo  veheretur,  regia  majeilate  dignum 
fibi  parari  mandat,  dicens : 

A’vr»g  oy  1] a/aa^av  tvrpo^ov  rpnovfnv 

OVAiVctf  y/vdyi . . . 

Ubi  Muli  Grsco  vocabulo  ^lovoi  dicuntur  l  di£lio- 
ne  av(^  ,  quas  aiinum  fignificat,  ijpic rv,  quae  me¬ 
dium  valet :  quafi  medii  aiini  muli  dicerentur  :  quia 
coitu  afini  &  equae ,  vel  equi  &  afins  gignuntur. 
Allata  carmina  fic  interpretantur : 

At  hic  filios  currum  bene  rotatum  mulinum 

Ordinare  jubet. 


B 


D 


9  33 

la,aut  regio  infideret  equo, aut  regium  fecum  fervum 
deduceret;  qui  tale  ip(i  exhiberet  miniflerium, quale 
antea  Regi  folitus  erat  impendere.  Hsc  eadem  Sa¬ 
lomoni  filio  exhiberi  jubet  David:  nam  fervos  fuos, 
viros  inter  domelticos  pnecipuos,  adefle  jubet  Sa¬ 
lomoni  :  illos  nimirum,  qui  regio  tantum  obfequio, 
de  more  atque  ex  inflituto  vacabant ,  dicens :  Tol¬ 
lite  vobifeum  fervos  Domini  vefiri.  Suas  deinde  multe 
Salomonem  infidere  prascepit  dicens  :  Et  imponite 
Salomonem  filium  meum  fuper  mulam  meam ,  cr  duci¬ 
te  eum  in  Gihon  :  &  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos 
&c.  Jus  enim ,  poteflatemque  regiam  fdper  Ifraeli- 
ticam  Rempublicam  in  filium  Salomo/em  fucceflo- 
rem  tranflatam  ,  David  cum  populo  .monflrare  vel¬ 
let;  regia  mula  eo  deduci  illum  imperat,  quo  facro 
erat  inungendus  oleo;  ut  Adonias,  qui  ad  fontem 
Rogel  Rex  acclamabatur,  (fed  nec  equo,  nec  mu¬ 
la  regia,  aut  non  regia,  eum  vedtum  legimus;)  fratri 
luo  Salomoni  natu  minori  jura  regni  cedenda  intel- 
ligeret.  Quamobrem  ille,  qui  3.  Reg.  1.  Adonis 
de  Salomonis  inauguratione  nuncium  tulit  >  mula 
regia  Salomonem  vedtum  minime  tacuit  ,  fed  fic  A- 
doniam  alloquitur  :  Dominus  emm  nofler  Rex  David 
Regem  conftituit  Salomonem.  Mifitque  cum  eo  Sadoch 
Sacerdotem  ,  &  Nathan  Prophetam  ,  &  Tana  jam  fi¬ 
lium  Jojada  ,  &  Cerethi  ,  &  Phelethi ,  &  impofue- 
runt  eum  fuper  mulam  Regis  :  unxeruntque  eum  Sadoch 
Sacerdos ,  &  Nathan  Propheta  Regem  m  Gihon ■  Quod 
enim  mula  regia  Salomon  de  mandato  patris  vehere¬ 
tur  ;  atque  facra  un&ione  ejufdem  juflu  fuiflet  per- 
fufus  ;  adtum  efle  de  regno  Adonias  nuncius  ille  fi- 
gnificare  voluit:  atque  Salomonis  lolemnem  decla¬ 
rationem  ad  regni  iucceflionem  ,  omnibus  numeris 
omnino  abfolutam  expreffit:  ut  nullo  jam  argumen¬ 
to,  illius  in  fucceflorem  declaratio  in  dubium  re¬ 
vocari  pollet.  Quamobrem  non  minoris  pretii ,  s- 
flimationis,  ac  dignitatis  mulo  vehi ,  Davidis  fcculo 
fuifle  in  Republica  lfraelitica  cenleri  debet >  quam 
equi  ,  currus  atque  ledties  apud  reliquas  nationes 
cenfeantur. 


Regia;  dignitatis  plurimum  habuifle  mulos  ,  ac 
mulas  apud  veteres  tam  exteros,  quam  Romanos, 
non  folum Homeri  loca  plurima,  qus  brevitatis  cau- 
fa  omifimus  ;  fed  etiam  numifmata  aurea  Philippi, 
&  Alexandri  ,  in  quibus  muli  currus  regii  cufi  vi- 
funtur  ,  quorum  etiam  meminit  Alex.  lib.  4.  cap. 
i?.  Sunt  etiam  Romana  numifmata,  in  quibus  mu¬ 
lini  currus  ad  ufum  Auguflarum  confpiciuntur. 

Quicquid  vero  fit  de  mulorum  mularumque  ufu 
apud  Reges  exteros,  facra  repetamus  oracula,  ex 
quibus  regis  dignitatis  fuifle  mula  vehi,  apertiflime 
conflat  ex  2.  Reg.  cap.  18  in  quo  Abfalonem  jam ; 
Regem  acclamatum,  in  conflidtu  cum  patre,  mulo 
vedtum  facra  Scriptura  teflatur.  Et  cap.  iy.  ejuf¬ 
dem  libri  ,  in  quo  funeftum  illud  convivium  Abfa- 
lon  fratribus  fuis  inflruxit ,  temulentumque  Amon, 
ob  Violatam  Thamarem  neci  dedit,  reliquos  fratres 
regis  filios  fugam  arripuifle  mulabus  infidentes  , 
his  feribitur  verbis  :  Surgentefque  omnes  filii  Regis  af- 
cenderunt  finguli  mulas  [uoa  ,  &  fugerunt. 

Diverfas  tamen,  inferiorifque  ordinis  a. regia  mu-' 
la  eas  extitifle  ,  quibus  filii  Regis  utebantur ,  cre¬ 
dere  oportet:  ratioque  ex  facris  litteris  petita  hoc  j 
fuadet.  Nam  Salomonem,  ut  csteros  Regis  filios , 
propriam  habuifle  mulam  ,  antequam  regni  fucceflor 
declararetur  a  patre,  certum  efle  debet;  argumento 
fumpto  a  regia  filiatione:  nihilominus  non  alia  mu¬ 
la,  quam  regia,  regis  majeflatis  de  caufa  illum  juf- 1 
fit  vehi  David,  cum  ad  fontem  Gihon  eum  fuccef- 
forem  declarari  mandavit.  Affedlati enim  regni  argu¬ 
mentum,  aut  prognoflicon  erat  illud  obtinendi,  fi  quif- 
piam  his  uteretur,  qus  regiam  perfonam,aut  comita¬ 
rentur  aut  ornarent :  videlicet  fi  regia  uteretur  quis  lio- ; 


E 


F 


Cap.  XXIX. 

Communi  genere  muls  ,  Salomon  ad  de¬ 
clarationem  regis  fucceflionis  ,  ve- 
dlus  oflenditur. 

Ad  locum  3.  Reg.  I,  7  olhte  vobifeum  fervos  Domini 
vefiri  ,  &  imponite  Salomonem  filium  meum  fuper 
mulam  meam  :  &  ducite  eum  in  Gihon :  &  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos ,  &  Nathan  Propheta.  Et 

ad  alia. 

TUrbantur  fimulque  horrent  plurimi ,  Mo- 
faies  legis ,  facrarumque  Scripturarum  ilu- 
diofi  ,  dum  virum  iandtiflimum  David,  Sa- 
docho  Sacerdoti,  &  Nathano  Prophets  3.  Reg.  1. 
mandafle  audiunt ;  ut  filium  Salomonem  m  uls  regis 
impofitum  ,  ad  fontem  Gihon  deducerent ;  atque 
regni  ipfius  ibi  fucceflorem  eum  fuo  nomine  decla¬ 
rarent  ,  &  non  folum  fubditis  ,  fed  etiam  toti  regis 
familis  prsficeretur.  De  quo  in  facro  textu  hsc 
David  dixifle  feribitur:  Tollite  vobifeum  fervos  Domi¬ 
ni  vefiri  ,  er  imponite  Salomonem  filium  meum  fupeb 
mulam  meam  :  &  ducite  eum  m  Gihon:  &  ungat  eum 
mihi  Sadoch  Sacerdos,  &  Nathan  Propheta  in  Regem 
fuper  Ifrael  ;  &  canetis  buccina ,  atque  dicetis'.  Tivat 
Rex  Salomon.  Perfpicuum  eflenim,  hujufque  Sa- 
crs  Scripturs  teflimonio  planum,  lfraelitas  Reges 
mulis  confueviffe  vehi ,  ut  capite  prscedenti  pluri¬ 
bus  demonllravimus. 

N  nn  2. 


Gri- 


93  + 


Arcanorvm  Sacrae  Scrirt. 


935 


Criminofius  adhuc,  quibufdam  viris  do£tis  vide¬ 
tur  ,  honoris  ,  ac  dignitatis  prorogativam  ,  ufum 
mulo  in  Ifraelitica  Republica  habuifle,  cui  ab  ipfo 
Deo  horum  animalium  procreatio  omnino  vetita  fue¬ 
rat.  Quamobrem  non  contemnenda  nobis  fefe  of¬ 
fert  difficultas,  non  folum -quantum  ad  obfervantiam 
procepti  a  Deo  lati,  ejufque  germanam  intelligen- 
tiam;  fed  etiam  circa  genus  mulorum  ,  &  mulo, 
de  quibus  in  proallegato  facro  Scripturo  loco  eft 
fermo.  Salomonem  enim  mula  vedtum  in  fua  inau¬ 
guratione,  regiofque  filios ,  tam  recreationis,  quam 
certaminis  de  caufa,  mulis  ufos  certum  eft.  David 
quoque  mula  fuifle  vedlum,  ex  facris  oraculis  aperte 
conitar. 

Leges  a  Deo  tradito  Regibus  Ifraelitis  ,  atque 
cum  primis  fandliflimo,  piiffimoque  viro  David ,  mu¬ 
lo,  mulorumque  ufum  potius  criminofum,  quamli- 
citum  ,  aut  religiofum  extitifle  eo  argumento  pro¬ 
batum  videtur ,  quod  Hebrois  hoc  animal  vetitum 
eflet :  ut  habetur  Levit.  19.  Deo  populo  Ifraelitico 
prohibente  coitum  animalium  diverfarum  fpecierum, 
qui  tamen  coitus  ad  mulos  gignendos  ac  procreandos 
neceflario  requiritur.  Audiatur  proceptum  :  Ani¬ 
mal  tuum  non  facies  coire  cum  alterius  generis  animan¬ 
tibus.  Hoc  elt  lex,  quo  quidem  in  noltro  cafu  ma¬ 
ximi  roboris  cenferi  pollet.  Eapropter  Abulen.  in 
cap.  22.  Deuter.  peracute  obfersravit,  quod  cum  a. 
Deo  lex  de  non  arando,  in  bove,  &  afino  tradita 
fuilfet;  nihilominus  de  non  arando  in  bove  ,  &  mu¬ 
lo  nihil  egit:  quod  hoc  animal  in  populo  Ifraeliti¬ 
co,  finibufque  illius  nequaquam  reperiundum  fup- 
ponatur.  Quamobrem  fi  ab  illius  doctrina  argu¬ 
menta  haurire  liceret  i  nullius  pretii  extitifle  mulos 
apud  Ifraelitas  affirmandum  videbatur,  quod  ea, 
quo  nullius  funt  ufus ,  nullius  quoque  fint  exiftima- 
tionis. 

Cumque  procreatio  mulorum  Ifraelitis  a  Deo  ve¬ 
tita  fuilfet ;  Regibus  quoque  mulorum ,  live  mula¬ 
rum  ufus  interdictus  cenferi  debet.  Enimvero  le¬ 
gis,  profertim  a  Deo  lato,  obfervnntia  a  Principi¬ 
bus  inchoanda  fuit  i  ut  etiam  a  Jurifconlultis  dicitur 
digna  vox :  Regum,  ac  Principum  gelta,  cotero- 
rum  norma  efie  debent  :  cum  illorum  muneris  fit 
Imperium  pro  viribus  confervare.  Imperium  au¬ 
tem  ,  ut  ait  Plui,  ubi  Thefei ,  ac  Romuli  a£ta  con¬ 
fert  ;  xk  fjrlov  £  pj  rfy$uovT@- ,  yj  Gi€at%o- 

fdfy]  $  Hoc  elt:  A/on  minus  abflinendo 

ab  indecoro,  fupple  confcrvatur  ,  quam  completlendo 
decorum.  Opere  nimirum  adimplendo,  non  folum 
quo  jufta  6c  optima  apparent,  fed  etiam,  quo  de¬ 
coris  fpeciem  habent.  Quid  autem  jultius, aut  quid 
magis  decorum  in  Republica  Hebroorum  apparere 
poterat,  quam  Regem  divino  legis  obfervantiflimum 
fe  probere  ,  ita  ut  ab  ea  ne  latum  quidem  unguem 
deficeret.? 

Hoc  igitur  publica  facro  legis  tranfgreffio  ex  ufu 
mulo  ,  in  Ifraelitias  Regibus  admittenda  cum  non 
videatur;  minus  quoque  rationi  confonum  videtur. 
Regem  David,  divino  legis  alias  obfervantiflimum, 
(ut  ex  facris  oraculis  perlpicuum  elt;)  mula  fuifle 
ufum.  A  re£ta  namque  ratione  ejus,  qui  fan&ita- 
tem  Davidis  commendatam  in  facris  litteris  agnove¬ 
rit,  affatim  id  alienum  cenferi  pollet.  Eis  namque 
encomiis  Davidis  fanfritas  in  facris  oraculis  com¬ 
mendatur,  ut  legis  ejufdem obfervantio  fimulacrum, 
non  femel,  fed  iterum,  atque  iterum  ,  Regum  hi- 
ltoria  ,  reliquis  imitandum  proponat.  Quo  igitur 
fundamento  ipfe  primus  tranfgreflor  eorum  ,  quo 
a  Deo  conflituta  fuerant,  extiterit,  latis  alienum  ab 
ejus  pietate  fufpicari  pollet.  Nam  quamvis  homici¬ 
dam,  atque  adulterum  aliquando  lan&iffimum  Re¬ 
gem  David  agnoverimus;  de  his  etiam  criminibus 
a  Deo  punitum  ,  ac  reprehenfum  doluifle  fcimus: 


B 


D 


E 


nullibi  vero  eidem  objici  mulo  ufum  in  facris  habe¬ 
tur  litteris  ;  aut  doluifle  ,  quod  mula  aliquando  ve¬ 
heretur  ,  aut  de  hoc  poenitentiam  egifle  cogno¬ 
vimus. 

Commune  igitur  genus  mulo  in  Salomone  inau¬ 
gurando  ,  Pineda  lib.  2.  de  reb.  Salom.  cap.  f.  & 
cum  illo  Gafpar  Sandtius  in  cap.  18.  lib.  2.  Reg.  n. 
10.  &  alii  plures ,  a  fandtiffimo  Rege  David,  6c  re¬ 
liquis  Regibus  deturbant :  argumentis,  atque  ratio¬ 
nibus  quidem  jam  allatis  convidti;  quibus  etiam  Re¬ 
ges  a  legis  tranfgrcflioae  redimunt.  Quamobrem  a 
diverfitate,  (ut  Pineda  putat)  vocabulorum,  a  pro¬ 
flantia,  &  nobilitate  mulorum,  aemularum,  qui¬ 
bus  Reges  Ifrael  utebantur;  a  velocitate curlus illo¬ 
rum  animalium,  quo  facra  oracula  Regibus  conce¬ 
dunt;  atque  etiam  a  ratione  coeundi ,  pariendique, 
ut  Regem  Davidem,  Salomonem,  ac  totam  regiam 
prolapiam  a  tranfgreffione  legis  fervent,  mulas  re¬ 
gias  alterius  fpeciei  a  communi  fuifle  comminif- 
cuntur. 

Diverfitatem  vocabulorum ,  rerum  quoque  figni- 
ficatarum  diverfitatem  ,  ac  diftindtionem  infinuare 
cum  perfpicuum  fit.-  hanc  regiam  mulam  a  commu¬ 
ni  diflingui  ,  ex  Hebraicis  vocabulis,  certiflimum 
Pineda  exiflimat.  Illud  enim  commune  genus  mu¬ 
linum,  quod  ex  coitu  equi,  &  afino,  viciflim  equo, 
&  alini  gignitur;  Hebraice  in  facris  litteris  fe- 
mtm  dici  Pineda  tradidit.  Hoc  autem  animal,  quo 
David  ,  &  filii  illius  veftabantur,  quod  mula  in  fa¬ 
cris  appellatur  litteris,  in  qua  pariter  regio  fuccef- 
fionis  de  caufa  Salomon  vedtus  fuit,  appellari  Pe - 
red  affirmat;  &  quidem  ita  dici  exemplaria  Hebrai¬ 
ca  demonftrant. 

Mulorum  commune  genus  vocabulo  DP.l  femim  fi- 
gnificari  probat  Pineda  ex  cap.  56.  Gen.  ubi  de  An¬ 
na  fermo  eft  :  &  locus  ab  omnibus  fere  feriptoribus 
de  mulis  interpretatur;  nec  aliud  adfert  in  tota  facra 
Scriptura  teftimonium  ,  quo-  futim  intentum  confir¬ 
met  ,  nec  adferri  poteft.  Cumque  nos  fupra  cap. 
z 6.  non  D?‘  femim  ,  fed  DP)  famim  legendum  lo¬ 
cum  relatum ,  multis  rationibus  monftraverimus :  & 
nequaquam  mulos,  fed  aquas,  fi  ve  ftagna  ea  voce 
fignificari  docuerimus,  non  eft  quod  ultra,  rejicien¬ 
do  Pinedo  ,  ac  aliorum  audfcorum  fundamento  im- 
moremur. 

Si  vero  a  coitu,  8c  partu  pro  Pineda  fumendum 
eflet  argumentum ;  fatis  quidem  firmum  illud  vide¬ 
retur.  Communi  enim  mulorum  fpeciei  coire, 
aut  parere  ,  adeo  interdi&um  a  natura  fuit;  ut  mu¬ 
lam  aliquando  peperifle,  Romanis  &  reliquis  omni¬ 
bus,  etiam  Grircis,  portentofum  vifum  fuerit.  Hu¬ 
jus  prodigiofi  partus  teftes  funt  Plin.  lib.  8.  cap.  44. 
&  Alexan.  ab  Alexan.  lib.  2.  Gen.  dier.  cap.  gi.  qui 
etiam  tradit  ,  mula  cum  incefta:  naturae  partum 
edidiflet,  Xerxe  expeditionem  in  Graeciam  pa¬ 
rante;  eo  partu  cruenta  bella,  ftragefque  &  memo¬ 
randum  Perfarum  excidium  prsmonftratum  fuifle  : 
&  lib.  $■.  cap  13.  mulam  gemellos  parturientem ,  di¬ 
ra  oftenta,  peltemque  denunciafle  feribit. 

Dari  vero  aliud  mularum  genus,  quod  pariat,  & 
ex  confequenti  coeat  ;  audforitate  Arift.  lib.  7.  de 
hiftoria  animalium  cap.  24.  probatum  Pineda  exifti- 
mat.  Ariftotelis  verba  haec  funt:  In  terra  fupra  Phoe¬ 
nicem  mula  coeunt  ,  &  parturiunt  omnes:  fed  id  genus 
diverfum  eft ,  quamquam  fmile.  Harum  etiam  mu¬ 
larum  coeuntium  ,  &  parturientium  genus  Plinius 
ubi  fupra  ,  audfcoritate  Theophrafti,  in  Cappadocia 
reperiri  tradidit.  Haec  igitur  animadvertens  Pineda 
lib.  2.  de  reb.  Salom.  cap.  17.  ad  hoc  genus  revo¬ 
cat  regias  mulas :  quas  nequaquam  lege  a  Deo  pro¬ 
hiberi  exiftimat  :  quod  ibi  genita  tantum  ex  coitu 
animalium  diverfarum  fpecierum  interdicerentur : 
cumque  multe,  quibus  utebantur  Reges  Ifrael,  ne- 

qua- 


! 


936  M  Y  ROTHECIVM.  III.  937 


quaquam  ex  commixtione  afini,  8c  equae,  vel  con¬ 
tra,  fed  ex  mulo,  &  mula  ejufdem  fpeciei  gigne¬ 
rentur  }  ea  lege  minime  comprehendi  perfpicuum 
cenfet. 

Dignitas  etiam  ac  praedantia  ,  quae  de  his  anima¬ 
libus  in  fcripturis  tum  facris,  tum  prophanis  nobis 
commendatur;  has  ipfas  feparare  a  communi  genere 
mulorum  videtur.  Quid  emm  fingularis,  pretiofi, 
aut  aeilimatione  digni  in  communi  genere  mulorum 
eluceat ,  non  apparet.  Forfitan  obflinata  motus 
tarditas  ?  Vel  indom’ita  in  pluribus  illorum  ferocia? 
Fortafle  calces  in  annos  plurimos  Domino  refervati? 
Forfitan  raritas  illorum  animalium  ?  nihil  fane. 
Nam  quacumque  in  regione  ,  in  qua  afini.  Se  equi 
habentur  j  ex  coitu  utrorumque  mulos  quoque  gi¬ 
gni  condat*  Cum  igitur  nihil  in  communi  genere 
mulorum  expetendum  appareat;  neque  cum  regio 
cultu ,  dignitate  ac  majeltate  Reipublicae  Ifraeliti- 
cx,  aliquid  commune  habere  mulae,  aut  muli  vi¬ 
dentur  :  praefertim  cum  ea  regia  majedate ,  cui  ex 
lege  horum  animalium  procreatio  omnino  interdice¬ 
batur.  His  potifiimum  argumentis  Pineda  duceba¬ 
tur;  ut  eo  in  loco  3.  Reg.  i .  ubi  Salomon  mula  ve- 
ttus  ad  inaugurationem  icribitur:  mula  quidem  non 
communis  generis  ,  fed  alterius  jam  fatis  commen¬ 
dati  ,  ve£tum  crediderit :  &  eodem  Abfalonem  quo¬ 
que  in  fuga  ufum  exidimet. 

Plaufibilis  certe  jam  polita  do&rina  apparet ;  quam 
nos  ,  non  tam  auctoritate  Pinedae,  quam  aliorum, 
&  rationibus  quoque  pluribus,  fufius  quam  ille  com¬ 
probavimus :  atque  etiam  compledteremur ;  ubi  ex 
facris  litteris  coiifle ,  ac  peperifle  has  regias  mulas  ali¬ 
qua  ratione  fubodoraretur ;  aut  Pinedx  fundamenta 
minime  ruerent.  Illud  enim  genus  mulorum, quod 
tradidere  Theophradus,  Plinius , atque  Arill.  lib.  6. 
de  hid.  anim.  c.  24.  nequaquam  ad  eam  mulinam 
fpeciem  revocari  debet;  qu;e  ex  duabus  fpeciebus, 
nimirum  equina,  afinina  gignitur  ;  licet  fimile 
mulis  fit  quantum  ad  formam ,  atque  figuram ,  fpe- 
Ctatis  corporum  lineamentis ;  qua  de  caula  illud  ge-i 
nus  a  noltris  mulus  diCtus  ed  latine;  quamvis  reve¬ 
ra,  nec  talis  fit,  nec  ab  Ai  illotele  hoc  nomine  ap¬ 
pellatus.  Nam  mulus  Graece  a/ov©-  dicitur  ;  hoc 
ed  medius  afinus  ;  at  vero  hoc  animal ,  de  quo  ibi 
loquitur  Aridoteles  ,  ogdCV  vocatur;  fic  enim  in  eo 
capite  de  hoc  animali  Aridoteles  loquitur,  d  'j  cfddc 
dvoeQcuvj  ,  iij  fcf  t  TTfUTov  fioKov.  Hoc  ed  5 
Oreus  autem  confcend.it,  atque  coit  pofl  priores  dentes. 
Supple,  amiflos. 

Et  licet  aliqui  didtionem  illam  Oreus  per  latinam 
mulum  fint  interpretati  ,  auCloritate  tamen  Ari- 
dotelis,  Oreum  alterius  generis  extitifle  amulocon- 
ftat:  quia  ipfemet  Arid.  111  libris  de  generat,  contra 
Empedoclis  &  Democriti  fententiam  totum  mulo¬ 
rum  genus  derile  fore  docet,-  deaue  illorum  derili- 
tate  multa  difputat.  Et  quamvis  flatim  de  mulis  Sy¬ 
riacis  loquatur,  quas  parere,  atque  coire  tradidit,’ 
tamen  aperte  tedatur ,  quod  licet  communi  generi 
mulorum  fimilia  videantur  ha:c  animalia,  tamen  al¬ 
terius  fpeciei  funt.  Sic  enim  dicit :  cu  'j  cv  rjj  (f  fc.ee 
Tij  QoivUyi  ypelovoi,  ^  ^  TntT&scriv,  d'/h! 

to  opeoiov  ,  trtgov  $  6cc.  Hoc  ed  :  Muli 

autem  in  Syria ,  qua  efl  fupra  Phoenicem,  coeunt ,  & 
pariunt ;  fed  efl  fimile  quidem ,  aliud  autem  genus.  Quo 
certe  nihil  apertius  tradi  poterat  ab  Aridotele,  ut 
certo  fciremus,  quod  illa  animalia ,  quae  ibi  dicuntur 
muli,  &  coire,  ac  parere  affirmantur,  non  funt  pro¬ 
prie  muli  ;  fed  animalia  alterius  fpeciei,  &  fimpli- 
cis  non  commixta::  illud  nimirum  quod  dp6o?  appel¬ 
laverat,  quafi  dixeris  Montanus ,  Sc  fylvefcer  ;  fic  e- 
nim  illud  vocabulum  ogdsc  interpretatur. 

At  illud  animal  ,  quo  ve6tum  Salomonem  legi¬ 
mus  3.  Reg.  i.  proprie  fuifle  mulam,  didtioT.?  pe - 


B 


D 


E 


red  Hebraea,  qua:  habetur  in  exemplari  Hebraico, 
&:  didtio  quae  apud  Jofephum,  &  in  Grae¬ 

cis  exemplaribus  legitur  ;  quae  dehabent,  Sfofit. 
/3  aurale  t  ijov  fci  SoAOjWwvroc-  o$rl  r  y,[a tovov  r  ipitjv,  inten¬ 
tum  nodrum  plane  probant.  Sic  enim  locus  allatus 
interpretatur.  Et  imponite  Salomonem  filium  meum 
\fuper  mulam  meam.  Didlio  enim  »j plov&  de  nullo  a- 
jlio  genere  mulae  velificatur,  quam  de  eo,  quod  ex 
I  coitu  afini  nae ,  equinaeque  fpeciei  gignitur.  Com¬ 
muni  igitur  genere  mula:,  non  autem  ab  hoc  diverfo 
Salomon  ad  declarationem  Regiae  lucceffionis  vedtus 
ed:  eo  nimirum,  quo  David,  &  reliqui  regiae  pro- 
fapiae  Principes  utebantur. 

Nec  quemquam  perturbet  Dei  praeceptum,  quod 
habetur  Levit,  cap.  19.  in  quo  coitus  animalium  di- 
verfarum  fpecierum  interdicitur  :  ad  quod  longa  o- 
ratione,  &  redte  latisfaciunt  Perer.  in  cap.  36.  Gen. 
&  Torniel.  anno  mundi  2315».  Etenim  plurima  alia 
Dei  praecepta  in  veteri  &  Modica  lege  haberi  per- 
ipicuum  ed  :  quae  tamen  podhabita  fuifle  etiam  ex 
contemptu  ab  aliquibus  nihilominus  perfpicuum  ap¬ 
paret;  potiffimum  a  Regibus,  &  Principibus  Rei- 
publicae  :  ut  merito  aliquando  conqueratur  Jeremias» 
hos  magis  divinam  legem  contempfifle,  quam  ple- 
beios  homunciones.  Jeremias  enim  cum  concionem 
aliquando  cum  plebeiis,  infimaque  fortis  hominibus 
haberet,  intenta  illis  lite  fuper  tranfgreffione  divinae 
legis  ,  &  neque  hi  didto  audientes  eflent ,  cogitafle 
fe  apud  femetipfum  affirmat,  atque  dixifle:  Forfitan 
pauperes  funt  ignorantes  viam  Domini ,  &  judicium  Dei 
fui:  Ibo  igitur  ,  inquit,  ad  optimates ,  hi  enim  cogno¬ 
verunt  viam  Domini  ,  &  judicium  Dei  fui.  Sed  quid 
tandem  concludit  fandius  Dei  Propheta?  Ecce  hi  ma¬ 
gis  confregerunt  jugum  &c.  Eten4m  ditiores  fenum 
habent  in  cornu  ,  ex  veteri  adagio;  ac  proinde  ab 
eis  longe  fugiendum  ,  ibidem  confulitur :  quae  locum 
minime  haberent,  fi  divinae  legis  obfervantia,  ali¬ 
quem  apud  illos  reperiflet  gradum. 

Sed  quicquid  fit  de  tranigreffione  impia  fzerx  le¬ 
gis,  apud  impios  frequentiffima ,  nequit  tamen  haec 
tranfgreffio  admitti  in  iandtiffimo  viro  David,  aliiR 
que  piis  regibus :  quamobrem  in  ufu  mularum  mi¬ 
nime  legis  tranfgreflores  eos  extitifle  concedimus  i 
non  enim  quod  coitus  animalium  diverfarum  fpecie- 
rum  in  lege  prohibeatur,  propterea  ufus  mulorum 
Ifraelitis  interdidlus  putari  debet.  Qua  quidem  re- 
fponlione  fatisfadlum  iri  puto  fufficientiffime  a  Rab- 
binis ,  &  ab  Abulenfi  cap.  1 3.  lib.  2.  Reg.  quaed.  1 8. 
ad  argumentum  illorum,  qui  vigore  illius  legis,  u- 
fum  etiam  mularum,  aut  mulorum  Ifraelitis  prohi¬ 
beri  credebant.  Enimvero  ex  vi  illius  legis  peccaf- 
fet  quidem,  qui  lege  contempta,  equum  alinam, 
vel  e  contra  equam  afinumque  ad  coitum  copulaf- 
fet ;  nullius  tamen  peccati  labe  inquinaretur  ille, 
qui  mulos  feu  mulas  adufum  proprium  comparafletj 
vel  alio  quovis  jufto  titulo  ea  animalia  poflediflet. 
Nam  inter  facras  gazas  ad  ufum  facri  templi  mulos 
recenferi  facra  oracula  tradunt.  Hoc  non  obfcure 
cap.  66.  ab  lfaia  infinuatum  videtur,  ibi  enim  Pro¬ 
pheta  de  communi  laetitiae  apparatu  in  Urbis  ,  ac 
Templi  reftauratione  agens:  Adducent,  inquit, om¬ 
nes  fratres  veftros  donum  Domino  in  equis  ,  &  m  qua¬ 
drigis  ,  &  in  lellicis ,  &  in  mulis ,  &  in  carrucis  ad 
montem  fanttum  meum.  Davidem ,  filios  Regis,  8c 
Salomonem ,  mula  ufos  legimus ;  generationem  ve¬ 
ro  mulorum  illos  procurafle,  aut  fervis  fuis  imperaf- 
fe  non  legimus  :  eapropter  quamvis  3.  Reg.  cap.  r. 
de  communi  genere  mula:  locus  accipiatur;  non  ta¬ 
men  ad  genus  mularum  parturientium  confugere  co¬ 
gimur  :  neque  lex  illa  officeret ,  quo  minus  Salo¬ 
mon  ad  fontem  Gihon  mula  juflu  patris  veheretur. 

Verius  fortafle  pro  mularum  ufu  ,  a  regia  facul¬ 
tate  argumentum  fumetur,  fi  dixerimus,  quodmu- 
Nnn  3  tau* 


93« 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


tato  Reipublicae  (latu  ,  Regibus  ipfis  ,  qui  totius 
Reipublicae  principatum  habebant  ,  in  praeceptis 
judicialibus  multa  licebat  permutare  ,  &  leges  ali¬ 
quas  condere  ,  etiam  diverlas  ab  his  ,  quas  inter  ju¬ 
diciales  ac  politicas  ,  Deus  ,  ut  inllitutor  ,  &  Prin¬ 
ceps  ,  ac  Imperator  lfraelitici  exercitus ,  in  confti- 
tuenda  republica  Ifraelitica  praefcripferat.  De  quo 
plura  Myroth.  praeced.  cap.  55.  diximus. 

Verum  ne  ifta  omnino  ex  capite  excogiufle videa¬ 
mur  ;  unum  vel  alterum  ex  facris  libris  afferamus 
exemplum  ,  a  Deuteronomii  libro  exordium  fu- 
mentes ,  in  quo  cap.  17.  pro  futuro  in  populo  Re¬ 
ge  lex  a  Deo  traditur  per  haec  verba  :  Non  habebit 
uxores  plurima s  ,  qua  allidant  animum  ejus.  Contra 
quam  legern  ,  Davidem  virum  fandtiffimum  ,  cum 
regnaret  in  Hebron  cap.  3.  lib.  1.  Paral.  fex  habuif- 
fe  uxores  legimus ;  &;  poilmodum  cum  regnum  to¬ 
tius  lfraelitici  populi  fuifiet  adeptus  lib.  2.  Reg  plu- 
res  alias  uxores  duxilfe  fertur  j  de  quo  ita  facri  tex¬ 
tus  loquuntur  :  Accepit  ergo  David  concubinas  dr 
uxores  de  ferufalem  poftquam  venerat  de  Hebron.  Sa¬ 
lomonem  quoque  exceffiffe  numerum  uxorum  ac  con¬ 
cubinarum  liquido  conflat.  Eodem  quoque  loco 
Deuter.  de  Rege  ,  moderataaue  ejus  curia  lex  in 
haec  verba  fertur  :  Cumque  fuerit  Rex  conflit  utus ,  non 
multiplicabit Jibi  equos.  Cum  tamen  3.  Reg.  cap.  4 
fub  Salomone  dicat  facer  textus  :  Et  habebat  Salo¬ 
mon  quadraginta  millia  prafepia  equorum  curulium  ,  dr 
duodecim  millia  equeftrium.  Et  fub  Davide  legitur 
cap.  18.  lib.  1.  Paral.  Cepit  ergo  David  mille  qua¬ 
drigas  ejus  ,  &  feptem  millia  equitum  ,  dr  viginti  mil¬ 
lia  virorum  peditum  ,  fubenervavitque  omnes  equos  cur- 
ruum  exceptis  centum  quadrigis  ,  quas  refervavit  fibi. 
Mitto  nunc  quas  Myrothecio  praecedenti  ad  majorem 
hujus  rei  explicationem  didla  a  nobis  fuere.  Cum 
igitur  non  folum  mula  vel  mulo  ,  atque  aliis  anima¬ 
libus  uti  ,  fed  etiam  procreationem  i  piorum  curare, 
inter  judiciales  ac  politicas  leges  a  Deo  latas  recen- 
feri  debeat  ;  potuiffe  Reges  his  mulis  uti  ,  atque 
etiam  procreationem  illorum  curare  ,  abfque  nota 
tranfgreflionis  ,  certiflimum  arbitror  ;  atque  pro- 
pterea  mula  non  alterius,  quam  communis  generis 
vedtum  Salomonem  ad  Gihon  affirmandum  cenfeo. 

Pinedte  igitur  jam  polita  fententia  ,  &  dodtrina 
minime  nobis  probatur  :  nec  enim  aliud  genus  mu¬ 
lorum  a  communi  diverfum  ,  in  Scripturis  facrisnos 
comminifci ,  aut  excogitare  oportet  ;  cum  dodtiffi- 
mi  quique  viri  ,  aliud  genus  mulorum  quam  com¬ 
mune  ,  in  Scripturis  non  agnoverint  :  quod  etiam 
Arias  Mont.  obfervavit  in  naturalibus  obferv.  num. 
311.  &  322.  quem  profedlo  abfque  fundamento  Pi- 
neda  reprehendit.  Fuit  enim  vir  ille  eruditiffimus 
peritia  linguarum  Graeca; ,  Chaldaicae  ,  Hebraicae  , 
&  Latinae  notiffimus  ,  ut  line  injuria  alicujus  ,  no- 
llro  hoc  feculo  primas  in  his  facris  lludiisobtinuerit: 
quamobrem  ea  in  re  plurimum  illi  credere  decet  ; 
praffertim  cum  ea  ,  quae  ille  tradidit  ,  quam  maxi¬ 
me  facris  oraculis  confona  lint  ,  ut  vidimus.  Cum 
igitur  aliud  mulorum  genus  a  communi  diverfum 
non  agnoverit  ille  communi  quoque  genere  mulae 
vedlum  Salomonem  ,  nobifcum  fi  viveret  (ut  puto) 
affirmaret. 

Communi  genere  mulorum  Reges  Ifraelitas  ufos 
probatum  fatis  videbatur  ,  argumentis  everfis ,  qui¬ 
bus  innitebantur  ,  qua:  in  contrarium  afferri  pote¬ 
rant  :  verum  ,  ut  folidiora  appareant  pro  communi 
genere  mulorum  quae  hucufque  didla  funt  ;  funda¬ 
menta  alia  fumantur  H  vocabulis  tam  Graecis  ,  quam 
Hebraicis  ,  ac  Latinis.  Nam  apud  Latinos  duo  ha¬ 
bentur  vocabula  ,  quibus  fpecies  hae  animalium  ,  ex 
commixtione  almi  ,  &  equte  ,  vel  equi  ,  &  almae 
genita  lignificantur ,  quae  funt  Mula,  tk  Burdo.  Hoc 
aliquando  uli  funt  Latini ,  ut  Jurifconfultus  de  le- 


B 


D 


E 


F 


93? 

gat.  3.  /.  legato.  Communiter  mula  poni  videtur 
ad  fignificandum  hoc  animal  generis  feminini  :  Bur¬ 
donem  vero  dicunt  Latini  ,  quoties  ejufdem  anima¬ 
lis  genus  mafculinum  fignificare  volunt.  In  hoc 
fenlu  apud  vulgatum  interpretem  habetur  4.  Reg. 
cap.  5.  ubi  Nahamanem  Syrum  Elifaeum rogaffe feri- 
bitur  :  Obfecro  ,  concede  mihi  fervo  tuo  onus  duorum 
Burdonum  de  terra  .-  non  enim  faciet  ultra  fervus  tuus 
holocauftum  ,  aut  victimam  Diis  alienis  ,  ntji  Domino. 
Vocabula  vero  mularum  in  plurali  habentur  lib.  2. 
Reg.  cap.  1 3.  ubi  interfedlo  Amone  julfu  Abfalonis, 
de  fuga  filiorum  David  agitur  his  verbis  :  Surgen- 
tefque  omnes  filii  Regis  ,  afcenderufit  Jinguli  mulas  fuast 
&  fugerunt.  Mulus  in  fingulari  ponitur  2.  Reg.  cap. 
1 8.  cum  agitur  de  fuga  Abfalonis }  quando  nimirum 
rebellis  patri  ,  ex  affedlata  tyrannide  regnum  illius 
occupare  lluduiflet  j  &  manus  adverfus  paternas  co¬ 
pias  conferere  non  erubuiffet ,  ac  vidtus  tandem  fuga 
propriae  faluti  confuluit.  De  quibus  facer  textus  htec 
habet  :  Accidit  autem  ,  ut  occurreret  Abfalon  fervis 
Davidis  fedens  mulo  :  cumque  ingrejfus  fuijfet  mulus 
fubter  condenfam  quercum  ,  &  magnam  ,  adhafit  ca¬ 
put  ejus  quercui  ,•  dr  illo  fufpenfo  inter  coelum  dr  ter¬ 
ram  ,  mulus  ,  cui  infederat  ,  pertranfivit.  Mula  in 
fingulari  ponitur  3.  Reg.  cap.  1.  in  quo  de  regia 
pompa  Salomonis  agitur  ;  &  eumdem  mula  vedtum 
julfu  patris  ibi  feribitur  ,  his  verbis  :  Imponite  Salo¬ 
monem  filium  meum  fuper  mulam  meam :  dr  ducite  eum 
m  Gihon  ,  dr  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  dr  Na- 
than  Propheta  in  Regem  fuper  Ifrael. 

Exemplaria  Graeca  in  relatis  locis  ubique  &  lem- 
per  vocabulum  Graecum  rpUovigr  retinent  ;  quod  elt 
promifeui  generis,  fignificans  tam  mulam  feminam, 
quam  mulum  malculum  :  declinatur  enim  gramma¬ 
ticaliter  per  utrumque  articulum  ,  nimirum  0  £  j 
ny.lov&  :  quibus  articulis  dum  voces  in  facro  textu 
afficiuntur  utrum  per  mulum  in  mafculino,  an  ve¬ 
ro  per  mulam  feminini  generis  locus  fit  interpretan¬ 
dus  colligitur.  Promifeui  quoque  generis  in  lingua 
iandta  elt  vox  pered  ,  qua  femper  utuntur  facri 
codices ,  in  locis  jam  a  nobis  citatis ;  in  quibus  mu¬ 
la  ,  vel  mulus  a  vulgato  ponitur.  Licet  fortaffe  a 
mafculino  femininum  pirda  ,  formari  poffet  ; 
fed  hujus  vocis  nullus  eft  ufus  in  facris  codicibus. 
Quin  etiam  fi  latina:  vocis  Burdo  velimus  conjedtare 
etymologiam  ,  ab  hoc  vocabulo  Hebraico  pered 
burdonem  derivari  non  immerito  fufpicabimur.  Ete¬ 
nim  fl  Peh  Hebraica  afperiore  Littera  ,  in  B.  Lati¬ 
num  durum  converfa  ( ut  foepe  accidit  ,  in  lingua¬ 
rum  exterarum  diverfitate)  a  voce  Hebraica  ‘H?  pe¬ 
red  ,  Burdo  latinum  fiet  latis  vocalibus  confonum  : 
ac  propterea  non  aliud  genus  mulorum  in  facris  lit¬ 
teris  comminifci  neceffe  erit ,  quam  quod  ex  com¬ 
mixtione  afini  &  equae  ,  vel  e  contra  gignitur  :  ac 
proinde  eodem  quoque  mulorum  genere  ,  Sc  non 
alio,  Ifraelitas  Reges  ulos,  vedtumque  Salomonem, 
certiflimum  ac  conftitutum  fit. 


CAP.  XXX 

Praedantia  mularum  regiarum  ,  &  pernicitas 
aperitur. 

Ad  loca.  2.  Reg.  13.  Surgentefque  omnes  filii  Regis 
afeenderunt  finguli  mulas  fu  as  ,  dr  fugerunt.  Ibid. 
18.  Accidit  autem  ut  occurreret  Abfalon  fervis  Da¬ 
vidis  fedens  mulo  :  cumque  ingrejfus  fuiffet  mulus 
fubter  condenfam  quercum  ,  dr  magnam  ,  adhafit  ca¬ 
put  ejus  quercui  ,  dr  illo  fufpenfo  inter  coelum  dr 
terram  ,  mulus  ,  cui  infederat  ,  pertranfivit.  Et  ad 
alia. 

RE- 


940 


M 


Y  R  O  T  H  E 


REmanet  adhuc  difquirenda  velocitas  mu-  A 
lorum  ac  mularum  ,  quibus  Reges  Ifrael ,  ac 
Principes ,  ac  Regum  filii  vehebantur.  Cum 
enim  commune  genus  mulorum  tarditate  afficiatur  $ 
nec  aliqua  pernicitate  commendetur  ;  &  mulos  , 
quibus  Reges  Ifrael  vehebantur  ,  vclociffimos  exti- 
tifle  facris  ex  litteris  confiet ;  Pineda  ,  &:  alii  a  per¬ 
nicitate  fumpto  argumento  ,  has  regias  mulas ,  al¬ 
terius  generis  a  communi  fuifie  fatis  probabili  argu¬ 
mento  ,  ut  vidimus  cap.  praecedenti ,  fufpicati funt. 
Velocitas  autem  horum  mulorum  ex  fuga  Abfalonis 
cap.  18.  lib.  z  Reg.  efi  manifefia  ,  in  quo  dicitur : 
Accidit  autem  ,  at  occaneret  Ab falon fervis  D avidis  fo¬ 
detis  malo  :  campae  mgreffus  faijjet  mulas  fubter  con-  B 
detifam  quercum  ,  &  magnam  ,  adhafit  caput  ejus  quer¬ 
cui  ,  &  illo  fufpenfo  inter  coelum  &  terram  ,  mulas  cui 
infiderat,  pertranfivit.  Nifienim  nimia  velocitate  agi¬ 
tatus  mulus  ultra  impelleretur  ,  nunquam  cincinni 
capitis  Abfalon  tam  complexe  quercui  adhxfiffent ; 
ut  a  quercu  Abfalon  fiipatus  etiam  fortafle  fervis , 
minus  fe  explicare  ,  poit  plurimas  etiam  horas  pol¬ 
let  ,  ut  (acris  ex  oraculis  colligitur.  Muli  pernici¬ 
tatem  teftatur  Jofephus  lib.  7.  antiq.  his  verbis. 
Seleoti  3  p-v  x.oiToiAd(bw<riv  dvlov  o!  icoAi/xioi  ,  Sbn[bdi 

ypuovx  [btx.QiAir.rii  ttythyi'  <Qipo[s%u(Gy  3  fif  puuijf  ,  ii 
c  \  n  \  s  t  .  ~  ^  %  ~ 


ro  £  QoL Aa  ,  itj  d*  x-ivjjirgwf  r.S(p@^  wv,  ipcosAocy.dts^i  dord 
Kopirii  Tga^et  SivSqw  fxeyctAon  cP/meoAv  kA ctSoii  c btrs- 
t etpSfta  ,  af^So^oii  oivax,fi{xcfi).  itj  to  fUf  k Iry&Czro  o£v 
di  f  Siassorltu  eri  <p 4p 0 v  iyd^ [  ■zroCu~ 

TigU.  H  ic  didtio  fv/xij  velocitatem  denotat  ,  &e  ma¬ 
ximam  velocitatem  fignificat,  qua:  nimirum  fit  cum 
impetu  vehementi ;  illorum  itaque  verborum  <pe^d- 
$$  f v[xtn  ,  fenfus  efi  ,  quod  Abfalon  fereba¬ 
tur  ,  fupple  a  mulo  ,  cum  velocitate  maxima  ,  & 
cum  maximo  impetu  :  fic  enim  interpretatur  locus 
allatus  ex  Jofepho  :  Timens  autem,  fupple  Abfalon, 
ne  ho/les  ipfum  prehenderent  ,  confcenfia  mula  regia  fu¬ 
git.  Curfu  vero  incitatiffimo  latus  ,  &  agitatione  ac 
motu  praceps  cum  opaca  arbori  comam  implicuijfet  ,  cu¬ 
jus  fe  rami  longe  lateque  diffundebant ,  fuit  ex  inopinato 
penfilts.  ac  jumentum  quidem  celeritate  abreptum  quafi 
impoftum  adhuc  dominum  vehens  ,  ultra  proceffit.  Sic 
etiam  cap.  13.  lib.  z.  Reg.  in  quo  de  interfedlo  abj 
Ammone  Abfalone  efi  fermo  ,  &:  de  fuga  reliquo¬ 
rum  fratrum  dicitur  :  Surgentefque  omnes  filii  Regis 
aficenderunt  finguli  mulas  fuas  ,  &  fugerunt.  Cujus 
etiam  fugae  velocitatem  tefiaturjofeph  loco  citatocap. 
8.  quamvis  ubi  nofier  habet  mulas  ,  ille  pro  mulis, 
equos  falso  pofuerit :  refpiciens  potius ,  ut  puto,  ad 
rationem  equitat  ionis ,  quam  ad  genus  animalium  ; 
nifi  mendum  in  codicibus  Jolephi  extet  :  mulisfoe- 
minis  ,  non  in  mafculis  fugifle  filios  Regis  ,  cum 
vulgatis  exemplaribus ,  Hebraica  quoque,  ac  Grae¬ 
ca  confentiunt. 

Pernicitatem  atque  velocitatem  regiorum  mulo¬ 
rum  ,  atque  mularum  ,  quam  faerx  litterx  teftan- 
tur  ,  ut  explicare  valeamus  ;  prxtereundum  mini¬ 
me  duxi  ,  duplex  dan  afinorum  genus  apud  rerum 
naturalium  feriptores  ,  nimirum  domefticum  unum, 
filveftre  alterum  ,  quod  pofiremum  a  Latinis  ona¬ 
ger  appellatur.  Pari  ratione  mulorum  ,  mularum¬ 
que  genus  ex  duplici  concubitu  equi  ,  8c  afinx  ex¬ 
cogitare  poflumus  :  nimirum  ex  coitu  equx  ,  &  afi- 
ni  domefiici  ,  ut  communiter  habentur  ;  nec  non 
etiam  ex  concubitu  equx  ,  &  afini  filvellris.  Mi¬ 
nime  igitur  priori  ,  fed  pofteriori  genere  mulorum, 
atque  mularum  ufos  fu.fie  Reges  Ifrael  certiffime 
diximus  affirmandum  ,  ex  his  nimirum-  ,  qux  coitu 
filveftris  afini ,  &  domefticx  equx  ,  vel  e  contrario 
gignebantur  :  atque  de  hoc  genere  mulorum  facra- 
rum  Scripturarum  loca  intelhgenda  reor  j  quoties 
mularum  ,  aut  mulorum  apud  lfraelitas  Reges  me¬ 
minere.  Nam  ratio  loci ,  nimirum,  quod  alter gi- 


C 


D 


E 


c  I  V  M.  Ili.  941 

gnatur  intra  domefiicos  parietes  ,  alter  fecus  ,  In 
montibus ,  Jocifque  filvefiribus  ,  alter  cicur  ,  alter 
agrefiis  fic  ,  fpeciem  in  animalibus  minime  variat : 
ac  propterea  five  mulus ,  aut  mula  ex  equa  ,  &afi- 
na  domefiica  gignatur  ,  five  ex  equa  ,  &  afino  fil- 
vefiri  j  vera  tamen  natura  mulina  in  illis  remanebit; 
&  Grxce  nixlavtgr,  id  efi,  Jemiafinus  veriffime  dice¬ 
tur. 

Nec  aliquem  offendat  ,  quod  genus  mulorum  , 
quibus  utebantur  Reges  ,  corumque  filii  ,  velociffi- 
mum  ex  hifioria  Ablalonis  in  divinis  oraculis  often- 
datur.  Nam  duo  afinorum  genera  cum  habeantur  , 
ut  dicebamus,  alterum  ferum ,  quod  vocant  onagrum , 
inquit  Varro  lib.  z.  de  re  rufi.  cap.  6.  alterum  man . 
fuefablum  ,  ut  funt  in  Italia  ,  Gallia  qt  Hifpania  ,  re¬ 
liqui  omnes  :  duo  etiam  mulorum  genera  nobis  ex¬ 
cogitanda  erunt  j  aliud  ex  equa,  &  afino  domef- 
tico  ;  aliud  ex  equa  ,  &  afino  filveftri  ,  quem  ona¬ 
grum  appellant  :  a  Grxco  ovo? ,  quod  efi  afinus ,  8^ 
dyes&  .  quod  efi  filveftris.  Quemadmodum  igi¬ 
tur  muli  geniti  ex  equa  &  afino  domeftico  ac  man¬ 
sueto-  ,  ab  afino  tarditatem  accipiunt ;  ita  mulos  qui 
ex  equa  &  onagro  gignuntur  ,  pernicitatem  habere 
maximam  necelfe  efi.  Quia  ,  ut  habemus  ex  Var¬ 
rone  loco  citato  cap.  18.  pulli  fequuntur  naturam 
patris.  De  onagris  enim  hxc  Scaliger  in  notis  ad 
lib.  z.  hift.  animal  Arift,  Onagri  vulgares  velociffi- 
mi  funt  ,  auribus  pralongis  ,  colore  candido  ,  nigra  vit¬ 
ta  dorfum  difpefcit.  Et  infra  :  In  Phrygia  ,  &  Ly¬ 
caonia  commendantur  :  in  Africa  ALaurufia  terra  funt 
afini  feroces  ,  tanta  celeritate  ,  ut  volare  videantur. 
Quod  igitur  muli,  ac  mulx  ab  his  genitx,ad ufum 
regium  velocitatem  haberent,  ipfa  rei  natura  id  poftu- 
labat.  Hxc  autem  animalia  fic  genita ,  eadem  fuifte 
cum  his  ,  qux  0^6 0?  a  Grxcis  dicebantur  ,  ex  Ari- 
ftot.  lib.  5.  Rhetor,  cap.  z  circa  finem  perfpicuum 
fore  arbitror.  Efi:  ibi  fermo  de  epithetis  ,  deque 
ratione  utendi  eis  in  arte  dicendi  :  &  quemadmo¬ 
dum  metaphoram  in  aliquo  laudando  docuerat  fu- 
mendam  die  a  digniori  ratione  ;  idem  etiam  in  iis  , 
qux  adponuntur  ,  fervari  debere  ofiendit.  Nam 
etiam  a  mula  turpique  re  aliqua  honefiiori  ratione 
fumi  pofie  ,  elegantiffimis  explicat  exemplis  ;  ab 
Euripide  fumpto  alio  ,  &  alio  a  Simonide ,  qui  cum 
aliquando  AnaxiJx  Meflani  ,  qui  Rheginis  impera¬ 
vit  ,  victoriam  carmine  celebrare  accepto  pretio  co¬ 
geretur  ,  quam  ille  in  Olympicis  ludis  curfu  mula¬ 
rum  reportarat  t  filias  equorum  illas  appellavit.  De 
hoc  ita  Anfiotcles  :  ^  0  QipuuvlJyi ,  ora  /fib  i  Si  3%  fxid- 

9-01»  oAlyov  dvTu  b  vuujiraff  Icti  cgdictv  ,  Sk  q&eA e  asoi- 
eiv  ,  di  Svc^tgaqva v  di  yfitoUSi  7roi«v.  itrei  S’ 
iSlOKiV  ,  inotyiQt. 

XcofiT  dift\07rbSa>v  SvyiXT/szi  't-nstruv. 

K cd  7oi  j  R)  t  ovesv  B-vydlpa  n<sccv. 

Ubi  Poetx  ingenium  Arifioteles  admiratur  ,  qui 
cum  mulas  eflet  laudaturus,  nec  minus  vere  illas  vo¬ 
care  pofiet  filias  afinorum  ,  ad  fervandum  tamen  de-, 
corem  laudis ,  ad  nobilius  genus  refpiciens  ,  eas  di¬ 
xit  filias  equorum.  Sic  enim  locus  interpretatur : 
Et  Simonides  quidem  ,  dum  modicam  mercedem  illi  por¬ 
rigeret  it  ,  qui  oreis  vicerat  ,  noluit  verfificare  ,  hanc 
in  hinnulos  verfificandi  provinciam  quafi  indecoram  fu¬ 
giens  ,  quam  cepit  tamen  ubi ,  quod  appetebat ,  pretium 
tulit ,  in  hxc  verba  erumpens  : 

Salvete  volucrum  filia  equorum 
Cum  tamen  afinorum  quoque  filia  forent , 

Ex  quo  Ariftotelis  loco  manifefium  efi  ,  quod  illud 
animal  ,  id  efi  ,ALontanus  a  Grxcis didtum ,  vere 
quidem  mulus  efi  ;  fed  in  montibus  genitum  ,  dua¬ 
rum  ex  commiftione  fpccierum  ,  afiuinx  videlicet , 
Sv.  equinx. 

Ve- 


9+2  Arcanorvm  Sacrae  Script. 


Verum  ex  equa  &  onagro  generari  mulas  velocif-  A 
(imas  probetur  au&oritate  Piinii  lib.  8.  cap.  44.  di¬ 
centis  :  Generantur  ex  equa  &  ex  onagris  manfuef aliis , 
mula  veloces  in  curfu  ,  duritia  eximia  pedum  ,  verum 
Jlrigofo  corpore  ,  indomito  animo  ,  fed  generofo  ,  &  ad¬ 
dit  :  Onagro  &  ajin a genitus  omnes  excellit.  Polire-, 
mum  vero  hujus  animalis  genus  nihil  ad  nos ,  cum 
ad  afinorum  genera  ,  noi)  ad  mulorum  illa  fint  refe¬ 
renda.  Plinii  itaque  audloritate  ,  ex  hujus  animalis 
prasftantia  &  ejus  generofitate  ,  ex  ejufdem  quoque 
velocitate  ,  illud  idem  animal  ad  regalia  fervitia  ex- 
titifle  accommodatiffimum  ,  &  ad  regiam  pompam 
ollentandam  nobiliffimum  ,  nemo  non  agnofcit  :  ut 
propterea  non  tam  velocitatis  ,  quam  fortitudinis  de  g 
caula  ,  non  folum  in  nundinis  ,  pretio  non  omnino 
contemnendo  ,  hrec  mulorum  genera  venderentur  ; 
fed  etiam  inter  prasftantiffimas  gazas  a  fummis  Re¬ 
gibus  atque  Principibus  ,  aliifque  nobiliffimis  viris 
merito  annumerarentnr. 

Reges  ac  Principes  ,  hoc  genere  mularum  ,  qua¬ 
rum  naturam  ex  Plinio  defcripfimus  ,  in  bello  ufos 
fuifle  ,  ex  Homero  lib.  24.  Iliad.  &  alibi  perfpicu- 
um  eft.  Cum  enim  Priamus  Achillem  aditurus  cur¬ 
rum  libi  parari  juffiflet ,  non  tantum  mulis  regium 
currum  protra&um  narrat  j  fed  etiam  illarum  mula¬ 
rum,  feu  mulorum  prxftantiam  nobis  ob  oculos  con¬ 
tuendam  pofuit  dicens  : 

b'  r,p uovus  K&fltp uivvkx?  cvTitrnsfgyxg 

T*?  f»  7to%  n&M[au>  Mu(jo)  boirxv  dyAxd  bd^. 

Qute  quidem  carmina  non  folum  ufum  mularum 
penes  Reges  ,  ac  Principes  nos  docent  ,  fed  etiam 
earumdem  mularum  ,  quibus  Reges  in  bello  ute¬ 
bantur  ,  lineamenta  oftendunt  :  quamobrem  ea  de 
re  vocabula  hflvTiifos  ,  8t  illa  alia  x^hfuvvxxc ,  & 
bd&  ,  nobis  hoc  loco  confideranda  erunt.  Allato¬ 
rum  carminum  interpretatio  haec  eft  ; 

Junxerunt  autem  mulos  valentes  ungulis  fub juga¬ 
les  , 

Quos  quondam  Priamo  Myfi  dederunt  fplendida 
dona. 

Ex  quibus  regiorum  mulorum  hic  ab  Homero 
defcriptarum  lineamentis  ,  haec  ipla  convenire  cum 
his  ,  quas  ex  onagro  ,  &  domefticis  equabus  proge¬ 
nitas  tradidit  Plinius  ,  manffefte  conftat.  Et  qui¬ 
dem  adeo  mula;  delineatae  a  Plinio  concordant  cum 
his  ,  quas  Homerus  Priamo  Trojanorum  Regi  ad- 
fcribit  ,  ut  nihil  ultra  defiderari  poffit.  Singula 
quasfo  in  his  mulis ,  quas  Homerus  defcripfit ,  ad¬ 
vertantur  ;  nimirum  natalis  regio  ,  quam  Myfiam 
fuifle  conftat  ;  Reges  quibus  ad  ufum  erant  ,  confi- 
derentur  ;  pernicitas  tandem,  ac  robur  ad  qua;cum-  E 
qua;  opera  in  his  non  contemnatur  ;  ut  in  Plinianis 
mulis  ,  mute  Homeri  ,  atque  in  ambobus  regite 
quoque  lacrorum  oraculorum  mute  confpician- 
tur. 

Homerica;  has  mute  Priamo  a  Myfis  dono  datte 
fcribuntur :  &  licet  Myfi  4  Moefis  diftinguantur  , 
ac  etiam  interdum  confundantur  ;  Myfia  tamen  ,  de 
qua  ibi  Poeta  ,  minoris  Afias  regio  eft  ,  Trojano 
lolo  contermina.  Plinius  quoque  loco  jam  citato  , 

&  M.  Varr.  lib.  2.  cap.  6.  de  re  ruft.  in  Phrygia  , 
quas  ad  minorem  Afiam  fpedat,ad  juga  Tauri  mon¬ 
tis  ,  haberi  pneftantiffimos  onagros  affirmant  ,  qui¬ 
bus  mute  gignantur.  Itaque  a  folo  natali  illarum 
gentium  ,  a  quibus  mute  ad  Priamum  Trojanorum 
Regem  dono  milte  fcribuntur  ,  Plinium  ab  Home¬ 
ro  ,  ac  Homerum  a  Plinio  minime  dilcrepare  con¬ 
flat.  r 

Horum  mulorum  ,  five  verius  mularum  ,  quas 
Priami  currum  trahebant  ,  Homerus  ut  robur  ape- 
liret ,  Kgftlepuvixxs  dixit  ,  ad  ungularum  naturam  in 


D 


943 

cis  explicandam.  Et  Plinius  ,  ut  vidimus  ,  duriti¬ 
am  eximiam  pedum  in  mulis  ,  quas  ex  equa  ,  & 
onagro  gignuntur ,  quam  maxime  commendat.  Ro¬ 
bur  earumdem  mularum  Priami  per  vocem  Ulurizg- 
ym  Homerus  explicavit.  Indomito  animo  ,  fed  gene¬ 
rofo  ,  ex  equa  &  onagro  genitas  mulas  Plinius  dixit. 
Harum  etiam  velocitatem  fatis  aperte  Homerus  ibi¬ 
dem  aperuit  *  paulo  enim  infra  ab  eo  loco  Mercuri¬ 
um  adiifle  Priamum  ,  atque  ab  eo  percunctatum 
efle  feribit ,  quo  tanta  cum  velocitate  contenderet. 
Perfpicuum  igitur  jam  lit  ,  hoc  genus  mulorum  , 
quo  Trojanorum  Rex  Priamus  utebatur  ,  non  alte¬ 
rius  fuifle  generis ,  quam  ejus  quod  Plinius  robuftif- 
fimum  ,  ac  velociffimum  fcripferat.  Mularum  di¬ 
ctarum  velocitas  tanta  erat ;  ut  Simonides  relatus  , 
ut  vidimus,  apud  Ariftotelem  in  Rhetoricis  ,  ea¬ 
rumdem  meminerit  ;  &  a  pernicitate  eafdem  aves, 
five  volucres  ex  auCtoritate  Simonidis  diTAovtobm  JW- 
7rwv  B-vyx t&s  appellare  non  dubitaverit.  Ex  equis 
enim  ,  &  afinis  filveltribus  ac  montanis  haec  anima¬ 
lia  fortafle  gignebantur  ,  quorum  utrorumque  velo¬ 
citas  eximia  &  admirabilis  eft  ;  proptereaque  unico 
vocabulo  ,  id  eft  ,  montani ,  feu  montana  dice¬ 
bantur  ;  &  hac  voce  ab  fpuovou  ,  id  eft  ,  mulis  do¬ 
mefticis,  diftinguebantur  i  atque  a  paterno  genere 
laudem  fufeipientes  ,  Q-vyetrgee  dtJkoxobm  'ivszm  , 
id  eft ,  filte  volucrum  equorum  dicebantur  ,  ex  eo 
videlicet  genere  ,  quod  Simonides  laudavit. 

Sed  ne  ab  oraculis  facris  recedamus,  fed  mulo¬ 
rum  atque  mularum  praeftantiam  apud  Reges  Ifrae- 
litas  comprobemus  ;  argumentum  fumatur  a  gazis  , 
quas  Salomoni  ad  illius  conciliandam  gratiam  affere¬ 
bantur.  ^  Inter  pretiofiffimas  enim  illius  Regis  gazas, 
muli  feu  mulae  recenfentur  lib.  3.  Reg,  cap.  10.  ubi 
de  tributis  ei  allatis  ita  legimus  :  Et  Jinguli  deferebant 
ei  munera  ,  vafa  argentea  ,  &  aurea  ,  vefies  ,  &  ar¬ 
ma  bellica  ,  aromata  quoque  ,  &  equos  ,  &  mulos  per 
annos fwgulos.  Mulorum  autem  vocabulo  in  Hebrtea 
habetur  diftio  peradim  ,  quae  de  mulis  etiam 
in  genere  fceminino  ,  ut  diximus ,  interpretari  po- 
teft ;  ficut  etiam  quae  habent  Septuaginta  in  hanc 
flententiam  tic  t  Kcy  dvlo)  mocstQ^ld  bd^of.  uvtS  , 

sica?-©-'  exdjv]  %gv<rd  ,  ^  dgyv^jt  ,  ^  Ijuxlnrpiov  , 

7lu.  ,  y£v(j/,0lTCi  ,  Kj  (W/TiS?  ,  npUOVXS  TO  KXT  OVUUV- 

lov  «?  C vixiflov.  Hoc  eft  :  Et  ipfi ,  fupple  tributarii. 


ferebant  unufqmfque  munera  fuai  unufquifque  vafa  au 
rea  ,  &  argentea  ,  &  veftimentum  ,  &  ftattem  ,  & 
unguenta  ,  tsr  equos  ,  &  mulos  ,  Jinguli  in  Jingulos  an¬ 
nos.  De  quibus  etiam  ita  Jofeph.  lib.  8.  antiquit. 
cap.  7.  issifx 7T0V  'j  dvTai  <TK< i!)v\  %% vc d  ,  «j  d^yo^fc  ,  Kj 
dAxjydt  i<&i)Tolc  ,  ^  dfu/adruv  yivn  Tssofkd  ,  ^  mic-iq  , 

b^jaartx,  ,  ^  ?  dyfotpopuv  n/aiovuiv  oasc  Kj  pupiy  ,  j^ndA- 
A4  t  $  fixciAiwc  ovj /iv  Jh%S-r,<r<jv  iuriAeyelo.  Hoc  eft  : 
Mittebant  autem  illi  ,  fupple  Salomoni  ,  vafa  aurea , 
&  argentea  ,  &  purpureas  vefies  ,  &  genera  aroma¬ 
tum  ,  complura  &  equos  ,  &  arma  ,  &  farcinariorum 
mulorum  quotquot  tum  robore ,  tum  fpecie  Regi  placituri 
videbantur.  Quamvis  vero  Jofephus  hic  farcinario¬ 
rum  mulorum  meminerit ;  in  eo  tamen  quod  hi  mu¬ 
li  uxfioQofot  ab  eo  dicuntur  }  ad  curfum  etiam  ali¬ 
quos  eorum  fuifle  aptiffimos  ,  faltem  fubindicatur : 
qualis  nimirum  ille  erat,  quo  ufum  fuifle  Abfalonem 
Iaera  oracula  tradiderunt. 

Manifeftum  igitur  ,  ac  perfpicuum  eft  ,  evidenti 
admodum  a  pernicitate  conjediura  fumpta  ,  mulos 
mulafque, quarum  meminit  facra  Scriptura,  ad  ufum 
Regum  llraelitarum  ,  non  alterius  extitiffe  generis, 
quam  ejus  /  quod  jam  ex  equa  domeftica  ,  6c  ona¬ 
gro  manfuefadto  vel  filveftri  ,  gigni  diximus.  Sufpi- 
cari  id  fatis  probabiliter  pofliimus  a  dignitate  illo¬ 
rum  ,  quibus  harum  mularum  ufus  prafferibitur ,  ni¬ 
mirum  a  Regibus ;  his  enim  folis  hoc  animal  ufui 
luifle ,  non  folum  ex  facris  litteris  ,  fed  etiam  Ho¬ 
meri 


Myrothecivm.  III. 


9+4 

meri  au&oritate  cognovimus  :  quorum  etiam  velo¬ 
citatem  ,  pedumque  in  curfu  pernicitatem  ex  lib.  z. 
Reg.  cap.  18.  in  fuga  Abfalonis,  cum  cognoveri¬ 
mus  ;  propterea  eadem  animalia  ex  onagro  genita 
fufpicari  pofliimus.  Nam  licet  optimo  confilioufus, 
mulo  Abfalon  vehi  in  bello  ftuduerit  ,  ut  in  adverlo 
marte  fuga  libi  confideret  ;  nihilominus  eamdem 
muli  velocitatem  ,  qua  fibi  ad  falutem  confuluerat , 
in  perniciem  eidem  ceffifle  confiat  :  qua:  tamen  fa- 
luti  reliquis  fuifle  fratribus  cap.  1 3.  ejufdem  libri  in 
caede  Ammonis  dicitur.  Igitur  non  immerito  mu¬ 
lum  Abfalonis ,  &  mulas  filiorum  Dav-idis  a  perni¬ 
citate  fumpto  argumento ,  eafdem  cum  iis,  quas  Ho¬ 
merus  ac  Plinius  delinearunt  ,  fuilfe  fufpieamur: 
ex  confequenti  mulam  ipfam  ,  qua  David  utebatur, 
&  qua  filius  illius  Salomon  vedlus  fuit  ad  fontem  Gi- 
hon  ,  ubi  regni  fuccdfor  declarandus  erat ,  hujufce 
pariter  generis  extiofib  ,  argumentis  non  improbabi¬ 
libus  crediderim  ,•  quod  viris  me  dodtioribus  ultimo 
decernendum  relinquo. 


CAP.  XXXI. 

Regiae  inaugurationis  loca  in  Ifrael  mon- 
ftrantur. 

Ad  loca  3.  Reg. cap.  1.  Tollite  vobifcum  fervos  Domi¬ 
ni  vefiri ,  &  imponite  Salomonem  filium  meum  fuper 
mulam  meam  ,  &  ducite  eum  in  Cihon  ,  &  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  dr  Nathan  Propheta  in 
Regem  fuper  Ifrael.  JudiC.  9.  Congregati  funt  om¬ 
nes  viri  Sichem  ,  &  univerfa  familia  Urbis  Mello 
abierunt  ,  &  conjlituerunt  Regem  Abimelech  jux¬ 
ta  quercum  ,  qua  Jlabat  tn  Sichem.  Et  ad  alia 
plura. 


9+5 


B 


QU  a  pompa  Princeps  inaugurandus  ,  quove  ^ 
comitatu  ad  regiae  declarationis  ,  inftitutio-' 
nis ,  atque  inaugurationis  loca  deduceretur ; 
huc  ufque  ,  quantum  fieri  potuit  ,  aperuimus.  Ra¬ 
tionabiliter  enim  &  refte  fadtum  putamus  }  ut  de 
more  atque  ex  praefcripto  quarumcumque  Rerumpu- 
blicarum  ,  ubi  de  eligendo  fummo  Principe  agere¬ 
tur  ,  cui  totius  Reipublicx  clavus  committendus 
erat ,  aliquo  infigniori  in  loco  Proceres  totius  regni, 
ut  jam  alibi  diximus,  Senatores,  Magiflratus, No-, 
biliores ,  Patriarchae  tribuum  ,  &  quotquot  ad  ali¬ 
qua  munia  publica  deftinati  fuiflent  ,  ad  inftitutio- 
nem  ,  declarationem  ,  inaugurationem  ,  acclama¬ 
tionem,  8c  ad  praefiandam  Principi  obedientiam  con¬ 
venirent  :  nec  de  Principe  ,  aut  Rege  ageretur  , 
quin  omnes  convocarentur.  Declarationis  ad  fuccef- 
fionem  ,  &  obiter  etiam  inaugurationis  ,  nunc  loca 
praefenti  in  capitulo  quaerenda  veniunt  >  ad  quae  ni¬ 
mirum  regiminftitutionis  pompa  terminabatur.  Haec 
cum  obfcura  fint ,  bubulo  calcanda  erunt  pede  ;  ut 
fingula  ai  fingulis  diftinguantur  ;  &  vera  iacrorum 
oraculorum  intelligentia  ,  quoad  fieri  poteft  ,  hau¬ 
riatur. 

Rationem  loci  in  declarando  ,  inaugurandoque 
Principe  veteres  habuifle,  plura,  me  judice  ,  eo- 
rumdem  monumenta  teftantur.  Diximus  enim  alias 
nullam  folemniorem  ,  fuifque  numeris  magis  ablo- 
Jutam  Regis  alicujus  inaugurationem  ,  aut  declara¬ 
tionem  in  lacris  legi  litteris,  ea  quam  in  Salomone 
facra  nobis  Scriptura  delineavit.  Ad  fontem  Gihon, 
ut  ibi  inauguraretur  ,  five  ut  Rex  futurus  ex  pater¬ 
no  decreto  declararetur, aut  verius  utriufque  decau- 
fa  ,  dudtum  fuifle  Salomonem  cap.  i .  lib.  3.  Reg. 
feribitur.  Ipfo  autem  ftatim  in  limine  hujus  inau¬ 
gurationis  dubitandum  occurrit}  niim  ex  praefcripto 


F 


alicujus  caeremoniae  ,  aut  Ifraelitici  regni  inftituto 
aliquo  ,  is  qui  ad  regni  gubernacula  initiandus  acce¬ 
debat  ,  extra  moenia  Urbis  ad  locum  aliquem  ad  hoc 
delimatum  ,  vel  ad  aliquem  fontem  deduceretur  ; 
an  vero  non  magis  hic  ,  quam  alibi  ,  nec  magis  ad 
montem  ,  quam  ad  fontem  ,  aut  extra  ,  quam  intra 
Urbem  ,  apud  Ilraelitas  Regem  inaugurare  lice¬ 
ret. 

Pineda  lib.  z.  de  reb.  Salom.  cap.  5".  n.  3.  &  Pe- 
rer.  lib.  3.  in  Gen  cap.  z.  quxfi.  3.  ubi  agit  de  fe¬ 
cundo  Paradifi  flumine  ;  quod  Gihon  di£tum  fuifle 
conflat,  inaugurandorum  Regum  determinatum  ali¬ 
quem  locum  apud  Ilraelitas  extitifle ,  alia  quidemSc 
alia  ratione  dufti  negant.  Abulenfis  ille  doclilfimus 
aeternae  memorias  vir  lib.  4.  Reg  cap.  9.  quaefi.  14. 
ex  folemni  Hebraeorum  ritu  fuifle  exiltimnt ,  extra 
Urbium  moenia  deducere  ,  querfi  Regem  inaugura¬ 
re  vellent.  Cui  certe  fubfcribere  coguntur  Rabbi- 
ni  illi  ,  qui  Salomonem  ad  flumen  Gihon  inaugura¬ 
tionis  de  caufa  dudtum  fomniarunt  ,  ut  ibi  pro  au- 
fpicando  regno  facro  confecraretur  oleo  :  quorum 
fiultiffimum  commentum  ex  Aben-Ezra  fert  Eugu- 
binus.  Et  licet  multo  longius  a  vero  hi  aberrave¬ 
rint ,  quam  Salomonem  inaugurationis  caufa  dedu¬ 
xerint  ;  ad  ritum  tamen  inaugurationis  locum  deter» 
minatum  pertinuiffe  ,  cum  noflro  Abulenfi  aflerere 
videntur.  Abulenfis  ea  ducitur  ratione  ,  quod  uni- 
verfi  populi  Dux  ,  atque  Princeps  &  Rex  confti- 
tuendus  cum  eflet }  non  in  occulto  ,  fcd  publice  in 
aliquo  infigniori  loco  ,  quo  totus  pollet  convenire 
populus ,  Regem  fuifle  inaugurandum  jure  optimo 
fadtum  exiftimar.  Confirmat  quia  Abimelech  extra 
Urbem,  Principem  tribus  Ifraeliticae  fuifle  confti- 
tutum  cap.  9.  lib.  Judic.  facer  textus  in  haec  verba 
teftatur  :  Congregati  funt  omnes  viri  Sichem  ,  &  u- 
niverfe  familia  Urbis  Melloh ,  abieruntque ,  &  confli - 
tuerunt  Regem  Abimelech  juxta  quercum  ,  qua  flabat 
m  Sichem.  Et  ne  in  probatione  defecifle  videatur ; 
hoc  idem  ex  cap.  x.  lib.  3.  Reg.  confirmat}  qued 
Adonias  extra  urbem  Jeruialem  pofitus  ad  fontem 
Rogei  ,  Salomonque  ad  Gihon  dedu&i  feribuntur, 
cum  de  illorum  fuccelfione,  feu  inauguratione  age¬ 
retur. 

Dubiam  quidem  rem  efle  fateor}  nec  fatis  firmis 
fundamentis  alteram  ,  vel  alteram  fententiam  inniti 
polle:  quodeumque  enim  affirmetur,  rationibus  non 
infirmis  impugnari  poterit  :  nihilominus  dodtiffimi 
Abulenfis  fententiae  ,  mihi  quoque  potius  aliquate¬ 
nus  fubfcribendum  cenfui,  quam  in  contrarium  de¬ 
clinare.  Sentiendum  igitur  puto,  Reges  Ifrael  ex 
praefcripto  ,  five  illius  leculi  ,  five  Ifraelitici  po¬ 
puli  ,  in  loco  aliquo  vel  facro  ,  vel  praeftantiori, 
extra  Urbium  fepta  ,  quo  Proceres  conveniflent, 
initiari  folitos,  ni  cafus  aliquis  repentinus,  ac  totius 
Reipublicae  imminens  aliquod  periculum,  aliter  fa¬ 
ciendum  fuaderet. 

Ut  autem  facra  prophanis  conjungantur ,  &  alia 
ab  aliis  lucem  accipiant}  quas  prophanorum  monu¬ 
menta  tradant  ,  audiantur.  Plutarch.  in  Art$xer. 
dilucidis  apertiffimifque  verbis,  Perfas  in  Rege  inau¬ 
gurando  locorum  rationem  habuifle  oflenditj  cum 
non  alibi,  quam  Pafargiadis ,  6c  quidem  in  templo 
inaugurari  Regem  aliquem  licui  fle ,  tradat.  Quam 
quidem  inaugurationem  ,  facram  Plutarchus  appel¬ 
lat  i  quod  in  templo  Minervae  a  Sacerdotibus  il¬ 
lius  Deae  perageretur.  O 'Klyu  Rv^t^ov  tj 
Axgetov  ,  inquit,  i^YjAaLCiv  eic  ?xroiQoi(>y&£ct  f  o  fiuiriKdls , 
azcctif  T£Aeo9-«»j  t  /3&<nAi>du/  TiAtTlu/  \svso  t  cr  Tlfeoac 
legtuv.  Hoc  eft  :  Paulo  pofl  Danum  exttnblum ,  Rex 
Pafargadas  perrexit ,  ut  facris  inauguraretur  a  Sacerdo¬ 
tibus  Perficis.  Templum  igitur  Minervae ,  utexifti- 
mat  Plutarchus,  locus  erat,  in  quo  ex  ritu  Perfico, 
regalibus  infignibus  decorabatur  ille ,  qui  fummum 
O  o  o  apud 


f 


9+6 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


apud  illas  gentes  imperium  adminiftraturus  erat. 
Reliqui  ritus,  qui  recenfentur  a  Plutarcho,  dimit¬ 
tantur,  quod  parum  ad  rem  noftram  faciant.  Non 
enim  de  ritibus  inaugurationis ,  fed  tantum  inaugu¬ 
rationis  locum  inquirimus. 

Romanorum  quoque  vetus  inftitutum  fuifie  ,  a 
temporibus  ufque  Latini,  ut  Princeps  regni  infignia 
acciperet  in  templo  Jovis,  ex  Virgilio  lib.  7-yE.neid. 
colligitur.  Ubi  enim  fcripfiflet  Trojanos  ad  Latini 
audientiam  devenifle ;  (ic  regiam  ,  templum ,  locum¬ 
que  regite  inaugurationis  delignat. 


Tettum  auguflum 


ingens . 
£> 


centum  fublime  colum¬ 


nis 


D 


Urbe  fuit  fumma ,  Laurentis  regia  Pici  : 

Horrendum  fjlvis  ,  &  relligione  parentum. 

Hinc  fceptra  accipere  ,  &  primos  attollere  fafces 

Regibus  omen  erat ,  hoc  illis  curia ,  templum  ,  <&c. 

Et  quamvis  V irgilius  ,  cui  dedicatum  eflet  illud 
templum  ,  minime  aperiat,  liquet  tamen  eum  refpe- 
xifle  ad  Romanorum  ritus,  qui  leculo  ipfius  in  ufu 
erant  ,  &  in  templo  Jovis  Capitolini  agebantur. 
Nam  folemnes  ritus  inaugurationis  in  Capitolio, 
confuevifle  apud  Romanos  celebrari ,  Plutarchus 
eft  audor  in  Numa.  Is  enim  cum  Rex  Ro¬ 
manorum  primus  poft  Romulum  eflet  inaugurandus, 
Tarpejum  montem  ,  Capitolium  nimirum  primus 
afcendifle  fcribitur  :  &  arcem  quas  ibi  habebatur , 
confcendens,  ab  Augurum  Principe  fuit  inaugura¬ 
tus.  Eo  quidem  dudus  tanquam  ad  locum  ,  in  quo 
lummi  Imperii  apex  ei  deftinabatur.  Nili  forte  ve¬ 
rius  arbitremur,  in  arcem  quidem  ad  auguria  ca¬ 
pienda  Numam  afcendifle  ;  non  tamen  ibi  regia  in¬ 
fignia  accepifle  ;  fed  confultis  primum  Diis ,  poft- 
modum  fummi  Imperii  faftigium  non  in  arce,  fed 
poftquam  defcendiflet  in  templum  Jovis  ,  accepifle. 
Sed  live  in  arce,  five  in  templo,  Imperii  infignibus 
Numa  fit  potitus ;  Capitolium  cum  templo  locum 
inaugurationis  extitifle  perfpicuum  eft  :  &  quod 
erat  Capitolium  Romanis ,  hoc  Minervas  templum 
apud  Pafargadas  Perfis  extitifle.  Hinc  non  im¬ 
merito  argumentum  fumitur ,  quod  loca  inaugu¬ 
rationis  facra  ,  venerandaque  etiam  Idololatris  fue¬ 
re  ,  &  quod  in  Principis  inauguratione,  ratio  loci 
haberetur. 

Supereft  nobis  ex  noftri  argumenti  inftituto  pro¬ 
bandum  ,  longe  rationabilius  ad  Regum  inftitutio- 
nem  ,  defignationem  ac  declarationem,  qualitatem 
locorum  Ifraelitas  refpexifle  ,  qui  ad  Regum  inau¬ 
gurationes  ex  divinis  inftitutis  potius,  quam  ex  pro¬ 
priis  decretis  procedebant ;  ac  propterea  in  his  (eli¬ 
gendis  eam  rationem  fervabant,  ut  haec  non  intra, 
fed  extra  Urbium  fepta  polita ,  ad  regem  inaugu-  £ 
randum  eligerent.  Praeclare  hrec  dodfri na  auctorita¬ 
te  atque  rationibus  a  dodiflimo  Abulenfi  allatis  robo¬ 
rata  cenferi  potuiflet.  Etenim  fontes  fruftraquasfifle, 
tam  Salomon  jubente  David,  quam  Adonias  cenfe- 
rentur  ,  nili  ex  prasfcripto  aliquo  apud  Hebraeos 
confuetudo  viguiflet ,  ad  ritus  inaugurationis,  five 
ad  regiae  fuccelfionis  declarationem  ,  extra  Utv 
bem  ,  ad  fontes  ,  vel  ad  inligniora  aliqua  loca, 
illum  deducere,  qui  Rex  inaugurandus  eflet.  Quam- 
obrem  cum  Salomonis  negotium  in  difcrnnine 
verfaretur  ,  declaratioque  fuccelfionis  acceleran¬ 
da  foret  ,  ac  periculum  in  mora  politum  vide¬ 
retur  ,  quod  jam  Adonias ,  primus  natu  poft  Abfa- 
lon.  Rex  ad  fontem  Rogel  a  Joabo  totius  regii  e- 
xercitus  Duce,  &  a  fummo  Pontifice  Abiathar  ac¬ 
clamaretur  :  adeo  tamen  ad  confuetudinem  populi 
Ifraelitici  ,  &  ad  prasfcriptum  inaugurationis  perti- 
nuifle  videbatur ,  extra  Urbes  ad  aliquem  infignio- 
rem  locum  illum  duci ,  qui  in  regno  fucceflurus 
eflet,-  ut  David  de  hoc  cogitaverit,  &  ad  Gihon, 


947 

A  Salomonem  duci  juflerit ;  fortafle  ne  ob  inobfer- 
vantiam  hujus  caeremonias,  Salomonis  inauguratio 
aliquando  in  dubium  ab  aliquibus  revocari  poflec. 
Quamobrem  in  tanta  temporum  auguftia  ,  quando 
jam  Adonias  ad  fontem  Rogel  Rex  acclamabatur ; 
David  Salomonem  filium  luum  ad  Gihon  deduci  jul- 
fit,-  ut  ibi  facro  Chrifmate  liniretur;  regnique  ipfius 
fucceflor  declararetur. 

Caeremonia  hxc  feligendi  loca  aliqua  inligniora, 
cum  de  inaugurando  Rege  agendum  eflet,  antiquifii- 
mis  ex  temporibus  ad  memoriam  revocetur  ;  pras- 
ftantilfimusque  locus  inaugurationis  Abimelechi  con¬ 
templetur.  De  quo  ita  legimus  cap.  9.  Judic. 
p  Congregati  funt  omnes  viri  Sichem  ,  cr  univerfa  familia 
Urbis  Ad  e  lio  h  ,  abieruntque  ,  &  conftituerunt  Regem 
Abimelech  juxta  quercum  ,  qua  flabat  in  Sichem  Non 
quidem  intra  Urbem  Sichem  ,  fed  juxta  Urbem. 
Id  enim  valet  praepofitio  in  ,  quae  per  3  Beth  in 
exemplari  Hebraico  lignatur.  Ex  prophanis  au¬ 
tem  facrifque  litteris  religiofo  cultu  aliqua  infi- 
gniora  loca  veteribus  veneranda  extitifle  mani- 
feftum  eft  :  &  quercubus  haec  notata  fuifie  ve¬ 
terum  monumenta  teftantur.  De  hoc  Statius  lib. 
9.  Thebaid.  in  fomnio  matris  Tegeatis  ,  qui  a 
cultu  Dianae  ad  pugnam  adhuc  ephebus  iverat, ita 
loquitur. 

Nota  per  Arcadias  felici  robore  Jilvas 
Quercus  erat  Trivia,  quam  dcfacraverat ipfa 
Ejettam  turba  nemorum  ,  numenque  colendum 
Fecerat  . 

Ex  quibus,  &  facrae  itidem  Scripturae  locis,  quer¬ 
cum  facrorum  locorum  indicem  extitifle  conftat,  Erat 
enim  quercus  in  Ephra:  de  qua  judic.  8.  6c  i.Reg. 
cap.  10.  Erat  etiam  quercus Thabor;  Scpluresalite, 
ad  praeftantiora  loca  defignanda  ,  quae  religiofa  efi 
fent  ,  faltem  ex  fepultura  aliquorum ,  qui  fanditate 
confpicui  extitiflent.  Cum  igitur  in  citato  loco  facri 
textus  Abimelech  Regem  conftitutum  juxta  quer¬ 
cum  ,  quae  ftabat  in  Sichem,  fcribatur;  plane  con¬ 
ftat,  hanc  quercum  ibi  politam  fuifie,  ad  praedan¬ 
dam  fanditatemque  loci  religionis  caufa  indicandam. 
Quod  autem  locus  ille,  in  quo  Abimelech  Rex  fuit 
declaratus  ,  religione  Deique  cultu  facer  eflet ,  ex 
cap.  2.4.  Jofue  perfpicuum  eft.  Erat  enim  haec  ea¬ 
dem  quercus,  ad  quam  eredo  jam  olim  altari,  po¬ 
pulus  foedus  cum  Deo  innovaverat ,  antequam  Jo- 
iue  moreretur:  De  quibus  ita  fcribitur  ibi:  Percuf 
fit  ergo  fofue  in  die  illo  foedus  ,  &  propofuit  populo  pracep - 
ta  ,  atque  judicia  in  Sichem.  Scnpfit  quoque  omnia 
verba  hac  m  volumine  legis  Domini  :  &  tulit  lapi « 
dem  pragrandem ,  pofuitque  eum  fubter  quercum ,  qua 
erat  m  SanBuario  Domini. 

Agi  vero  de  folemni  inauguratione  Regis,  qua: 
ab  eo  ufque  tempore  lacro  fiebat  oleo ,  ex  fabella 
Joathami  patet;  qui  ut  exprobraret  Sichemitis  Re¬ 
gi  eledionem,  atque  inaugurationem;  metaphoram 
ab  arboribus  fibi  Regem  pelfimum  conftituentibus 
aflumpfit  dicens:  fverunt  ligna ,  ut  ungerent fup  er  fe 
Regem  :  Non  enim  ait  arbores  de  conftituendo  Prin¬ 
cipe,  aut  de  eligendo  fibi  Rege  convenifle;  fed  u- 
fus  eft  undionis  verbo;  ut  Abimelech  inauguratum, 

&  facra  undione  delibutum,  ut  puto,  oftenderet; 
ldque  Sichemitis  Joathan  objiceret.  Cumque  hasc 
gefta  fint juxta  quercum,  quas  erat  in  Sichem,  ubi 
fuerat  tabernaculum  Domini,  ut  vidimus  ex  cap.  24. 
Jofue,  conftat  profedo  extra  Urbem  Sichem,  in  loco 
lacro,  ob  praeftantiam  quercu  lignato,  Abimelech 
fuilfie  inauguratum. 

‘  Satis  in  aperto  ,  locum  inaugurationis  extra  moe¬ 
nia  urbis  extitifle,  ex  didis  de  Abimelech,  de  A- 
donia  ,  &  Salomone  certum  eft  :  fed  ne  aliquis  re¬ 
maneat  non  motus  lapis,  locorumque  conftet  habi¬ 
tam 


94«  M  Y  R  O  T  H  E  C  I  V  M  III.  $49 


tam  femper  fuilfe  rationem ,  quoties  de  inauguratio¬ 
ne  Principis  agebatur  ;  Saulem  pariter  extra  Ur¬ 
bem  ,  fub  aperto  coelo,  Ifraelitici  Regni  guberna¬ 
cula  fufcepifle  ,  utique  pefpicuum  fiet,  non  obiter, 
fed  attente  facram  Scripturam  contemplanti.  Ete¬ 
nim  Sarnuelis  Prophette  feculo,  qui  totius  Ifraeliti- 
cae  Reipublicx  imperium,  tanquam  Dei  delegatus 
adminillrabat  ;  quatuor  principaliora  habebantur  lo¬ 
ca,  in  quibus  ipfe  Ifiaglem  judicabar;  (ut  loquamur 
cum  facris  oraculis)  in  quibus  nimirum  lites,  ac  e- 
xortas  in  populo  contentiones  ,  matura  difcuffione 
decernebat:  quamobrem  regni  Guriae,  htec  loca  ju¬ 
re  appellari  poliunt.  Nomina  horum  locorum  erant 
Bethel ,  Galgala  ,  Mafphat  ,  8c  Ramatha  ;  ut  ex 
primo  Regum  conllat.  In  portis  harum  Urbium, 
&  non  intra  Urbem,  pro  more  Ifraeliticae  Reipu- 
blicae ,  loca  comitiorum,  Sc  tribunalia  ad  judicia, 
ut  fupra  vidimus,  habebantur:  illuc  Samuel  Ungu¬ 
lo  quoque  anno  tam  judiciorum  de  caufa ,  quam  ad 
fhtuta  legefque  conftituendas  in  bonum  Ifraeliticae 
Reipublicae  accedebat ;  juxta  exigentiam  hujus , 
vel  illius  tribus,  llatuendo  ,  qute  oportuilfent ,  ne 
populus  ab  obfervantia  divinas  legis  declinaret.  Quam¬ 
obrem  dicitur  cap.  7.  lib.  1.  Reg  .fodicabat  quoque 
Samuel  Ifraelem  cunilis  diebus  vita  fu  a  :  &  ibat  per 
fngulos  annos  circumiens  Bethel ,  &  Galgala ,  &  Mas - 
phat,  &  judicabat  Ifraelem  in  fupradilhs  locis;  rever¬ 
tebatur  que  m  Ramatha  :  tbi  enim  erat  domus  ejus ,  & 
ibi  judicabat  Ifraelem. 

Locorum  illorum  obfervata  dillindlione,  ad  Re¬ 
gis  inllitutionem  inaugurationemque  accedamus. 
Etenim  cum  Samuel  Saulem  Regem  declarare  vel¬ 
let  ,  populum  in  Mafphat  ut  fcnbitur  1.  Reg.  10. 
convocavit  Populi  autem  nomine  Seniores,  atque 
Gubernatores  Reipublicas  lignificari,  jam  retro  de¬ 
claravimus,  ad  quos  etiam  de  Rege  inllituendo  con¬ 
cionem  eum  habuifle  certa  res  elt.  Quae  etiam  fo- 
lemniffima  primi  Regis  in  Ifrael  inflitutio,  non  fub 
te£lo,  fed  in  aperto  ,  &  fub  dio  fadta  fuit;  ubi  ni¬ 
mirum  erat  altare,  &  agnum  ladlentem  olim  Samuel 
pradiaturus  cum  Philiitaeis  ,  ut  legitur  cap.  7.  ob¬ 
tulerat  ;  quam  ob  caufam  in  memoriam  adeptae  vi¬ 
atorias  lapidem  adjutorii  tunc  erexerat ;  Scad  hunc 
lapidem  adjutorii ,  ubi  devidtis  Philiitaeis  feliciter 
provincia  gella  fuit  a  Samuele,  ut  a  loco  omen  bo¬ 
num  fumeretur  ,  Saul  inauguratus  fuit.  Itaque 
etiamfi  velimus,  bis  Saulem  fuilfe  inauguratum, 
£c  facro  oleo  conlecratum,  primo  nimirum  inMaf- 
phath  ad  lapidem  adjutorii ,  deinde  in  Galgala  ; 
primam  illius  inaugurationem  extra  Urbem  in  loco 
aperto  ,  praeltaniillimo  ,  ac  etiam  religione  divino¬ 
que  cultu  infigni ,  fuilfe  celebratam  certum  erit. 
Nam  extra  Urbem  Mafphat  lapidem  extitilfe  adju¬ 
torii  ex  1.  Reg.  cap.  7.  conllat  ;  ubi  dicitur: 
Tulit  autem  Samuel  lapidem  unum ;  &  pofuit  eum  mter 
Mafphat  ,  er  mter  Sen  ,  &  vocavit  nomen  loci  illius 
lapis  adjutorii. 

Ratio  etiam  a  facrificiis  fumpta  ,  loci  habitam 
fuilfe  rationem  ,  extraque  urbium  fepta  ,  Saulem 
fuilfe  Regem  inltitutum  demonltrat.  Confiilturus 
enim  Dominum  landl  i  Ulmus  vir  Dei  de  Rege  de¬ 
clarando  ,  &  fortes  milfurus  fuper  populum  ,  ut 
Regem  a  Deo  eledtum  ,  &  per  fortes  facras  po¬ 
pulo  manifeltandum ,  Reipublicae  praeficeret}  ne- 
celfario  tum  ex  more,  tum  ex  lege,  facrificia  interpone¬ 
re  cogebatur.  Nullibi  autem  legimus  fine  facrificio,  aut 
vidtima,  aliquem  aliquando  oraculum,  conlulturum 
Deum  adiilfe  ,  ut  liquido  ex  aliis  facras  Scripturae 
locis  conllat.  Ibi  igitur  facrificia  offerenda  a  Sa¬ 
muele  fuerunt  ,  ubi  altare  jam  eredtum  ,  locufque 
Deo  facer  habebatur  in  memoriam  adeptae  olim  con¬ 
tra  Philillaeos  vidtoriae.  Illud  vero  altare  extra  moe¬ 
nia  Urbis  Mafphat  extitilfe  ,  necelfario  dicere  o¬ 


A 


C 


D 


E 


portet  ,  ni  velimus  dicere  ,  intra  moenia  ,  &  Ur¬ 
bis  alicujus  fepta  *  llraelitas  cum  Philillaeis  manus 
conferuilfe;  quod  turpiter  affirmare  cogeremur,  fi 
lapis  adjutorii ,  illudque  altare  intra  fepta  Urbis  Maf¬ 
phat  clauderetur. 

Pollmodum  Samuelem  quoque  fandlitatem  loci  ref- 
pexilfe  conllat,  ex  ipfo  Galgala,  quo  Patriarchae 
convenerant  ad  inaugurandum  Saulem  ;  ut  ibidem 
legitur  cap.  1  I .  fic  :  Et  perrexit  omnis  populus  m  Gal¬ 
gala  ,  &  fecerunt  ibi  Regem  Saul  coram  Da - 

mino.  Erat  autem  tunc  in  Galgala  facra  Dei  ar¬ 
ca  ,  Sc  altare,  in  quo  facrificia  offerebantur ;  quam¬ 
obrem  inaugurationis  caufa  ,  Saulem  aliquando  ven¬ 
turum  in  Galgala  Samuel  cap.  10.  eidem  praedixerat, 
his  verbis :  Et  defcendes  ante  me  in  Galgala  f ego  quip¬ 
pe  defcendam  ad  te)  ut  offeras  oblationem ,  &  immoles 
vittimas  pacificas.  Sacrorum  vero  loca,  ac  altaria,  in 
quibus  Deo  facrificia  offerebantur  coram  arca  ,  £c 
in  tabernaculo  ,  extra  Urbium  fepta  extitilfe  pla¬ 
num  elf.  Dicendum  efl  igitur  extra  Urbium  fepta, 
Saulem  quoque,  ficut  Abimelech,  non  folum  Re¬ 
gem  inflitutum  ,  fed  etiam  fecundo  inauguratum 
fuilfe. 

Davidis  quoque  fandtiffimi  Regis  inauguratio,  at¬ 
tente  li  expendatur,  loci  lacri  eum  habuifle  rationem 
conflabit:  quod  extra  Urbem  Hebron  folemniffime 
inauguratum  non  incongrue  lufpicari  poffimus.  Re- 
ligiofum  vero,  ac  fandtum  Hebron  extitiffe  cap.  23. 
8c  24.  facrae  Genefis  traditur.  Sepultura  emm  Sa- 
rah,  Abrahas,  Ifahac  &  Jacob  venerandus ,  ac  reli- 
giofus  habebatur  ;  nec  non  etiam  ex  facro  altari, 
quod  Jacob  erexilfe  cap.  30. Genefis  fcribitur,  dum 
ibi  habitavit.  Prasterea  quod  praetereundum  noneft 
cap.  2.  lib.  2.  Reg.  David  facro  chrifmate  inaugu¬ 
ratum  in  oppidis  Hebron  dicitur :  quo  viri  Juda,  ni¬ 
mirum  Seniores,  qui  tribum  Judam  ,  illiufque  fami¬ 
lias  gubernabant ,  ea  de  caufa  convenerant.  Ex  qua 
dicendi  phrafi  ,  fub  dio  extra  urbium  fepta  David 
inauguratum  dicendum  cfl.  Etenim  ubi  nos  legi¬ 
mus  in  Oppidis  Hebron  ,  Hebraice  habetur  l1'1?!)  'TVf 
begnare  chebron  :  hoc  ell  in  atriis,  feu  villulis  He¬ 
bron  :  illa  emm  didho  "IR  gnare  fuburbia  proprie  fi- 
gnificat,  locaque  civitatibus  vicina,  quae  tamen  ex¬ 
tra  fepta  Urbium  pofita  fint.  Cum  igitur  Seniores 
Juda  unxifle  David  Regem  in  Hebron,  &ineodem 
loco  Hebron  cap.  7.  David  inauguratus  dicatur  fu¬ 
per  totum  Ifrael  ,•  &  ad  loci  folemniorem  explica¬ 
tionem,  coram  Domino  ,  fuilfe  inauguratum ,  id  ell, 
in  loco  facro  &  religiofo  ,  decernatur:  ex  hisfequi- 
tur  David  quoque  loci  facri  rationem  habuilfe;  & 
extra  urbem  Hebron  in  fuburbiis ,  facro  in  loco, 
facro  oleo  folemniter  undlum  fuilfe ,  ibique  Regem 
inauguratum  affirmare  nos  polle  credimus;  quae  ab 
aliis  feveriori  indagine  difeutienda  erunt.  Nam 
Abfalon  quoque  in  affe£tata  regni  Ifraelitici  tyran¬ 
nide  ,  a  loco  facro  bonum  omen  captare  ftuduit; 
cum  in  Hebrone  regni  aufpiciafibi acclamari,  atque 
decerni  juffilfet ;  ut  ubi  fandtiffimus  Pater  David 
divino  cum  omine  Ifraelitici  regni  gubernacula  fufee- 
perat ,  &  feliciffime  regnaverat ;  non  inferiori  cum 
omine  ipfe  quoque  regnum  fulciperet. 


cap.  xxxii. 

Salomon  in  Gihon  du£tus  regni  fucceffor  jufc 
fu  Patris  declaratur. 

Ad  loca  g.  Reg.  1.  Tollite  vobifeum  fervos  Domini 
veflri  ,  Gr  imponite  Salomonem  flium  meum  fuper 
mulam  meam  ,  &  ducite  eum  m  Gihon  :  &  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  &c.  2.  Paralip*  cap.  ^2. 

O  o  o  %  Ipfe 


5)50 


ArCANORVM  S  A  C  R  jE  SCRIPT. 


95  I 


Ipfe  efi  Ezjcchids ,  qui  obturavit  fuperiorem  fontem  a- 
quarum  Gihon  i  Qr  avertit  eas  fubter  ad  Occidentem 
Vrbu  David.  Et  ad  alia. 

N'On  folum  extra  urbium  fepta  inftitutos,  de¬ 
claratos  ,  atque  inauguratos  Reges  Ifraelitas 
fcimus ,  quo  omnes  totius  Reipublicas  Pro¬ 
ceres  ac  Magi  (Iratus  conveniebant  :  verum  etiam' 
quorundam  locorum  fpecialem  rationem  Ifraelitas 
habuifle  conflat:  qua;  tum  fanblitate,  religionilque 
caufi  veneranda  forent ;  tum  ob  res  publicas  feli- 
ciffime  geftas  toti  regno  boni  ominis  cenferentur. 
Quin  etiam  fub  dio  propterea  Reges  confalutatos 
comperimus;  ut  in  Dei  confpebtu ,  omniumqueeoe- 
leftium  ,  ac  terreftrium  creaturarum,  Regni  coro¬ 
nam  ,  fceptrumque  aflumentes  coeleftium  Siderum 
influxus,  Numinifque  hos  ipfos  attrahendo;  eofdem 
coeleftes  influxus  tranfmittere  fe  debere  Rex  mtel- 
Jigeret  ad  eos,  quos  regendos  fufeipiebat;  a  loco  e- 
mm  cum  primis  optimos  influxus ,  in  bonum  Rei- 
publicae  ex  rebus  optime  ineo  loco  perabtis, Regem 
attrahere  populi  arbitrabantur.  Apud  Romanos  in 
caflra  primum  Imperator  deducebatur  i  ibi  eligeba¬ 
tur  ,  acclamabatur  ,  &  a  militibus  confalutabatur  , 
ut  a  caftris,  ubi  arma  in  falutem  Reipublicae  trana¬ 
bantur  ab  his,  qui  vitam  fanguinemque  in  bonum 
Reipublicm  defponderant  ,  Imperator  tam  pro  fe, 
quam  pro  falute  Reipublicae  bonum  omen  acci¬ 
peret. 

Hanc  etiam  confuetudinem  in  Republica  Ifraeliti- 
caextitifle  patet,  ex  lapide  adjutorii ,  ubi  Saulem  in 
Mafphat  Iblemniter  primo  Regem  elebtum  fuifle  ex 
facris  Scripturis  haulimus.  In  Hebron  David  Regem 
admiilum,  non  folum  a  tribu  Juda,  fed  etiam  a  to¬ 
to  Ifrael  2.  Reg.  feribitur.  Ibidem,  feliciflime  ut 
aufpicaretur  regnum  ,  Abfalon  in  Regem  confalutari 
voluit.  Ad  lapidem  Zohelet,  qui  erat  prope  fontem 
Rogel  ,  Adoniam  futurum  Regem  acclamatum  le¬ 
gimus  3.  Reg.  cap.  1.  Salomonem  vero  in  Gihon 
iucceflorem  regni  declaratum  a  patre  ,  Regemque 
acclamatum  a  populo,  &  facro  oleo  a  Sadocho  in- 
undum  cognovimus ,  mandato  fanbliffimi  Regis  Da¬ 
vid  dicentis  ad  Nathan  ,  Sadochum  ,  &  Banajam: 
Tollite  vobifeum  fervas  Domini  vejln ,  &  imponite  Sa¬ 
lomonem  filium  meum  fuper  mulam  meam  ,  er  ducite 
eum  in  Gihon  :  0“  ungat  eum  ibi  Sadoch  Sacerdos. 

In  his  fieri  textus  verbis,  quae  ad  regite  un&ionis 
intelligentiam  facere  poliunt ,  ut  nullus  ambigendi 
de  aliqua  re  locus  remaneat ,  fupereft  explicandum; 
quilnam  locus  eflet  Gihon;  cum  de  illo  non  mini¬ 
ma  inter  expofitores  difficultas  fuboriatur.  Erat  e- 
nim  Gihon  mons  fatis  altus,  oblongus,  ad  Occiden¬ 
tem  pofitus  civitatis  Sion  ,  quse  etiam  civitas  David 
appellabatur:  in  quo  monte  Pompejus  caflra  ad  ob- 
fldionem  Urbis  aliquando  locavit.  Ita  Chriflianus 
Andricomius  in  fua  fcenographica,  flmulque  erudi- 
tiffima  Jerofolymitante  Urbis  deferiptione  n.  236. 
oftendit.  Ita  tamen  in  altum  mons  ifte  exurgebat, 
ut  verfus  portam  fontis  fenfim  decrefceret,  profun¬ 
daque  valle  ab  Urbe  tunc  ipfa  divideretur  ,  atque 
eidem  Civitati  duobus  pra;altis  pontibus  conjungere¬ 
tur,  in  commodum  illorum,  qui  ab  ea  parte  vel  ad 
Urbem  acceffiflent,  aut  ab  eadem  recefliflent.  Per 
hos  vero  binos  pontes  tranfitus  duabus  viis  dabatur, 
quae  in  egreflu  portae  fontis  dividebantur;  quarum  al¬ 
tera  refta  ad  montem  Gihon  tendebat,  altera  vero 
per  alium  pontem,  ejufdem  montis  meridionale  la¬ 
tus  cingebat  :  ut  in  charta  fcenographica  dobtiffimi 
Villalpandi  confpicitur,  quae  inter  lib.  1.  &  2.  po- 
fitaefl,  in  qua  de  Urbe  agitur.  Andricomius  Jo- 
fephi,  &  Neotericorum  fententiam  citat,  nimirum 
Salmeronis  tom.  6.  inEuang.  cap.  y.  Brocard.  Itiner, 
cap.  6.  6t  aliorum. 


B 


D 


F 


'  Animadvertendum  etiam  duximus  ,  ex  eodem 
monte  duos  tunc  erupifle  fontes  j  quorum  alter  a  la¬ 
tere  orientali  ejufdem  montis  egrediebatur  ,  diceba- 
turque  fons  Gihon  fuperior,  alter  a  meridie  ejufdem 
montis  Subfolanum  verfus  excurrens  Gihon  inferior 
appellabatur.  Hujus  aqua;  erumpentes  per  clivum  , 
&  planitiem  agri  fullonis  ,  quofdam  hortos  regio  ap¬ 
paratu  confitos  irrigabant,  atque  in  his  pifcinam,feu 
natatoriam  quandam  complebant.  Gihon  fuperior 
per  vicinam  vallem  fluebat ,  quae  media  inter  prae¬ 
rupta  montis  Gihon,  montis  Sion  aperiebatur: 
in  quo  monte  Civitas  David,  &  Jerofolymitana;  Ur¬ 
bis  arx  viiebatur.  Ejufdem  etiam  nominis  Gihon 
fontem  quemdam  ,  quafi  ad  moenia  Urbis  decurrif- 
ie,  nulli  eil  incognitum,  qui  in  facris  obverfatur 
oraculis,  ex  frequentiffima  tam  Hebraeorum,  quam 
Latinorum  lententia.  Ita  R.  Salomon  &  Jofeph.  lo¬ 
co  ubi  fupra  7.  &  antiq.  cap.  11.  Hieron.  de  locis 
Hebr.  Theodor.  Procop  Abulen.  Cajer.  Perer.  di- 
lput.  3.  in  cap.  2.  Gen.  Pined.  lib.  2.  de  reb.  Salom. 
cap.  y.  n.  5.  cum  quibus  etiam  ipfe  Andricomius 
flat.  ibid.  in  fuo  eruditiffimo  theatro  terrae  fan£ta:n. 
241.  Villalpandus  ,  Sandtius  in  cap.  1.  lib.  3.  Reg. 
&  alii.  Sunt  etiam  qui  putent  intra  moenia  Urbis, 
lontem  Gihon  aliquem  habuifle  locum. 

His  ita  praelibatis,  quaerendum  fupereft,  an  Salo¬ 
mon,  quem  pater  ad  fontem  Gihon  duci  juflerat, 
ut  ibi  fucceflor  Regni  declararetur,  ad  montem  Gi¬ 
hon  ,  an  vero  ad  fontem  Gihon  fuerit  dedu&us.  An¬ 
dricomius  ad  montem  Salomonem  dedubirum  putat, 
atque  in  eo  de  mandato  patris  fucceflorem  in  Regno 
declaratum  affirmat.  Secus  reliqui  omnes  facrarum 
litterarum  expofitores  tradunt,  dicuntque  Salomo¬ 
nem  non  ad  montem  Gihon,  fed  ad  ejus  nominis 
fontem  Regem  declaratum ;  in  qua  fententia  tam  La¬ 
tini  fere  omnes,  quam  Hebraei  conveniunt,  &  cum 
iplis  Nicolaus  de  Lyra  fequutus  Chaldaicam  Para- 
phrafim,  in  qua  locus,  qui  in  iacro  textu  Gihon  di¬ 
citur  ,  alio  vocabulo  Siloes  vocatur. 

Sumatur  argumentum  ex  facrm  Scriptura;  verbis, 
contra  Andricomium,  pro  fonte  Gihon;  idem  enim 
locus  hic  voce  Gihon  intelligendus  videtur,  quem 
iacra  Scriptura  eodem  vocabulo  alibi  defignavit. 
Cum  igitur  apertiffimis  verbis  Salomonem  ex  man¬ 
dato  Davidis  dubium  in  Gihon  lacer  textus  tradide¬ 
rit,  6c  ex  eodem  facro  textu  non  Gihon  mons,  fed 
Gihon  fons  habeatur;  igitur  non  ad  montem  Gihon, 
fed  ad  ejus  nominis  fontem  ,  Salomonem  Regem  re- 
nunciatum  dicetur.  Gihonis  fontis  fiacra  Scriptura 
meminit  lib.  2.  Paral.  cap.  32.  ubi  de  Ezechia  Re¬ 
ge  dicitur:  Ipfe  efl  Ez.echias ,  qui  obturabit  fupenorem 
Jontem  aquarum  Gihon ,  &  avertit  eas  fubter  ad  occi¬ 
dentem  Urbis  David.  Quo  autem  confilio  aquas  il¬ 
las  obturaverit ,  &  averterit  Ezechias,  habetur  ex 
cap.  4.  Ecclef  in  illis  verbis  :  Ez.echias  munivit  Ci¬ 
vitatem  jitam  ,  (2T  induxit  in  medium  ipfius  aquam , 
&  fodit  ferro  rupem ,  &  adificavit  puteum.  Cumque 
facra  Scriptura  folius  fontis  Gihon  meminerit,  ne¬ 
quaquam  vero  montis,  turpe  erit,  me  judice,  Sa¬ 
lomonem  ad  montem  Gihon  Regem  renunciatum 
affirmare  ,  ibique  facro  oleo  perfufum  acclamare  ; 
verbis  enim  Iaerae  Scripturae,  ubi  de  locis  agitur, 
omnino  inhaerendum  efl.  Itaque  quemadmodum 
ubi  de  operibus  Ezechiae  meminit  facer  textus,  Gi¬ 
honis  vocabulo  fontem,  non  vero  montem  intelli- 
git  :  fimiliter  etiam  eodem  vocabulo,  cum  renun- 
ciatio  Salomonis  icribitur,  fons,  non  mons  fignifi- 
cabitur. 

Stat  nobifeum  pro  Gihone  fonte  Jofeph.  lib.  7. 
antiq.  cap.  11.  cujus  quidem  aublontas  in  hac  re 
maximi  efl  ponderis ;  tum  propter  fummam  viri  e- 
ruditionem  ,  tum  etiam  quod  Jerofolymitanus  fue- 
(nt,  facerdos  in  ea  Civitate  nobiliffimus.  Quam- 

obre  m 


My  ROTHECIVM.  III. 


952 

obrem  nec  loca  Jerofolymitana  ignorare  potuit,  nec 
fontium  nomina,  neque  facras  hiftorias ,  quarum  no¬ 
titia,  quammaxime  aperta  tunc  erat,  praefertim  in 
his,  quae  ad  Regum  confecrationes  pertinebant.  Is 
igitur  non  intra  Urbis  moenia  ,  fed  extra,  non  ad 
Gihon  montem ,  fed  ad  Gihon  fontem ,  Salomonem 
Regem  llraeliticum  renunciatum,  atque  inuntium 
affirmat.  Dum  enim  Bsthfabeam  adeuntem  David, 

a  Rege  fublevatam  e  terra,  fpe  regni  in  filio  fuo 
Salomone  Jofephus  retuliflet  ,  flati m  haec  fubdit: 
-sre$<TKvvij<r«<r»jff  ^  yvvoiiKos  ,  jUatrcpoV 

dvTU  ,  SatdwKOV  |M£?06ar£jWZtr£^)  T  )  iij  /SxVXlXV 

t  JAz  t  QufA&loQvh&Hoov ,  7r«^«yevoji^wv  x.eA db\trx- 
ZjiAocfielv  Ntf&av  T£  t  r*ff  cVa/t#?  ,  ^  «- 

VxfixCOCVTOCS  T  t(0V  C0\Jt2  SoA OjLOWVOO  cRn  T  fioCiUAlKYjv  VipUo- 
vov  ,  £^w  itoKzwg  ooj/ooj/eiv  39n  t  7Ttfyyy  t  Azyoptfyllvu 
yiov,  Kj  'as^a^fixvrxg  to  coyiov  zAxxov ,  flaci- 

Aeoo.  Quae  verba  Jofephi  fat  multa  retulimus  ,  ut 
totius  caeremoniae  defcriptione,  Jofephi  fententia  de 
loco  Gihon,  qui  erat  extra  civitatem ,  apertior  fiat. 
Tantum  enim  per  pontes,  exeuntibus  Urbem ,  mon¬ 
tem  Gihon,  adire  licebat.  Sic  enim  interpretantur 
pi  aeditiajofephi  verba:  Cum  mulier  adorato  Rege  longam 
ei  vitam  precata  ejfet ,  Sadochum  arcejjlt  Pontificem  ^ 
Banajam  prafeclum  Jhpatorum:  qua  cum  vemjfent ,  ju¬ 
bet  ut  afiumpto  Nathane  Propheta ,  dr  cohorte  regia ,  im- 
pofitoque  filio  ipfius  Salomone  in  mulam  regiam^  extra 
Urbem  illum  deducerent  ,  ad  fontem ,  qui  vocatur  Gi¬ 
hon,  unbtumque  fiacro  oleo  Regem  declararent.  Haec 
Jofephus.  Ubi  non  montis,  fed  fontis  Gihon  me¬ 
minit  :  nifi  forte,  vel  ipfe  alibi  montis  meminiffet, 
vel  incuria  librariorum  latinus  codex ,  quo  ufus  efl 
Andricomius  M.  pro  littera  F.  habuerit,  8t  pro  di¬ 
ctione  illa  fontem ,  legerit  montem. 

Clariora  adhuc  haec  ipfa  fient  ex  his,  qux  Jofe¬ 
phus  ibidem  fubintulit,  referens  jufla  Davidis  exe- 
cutioni  mandata  fic  :  fixvetix  ^  dl^xf u%b&  t  ©£ov,  2o~ 
Kojxxvi  zvfihvij  ytvu£% ,  /xncfiv  ^ixAdnsovrzg ,  xvx/3i- 
@xfis<nv  cRn  t  n/xiovov  t  HoAofxwvx ,  Xj  cjT^Scbyovazg 
noKzug  Sm  r  Ttnyry ,  &c.  HoC  efl  :  Banajas  autem  cum 
precatus  ejfet  Deum  propitium  Salomoni  fieri  \  fine  mora 
aliqua  impofuerunt  Salomonem  fuper  mulam ,  &  dedu¬ 
centes  extra  Civitatem  ad  fontem  drc.  Ditiio  enim 
Graeca  iryyn  nihil  aliud  fignificat ,  nifi  fontem.  Et 
quamvis  in  interpretatione  latina, latinoque  fermone, 
facile  tranfitus  a  voce  fontem  ad  vocem  montem  mu¬ 
tationis  litterae  F.  in  M.  contingere  poflet;  id  tamen 
contingere  nequit  in  Graeco  idiomate ,  in  quo  vocis 
wyv  »  quae  fontem  fignificat,  ad  vocabulum 
quod  mons  interpretatur,  nequaquam  facilis  efl  tran¬ 
fitus.  Jofephi  igitur  teflimonio  manifefte  conflat, 
non  quidem  ad  montem,  fed  ad  fontem  Gihon,-  non 
intra  Urbis  moenia  ,  fed  extra  Salomonem  Regemi 
fuifle  renunciatum. 

Sunt  adeo  haec  Jofephi  verba  aperta,  ut  hujus  re¬ 
nuntiationis  locus  indigitari  poffit  tam  in  ipfa  charta 
fcenographica  Hierofolymitanae  Urbis  deferipta  ab 
Andncomio,  n.  232,.  quam  a  Beneditio  Aria Mont. 
in  fuo  apparatu  ad  opus  Biblicum;  quibus  autiori- 
bus  ad  occidentalem  partem  Urbis  Sion,  verfus  illud 
latus ,  quod  vento  Libyco  afflatur ,  in  valle  ipfa  qua: 
efl  ad  portam  Davidis,  meridiem  verfus  renuntia¬ 
tionis  locus  foret  fignandus.  Nam  e  regione  fextm 
aut  feptimae  turris  ab  ipfa  porta  in  agro  fullonis,  quat- 
dam  aquarum  lacuna  exiflit :  quam  aquis  fontis  Gi¬ 
hon  inferioris  coalefcere  voluit  Villalpandus  :  ex  ea 
autem  natatoria  ,  verfus  plagam  auflralem  ejufdem 
Urbis  fontem  erumpere  conflat, 

Arias  Montanus  fontem  hunc  Gihon  dici  exifli- 
mavit ;  quod  ad  radices  montis  ejufdem  appellatio¬ 
nis ,  per  vallem  Ennon  decurreret.  Qui  quidem 
fons,  ut  e  regione  porta:  perveniflet,  qux  dicebatur 
fontis  Siloes;  Sc  de  vicino  fere  muro  Urbis  in  valle 


953 

A  fubter  ejufdem  moenia,  fons  Siloes  erumperet,  duo 
hi  fontes  limul  juntii  torrentem  conflabant,  qui  com¬ 
plebat  aquis  lacunam,  quae  natoria  Siloes  appellabatur: 

a  loco  in  quo  duo  praeditii  rivuli  conjungebantur, 
ad  modicum  fpatium  di  flabat:  ut  videre  efl  deferi- 
ptionc  Urbis  ex  Aria  Montano  in  eodem  latere.  Ve¬ 
rum  a  parte  meridiana  ejufdem  natatoris  Siloes,  fons 
Rogel  habebatur  ;  in  quo  geniale  regni  convivium 
ab  Adonia  celebrabatur:  cujus  aquae  abAuflrali  pla¬ 
ga  Urbis  loco  vicino  lapidis,  ac  rupis  Zoeleth  erum¬ 
pebant ,  6c  natatoriam  Siloes  ingrediebantur.  Hi 
omnes  rivuli  a  natatoria  Siloe  poltmodum  una  erum- 
g  Pontes  per  planitiem  mediam  fiiburbanam  ,  ac  per 
vallem  defluentes,  torrentem  Cedron  efficiebant. 
Haec  omnia  ad  oculum  ,  quam  optime  intelliguntur 
■  ex  deferiptionibus  Urbis  Jerofolymitana:  fupraditio- 
rum  virorum,  qui  quidem  euntia  ea  loca  diligentift 
fime  delinearunt. 

Cur  vero  Chaldaeus  Paraphrafles  in  loco  illo  ex  5.' 
Rcg.cap.  I.  legerit,  ducite  eum  in  Siloe ,  pro  eo  quod 
in  noflro  textu,  ac  etiam  in  Hebraeo  legitur,  ducite 
eum  m  Gihon ;  cognofcere  jam  non  efl  difficile:  cum 
etiam  Rabbini,  &  cum  lpfls  Abulenfis  ,  &  Nico¬ 
laus  de  Lyra  pro  Gihon,  Siloe  dixerint.  Nec  e- 
nim  illorum  placita  his ,  qua:  in  facro  vulgato  e- 
xemplan,  &  a  nobis  afleruntur ,  contradicunt:  im- 
mo  quam  maxime  textui ,  ac  veritati  confonant. 
Non  enim  Paraphrafles  Chaldaeus  vocem  Hebrai¬ 
cam  lf™  interpretatus  efl  Siloes ,  quod  aqute  Gihon 
cum  filentio  currerent  ;  vel  quod  ab  illo  fuperiori 
fonte  Gihon  aquae  Siloes  per  occultos  canales  du¬ 
cerentur  j  ut  jam  non  duo  ,  fed  udem  omnino  fon¬ 
tes  e flent :  ut  Pineda  loco  jam  citato  ienfit :  (qua  in 
re  apertiflime  hallucinati  funt  praeditii  autiores,  cum 
locum  inaugurationis  Salomonis  his  de  rationibus  Si¬ 
loes  appellarunt)  fed  quia  una  flmul ,  duobus  fonti¬ 
bus  coeuntibus  ,  non  alibi ,  quam  in  ipfamet  rivu¬ 
lorum  conjuntiione,  Salomon  Rex  renuntiatus  fue- 
rit.- duorum  enim  illorum  rivulorum  coitus  in  alveum 
unum,  utrumque  aliquando  fortiebatur  nomen  j  &  mo¬ 
do  fons  Gihon,  &  modo  Siloes  ab  autioribus  idem 
alveus  appellatur. 

Facile  jam ,  ut  reor ,  intelligemus  ad  oculum  ,  quo¬ 
nam  in  loco  Salomon  facro  oleo  delibutus,  fuccef- 
foraue  in  regno  renuntiatus  fuerit,  cum  filium  fuum 
David  deduci  in  Gihon  juffiflet:  quo  fane  vocabulo 
rivulus  non  in  ipfa  eruptione  ,  ac  fcaturigine  defi- 
gnatur  ;  fed  ejus  rivuli  pars  ,  ubi  vel  proximo  a- 
qua:  fontis  Siloes  in  unum  cum  Gihon  coibant :  vel 
fi  mavis ,  Davidis  mandatum  de  ipfamet  aquarum  , 
rivulorumque  conjuntiione  accipiatur.  Hac  autem 
£  fontium  conjuntiio,  cum  non  longe  ab  hortis  regiis, 
&  rupe  Zoheleth,  ac  fonte  Rogel  fieret  •  ubi  Ado¬ 
nias,  Abiatharum,  Joabum  &  alios  de  Curia  Regis, 
futura:  in  regnum  fucceflionis  fpe,  convivio  exce¬ 
perat  ;  profetio  tam  ipfe,  qnam  qui  ab  eo  invitati 
fuerant, flrepitum clamantium, ac  Salomonis  inaugu¬ 
rationem  fauflis  acclamationibus  profequentium  facile 
audire  potuerunt,  ut  3.  Reg.  1.  contigifle  per  hxc 
verba  legimus:  Audivit  autem  Adonias  &  omnes yqui 
invitati  fuerant  ab  eo:  jamque  convivium  finitum  erat. 
Sed  dr  foab  audita  voce  tuba  ait ;  Quid  fibi  vult  cla¬ 
mor  Civitatis  tumultuantis  ?  Strepitus  autem  ifle  Sa¬ 
lomoni  fauflus  ,  infauflus  Adonis,  non  tam  fubito 
ad  aures  illius  perveniflet;  fi  in  monte  Gihon  exad- 
verlo  Urbis  pofito,  (ut  Adricomius  velle  videbatur) 
Salomon  Rex  renuntiatus  fuiflet. 

Reges  extra  Urbem  ad  fontes  cur  inauguraren¬ 
tur  ,  non  ell  facile  divinare,  aut  fubodorari,  nec 
pro  eo  aliquid  certo  determinari  poteil,  quod  litte¬ 
ra:  litteralique  fenfui  facrorum  oraculorum  fatisfaciat. 
Verum  fi  ex  capite  aliqua  excogitanda  fint;  aderit 
Abulenfis  qui  Reg.  3.  cap.  j.  qusefl.  25.  ex  aufpi- 
O  o  o  3  cio 


95  + 


Arcanorvm  Sacrae  Script 

A 


955 


cio  perennis ,  atque  indeficientis  fontis ,  feu  annofae, 
ac  diu  virentis  arboris  in  Abimelecho,  inauguratio¬ 
nes  iolitas  fieri  tradit.  Ut  nimirum  novo  Regi  pe¬ 
rennitatem  ,  felicitatemque  indeficientem ,  annofam, 
accrefcentem  ,  diuque  virentem  Regi  incolumita¬ 
tem  ,  populi  ,  fumpto  a  loco  omine  ,  precarentur. 
Liceat  etiam  nobis  dicere  ,  quod  cum  Davidi  nun- 
ciata  fuiflent  ,  quae  ab  Adonia  in  regni  perniciem  , 
Sc  in  contemptum  patris  moliebantur  ;  quod  is  ni* 
mirum  Rex  ad  fontem  Rogel  renuntiaretur  :  Salo¬ 
monem  ad  fontem  Gihon  deduci  mandavit}  ubi  aquae 
abundantius  coibant ,  atque  fluebant  :  quoad  ratio¬ 
nibus  fortafle  jam  allatis  de  caula  fieri  mandavit  :  ut 
nimirum  Salomoni  potius  ,  majorem  felicitatem  , 
abundantioremque  bonorum  omnium  copiam  aufpi- 
cari  a  fanCtiffimo  patre  David,  quam  Adoniae,  Ifrae- 
litae  omnes  intelligerent. 

Quod  fi  a  locorum  vocabulis  futurorum  aufpicia, 
ac  omina  fumere  velimus  :  cum  Rogel  ,  pes ,  five 
pedeftris ,  interpretetur;  Gihon  verd  ,  pedtus ,  five 
vallem  gratias  fignificet :  Adoniam  divino  quafi  nutu 
ad  fontem  Rogel  Regem  renuntiatum  dicemus ;  ut 
hujus  regnum  ,  quod  fauftis  acclamationibus  profe- 
quebatur  ab  his  ,  qui  ejus  partes  lequebantur  ,  nul¬ 
lius  roboris  ,  ac  firmitatis  futurum  denunciaretur  : 
Salomonis  vero  regnum  ut  flabile  ,  firmum  ,  om- 
niumque  gratiarum  ,  ac  bonorum  refertiflimum  ex 
fpiritu  prophetico  futurum  indicaretur  }  ad  fontem 
Gihon  eum  deduci  imperavit.  Quae  ne  putentur 
omnino  fiCtitia  ,  ex  facris  textibus  fubodorentur. 
Nam  cum  David  Banajae  regiam  pompam  declara¬ 
tionis  fuccefloris ,  pro  Salomone  defignaflet,  refpon- 
dit  Banajas  i.  cap.  lib.  3.  Reg.  Amen  ,  fic  loquatur 
Dominus  meus  Domini  mei  Regis  :  quomodo  fuit  Do¬ 
minus  cum  Domino  meo  Rege  ,  fic  fit  cum  Salomone  ; 
&r  fiibhmius  faciat  folium  ejus  a  folio  Domini  mei.  Eft 
enim  vox  ilia  Amen  adverbium  apud  Hebraeos,  quo, 
quae  alhs  in  voto  funt ,  aut  confirmamus ,  aut  opta¬ 
mus  ,  precamurque  ut  eo  contingat  eventu  ,  quem 
alii  expedhnt  ,  aut  optant.  Id  igitur  fuo  nunc  ,  & 
aliorum  nomine  Banajas  fecit  ;  ut  cum  dixiflet  Da¬ 
vid  fe  Regem  fucceflorcm  declaraturum  Salomonem, 
cs4men,  inquit,  Banajas.  Sic  loquatur  Dominus  Deus 
Domini  mei  Regis.  Hoc  eft  ,  ficut  ego  dico  id  me 
optare  }  ita  Dominus  Deus ,  quem  Dominus  meus 
Rex  colit ,  8c  oblervat  ;  dicat  fuo  nomine  Amen  : 
ratumque  faciat  Regis  mei  votum,  atque  decretum; 
immo  Sublimius  faciat  folium  ejus  a  folio  Domini  mei 
Regis  David.  Quae  diCta  fuere  a  Banaja  ex  commu¬ 
ni  ,  &  quafi  legitima  bene  precandi  forma  ,  quae 
quidem  fervari  confuevit ,  quoties  agitur  cum  his  , 
quibus  gratiflimum  fore  exiftimamus  ,  fecundam  fi¬ 
liorum  fortunam  optare.  Quamobrem  etiam  reli¬ 
qui  fervi  Regis  quotquot  aderant  ,  gratulantes  Da¬ 
vid  de  fuccelloris  declaratione,  fimili  verborum  for¬ 
ma  utebantur  ,  dicentes  :  Amplificet  Deus  nomen  Sa¬ 
lomonis  fuper  nomen  tuum  ,  &  magnificet  thronum  ejus 
fuper  thronum  tuum.  Quibus  verbis  ,  minime  mili¬ 
tes  qui  erant  cum  Banaja,  Davidi  gratularentur  ;  nifi 
gratulationem  hujufmodi  ipfi  gratam  id  quodam¬ 
modo  tum  ratione  loci,  tum  fontis  Gihon  ab  eodem 
fubindicatum  cognoviflent. 


B 


C 


D 


C  A  P.  XXXIII. 

Rex  ele£tus  a  Reipublicse  Proceribus 
litibus  adorabatur. 


5c  mi- 


Ad  loca  1.  Reg.  i.  In  die  autem  tertia  apparuit  homo 
veniens  de  caflrts  Saul  ve fle  confciffia  ,  &  pulvere 
confpcrfui  caput  i  &  ut  venit  ad  David  ,  cecidit  fu- 


E 


per  faciem  fuam  ,  &  adoravit.  Lib.  1.  Paralip.  cap. 
29.  Et  benedixit  omnis  Ecclefia  Domino  Deo  patrum 
fuorum  :  &  inclinaverunt  &  adoraverunt  Deumy 
&  deinde  Regem.  Pfal.  71.  Et  adorabunt  eum  om~ 
nes  Reges  terra  ,  &  omnes  gentes  fervient  ei.  Et  ad 
alia  plura  loca. 

REgem  Ifraeliticum  Deo  favente  folemni  ad 
regia  pompa  ad  loca  declarationis  ,  atque  in¬ 
augurationis  deduximus  :  ritus  modo  ,  atque 
ceremoniae  funt  inveftigandae,  quibus  Rex  ac  Prin¬ 
ceps  a  Proceribus  ,  a  militibus ,  a  fubditis  omnibus 
profcquebatur  ;  ne  quid  tanta:  folemnitati ,  regiae¬ 
que  dignitati  deefiet  pro  majeftate  ,  ac  dignitate  If- 
raeliticae  Reipublicae  a  Deo  inftitutae  ,  ac  ordinatae. 
Verum  lacrarum  abdita  reconditaque  arcana  inter  af- 
peritates  linguae  Sanbtae  ,  antiquatafque  veterum 
confuetudines  expifcari  ,  adeo  eft  difficile  atque  ar¬ 
duum  ;  ut  in  earum  expolitione  imbecillitati  huma¬ 
na:  ,  praefertim  mea  ,  interdum  defperandum  fo¬ 
ret  ;  nifi  humana  mentes  fuperiori  lumine  afflata  , 
llluftrataque  ad  divinorum  cognitionem  excitaren¬ 
tur.  Nobis  igitur  de  Regum  Ifraelitarum  inaugu¬ 
ratione  nunc  agendum  cum  fit;  quanam  Iaeram  Re¬ 
gum  inunCtionem  pracederent  ,  qua  eamdem  co¬ 
mitarentur  ;  quique  ritus  fubfequerentur  ,  minime 
pratermittenda  erunt  ;  fed  cunCta  quantum  fieri  po¬ 
terit  ,  pro  viribus  elucidare  tentabimus  ;  quod  fi 
cunCta  non  aflequemur  ,  doCtiores  aflequi  opta¬ 
mus. 

Regiam  dignitatem  fummi  fuifle  faftigii  apud  I C- 
raelitas  ,  ficut  fimriAelav  apud  Gracos  ,  imperatori- 
amque  apud  Romanos  a  Gafare ,  &  deinceps  in  his, 
qui  Cafarem  funt  confecuti  ,  res  eft  adeo  certa,  ut 
nulla  probatione  indigeat.  Hanc  autem  fummi  fa¬ 
ftigii  dignitatem  ,  falutatione  ,  confalutationeque 
apud  Romanos ,  'zrOooeyoftvoii  atque  rjrtS( ntuv>J<re<  apud 
Gracos  aufpicari  folitam ,  ficut  etiam  h  fia- 

chavaja  ,  id  eft  ,  adoratione  ,  apud  Hebraos, facra 
aeque  prophana  littera  teftantur.  Bis  autem  Re¬ 
gem  ac  Principem  adorari  confuevifle  a  Proceribus  , 
prafertim  apud  Ifraelitas  ,  nimirum  cum  primum 
Rex  declarabatur  ;  ac  iterum  etiam  cum  facro  dia¬ 
demate  redimitus  ,  a  Pontifice  facro  inungebatur 
oleo  ,  inbubitatum  reor.  Salomonem  enim  a  mili¬ 
tibus  non  folum  antequam  inauguraretur  ,  fed  etiam 
poftmodum  in  comitiis  cum  fuit  inauguratus  ,  a  Pro¬ 
ceribus  adoratum  legimus.  Nos  in  hoc  capite  de 
adoratione  in  univerfum  agemus }  nam  de  adoratio¬ 
ne  ,  quae  inaugurationem  lubfequebatur,  poftea  tra¬ 
ctabimus. 

Ut  autem  a  prophanis  exordiamur  feriptoribus  , 
Neronis  ad  Imperium  aflumptionem  fcribensSueton. 
cap.  8.  in  Nerone  falutationis  meminit  dicens :  Cum 
ob  totius  diei  diritatem ,  non  aliud  aufpicandi  tempus  ac¬ 
commodatius  videretur  :  proque  palatii  gradibus  Impera¬ 
tor  confialutatus ,  lethca  m  Cafira  &c.  Aflumptionem 
pariter  Othonis  feribens  idem  au£tor  cap.  6.  ait  : 
Tunc  abditus  propere  muliebri  fella  in  Cafira  contendit  : 
ac  deficientibus  leblicariis  cum  defcendiffiet  ,  curfiumque 
cepiffet ,  laxato  calceo  reflitit  j  donec  omiffa  mora  fuccol- 
latus ,  &  a  prafente  comitatu  Imperator  confialutatus  &c. 
EleCtionem  quoque  Vitellii  idem  audtor  feribens  ait: 
Quare  vix  dum  menfie  tr  an  fallo  ,  neque  diei  ,  neque 
temporis  habita  ratione  ,  ac  jam  vefpere  ,  Jubito  a  mili¬ 
tibus  e  cubiculo  raptus  ,  ita  ut  erat  m  vefte  domefiica  , 
Imperator  eft  confalutatus. 

Herodianus  quoque  lib.  1.  de  Pertinace  ad  Impe¬ 
rium  aflumpto  falutationis  meminit,  five  veriusado- 
rationis ,  verbo  Graeco  ^rtsQa.yo^4!>u  eam  exprimens, 
fic  dicens  :  Gei  3  dolov  tu  S^ntpcevrixca  zeoivTte  ly.o 9-y- 
piceSov  <rtftu?ov  n  ,  Xy  (ictmAia,  Hoceft: 

Statim  autem  ac  illum  viderunt ,  omnes  unanimiter  ap- 

pel - 


95<> 


My  ROTHECIVM.  III. 


fellarunt  Auguftum  ,  &  Imperatorem  confalutarunt. 
Utitur  autem  Herodianus  in  his  hiftoriis  vocabulo 
(ZcKrihdjf  ,  quod  proprie  interpretatur  Rex  pro  dvlo- 
jt^-rwp  ,  quo  alio  vocabulo  Imperator  Grxce  dice¬ 
batur  ;  fummaenim  poteftas  ea  voce  fignificabatur. 
Nam  quamvis  Imperatoris  praenomen  a  regno  diver- 
fum  atque  diftindtum  foret  :  re  tamen  ,  audlorita- 
teque  ac  poteftate  ,  idem  omnino  a  Cxfare  ,  & 
deinceps  fuit.  Aflumptionem  pariter  Nigrini  ad 
Imperium  ,  idem  auctor  ibidem  fcribens ,  qui  apud 
Antiochiam  a  militibus  Imperator  appellatus  fuerat; 
falutationis  meminit  dicens  :  r oiocZtothvx  «Vov7©-  dv- 
tS  iviptwg  Io  s-^Iimtixov  zr£v,  Kj  1  o  fvvcjAiy/ufyjov  7rAyjQ&, 
axlor-pof. roga  re  dvet 7rs  ,  dj  Qijia^ov  csstS^yc^djin.  Hoc 
eft  :  'Talia  eo  dicente  (verba  enim  ad  milites,  qui 
erant  in  caftris ,  Nigrinus  habebat )  illic  o  omnis  exer¬ 
citus  ,  &  multitudo  qua  convenerat  ,  Imperatorem  di - 
xit ,  fupple  illum  ,  er  Auguftum  confalutavit. 

Haec  autem  falutatio  ,  atque  adoratio  cum  aflu ra¬ 
ptione  ad  Imperium  ,  6c  regnum,  ea  ratione  junge¬ 
batur  ;  ut  nec  irrifione  ,  8c  inter  jocos  ,  alicujus  af- 
fumptio  ad  Imperium  ,  aut  ad  regnum  excogitari 
pollet ,  fine  hac  adoratione.  Quamobrem  milites  , 
qui  in  palatio  Pilati  ad  irridendum  Chrifti  regnum  , 
eumdem  ,  non  laurea  ,  non  gemmata  corona  ,  non 
diademate  ,  fed  fpinis  coronaverant  ,  &  regnum  ir¬ 
ridendum  ,  loco  fatis  afpero  ,  eidem  aufpicabantur  , 
coronationi  falutationem  adhibuerunt.  Hxc  Mar¬ 
cus  Evangelifta  referens  cap.  i  y.  ait  :  Milites  autem 
duxerunt  eum  in  atrium  pratorii  ,  g-r  induunt  eum  pur¬ 
pura  ,  &  imponunt  ei  pleTentes  fptneam  coronam  ,  (jr 
ceperunt  falutare  eum.  Ut  falutatio  ad  irrifionem  ex¬ 
cogitata  ,  regni  quoque  irrifionem  argueret  :  neque 
enim  Chrifti  regno  ,  aut  inaugurationi  fatis  fe  illu- 
filfe  milites  putarunt ;  nifi  contemptibili  Servatoris 
inaugurationi ,  contemptibilem  quoque  falutationem 
adjungerent. 

Salutationi  adoratio  jungebatur  ,  quae  veneratio 
interdum  apud  prophanae  litteraturae  fcriptores  ap¬ 
pellatur  i  quamobrem  faepiffime  verbum  adorare  pro  p> 
falutare  ponitur:  ut  in  L,.  primicerium.  C.  de  Fa- 
bricenf.  hb.  ii.  8c  L.  fancimus.  C.de  confu.lib.  iz. 
Verum  quia  facrarum  litterarum  liber  ad  nos  perti¬ 
net  ,  ad  eum  nos  convertamus  ,  in  quo  fxpiftime 
verbum  adorare  ,  pro  falutatione  Principum  ,  appo- 
fitum  reperimus  :  non  folum  ex  phrafi  vulgati  in¬ 
terpretis  ,  fed  etiam  ex  phrafi  lingux  Sandix :  hinc 
lib.  2.  Reg.  cap.  iy.  ubi  de  Abfalone  affedlante  ty- 
rannidem  fermo  eft  3  atque  in  noftro  textu  haben¬ 
tur  hxc  verba  :  Et  cum  accederet  ad  eum  homo  ,  ut 
falutaret  illum  :  in  Hebraico  legitur  lehi- 

flachavoth  ,  quod  adorare  fignificat.  Graece  etiam 
eft  verbum  'z?aj)<ntvvetv  >  quod  adorare  fimiliter  va-  [7 
let  ,  atque  pro  falutatione  ,  veneratione  &  adora¬ 
tione  ,  qua  a  fubditis  Principes  coluntur  ,  ab  aucto¬ 
ribus  fumi  folitum  ,  perfpicuum  eft.  Nam  illa  vox 
Hebraica  a  verbo  fchachah  formatur  ,  quae  ve¬ 
nerationem  creaturis  etiam  debitam  fignificat.  Ado¬ 
ratio  enim  ,  quae  fuperioris  poteftatis  videtur  effe  , 
divinitatemque  quodammodo  refpicit  ,  verbo 
gnabhad  fervitutem  fignificante  ,  Hebraice  folet  fi- 
gnificari  :  quam  adorationem  ac  cultum  ,  Regibus 
ac  Principibus  exhibitum,  in  facris  litteris  nunquam 
legimus.  Hac  animadverfione  locus  illuftratur  in 
Plal.  71.  in  quo  fermo  eft  de  regno,  Regeque  Mef- 
fia  fub  metaphora  Salomonis ,  &  de  illo  lic  dicitur  : 

Et  adorabunt  eum  omnes  Reges  terra  ,  &  omnes  gentes 
fervient  ei.  Quo  adorationis  vocabulo  exprimitur  ve¬ 
neratio  ,  feu  verius  cultus,  qui  Deo  debetur:  quam¬ 
obrem  cum  fic  Hebraice  legatur  D'?ba_t73  ib~iinntypi 
jn<je  liqUet  aperte  ;  nequaquam  in  eo 
Pfalmo  fermonem  e(Te  de  Rege  Salomone  ,  fed  de 
Meflia  ?  qui  cum  filius  Dei  futurus  eflet ,  adoratio- 

k  i\  -  / 


B 


957 

ne  Deo  propria  *  illum  quoque  venerandum  praedi¬ 
citur. 

Hac  adoratione  feu  veneratione  Principem  hono¬ 
ratum  ,  tam  Romae  ,  quam  alibi  ,  veteres  feripto- 
ies  teftantur.  Nam  venerationis  vocabulo  utitur 
Tacit.  hb.  z.  annal.  de  Zenone  a  Germanico  Arme- 
nioi  um  Rege  declarato  dicens  :  Igitur  Germanicus  in 
Vrbe  Artaxata  adprobantibus  nobilibus  ,  tnfigne  regium 
capiti  ejus  ,  id  e  it  Zenonis  ,  tmpofuit  :  fateri  vene¬ 
rantes  Regem  Artaxiam  confalutavere  :  quod  illi  voca¬ 
bulum  indiderant  ex  nomine  Vrbis.  Eft  autem  apud 
Tacitum  illud  vocabulum  Venerantes  pro  Adorantes ,• 
quo  ufus  eft  Vopifcus  Sirac.  in  Saturnino  dicens  : 
Depofita  purpura  ex  Jimulacro  Veneris  ,  cum  chlamyde 
uxoria  a  militibus  circumflantibus  amittus  ,  &  adoratus 
efl.  Sic  etiam  idem  audior  in  Proculo  ,  hunc  ado¬ 
ratum  feribit  a  fcurra  quodam  :  &  verbum  adoratum 
pofuit  pro  imperatoria  falutatione  ,•  qua  eum  fcurra 
ille  adulabatur. 

Huic  Regiae  adorationi  ,  .venerationem  ,  qua: 
Diis  debebatur  ,  adjundlam  tuifle  apud  Romanos  , 
Divi  nomen  ,  templa  ,  &  altaria  Imperatoribus  ad¬ 
huc  vivis  eredla,  apotheofis  eifdem  poft  mortem  ce¬ 
lebrata,  Flamines  conftituti  ,  &  fexcenta  alia  ,  qux 
religionis  erant  ,  ab  Imperatoribus  Romanis  ufur- 
pata  ,  aperte  demonftrant ,  quo  pervenerit  fubdito- 
rum  in  fuos  Principes  adulatio  ,  quove  Imperatorum 
ambitio  ,  qui  Regia  veneratione  non  contenti  ,  ado¬ 
rationem  quoque  Numini  debitam  fibi  ufurpare  ten- 
tarunt. 

His  prophanorum  ritibus,  pluribus  etiam  in  locis 
facra  oracula  ,  faltem  ex  phrafi  non  adverfantur  ; 
cum  Principes,  ac  Reges  adoratos  a  fubditis  fxpiffi- 
me  feribant,  &  adorationis  vocabulo  utantur.  Nam 
Genef.  43.  filii  Jacobi  fratrem  Jofephum  totius  JE- 
gypti  fummurn  Principem  adoraffe  feribuntur.  Ec 
lib.  1 .  Reg.  25".  Abigail  veniens  ad  David  ,  defen¬ 
dit  de  aflno  ,  inquit  textus  ,  &  procidit  coram  David 
fuper  faciem  fuam )  &  adoravit  fuper  terram.  Sic  etiam 
z.  Reg.  14.  Joab  adoravit  Regem.  Et  lib.  1.  Pa- 
ral.  cap.  21.  Ornam  Jebufxus  confpedlo  David  , 
cum  illi  de  area  obviam  proctftifiet ,  eumdem  ado- 
rafle  pronus  in  terram  feribitur.  Quibus  ex  locis 
fexcentifque  aliis  aperte  liquet;  adorationis  vocabu¬ 
lum  pro  veneratione  Principibus  a  fubditis  exhibita, 
tam  apud  prophanos  ,  quam  apud  facros  fcriptores  , 
accipi  confueviffe  ;  adoratofque  Principes  altiori  quo¬ 
dam  genere  venerationis  ,  cum  Imperii ,  ac  regi¬ 
minis  habenas  fufeiperent. 

Et  quidem  adeo  hxc  adoratio  principatui  regno¬ 
que  debebatur ;  ut  ab  ea  fratres  Jofeph  in  fomnii 
illius  interpretatione  Principatum  inter  fratres  ,  ac 
regnum  ,  illum  ambire  fufpicarentur  ,  quod  nimi¬ 
rum  fe  adoratum  a  fratribus  in  fomniis  diceret.  Af¬ 
firmabat  enim  fe  fomniaffe  manipulum  fuum  ftare 
in  mefte,  dum  fratrum  manipuli  ipfius  manipulum 
adorarent, Gen.  3  7.  Putabam  nos,  inquit,  ligare  ma¬ 
nipulos  in  agro  ,  &  quafl  confurgere  manipulum  meumy 
&  flare  ;  veflrofque  manipulos  circumflantes  adorare 
manipulum  meum.  Quamobrem  refponderunt  ei  at¬ 
que  dixerunt:  Numquid  Rex  nofter  eris ,  aut fubjicie - 
mur  ditioni  tua  ?  Quod  etiam  vir  fandius  Jacob  ejus 
pater  prxfagivit ;  cum  aliquando  Jofeph  coram  fra¬ 
tribus  patri  retuliftet ,  in  fomniis  fe  adoratum  vi- 
diffe  a  fole  ,  luna  &  ftellis  undecim.  Qui  ftellarum 
numerus  fratrum  fuorum  numero  cum  refponderet; 
pater  ejus  increpuit  eum  ,  &  dixit ,  Ouid /ibi  vult 
hoc  fomnium  ,  quod  vidtfli  ?  num  ego  ,  gr  mater  tua  , 
&  fratres  tui  adorabimus  te  fuper  terram  ?  Qux  pater¬ 
na  increpatio ,  fraternumque  in  illum  odium,  nul¬ 
lum  habuiflet  fundamentum  ,  nifi  ab  adoratione  , 
principatum  inter  fratres ,  ac  dominium  illum 
ambire  fratres  fufpicati  fuiflent  \  fulpicio  ve¬ 
ro 


958  Arcanorvm  Sacrae  Scrift.  959 


ro  futilis  omnino  ac  vana  merito  cenferetur  , 
nifi  adoratio  ab  eo  ufque  tempore  principatui  junge¬ 


A 


retur. 

Ab  ifta  adorationis  cum  principatu  connexione 
fiebat,  ut  adoratione  lpfa,  vel  adorationis  averfione, 
aliquem  in  principatum  alterius aflenfifle  ,  vel  non 
aflenfifle  cenferetur.  Eapropter  Abigail  uxorNaba- 
lis  Carmelis ,  poltmodum  in  uxorem  Davidis  jam 
Regis  aflumitur ,  quia  1 .  Reg.  cap.  25.  eidem  Prin¬ 
cipatum  ac  regnum  lfraeliticum  adoratione  porten- 
difle  cenferetur  &  Lib.  z.  Reg.  cap.  1.  Amalecites 
quoque  ,  qui  Saulis  regia  infignia  ,  eo  interfc&o  , 
ad  David  attulit  ,  eumdem  adorafle  fcribitur  j  cor¬ 
pore  nimirum  provolutus  fuper  terram  ,  ut  Regem 
Davidem  ,  quantum  in  fe  erat  ,  declararet.  Sic 
enim  de  hoc  legimus  :  In  die  autem  tertia  apparuit 
homo  veniens  de  caflris  Saui  vejle  confciffa  ,  &  pulvere 
confperfus  caput  :  &  ut  venit  ad  David  ,  cecidit  fuper 
faciem  fuam  ,  &  adoravit.  Quod  Grxce  dicitur  a, 
•grofavvtiiriv  dvTd  ,  hoc  eft  ,  &  adoravit  eum.  Sic 
etiam  Adonias  ftatim  atque  cognovit  Salomonem 
Regem  a  patre  jam  declaratum  fui  fle  ,  proprias  fa- 
luti  confulens  ,  ad  altare  ,  quod  afylum  exti- 
tilfe  ,  nos  Myrothecio  praecedenti  dicebamus  , 
confugit  :  fed  rebus  poftmodum  cum  Salomone 
compofitis  ,  ad  eum  fupplicabundus  acceflit.  Ut 
autem  fuo  illo  adventu  ie  Regem  Salomonem  ad¬ 
mittere  Adonias  profiteretur  ,  eundem  lib.  5.  Reg. 
cap.  1.  adorafle  fcribitur  his  verbis  :  Mifit  ergo  Rex 
Salomon  ,  &  eduxit  eum  ab  altari  ,  &  ingrejfus  ado¬ 
ravit  regem  Salomonem ,  dixitque  ei  Salomon  :  Vade  in 
domum  tuam.  Ab  omnibus  quoque  Senioribus ,  & 
Proceribus  Ifrael itis  Salomonem  adoratum,  quando 
ad  regnum  aflumptus  fuit,  lib.  1.  Paral.  cap.  29.  le¬ 
gimus.  Nam  poftquam  de  mandato  Davidis  ,  Sa¬ 
lomon  regni  fucceflor  declaratus  fuiflet  5.  Reg.  1. 
&  in  illa  quoque  declaratione  Rex  jam  fuiflet  undus> 
ne  quid  deeflet  folemniflimae  fuccefloris  declaratio¬ 
ni  ,  opportuniori  poftmodum  confilio  David  Regni 
Proceres  convocari  juflit  :  quibus  ad  religionem  8c 
facram  Dei  legem  fervandam  admonitis  ,  de  folem- 
ni  ,  publicaque  Regis  in  confeflu  regni  inaugura¬ 
tione  agere  coepit  ,  atque  propterea  fecundo  Salo¬ 
monem  facro  oleo  ,  adhuc  fe  vivente  ,  inaugurari 
juflit.  Adoratio  vero  Procerum  omnium  ,  ac  Sena¬ 
torum  ,  quae  priori  inunctioni  ,  ac  Salomonis  decla¬ 
rationi  defuerat  ,  ab  hac  folemni  inauguratione  ne¬ 
quaquam  defuit  :  fed  de  illa  fic  cap.  29.  lib.  1.  Paral. 
fcribitur  :  Et  benedixit  orntus  Ecclejta  Domino  patrum 
fuorum  ,  &  inclinaverunt  fe  ,  &  adoraverunt  Deum  , 
&  deinde  Regem.  Non  quidem  David  ,  fed  Sa¬ 
lomonem  ,  cujus  folemnis  inauguratio  tunc  ageba¬ 
tur. 

Regia  hac  adoratione  ,  duo  evangelica  loca  in 
Chrifti  paflione  aperiuntur  ,  qute  de  contemptu  St 
illufione  Servatoris  noftri  fimillimis  quodammodo  ver¬ 
bis  loquuntur.  Bis  enim  latellites  Chriftum  Serva¬ 
torem  noltrum  in  evangelicis  hiftoriis  i  1 1  u  fi  fle  fci- 
mus :  primo  in  domo  lummi  Sacerdotis  noCte  in- 
tempefta ,  cum  jam  illum  comprehendiflent ,  atque 
coram  Anna  focero Cajapha:  conftituiflenr.  Ibi  enim 
tunc  vinCtum  eum  fervaverunt  ;  quoufque  fenio- 
rum  ,  Pnncipumque  Senatus  mane  congregaretur 
ad  decernendum  ,  quid. in  ea  caufi  agendum  judica¬ 
rent.  Ea  igitur  nqP&rJatellites  illi  diverfis  injuriis 
humilem  Chriftum  amigere  non  deftiterunt;  de  quo 
ita  Lucas  cap.  22.  Et  viri  cpui  tenebant  fefum  ,  illu¬ 
debant  ei  fedent es:  &  velaverunt  cum  ,  &  percutiebant 
faciem  ejus  ,  &  interrogabant  eum  dicentes  :  Propheti- 
fa  quis  eft  qui  te  percujjit :  &  alia  multa  blafphemantes 
dicebant  tn  eum.  Sed  nihil  hic  de  illudendo  Chrillo 
per  relpcCtum  ad  regni  contemptum  ,  ex  ritibus  ac 
caeremoniis  inaugurationis ,  ( quod  minime  prxter- 


B 


D 


F 


eundum  duxi  j )  de  hac  in  palatio  Pilati" ,  ubi  fecun¬ 
do  Servatorem  illufum  cognovimus  a  militibus  cohor¬ 
tis  proconfularis,  apudjoannem  agitur  cap.  15.  Mi¬ 
lites  autem  duxerunt  eum  in  atrium  pratorii  ,  &  convo¬ 
cant  totam  cohortem  ,  &  induunt  eum  purpura  ,  QT 
imponunt  ei  pleblentes  J 'pineam  coronam  :  er  coeperunt 
falutare  eum  ,  Ave  Rex  fud&orum  ;  er  percutiebant 
fuper  caput  ejus  ,  er  confpuebant  eum  ,  er  ponentes  ge¬ 
nua  adorabant  eum.  Cum  Joanne  Matthaeus  cap.  27. 
&  Marcus  cap.  27.  flant. 

His  Euangeliflarum  locis  ,  difcrimen  latellirum 
in  contemnendo  Ciniflo  fatis  aperte  conflat.  Nam 
in  domo  fummi  Sacerdotis  Servatoris  noftri  facies 
velatur  ,•  in  atrio  Praetorii,  atque  Pilati  palatio  a 
militibus  non  velatur.  Illic  utique  faciem  ejus  cola¬ 
phis,  alapifque  caedebant  Pontificum,  Judxorum- 
que  fatellites  ,  Chrifto  illudebant  fedentes,  minime 
genua  fle&ebant.  At  vero  in  palatio  Pilati  milites 
eum  credebant  \  6c  expuebant  in  Salvatorem  no- 
ftrum  ,  eidemque  illudebant  genua  flectendo.  In 
domo  Principis  Sacerdotum  ,  Chriftum  adoratum 
non  legimus ,  ip  Palatio  Pilati  adoratum  fcimus. 

Difcrimen  vero  iftud  ,  quod  in  Chrifto  contem¬ 
nendo  duabus  his  in  Curiis  agnofcimus  ,  duobus  ex 
capitibus  procefliOe  conflat :  quod  nimirum  Refpu- 
blica  ab  eo  laedi  putaretur.  Quod  Propheta  a  po¬ 
pulo  cenferetur ,  St  fe  Regem  Mefliam  diceret. 
Pontificum  ,  Sacerdotum  ,  Seniorumque  Hebraeo¬ 
rum  jura  conculcari  ipfi  arbitrabantur.  Romano¬ 
rum  jura  laefa  pofteriores  cenfebant.  Eapropter  in 
curia  Pontificum  ac  Sacerdotum,  de  prophetia,  de- 
que  divina  filiatione  eum  magiftratus  Judaeorum  in¬ 
terrogarunt.  Qua  nimirum  auctoritate  prxdicaret, 
miracula  faceret ,  St  alia  de  quibus  in  Euangeliis  ; 
nihil  apud  hos  de  Regno  ;  propterea  miniftri  Ponti¬ 
ficum  cum  eflent  Judaei ,  eum,  ut  Prophetam ,  coe¬ 
perunt  iliudere.  Et  quia  Prophetarum  eft  futura 
praedicere  ac  praevidere  ;  hac  de  caufa  fanCtiflxma 
Salvatoris  facie  velata ,  percutiebant  eum  ,  nunc  ala¬ 
pis  ,  nunc  pugno  ;  interdum  lignis  diverberabant , 
St  illudebant  ei  dicentes  :  Prophetica  nobis  ,  quis  eft 
qui  te  percuffit. 

At  vero  inCuria  Proconfulis,  in  qua  Pilatus  pro 
Romanis  jura  reddebat  ,  cum  cognoviflent  Judaei 
Pilatum  parum  curare  ,  quod  Chriftus  praedicaflet  ; 
populumque  fuis  praedicationibus  in  Galilaea  ,  Ju- 
daeaque  commoviflet  :  ut  Praefidem  ad  inquiren¬ 
dum  contra  Chriftum  permoverent  :  de  affeCtato 
regno  Chriftum  poftularunt.  Sic  enim  auCtore  Lu¬ 
ca  inflabant  coram  Pilato  :  Hunc  invenimus  fubver- 
tentem  gentem  noflram  ,  &  prohibentem  tributa  dari 
Cajari  ,  &  dicentem  fe  Chriftum  Regem.  Praefes  his 
auditis ,  illum  de  regno  interrogavit  dicens  :  Tu  es 
Rex  fudaorum  ?  ut  in  omnibus  quatuor  Euangeliftis 
legitur.  Cumque  ifta  contemnerentur  a  Pilato,  de- 
que  Chrifto  liberando  ageret  \  denique  feditionis 
Chriftum  damnare  Praefes  compulfuseft.eo  cumpri¬ 
mis  titulo  ,  quod  fe  Regem  faceret ,  St  quifquis  fe 
Regem  facit  ,  contradiceret  Cxfari ,  ut  illi  dice¬ 
bant  \  propterea  milites  Praetorii  cum  hac  de  caufa 
Servatorem  noftrum  damnatum  cognoviflent,  caere¬ 
moniis  inaugurationis  eum  illudere  coeperunt.  Nec 
enim  fpinis  tantum  illum  coronarunt  ;  fed  etiam  in¬ 
augurationis  folemnia  irriforie  profequentes  , 
totam  convocant  cohortem.  Regem  eum  fa- 
lutant  ,  purpureaque  chlamyde  contegunt.  Quia 
vero  inaugurationi  adorationem  deberi  cognofce- 
bant ;  propterea  genua  fleftentes  ,  eumdem  fe  Re¬ 
gem  adorare  fimulabant.  Quibus  equidem  omnibus 
lacrx  Scripturae  locis  ,  adorationem  inaugurationi 
deberi ,  fatis  ,  me  Judice  ,  manifeftum  eft. 


CAP. 


960 


Myro  t  h 

GAP.  XXXIV. 

Principis  jam  inaugurati  ,  adorandi  forma  ex¬ 
plicatur. 

Ad  loca  5  Reg-  19.  Et  derelinquam  mihi  in  Ifrael  fe- 
ptem  millia  virorum  ,  quorum  genua  non  funt  incur¬ 
vata  ante  Bahal  ,  d  omne  os  ,  quod  non  adoravit 
eum  ofculans  manus,  2.  Reg.  iy.  Et  cum  accederet 
ad  eum  homo  ,  ut  falutaret  illum  ,  extendebat  ma¬ 
num  fuam  ,  d  apprehendens  ofiulabatur  eum .  Et 
ad  alia; 

REge  ,  ac  Principe  ad  locum  inaugurationis 
dedu&o  ,  antequam  lacro  liniretur  oleo  i  a 
Reipublicae  Proceribus  fidelitatis  homagium 
adoratione  ,  eidem  prxftabatur.  Cum  igitur  Pro¬ 
ceribus  ,  Ceretheis  ,  ac  Pheletheis  comitantibus , 
cum  Principe  in  regia  pompa  fimus  ;  adorationis  in 
veneratione  Principis  formam  elucidare  oportet.  Et 
quidem  genuflexionem  ,  quamcumque  aliam  adora¬ 
tionis  caeremoniam  praeceffiffie  confiat  ;  cumque  in 
re  nota  verfemur  ,  ex  quorumcumque  Scriptorum 
monumentis  ,  non  efi  cur  in  ea  immoremur.  Con- 
fiderandum  tantum  fuperefi  ,  num  apud  Ifraelitas 
genuflexione  Princeps  veneraretur.  In  qua  re  par¬ 
tem  affirmativam  fufiinendam  cenlui  :  tum  ex  hifto- 
ria  illius  Amalecitae  1.  Reg.  1.  qui  cum  pervenilfet 
ad  David  ,  8i  regni  infignia  eidem  traderet,  in  ter¬ 
ram  le  proftravir.  Et  ut  venit  ad  David ,  cecidit  fu- 
per  faciem  fuam  ,  d  adoravit,  ut  habet  facer  textus : 
tum  etiam  ex  his  ,  quae  cap.  29.  lib.  2.  Paralip.  le¬ 
guntur  de  folemni  Salomonis  inauguratione  ,  ad 
quam  eum  Proceres  Reipublicae  conveniflent  ,  le¬ 
gitur  :  Et  benedixit  omnis  ecclefia  Domino  Deo  patrum 
fuorum  :  d  inclinaverunt  fe  ,  dr  adoraverunt  Deum  * 
&  deinde  Regem.  Quam  inclinationem  genu  flexio¬ 
ne  fa&am  arbitror  ex  ritu  inaugurationis.  Efi  enim 
adorare  ,  inclinare  fe  ,  &  prono  vultu  ,  aliquam  in 
altero  majorem  dignitatem  agnofcere  ;  qute  ad  huc 
tunc  fortius  exprimitur  ;  cum  quis  genuflecfit. 
Quamobrem  de  David  dicitur  1.  Reg.  20.  dum  eflet 
eum  Jonatha  :  Et  cadens  pronus  in  terram  adoravit  ter¬ 
tio.  Non  quidem  ,  quod  toto  corpore  terram  ille 
metiretur  ,  more  fupplicantium  ;  fed  quod  genufle- 
ftens  ,  Jonatham  ob  accepta  beneficia  veneraretur , 
genuflexioneque  adorationem  perficeret  :  quod  ni¬ 
mirum  adorarioni  genu  flexio  deberetur;  Sic  enim 
intelligenda  efi  vox  adoratio  ,  quoties  ei  ex  phrafi 
facrarum  litterarum  jungitur  verbum  inclinare  ,  vel 
in  terram  cadere  ,  6c  fimilia. 

Adorationis  vocabulum  explicetur;  de  cujus  ety¬ 
mologia  Laurent.  Valla  lib.  y  eleg.  cap.  11.  fic  lo¬ 
quitur  :  Adorare  ab  oro  ,  quod  efi  ,  ore  precor  ,  com¬ 
ponitur  ;  fupplicare  a  plico  ;  quod  genu  ,  poplitemque  , 
aut  cervicem  plicamus  ,  cum  a  potemiore  aliquo  magnum 
quid  precamur  :  d  tamen  adorare  fine  ore  ,  hoc  efi ,  fine 
voce  fit  ,  non  fine  plicat ione  genuum  ,  ac  geftu  corporis  : 
fupplicatio  fine  plicat  tone  genuum  ,  ac  gefiu  corporis  ,  non 
fine  ore  ,  d  voce.  Haec  ille  ,  quamvis  decipiatur  fal- 
tem  in  etymologia  verbi  adoratio.  Etenim  adorare 
non  quidem  ab  ore  ;  fed  ab  oro  ,  derivari ,  vox  ipfa 
oftendit.  RitU9  quoque  veteris  adorationis  id  fubin- 
dicare  videntur.  Quod  enim  ori  applicabatur,  & 
os  contingebat  ,  aut  aliqua  ratione  in  cultum  alicu- 
jus  ad  os  referebatur  ,  adorari  dicebatur.  Quam¬ 
obrem  etiam  Hebraei  deofculatonem  venerationis  lo¬ 
co  ponunt ,  tefie  Hieron.  Apolog.  1.  adver.  Ruffin. 
ubi  exponens  illud  pfalmi  fecundi  nafceqhu 

bar  ,  fic  ait  ;  d  ut  verbum  de  verbo  interpretetur  , 
xaic&QiAn<roCTe  ,■  id  efi  ,  Deofculamini  dicitur  :  quod  ego 
nolens  tranj 'ferre  putide  ,  fenfum  magis  fecutus  fum  ,  ut 


E  C  I  V  M.  III.  961 


A 


dicerem  ,  adorate.  Apud  Graecos  etiam  vox 

ofculan  ,  ac  venerari  fignificat  :  ut  Eufi.  lib. 4. 
Odyi.  docet  ,  &  Magn.  etymol.  explicavit  dicens  : 

srpamjf  cm  f  rip os  $ 

Kwu.  t»to  /®S^,  T0  Kvu  ,  I}  Hoc  efi  :  verbum 

'Srtscx.vvu  prima  conjugationis  ,  componitur  ex  prapofitio- 
ne  ,  07'  verbum  kovu  ,  quod  efi  veneror  ,  d  ofcu- 
lor. '  Ex  his  fatis  ,  me  judice  ,  adorationem  ofculo 
fieri  coniuevifle  apud  veteres  ,  probatum  rema¬ 
ner. 


B 


D 


E 


Ofculo  ifto  adorationis  illuftratur  locus  5.  Reg. 
cap.  19.  in  quo  de  Idololatria  Praelitarum  Deus  cum 
Elia  agens  3  fic  eum  alloquitur  :  Et  derelinquam 
mihi  m  Ifrael  feptem  millia  virorum  ,  quorum  genua 
non  funt  incurvata  ante  Bahal ,  d  omne  os ,  quod  non 
adoravit  eum  ofculans  manus.  Qui  locus  fupra  quam 
defiderari  pollet  ,  olculatione  adorationem  fieri  apud 
veteies  coniuevifle  demonfirat.  Qui  enim  adorabant 
Idolum  ,  fe  ipfos  profidrnebant,  rnanuque  ta6to  Ido¬ 
lo  ,  aut  verius  illud  fidtem  admota  manu  ,  ad  os 
eam  referebant  ,  ac  religiofe  eamdem  ofculabantur. 
Extat  Apulejus  pro  hac  ceremonia  Apolog.  1.  pro 
fe  ipio  ;  Multi  admiratione  fiupidi  ,  d  admoventes 
oribus  fuis  dexteram  ,  priori  digito  in  ereclum  pollicem 
r  efi dent  e  ,  ipfam  prorfus  Deam  Venerem  religio  fis  vene¬ 
rationibus  adorabant.  Eamdem  confuetudrnem  Mi¬ 
nutius  Felix  in  Odtavio  comprobavit.  Cacilms  ,  in¬ 
quit  ,  fimulacro  Serapidis  denotato  ,  manum  ori  admo¬ 
veris,  oficulum  labiis  pr effit.  Lib.  28.  cap.  2.  eumdem 
morem  expreffit  his  verbis  :  Adorando  dexteram  ad 
oficulum  referimus.  Hieron.  quoque  Apolog.  1.  ad¬ 
ver.  Ruffin.  Quia  enim  ,  inquit  ,  qui  adorant  ,  fi¬ 
lent  deofiulari  manum  ,  d  capita  fu  b  mittere.  Et  in¬ 
fla  .  Et  Hebrai  juxta  lingua  fua  proprietatem  ,  deofiu- 
lationem  ,  pro  veneratione  ponunt .  Ex  hoc  adorationis 
ritu  plane  intelligimus  illa  poflrema  verba  loci  citati 
ex  3.  Reg.  quae  in  Hebraeo  non  habentur  ,  fed  in 
vulgato  interprete  ,  ofculans  manum  ,  ex  more  cul¬ 
tus  luperftitiofl  ,  a  vulgato  interprete  addita  fuifie  ad 
explicationem  antecedentium  ,  in  quibus  de  adora¬ 
tione  fermo  erar.  Quamobrem  delunt  ab  Hebraeo, 
in  quo  fic  legitur  ^  «b  «  nan-1»!  Hoc  efi  Et 
omne  os  quod  non  ofiulatum  efi  illum.  Quod  autem 
manus  vel  alterius  membri  relatione  ad  os  ,  fieret 
illa  olculatio,  neque  in  Hebraico  ,  neque  in  Gne- 
co  exemplari  exprimitur.  Cujus  haec  funt  verba  : 

71-«*  <so[A,ct  b  a  'fifja-tKvvtiCiv  «utu  ,  id  efi  ,  d  omne 
os  quod  non  adoravit  illum.  Quo  fane  loco  aperte 
confiat  ,  adorationem  duplici  ritu  fieri  eonfuevifie  ; 
nimirum  genuum  complicatione  ,  &  manus  ,  quse 
tetigiflet  Idolum  ,  vel  fefe  extendiflec  ad  numen , 
ofculatione. 

Haec  verbi  adorandi  Vis  ab  ofculo  derivata  ,  non 
minimam  quoque  lucem  accipit  a  cultu  illo  adoran¬ 
di  Principis  purpuram,  olculo  nimirum  eamdem  ex¬ 
cipiendi.  Quem  favorem  tanti  fecere  veteres  ,  ut 
ex  privilegio  id  concederetur.  Sic  legitur  in  L. 
Sancimus  G,  de  conlulib.  lib.  12.  ubi  dignitati  alicu- 
jus  aferibitur  ,  purpuram  Imperatoris  adorire  polle; 
idque  inter  honores  maximos  Confulibus  ,  atque 
lummis  tantum  viris  concelTum  Dionyfius  Gotho^ 
fredus  in  adnot.  ad  L.  primicerium  infra  citandam 
adnotavit.  De  quo  favore  Imperator  ita  dicit  : 
Quod  fimel  eis  detulerat  confulans  procefiio  ,  iterafie  be¬ 
neficio  videatur  ,  d  in  adoranda  nofira  purpura  ,  vel 
m  confequendis  cunilis  Confinium  honoribus  ,  d  privile¬ 
giis.  Quam  purpurae  adorationem  ,  aeternitatis  ado¬ 
rationem  appellatam  cenfet  ,  qui  fupra  Dionyfius 
Gothofredus  in  adnotationibus  ad  legem  Primiceri¬ 
um,  G.  de  fabricenf.  lib.  11.  dicentibus  Theodofio, 

Arcadio  :  Primicerium  fabrica  ,  pofi  biennium  non 
filum  vacatione  ,  verum  etiam  honore  donari  pracipi- 
mus  3  ita  ut  mter  proteftores  ejufdem  fabrica  per  bien* 
P  P  P  mum  , 


962 


Arcano rvm  Sacrae  Scribt. 


963 


nium  ,  adoraturus  aternitatem  nofiram  ,  fuo  quis  tem¬ 
pore  dirigatur.  Hoc  autem  jus  adorandi  ,  hoc  eft  , 
exofculandi  purpuram  Imperatoriam,  ideo  inter  ma¬ 
ximos  honores  referebatur  ;  quia  ,  ut  puto  ,  eo  no¬ 
mine  Principis  adoratio  exprella  cenfebatur  ,  atque 
cultus  venerationis ,  qui  a  lubditis  Imperatori  exhi¬ 
bebatur.  Cum  igitur  ,  ut  dicebamus  ,  adorare  fit 
ofculo  aliquid  venerari  ;  propterea  adorare  purpu¬ 
ram  ,  idem  erit ,  ac  eamdem  ofculari  :  qui  honoris 
cultus  noflris  his  temporibus  Epifcopis  ,  atque  Car¬ 
dinalibus  tantum  prasftatur. 

Adorationis  cultum  ofculo  alicui  exhibitum  ,  fa- 
lutationis  quoque  vocabulo  fignificatum  penes  vete¬ 
res  ,  aliquando  confiat.  Potefi  in  hanc  fententiam 
Lucianus  in  dialogo  Alex,  five  pfeudomantis  addu¬ 
ci,  ubi  pefiima  qusque  crimina,  hujus  pfeudoman¬ 
tis  referens,  de  ofculo  ait :  ^  vojuov  «sresronjlo 
1»  OX. TU)  (t,  iTYj  ,  pjc Kvet  T U  Oiv tS  fipefli  fiSj  , 

fjujSe  (ptAypoflt  1  oTf  dfkois  vsffieivcov  r 

,  fxovx?  dgcq'% ?  K<xli<ptA<}.  Hoc  eft  ’.  Et  legem 
fecerat  ,  ne  quis  major  ollodecim  annis  ,  admoto  ore  , 
illum  completleretur  ,  neque  ofculo  falutaret ;  fed  reli¬ 
quis  extendebat  manum  ofculandam  i  folis  formofis  of- 
culum  dabat.  In  quibus  verba  illa  (piAtfju-alt  &<r- 
sr <*&£%  ,  falutationem  ofculo  fieri  lolitam  aperiunt : 
ofculumque  infigere  alicui,  idem  omnino  valere, 
ac  falutare  :  atque  ex  ritu  illius  feculi,  falutationem 
cum  adoratione  converti  fubindicatur. 

Quia  enim  ,  ut  dicebamus  ,  adoratio  ofculo  fie¬ 
bat  ,  praecedente  tamen  genuflexione  ;  propterea 
adorationis  vocabulo  apud  veteres  audtores,  tota  illa 
caeremonia  genu  fledtendi,  nimirum  primo  ante  Prin¬ 
cipem  ,  deinde  Turgendi  ,  vel  ad  ofculum  capitis , 
oris  ,  ac  pedoris  ,  vel  genibus  adhuc  flexis ,  ma¬ 
nibus  tantum  ,  purpurae  ,  aut  genibus  Principis  of- 
cula  infigere  ,  vel  procumbendo  ,  ac  fe  in  terram 
prolternendo  ,  pulverem  pedum  ejufdem  lambere , 
fignificatur  :  qui  poliremus  ritus  ad  fupplices  poti¬ 
us  ,  quam  ad  falutantes  ,  five  adorantes  pertinebat.  ^ 
Romanorum  enim  Principum  atque  Perfarum  pe¬ 
des  ,  genuaque  aliquando  exofculata  licet  legantur  , 
nihil  tamen  nunc  nobis  de  his.  Haec  enim  fervan- 
da  erant  ab  eo  ,  qui  Principem  fupplicaturus  acce¬ 
debat  :  is  enim  coram  illo  fefe  profternebat  ,  atque 
in  humum  procumbebat.  Propheta  in  Pfal.  71. 
praeclare  utrumque  ritum  fupplicantiuffi  ,  &  ado¬ 
rantium  explicavit  in  aufpiciis  regni  Salomonis  cum 
ad  tempora  Mefliae  venturi  refpiciens  ,  &  gloriam 
illius  fuh  metaphora  adorationis  regiae  explicans  ait : 
Coram  illo  procident  ssEthiopes  ,  &  mimici  ejus  terram 
lingent.  Hoc  pofiremum  fupplicantium  erat  :  pro¬ 
pterea  eumdem  utvidtorem  refpiciens  ait  ,  devictos 
hoftes  illi  fupplicaturos.  Subditorum  vero  cum 
eflet  Principem  adorare  flexis  genibus  ,  inde  fubin- 
tulit  ,  yEthiopum  in  confpcdtu  illius  genu  fledten-  £ 
dum  efle.  Hebraice  D’.’*  V*’  Hoc  eft  , 

sinte  faciem  illius  genua  fle  lient  tSEthiopes. 

Adorationis ,  quam  diximus  ,  forma  in  fledtendo 
genua  ,  ex  Chrilti  Servatoris  adoratione  perfpicua 
fit.  In  ea  enim  regite  adorationis  forma  ,  ad  Chri- 
fli  ludibrium  excogitata  ,  milites  Pilati  ,  qui  Chri- 
ftum  fpinis  coronatum  ,  &  fpinea  corona  illius  re¬ 
gnum  irridebant  ,  ad  formam  confuetam  adorandi 
Principem  retinendam,  genua  quoque  flexifle,  om¬ 
nes  Evangeliftae  teftantur  ,  ut  Matthaeus  ,  qui  cap. 
2.7.  ita  loquitur  :  Et  exuentes  eum  ,  chlamydem  coc¬ 
cineam  circumdederunt  ei  ,  cf  plellentes  coronam  de  fpi¬ 
nis ,  pofuerunt  fuper  caput  ejus ,  &  arundinem  in  dextera 
ejus  ,  &  genu  flexo  ante  eum  illudebant  eum  dicentes  : 
Ave  Rex  'fuddtorum. 

Aperuimus  quae  fubditi  erga  Principem  facere  To¬ 
lerent  ,  cum  eidem  obedientiam  praedabant  ,  atque 


A  in  illius  aflumptione  ad  principatum  ,  fe  confentire 
profitebantur  :  quae  tunc  a  Principe  erga  fubditos 
agerentur  ,  explicemus.  Is  enim  falutantem  refa- 
lutabat  :  &  htec  quidem  ad  invicem  falutatio  ,  ac 
refalutatio  apud  Romanae  hiftoriae  fcriptores  confalu- 
tatio  dici  folet  :  cujus  vocabuli  vis  ac  energia  ex- 
prefle  fubindicat ,  Principes  Romanos  in  inaugura¬ 
tionibus  aflbmptionibufque  ad  principatum  ofcula 
reddere  confuevifle.  Quod  autem  falutationi  ofcu¬ 
lum  deberetur  ,  ac  Princeps  in  ea  nobiliorum  reof- 
culatione  ,  amoris  ac  aequalitatis  fignum  quodammo¬ 
do  profiteretur  cum  his,  quos  ofculo  refalutabat,  ex 
Perfarum  ritu  tradidit  Herodotus  lib.  1.  his  verbis  : 
p  c dl'vy%clvov1ef  F  iv  rjjcrt  oloTtri ,  rw  elv  rifJiet- 

yvoly)  ei  cpioToi  «V )  0!  canof^dvovlic.  dvr)  3*5  tt  >37 fsQctyo- 
(>6 Li/v  (piAtiscL  loTct  sopixiri.  nvJey  \Jzro-' 

oAiyui  ,  t  «s  Troo^dt  QiAiovf'  %v  aroSvw  tj 

dyiviti^©^  >sr£$<nivvt4  t  tnpo y.  Hoc 

elt  :  Cum  in  via  invicem  fibi  occurrunt  ,  ex  hoc  quis 
cognofcit  an  pares  fint  :  nam  falutationis  loco  fe  ofculan- 
tur  mutuo  in  ore  ;  quod  fi  alter  fuerit  multo  ignobilior  , 
profiratus  adorat  honoratiorem.  Huncque  olculorum 
reddendorum  ritum  ,  confalutationem  fuifle  didlam 
penes  Romanos  ,  manifeftum  eft  ex  Sueton.  in 
Nerone  cap.  17.  ubi  de  illius  faevitia  agens  ,  deque 
Senatus  Romani ,  atque  Senatorum  apud  ipfum  con¬ 
temptu  :  Certe  neque  adveniens  ,  inquit ,  neque  profi- 
cifcens  j  quemquam  ofculo  impertivit  :  ac  ne  refaluta- 
tione  quidem.  Quo  in  loco  ad  ejus  explicationem  , 
refalutationis  verbum  a  Suetonio  pofitum  extat  ad 
majorem  explicationem  ejus  ,  quod  ante  dixerat 
Neronem  nimirum  neminem  ofculo  impertivifle  : 
vel ,  fi  mavis ,  diftinguendum  dicemus  inter  confa¬ 
lutationem  ,  &  refalutationem  ,  ut  hxc  verbis ,  illa 
vero  ofculo  reddito  fieret.  Noftra  conjedtura  ejuf¬ 
dem  Suetonii  in  Tiberium  cap;  10.  audloritate  juva¬ 


tur  ,  illum  dum  abiifle  Rhodum  fcribit  ,  dicens 
Fabia  tandem  abeundi  potefi ate  ,  fupple  Tiberio  ,  re - 
hilis  Roma  uxore  ,  &  fiho ,  confefhm  Ofiiam  defcehdtt; 
ne  verbo  quidem  cuiquam  profequentium  reddito ,  pau~ 
cofque  admodum  in  digreffu  ofculatus.  Videtur  igitur 
pofle  diftingui  refalutationem  ,  a  confalutatione  of¬ 
culo  reddita  :  cum  Suetonius  dicat  Tiberium  ne¬ 
quaquam  verbis  reddidifle  falutationem  his ,  qui  eum 
profequebantur,  fed  aliquos  tantum  indifceflii  ofcu- 
latum  fuifTe.  Itaque  ficut  falutatio  verbis  ,  ita  re¬ 
falutatio  iifdem  fimiliter  reddebatur  :  at  confaluta- 
tio ,  quae  eft  fimul  ,  &  conjundtim  falutatio  ,  mu¬ 
tua  ofculatione  fieri  confuevifle  videtur.  De  Otho¬ 
ne  enim  a  Galba  in  falutando  exofculato  ,  idem  au¬ 
dior  fcribit  cap.  6.  in  Otho,  dicens  :  Ergo  deftinata 
die  pramomtis  confciis  ,  ut  fe  in  foro  fub  ade  Saturni 
ad  milliarium  aureum  operirentur  ,  mane  Galbam  falu - 
tavit  i  utque  confueverat  ofculo  exceptus  ,  etiam  facri- 
ficanti  interfuit.  Quo  Suetonii  loco  ,  cx  vi  verbi , 
confueverat ,  mos  reddendi  ofculum  a  Principe  his , 
qui  ad  eum  falutandum  acceffiflent ,  perfpicuus  ap¬ 
paret. 

Ne  vero  a  facris  recedamus  oraculis,  ad  qux om¬ 
nia  noftra  fcripta  collineant  :  pro  inaugurationis  of¬ 
culo  locus  habetur  lib.  x.  Reg.  cap.  10.  in  quo  Sa- 
muel  Sauli  regnum  divino  monitu  prredicens  ,  ad 
regni  praedidtionem  undtionem  adhibuit  ;  ne  quid 
vero  defideraretur  ,  quo  minus  Saul  certo  fe  Re¬ 
gem  futurum  juxta  Prophetas  vaticinium  intellige- 
ret ,  undtioni  ofculum  adjunxit.  De  quo  fic  in  fa- 
cro  fcribitur  textu  :  Tulit  autem  Samuel  lenticulam 
olei  ,  qt  effudit  fuper  caput  ejus  ,  Cr  ofculatus  efi  eum. 
Quod  ofculum  licet  a  nulla  lege  habuerit  ortum ,  ut 
adnotavit  Gafpar  Sandtius  loco  jam  didto  ;  minime 
tamen  placet ,  benevolentis  tantum  de  caufa  Sauli 
inflidtum  a  Samuele  ,  ut  ille  tradit  :  fed  putamus  a 
confuetudine  ,  csremoniifque  inaugurationis  origi¬ 
nem 


96$ 


964 


MyrothScivm,  II I. 


nem  traxifie  ,  quod  ipfe  negat.  Quare  ,  inquit, 
«o«  dubito  etiam  fi  oleum  in  Saulis  caput  non  foret  effiu- 
fum  ,  non  ejfet  illius  ofculi  omittendum  officium:  quod 
maxime  eo  tempore  videbatur  neceffiarium  ,  cum  Rex 
tunc  imperitus  fi  novus  ,  a  Samuehs  conjiho  datam  fibi 
deberet  gubernare  Rempubhcam.  At  nollra  in  diver- 
fum  vertitur  fententia;  illud  enim  ofculum  principi 
debebatur  ,  principatuique  erat  annexum  ,  ut  infra 
cap.  fequenti  demonftrabitur  ;  atque  adeo  tum  ra¬ 
tione  prophetica;  praedidlionis ,  tum  ratione  inaugu¬ 
rationis  atque  adorationis,  ofculum  a  Samuele  Sauli 
inflidlum  putamus  :  ut  ferio  ,  non  jocose  regnum 
ex  caeremoniis  inaugurationis  fibi  indidlum  Saul  in- 
telligeret. 

Sacra  jam  repetamus  oracuka ,  cum  fupra  debitum 
inter  prophanos  verfati  fimus;  confalutatiomlque  ri¬ 
tus  contemplemur.  Nam  Abfalonis  fiudium  in  af- 
fedlata  tyrannide  in  reddenda  conlalutatione  ofculo 
longe  adeo  micat,  ut  parum,  vel  nihil  explicatione 
indigere  videatur.  Sic  enim  lib.  2.  Reg.  cap.  15. 
legitur*.  Sed  fi  cum  accederet  ad  eum  homo ,  ut  falu- 
taret  illum  j  extendebat  manum  fuam ,  fi  apprehendens 
ofculabatur  eum.  Manus  Abfalonis  extenfa  hic  dici¬ 
tur  more  Principum  ,  qui  de  induitna  fubditis  ad 
illum  falutandum  accedentibus  frontem  hilarem  o- 
ftendunt.  Abfalon  igitur  ad  ofculum  propriam  ma¬ 
num  falutanti  extendebat,  &  hac  exolculata  ab  eo, 
qui  venerabundus  ad  eum  accedebat  ,  ille  eumdem 
confalutandi  caufi  apprehendebat ,  complectebatur 
atque  deofculabatur.  Si  enim  de  extenfione  bra¬ 
chiorum  ,  aut  manus  ad  amplexus,  facra  Scriptura 
ibi  loqueretur  ,■  nequaquam,  me  judice,  manum  ex- 
tenfam  in  lingulari  lacer  textus  dixillet,  fed  vel  ma¬ 
nus  in  plurali,  vel  brachia  extenfa  ab  Abfalone  di¬ 
cerentur:  elt  enim  hic  fermo  de  regias  inauguratio¬ 
nis  caeremoniis ,  Sc  lic  Hebraice  legimus  :  nyji 
19  pspi  ih  panni  infnx  rben  n  ninntlnS 

Hoc  elt  :  Et  erat  cum  appropinquaret  aliquis  ad  ado¬ 
randum  illum  ,  fi  extendebat  manum  fuam ,  fi  appre¬ 
hendebat  eum  ,  fi  ojculabatur  illum.  Sic  etiam  in  e- 
xemplanbns  Graecis  fermo  elt  de  adoratione,  qua; 
exhibetur  Principi  per  verbum -3^^ aliud  **- 
raquXiu  ,  quibus  olculatio,  &  adoratio  de  more  fa- 
lutationis  in  aufpiciis  Principum  exprimitur.  Quam- 
obrem  legimus  :  Kj  elevero  co  TU  ifyifetv  dv&qaf.  t£  'csfjc- 

Kvvijeccf  oivTOv ,  iij  rem  r  %£&  oivrS  ,  ^  noCTicmXocfA,- 
/3«V£T0  «VT»  ,  Kj  K0t,Ti<piXn<TtV  dvTOV.  HoC  elt  Et  fuit 
m  accedendo  homine  ad  adorandum  illum ,  fi  extende¬ 
bat  manum  fuam  ,  cf  apprehendebat  eum,  fi  deofcula¬ 
batur  illum.  Eli  igitur  hujus  loci  fenftfs:  quod  cum 
aliquis  verbis  Abfalonis  captus,  ad  illum  adorandum, 
tanquam  ad  fuccelforem  in  regno  Ifraelitico  accede¬ 
ret  ,  Abfalon  more  regio  extendebat  manum  fuam 
dexteram ,  quam  ille  ofculabatur ;  ipfe  vero  gratiam 
populorum  captare  affeCtans  ,  ofculoi  confalutabat 
eum  ,  qui  manum  illius  ofculatus  fuiflet. 

Verba  hasc  facrarum  litterarum  minime  quidem 
cafu  ,  fed  de  indultria  a  facro  Scriptore,  ut  puto, 
pofita  fuerunt.  Cum  enim  Principes  confalutati, 
quibufcumque  ofcula  reddere  nequaquam  confueve- 
rint,  fed  tantum  hoc  amoris,  benevolentiasque  pi¬ 
gnus  Proceribus  Reipublica:  a  Principe  exhiberetur; 
Abfalon  tamen  ad  populorum  gratiam  captandam , 
illud  humanitatis  pignus  omnibus  porrigebat,  ut 
Itatim  in  textu  exprimitur  illis  verbis:  Et  follicitabat 
corda  filiorum  Ifrael.  Id  elt,  his  blanditiis  fe  omni¬ 
bus  gratum  reddere  ftudebat:  ut  in  affedlata  tyran¬ 
nide,  quam  meditabatur,  asquo  animo  ad  ejus  par¬ 
tes  populi  omnes  tranlirent,  Davidifque  partes  faci¬ 
lius,  &  fecurius  debilitarentur.  Ex  quibus  tam  fa¬ 
crarum  ,  quam  prophanarum  litterarum  locis ,  cae- 
remonite  ac  ritus  falutandi  Principem ,  fupra  quam 
defiderari  poflet ,  me  judice,  fubodorantur. 


A 


B 


CAP.  XXXV. 

Explicatur  quo  ordine  ad  ofculum  Principis 
Subditi  admitterentur. 

Ad  locum  1.  Reg.  9.  Tulit  autem  Samuel  lenticulam 
°i£l  j  fi  effudit  fuper  caput  ejus ,  (fi  deofiu/atus  efi 
eum.  Illuftrantur  loca  euangelica  Mare.  17.  Et 
coeperunt  falutare  eum ,  Ave  Rex  fudaorum\  fi  per¬ 
cutiebant  caput  ejus  arundine ,  fi  confpuebant  eum  , 
&  ponentes  genua  ,  adorabant  eum.  Pial.  2.  Appre¬ 
hendite  difciplinam  ne  quando  irafeatur  Dominus,  Et 
ad  alia  plura  loca. 


CAput  Principis  olculan  folitum,  cum  regni 
exordia  alicui  aulpicarentur ,  argumento  non 
improbabili,  ut  puto,  haurietur;  fi  quotidia¬ 
na  illius  aetatis falutationes  conferantur  cum  his, quae 
Principi  exhibebantur  cum  ad  Imperium  afiumeba- 
tui .  Eo  enim  hominum  ambitio,  adulatioque  pro¬ 
cellit  :  ut  quas  ex  debito  fubditorum ,  &  religiofo 
quodam  cultu  fervabantur  tunc  tantum  ,  cum  ad 
Principatum  aliquis  (ubhmaretur,  polfmodum  quo¬ 
tidianis  falutationibus ,  non  folum  Principem ,  acno- 
C  bilioies  falvere  adulatores  julfennt ;  verum  etiam  la- 
lutationem  eifdem  ritibus  ac  caeremoniis  inauguratio¬ 
nis  ,  frequentare  confueveririt. 

Veterum  audtorum  telfimonia  plura  id  probant. 
Plutarchus  in  vita  M.  Bruti,  ubi  loquitur  de  nece 
CaEfaris  ,  qui  cum  in  Senatum  advenilfet,  &  com¬ 
muni  plaufu  Senatorum  exceptus,  ac  de  more  falu- 
tatus ,  ab  ipfifmet  etiam  mterfedloribus  exofculatus 
fuit,  cum  ingrederetur  Curiam,  atque  in  confellii 
Senatorum  fedifiet:  Cajari  autem  ingredienti  quidem 
ajfurgit  Senatus  ,  inquit  ,  fe  dent  em  autem  ftattm  illi , 
lupple  conjurati  ,  cingunt  confiipati  ,  7 ulhum  Cjm- 
brum  ex  ipfis ,  fuppleunum,  coadjuvantes  pro  fratre , 
Y)  exule  deprecantem  ,  contingentefque  manus ,  fi  peSlus , 
fi  caput  exofculantes.  Verum  non  tantum  capiti, 
fed  etiam  ori  Principis  ofculum  inflidlum  a  fubditis, 
illud  Plinii  lib.  26.  cap.  1.  aperit,  in  quo  de  menta¬ 
gra  novo  morbi  genere  agit  :  qui  morbus,  vel  po¬ 
tius  cancer  faciem  corpufque  inficiebat  :  quod  qui¬ 
dem  morbi  genus  ofculo  contrahebatur.  Quamob- 
rem  Princeps  ipfe,  ad  quem  falutandum,  ofculan- 
dumque  Proceres  Reipublicae ,  nobiliorefque  viri  quo¬ 
tidie  accedebant  ,  primus  inter  reliquos  eo  morbo 
laboiare  coepit:  Nec  fenfere  id  malum  foemina ,  inquic 
Plinius  ,  aut  firvitia  ,  plebfque  humilis  ,  aut  media , 
fed  Proceres  veloci  tranfitu ,  ofculi  maxime  ffcediore  mul- 
E  \  torum  ,  qui  perpeti  medicinam  toleraverant ,  cicatrice 
[quam morbo.  In  hoc  autem  fentiendo  morbo  Impera¬ 
tor  primus  extitit;quod  primus  nimirum  Proceres,  ac 
nobiliores  ad  ofculum  oris ,  ac  faciei  admittere  fole- 
ret.  Teftatur  hoc  idem  Plinius  ibidem  dicens:  Ti¬ 
berii  Cajaris  principatum  irrepfit  id  malum  ,  nec  quifi 
quam  prior  Imperatore  ipfo  finfit :  magna  Civitatis  am- 
bage,  cum  edibto  ejus  excufantis  valetudinem  legeret  no¬ 
men  incognitum.  Quoniam  enim  a  mento  fere  orie¬ 
batur,  joculari  primum  lafcivia  ,  mox  u fu rpato  vo¬ 
cabulo,  Mentagra  hic  morbus  appellatus  fuit.  Inde 
Martial.  lib.  1.  epigr.  79.  de  Fello,  qui  hujus  morbi 
taedio  mortem  fibi  confciverat,  quae  corporis  partes 
eo  morbi  genere  conficerentur  aperiens ,  ait : 

Indignas  premeret  peftis  cum  tabida  fauces , 

Inque  ipfis  vultus  ferperet  atra  lues. 

Fauces  dixit  Poeta  ,  ut  puto,  pro  labiis,  &  ore, 
quae  contagiofo  hoc  morbi  genere  primum  preme¬ 
bantur.  Ad  quae  confirmanda  facit,  quod  idem  au¬ 
dior  feribit  ad  Balfum  lib.  1.  epigr.  99.  quem  ad- 
P  P  p  2>  monens 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


p66 

monens  adulatorum  fibi  omnibus  viribus  bafia  fore 
vitanda  ait  : 

Non  nictu  mere  ,  puftuUve  lucentes , 

Nec  tnfie  mentum ,  for  dt  dique  lichenes , 

Nec  labra  pingui  delibuta  ceroto , 

Nec  congelati  gutta  proderit  naji. 

Ad  oris  igitur  ofculum  Tiberius  Imperator  fubditos 
nobiliores ,  &  adulatores  nili  admififlet,  proft&o  a 
Mentagra  immunis  fuiflet.  Huc  etiam  fpe&at,  quod 
tradit  Sueton.  in  Tiber.  cap.  34.  dum  ait,  Quotidiana 
ofcula  prohibuit  editto.  In  quo  quidem  edoto  inco¬ 
gnitum  illud  Mentagrae  vocabulum  habebatur,  de 
quo  Plinius  loco  jam  citato. 

Quamvis  vero  in  locis  allatis  exPlutarcho,  Pli¬ 
nio  ,  8t  aliis  de  quotidianis  falutationibus  atque  ofeu- 
lis  fermo  fit:  eadem  quoque  ofcula  infhdta  ori  Prin¬ 
cipis  in  aflumptione  ad  principatum  ad  notam  aflen 
fus,  illud  idem  vocabulum  falutationis  oftendit ,  fre 
quentiflimum  apud  Suetonium,  reliquofque  Scripto¬ 
res  Romanae  hiftorio,  qui  cum  de  Principis  inaugu¬ 
ratione  agunt,  ofculorum  formam  aperiunt :  nec  folum 
idoftendunt,  fed,  me  judice,  evidenter  intentum 
noftrum  probant.  Verum  ne  ablque  teflimonio  ali¬ 
quo  ab  hac  re  difcedamus ,  quo  ad  lineam  res  ifta 
probetur:  pro  nobis  itabit  Sueton.  in  Galba  cap. 4. 
in  quo  omnia  quae  Imperium  Galbae  portenderunt, 
referens  ,  Auguftum  ipfum  eidem  Galbae  aliquando 
adhuc  puero  inter  ofcula  Imperium  portendifle,  ac 
prodixifle  tradit,  dicens:  Confiat  Auguftum  puero  adhuc 
falutanti  fe  inter  aquales  apprehenfia  bucula  dixifie ,  ^  (fi 
tUvov  rtp,uv  j.  Hoc  eit :  Et  tu  fili  princi¬ 

patum  nofirum  deguflabis.  Et  licet  Cafaubonus 
rgwfy  pro  rtB%r.y<5L'(rjj  legendum  velit;  ex  fatis  corru¬ 
ptis  manuferiptorum  codicibus,  ut  ipfemet  teilatur; 
nobis  tamen  cum  Levinio  Torrentio  itandum  puta¬ 
vimus,  qui  hanc  le&ionem  teitimoniis  fatis  apertis 
confirmat.  Sed  quicquid  fit  de  hujus  loci  varia  le¬ 
gione  ,  ad  praedidtionem  Augufti  redeundum  erit, 
ut  inaugurationis  a  nobis  ofcula  contemplentur. 
Cum  enim  Galba  anno  aetatis  feptuagefimo  tertio  ad 
Imperium  afliimptus  fuerit  ,  totidem  annis  ab  Im¬ 
perii  illius  exordiis  retrocedendo  facile  ad  initia  Im¬ 
perii  Angufti  accedemus;  indeque  propterea ,  quae 
de  ofculo  Galba;  diximus,  inter  multitudinem  falu- 
tatorum  ad  Imperatorem  accedentis,  &  eum  falutan- 
tis  admoto  ore  ad  os  Imperatoris  ,  ad  inauguratio¬ 
nem  Augufti  referri  poterunt;  quando  nimirum  Cae¬ 
laris  interfedoribus  jam  ab  Augulto  proftratis,  Im¬ 
perii  Romani  moderandi  libera;  habena;  a  Senatu  ei¬ 
dem  decretae  fuerunt ;  ac  propterea  a  pt>pulo  confa- 
lutabatur. 

Ofculum  inaugurationis  ori  Principis  illatum,  ad¬ 
eo  principatui  connexum  erat,  ac,  utreor,  inter 
iRgyptios  perantiquum,  utGenef.  41.  non  alia  me¬ 
taphora  principatum  vEgypti  traditum  Jofepho  a 
Pharaone  in  facris  oraculis  legatur,  quam  oris  ofcu¬ 
lo.  Nam  cum  de  illius  aflumptione  ad  principatum 
in  eo  capite  agitur,  ubi  nos  legimus  Pbaraonem  Jo- 
fepho  dixifle  :  Et  ad  oris  tui  imperium  cunclus  popu¬ 
lus  obediet ,  Hebraicum  exemplar  habet  p^’. 

^ P  vegnal  picha  ifchaq  coi  gammi:  quod  proprie 
fic  reddidit  Arias  Montanus  juxta  energiam  &  vim 
Hebraicorum  vocabulorum  :  Et  fuper  os  tuum  ofeu- 
labitur  omnis  populus  meus.  Quia  enim  Pharao  Jofe- 
phum  regimini  totius  dEgypti  praefixerat,  a  deofeu- 
lationis  coremonia  fumpta  metaphora,  generale  il¬ 
lud  dominium  in  ea  dicendi  phrafi  fignificavit;  fta- 
timque  Pharao  fubdidit  :  Uno  tantum  regni  folio  te 
pracedam.  Alia  etiam  multa  de  principatus  jure , 
quod  in  Jofephum  Pharao  tranftulit,  ibi  narrantur] 
qu^  a  nobis  praetermittuntur,  quod  ofculum  tan¬ 
tum  in  notam  tranilati  principatus  ad  rem  no- 
ftram  faciat. 


B 


C 


E 


‘967 

A  Caeremonia  haec  accedendi  ad  ofculum  Principis 
ad  afienfus  ,  proftitoque  obedientiae  notam,  cum 
quis  Rex  inauguraretur,  lucem  affert  loco  obfcurif- 
fimo  ex  Pfal.  2.  in  quo  Propheta  populos  adhor¬ 
tatur  ad  bonum  faciendum,  his  verbis:  Apprehen - 
dite  difcip linam ,  ne  quando  irafcatur  Dominus ,  &  pe¬ 
reatis  de  via  jufta.  Qui  locus  in  Hebraico  textu  fic 
habet  ideft,  ofiulamini filium.  Et  quam-* 

vis  minime  me  lateat  ^  bar  multoties  pro  n?3  ba- 
rah  fumi,  &  hanc  vocem  n?-?  fopiffime  in  Scripturis 
facris  interpretari  a  Rabbinis  pro  eodem,  quod  n?’n 
torah ,  id  eft,  pro  lege;  ut  propterea  Septuaginta  in 
hoc  loco *  quos  dc  moreiequitur  Vulgatus  interpres* 
dixerit  id  eft,  apprehendite  difct- 

p linam  ,  ieu  compleSlimini  infiruchonem :  nihilominus 
quia  Propheta  in  hoc  pfalmo  proprie  loquebatur  de 
futuro  Meffia  crucifigendo,  &  ab  Hebraeis  coterifi 
que  Principibus  terne,  una  cum  ejus  evangelica  do¬ 
mina  refpuendo,  ea  propter  Septuaginta  Interpretes, 
potius  ad  fenfum ,  quam  ad  Hebraica  verba  reipi- 
cientes ,  occultandi  myftem  de  caufit,  fatis  fibi  exi- 
ftimarunt  admonuifle  populos,  ut  ferutarentur  feri— 
pturas  ,  atque  ad  difciplinam  fanamque  dodtrinam 
fe&andam  excitarentur  ,  juxta  illud  ,  quod  alias 
Chriftus  dicebat  :  Scrutamini  feripturas,  quia  illa  te- 
ftimonium  perhibent  de  me.  Ideoque  illa  Hebraica 
verba,  per  haec,  apprehendite  difciplwam  yStptw&oxn- 
ta  funt;  interpretati. 

Caeteri  tamen,  inter  quos  fuit  Sandtus  Hierony¬ 
mus  ,  verborum  rigorem  attendentes,  de  Chrifto 
Servatore  locum  interpretando  dixerunt:  Oficulammi 
filium .  Aquila  dixit  nxTxtpiKrcrxTt  coihtr,Tuc ,  id  eft,  Ofi 
culamini  elette.  Symmach.  dixit  vr(y<rKvvr<raTixx9-ciguft 
id  eft,  adorate  pure.  Sed  five  de  adoratione,  live  de 
ofculo,  five  de  utroque  fimul  Prophetae  locus  interpre¬ 
tetur  ,  intelligentiam  loci  reconditi  a  caeremonia  of- 
cukndi  Principem  pendere  perfpicuum  eft :  quando 
nimirum  fubditi  eidem ,  ad  notam  afienfus ,  ofculo 
obedientiam  praeftare  confueverunt.  Itaque  nihil 
aliud  Propheta  in  loco  pfalmi  contendit ;  nifi  Judaeos, 
atque  Principes  commonere  ut  Chriflum  Regem 
admittant  ,  atque  in  albo  fuo  Ecclefiae  aflenlum 
praebeant ,  nifi  a  via  redta,  quae  ad  Deum  ducit,  a- 
berrare  velint. 

Propheta  namque  in  fuperioribus  hujus  Pfalmi  ver- 
ficulis  Regum  ac  Principum  adverlus  Chrifti  re¬ 
gnum  ,  vana  confilia  atque  conatus,  tanquamftultifli- 
me  initos  irriferat.  Demde  ex  perfona  Chrifti,  re' 
gnum  non  temere  ab  fe  acceptum ,  rapinaque  ufur- 
patum  ,  fed  divino  decreto  fibi  demandatum  cum 
affirmaflet  ,  divinifque  comminationibus  mundanos 
Principes  ab  inceptis  deterruifiet;  poftremo  benigni¬ 
tate  confulentis,  ut  abjeda  perfidia ,  libenter  jugo, 
&  regno  Chrifti  colla  fubmittant ,  eofdem  hortatur 
dicens:  Et  nunc  Reges  intelligite ,  erudimini  qui  judi¬ 
catis  terram  ,  Servite  Domino  in  timore  ,  &  exultate 

cum  tremore.  Sumpta  vero  metaphora  ab  inaugura¬ 
tionis  ofculo,  quod  Principi  ab  his  proflabatur ,  qui 
in  illius  principatum  aflentiebantur  ;  eadem  ,  qua 
fupra  ,  benignitate  ,  Principes ,  ut  aflentiantur  Re¬ 
gi  Servatori  ,  admonet  dicens  :  Oficulammi  filium , 
ne  quando  irafcatur  Dominus  ,  £r  pereatis  de  via 
jufia. 

Sed  pro  inaugurationis  ofculo  ,  ubi  reliqua  deef- 
fent  teftimonia  ,  quo  ad  ludibrium  Chrifti  Servato¬ 
ris  noftri  ab  impiis  militibus  excogitata  fuere  in  Pi¬ 
lati  palatio  ,  rem  aperiunt.  Spinea  namque  corona 
ab  ipfis  coronatum  ,  ad  contemptum  regio  ipfius 
inaugurationis  legimus ;  6c  quia  Judoorum  Regem 
Romani  milites  Chriftum  coronabant ,  ofculumque 
apud  Romanos  atque  Ifraelitas  in  aflumptione  Prin¬ 
cipis  ad  Imperium  dari  folitum  fciebant,  nechocab 
inauguratione  Chrifti ,  ad  ejus  contemptum  excogi¬ 
tata. 


D 


9^8* 


M  y  R  O  T  H  E  C  I  V  M.  IU. 


tata,  deefle  voluerunt.  Non  enim  milites  illi,  tunc 
primum  ex  capite  hos  ritus,  ac  caeremonias  Regiae 
inaugurationis  excogitarunt:  fed  quae  Principibus  in 
aufpicando  Imperio  erant  ad  gloriam;  ad  contem- 
tum  Servatoris  nollri  converterunt.  Inter  hos  ritus , 
fputa  quibus  impii  milites  Chnili  faciem  confpurca- 
runt  ,  ofculum  inaugurationis  aperiunt ;  de  quibus 
fic  fcribitur  Matth.  2.7.  Tunc  milites  Prsfidis  fu fapt en¬ 
tes  f efum  m  prutono  ,  congregaverunt  ad  eum  univer- 
fam  cohortem  :  &  exuentes  eum ,  chlamjdem  coccineam 
circumdederunt  ei  ,  &  pleElentes  coronam  de  fpinis ,  po- 
fuerunt  fuper  caput  ejus ,  &  arundinem  in  dextera  ejus , 
&  genu  flexo  ante  eum  illudebant  ei ,  dicentes:  Ave  Rex 
fudaorum ,  Cr  expuentes  in  eum ,  acceperunt  arundinem , 
&  percutiebant  caput  ejus.  Nec  filentio  hoc  idem 
praetermifit  Marcus  cap.  ijr.  Sed  ad  ritus  regiae  inau¬ 
gurationis  irrifionem  hanc  referens  ait  :  Et  cceperunt 
falutare  eum ,  Ave  pjv  fudaorum ,  &  percutiebant  fu¬ 
per  caput  ejus  arundine  ,  &  confluebant  eum ,  &  ponen¬ 
tes  genua  adorabant  eum. 

Tota  enim  haec  dira  tragoedia  a  caeremoniis  re¬ 
gis  inaugurationis  fuam  haulit  formam.  Cum  enim 
atrociflimi  milites  Regem  Chriftum  ,  regnumque 
illius  irridere  vellent;  novum  illud  commentum  ex¬ 
cogitarunt,  ac  veluti  cum  irridendo  Rege,  inaugu¬ 
rationis  ritus  ad  irrifionem  convertentes,  poftquam 
fpinis  illum  cpronaflent  ,  adorabant,  &  ad  ofculum 
accedebant.  Sed  ofculum  irridendum  eidem  infli¬ 
gendo  non  eum  ofculabantur ;  Sed  in  eum  expuebant , 
&  faciem  illam  fandlifliraam  omnibus,  creaturis  ve¬ 
nerandam  ,  prophanis,  immundiflimisque  excreatio- 
nibus  ac  fputis  confpurcare  non  verebantur. 

Ofculo  oris  Principem  lalutatum  vidimus:  verum 
quofcumque  de  populo  ,  nullo  habito  perfonarum 
difcrimine ,  aut  dignitatis  refpedtu ,  ad  os  Principis 
acceflifle  ,  neque  Reipublics  ordo ,  neque  Proce¬ 
rum  dignitas  ,  neque  Principis  audloritas  patitur. 
Quamobrem  nobilioribus  tantum,  in  Principis  inau¬ 
guratione  ,  id  concelfium  conjedtari  potell ;  faltem 
ex  illo  Plinii  in  Panegyrico  Trajano  di£lo:  Gratum 
erat  cunElis ,  quod  Senatum  ofculo  exciperes  ,  ut  dimiffus 
ofculo  fueras.  Conjectari  etiam  hoc  idem  potell  non 
knmerito  ex  complexu  Bruti ,  quo  a  Pompeio  ex¬ 
ceptus  fcribitur,  cum  ad  illius  partes  in  pugna Phar- 
falica  tranfivit  ,  quando  nimirum  inter  Caelarem  & 
Pompejum  de  Reipublics  imperio  decertaretur ; 
quod  fic  a  Plutarcho  refertur  :  om  ^  <p *<r)  nopnrniov 
tjc&ivT»  ,  Xj  B-otojxctfrHvrx  'sr&Qiwlos  »\jt3 

s^oivuertiveu  ,  ^  ns%A^>»Aeiv  u;  k^ttov»,  uoorruv  oguvluv: 

Ubi  di£lio  K^eirrov»  confideranda  venit,  qua  nobilio¬ 
res  ,  validiores  &  illullriores  Reipublicae  fignifican- 
tur.  Sic  enim  locus  interpretatur :  Et  quidem  dicunt 
Pompejum  latum  &  obftupefcentem  ,  de  illius  adventu , 
cum  fideret  ,  affurrexijfe  ,  &  complexum  fuifle  ,  ut 
meliorem  ,  omnibus  id  conficientibus.  Ex  quo  fime 
loco  ad  complexum  Principis  venire  folitos  non  om¬ 
nes  ,  fed  nobiliores  tantum  atque  illullriores  viros, 
manifellum  effc. 

Suaderi  etiam  potell  ordo  hic  recipiendi  ad  ofcu¬ 
lum,  per  refpe£tum  ad  dignitates  illorum,  quiacce- 
debant;  argumento  a  contrario  fumpto,  nimirumex 
moribus  Caji  quem  veteres  feriptores  graviflime  re¬ 
prehendunt.  Is  enim  plane  praepofterus ,  cum  pa¬ 
lam  quotidie  hillrionibus  atque  nonnullis  de  populo 
ofcula  daret;  plerifque  ex  Senatoribus ,  ac  viris  illu- 
flrioribus  ,  manum  tantum  aut  pedem  porrigere 
minime  verebatur.  Nec  enim  auflores  pra^poilere 
id  fecilfe  eum  dicerent  ;  nifi  Senatoribus  tantum , 
non  vero  plebejis  ofculum  a  Principe,  ex  inllitutis 
illius  sevi,  deberetur.  Capitolinus  quoque  de  M.  An¬ 
tonino  ait:  fumum  rufticum  pracipue  reveritus  eft  i  cui 
etiam  ante  Prafeblos  pratoni  ofculum  dedit.  Ex  quo 
feriptoris  teftimonio  colligitur  Praefedlos  prsetorio  ali- 


969 


A  quando  a  Principibus  primo  ad  ofculum  recipi  fide¬ 
re ,  deinde  alios  illullriores  viros, fortafle  cum  Prin¬ 
ceps  ad  Imperium  aflumebatur  ,  nimirum  in  die 
inaugurationis. 

Si  vero  aliquid  cx  Scripturis  fiacris  pro  nobilio¬ 
rum  acceilu  ad  ofculum  Principis  fiubodorari  liceret; 
diftinguendum  putarem  inter  adorationem  ,  quae  in 
lignum  obedicnuae  :  &  vallallagii ,  ut  ita  loquamur, 
Pi incipi  a  fiubditis  prxllabatur  ;  acclamationem 
eorumdem  ,  qu.e  una  cum  plaufu  ferebatur.  Plau- 
lus  enim  &  exclamatio  totius  populi  ,  plebis  ac  vul¬ 
gi  ,  nulla  habita  perfonarum  diilin&ione  fiebat  ;  at 
vero  ad  adorationem  fioli  Proceres ,  ac  familiarum 
Patriarchae  apud  Ifraelitas  accedebant.  Ele&io  Je- 
B  hu  4.  Reg.  p.  nobis  rem  manifellat.  Erant  enim 
cum  Jehu  in  tabernaculo,  cum  oblideretur  Ramoth 
Galahad  ,  Principes  exercitus  :  hos  fidos,  non  reli¬ 
quum  vulgus  Jehu  Regem  adorafle  ,  ex  forma  ver¬ 
borum  adorationis,  quae  in  lacro  textu  legitur,  col¬ 
ligitur.  bic  enim  ibi  dicitur  :  Fefl mavernnt  itaque , 
fiupple  ,  Principes  illi  qui  erant  cum  Jehu  ,  &  tol¬ 
lens  unufjuifque  pallium  fuum  pofuerunt  fub  pedibus  ejus 
m  finuluudinem  tribunalis  ,  &  cecinerunt  tuba  ,  atque 
dixerunt ,  Regnavit  fehu.  Capite  quoque  1.  lib.  2. 
Reg.  notanda  fiunt  illa  verba fiacri  textus,  ubi  de  in¬ 
auguratione  Salomonis  agitur  :  Et  cecinerunt  buccwat 
&  dixit  omnis  populus  ,  vivat  Rex  Salomon  :  dr  afien. 
dit  univerfa  multitudo  pofl  eum  ,  &  populus  canentium 
tibiis ,  &  Utantium  &c.  Ubi  diltinguere  oportet  inter 
populum ,  2c  multitudinem  ;  priori  enim  vocabulo 
ex  phrafi  facrarum  litterarum  Seniores  ,  ac  Proceres 
intelliguntur  ;  propterea  in  loco  hic  allato  Banajas  , 
Nathan Propheta,  Cerethi  &  Phelethi,  &  Proceres 
regii  palatii  fignificantur  :  hos  fiacer  textus  tradit  ac- 
clamafle  ,  vivat  Rex  ;  quae  verborum  forma,  utfta- 
tim  ollendemus  ,  ad  adorationem  pertinebat  ;  reli¬ 
qua  vero  multitudo  laetata  fuifle  ,  &  plaufifle  pofl 
eum  dicitur.  Sic  etiam  2.  Paralip.  cap.  z%.  in  quo 
de  inauguratione  Joafi  agitur,  non  quofcumque,  fied 
Jojadam  Pontificem  Regem  unxifle  fcribitur  >  reli¬ 
quos  vero  adorationis  tantum  verba  protulifle.  Quae 
his  verbis  ibi  ficripta  leguntur  :  Vnxit  quoque  illum 
Jojada  Pontifex  ,  &  filii  ejus  ,  imprecatique  funt  ei , 
atque  dixerunt ,  Vivat  Rex.  Itaque  non  quibufeum- 
que  de  populo  ad  adorationem  Principis  accedere 
concedebatur,  fed  Procerum  tantum  id  erat,  atque 
eorum  qui  principem  locum  in  Republica  tene¬ 
bant. 

Hac  dillindtione  perfonarum  in  accedendo  ad  of¬ 
culum,  adorationemque  Principis,  locus  ex  Pfal.  2. 
retro  jam  allatus ,  magis  ac  magis  illullratur.  Prop¬ 
terea  enim  ,  ut  puto  ,  Propheta  in  eo  Pfalmo  poll- 
quam  de  aflentiendo  Regno  Chrilli  mundum  com- 
monuiflet ,  fermonem  ad  Reges  ,  ac  Principes  to¬ 
tius  orbis  direxit  dicens:  Et  nunc  Reges  mtelhgite  , 
erudimini  ,  qui  judicatis  terram.  Servire  Domino  in 
timore ,  df  exultate  cum  tremore.  Statimque  fubintu- 
lit:  Ofculamini filium &c.  Ut  tradidimus  juxta  ledlio- 
nem  D.  Hieronymi  ex  Hebraico  exemplari.  Quia 
nimirum  licet  omnium  eflet  plaudere  Principi  elefto,- 
non  tamen  omnibus  ,  fed  tantum  Proceribus  Rei- 
publicas  ad  Principis  ofculum  acceflus  concedeba¬ 
tur. 

Ab  hac  fortafle  veteri  ceremonia  ,  iniquiflimi  la- 
tellites  ,  qui  Chriftum  flagellandum  fufeeperant, 
hauferunt ;  ut  eo  fpinis  coronato  ,  ad  irrifionem  prae- 
pofterae  inaugurationis ,  non  Angulares  aliquot  mili¬ 
tes  ,  non  fatellitii  partem  aliquam  ,  non  ftipatores 
omnes,  fied  totam  convocaverint  cohortem  ,  ut  di¬ 
cunt  EuangelilEe  Matthaeus  27.  Marcus  iy.  &  Jo- 
annes,  qui  id  ficriplerunt;  quali  alii  ad  ofculumma- 
nus,  alii  ad  plaufum  inaugurationis  accederent.  Et- 
^nim  non  folum  Duces ,  Centuriones ,  atque  Tri- 
P  p  p  3  buni, 


D 


E 


970  Arcanorvm  S 

buni  j  fed  etiam  gregarii  quique  advocati  fuere  ,  ut 
totius  cohortis  advocata  concione  ,  Regis  inaugura¬ 
tio  folemniffime  irrideretur:  dum  illuftriores  quique 
ex  ipfis  ,  excreationibus  foedioribus  faciem  Chrifti 
conlpurcando  ad  ofculum  accedere  fe  velle  fimula- 
rent.  Nec  enim  Euangeliftae  ,  omnes  milites  co¬ 
hortis  in  Chriftum  expuifle  dixerunt ;  fed  expuentes 
in  eum.  Quae  excreatio  tantum  attribuenda  erit  his, 
qui  in  ea  militum  cohorte  ,  de  more  ad  Principis 
ofculum  accedere  confueverant,  liquando  ad  Impe¬ 
ratoris  eledionem  convenilfent. 

Dignitatis  igitur  ,  ac  ordinis  in  Republica  ,  a 
Principe  ratione  habita  ,  in  admittendo  nimirum  il- 
luftriores  ad  ofculum  oris  ac  capitis :  minoris  ordinis 
homines  ,  qui  extitilfent  in  Republica  ,  genu  flexo 
ad  manus  tantum  Principis  confuevifle  accedere  ,  at¬ 
que  ofculo  eafdem  venerari  ,  ex  veterum  rerum 
Scriptoribus  haberi  poteft.  De  hoc  Tacit.  lib.  i.  hi- 
ftor.  ubi  de  Othone  loquitur  :  Ruere  cunbli  in  cafira, 
inquit ,  anteire  proximos  ,  certare  cum  procurrentibus , 
increpare  Galbam,  laudare  militum  judicium ,  exofculan 
Othonis  manum, quantoque  magis  falfia  erant ,  quo fiebant , 
tanto  plura  facere.  Ex  quo  Taciti  teftimonio  in  Prin¬ 
cipis  inauguratione  exofculatam  ejus  manum  paffim 
a  vulgo  ,  gregariifque  militibus  ,  aperte  conflat. 
Hinc  Ammian.  Marcell.  lib.  28.  quorundam  homi¬ 
num  nobiliorum  arrogantiam  reprehendit,  qui  cum 
debuiflent  ad  ofculum  oris  ac,  pedoris  falutantes  ad¬ 
mittere  ,  pedes  tantum  ,  vel  genua  exofculanda  his 
porrigebant.  De  his  haec  ille  :  Ex  his  quidam  cum 
falutari  peElortbus  oppofitis  coeperunt ,  ofculanda  capita  in 
modum  taurorum  minacium  obliquantes  ,  adulatoribus 
offerunt  genua  fuavianda ,  vel  manus.  Pari  ratione. 

Nec  etiam  vitio  daretur  Cajo  ,  ut  vidimus;  quod 
palam  quotidie  hiftrionibus  ab  eo  ofcula  darentur  , 
Senatoribus  vero  plerifque  manum  tantum  ,  aut  pe¬ 
dem  porrigeret :  nifi  mos  extitiflet  ,  ut  Princeps 
praepoftera  ratione  ofcula  exciperet  :  Senatores  ni¬ 
mirum  ad  os ,  ut  dicebamus ,  admitteret ,  inferio¬ 
ris  vero  ordinis  hominibus  ,  manus  ac  pedes  tantum 
ofculanda  porrigeret.  Ofculatas  manus  honoris  gra¬ 
tia  redeunte  Imperatore  de  bello  ,  re  bene  gefta  , 
probat  illud  Plut.  ubi  honorem  Catoni  Uticenfi  a 
militibus  ,  &  comprovincialibus  exhibitum  Peribit  : 
7rpo27rs1u<p9'>j  ,  inquit  in  Catone,  &&  0  xoivov 

hiv  ,  hroclvoig ,  Jdxputn  ,  ^  otTs  ditKn- 

SOIS  ,  vVol/JHv TUV  Tcl  IplXTlOi  T 0~C  7T0<t}v  ?  /3 iSt eT « ^0 *  , 

Xj  xolloupiAovvTuv  rd;  hoc  eft  ;  Dedublus  efi  , 

non  votis  ,  quod  commune  efi  ,  neque  laudibus  ,  fed 
lacrjmis  ,  &  complexibus  ,  quibus  faturari  nequibant  , 
fiipple  milites ,  dum  vefiimcntis  fi  emerent  vias  quas  cal¬ 
caturus  e  fiet,  efi  ejus  manus  ofcularentur.  Ut  Impera¬ 
tori  nimirum  ,  cujus  manus  exofculan  a  militibus  in-  ] 
ferioris  ordinis ,  &c  reliquis  mos  erat.  Ad  hos  ritus 
relpiciens  Phaedrus  fabula  82.  dicit  : 

Feliciter  fubclamant  ipfi  Principi  : 

Illam  oficulantur ,  qua  fiunt  opprejfi, manum. 

Manus  Regis,  ac  Principis  exofculatas  etiam  apud 
Ifraelitas  fubodoramur  ex  lib  1.  Paral.  cap.  29.  ubi 
agitur  de  folemniori  Salomonis  inauguratione  ,  vi¬ 
vente  adhuc  Davide:  quando  nimirum  ad  inaugura¬ 
tionem  illius  ,  regni  Ordines  de  mandato  Davidis 
adhuc  viventis  convenere.  De  quibus  fle  ibi  legi¬ 
tur  n.  23.  Sedit  que  Salomon  fiuper  folium  Domini  m 
Regem  pro  David  patre  fuo  :  efi  cunelis  placuit ,  efi  pa-  I 
ruit  illi  omnis  Ifirael :  fed  efi  univerfi  Principes  ,  efi  po¬ 
tentes  ,  efi  cunbl  1  filii  Regis  David  dederunt  manum , 

(fi  fubjeSli  fuerunt  Salomoni  Regi.  Eft  autem  dare 
manum  ,  ea  ofculata  cedere  alterius  poteftati ,  illi- 
que  fe  fubjicere  ,  fumpta  metaphora  ,  ut  puto  ,  ab 
ofculatione  manus  ;  quam  caeremoniam  Davidis  fe- 
culo  fuifle  frequentem  ,  ex  fecundo  Pfalmo  fubindi- 


1  c  r  j®  ScRirr.  971 

\  cavimus.  Ea  enim  caeremonia  ,  qua  quis  genu  flexo 
Principis  manum  exofculatur  ,  propria  prius  manu 
extenta  ,  atque  manui  Principis  fubmifla  ,  ejufdem 
manum  ori  applicat  *  atque  ofculatur  :  qua  cere¬ 
monia  omnia  tua  ,  feque  ipfum  poteftati  Principis 
fubjicere  fe  proteftatur.  Principis  namque  potefta- 
tem  manu  ejufdem  fignificari  conflat. 

His  cognitis  redeque  penfatis ,  conjedlare  jam  li¬ 
cet  ,  ut  reor,  atque  cognofcere  ,  undenam  impiiffi- 
mi milites  Pretorii  Pilati  hauferint,  non  folum  chla¬ 
myde  purpurea  Servatorem  noftrum  induere  ,  ac 
fpinea  corona  facrum  illius  caput  perforare  ,  8c  foe- 
diflimis  fputis  divinam  illius  faciem  confpurcare,  fed 
3  his  omnibus  alapas  quoque  adjungere  :  Et  dabant  ei 
alapas  ,  inquit  Joannes.  Ibidem  Graece  dicitur  : 
iblbav  dv rui  fnrlQpuTot.  Sunt  autem  pWiQuaT*  per- 
cufliones  in  faciem  alicujus  explicata  manu  illata;  ; 
ut  docet  Suidas :  6c  percuffifle  quidem  hac  ratione  ini- 
quiffimos  milites  Servatoris  noftri  fandffimam 
faciem  ,  ex  Evangelicis  hiftoriis  perfpicuum  eft  i 
cum  non  tantum  Servatoris  noftris  maxillam  per¬ 
cuderint  ,  fed  quod  magis  eft  ,  atque  crudelius ,  fa¬ 
crum  ejufdem  os  pluribus  manuum  idibus  diverbe¬ 
raverint.  Hoc  eos  fecifle  aperte  liquet  ex  facra  SaU 
;  vatoris  Icone  in  linteo  fandas  Veronicas  miraculofd 
tunc  imprefla.,  cum  paulo  poftquam  Chriftus  per- 
cufliones  illas  fuftinuillet  ,  ac  verbera  ;  Cruce  onu- 
ftus ,  flagellis ,  ac  innumerabilibus  plagis  vulnera¬ 
tus  ,  ad  Calvarias  montem  Cruci  configendus  duce¬ 
retur,  Qus  facra  Icon  in  Bafilica  fandi  Petri  Ro¬ 
mae  pie  aflervatur  ,  ac  religiofe  colitur.  In  hac 
autem  facra  Icone  labia  Salvatoris  noftri ,  adeo  tur* 
gida  confpiciuntur  ;  ut  vix  oris  effigies  in  ea  facra 
facie  appareat  :  quin  potius  hinc  inde  facri  Sangui¬ 
nis  turgidae  maculae  vifuntur  ;  ut  tantillum  illinc 
diftans  pius  contemplator  ,  facrofandae  faciei  Imagi¬ 
nem  aliquam  in  eo  linteo  confpicere  valeat.  Quam 
facrofandae  faciei  notitiam  nunc  demum  a  Sandiffi- 
mo  D.  N.  Urbano  VIII.  accepi,  qui  anno  1629. 
poft  meridiem  ferite  3.  hebdomadis  fandas ,  cum 
duobus  tantum  ex  intimis  cubiculariis  devotionis 
cauiame  praefente  eo  confcendit  ubi  facrum  linteum 
religiofiffime ,  praefertim  ejus  cura  aflervatur.  Quos 
certe  oris  ,  ac  divina:  faciei  tumores ,  innumerabi¬ 
libus  ex  idibus  atque  percuffiombus  ,  facra  illius 
labia,  ac  facies  contraxifleconftat. 

Sacrum  vero  Servatoris  os  ,  propterea  milites  im- 
piiflimos  percuffifle  reor ,  ut  praepoftera  ratione  in¬ 
augurationis  ritus  fervarent  ,  illuderentque  ofculis 
manuum,  quibus  a  populo,  gregariifque  militibus 
Principes  ,  cum  inaugurarentur  ,  venerabantur. 
Quamobrem  hi  crudeliffimi  milites  ,  non  quidem 
Servatoris  noftri  manus  ofculabmtur  ,  ut  de  more 
fieri  folebat  nec  facram  faciem  tantum  percutie¬ 
bant,  aut  confpuebant;  fed  praspoftera  ratione  pro¬ 
prias  ,  &  foediffimas  manus  a  tergo  ad  facrum  Chri- 
fti  os  admoventes  in  extenfum  ,  quafi  illi  eafdem 
irriforie  exofculandas  porrigerent ,  facrum  illud  os, 
&  facroiandam  Chrifti  faciem  impie  &  crudeliter 
diverberabant :  &  hac  ratione  ,  ritu  inaugurationis 
pnepoftero  ,  dando  ei  alapas  ,  Chrifti  regnum  de¬ 
ridebant.  His  ex  ritibus  fatis  probatum  cenfeo , 
confuevifle  Proceres ,  milites  &  populum  in  Prin¬ 
cipis  inauguratione  ad  ofculum  oris  ac  manus  illius 
accedere,  ut  fe  aflentiri  ejus  principatui  ,  gratulari 
eidem  ,  Sc  poteftate  illius  le  velle  fubjici  omnino 
Profiterentur.  Quod  etiam  hodie  fervari  fcimus , 
cum  Summus  Pontifex  in  fedem  Petri  fublimatur  : 
aliqui  enim  ad  ofculum  faciei  admittuntur  ,  alii  ad 
ofculum  manus  ,  alii  ad  genu  ,  alii  denique  Summi 
Pontificis  exofculantur  pedes. 


CAP. 


97  2 


973 


M  Y  R  O  T  H 

C  A  P.  XXXVI.  |A 

Regiae  adorationis  verba  monftrantur. 

Ad  loca  Math.  2,7.  Tunc  milites  prafidis  fufcipientes 
jefum  m  pratorio,  congregaverunt  ad  eum  univerfam 
cohortem ,  er  exuentes  eum  ,  chlamydem  coccineam 
circumdederunt  ei  ;  dr  pletlentes  coronam  de  fptnis 
pojuerunt  fuper  caput  ejus  ,  &  genu  flexo  ante  eum 
illudebant  ei  dicentes  ,  Ave  Rex  fudaorum.  1. 
Reg.  cap.  10.  Et  clamavit  omnis  populus :  Vivat 
Rex. 


QUibus  genuflexionibus  ,  quibufque  aflur- 
re&iombus  a  terra  ,  oris  ac  manuum  ofcula- 
tionibus  ,  quibufque  amplexibus  Principis 
adoratio  ac  falutatio  profequeretur  ,  hucufque  expli¬ 
cavimus.  Verba  nunc  nobis  confideranda  fuperfunt, 
quibus  Principi  congratulabantur  hi  qui  adorandi  at¬ 
que  confalutandi  de  caufaad  eum  accedebant.  Sin¬ 
gularem  enim  quamdam  verborum  conceptam  for¬ 
mam  ,  in  adoratione  Principis  veteres  habuifle  con¬ 
flat  :  qua  in  eledlum  jam  Principem  fe  aflentire  pro¬ 
fiterentur  :  id  quoque  ratio  ipfa  atque  communis 
etiam  veterum  Scriptorum  audtoritas  luadet. 

In  hac  autem  verborum  concepta  adorationis  for¬ 
mula  ,  tria  abeo,  qui  Principem  adoraturus  accede¬ 
bat  ,  adflgnificad  confuevifle  obfervavi.  Aliquid 
nimirum  primo  efferebat ,  quod  faufti  ominis  ad- 
precationem  Principi  fubindicaret  :  aliud  ,  quod 
fummi  faftigii  dignitatem  ,  ad  quam  vehebatur  is, 
cui  bene  adprecabatur ,  explicaret :  8t  nomen  deni¬ 
que  perfonas,  quae  ad  fummum  iilud  faftigium  ve¬ 
hebatur  ,  vel  gentis  etiam  ,  cui  is  praeficiebatur  , 
exprimeret.  His  autem  verborum  formulis,  genu- 
flexiones  j  adorationefque  fubditi  adjungebant  ;  ut 
verbis ,  corporeifque  genuflexionibus  ac  proftratio- 
tionibus ,  Principis  adoratio  perficeretur  ,  adoratio- 
nifque  folemnitas  omnino  abfolveretur. 

Verborum  igitur  forma  in  Principe  falutando  ac 
adorando  nobis  primo  contemplanda  &  explicanda 
cum  fit ;  non  aliam  exitifle ,  quam  hanc  :  AVE 
IMPERATOR  AVGVSTE,  vel  aliam  huic 
fimilem ,  veterum  teftimonia  multa  oftendunt.  Quae 
a  confuetudine  falutandi  tam  Imperatores  ,  quam 
nobiliores  fumitur.  Illorum  verborum  fingulas par¬ 
tes  contemplabimur  :  etenim  non  aliunde  quotidia¬ 
nae  falutationis  ,  apud  Romanos  formulae  petitae  vi¬ 
dentur  ;  quam  ab  ea  ,  qua  fubditi ,  Reipublicaeque 
Proceres  Principem  adoraturi  ,  in  eo  falutando  ute¬ 
bantur  ;  iliique  in  initio  principatus  felicitatem  pre¬ 
cabantur.  Priori  enim  voce  nimirum  AVE,  a  Diis 
bene  fe  velle  illi ,  quem  eo  verbo  falutabant,  fubdi¬ 
ti  ,  ac  Proceres  profitebantur.  Alia  vero  voce, 
videlicet  IMPERATOR,  fe  aflentire  in  eam 
dignitatem  ,  ad  quam  aflumptus  fuerat  ille  ,  quem 
adorabant ,  conteftabantur.  Poftremo  denique  ver¬ 
bo  ,  videlicet  AVGVSTE  ,  vel  perfonam  ape¬ 
riebant  ,  vel  ratio  dignitatis  his  exprimebatur. 

Boni  ominis  igitur  nota  cum  eflet  vox  illa  AVE, 
reliquis  falutationum  verbis  praemittebatur  ,  ut  le 
bene  velle  ,  &  bene  precari  conteftaretur  ,  non  fo- 
lum  Principi ,  cujus  nomini  vox  illa  praemittebatur, 
fed  etiam  Reipublicae  ,  cui  fic  falutatus  praeficieba¬ 
tur.  In  qua  fane  voce ,  ne  aliquid  intadtum  relin¬ 
quatur,  fcriptionem  etiam  duximus  contemplandam: 
quod  nimirum  tefte  Manutio,  apud  veteres  lapides, 
&  libros  cum  adfpiratione  aliquando  fic  HA  VE 
fcriberetur.  De  qua  forma  fcribendi  eft  lapis  Ro¬ 
manus  apud  illum  in  hac  verborum  forma. 


B 


D 


E 


E  C  I  V  M  III. 

D.  M. 

VIRIAE 

primitiva: 

VIX.  ANN.  XVIII. 

MENS.  I.  DIE.  XXIV. 

L.  VIRI VS  HEL1VS 
CON1VGI  DVLCIS 
HAVE.  DOMINA.  VALE.  DOMINA. 

Sunt  etiam  alii  plures  lapides  apud  Aldum  in  Or¬ 
thographia}  in  quibus,  licet  raro  ,  ut  ille  teftatur  , 
fine  adfpiratione  eadem  vox  legitur.  Quod  autem 
Latinis  erat  AVE  ,  hoc  Graecis  erat  ,  ut  ex 
Martiali  lib.  y.  epigrammat.  12.  demonflrare  poflu- 
mus.  Ruffi  enim  rufticitatem  is  audior  reprehen¬ 
dens  ,  a  quo  nec  falutationis  verba  haberi  poterant ; 
ab  afperitate  Gnecae  vocis  ,  &  facilitate  latinae 
AVE  ad  falutationes  illum  invitat  ,  &  utrarumque 
vocum  difcrimen  ,  a  fidiculis  offendit  dicens  .■ 

Exprimere  ,  Rufe ,  fidicula  licet  cogant 
Ave  latmum  ,  non  potes  Gracum. 

Noftrx  Latinae  vocis  AVE  ,  qua  utimur  in  falu¬ 
tando  ,  etymologiam  ,  fi  a  primitiva  littera  A  hau¬ 
rire  velimus ,  &  ab  adverbio  VEH,  quo  alicui  ma¬ 
lum  aliquod  ominatur  ;  idem  certe  erit  AVE, quod 
fine  VEH  ,  id  eff  ,  fine  malo  aliquo  :  quamobrem 
fi  rigorofe  interpretanda  fit  illa  didlio  ,  idem  AVE 
quod  fine  malo  omine  valebit.  Imperator  igitur  cum 
voce  AVE  ab  alio  falutabatur  ;  eidem  Dies ,  An¬ 
nus  ,  vel  Imperium  fine  aliquo  occurfu  malo  preca¬ 
batur. 

Cum  inaugurabatur  Princeps ,  AVE  folitum  prae¬ 
figi  falutationi  ,  illud  corvinum  4ugttfte  pro¬ 
bat  ,  id  eff  ,  Ave  Augufle.  Erat  enim  Romae  cor¬ 
vus  falutator ,  de  quo  Plinius  lib.  10.  cap.  43.  haec 
fcribit  :  Omnibus  matutinis  evolans  in  roftraforum  ver - 
fius  ,  Tiberium ,  deinde  Germanicum  ,  &  D  rufium  Ca- 
fiares  nominatim  ,  mox  tranfieuntem  populum  Romanum 
falutabat.  Fuit  etiam  alter  corvus,  de  quo  Macrob. 
lib.  2.  Saturn.  cap.  4.  de  Augufto  loquens  ait :  Sub¬ 
limis  Athaca  vitiona  revertebatur  :  occurrit  ei  inter 
gratulantes  corvum  tenens  ,  quem  infiituerat  hoc  dicere , 
Ave  Ccejar  vitior  :  miratus  Cafiar  tam  ofiiciofam  avem  , 
viginti  millibus  nummum  emit.  Socius  opificis ,  ad  quem 
nihil  ex  illa  liberalitate  pervenerat ,  affirmavit  C  a  far  i 
habere  illum  &  alium  corvum  ,  quem  ut  afferre  cogere¬ 
tur  rogavit  i  allatus  ,  verba  ,  qua  didicerat  expreffit  t 
Ave  Imperator  Vitior  Antonii. 

At  quamvis  in  locis  allatis  fufpicari  poflet  nequa¬ 
quam  agi  de  falutationibus  inaugurationis ;  fed  de 
domefticis  adulatoriifque  ,  quibus  fervi  ,  ac  fubditi 
dominos,  potentiorefque  venerabantur  :  fumpto ta¬ 
men  argumento  a  domefficis  falutationibus  ad  folem- 
niores  ,  ex  earumdem  falutationum  conformitate  , 
eadem  didtione  AVE  ,  Imperatorem  quoque  confa- 
lutatum  in  aflumptione  affirmare  poffumus  audlori- 
tate  veterum  fcriptorum.  Et  quidem  cum  inaugu¬ 
raretur  Imperator ,  ea  forma  falutatum  fuifle  ,  per- 
fpicuum  cenferi  poteft  ex  Capitolino  in  Antonino 
Pio  ,  dum  Imperii  faftigium  eidem  aliquando  praefa- 
gitum  fcribit  dicens  :  Inproconfulatu  ,  fupple  Afice  , 
etiam  fic  Imperii  omen  accepit ,  fupple  Antoninus  :  Nam 
cum  facerdos  fcemma  Trallis  ex  more  Proconfules  femper 
hac  ratione  falutaret  ■:  non  dixit  ,  Ave  Proconfitl ,  fed 
Ave  Imperator. 

Hoc  autem  Trallianae  Sacerdotis  praefagium  fatis 
debile  fuifiet  omen  ,  minufque  validum  ,  nifi  in  fa- 
lutando  Imperatore  cum  inauguraretur ,  eam  fuifle 
falutationis  formam  conceflerimus.  Hanc  falutatio¬ 
nis  formam  ,  &  vim  didtionis  AVE  in  falutando 

Prin- 


974  ArcANORVM  S  A  C  RiE  ScrIPT.  975 


Principe  ,  ex  illo  Vopifci  in  Proculo  Tyranno  etiam 
habere  poftumus;  cum  a  quodam  fcurra  dictione  A- 
VE  aliquando  fulutaretur.  De  quo  ita  Vopifcus: 
Cum  in  quodam  convicio  ad  latrunculos  luderet ,  atque 
ipfe  decies  Imperator  exiffet:  quidam  non  ignobilis  fcurra. 
Ave  inquit  ,  Augufte ,  illataque  lana  purpurea ,  hume¬ 
ris  ejus  junxit ,  eumque  adoravit. 

Qua  vero  forma  Princeps  apud  Ifraelitas  falutare- 
turj  quo  vocabulo  faufta  illi  precarentur,  fub- 
obfcurum  videtur :  nifi  velimus  a  Chrifti  paffione  eam 
formam  falutationis  haurire  ,  dixerimulque  milites 
Romanae  cohortis  apud  Pilatum  ,  ab  Hebraeis  acce- 
pifle  formam  falutationis,  qua  Servatorem  noftrum 
fpinis  coronatum  t  purpuraque  indutum  illudebant. 
De  quo  ita  Matthaeus  cap.  27.  Tunc  milites  Prafidis 
fufcipientes  fefium  in  pratono  ,  congregaverunt  ad  eum 
univerfam  cohortem  ;  &  exuentes  eum  ,  chlamydem  coc¬ 
cineam  circumdederunt  ei-,  &  p  leti  entes  coronam  de  fpinis 
pofuerunt  fuper  caput  ejus  ,*  &  arundinem  in  dextera  e- 
jus,  &  genu  flexo  ante  eum  illudebant  ei ,  dicentes  1  A- 
ve  Rex  fudaorum. 

Verum  militum  Romanorum  appofita  falutatio, 
noftrum  potius  infringere  argumentum  videtur, 
quam  roborare  :  nam  a  patriis  inftitutis,  Romano- 
fumque  in  falutando  Principe  formula,  bene  pre¬ 
candi  verbum  Ave ,  milites  Pilati  accepifle  videntur; 
non  ab  Hebraeis  ,  quorum  falutationis  forma  cum- 
Rex  inauguraretur  ,  ignota  cum  fit,  fi  aliquid  fub- 
odorari  ex  facris  oraculis  poflumus,  lubet  potius  di¬ 
cere  pro  AVE  Latinorum,  Graeeorumque  x™^ 
Hebraeis  fu  ille  V.  techi,  id  eft,  vivat.  Sic  enim  le¬ 
gimus  1.  Reg.  cap.  10.  Sauletn  falutatum  in  electio¬ 
ne  illius  .1/?-  >rv:  iechi  hamelech ,  c£  his  perfonanti- 
bus  verbis  Senatores  tribuum ,  populique  Proceres, 
qui  in  Mafpha  ad  fortitionem  Regis  convenerant,  ac- 
ceftifte.  De  quo  fic  vulgatus  :  Et  clamavit  omnis  po¬ 
pulus  ,  &  ait  :  Tivat  Rex.  Et  lib.  5.  Reg.  cap.  1. 
hos  qui  cum  Adonia  ad  aufpicandum  regnum  con¬ 
venerant  j  eadem  verborum  forma  Adoniae  acclamaf- 
fe  fcnbitur :  Tivat  %ex.  Sic  etiam  ibidem  cum  de 
Salomonis  inauguratione  agitur,  eadem  formula  ver¬ 
borum  Rex  falutatur.  Simili  etiam  forma  4.  Reg. 
cap.  11.  &  lib.  2.  Paral.  cap.  23.  ubi  de  inaugura¬ 
tione  Joafi  agitur,  eadem  verborum  formula  Regem 
falutatum  cognovimus.  Quod  ibidem  ita  feribitur. 
Produxitque  filium  Regis ,  &  pofuit  fuper  eum  diadema , 
(fi  teftimonium ,  feceruntque  eum  Regem ,  (fi  unxerunt , 
(fi  plaudentes  manu  dixerunt ,  vivat  Rex. 

Hanc  autem  regiae  falutationis  in  inauguratione 
formulam  ,  quam  ex  facris  oraculis  accepimus,  a 
communi  atque  quotidiana  falutationis  regia  forma , 
hauftam  credere  licet;  cujus  quidem  quotidianas  fa¬ 
lutationis  formam  faspiftime  agnovimus  in  facris  ora¬ 
culis  ex  illis  verbis  .•  Rex  in  aternum  vive.  Ex  qui¬ 
bus  ,  me  judice,  fatis  aperte  conflat,  di&ionem  'A' 
fechi  deductam  a  verbo  nT'1  chajah ,  &  falutationi  re¬ 
gite,  boni  ominis  precandi  caula,  praeponi  ablfrae- 
litis  confuevifie. 

Dignitas,  ut  dicebamus,  in  regite  adorationis  for¬ 
mula  exprimebatur:  cujus  dignitatis  vocabulum,  ut 
plurimum  alterum  obtinuifle  locum,  poli  AVE, 
manifeftum  eft.  Dignitatem  autem  appello  ,  ut  Im¬ 
peratoris  apud  Romanos ,  Regifque apud  alios.  Nam 
licet  proprium  nomen  aliquando  appofitum  fciamus; 
ut  in  illo  Corvino,  x°“£,r-  Koutrot^  ccvTongfito/i ,  nihi¬ 
lominus  ut  plurimum,  fauftas  precationi  AVE, 
dignitatis  pronomen  apponebatur.  Quamobrem  mi¬ 
lites  quoque,  qui  Chrifto  Servatori  illudebant,  in 
falutando  illum  dicebant:  Ave  Rex  fudetorum ;  Re¬ 
gis  nomen  praeponentes,  ratione  gentis  cui  irriforie 
praeficiebatur.  Regis  autem  ,  Dominique  vocabu¬ 
lum  infolentiflimum  cum  cenferetur  apud  Romanos 
poft  exactos  Reges ;  propterea  qui  Reipublicae  prae¬ 


A 


B 


C 


E 


F 


ficiebantur,  Imperatoris  vocabulum  poftmodum  af- 
fumpferunt.  Quod  vocabulum  cum  militare  efiet, 
tam  grato  animo  Romani  omnes  exceperunt;  ut  cum 
quidam  Caefarem  falutando  dixiflet  Ave  Rex ,  refpon- 
derit  ille, Cafarfum,  non  Rex.  Auguftus  quoque, 
ut  Suetor..  in  Augufto  cap.  55.  feribit.  Domini  api. 
pellationem ,  ut  maleditlum  ,  atque  fummum  opprobrium 
femper  exhorruit:  Dommumque  fe  appellari,  ne  a  libe¬ 
ris  quidem  aut  nepotibus  fuis ,  vel  feno  ,  vel  joco  pajfus 
efl.  Xiphilinus  in  vita  Heliogabali  refert  ,  quod 
cum  aliquando  falutaretur  his  verbis  xiig/g  «utcjc^to^ 
X°d^i ,  hoc  eft.  Domine  Imperator  Ave:  lalutanti  re- 
fpondlt  p.Y\  fXi  Xtyt  xve/ov ,  iyu  fi  xvgjoi  dpi.  Hoc  eft : 
Noli  me  dicere  Dominum ,  fum  enim  illa  in  quo  domi¬ 
natio  ;  licet  poftmodum  hanc  Domini  appellationem 
aliquando  admiferit.  Nihilominus  reliqui  omnesad 
evitandum  odium  Senatus  ,  Imperatores  a  militari 
virtute  appellari  maluerunr. 

Quamvis  vero  Imperatoris  vocabulum  ex  inftituto 
Romanae  Reipublicae  ad  militiam  pertineret ;  nec 
femper  apud  veteres  Scriptores  i  ac  in  Republica, 
fummum  abfolutumque  Reipublicae  dominium  figni- 
ficaret:  nobis  tamen  in  praefenti  capitulo  non  eft  ad 
rem  ,  nifi  in  hac  pleni  dominii  confideratione :  quo 
quidem  vocabulo  Princeps  totius  Orbis,  Senatus, 
ac  Reipublicae,  &  omnium  exercituum  Dominus 
demonftratur.  Hocipfum  fupremi,  ac  fummi  juris 
dominium  Groce  dicitur  dvr Et  quamvis 
Julius  Caefar  perpetuus  Imperator  a  Senatu  dictus 
luerit,  fibique  exterorum  magiftratuum  jus  ,  &  au¬ 
ctoritatem  adrogaverit;  hoc  tamen  fummum  jus  Im¬ 
peratoris  agnomini,  tunc  nequaquam  fuit  annexum, 
fed  poftmodum  Imperatoris  praenomen  fub  Augufto, 
in  hac  fummi  juris  acceptione  fumi  coepit ,  ut  ex 
Dionyfii  loco  obfcurifiimo,  ac  vitiato  proferam.  Is 
enim  lib.  y2.  fic  ait:  t«vt«  at  0  Kouootgy  ^  t <r«  jioi  «- 
vo)  t5  Ac ya  £tf>rf) ,  iv  ru  trij  bneivct/  bv  tpTOirtpk- 

■xlov  vndrdj&i  ,  ^  f  tS  do ron(firoo^@^  c9nxA)j<nv 

TO.  xiyu  3  «  T  sn  T-  vUms  ,  ^  TC  dqxdtov 

Tlfl-Jv  ,  CMHvlw  fi  7TC?A0Mt<?  ,  K,  UT&TlfQV ,  7TO»\«JOf  3 
X)  dn  dvrdv  igyuv  tXccfitv  ,  wVs  ^  iv  etxoirtv  ovofaoc 

dvToa^tTu^@-  ix&v  >  dixd  f  r  to 

OYIfXOUVX QctV  ,  U<T7Ti^  TW  7T«T£I  «UT»  T d  KCM(T«gA  Jtj  T OTf  TtOU- 

A  toIj  bnyovolo  Locum  attuli  ex  textu 

Graico,  ut  ex  ipio  contextu  &  auctoris  verba  cla¬ 
riora  fiant,  quae  dicimus:  fic  enim  locus  allatus  in¬ 
terpretatur.  Hac  &  qua  fuper ius  ditfa  funt  ,  C<e- 
far  operatus  efi  eo  anno  ,  quo  conful  quintum  fuit ,  & 
appellationem  Imperatoris  accepit :  dico  autem  non  qualis 
propter  vi II orias  a  principio  ,  aliquibus  dabatur:  illam 
enim  multoties  quidem  antea ,  multoties  etiam  pofimo- 
dum ,  ob  res  geflas  accepit  ;  ita  ut  etiam  vicies  nomen 
Imperatoris  habuerit ;  fed  aliam  qua  potentia  demonftra - 
batur:  quemadmodum  Cafari  patri  ,  &  filiis  ex  ipfo  ge¬ 
nitis  decretum  fuerat.  Vult  enim  Dionyfius,  ex  illo 
vocabulo  fummam  imperii  poteftatem  demonftrari ; 
eam  nimirum,  qualem  Julio  Caefari ,  &  filii  ejus,  a 
Senatu  jampridem ,  Suetonio  tefte,  &  aliis  decretam 
fuilfe  conftat. 

Quemadmodum  igitur  cum  quisob  victoriam  par¬ 
tam  ,  remque  publicam  optime  geftam ,  a  militibus 
honoris  caufa  Imperatoris  prrenomine  decorabatur ; 
ut  etiam  Ciceroni  Proconfuh  in  Afia  caefis  aliquot 
praedonibus  Imperatoris  agnomen  datum  fuit,  Plu- 
tarcho ,  Sc  aliis  teftibus ;  fic  poftmodum  Republica 
jam  deprefia,  ad  dignitatem  Principis,  lummumque 
faftigium  illius  indicandum,  fauftae  precationi  pro¬ 
nomen  Imperatoris  adjungebatur,  fub  hac  forma  ver¬ 
borum  ,  A  TE  Imperator.  Sueton.  locus  in  Claud. 
cap.  10.  ad  hanc  rem  afferri  poteft ,  qui  fic  habet: 
Latentem  difeurrens  forte  gregarius  miles  animadverfis 
pedibus  e  Jludto  feifeitandi ,  quifnam  efiet ,  agnovit ,  ex- 
traliumque  &  pra  metu  ad  genua  Jibi  accidentem  Impe¬ 
ratorem 


9  76 


My  rothecivm.  •  III. 


977 


ratorem  falutavit.  Idem  in  Oth.  cap.  6.  ait  :  Donec  o- 
mijja  mora  fuccollatus  e  [i ,  (fi  a  prafente  comitatu  Impe¬ 
rator  eft  falutatus.  Cumque  falutationi ,  ut  vidimus, 
fauftae  precationis,  &  boni  ominis  nota  A  V  E  prae¬ 
figi  Toleret;  non  aliis  verbis  hos  falutatos  fu  i  fle  ,  quam 
illis  AVE  IMPERATOR,  ex  jam  didlis  perfpi- 
cuum  eft. 

Parem  falutandi  Principis  formam  Iiraelitas  fervaf- 
fe  in  Tui  Principis  ad  Regnum  afiumptione  oftenda- 
tur  :  ut  nimirum  dignitatis  nomen  ad  boni  ominis  | 
vocabulum  adjungerent  illi  dicentes  V\  jechf 

hamelech ,  id  eft,  Fivat  Rex:  quod  ex  lacris  oraculis 
manifeltum  elt.  Vocabulum  autem  Hebraicum  jl^l 
tnelech  a  verbo  halach  derivatum  confiat,  quod 
fignificat  ambulare  ,  Sc  per  additionem  H  heemanticm 
litterae  fit  I»?-  quali  pratens,  hoc  eft  ,  reliquos  an¬ 
tecedens  ,  quod  nimirum  Rex  quemadmodum  Du¬ 
ces,  ac  Praetores  apud  Romanos,  reliquos  in  exer¬ 
citu  ,  ac  virtutibus  praecedere  atque  anteire  debeat. 
Qnamobrem  juxta  hanc  etymologiam  cap.  12.  fib.  1.! 
Reg.  dixit  Samuel  ad  Populum.:  Et  nunc  Rex  gradi- \ 
tur  ante  vos  Summam  quoque  8c  lupremam  pote- 
ftatem  in  populo ,  ac  Republica  penes  Reges  Ifrae- 
litas  extitifle  ,  haneque  Regis  vocabulo  fignificatam  j 
In  Ticris  oraculis  perfpicuum  eft.  Itaque  quemad¬ 
modum  apud  Romanos  Imperatoris  vocabulo ,  Re¬ 
publica  deprefla ,  plenariam  poteftatem  eum  habere, 
qui  fic  appellabatur,  fignificabatur ,  ita  Regis  apud 
Iiraelitas  ex  Dei  inftituto.  Quod  manifeltum  eft 
ex  cap.  8.  ejufdem  libri  ,  in  quo  fic  legimus.-  Hoc 
erit  jus  Regis ,  qui  imperaturus  eft  vobis  ;  filios  veftros 
tollet  ,  fi  ponet  m  curribus  fuis ,  fanet  que  ftbi  equites , 
fi  pracurfores  quadrigarum  fuarum:  fi  eonjhtuet  ftbi 
Tribunos ,  fi  Centuriones ,  fi  aratores  agrorum  fisorum, 
fi  mejfores  fegetum  ,  fi  fabros  armorum  ,  fi  curruum 
fuorum  :  filias  quoque  vefiras  faciet  fib  1  unguentarias , 
&  focarias,  fi  panificas:  agros  quoque  veftros ,  er  vi¬ 
neas  ,  fi  oliveta  optima  tollet  i  &  dabit  fervis  fuis.  Sed 
fi  fegetes  vefiras ,  fi  vinearum  reditus  addecimabit ,  ut 
det  eunuchis  ,  fi  famulis  fuis.  Servos  etiam  veftros , 
(fi  ancillas  ,  fi  juvenes  optimos  ,  (fi  afinos  auferet ,  (fi 
ponet  m  opere  fuo.  Greges  quoque  veftros  addecimabit , 
vofque  eritis  ei  fervi.  Quamobrem  cum  Princeps  in 
Ifrael  eligeretur,  fauftae  precationi  dignitatis  quoque 
vocabulum  adjungebatur  ,  hac  verborum  forma:  ri¬ 
vat  Rest. 

Bono  felicifiimoque  omini  AVE,  ac  dignitatis 
praenomini  Imperatoris,  aut  Regis,  proprium  quo¬ 
que  Caelaris  nimirum,  live  Augufti,  aliaque  fimilia 
propria  nomina  apud  Romanos  adjungebantur.  Ve¬ 
rum  ut  in  his  cognominibus  diftindtio  attendatur ; 
obfervare  oportet, quod  Republicajam  opprefla  fub  O- 
ftaviano  Augufto ,  Imperii  nomen  ad  fummum  fafti- 
gium  fignificandum  evedtum ,  ut  dicebamus,  cum 
fuiflet;  Romanorum  Principum  nomina  multiplica¬ 
ri  coeperunt*  ut  eorundem  multiplicatione  nobilitas, 
vetus  defeendentia  ,  fummum  faltigium,  dignitas, 
&  profapia  in  his  declararetur.  Innumerabiles  pof- 
fent  pro  hac  re  lapides  veteres  afferri ,  qui  in  Grut- 
tero  habentur  fub  titulo  Caefarum,  Imperatorum, 
&  Honorum;  afferam  unius  lapidis  fragmentum  pro 
his,  qui  facris  potius,  quam  prophanis  dant  operam 
litteris,  qui  apud  Grutterum  pag.  271.  habetur. 


IMP.  II.  COS.  III.  PROCOS 
IMP.  CMS.  L.  SEPTIMI.  SEVERI.  PII. 
PERTINACIS.  AUG.  ARAB.  ADIAB. 
PARTH.  MAX.  BRIT.  MAX.  FORTISSIMI 
FELICISSIMI.  PONT.  MAX.  P.  P.  FILIO 
DIVI.  M.  ANTONINI.  PII  .  PRON. 


A 


DIVI.  HADRIANI.  ABN.  DIVI.  TRAIANI 
PARTH.  ET.  DIVI.  NERVtE.  ADNEPOS 
OB.  INSIGNES.  VIRTVTES.  EIVS 
DECVR.  COLON.  ALSIENSIS.  D.  D. 


B 


C 


D 


E 


F 


Nobilitas  enim  tunc  indignabatur ,  cum  quis  filius, 
vel  nepos,  abnepos,  live  adnepos  hujus,  vel  illius 
Principis  declarabatur.  Quia  vero  a  Julio  Ctelare 
Impem  faftigium  exordium  lumplerat :  propterea  ad 
imperium  nemo  admittebatur,  nili  m  familia  Cie  fa¬ 
ris  fuiflet  adoptatus.  Quoties  igitur  apud  Scripto¬ 
res  aliquem  ab  Imperatore  Caefarem  appellatum  le-'" 
gimus  ;  eundem  in  familiam  Caefarum  adferiptum 
fuiffe  cognofcimus.  Et  licet  huic  appellationi  im¬ 
perium  nequaquam  jungeretur;  ea  tamen  Caelareae 
familiae  adoptatione  ,  jus  ad  principatum  is,  qui  a- 
doptabatur,  adipi  fcebatur,  imperiique  capax  fiebat. 
Eapropter  ubi  cum  exercitu  bellorum  de  caula  ali¬ 
quo  quis  mitteretur,  qui  jam  Caefar  appellatus  fuifi- 
fet,  etiam  Imperatorio  praenomine  donabatur.  Quam¬ 
vis  his  praenominibus  lumtni  faftigu  regimen  non¬ 
dum  adipilceretur  :  quod  in  folo  praenomine  Augu¬ 
fti  repofitum  poft Odtavianum  extitit,  qui  Anno  Vr- 
bis  feptingenteftmo  vtgeftmo  quinto  ,  cum  triumphum  An- 
guftus  ex  <t/Egypto  reportaftet  ,  hoc  primum  die ,  ut  feri— 
bit  Diaconus,  Auguftus,  quod  Romam  auxerit ,  con- 
falutatus  eft.  Quod  nomen  cunilis  antea  inviolatum , 
(fi  hucufque  esiteris  maufum ,  dominis  tantum  orbis  licite 
ufurpatum  ,  apicem  declarat  imperii:  atque  ex  eadem 
die  fumma  rerum ,  ac  poteftatum  penes  unum  Cjfe  coepit , 
CT  manfit ,  quod  Cjract  p.ovot^yfxv  vocant. 

Augufti  nomen  imperatorio  adjungi  confucvifie, 
cum  quis  ad  lummum  faftigium  fublimaretur  ,  ex 
lapidibus,  veterumque  monumentis  probatum  re¬ 
manet  :  ut  ex  Julio  Capitolino  in  Antonino  Pio,  SC 
alus  fatis  aperte  colhgicur.  Is  enim  dum  pfaefagia 
Imperii  Antonino  e  coelo  allata  refert,  ait:  Huic 
cum  Italiam  regeret ,  Imperii  omen  facium  eft.  Nam 
cum  tribunal  afccndiffet ,  inter  alias  acclamationes  di- 
Ihim  eft  ,  Augufte,  Du  te  fervent.  Idem  in  duobus 
Maximims  ,  deque  Gordiano  in  Africa  a  militibus 
Imperatore  confalutato  ait :  Et  primo  quidem  invitus 
Gordianus  purpuram  fumpferat  :  pofttea  vero  cum  vidit 
neque  familia  fisa  tutum  id  effe ,  volens  fufcepit  impe¬ 
rium  ,  (fi  appellatus  ab  omnibus  Afris  Auguftus  cum 
filio  apud  oppidum  Tifdrum  ,  inde  Carthaginem  venit 
cum  pompa  regali.  Herodianus  pariter  ljb.  2.  in  aflum- 
ptione  Pertinacis  ad  Imperium  ait  :  Toixutx  aT 

yov  t(§H  £  a  cutis  peri  KXTXiym  mvrov  0  ,  pti^atirut 

'  Kj  OHVOVVTUV  tri  TT  S(py.TlUTU>V  Qif)  T£  d\l  Otjl  0  %  (fi  j . 

Non  enim  dicit  Herodianus  illum  milites  Imperato¬ 
rem  falutaffe,  fed  £e/3#s-dv,  id  eft,  Auguftum.  Cum 
enim  in  exercitu  Imperatoris,  hoc  eft  fummi  ducis, 
gradum  teneret ,  ad  orbis  faftigium  illi  conceden¬ 
dum  Auguftus  falutandus  erat.  Locus  Herodiani 
fic  interpretatur  :  E  aha  autem  dicente  Lato  ,  non  fe 
cohibuit  populus  ,  ceffantibus  adhuc  ,  (fi  dubitantibus 
militibus  Auguftum  illum  falutarunt .  Et  quidem  ex 
vi  didhonis  dvxyo^dii  in  Hcrodiano  pofita,  quae  fa- 
lutationem  fignificat;  perfpicuum  eft  Imperatore fa- 
lutando  ,  live  adorando,  Augufti  nomen  apponi  con- 
fucviffe.  In  affumptioe  panter  Nigrini  ad  Imperium, 
qui  Antiochiae  a  militibus  Imperator  eft  falutatus , 
Augufti  nomen  imperatoriae  falurationi  annexum 
confpicitur.  Sic  enim  de  hoc  idem  Herodian.  loco 
citato  feribit  :  toixvtx  tiv«  «Vov t©-*  dvrS  6 tiSicos  t o 
S^tiutikciV  7TUV  ,  Kj  t  o  foveiAzy/ftuov  7TArfi(gr  civTOK^ft- 

te  dveirci  ,  ^  Qtftxftv  GsfyCYiyoqdjct.  Notanda 
funt  illa  duo  vocabula  dvror.oftno^ ,  quod  Imperato¬ 
rem  fummum  fignificat, &  alterum  £gj3*s-o?,  quod  Au¬ 
guftum  valet  ,  &  fimul  veniunt,  ut  ex  ejus  inter¬ 
pretatione  confiat,  quae  eft  talis:  Talia  hujufmodi  tU 
lo  dicente  ,  ilhco  omnis  exercitus ,  (fi'  qua  convenerat 
Qq  q  mul- 


978  ARCANORVM  S 


multitudo  ,  Imperatorem  dixit  &  Auguflum  ccnfalu- 
tavit. 

Augufti  quoque  praenomini  nomen  fingulare,  & 
proprium  adjunbtum  fcimus;  reliquis  nimirum  Prin¬ 
cipibus,  qui  poli  Octavianum  Caefaris  fuccefforem, 
ad  Imperium  cum  affumerentur ,  Augufti  diceban¬ 
tur;  ut  proprio  nomine,  Aurelii  videlicet,  Antonini, 
Neronis,  Domitiani,  Vefpafiani,  vel  aliis  fimilibus 
ab  invicem  dillinguerentur. 

Haec  de  Romanis  di&a  cum  fint  ,  nunc  ad  facra 
oracula,  &  Rempublicam  Ifraeliticam  tranfeundo, 
in  ea  nomen  tantum  proprium  nomini  regio  adjungi 
folitum  perfpicuum  fit.  Sic  enim  in  affe&ata  Abfa- 
lonis  tyrannide  lib.  2.  Reg.  cap.y.  legimus  acclama¬ 
tum  :  Regnavit  Abfalon  m  Hebron.  Et  licet  hic  non 
de  falutatione  Regia,  fed  de  acclamatione  fit  fermo; 
nihilominus  cum  acclamationes  falutationibus  re- 
Ipondere  confueverint ,  faltem  in  forma  verborum 
ab  acclamationibus,  &  earum  phrafi,  non  infimum 
fumitur  argumentum  pro  falutatione  inaugurationis. 
De  qua  falutatione  Ifiaelitici  Regis  cap.  1.  lib.  3. 
Reg.  agitur  ,  in  quo  Adonias  affeCtans  regnum, 
Rex  falutabatur  ab  his,  qui  ejus  partes  fequebantur, 
hac  verborum  forma  :  Vivat  Rex  Adonias.  Quam 
etiam  formam  verborum  retinuit  David,  cum  Salo¬ 
monem  filium  fuum  Regem  praenunciari,  inaugu¬ 
rari,  &  hac  verborum  forma  falutari  juffit:  Vivat 
Rex  Salomon.  Quod  etiam  fadurn  ibidem  legimus. 
Et  cap.  9.  lib.  4.  Reg.  ad  regnum  Ifraeliticum  Je- 
hu  afiumptum  ,  ac  falutatum  ab  omnibus  Principi¬ 
bus  Regni  ,  qui  fecum  erant  in  concilio,  hac  ver¬ 
borum  forma  cognovimus :  Regnavit  fehu.  Itaque 
apud  Ifraelitas ,  &  hanc  a  Deo  inflitunam  Rempu¬ 
blicam  ,  non  fuit  ufus  praenominum, agnominum, 
feu  titulorum  ,  &  familiarum  ad  notam  nobilitatis, 
fed  dignitatis  tantum  proprio  nomini  adjun&ae.  Ex 
quibus  facrorum  oraculorum  locis,  falutationis  ado- 
rationifque  Regis  formam ,  &  verba  falutatoris  ex- 
pilcari  tentavimus.  Alii  profundiora  pervefligent. 


A 


B 


C 


CAP.  XXXVII. 


Munera  explicantur ,  quas  Regi  cum  inau¬ 
guraretur,  offerebantur. 

Ad  loca  5-  Reg-  5"-  Dedit  ergo  Regi  centum  viginti 
talenta  auri  ,  &  aromata  multa  nimis ,  &  gemmas 
pretio  fas.  1.  Reg.  cap.  10.  Filii  vero  Belial  dixe¬ 
runt  ,  num  falvare  nos  poterit  ifle  ?  &  de/pexerunt 
eum ,  gr  non  attulerunt  ei  munera .  Pfal.  71.  Reges  E 
Tharfs ,  &  Infula  munera  offerent:  Reges  Arabum , 

&  Saba  dona  adducent.  Et  ad  alia  plura. 


QUa  mvis  muneris  vocabulum  multipliciter  £ 
grammaticis ,  virifque  prudentibus  fumatur : 
&  in  L.  munus  de  verb.  fignific.  munus  di¬ 
vidatur  ,  in  donum  ,  onus  ,  atque  officium ;  nobis 
tamen  de  oneribus,  ac  officiis  minime  agendum  e- 
rit,  fed  tantum  de  munere  tra&abimus ,  quod  a  do¬ 
no  veluti  fpecies  a  fuo  genere  comprehenditur;  vel 
ab  eodem  diflinguitur,  veluti  diverfa  refpiciens.  De 
quibus  duobus  ita  Ifid.  lib.  6.  etym.  cap.  19.  Do¬ 
na  proprie  Dei  dicuntur  ,  munera  hominum:  nam  mu¬ 
nera  dicuntur  obfequta  ,  qua  pauperes  divitibus  loco  mu¬ 
nerum  folvunt :  ita  munus  homini  datur ,  donum  Deo: 
unde  etiam  in  templis  donaria  dicimus :  munera  autem 
vocantur  ,  quia  manibus  accipiuntur  vel  dantur.  Ita¬ 
que  a  diverfitate  relpedtuum  juxta  hanc  doctrinam, 
donum  a  munere  diflinguitur  :  nam  donum  Deum 
idpicit,  tam  quas  Deo  offeruntur,  quam  quas  a 


F 


ACRiE  ScRIPT.  97^ 

Deo  ad  nos  proveniunt,  dona  dicuntur ;  at  verb  mu¬ 
nus  ea  ratione  homines  refpicit;  ut  tam  ea,  quas  ab 
hominibus  accipiuntur,  quam  quas  hominibus  offe¬ 
runtur  ,  verius  munera  ,  quam  dona  fint  dicenda. 
M.  enim  Varro  (is  enim  Romanorum  dobliffimus 
fuit,  ut  cum  Patre  Auguflino  loquar.)  munus  ea  ra¬ 
tione  didtum  putat,  quafi  mutui  animi,  officiique 
caufa  datum.  In  qua  fignificatione  munus  fumitur 
in  L.  plebifcito  ffi.  de  Offic.  Praefid.  Et  hoc  quidem 
muneris  genus,  honorarium  munus  proprie  appella¬ 
ri  folet,  hoc  efl  ,  gratuito  datum.  Vetufliffimus 
enim  mos  fuit,  praecipue  verb  Orientalium,  ut  paf- 
fim  facra  teftantur  oracula,  munerum  oblatione  ani¬ 
mi  benevolentiam  erga  Principem  teflari.  Quam- 
obrem  quoties  oratores  falutationis  caufa ,  aut  nego¬ 
tii  alicujus  trablandi  occafione  Principem  aliquenfa- 
dirent,  eum  adiiffe  fine  munere  nequaquam  memi¬ 
ni  me  legiffe.  Nam  etiam  apud  Virg.  lib.  7.  iEneid. 
hanc  fervat  confuetudinem  iEneas,  cum  ad  Picum 
Latinorum  Regem  animi  conciliandi  de  caufa  Teu¬ 
cros  mittit.  De  quo  fic  Poeta. 

Fum  fatus  Anchifa ,  deletlos  ordine  ab  omni 
Centum  oratores ,  augufta  ad  moenia  Regis 
Ire  jubet ,  ramis  velatos  Palladis  omnes , 

Donaque  ferre  viro ,  pacemque  expofcere  Teucris. 

Itaque  munus  falutationi ,  ut  loquamur  ad  rem  no- 
ftram  ,  feu  venerationi  debitum,  ex  ritu  veteri cen- 
feri  debet.  Nam  apud  eumdem  Poetam  lib.  1 1.  cum 
vires  Latinorum  infra&se  forent ,  Latinufque  Rex 
de  confilio  Procerum  oratores  ad  Trojanos  defiinare 
vellet  j  fine  munere  hos  mittere  nefas  videbatun 
De  quo  fic  ille  fententiam  fuam  dixit  : 

Pratcrea  qui  ditia  ferant ,  &  foedera  firment , 
Centum  oratores  prima  de  gente  Latinos 
Ire  placet ,  pacifque  manu  pratendere  ramos , 
Munera  portantes ,  ebonfque ,  aurique  talenta. 

Et  feliam  regni ,  trabeamque  ,  infigma  noflri. 

Cum  igitur  munera  falutationi  de  jure  debita  vi¬ 
derentur  :  propterea  quando  Princeps  inaugurabatur, 
atque  a  Proceribus  ac  populo  falutabatur ,  tam  apud 
Romanos,  quam  etiam  penes  alias  nationes,  eidem 
munera  nomine  publico  a  militibus,  a  Municipiis, 
a  Civitatibus  fociorum  ,  aliifque  plurimis  offereban¬ 
tur;  quod  quidem  publicum  munus  Aurum  corona¬ 
rium  a  Romanis  appellabatur. 

Haec  autem  conluetudo  ab  imperatoria  denomina¬ 
tione,  qua;  in  caflris  honoris  caufa  a  militibus  Sum¬ 
mo  Duci  exhibebatur,  fortaffe  originem  traxit.  Quo¬ 
ties  enim  Summus  Dux  aliquis ,  five  Conful  inter 
Romanos  adepta  de  hoflibus  vibloria,  eum  hoftium 
numerum  proflraflet ,  quem  lex  flatuiffet ;  toties 
Imperatoris  vocabulo  honorabatur  ;  reque  feliciter 
geli  a  Imperator  falutabatur.  Efl  locus  Taciti  lib.  3. 
annal.  dicentis:  Tiberius  id  quoque  BLfo  tribuit ,  ut 
Imperator  d  legionibus  falut aretur:  prifco  erga  Duces  ho¬ 
nore  y  qui  bene gefia  republtca  gaudio ,  &  impetu  vilio¬ 
ris  exercitus  conclamabatur.  Efl  etiam  Cicer,  locus 
lib.  5 .  epifl.  ad  Attic.  epift.  20.  his  verbis  :  Magnum 
hofiium  numerum  cacidimus  ,  caftella  munitijfima  ne¬ 
ti  urno  Pontini  adventu  incendimus ,  Imperatores  appel¬ 
lati  fumus.  Hinc  in  lapidibus  ac  nummis  illae  infcri- 
ptiones  Imperator  III.  Imperator  1 1 1 1.  &  fimiles, 
quibus  viftoriae  ducis  indicantur.  Cum  igitur  aliquis 
Imperator  diftusfuifiet;  omnes  fociae Civitates,  Pro¬ 
vinciae  ,  ac  Reges  amici  eidem  coronas  aureas,  vel 
auri  tot  pondo  afferebant,  quot  Imperatoris  appel¬ 
lationes  eidem  pro  re  feliciter  gefia  deberentur ;  quod 
etiam  munus  a  Municipiis  Coloniifque  Italiae,  nec 
non  etiam  ab  ipfa  Urbe  Roma  Imperatori  offereba¬ 
tur.  Quamobrem  hoc  aurum  coronarium  aliquan¬ 
do  non  accepiffe ,  in  maximam  Augufti  laudem  cef- 


980  Myrothecivm.  III.  98  t 


fit,  quando  nimirum  tot  vidoriis  onuftus,  honora- 
tufque  Romam  intravit  ,  ut  tribus  continuis  diebus 
triumphaverat.  Quod  in  ejus  quintoconfulatu  ,  Cir- 
cenfibus  ludis  editis  contigit.  De  quo  ita  Dio.  lib. 
fl.  hiftor.  v  ucAtuv  ov  rjj  irothlct  to  %g\s<rlov  to 

t o~f  fg QoLvois  'zrfjirijx.ov  ir.  iH^ocTo.  Ubi  notanda  fiint 
illa  to  j^guf/ov  to  t oT$  stcpd vois  vsfjiewov ,  quibus  dicio¬ 
nibus  aurum  ad  coronas  fignificatur  ,  ut  ex  hac  lo¬ 
ci  interpretatione  conflat  .*  A  Civitatibus ,  qu*  funt 
in  Italia ,  quod  in  coronis  offerebatur  auri,  non  accepit. 
Hanc  autem  benignitatem ,  atque  Augufti  munifi¬ 
centiam  erga  Italice  Civitates,  lingulari  quodam  mo¬ 
numento  Ancyrano  celebratam  confiat ;  quod  habe¬ 
tur  inter  notas  Cafauboni  ad  Suetonium;  ex  quo 
monumento,  quae  faciunt  ad  eam  liberalitatem  com¬ 
probandam  ,  8c  animadverfione  digna  cenfuimus ,  hic 
defcripfimus.  Non  enim  integrum  illud  huc  trans¬ 
ferri  libuit,  ne  nimia  verborum  prolixitate,  qusead 
rem  noftram  minime  fpedant ,  ledor  taedio  affice¬ 
retur.  Qui  vero  illud  integrum  videre  defiderat, 
Cafaubonum  loco  citato  petat:  etenim  monumentum 
illud  in  rem  noftram  ha:c  habet. 


A 


B 


QVE.  MIHI.  CONSTITERVNT.  CIRCITER 
MILLENIS.  AVRI.  CORONARI.  PONDO 
TRIGINTA.  QVINQVE.  MILLIVM.  MVNICIPIIS  i 
ET.  COLONIIS.  ITALliE.  CONFERENTIBVS  C 
AC.  TRIVMPHOS.  MEOS.  QVINTVM.  CONSVL 
REMISI.  ET.  POSTEA.  QVOTIESCVNQVE 

IMPERATOR.  M .  AVRI.  CORONARIVM 

NON.  ACCEPI.  DECERNENTIBVS.  MVNICIPIIS 
......  QVJE.  ANTE.  DECREVERAM 


De  fupplendis  lacunis  in  hoc  marmore  plurima 
dixit  Cafaubonus.  Nos  quantum  poHumus  ,  Ro¬ 
mana  cum  facris  commifcentes,  breviter  priorem  la¬ 
cunam,  qux  in  linea  feptima  habetur,  fic  fupplen- 
dam  cenfuimus. 

IMPERATOR.  MVNVS.  AVRI.  CORONA¬ 
RIVM.  Poilerior  vero  lacuna  conftipatis  dictioni¬ 
bus  fic  compleri  poterit,  ut  nihil  defit.  DECER¬ 
NENTIBVS  MVNICIPIIS.  QVM.  ANTE.  DE¬ 
CREVERAM.  Nifi  velimus  munerum  vocabu¬ 
lum  in  pofteriori  quoque  lacuna  deefle ;  legendum- 
que  fit  :  DECERNENTIBVS.  MVNICIPIIS. 
MVNERA.  QVtE.  ANTE.  DECREVERAM. 
Qui  plura  in  hanc  rem,  &  monumenti  hujus  decla¬ 
rationem  videre  cupit ,  Cafaubonum  loco  citato  pe¬ 
tere  poterit  pag.  mihi  135".  De  hac  auri  coronarii 
remiftione  fiida  ex  Augufti  liberalitate,  fcribit  etiam 
Hubertus  Goltzius  in  vita  iplius  his  verbis:  C*far 
quo  omnibus  ordinibus  liberalitatem  fuam ,  tantaque  vi¬ 
liori*  fruclum  communicaret ,  quicqutd  tributorum  ci¬ 
vilium  bellorum  neceffitas  imperaverat ,  remijit :  fallo 
etiam  fine  conferendi  as  alienum  ,  (fi  circumforaneum  , 
quod  gravffimum  propter  bellorum  ajfiduitatem  confla¬ 
tum  fuerat ,  dijjolvit :  ufum  pecuni *  gratuitum ,  (fi  fine 
f cenor  e  iis  ,  qui  cavere  in  duplum  pojfent ,  ad  certum 
tempus  indulfit ;  aurum  coronarium ,  quod  cumulate  ab 
Itali *  civitatibus  pofl  vitior  i  am  oblatum  erat ,  pergra¬ 
tam  fibi  eorum  voluntatem  profejfus  ,  honore  contentus 
non  accepit.  Qua  quidem  Huberti  audoritate  mo¬ 
numentum,  ut  puto  ,  Ancyranum  illuftratur.  Bis 
enim  aurum  coronarium  ab  Augufto  remifium  eo 
audore  accepimus:  &  primam  quidem  auri  corona¬ 
rii  remiffionem  intelligimus,  quae  Principi  ex  im- 
pofitione  tributorum  debebatur ;  deinde  etiam  illius 
muneris  ,  quod  poft  partam  vidoriatn ,  &  Rempu- 
blicam  optime  geftam,  eidem  Augufto,  ex  quadam 
militum  confuetudine,  occafione  Imperatoria:  accla¬ 
mationis  dabatur.  De  que  utraque  remiftione  mo¬ 
numentum  illud  ex  noftra  fententia  loquitur. 


D 


E 


F 


His  jam  licet  colligere  atque  cognofccre  ,  ex  an¬ 
tiqua  conluetudine  ,  munera  debita  fuifle  Principi¬ 
bus  ,  cum  inaugurarentur.  Et  quamvis  exordia  hu¬ 
jus  confuetudinis  in  Romana  Republica  nos  lateant; 
utrum  nimirum  confueverit  hoc  ipfum  in  Republica 
Romana  fieri  fub  Regibus  ,  num  fub  Confulibus 
tantum  ,  ei  qui  in  expeditionem  proficilcebatur  ,  id 
fieret  ,  poitquam  manus  cum  hofte  conferuiftet ,  & 
vidoriam  peperiftet  ,  Imperatorque  Conful  dicere¬ 
tur  :  nihilominus  in  honoraria  hac  Imperatoris  ap¬ 
pellatione  ,  8t  auri  coronarii  munere  ,  nobis  indigi- 
tatur  ,  quod  Princeps  eledus  cum  inauguraretur ,  8c 
una  cum  Imperatoris  ,  ac  Augufti  vocabulis  ad  toti¬ 
us  Reipublicae  fummum  regimen  aflumeretur  ;  auro 
coronario  propterea  donabatur  ,  quod  Summo  Prin¬ 
cipi  in  inauguratione  munera  deberentur.  De  A- 
driano  hoc  Spartianum  indicafle  videtur,  cum  de  il¬ 
lius  ad  Imperii  faftigium  loquens  ait  :  Cum  ad  Sena¬ 
tum  fcnberet  ,  veniam  petiit  ,  quod  de  Imperio  fluo  in¬ 
dicium  Senatui  non  dedifet  :  falutatus  fcihcet  prapropere 
a  militibus  Imperator  ,  quod  ejfi  Refpublica  fine  Impera¬ 
tore  non  pofiet.  Et  paulo  infra  ftatim  :  Aurum  coro¬ 
narium  It  ah*  remifit ,  m  Provinciis  minuit ,  (fi  quidem 
difficultatibus  arariis  ambitiofie  ,  ac  diligenter  expofitis. 
Ex  quo  loco  conflat  ,  aurum  coronarium  etiam  illud 
di&um  fuifle  ,  quod  aerario  inferebatur  ,  quando 
Imperatori  in  exordio  Imperii  offerebatur.  His  for- 
tafle  confentiunt ,  quae  de  Alexandro  Severo  fcribit 
Lampridius  dicens  :  <sy4urum  negotiatorum  ,  (fi  coro¬ 
narium  Romae  remifit. 

Confuetudo  vero  munerum  offerendorum  inPrin- 
c;pe  falutando  ,  fuit  adeo  frequens ,  vetus  apud 
Orientales ,  ut  fere  nunquam  apud  Xenophontem  , 
aliofque  veteris  Orientalis  hiftoriae  feriptores,  faluta- 
tum  aliquem  Principem  legere  contingat,  quin  etiam 
munera  eidem  oblata  legantur.  Et  ne  a  facris  rece¬ 
damus  oraculis  ,  huc  fpedat  ,  quod  lib.  3.  Reg. 
cap.  5.  de  Regina  Sabxa  feribitur  :  Dedit  ergo  Regi 
centum  viginti  talenta  auri  ,  (fi  aromata  multa  nimis  , 
&  gemmas  pretiofas.  Ibidem  quoque  paulo  infra  n. 
-f-  fermo  efl  de  aliis  muneribus  ,  qua:  ab  exteris 
Regibus  Salomoni  offerebantur,  his  verbis  :  Etfin- 
guli  deferebant  ei  munera  ,  vafia  argentea  ,  (fi  aurea  , 
velles  ,  (fi  arma  bellica  ,  aromata  quoque  ,  (fi  equos  , 
(fi  mulos  per  annos  (ingulos. 

Frequentiffimum  vero  fuifle  apud  Ifraelitas,  mune¬ 
ra  Principi  offerre  cum  inauguraretur,  &  adorare¬ 
tur  ;  etiam  ab  inftitutione  ipia  Reipublicae  ,  facris 
ex  oraculis  haurire  poflumus.  Nam  cap.  7.  Numer. 
ftatim  ac  Deo  ,  ut  Imperatori  exercitus,  tabernacu¬ 
lum  ,  five  praetorium  in  caflris  eredum  fuit ,  quod 
ipfe  ad  relidendum  in  exercitu  inter  milites  fibi  fie¬ 
ri  praeceperat,  de  muneribus  eidem  offerendis  adum 
fcimus.  Illud  etiam  quod  habetur  lib.  1.  Reg.  cap. 
10.  in  quo  de  aflumptione  S aulis  ad  regnum  agitur  , 
noftrum  intentum  confirmat  :  6c  de  muneribus  ei¬ 
dem  oblatis  argumento  a  contrario  fumpto  agitur ; 
dum  fuifle  aliquos  lacer  textus  fcribit ,  qui  munera 
Sauli  minime  obtulerunt ;  neque  in  illius  aflumptio¬ 
ne  aflenfum  praeftiterunt.  De  quibus  fic  loquitur 
textus  :  Filii  vero  Beltal  dixerunt  :  num  falvare  nos 
poterit  fle  ?  (fi  deflexerunt  eum  ,  (fi  non  attulerunt  ei 
munera.  De  eifdem  ita  Jofeph.  lib.  6.  antiquit.  cap. 

f.  TTOVJJ^O)  3  7TA d>SC  ,  01 '  KoflcUPgOvSvlif  fivTX  ,  Kj  &K- 

AXS  ^  ST£  Sdqcf.  vr($Qi<piqov  ,  ST£  Lv  ffZCiS  — 

<1?  ,  >ij  \oyu>  Vo  dfimcQ-aA  t  SavAov  hl&evlo.  Hoc  efl  : 
Plures  autem  viri  mali  qui  illum  ,  fupple  Regem  , 
contemnebant  ,  (fi  alios  irridebant ,  neque  munera  ad- 
ferebant  ,  nec  obfequio  ,  (fi  verbo  gratiam  Saulis  deme¬ 
reri  curarum.  Argumento  igitur  f  umpto  ii  contrario  , 
tam  ex  Jofepho  ,  quam  ex  facro  textu  nobis  con¬ 
flat,  quod  illi  qui  tam  Regis  inaugurationi,  quam  illius 
eledioni  conlentiebant,  munera  eidem  offerebant. 

q  2,  Cum- 


982 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


983 


Cumque  haec  munera  in  Regis  adoratione  a  Pro¬ 
ceribus  offerrentur,  propterea  in  hoc  fenfu  Prophe¬ 
ta  Pfal.  44.  ubi  Regis,  Reginaeque  gloriam  epitha¬ 
lamico  carmine  cecinit  ,  Et  filu  Tyri  in  muneribus  , 
inquit,  vultum  tuum  deprecabantur  omnes  divites  plebis. 
Hebraice  pro  divitibus  plebis  legitur  ci’  gna- 
fchire  gnam  ,  hoc  eft,  ditiores,  leu  nobiliores ,  qui 
funt  in  populo  ,  quafi  dicat  ,  Senatores  offerent  ti¬ 
bi  munera.  Quemadmodum  etiam  apud  Virgil. lib. 
1  r  .  JE neae  munera  deferunt  Latino  Regi  non  ple¬ 
beji  ,  fed  nobiliores  ,  qui  inter  Latinos  erant ,  dum 
dicit  : 

Centum  oratores  prima  de  gente  Latinos ,  &c. 

Sic  etiam  iEncas  non  Gregarios  milites  ,  fed  fe- 
ledtiores  ex  illis  ad  regiam  Latinorum  mifit,  utfcri- 
bitur  lib.  7.  ^Eneid.  a  Virgilio  fic: 

Tum  fatus  Anchifa  dele  EI  os  ordine  <tb  omni 

Centum  oratores  ,  &c. 

Quia  vero  ea  munerum  offerendorum  caeremonia 
ciim  Princeps  inaugurabatur  ,  aflenfus  eledto  Prin¬ 
cipi  fignificabatur  :  propterea  eo  argumento  ufus 
Propheta  ,  filias  Tyri ,  id  eft ,  civitates  ,  &  urbes, 
quae  ad  Regnum  Tyri  pertinebant  ,  Sc  nobiliores  il¬ 
lius  regni  muneribus  Regem  adituros  ,  &  adoratu¬ 
ros  fcripfitin  Pfalmo  jam  allato  :  ut  communem  po¬ 
puli  ,  &  gentium  omnium  confenfum  in  admitten¬ 
do  Rege  Meffia  ,  atque  Regina  Ecclefia  fubindicet, 
ac  probet.  Pfal.  quoque  71.  in  quo  gloria  Mefliae 
fub  metaphora  Ifraelitici  Regis  decantabatur  ,  ejus 
monarchia  ,  atque  Imperium  ad  terminos  finefque 
univerfi  Orbis  perventura  his  verbis  praedicitur  :  Et 
dominabitur  a  mari  ufjue  ad  mare.  Nimirum  a  ma¬ 
ri  Indico  ,  &  Oceano  ,  ufque  ad  mare  Mediterra¬ 
neum  ,  &  d  Jlumtne  ,  id  eft  ab  Euphrate  ,  ufyue  ad 
terminos  orbis  terrarum.  Hanc  totius  Orbis  monar¬ 
chiam  munerum  deferendorum  argumento  confir¬ 
mat  ;  quae  una  cum  adoratione  Regi  afferebantur  , 
dicens  :  Coram  illo  procident  <ss£thiopes ,  (hoc  ad  ado¬ 
rationem  pertinet:)  &  inimici  ejus  terram  lingent  , 
hoc  ad  fupplicantes.  Reges  Tharfs  ,  &  Infula  mune¬ 
ra  offerent  :  Reges  Arabum  ,  &  Saba  dona  adducent  : 
&  adorabunt  eum  omnes  Reges  terra  ,  &  omnes  gentes 
fervient  eu  His  enim  muneribus  ac  ritibus  totius 
Evangelici  Imperii  amplitudo  praedicitur  ,  quam 
Propheta  in  fpiritu  ,  Deo  revelante  ,  praevidebat ; 
6c  omnium  populorum  confenfus  in  Rege  Meffia  , 
nimirum  in  Chrifto  Salvatore,  apertiflime  monftra- 
tur.  Qiix  de  rege  Salomone  comprobari  cum  mini¬ 
me  poffint,  de  illo  hunc  locum  interpretari  Rabbini 
omnino  delinant. 

Hinc  ,  me  judice  ,  fubodorari  poffumus,  cur  mi¬ 
lites  Pilati  fpinea  corona  illudentes  Regi  Servatori 
noftro  i  ejuldem  caput  in  ipfa  falutatione  }  Sc  non 
ante  ,  neque  poft  ,  arundine  (quam  pro  fceptro  illi 
tenendam  dederant)  impie  percuterent  :  Non  enim 
alibi  ,  quam  in  facris  evangclicis  hiftoriis ,  tam  di¬ 
rus  cafus,  quovis  in  criminofo  legitur  :  aut  aliquem 
a  Judicibus  damnatum  ,  (ive  in  feditione  ,  aut  ex 
contumelia  ,  <k  injuria  occifum  ab  impio  aliquo  ju¬ 
dice,  ex  hiftoriis  veterum  cognovimus}  in  quotam 
multse  injuriofe  congeftce  crudelitatis  nota:  fuerint  ; 
quemadmodum  in  Chrifto  patiente  ab  impiis  mini- 
ftris  congefta  fuifle  cognovimus.  Nec  enim  facrum 
tantum  illius  caput  impii  milites  fpinis  coronarunt , 
fed  etiam  arundine  percutiebant ,  ut  ad  lingulas  fa- 
cri  capitis  percuffiones  vulnera  omnia  renovarentur  , 
atque  unica  percuffione  multipliciter  Chriftus  ferire¬ 
tur.  De  hoc  Matth.  cnp.  27.  ait  :  Et  coeperunt  falu- 
tare  eum  :  Ave  Rex  fudaorum  :  &  percutiebant  caput 
ejus  arundine  ,  &  confpnebant  eum  ,  &  ponentes  genu/t 
adorabant  eum .  Percuffiones  igitur  has,  ut  breviter 


B 


dicam  quod  fentio  ,  munerum  de  caufa  ab  impiis 
militibus  excogitatas  arbitror.  Cum  enim  in  falu- 
tando  ,  adorandoque  Rege  ,  munera  offerri  novo 
Regi,  ut  dicebamus,  mos  eflet  :  crudeliffimi  mili¬ 
tes  Regis  Chrifti  inaugurationem  irridentes  ,eidem- 
que  illudentes  ,  munerum  loco  ,  facrum  Chrifti  ca¬ 
put  percutiebant ,  vulnerabant,  atque  confpuebant : 
ut  nullum  opprobriorum  injuriarumque  genus  rema¬ 
neret  ,•  quod  in  Chrifto  impii  milites  non  conglo¬ 
merarent;  atque  ad  Salvatoris  ignominiam  non  con¬ 
gererent  :  nos  autem  ex  his  contumeliis ,  prtepofte- 
ra  ratione  falutationis  in  Rege  inaugurando  ritus  , 
confuetudines  ,  ac  formam  intelligeremus  :  &  tam 
ex  facris  ,  quam  ex  prophanis  litteris  haberemus  , 
unde  nos  quoque  Regi  Ifraelitico,  nimirum  Summo 
Deo  applauderemus ,  &  laborum  noftrorum  munera 
licet  nullius  pretii  offerremus. 


C  A 


P. 


XXXVIII. 


D 


E 


Diadematis  ufus ,  &  forma  monftratur. 

Regvm  Ifraelitarum  ornamenta  ,  regiaeque 
majeftatis  infignia  confiderare  aggredimur. 
Non  enim  apud  Ifraelitas  ftatim  ac  aliquis  Rex 
inftitutus  ac  declaratus  fuiffet,  regalibus  veftibus  in¬ 
duebatur  }  fed  tantum  cum  inaugurandus  foret,  re¬ 
giis  infignibus  decorabatur.  Utque  a  capite  regio 
exordiamur  ,  in  quo  cum  primis  regis  majeftatis 
fpecimen  fulget  ;  de  diademate  &  corona  Regum 
tam  Hebraeorum  ,  quam  exterorum,  nofter  in  prae- 
fentiarum  erit  fermo  :  exterarum  enim  gentium  re¬ 
gia  ornamenta  ,  Ifraelitici  Regis  majeftatem  magis 
aperiunt.  Omni  igitur  qua  decebat  majeftate  atque 
folemnitate  ,  ut  vidimus  ,  Princeps  Ifraeliticus  ad  lo¬ 
cum  dedudrus  ,  in  quo  de  more,  facro  inauguran¬ 
dus  eflet  oleo,  regiis  veftibus  induebatur}  diadema¬ 
te  feu  regio  geltamine  redimiebatur  ;  ficuti  infra 
probabitur  :  ut  tam  diadema,  quam  Rex  facro  con¬ 
decorarentur  &  confecrarentur  oleo  ;  ipfeque  Rex 
una  cum  diademate  fanftificaretur.  Et  Princeps  e- 
tiam  eo  facro  oleo  inundlus  intelligeret ,  quanta  mo¬ 
rum  fan&itate  pollere  teneretur;  qui  duplici  confe- 
cratione  quodammodo  fandtificatus  eflet  ,  olei  facri 
nimirum  effufione ,  facrique  diadematis  contadfu; 
hifque  landtificatus  Reipublicre  a  Deo  inftitutae  prae¬ 
ficeretur. 

Regium  hoc  capitis  ornamentum  a  diverfitate  for¬ 
mae  diverfum  fortiebatur  nomen :  aliud  Corona  ap¬ 
pellabatur  ,  aliud  Tiara,  aliud  Cidaris  dicebatur} 
fed  diadema  commune  omnibus  fuifle  videtur.  In 
ornamento  autem  capitis ,  adeo  ambitiofi  fuerunt 
Romani  Imperatores  ;  ut  non  folum  lauream,  fed 
auream  etiam  ,  ac  radiatam  coronam  excogitaverint. 
Quin  etiam  quafi  cum  fole  vellent  aequari  ,  non  tam 
radiis  ac  gemmis  quibufdam  ,  circulum  illum  aureum 
condecorare  curarunt}  quam  ad  curfum  folis,  ad  nu¬ 
merum  menfium,  ad  circulum  anni,  &  ad  fignaZo- 
diaci  refpexerunt.  In  ipfa  corona,  radiorum  quoque 
numerum  minime  contemferunt }  fed  intra  duode¬ 
narium  illum  continuerunt,  ut  omnia  quae  diximus, 
uno  circulo  fignificarentur.  Virgil.  lib.  i2.iEneid 
cum  de  foedere  Teucrorum  ac  Latinorum  agit,  co¬ 
ronam  radiatam  Latini  Regis  his  verbis  deferibit: 

. ingenti  mole  Latinus 

Quadrijugo  vehitur  curru ,  cui  tempora  circum 
Aurati  bis  fex  radii  fulgentia  cingunt 
Solis  avi  fpecim . 

Verum  inter  reliqua  regii  capitis  ornamenta,  dia¬ 
dema  primum  ac  fupremum  tenuifle  locum  ,  certa 

res 


984  M  Y  R  O  T  H 

res  eft  :  atque  propterea  diadematis  nomen,  tam  a- 
pud  Graecos  ,  quam  apud  Latinos,  ad  majeftatem , 
decoremque  regii  geftaminis  fignificandum  ,  fre- 
quentiffimum  extitiffe  perfpicuum  eft.  Et  ideo  in 
capituli  hujus  inferiptione  eodem  ufi  fumus  vocabu¬ 
lo,  quia  ad  regite  Ifraeliticae  majeflatis  infigniaredte 
perferutanda,  non  folum  Latinorum  Regum,  Im¬ 
peratorum,  atque  aliorum  exterorum  Principum  or¬ 
namenta  conducunt  ;  fed  etiam  diadema  ipfum  ad 
rem  noftram  quam  maxime  cum  faciat,  fingula  pro 
captu  noftro  difeutienda  erunt.  Regium  namque 
capitis  ornamentum  ,  cujus  apud  Ifraeluas  fuit  ufus, 
tam  Perfica  tiara,  quam  etiam  diademate,  ac  galero 
Graecorum  ,  Romanorumque  coronis  illuftratur: 
quamobrem  de  his  quoque  aliquid  dicendum  erit ; 
dummodo  diadematis  materia  ,  forma ,  ufufque  dif- 
quirantur. 

Diadematis  ufum  perantiquum  extitiffe  ,  ubique 
fane  gentium  ,  ab  omnibus  videtur  admitti:  ejus  e-| 
nim  ufus  meminere  feriptores  ,  qui  res  geftas  Y  fecu- 
lo  ufquc  ipfo,  quod  Moyfcm  praeceffit,  fcripferunt: 
nifi  vocabulo  diadematis  ufos  fuiffe  audtores  velimus, 
ex  phrafi  temporis  illius  ,  in  quo  feribebant  ,  aut 
idiomatis,  in  quo  loquebantur ;  five  quod  eo  voca¬ 
bulo  etiam  penes  yEgyptios  regium  geltamen  appel¬ 
lari  putaverint.  Nam  apud  Joleph.  lib.  2.  antiquit. 
cap.  y.  de  Moyfe  legimus;  quod  cum  infantulus  in 
curia  Pharaonis  aliquando  educaretur ;  &  ei  quali 
Regis  filia;  filio  cundti  adblandirentur ,  atque  in 
parentis  manus  aliquando  filia  Pharaonis  illum  veluti 
Imperii  Regnique  fucceflorem  repofuiflet;  regnum 
infantulum  recufalfe  Jofephus  feribit ,  dicente  filia 
ad  Patrem  Pharaonem :  soiufyjvi  pi,og(pjj  re 

&ei$v  ,  Kj  (pgovfacc!/  ysvvd (ov ,  S-avpiacrtcoi  3  (Zvtgv  jc,  nsxej 
dvlyje  T3  usolxfaS  Kxftiscx  fcoL&los  ,  ifaxvTYis  [fib  r,yn<s  xf/lw 
vrxiSx  aro ir,<rx£$  ,  d'  3  irtjs  ftxtriAelxs  chooJo^ov.  Ixvrx 
htyxtrx  rr  rS  tcxt^os  Lvl&t)<ri  ro  figityos.  0  3 

hxfiwv  ,  ^  'Bfj)  s  i  f>\n  exutos  jfJ*  (piAoQgovqt nv  ,  d 

S-vyxrgcs  cfhri^ijmv  dvru  rb  JidJy/xx.  y.xlx(pig<J  F  o  Mwv- 

c>js  eis  T  yluu ,  otfiuos  dolo  vijrnoTijToi  btjSzv ,  4- 

are/3oKv£  ts  xv tu  t oTs  a rocl.  Ubi  verba  illa  ixtrl^nciv 
dv rw  Io  Jidfy/xa,  diadematis  antiquitatem  fubindicant. 
Sic  enim  locus  allatus  interpretatur :  Educatum  pue¬ 
rum  in  quo  tum  forma  divinitas ,  tum  animi  gener ofit as , 
elucebat ,  &  miraculo ,  ac  ipfo  beneficio  fluminis  accep¬ 
tum  ,  mihi  quidem  putavi  adoptare  in  filium ,  tuique 
regni  fuccejforem.  Hac  dicens  puerum  patri  in  manus 
impofuit:  quem  ille  accipiens  1  &  amanter  ad  petius  c  on fi  r  in¬ 
gens  ,  filia  gratia  diadema  ejus  capiti  impofuit.  fduod  Moy- 
fes pueriliter  comprehenfum^& humi  delatum,  pedibus  etiam 
calcavit.  Quamvis  autem  diadematis  antiquitate, aut 
eo  feculo  illius  ufu  hinc  argumentari  minime  liceat} 
quod  eo  vocabulo  uti  Jofephus  ad  regium  geflamen 
fignificandum  potuerit ,  prout  ex  communi  phrafi 
fui  feculi  tunc  nominabatur;  nihilominus  Jofephi  lo¬ 
cus  in  antiquitatem  diadematis  faltem  ex  fufpicione 
nos  ducit. 

Ufos  fuiffe  diademate  Perfarum  Reges  erudite  Bar- 
nabas  Briffonius  lib.  1.  de  regio  Perfarum  Principa- 
tuoftendit.  Xerxem  etiam  diadema  geftafle,  tiaram- 
qum  redtam  pro  more  Perfarum  Plutarc.  lib.  de  fra¬ 
terno  amor.  &  Xenophon  in  Cyri  poedia  faepe  te- 
flantur.  Numidae  quoque  Reges  diademati  ex  Livio 
lib.  4.  decad.  3.  habentur.  Similiter  etiam  apud 
Macedonas  diadematis  ufum  teftatur  Herod.  lib.  4. 
Valer.  quoque  lib.  y.  cap.  1.  ubi  de  Cneo  Pompejo 
fermo  eft,  Tigrani  Armenias  Regi  ufum  diadematis 
aferibit.  Nec  non  etiam  apud  alias  plurimas  gentes 
ac  nationes ,  diadematis  ufus  Regibus  communis 
quodammodo  extitiffe  videtur.  Quod  autem  Ro- 
mani  etiam  Imperatores  diademate ,  aliquando  coro¬ 
na  laurea  ,  aut  quercina  ,  &  interdum  corona  ra¬ 
diata  ufi  fint ,  comprobandum,  ut  reor,  non  eft: 


Myrothecivm  III. 


B 


D 


E 


93  $ 

caecutirent  enim  ,  qui  hoc  negarent:  tum  quia  ubi¬ 
que  gentium  Imperii  majcftas  capitis  ornamento  cum 
primis  conquifita  fuit  ;  tum  etiam  quod  nummis, 
llatuifque  perantiquis  id  undique  demonftrantibus  fit 
manifeftum. 

Dilquirantur  igitur,  quae  formam  &c  colorem  dia¬ 
dematis  illuftrare  poffunt.  Nam  de  diademate  Grre- 
corum  verba  faciens  Gei.  lib.  24.  cap.  6.  (ut  a  no¬ 
mine  ipfo  rei  adeo  difficilis  initia  aufpicemur)  Dici¬ 
tur  autem ,  inquit,  diadema  j3&<riA(x.av  'Iv^opix  ,  id  eft, 
regium  geflamen  ,  quod  exponitur  pro  fafcia  candida  , 
qua  Regum  capitibus  obligabatur.  Et  hinc  obiter  col¬ 
ligimus  ,  vittam  illam  ,  qua  a  Sicyonibus  donatus 
fuit  Brafidas  ,  non  aliud  fuiffe  ornamenti  genus, 
quam  diadema.  Obfervanda  eft  autem  in  regio  ge- 
ftamine  diftindtio  diadematis  a  corona  :  nam  licet 
utroque  caput  cingeretur;  nihilominus/3«(nAiitoV iv <L- 
4*  Diadema,  hoc  eft,  regius  amidus  dicebatur  :  at 
vero  corona  Latinorum  ,  five  Graecorum  ,  quae  fi- 
militer  ad  regium  decorem  pertinebat  ,  siQxvos  ap¬ 
pellabatur.  Ex  quo  duarum  vocum  diferimine  dia¬ 
dema  laneum  ,  vel  lineum  extitiffe  ,  non  ita  coro¬ 
nam  ,  manifeftum  eft.  Sed  haec  ipfa  clariora  fient 
ex  his,  quae  ex  antiquis  monumentis ,  lapidibus  ac 
nummis  habentur.  Quamvis  enim  Suidas  dixerit 
SixSnp.x  tv£\J[xx  )  rdy^x  3  it)  tvSvpixVo  fifxfax ,  id  eft, 
diadema  efi  indumentum  ,  &  vitta  fortajfe  idem  e  fi. 
Fortaffe  tamen  tam  tvbvjxx  ,  quam  sfifxx  non  pro 
indumento  Suidas  accepit;  fed  pro  regiae  majeftatis 
ornamento  :  potiufaue  improprie  quam  proprie  Sui- 
dam  loquutum  dixerim.  Nam,  proprie  bid^fax  erat 
fafcia,  qua  caput  Regis  circumligabatur.  Qaamob- 
rem  Creon  apud  Stat.  lib.  iz.  Thebaid.  inferias 
Moeneci  celebrans  ,  cum  fceptrum  diademaque 
illius  in  rogum  injeciffet  ,  dolens  ac  moerens , 
fic  ait: 

Accipe  ,  nate ,  tui  nova  libamenta  triumphi. 

Accipe ,  &  hoc  regimen  dextra,  frontifque  fuperba 

Vincula ,  qua  patri  nimium  portanda  dedifii. 

Lib.  quoque  p.  agit  de  morte  Regis  Adrafti  ab 
hoftibus  in  conferenda  manu  interfedli ,  ac  poftmo- 
dum  ab  eifdem  raptati. 

. heu  qualem  verfare  in  fanguine  vidi 

Exutum  canos ,  lacero  diademate ,  crines . 

Fuiffe  diadema  fafeiam  ad  circumligandum  caput, 
nomen  ipfum  declarat ;  derivatur  enim  a  verbo  Sfi.- 
£ioo  ,  quod  eft  cingo ,  &  circumligo.  Itaque  fi  cum 
voce  ipla  ftandum  eft  ,  diadema  erit  geflamen  ,  quo 
circumvinciebatur  caput  :  quamobrem  hoc  ipfum 
nomine  vinculi  fignarunt  ;  unde  Seneca  in  Troad. 
ait  ^ 

Ego  effe  quacumque  fceptra ,  nifi  vano  putem 

Fulgore  teblum  nomen  ?  &  falso  comam 

Vinclo  decentem  ? . 

Falfum  vinclum  vocat;  non  quod  Fallo  dicatur , 
quafi  nullo  vinclo  coerceri ,  aut  cohiberi  poffit  om¬ 
nimoda  illa  regia  majeftas ;  fed  fenfus  eft ,  quod  dia¬ 
dema  non  fit  vinculum  ,  fed  imitamentum  vinculi. 
Nobis  fufficit  in  diademate  formam  vinculi  cogno- 
fcere.  Non  tamen  adeo  brevis  erat  longitudinis,  ut 
vix  aliquod  corporis  membrum  eo  conllringeretur ; 
fed  tantas  tamque  prolixae,  ut  circumligato  capite  , 
quae  fupererant  ad  formam  amplarum  inftitarum, 
fluitarent  in  auras. 

Laneus  igitur  pannus,  albus,  vel  lineus,  tantis¬ 
per  peramplus,  quo  caput  alicujus  cingebatur,  pro¬ 
prie,  me  judice,  diadema  appellabatur ,  imperiique 
ac  regii  muneris  ornamentum  erat.  Probetur  haec 
diadematis  deferiptio  ,  argumento  fumpto  a  pileo 
Macedonico ,  qui  Caufia  dicebatur.  De  quo  ita  Sui- 

Q*q  q  3 


986  ArCANORVM  SACR£  ScRIPT.  987 


das  Kctvflot>  etSoi  teIkx  hoc  eft:  Caufia  e[i 

Jpecies  pilet  barbarici.  Hujus  pilei  formam  fcripflt 
Theophilus  in  notis  ad  cap.  i.  lib.  y.  Valer.  Max.  §. 
de  Antigone  his  verbis:  Caufia  qua  Macedonica  pro¬ 
prie  fuit,  umbellaque  ad  depellendos xfius ufum praftabat; 
unde  nomen  ,  ut  inquit  ,  Homer.  tS  lAatvv«v  lo 
k :xcuot,  hoc  eft,  a  depellendo  calore ,  lupple  fic  appel¬ 
latur.  Sed  non  tantum  a  calore ,  verum  etiam  a  pluvia , 
niveque  caput  ,  &  corpus  defendebat  j  ut  Antipatns 
Thejfalonici  indicat  epigramma  ,  quo  teftatur  in  agmine 
nivium  de  coelo  ruentium  tegminis  ,  in  proelio  [vicem 
galea;  praflare.  Ex  quibus  verbis  Caudam  Macedo¬ 
nicam,  idem  quod  Galerum  apud  Europaeos  extitifle 
certiflimum  puto. 

Cin&us  autem  albus  tantifper  amplus ,  quo  gale¬ 
rus  ,  dve  Cauda  apud  Macedones  cingebatur,  in  ea 
fortafle  forma ,  qua  noftri  hodie  galeri  loris ,  vel  to¬ 
rulis,  dve  fafciis  quibufdam  cinguntur;  apud  eos  dia¬ 
dema  dicebatur:  quamobrem  veteres  grammatici  lo- 
quentes  de  Cauda  dixerunt:  naveloc  vrUKos  hZ  irXodvs ,  ov 
0!  MctKiJbviKOi  /3#<nA«f  icpogovv ,  AdfstoV  oIvtu  JidJtipta  'nfea- 
<fA Svltc,  hoc  eit,  Caujia  erat  pileus  Macedonicus  latus, 
quem  Macedonici  Reges  ferebant ,  circumcingentes  illud 
albo  diademate.  Sulpicarer  ego  hunc  galerum  Mace¬ 
donicum  ejus  extitifle  formae ,  quam  hodie  Epifco- 
pales  galeri  retinent  ;  qui  viridi  circumligantur  & 
ornantur  loro  ,  ac  torulo  :  nid  velimus  ampliori  for¬ 
tafle  fafcia  illum  cingi  confuevifle.  Et  d  quid  pro 
Eccledaflicis  ornamentis  conje&andum  dt ,  ab  hoc 
pileo  Macedonico  galeros  Epifcopales ,  Cardinali- 
tiofque  fortafle  originem  traxifle  lufpicari  licet. 
Nam  apud  Graecos  Eccleflam  Catholicam  pri¬ 
mum  quam  maxime  floruifle  ,  ex  Graecorum  La- 
tinorumque  hiftoriis  Eccledaflicis  liquet  :  Eccle- 
darticas  quoque  dignitates  ,  ordinem  ,  atque  or¬ 
namenta  a  Graecis  accepifle ,  non  immerito  conje¬ 
ctari  poteft. 

Diadematis  latitudinem  ad  leptem  ,  vel  o£to  di¬ 
gitos,  feu  amplius,  &£  longitudinis  quoque  non  me¬ 
diocris  extitifle  ,  ita  ut  non  femel  tantum  ,  fed  ite¬ 
rum  atque  iterum  illo  circumcingeretur  caput ,  non 
obfcure  ex  Plutar.  in  Lucui,  colligitur  :  cum  de 
Monima  Milefla  uxore  Mithridatis  agit  ,  cui  mortis 
genus  eligendum  in  ejus  libera  voluntate  Mithridates 
repofuit  ,  quod  de  regno  ,  fuifque  rebus  jam  aCtum 
efle  intelligeret.  Cum  adveniffet  Bacchtdes  ,  inquit  , 
dr  ipfis  ,  id  efl  ,  Regiis  mulieribus  imperajfet ,  ut  quod 
cuique  facillimum  &  gratum  ejfet  genus  mortis  eligerent , 
avu/fum  d  captte  diadema  ,  fupple  Monima,  collo  cir¬ 
cumligavit  ,  &  fe  ipfam  fufpendit  :  quo  cito  confraSlo  , 
6  execrabihs  ,  inquit  ,  fafcia  ,  neque  ad  hoc  mihi  utilis 
fuifii.  Quo  ex  loco  plane  colligitur  ,  diadema  fuif- 
fe  fafciam  ,  feu  vittam  latis  oblongam  ,  quas  laquei 
minifterium  ad  fufpendium  fungi  pofle  a  Monima 
cenferetur:  eo  enim  circumligari  collum ,  tignoque 
aliquo  non  mediocri  convolvi  necefle  erat  ,  ut  cor¬ 
pus  medio  in  aere  pendens  fuftentaretur  :  ad  qute 
idoneum  dum  a  Monima  in  illa  rerum  defperatione 
adjudicatur  }  nobis  fufficiens  argumentum  praeftitit; 
ut  latum,  longumque  fuifle  diadema  intelligeremus. 

Sunt  etiam  pro  diadematis  longitudine  ,  ac  latitu¬ 
dine  argumenta  non  pauca  ,  quae  ex  veterum  fcri- 
ptis  non  minima  conjeCtura  colliguntur.  Pompejo 
enim  crimini  datum  fuit  ,  quod  ulceris  caufa  falcio- 
lam  cruri  alligatam  detuliflet.  Ita  Ammian.  Mar- 
cel.  lib.  17.  hifloriarum.  Affirmabat  enim  Favoni¬ 
us  apud  Valer.  Max.  lib.  6.  cap.  2.  nihil  referre,  qua 
in  parte  corporis  diadema  geflaretur.  Quod  etiam 
L.  Metellus  ulceris  caufa  frontem  fafcia  circumde- 
diflet  ,  Diademati  nomen  tulifle  auCtor  eft  Alex,  ab 
Alex.  lib.  i.  gen.  dier.  cap.  28.  &  Rhodigio  lib.  24. 
cap.  6.  &.  alii  plures.  Alexandrum  quoque  Magnum 
flbi  diademate  detra&o  vulnus  alligafle  ,  quod  eo 


A 


D 


E 


defiliente  ex  equo  Lyfimachus  in  fronte  acceperat , 
referunt  alii  :  quo  etiam  regnum  eidem  portendif- 
le  tradunt ;  eventuque  omen  comprobatum  fcimus. 
Quibus  argumentis ,  diadematis  nomine  fafciam  ali¬ 
quam  ,  feu  inftitam  ,  feu  vittam  intelligi  fatis  lon¬ 
gam  ,  mediocriterque  amplam  ,  quas  ad  fufpendi- 
1  um  ,  &  alligandorum  vulnerum  ufui  efle  poflet ,  ma- 
nifeftum  eft. 

Color  in  diademate  non  eft  contemnendus :  quem 
purpureum  apud  aliquos- extitifle  Alexander  lib.  1. 
gen.  dier.  cap.  18.  fcribit  :  album  tamen  apud  ex¬ 
teros  ut  plurimum  fuifle  ,  confenfu  fcriptorum  om¬ 
nium  comprobatur.  .Etenim  fafciam  candidam, qua 
tempora  praecingerentur,  antiquorum  Regum  coro¬ 
nam  fuifle  ,  ex  Magorum  piduris ,  qui  Chriftum 
Servatorem  noftrum  Bethlehem  adoraturi  venere  , 
colligit  quidem  ,  (  nefcio  anre&e)  Wolfang.  Laz. 
lib.  3.  comment.  Reip.  Rom.  cap.  18.  Verum 
diadematis  color  ex  Plinio  reCtius  expifcatur  ,  qui 
de  apum  rege  lib.  11.  cap.  16.  verba  faciens  ,  Om¬ 
nibus  forma  ,  inquit  ,  femper  egregia  ,  duploque  exte¬ 
ris  major  s  penna  breviores  ,  crura  reEla  ,  ingreffus  cel- 
ftor  ,  in  fronte  macula  quadam  diademate  candicans. 
Locus  igitur  ,  ac  litus  diadematis  ad  corporis  ufum 
erat  caput  ;  cujus  frons  ,  ac  cempora  ,  diademate 
conftringebantur  ■,  color  autem  albus  fuit. 

Veterum  quoque  Romanorum  monumenta  ,  dia¬ 
dematis  colorem  album  oftendunt  :  etenim  diade¬ 
ma  ,  quo  imperium  alicui  portenderetur  ,  fafcia  al¬ 
ba  cenfebatur.  Propterea  audore  Sueton.  cap.  79. 
in  Caefare,cum  quidam  lauream  coronam  fafcia  can¬ 
dida  colligatam  Cadaris  ftatuas  impofuiflet  ,  Tribu¬ 
ni  plebis  coronae  detrahi  fafciam  ,  &  hominem  in 
vincula  duci  juflerunt.  Hoc  in  Casfare  adulationis 
fpecimen  ,  M.  Antonio  ,  qui  poftea  fuit  Triumvir, 
inter  Lupercalia  Feneftella  lib.  de  facerd.  Rom.  cap. 
1.  tribuit.  Bis  autem  coronam  hanc  cum  diademate 
Casfari  impolitam  fuifle  ex  Scriptoribus  colligitur  : 
nimirum  in  facrificio  Latinarum  primo  ,  deinde  in 
Lupercalibus  :  tunc  primum  a  quodam  anonymo  e 
turba  ,  non  Caefari ,  fed  ejus  ftatuae  ,  demum  ipli- 
met  a  Confule  M.  Antonio.  Sic  enim  de  hac  re  Sue¬ 
tonius  :  Nam  cum  facrificio  Latinarum  revertente  eo 
mter  immodicas  ac  novas  acclamationes  ,  quidam  'e  tur¬ 
ba  fiatua  ejus  coronam  lauream  candida  fafcia  prx liga¬ 
tam  impofuijfet  ;  &  Tribuni  plebis  Opidius  Mar ullus  , 
Cxfetiufque  Flavus  corona  fafciam  detrahi ,  hominemque 
duci  in  vincula  jujfijfent  &c.  Et  infra  :  Et  Lupercali¬ 
bus  pro  rofiris  a  Confule  Antonio  admotum  fipius  capiti 
fuo  diadema  repulerit  ,  atque  in  Capitolium  fovi  Opt. 
Max.  miferit  &c.  Haec  Suetonius  de  diademate  a 
Caefare  bis  rejedo. 

Tribunorum  fremitus  nobis  in  re  erit ;  ut  in  eo 
diadematis  ,  atque  coronae  dignitas  advertatur  :  & 
inter  diadematis  ,  coronaeque  dignitatem  diftinCtio 
contempletur.  Fremebant  enim  populus  atque  Tri¬ 
buni  ;  non  quidem  quod  corona  Caefari ,  aut  ftatuae 
illius  imponeretur  :  hanc  enim  Caefari  deberi  non 
negabant  ;  fed  quod  fafcia  candida  corona  alligare¬ 
tur  j  atque  una  cum  corona  ,  diadema  quoque  ei¬ 
dem  imponeretur.  Hoc  non  laetis  oculis  fpeCtabanc. 
Quamobrem  non  coronam  ,  fed  fafciam  a  corona  de¬ 
trahi  juflerunt ,  hominemque  in  vincula  duci  man¬ 
darunt  :  quod  Principatum  in  Republica  Romana 
eidem  Caefari,  non  corona,  fed  diademate  homo  ille 
aufpicari  videretur. 

Aperit  nobis  rumor  ifte  Tribunorum  ,  quod  ad¬ 
huc  de  forma  diadematis  inquirendum  fupererat  : 
num  videlicet  ea  ratione  diadema  caput  alicujus  cin¬ 
geret  ,  ut  nihil  fupereflet :  an  vero  cingendo  caput, 
aliquid  illius  in  occipitio  fluitaret  :  quod  fine  poftre- 
mum  certiflimum  puto.  Nam  tria  erant  coronarum 
genera  ,  tam  apud  Graecos  ,  quam  apud  Latinos. 


9  8  8 


M 


XROTHEC1VM.  III. 


989 


Floreis  enim  coronis  in  conviviis  deliciarum  decaufa 
coronabantur  ,  quae  potius  ferta  , .  quam  coronae  di¬ 
cebantur  :  lemnifci  autem  appellabantur  vittae  illae, 
quae  in  occipitio  coronarum  pendebant.  Perfpicua 
funt  haec  ex  illo  Plutarchi  in  Sylla  dicentis  :  9w<*v- 
jj  <hej3»j  t dgotvlx  ,  ^dtpvyjg  yec pdvu 

lv7rov  0  Aojiog  ta (p&ti  ,  dj  AxjavlQxuv  bvo  xuJx^rtj- 
pevwv.Hoceft:  Nam  tlhco  facnficanti  ,  quo  decurrerat 
apudTarentum , extremum  jecur  corona  laurea  fpecte  vifum 
e(l ,  &  lemmfcorum  binorum  ex  illa  dependentium.  Ubi 
loquitur  de  fibris  in  vifceribus  vidtimae  ,  in  quibus 
laurea  corona  apparuit;  cujus  ramufculi  conftringe- 
bantur  vinculis, quorum  extrema  in  occipitio  colli- 
gita  confpiciebantur  :  Hi  autem  lemnifci  addeban¬ 
tur  etiam  laureis ;  ut  in  nummis  videre  licet  ,  quos 
quidem  auguftiflimos  extitifle  arbitror. 

Aliud  coronarum  genus  erat  ,  quod  lauro  ,  olea- 
ftro  ,  aut  aliqua  alia  planta  compingebatur  ,  ad  or¬ 
nandum  vidtores  in  ludis  feu  triumphis  ;  quorum 
filamina  ,  quae  ad  conitringendum  ramufculos  coro¬ 
narum  adponebantur ,  licet  fortalfe  lemnifci  aliquan¬ 
do  appellarentur  :  proprie  tamen  philyrae ,  feu  fcir- 
pi ,  aut  filamina  vocabantur  :  de  quibus  illud  Ho- 
rat.  lib.  1.  Carm.  Gd.  38. 

Perfcos  odt  puer  apparatus  , 

Difplicent  nexa  philyra  corona. 

Et  haec  ipfafortafle  ftropliiola  dicebantur.  ItaSo- 
linus  ,  >tj  cv  ry  twv  siQMuv  »v«d£<r</.  Id  eft  :  Et 
tn  colligandis  coronis ,  fupple  ftrophiis  6cc.  De  Stro¬ 
phio  enim  loquebatur  Solinus.  Eftque  etiam  apud 
Herodotum  ,  ^  cpd<pio v  'c&a  t  xiQotKw  ,  id  eft  ,  Et 
Strophium  circa  caput.  Elt  enim  Strophion  ,  inquit 
Suidas  ,  spofyvhov  £oiv#piov ,  id  eft  ,  teres  conula.  Si¬ 
lum  latine  ,  cordoncmo  diceremus  Italice.  Verum 
de  ftrophio  videant  dodtiores  :  ipfe  enim  his  motus 
rationibus  ,  ac  teftimoniis ,  lemnifeorum  nomine 
accipienda  putavi  filamina,  quibus  plantarum  ramu¬ 
fculi  ad  coronarum  ufus  adftringebantur. 

Tertium  genus  coronarum  metallicum  fuit  ,  ex 
auro  nimirum  ,  feu  argento;  ad  quod  nec  ftrophio- 
rum,  nec  lemnifeorum,  neque  vittarum  opus  erat : 
Quamobrem  vittas  illas  ampliores  coloris  albi ,  quae 
in  occipitio  Imperatorum  fluitabant,  8c  lemnifci  pro¬ 
prie  dicebantur  *  &  neque  colligandis  fertis,  neque 
conftringendis  ramufculis  ului  erant  ,  ad  diadema 
pertinuifle  proculdubio  arbitror.  Satis  perfpicuum , 
me  judice  ,  id  fit  auftoritate  Feiti ,  qui  de  lemnifeis, 
ait  :  Lemnifci  ,  id  eft  ,  fafciola  colona  dependentes  ex 
coronis  ,  propterea  dicuntur  ,  quod  antiquijfimarum  ge¬ 
nus  coronarum  lanearum.  Cujus  loci  obfcuritas  ex 
didtis  illuftratur  :  colorias  nimirum  dici  eas  fafciolas 
quia  unius  tantum  coloris  albi  erant.  Id  ipfum  fer- 
me  tradit  Ifidorus  lib.  19.  130.  his  verbis  :  Hujus 
(  de  corona  loquitur  )  principium  a  Libero  quodam  Gen¬ 
tiles  exifhmant ,  quod  is  in  potando  ,  mota  vino  capita 
vincire  fafeiotis  inflituerit  ,  idcirco  ohm  linei  ac  lanei 
generis  coronas  fuiffe.  Dixit  ergo  Feftus  ,  lemnifeos 
fui  fle  fafciolas  colorias,  nempe  laneas,  ac  proinde 
albas ;  quia  nullo  colore  infedtae  erant;  fed  ejufdem 
materiae  cum  coronis  e  quibus  dependebant.  Cum 
enim  coronae,  feu  verius  diademata,  eflent  lanea  vel 
linea  :  ne  rei  additamentum  eflent ;  graviores  lem¬ 
nifci  quoque  ,  id  eft  ,  vittae  in  occipitio  fluitantes  , 
ad  humeros  ufque  pendentes  ,  laneae  ac  lineae 
erant.  Et  has  quidem  vittas  a  laurea  corona  Caefa- 
ris  diftrahendas,  juflifle  Tribunos  puto:  cum  in  ludis, 
ut  vidimus  ,  aliquando  ab  adulante  coronaretur. 

Sed  ut  haec  clariora  fiant,  fingula  in  fingulis Gen¬ 
tibus  regalia  capitis  ornamenta  ,  quantum  fieri  po- 
teft  ,  profequamur  ,  ^  Perfica  tiara  fumpto  exor¬ 
dio.  Cum  enim  apud  Perfas  ,  tiara  a  Rege  redla  , 
at  a  regiis  filiis  inclinata  deferretur  ;  ut  haec  ipfa  ca- 


B 


A  -piti  fortius  adhaereret  ,  eidemque  conftringeretur  n 
tafeiam  feii  vittam  ad  limbum  ejufdem  adhibere  ne- 
cefle  fuit ,  per  quam  eidem  capiti  tiara  non  folum 
conftringeretur  ,  fed  etiam  iuftentaretur  ;  vittaque 
ipfa  non  tam  ad  ufum,  quam  etiam  ad  capitis  orna¬ 
mentum  faceret.  Quapropter  Regis  Per  far  um  gefta- 
men  praeter  elevatam  tiaram  ,  diademate  quoque  re¬ 
dimitum  extitifle  ratio  fuadet.  Audior  i  tat  i  quoque 
Xenophon,  lib.  8.  de  paedia  Cyri  noftra  conjedlura 
innititur  ,  qui  de  Cyro  loquens  ait  :  33n  $  tJtoij 
yfy]  «uro?  zv  tuv  7Tvhm  irpxQulvtlo  o  xH^@-  e<p’  oi^ptot,- 
,  oftlu)  tyuv  tIu)  t tdqxv  ,  k,  yiluvot  7roptpupovvi 
/ae<roA6i'xov  .  ( olfAui  J''  ix  sJja $■»  peuroAdoxov  tyiv ,  )  ^ 
Tolf  cv.iKitriv  xvcrcivo&oKQete ,  Xj  xdvbvv 

oAoardpcpv^ov.  ctyz  be  >ij  $id$rip.oe  Tjj  Tidpx.  Hoc 
eft  :  Pofi  hac  autem  jam  ipfe  Cyrus  apparebat  ex  portis 
fuper  currum  j  retiam  tiaram  habens ,  &  tunicam  pur¬ 
puream  femialbam  ( alteri  vero  femialbam  geftare  non 
licet )  &  circum  crura  fubligacula  colore  hederaceo  tin- 
tla  ,  &  totum  purpureum  candim.  habebat  etiam  dia¬ 
dema  circum  tiaram.  Quibus  Xenophontis  verbis 
perfpicuum  eft;apud  Perlas  tiaram  caput  Regis  tege¬ 
re,  Sc  diadema, tiaram  circumcingere folitum, ejufdem, 
ut  putOjVel  fimilis  formae  quam  P.  q)"6.  videre  eft. 

G  ne  cos  etiam  ufos  fuifle  diademate  ,  ex  duplici 
geftamine  ,  quo  athletas  aliquando  ornare  confueve- 
rant ,  fufpicari  poflet  ,  veterum  feriptorum  audtori- 
tate  :  nam  quos  virtute  bellica  ,  Regio  five  Impe¬ 
ratorio  ornatu  dignos  Graeci  agnoviflent ,  vitta  qua¬ 
dam  ,  ac  etiam  aurea  ornabant  corona  :  vitta  qui¬ 
dem  ,  qua  quotidie  tam  publice  ,  quam  privatim 
uterentur  ;  corona  vero  ,  quam  in  folemnioribus 
tantum  diebus  geftarent.  Id  ita  colligi  videtur  ex 
Thucydid.  lib.  4.  hiftor.  cum  narrat ,  quod  Sicyo- 
nes  ,  qui  ab  Athenienfibus  defecerant  ,  &  Lacedx- 
monibus  fe  dederant ,  ut  Brafidam  publice  ,  ac  pri¬ 
vatim  honoribus  profequerentur,  vitta  &;  corona  aurea 
donarunt :  indulferuntque  ut  tam  privatim  quam  pu¬ 
blice  vitta  uteretur  ;  corona  autem  aurea  tunc  tan¬ 
tum  ,  cura  regia  majeftas  in  folemnioribus  diebus 
oflentanda  foret.  Hoc  ita  Thucydides.  ^  t  /3p<x- 

^ctboiv  rd  t  dlAcc  xxKdq  ^  Stjpt,oahx  /u%b  ypv- 

\<su  pecv-u  oivi^yjixxv  ,  ug  tAdj&t(>ovvTeo  r  kTAxSet, , 
! blsc  3  irouvlovv  7e ,  iij  vsfjirygyovlo  ursit dS Ajjtj?.  Hoc 
!e(t  :  Et  Brafidam  cum  alus  rebus  honorifice  acceperunt , 

|  tum  etiam  publice  quidem  aurea  corona  redimiverunt , 

|  ut  Gracia  liberatorem  j  privatim  vero  txniis  corona¬ 
bant  ,  &  ad  ipfum  ut  ad  athetam  accedebant.  Ex 
quo  Thucydidis  loco  illud  duplex  geftamen  Graeco¬ 
rum  perfpicuum  eft.  Sed  fitne  accipiendus  Thucy- 
^  dides  de  diademate  ,  viderint  alii  ;  loquitur  enim 
de  taeniis ,  quae  quidem  a  diademate  aliud  erant  ,  de 
quibus  ita  Francifcus  Portus  in  commentario  hujus 
loci  :  Solent  enim  m  ludis  fpetlatores  acclamare  certato¬ 
ribus  vitloriam  adeptis  ;  &  ferta  ,  &  corollas  in  eos  ta¬ 
cere.  Has  itaque  corollas  taeniarum  nomine  in  Thu¬ 
cydide  videtur  intellexifle  Francifcus  :  fed  quia  tae¬ 
niarum  nomine  nihil  aliud  intelligi  poteft  ,  quam 
falcis  ,  quae  per  tempora  ,  &  frontem  caput  cir¬ 
cumligabant  ,  atque  in  occipitio  fluitabant  ;  prop¬ 
terea  de  his  Thucydidem  accipi  pofle  dixi.  Sed 
quicquid  fit  de  Thucydidis  loco  ;  quae  a  nobis  jam 
fupra  didta  fuere  ,  pro  diademate  Grscorum  fuffi- 
cientiflima  praeftant  argumenta. 

Diadematis  ufum  a  primis  ufque  temporibus  Ro¬ 
manae  Reipublics  penes  Reges  extitifle  fcribit  D10- 
nyfius  Halicarnaf  lib.  3.  &  de  regio  diademate  Ser¬ 
vii  Tullii  funt  verfus  Juven.  Sat.  8. 

tyln cilia  natus  trabeam  ,  (jy  diadema  Quirini , 

Et  fafces  meruit  Regum  ultimus  ille  bonorum. 

Sunt  etiam  numifmata  aliqua,  in  quibus  hi  Reges 
diademate  redimiti  confpiciuntur  :  ut  videre  eft 

apud 


D 


F 


990 

apud  Anton.  Auguft.  pag.  mihi  129.  &  130.  ubi 
Romuli ,  Numx  Pompilii ,  &  Anci  Martii  capita 
cum  diademate  vifuntur.  Sed  Republica  poftmo- 
dum  ad  ordinem  redadbi  fub  unius  regimine ,  Im¬ 
peratores  diademate  ufos  negant  aliqui.  Secutos 
poftea  Cafares  inquit  Alex,  ab  Alex,  audtoritate  ,  ut 
puto,  Aurelii  Vidtoris  5c  Eutropii :  Diademate  mini 
me  ufos  comperimur  i  imo  omne  decus  regium ,  &  invi- 
dtofum  devitajfe  :  quippe  nomen  regium  alibi  magnum  , 
Roma  vero  intolerabile  fuit.  Frequens  enim  apud  eos 
laurea  capitis  decorum  ,  &  difhntla  radiis  corona  ,  ac 
purpurea  chlamys ,  injignia  imperii  fuere.  Tametjipofi 
temporum  intervalla  ,  ex  Cafaribus  Aurelianum  Cafa- 


99« 

rem  prater  mores  inflitutaque  majorum  diadema  ufur - 
pajfe ,  eoque  inftgni  primum  ufum  fuijfe  legamus.  Hax 
ille.  Verum  mihi  valde  fufpedta  haec  funt:  Nam  dia¬ 
dema  didam  fuiffe  fafciam  capiti  alligatam  ,  cujus 
extrema  in  occipitio  penderent  ac  fluitarent,  jam  vi¬ 
dimus,  extremaque  ipfa  lemnifcos  dida  oftendimus. 
Capita  autem  Romanorum  Imperatorum,  five  quer¬ 
cina,  five  laurea,  five  myrtea,  fi  ve  radiata  corona  ornata 
in  nummis  confpiciantur  3  in  occipitio  fluitantes  vit¬ 
tas  habent  ,  &  vix  aut  numquam  conceditur  ea  ca¬ 
pita  in  nummis  fine  his  vittis  fluitantibus  confpici. 
Afferam  hic  nonnulla  numifmata  ,  ut  certiora  & 
apertiora  haec  fiant. 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 

A 


Qua;  quidem  vittarum  extrema  in  occipitio  fluitan¬ 
tia  ad  diadema  pertinuifle  indubitatum  arbitror.  Nam 
quamvis  P.  Claudius  Pulcher  audore  Plinio  lib.  21. 
cap  3.  primus  celare  lemnifcos  inftituerit  :  puri 
tamen  hi  diu  fuerunt  ;  ut  Plinius  ibidem  tradit,  ni¬ 
mirum  lanei  ,  vel  ex  lino  ,  ficut  dicebamus.  Nec 
enim  ad  conftringendam  coronam  adhibitas fuifle  vit¬ 
tas  illas,  me  judice,  affirmari  licet ,  cumpluranu- 
mifmata  habeantur  ,  in  quibus  caput  coronatum  lau 
rea  ,  vel  ilignea  corona  fine  illis  fubligaculis  ,  aut 
vittis  apparet.  Sunt  lapides  plures  ,  in  quibus  fa- 
crificia  infculpta  cernuntur,  &  coronati  facrificant  , 
cum  tamen  in  occipitio  nihil  fluitet.  Nummus  eft 
Casfaris  ilignea  corona  coronati  fine  fluitantibus  vit¬ 
tis  apud  Ant.  Aug.  pag.  59.  Capionis  etiam  eft  al¬ 
ter  nummus  cum  laurea  pag.  4.  alter  eff  pag.  6.  cum 
corona  quercea  Sc  lemnifcis  ad  colligandam  coro¬ 
nam  ,•  fed  mnime  fluitant.  Alia  multa  numifmata 
pariter  vifuntur  fine  illis  vittis,  quae  in  occipitio  Im¬ 
peratorum  fluitent.  Aureus  quoque  nummus  Cae- 
faris  pag.  56.  vifitur  corona  laurea  coronati :  fimili- 
ter  quercea  ,  nec  non  etiam  fpicea  coronatus  Caefar 
apparet  fine  ligaculis:  cum  tamen  hx  corona;  aliqua 
colligatione  potiffimum  indigerent.  Quod  etiam  fa- 
fciae  in  occipitio  coronarum  fluitantes  in  capitibus 
Imperatorum  ad  diadema  pertinerent  3  a  forma  dia¬ 
dematis  poteft  hauriri ,  quod  coronis  adeo  debitum 
cenfebatur  ,  ut  apud  Graecos  in  ludis  fub  corona  ex 
oleaftro,  aut  apio,  caput  vidoris  prius  mitra feu dia¬ 
demate  cingeretur  ,  quod  ii/xcci^ov  dicebatur.  Au- 
dorem  habemus  fafcia; ,  feu  diadematis  coronis  fup- 
pofiti  Pindarum  in  Illhmiis  Idyl.  5.  quod  clt  in  lau- 


I :  Craerez  _A.el-.et  fic 

D  dem  Phylacidis  Aginet#:  per  converfiortem  ad  Mu- 
fam  ,  quam  jubet  affejrre  Phylacidae  coronam  ,  vit¬ 
tam  ,  feu  diadema  ,  &  carmen  ait : 


A d[x@xvi  0 i  Qavov' 

$£££  fVp.Olffr.OV  jWi \tpxv‘ 

K ai  rtlsfotvl»  v  eov 
2qU,2T£|u4/0V  ip.vov. 

Hic  Scholiaftes  illa  verba  djptufkov  ptlr^xv  exponit 

TOJvIuv  ^Tf^C7T\iK0l^iului  T 0~ff  f£(p«V()*f  ,  &  fic  loCUtll 

emendat  &  bene  Schmidius  ,  qui  Pindari  locum  fie 
interpretatur  : 


Accip 


e  ei  coronam 


F 


Ferque  laneam  ac  villofam  mitram  , 

Et  alatum  novum 
'Una  mitte  hymnum. 

Argumentum  etiam  pro  diademate  Romanorum 
fumere  poflumus  a  numifmatibus  ,  in  quibus  capita 
Imperatorum  confpiciuntur  cum  corona  radiata  :  in 
his  enim  vitta;  fluitantes  in  occipitio  confpiciuntur  } 
quas  tamen  certum  eft  ad  conftringendam  capiti  co¬ 
ronam  minime  defervire  ,  fed  potius  ad  diadema 
pertinuifle.  Radiata;  enim  corona;  aurea;  ,  vitta; 
nulli  uiui  erant.  Non  video  igitur,  quid  de  illis 
vittis  in  occipitio  Imperatorum  fluitantibus  affirmari 
poffit ,  quoties  capita  coronata  in  nummis  haben¬ 
tur  3  nifi  ad  majeftatem  Imperii  offendendam  con- 
fuevifle  Imperatores  uti  diademate  ,  eoque  ad  caput 
colligato  ,  antequam  eidem  corona  imponeretur. 
Afferam  hic  numifmata  Vefpafiani  ,  qux  funt  apud 
me. 


Cum 


9s>2 


Myr  othecivm  III. 


99? 


Cum  tamen  apud  Anton.  Auguf  pag.  79.  in  A 
nummo  argenteo  M.  Antonii  caput  cum  corona  ra¬ 
diali  fine  vittis  fluitantibus  fpe£tetur  :  quemadmo¬ 
dum  etiam  in  aliis  nummis  capita  Confulum  ,  ad 
quos  Imperium  Reipiiblicas  non  erat  tranflatum ,  co¬ 
ronata  ,  fed  fine  infulis  confpiciuntur.  Et  quamvis 
pofimodum  fub  unius  poteftatem  tranflatum  fuerit 
Imperium  ,  ut  in  Casfere  ;  tamen  ad  populi  invi¬ 
diam  vitandam  illi  omnes  a  diademate  abftinuerunt. 
Aurelianum  autem  diademate  primum  fuifle  ufum  , 
non  folum  ut  anteceflores  in  publicis  ludis,  6c  pom¬ 
pis  ,  fed  etiam  in  privatis  sedibus  admitterem  :  hoc- 
que  tanquam  novum  ab  Aurelio  Vifitore,  &  ab  Eu¬ 
tropio  reprobari  in  Aureliano  puto  ,  in  quo  Alexan¬ 
drum  ab  Alexandro  deceptum  arbitror.  Quas  pro-  B 
habiliora  mihi  videntur  deprorapfi  :  doftiores  do- 
ttiora  excogitabunt ,  quibus  lubfcribam  ,  Scacquief- 
cam. 

Perfpicuum  igitur  eft,  quod  quamvis  varia ,  atque 
diverfa  fuerint  Regum  infignia  ,  ac  Principum  ca¬ 
pitis  ornamenta  ,  quibus  principatus  majeftas  often- 
debatur  ,  corona  nimirum  ,  pileum  Macedonicum  , 
tiara  Perferum  ,  &  Armeniorum  ,  Cidaris  aliorum  , 
aliaque  hujus  generis  ornamenta:  nihilominus  inter 
reliqua  vitta  ,  qua  reliqua  conftringebantur  ,  ut 
capiti  firmius  haererent  ,  atque  in  occipitio  Prin¬ 
cipis  fluitaret ;  &  diadema  communi  voce  appel¬ 
labatur  ,  primam  fedem  occupavit.  Quamobrem 
quotiefcunque  in  nummis  Romanorum  caput  ali- 
cujus  Principis  a  temporibus  Augufti ,  &  infra  co¬ 
ronatum  confpicitur  ,  five  corona  radiata  ,  five 
quercea,  five  laurea,  five  hederacea,  five  olea¬ 
ginea  ,  aut  alia  ex  quocumque  genere  ,  fluitans 
diadema  coronae  illi  annexum  atque  alligatum  cons¬ 
picitur» 


C  A  P.  XXXIX. 

Reges  Ifraelitas  diademate  ufos  fuifle  D 
monftratur. 

Ad  loca  5.  Reg.  cap.  1.  Stanfque fuper  eum,  occidi 
illum ,  fciebam  enim  quod  vivere  non  pojfet  pofi  rui¬ 
nam  :  &  tuli  diadema ,  quod  erat  in  capite  ejus ,  ef 
armillam  de  brachio  illius ,  &  attuli  ad  te  Dominum 
meum  huc.  Plal.  2,1.  Pofuifli  in  capite  ejus  coronam 
de  lapide  pretiofo.  Et  ad  alia. 

Reliq.vvm  eft  videre,  fueritne  coronae,  aut 
diadematis  ufus  apud  Ifraelitas.  At  hoc  expli¬ 
cari  nequit ,  nifi  figillatim  regii  capitis  orna¬ 
menta  apud  Ifraelitas  explicentur:  illa  nimirum,  E 
quorum  fecra:  litterae:  meminere;  nam  ex  illorum  vo¬ 
cabulis  ,  &  penitiori  fignificatione  formam  quoque 
expifcari  oportet.  Vocabula  vero  funt  haec: 
mianepheth  tfamph  Q’??  tfephirah^®?.  gnatarah  ''f  f 
chether,  1?.}  nez.er.  Nec  alia  vocabula,  me  judice, 
in  fecris  oraculis  habentur;  quibus  ornamenta  capitis 
Sacerdotum,  ac  Principum  fignificentur,  ad  deco¬ 
rem  ,  majeltatemque  tam  regiam  ,  quam  fecerdota- 
lem  demonftrandam.  Nam  illa  vox  peher ,  po¬ 
tius  ornamentum  in  genere,  quam  aliquod  fpeciale 
ornamenti  genus  fignificat. 

Difcutiantur  igitur  fingula»,  fecludendo  prius  ea 
vocabula  ,  quae  parum  ,  vel  nihil  ad  rem  noftram 
faciunt;  a  pileo  minorum  Sacerdotum  fumpto  exor¬ 
dio  ,  qui  fcmper  "V??  chether  ,  vel  generaliori  voca¬ 
bulo  appellatur  chether  a  verbo  r  chatar 
derivatur,  quod  cingere  Sc  circumdare  fignificat.  Ve¬ 
rum  in  fecris  litteris  ,  quod  hoc  vocabulo  fignifica-l 
tur,  ad  regias  perfonas  minime  pertinuifle  videtur. 


mfi  ubi  de  muliebri  capitis  ornamento  fuerit  fermo. 
Quamobrem  cap.  1. 2.  &  6.  lib.  Efther,  in  quo  tra¬ 
gica  illa  hiftoria  Vafthi  Reginae  refertur,  quae  regno, 
dignitateque  regia  expoliata  Eftheris  fortunam  admi- 
niltravit :  quoties  enim  in  eo  de  corona  Regni  ad 
ornatum  Vafthi  aut  Ellheris  agitur ;  toties  corona  illa 
femineo  vocabulo  chether  appellatur.  Similitu¬ 
dine  vero,  ut  puto,  fumpta  a  corona,  qu» Reginae 
coronabantur.  Columnarum  quoque  capitella,  qutead 
inftar  coronae  in  vertice  columnarum  fuperimpo- 
nuntur  ,  columnamque  cingunt  ,  cothereth ap¬ 

pellantur  ;  ab  eadem  voce  cathar  derivato  voca¬ 
bulo.  Quamobrem  lib.  3.  Reg.  praefertim  cap.  7. 
in  quo  de  fabrica  fecri  templi  Hierololymitani  eft 
fermo  j  facer  textus  ea  utitur  voce  ,  quoties  de  ca¬ 
pitellis  columnarum  agendum  eft  ;  cum  tamen  in 
totis  fecris  Bibliis  ,  hujus  vocabuli  ufus  ad  figni- 
ficandum  Regis  coronam  nullibi  reperiatur.  No¬ 
bis  igitur,  qui  Regis,  non  autem  Reginas  declaran¬ 
dum  fufcepimus  diadema  ,  in  ea  voce  nequaquam 
immorandum  erit. 

Revertamur  ergo  ad  ea  ornamenta,  quas  Reges 
refpiciunt ;  ex  quibus  vocabula  ad  haec  explicanda 
fatis  perobfcura  habentur,  ac  primirum  tfephi- 
rah.  Cujus  fene  vocabulum  licet  aliquod  capitis  or¬ 


namentum  fubindicet ,  propria  tamen  ejus  fignifica- 
uo  etiam  a  Rabbinis  ignoratur.  Ornamentum  autem 
capitis  prasftantiffimum  ea  voce  fignificari,  ex  Ifeja 
cap.  18.  colligitur;  ubi  Deus  de  reftauratione  Judaici 
populi  loquitur  dicens  :  In  die  illa  erit  Dominus  exer¬ 
cituum  corona  gloria ,  &  fertum  exultationis  refiduo  po¬ 
puli  fui.  Ubi  in  Hebraico  textu  eft  nff-f1?)  velttspirah 
pro  ferto,  grasca  quoque  exemplaria  7tA£k«?  habent 
in  eadem  fignificatione,  id  eft,  confertum  glorias : 
ex  qua  phrafi  loquendi  de  capitis  ornamento  agi  ,  8c 
fertum  feu  coronam  ea  voce  fignificari ,  manife- 
ftum  eft.  Et  quia  a  voce  z.ipar  derivari  illud 
vocabulum  plurimi  tradunt;  propterea  foliculum, 
feu  folia,  quae  cito  maturefeunt  fignificari  autumant: 
fertum  fortafle  ex  floribus  contextum  ,  quale  eft, 
quod  Ghirlanda  Italice  dicitur. 

Verum,  ut  dicam  breviter  quod  fentio,  cum  ad 
tiarae  Pontificiae  limbum  corona  a  tempore  ad  tem¬ 
pus  per  occipitium  difeurreret ,  (ut  apudjofephum 
legitur;)  in  qua  corona  tres  calyculorum  ordines 
vifebantur;  qui  calyculi  quorumdam  florum  limili- 
tudinem  habebant  ;  propterea  ad  hoc  praecipuum 
ornamentum  Pontificiae  tiaras,  in  his  poltremis  ver¬ 
bis,  non  autem  ad  regiam  coronam,  de  qua  in  prio¬ 
ribus  jam  meminerat  ,  Deum  refpexifle  puto , 
cum  dixit  Ifejas  28.  fe  futurum  populo  fuo 
rhijDn  n-mS]  -ax  npnfi  hoc  eft  >  ad  coronam  decoris , 
&  fertum  honoris.  Quafi  voluerit  Deus  fignificare 
fe  reftauraturum  in  eo  populo  ,  majeftatem  Sacer¬ 
dotalem  ,  ac  Regiam.  Illi  enim  calyculi  ad  lim¬ 
bum  facerdotalis  pilei  ,  gemmis  ubique  referti  ade¬ 
rant:  ut  gemmas  lapidefque 'pretiofi,  qui  intra  inci- 
furas  calyculorum  claudebantur ,  fplendorem  ac  ful¬ 
gorem  longe,  lateque  diffundendo,  majeftatem  o- 
ftentarent.  Nifi  potius  velimus  ,  hasc  a  Deo  fuifle 
di&a  ad  plenum  ,  atque  perfe&um  gaudium  fubin- 
dicandum,  &  tranquillitatem  ac  pacem,  quibus  in 
illa  Ifracliticas  gentis  reftauratione  reliquas  duae  tri¬ 
bus  frui  debebant,  Deo  populum,  ac  Regem  pro¬ 
tegente.  Quamobrem  per  refpeftum  ad  Regem 
didtum  puto  in  textu  ,  Erit  Dommus  exercituum  coro¬ 
na  gloria  ;  &  per  refpe&um  ad  pacem  ,  cujus  occa- 
fione  populi  nuptiis  ac  conviviis  operam  dare  con- 
fueverunt,  &  juxta  antiquum  morem  fertis  interpo- 
cula  coronari  ,  fubdidifle  arbitror,  &  fertum  exulta¬ 
tionis  refiduo  populi  fui. 

Aliud  ornamentorum  genus ,  quod  folius  Regis 
erat  apud  Ifraelitas  gnatarah ,  vel  H-gnatereth 
R  r  r  in 


994 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


995 


in  facris  dicebatur  litteris  (utriufque  enim  vocabuli 
ufus  habetur)  derivatur  autem  vox  illa  a  radice,  & 
verbo  gnatar  quod  circumdedit  ,  &  cmxit ,  feu 
coronavit  interpretatur ,  &  corona  a  coronando ,  feu 
cingendo  capite  ea  voce  fignificatur.  In  facris  autem 
litteris  promifcuc  fumitur  pro  quocunque  genere  co¬ 
ronarum,  tam  ad  lacros ,  quam  ad  prophanos  ufus. 
Hinc  Cantic.  3.  fponfa  invitans  filias  Jerufalem  ad 
contuendum  Sponfum  nuptiali  corona  praefulgidum 
dicebat:  Filia  Jerufalem  venite ,  &  videte  Regem  Salo 
nem  in  diademate ,  ejuo  coronavit  eum  mater  fua  in  die 
defponfationis  fle.  ubi  pro  diademate  in  Hebraeo  eft 
didlio  illa  n3?  gnatarah. 

Significatum  vocis  nr7 W  mitsnepheth  quod  erat  prae 
caeteris  dignius ,  inquirere  oportet.  Ornamentum 
capitis  Summi  Sacerdotis  ,  ea  voce  fignificari  con¬ 
fiat  :  quod  ex  vitta  byfllna  capiti  eidem  circum¬ 
voluta  fiebat.  Liquet  hoc  ex  illo  Ifa.  n. 

“ina  Hoc  eft  :  Circumvolvendo  circumvol¬ 

vet  te  Jicut  pila.  Vel,  ut  Tigurina  habet,  circumii 
gando  circumligabit  te.  Cujus  loci  variae  cum  fint 
expolitiones ,  omnes  tamen  circulum  in  eo  agno- 
fcunt  ad  geftamen  ,  &  ornamentum  capitis ,  quod 
Reges  ,  &  Sacerdotes  orientales  geftabant ,  ex  fafeia 
faepius  circumvoluta  ,  complicata,  Sc  in  fphaerae  fi- 
militudinem  conglobata  :  quod  etiam  agnovit Gafpar 
Sandlius  in  Ifajae  loco  citato. 

Tota  hujus  geitaminis  ftrudtura  audloritate  per- 
obfcuri  Jofephi  ,  8c  ex  facris  comprobatur  oraculis. 
Quod  enim  illud  geftamen  per  conglomerationem 
alicujus  vittae  byfiinae  fieret,  manifeftum  eft ,  tum 
ex  vi  vocabuli  n?.^?  mitsnepheth ,  tum  etiam  ex  cap. 
16.  Levit,  in  quo  de  veftibus  Summi  Sacerdotis 
agitur  ,•  quibus  veftiebatur  quoties  abditum  San¬ 
ctuarium  ingrederetur,  diciturque:  Cidarim  lineam 
imponet  capiti  Hebraice  fic  id  eft,  &  in  mits¬ 

nepheth  lineo.  Mitsnepheth  lineum  ornamentum  erat, 
quod  capiti  Sacerdotis  circumvolvendo  aptabat-ur. 
Graeca  autem  exemplaria  materiam  ac  f 'ormam  mitsne¬ 
pheth  magis  aperiunt,  juxta  ea,  quae  in  Hebraico  ha¬ 
bentur  fic  legendo:  x,  j uAco&v  a»v>jv  Id  eft: 

Et  cidari  linea  circumvolvetur ,  fupple  caput:  de  cujus 
forma  circumvoluta  ,  ita  Jofeph.  lib.  3.  cap.  8.  t>j  j 
xxt  aoidjy  tcuStos  eri v  iis  ctQclvt!  Sqkhv  e£  vQtzcr  petii  os  Ai 
vefis  raivix  nti7roiyjpt^ij^  usxyflx,  ^  cRn7rrv<r<ropd^ov  pc*7r7s— 
j)  tcoTAmis.  Et  quia  didfcio  rxivix  fignificatidem  quod 
diadema  fluitans  ,  nimirum  vitta  ,  Sc  vox  mx-xf» 
aliquid  crafliim  y  propterea  texturam  hujus  operi¬ 
menti  per  modum  ejus ,  quod  dicitur  Italice  tur¬ 
bante  ,  extitifle  putamus.  Jofephi  verba  fic  inter¬ 
pretantur.  Paratur  ,  autem  flcy  ut  corona  videatur  j 
er  vitta  linea  ftpe  in  orbem  replicata  ,  &  confuta. 
Altera  tranflatio  ex  impreflione  Gryphii  Lug- 
dunenfis  cap.  11.  fic  habet.  Et  tale  efl  ,  ut  vi¬ 
deatur  ex  lini  textura  confectum  i  habens  vittas, 
qua  involuta  flepius  connebluntur  j  ne  facile  dilaba¬ 
tur.  Hujus  tegumenti  formam  hac  icone  expref- 
fimus . 

Huic  autem  vittae  hac  ratione  circumvolutae  fu- 
perimponebantur  duo  pileoli,  vel  velum,  &  pileo 
lum,  ut  docet  Jofephus ,  alter  ex  byflo,  ne  futura¬ 
rum  deformitas  appareret ,  de  quo  ita  Jofephus  loco 
citato  cap.  11.  in  codicibus  latinis  ex  impreflione 
Gryphii  15-39.  dum  loquitur  de  pileo  minorum  Sa¬ 
cerdotum  :  Deinde  aliud  unum  velamen  defuper  circun- 
datur ,  fupple  pileus  prior j  defendens  ufque  ad  infe¬ 
riora  barba ,  celans  pilei  illius  ligaturas ,  &  totam  capi¬ 
tis  fuperfleiem  ;  aptatur  que  perfeile ,  ne  laborante  Sacer¬ 
dote  circa  facnficia  corruat.  Quo  videtur  fignificare 
au&or  ,  hoc  alterum  tegumentum  non  fuiffe  pileo¬ 
lum  ,  fed  velum  quoddam  defeendens  fere  ufque  ad 
Sacerdotis  humeros.  Graecus  autem  textus  fic  habet  : 
shs{too  (\v$dv  dvuidiv  uvlov  pti- 


Al7wV«  ,  r  ts  pa rp  t x\vlxs,  >L)  Io  x7t’  dvrtls  xsr^aresxx- 
Av7rl a<rx ,  Kj  oAx  3  tw  yiyvoflwr\  iirhri^ov.  Quem 

locum  alii  fic  transferunt:  Defuper  autem  alta  tela  in¬ 
tegitur  ,  nimirum  pileus,  ufque  ad  frontem  defeendens, 
&  per  fuperfleiem  verticis  futurarum  deformitatem  oc¬ 
cultans.  Et  quidem  ex  verbis  Graecis  textus,  non  vi¬ 
deo  velum  jam  diCtum  ;  fed  pileolum  aliud  ex  tela 
eonfedtum ,  &  tegens  impolitum  jam  tegumentum 
ufque  ad  frontis  partem  ,  Sc  futuram  txniarum  te¬ 
gens ,  atque  illius  indecentiam,  &  totum  cranium 
faciens  firmum.  Sic  ad  verbum  fonat  locus  Jo¬ 
fephi  ,  cujus  pileoli  ,  hanc  fecundam  iconem  de¬ 
dimus. 

B 


D 


E 


Alter  pileolus  cteteris  dignior  &  folius  Pontificis, 
hyacinthinus  erat,  opere  phrygionico  fplendidus ;  ut 
cceleftis  globus  in  eo  configuraretur.  Jta  lib.  3.  an- 
tiq.  cap.  8.  in  Graecis  exemplaribus  apprime  docuit 
Jofeph.  his  verbis:  st/ao?  «Ts,  inquit  »jv  pth  0 

qov  civ tw  nflpcf.it A»jcr Icas  d^yxQpiivos  toTs  utobnv 

\S&C(>  XOTOV  Q  QoVtfpXpCf/.iV@*  £T£p@-  VXKlV&V  TtiltQl- 

xiAp.wtgr.  Quem  locum  fic  interpretatur  editio  Gry- 
phiana  Lugdunenfis  anni  1539.  Pileum  autem  prio¬ 
ri  fimihtudme  operatum  habet  Pontifex ,  Jicut  reliqui  Sa¬ 
cerdotes  ,  &  alium  confutum  ex  hyacintho  variatum. 
Sed  interpres  novus,  qui  editus  eft  una  cum  Graeco 
textu,  fic  habet:  Porro  pileo,  inquit,  fupple  uteba¬ 
tur  Summus  Sacerdos,  quali  cateri  Sacerdotes  uteban¬ 
tur  :  fuper  quem  extabat  alius  confutihs  ex  hyacintho  va¬ 
riatus.  Et  in  fine  ejufdem  capitis,  talis  pileoli  ra¬ 
tionem  aflignans  fubintulit:  Pileus  item  coeli  Jignifica- 
tionem  videtur  habere,  cum  Jit  ex  hyacintho  confeSlus  y 
ahoquin  non  fuftineret  Dei  nomen.  Cujus  pileoli  acu 
pidtam  hanc  damus  iconem  ,  &  tertium  veluti  di¬ 
gniori,  ac  fandtiori  locum  illi  confignavimus. 

Hic  ipfe  pileus,  qui  mitsnepheth  Hebraice,  &com- 
muni  vocabulo  vulgati  interpretis  cidaris  dicitur,  & 
T?*  tfamph  Hebraice  interdum  ,  a  verbo  ^  tfanaph 
appellatur,-  quod,  ut  vidimus,  circumgyrare  invol¬ 
vendo  aliquid  fignificat ;  6c  ab  eadem  etiam  voce 
Summi  Sacerdotis  pileum,  nomen mitfnepheth  acce- 
pifle  tradidimus.  Vocabulo  vero  Tl*  z.amph  idem 
.tegumentum  in  facris  fignificatur  oraculis  cap.  3. 
Zacharias  :  in  quo  fermo  eft  de  Jefu  fummo  Sacer¬ 
dote,  quem  Deus  ornari  tiara  Sacerdotali  jubet,  di¬ 
cens:  Ponite  cidarim  mundam  fuper  caput  ejus ;  &  po - 
fuerunt  cidarim  mundam  fuper  caput  ejus.  Hebraice 
pro  cidari  eft  vox  illa  tfamph  *)'{*  Quamobrem  tfa- 

mph 


99<S 


Myro  t  h  e 


nipb  ad  ornamentum  capitis  Sacerdotis  Summi  perti- 
nuiffe  ad  fummam  majeftatem  offendendam  ,  unum- 
que  cum  eo  ,  quod  mitfnepbetb  appellari  docuimus, 
perlpicuum  eft. 

At  (i  difcrimen  aliquod  fubodorari  conceditur  in¬ 
ter  mitfnepbetb,  atque  tfanipb  ,  qu®  duo 

vocabula,  ut  vidimus  ,  ab  eodem  verbo  tfanapb 
derivantur;  illud,  me  judice,  fubodorari  pollet: 
quod  nimirum mitjnepbetb  pileum  magnum ,  & 
ampliori  ,  longiorique  vitta  conglomeratum  ligmfi- 
caret  ,  per  cidarim  paflim  a  Septuaginta  interpreti¬ 
bus  explicatum  ,  quod  nos  Italice  turbante  dicimus. 
At  vero  Tl*  tfampb  alia  minor  vitta  hyacinthina  , 
qua  capiti  atque  corona:  facrum  Nezer  adftringcba- 
tur,  1'epraefent aretur  }  (de  qua  ftatim  dicemusj  qu® 
proprie  tam  a  Grrecis  ,  quam  Latinis  diadema  dice¬ 
batur:  quia  nimirum  ea  vitta  caput  circumligabatur, 
&  facrum  Nez.er  corona:  firmabatur  ,  ne  delabi 
pollet. 

Ducor  etiam  in  hanc  fententiam  au&oritate  Grae¬ 
corum  exemplarium  ,  qu£e\cap.62.  Ifaice  in  illis  ver¬ 
bis:  Et  eris  corona  gloria  m  manu  Dei  tui ,  in  quo 
pro  diademate  Latini  Interpretis  Hebraice  habetur 
‘T!1?  tfanipb  ,  jtj  tffij  yecp oov&  kmAos  cv  KVfJx ,  ^ 

(Zcanheiax  ct'  dixerunt.  Hoc 

e lt ;  Et  ens  corona  bona  m  manu  Domini  &  diadema 
regni  m  manu  Dei  tat.  Itaque  quod  Hebraice  T?* 
tjampb  appellatur ;  tam  Gr®ce ,  quam  Latine  vere 
&  proprie  pro  minori  fafcia  ex  his,  quas  in  capite 
Summi  Sacerdotis  erant,  illam  vocem  interpretan¬ 
tur;  nimirum  pro  diademate  quod  una  cum  corona 
Regium  caput  convolvebat ;  eo  tam  corona  quam 
pileum  capiti ,  ut  dicebam ,  adllringebatur  :  in  qua 
fane  hyacinthina  vitta  8c  divino  diademate  m  occipi¬ 
tio  fluitante  ,  tantum  erat  dignitatis,  majellatis  ac 
fan&atatis ,  quod  Sanctum  Dei  nomen  ineffabile  e- 
jus  vittae  minifterio  confpiceretur ;  ut  etiam  coele- 
itibus  poteitatibus  aurea:  iamin®  de  caufa  venerabi¬ 
lis  effet. 

Sed  quia  de  diademate  Romanorum,  Graecorum, 
Perfarum,  Parthorum,  Magorum,  6c  aliarum  gen¬ 
tium  propterea  egimus,  ut  ab  Hebraeis  ac  lfrueiitis 
reliquas  omnes  nationes,  tanquam  ab  antiquioribus, 
illud  capitis  ornamentum  mutuatas  fuiffe  offendere¬ 
mus;  idcirco  ex  lacris  oraculis  faltem  ex  noltri  Vul¬ 
gati  fententia  teftimonia  petendo ,  antiquior,  fre¬ 
quens  diadematis  atque  coronae  ufus  apud  eos  often- 
datur.  Nam.  4.  Reg.  cap.  11.  diadematis  meminit 
facer  textus  ,ubi  de  Joafo  ejufque  inauguratione  fcri- 
bitur  his  verbis:  Pr&duxit  fupple  Jojada,  fUium  Re¬ 
gis  ,  &  pofuit  fuper  eum  diadema ,  dr  tefltmonium ,  fe- 
ceruntque  eum  Regem  ,  &  unxerunt.  Et  Amalecites 
ille,  qui  interfecto  Saule  Davidem  adiit  2.  Reg.  1. 
fic  eum  alloquitur  :  Stanfque  fuper  eum  occidi  illum: 
[ciebam  enim  ,  quod  vivere  non  poterat  poft  ruinam.  Et 
tuli  diadema ,  quod  erat  in  capite  ejus ,  &  armillam  de 
brachio  illius ,  dr  attuli  ad  te  Dominum  meum  buc.  Ita 
ibi.  Diademate  igitur  Reges  Hebraeorum  utebantur  , 
faltem  ex  noltri  vulgati  veriflima,  puriflima,  &  an- 
tiquiflima  interpretatione,  qua  nulla  verior. 

Poffet  quis  tamen  fufpicari  Davidem ,  ac  Saulem 
regia:  corona:,  aut  diadematis  ufum neglexiffe ; tunc 
faltem  ,  cum  primo  regni  clavum  acceperunt,  Re- 
gefque  inaugurati  fuere  :  fumpto  argumento  ab  eo, 
quod  lib.  z.  Reg.  cap.  12.  &  lib.  1.  Paralip.  cap.  20. 
David  expugnata  urbe  Rabath  ,  coronam  Regis  il¬ 
lius,  qua;  talentum  pendebat,  abltuliffe , fibique  im- 
pofuiffe  referatur.  Quamobrem  corona  hac  inaugu¬ 
ratum  Salomonem  cenfet  Pineda  lib.  6.  de  reb.  Sa- 
lom.  cap.  2.  in  fine.  Sed  quicquid  fit  de  Salomo¬ 
ne,  fecus  omnino  a  Pineda  cenfeo,  tam  de  Regi¬ 
bus,  qui  Salomonem  prrecefierunt ,  quam  de  his  qui 
eum  fubfecuti  lunt.  Quamobrem  Saulem  primuin, 


A 


B 


C 


D 


C  I  V  M  II I.  997 

&  Davidem  poftmodum  diademate  redimitos ,  co¬ 
ronaque  ornatos ,  cum  primum  Reges  renunciati 
fuere,  certiffimum  arbitror.  Omnibus  enim  Regi¬ 
bus  Syria:  corona  uti  commune  extidffe  redte  affir¬ 
mat  Wolfang.  lib.  8.  commeat.  Reipub.  Rom.  cap. 
14  Nomine  autem  Regum  Syria:  Ifraelitas  quo¬ 
que  apud  prophanos  auctores  accipi  legentibus , 
qua;  de  Alexandro,  Antiocho,  Seleuco,  Ptolemaeo, 
&  aliis  Regibus  illarum  Regionum  habentur  ,  in 
Gr®corum  hilforiis  perfpicuum  eft.  Quod  autem 
Saul,  &  David  corona,  fcu  diademate  aregni  exor¬ 
dio  tegerentur  i,  perfuafum  habeo  (aerarum  litterarum 
audtontate.  Nam  Amalecites  ille,  qui  Saulem  in¬ 
terfecit,  fe  ab  ejus  capite  diadema  abftuliffe  dixit, 
tulifieque  illud  ad  David.  Nec  enim  regium  diade¬ 
ma  a  Rege  auferre  potuiffet  Amalecites,  mfi  Saul 
diademate  uteretur:  neque  ad  David  illud  tulifiet, 
nili  Reges  Hrael  diademate  pro  majeflate  regia  uti 
confucviilenu  Cum  igitur  David  fuccefferit  Sauli ; 
illuni  quoque  corona  regia  ,  fcu  diademate  ufum 
fuiffe ,  ratio  ipfa  fumpta  a  regi®  majeftatis ,  ac  digni¬ 
tatis  decore,  demonltrat. 

Pr®terea  vocabula  ipla  Hebraica  ,  qu®  in  facris 
litteris  ad  regii  capitis  ornamentum  fignificandum 
habentur,  adverfus  Pinedam  pugnant ;  atque Ilraeli- 
1  icis  Regibus,  diadematis  ,  coron®que  ulum  ab  ex¬ 
ordio  regii  principatus  concedunt.  Ea  enim  coro¬ 
na  qua  utebantur  Reges  Krael  ,  Saul  nimirum, 
David  ,  &  Joalus,  ut  liquet  ex  cap.  1.  lib.  2.  Re¬ 
gum  &  cx  lib.  2.  Paralip  cap.  23.  ubi  de  Joafi  in¬ 
auguratione  agitur  ;  Hebraice  *1H  nez,er  appellatur  s 
quo  vocabulo  diadema  fignificari  infra  olfendetur. 
Cum  igitur  in  facris  litteris  nullibi  nez.er  appel¬ 
lari  eam  coronam  reperiatur,  quam  a  Rege  Ammo- 
nitarum  Davidem  abftuliffe  feribitur  ,  fed  gnatarah 
ut  2.  Reg.  habetur;  propterea  etiam  ante  de- 
vidum  Ammonitam ,  Reges  Ifrael  corona  ulbs  fuiffe 
liquido  patet. 

Nec  moleftiam  aliquam  alicui  afferat,  quod  coro¬ 
nam  Regis  Ammonitarum  fibi  David  impofuiffe  fa- 
cra  tradant  oracula:  poffumus  enim  exiliimare  im- 
poluifle  fibi  David  illam  coronam  more  triumphan¬ 
tium,  qui  nimirum  i  expugnata  jam  aliqua  urbe ,  ,6c 
parta  de  Rege, regnoque  Ammonitarum  vi£toriamore 
triumphantium  urbem  eft  ingreffiis.  Eam  enim  ex¬ 
pugnare  Urbem  tanti  eo  tempore  penes  Hcbr®os, 
virofque  de  militari  peritia  bene  meritos,  ®ftimaba- 
tur ,  ut  Joab  furnmus  militi®  Imperator ,  quamvis 
obfidionem  Urbis  eo  deduxiffet,  ut  in  illam  pro  li- 
bito  jam  ingredi,  diuturnoque  bello  ultimam  impo¬ 
nere  manum  poffet ;  ejus  tamen  expugnationis  glo¬ 
ria  ut  David  refervaretur ;  qui  de  flatu  belli  eun¬ 
dem  certiorem  faceret  mifit;  ac  ad  exercitum,  ca- 
ftraque  eum  venire  rogat,  ut  cum  urbe  potitus  effet, 
expugnationis ,  ac  totius  belli  vittoria  non  fibi,  fed 
ei  tribueretur.  Hac  igitur  de  caufa  more  trium¬ 
phantis ,  ut  puto,  in  fignum  adept®  vittori®,  Da¬ 
vid  regis  Ammonitarum  coronam  fibi  impofuiffe 
feribitur. 

Poffumus  etiam  non  immerito  affirmare  Davidem 
coronam  illam  Regis  Ammonitarum  apud  fe  reti- 
nuifle,  communi  fu®  gentis  diademate  minime  ex- 
clulo ;  fed  potius  communi  tiar®,feu  diademati  Re¬ 
gum  Hebntorum  aliquando  adjunxiffe;  atque  pro¬ 
pterea  in  facris  oraculis  coronam  illius  Regis  fibi  Da¬ 
vid  impofuiffe  feribi.  Qu®  fi  probentur,  Jofeph. 
lib.  7.  antiq.  cap.  7.  contdlis  erat;  qui  Davidem  ex 
pr®da  nadtum  efle  Ammonitarum  Regis  auream  co¬ 
ronam  talenti  pondus  habentem,  &  pretiofo  Sardo¬ 
nyche  lnfgnem,  poftmodumque  eamdem  capite  ge- 
ftare  confueviffe  tradit.  H®c  tamen  non  prohibent 
quin  etiam  vere  dici  poffit,  duo  apud  fe  David  dein¬ 
ceps  regia  geftamina  reunuiffe:  facrum  nimirum  ne~ 
Rrr  2  zjet 


998 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


z.er  'w. ,  feu  diadema  ,  cum  quo  Rex  renuntiatus 
fuit,  quo  etiam  in  folemnioribus  quibufque  diebus 
uteretur  ;  ac  fimul  etiam  coronam  Regis  Ammoni- 
tarum  ,  quam  ad  oftentandam  vidtoriam  de  Ammo- 
nitis ,  deque  illorum  tunc  Rege  ,  quando  de  his 
triumphavit,  fibi  impofuit  :  ita  tamen,  ut,  quoad 
vixit,  tantum  haec  corona  Davidi  ad  ufum  aliquan¬ 
do  fuerit ,  cum  Salomon  tamen  facro  tantum  diade¬ 
mate  ,  quod  nezjer  dicebatur ,  uteretur. 

Haec  &  alia  plura,  quae  de  his  duabus  coronis  di¬ 
ci  poflent,  aliis  fubtiliori  indagine  difcutienda  relin¬ 
quantur.  Nobis  fufficiat  tam  coronae  quam  diade¬ 
matis  ufum  apud  Reges  Ifrael  ex  facris  litteris  com- 
probafle.  Etenim  pro  corona  eft  locus  nimis  aper¬ 
tus  in  Ezech.  cap.  21.  in  quo  Propheta  ex  Dei  man¬ 
dato  contra  Regem  Jerofolymitanum,  qui  regnabat 
in  tribu  Juda,  inclamat  dicens:  Tu  autem ,  prophane. 
Dux  Ifrael ,  cujus  venit  dies  in  tempore  iniquitatis  pra- 
finita  :  hac  dicit  Dominus  Deus.  -Aufer  cidarim ,  tolle 
coronam.  Hebraice  fic  n?£?^rJ  D’.T-  n?v  •??-  'r?‘2  hafir 
bamitfnephet  vehanm  hagnatarah.  Quorum  ornamen¬ 
torum  nomina  fuis  in  locis  fu  fius  explicabuntur.  Fru- 
ftra  autem  privationem  regni  praevidiflet ,  ac  praedi- 
xiftet  Propheta  Regique  comminatus  fuiflet  fub  me¬ 
taphora  diadematis,  atque  coronae,  nili  diadematis, 
atque  coronae  ufus  apud  Jerofolymitanos ,  Hebraeo- 
rumque  Reges  extitiflet.  Plalmo  etiam  2.1.  ubi  fer- 
mo  eft  de  Rege  ,  dicitur :  Coronam  de  lapide  pretio - 
fo  pofmfti  m  capite  ejus.  Ex  quibus  omnibus  jam  di¬ 
das  contra  Pinedam,  coronam  Reges  Ifraelitas  ge- 
ftafle  indubitatum  erit :  viderint  alii  dodtiora ,  &  ju¬ 
dicent,  ut  ipforum  decreto  ipfe  quoque  fubfcribam. 


CAP.  X  L. 

Diadematis  lfraelitici  forma  expifcatur. 

Ad  loca  Ezech.  2, 1 .  Tu  autem  prophane  &c.  Ifaiae 


B 


999 

6z.  Et  eris  corona  gloria  in  manu  Domini ,  &  dia¬ 
dema  regni  in  manu  Dei  tui.  Pfal.Zo.  Pofuijli  in  ca¬ 
pite  ejus  coronam  de  lapide  pretiofo ,  &  Z.  Reg.  cap. 
I.  Et  tuli  diadema  quod  erat  m  capite  ejus.  Et 
ad  alia. 


P 


D 


Ilei,  ac  tiarae  facerdotalis  formam ,  quantum 
fieri  poteft,  fcrutari  oportet ;  ut  regii  geftami- 
nis,  quod  facerdotalis  tegumenti  fimilitudinem 
habebat ,  tota  ratio  in  tanta  temporum  vetuftate  in- 
telligatur:  a  vocabulis  quibus  facra  oracula  in  his 

explicandis  utuntur,  illius  forma  expifcanda  erit. 
Animadvertendum  igitur  duxi  ad  haec  elucidanda, 
quod  rebus  aliquando  nomina  imponuntur  a  partibus 
principalioribus,  aliquando  a  tota  rei  ftru&ura,  & 
interdum  ab effedu :  quamobrem  una,  &  eadem  res 
diverfa  interdum  vocabula  fortitur1,  pro  diverfi- 
tate  illorum  ,  qui  de  illa  loquuntur.  Cum  igi¬ 
tur  in  mitra  Sacerdotali  Hebraeorum  diverfaefintcon- 
fiderandte  partes  ,  diverfa  etiam  fortietur  nomina  : 
nam  a  vitta,  quae  capiti  circumligabatur,  &  faepein 
orbem  circumfufa  obvolvendo  caput,  illud  contege¬ 
bat,  fiebat  tegumentum,  quod  ab  Italis  turbante  di¬ 
citur  &  mitfnepheth  in  facrorum  oraculorum 

Hebraicis  exemplaribus  appellatur :  de  cujus  forma 
quamvis  capite  praecedenti  nonnihil  me  indigitafle 
putem;  tamen  reliquae  partes  ejufdem  geftaminis  a- 
periendae  fuperfunt ,  ut  Regii  capitis  ornamentum 
pro  viribus  delineetur. 

Pileus  igitur, five  hoc  capitis  tegumentum  ex  vit¬ 
ta  byflina  circumvoluta,  &  eo  modo,  quo  diximus, 
conglobata  conftituebatur  ,  ac  defuper  duobus  aliis 
pileolis,  ut  diximus  capite  procedenti,  contegeba¬ 
tur  ,  altero  ex  byflo ,  &  tertio  ex  hyacintho ,  opere 
phrygiano  elaborato.  In  limbo  autem  totius  didti  te¬ 
gumenti  aurea  corona  vifebatur,  quae  caput  circum- 
ambiebat  per  occipitium;  flofculifque  aureis  atque 
gemmis  undique  perornabatur  tam  corona,  quam  pi¬ 
leus  ,  ut  in  hac  icone. 


Et  ab  hac  nobiliflima  totius  geftaminis  parte  ftim- 
£a  denominatione, tegumentum  pontificium  aliquan¬ 
do  corona  ,  nimirum  n^.  gnatarah ,  feu  gna- 


tereth  Hebraice  dicebatur.  Hanc  vero  coronam  in 
ornamento  pilei  fummi  Sacerdotis  extitifle ,  Zacha- 
i  rise  cap.  6.  fcribitur ;  in  quo  Deus  Prophetam  his 

verbis 


1060  Myrothecivm  III.  1001 


verbis  alloquitur:  Et  fumes  aurum  &  argentum ,  & 
facies  coronas ,  &  pones  in  capite  fofedech  facerdotis  ma¬ 
gni  In  Hebraico  pro  didione  corona  habetur  didio 
y.  gnatereth,  vel  rn?£  gnataroth  in  plurali ,  diver- 
•fitate  exemplarium  ,  juxta  quae  dixit  nofter  Inter¬ 
pres  coronas  in  plurali,  non  vero  in  lingulari :  fola 
enim  pundorum  mutatione  diftinguitur  lingularis  a 
plurali  in  ea  dictione»  Et  quidem  in  plurali  loquen¬ 
dum  fuit j  quia  de  ornando  facerdote  agebat  Deus, 
ad  illius  pileolum  refpexit ,  qui  triplici  ordine 
flofculorum, in  eadem  lamina  aurea,  vel  triplici  qua* 
Ii  corona  circumdabatur. 

Hujus  triplicis  coronae  feu  coronae  unius  ex  qui- 
bufdam  quafi  floribus  in  triplici  ordine  difpofltis  au¬ 
ctor  elt  Jofephus  lib.  g.antiq.  cap.  8.  in  codice  Grae¬ 
co  ,  cui  plurima  in  his  negotiis  habenda  elt  fides, 
quandocumque  in  facris  oraculis  aliter  non  habeatur  j 
Hierofolymitanus  enim  lac  er  dos  ,  &  dodrina  cele- 1 
bris  £ujt.  Poltquam  igitur  is  in  defcriptione  pilei 
Summi  Sacerdotis,  vittam  inferiorem  obvolutam  te-1 
gendam  hyacinthino  pileolo  fuperiori  docuiflet,  fub- 
lntullt :  $3n  TgiTotfoloiv  i tt- 

%MAX< Soifki  (T  ids’  dvTU  XOtAv%  TtJ  S  OCX- 

(Zotccv 7i' ocf  tjjttlv  A iyoy&y  '£yroyiyiyyip<%u& ■  vos  (j 
xvxyov  iHkqvoov  c i  Tj&A  TOyds  p»£«v  iywd^us  i%ov Tts  'CTfJ' 
Qxycq&istriv.  Itaque  corona  aurea  circuncingebatur 
undique  caput  Pontificis  ad  limbum  pileoli  hyacin¬ 
thini.  Sic  enim  locus  interpretatur :  Circumcingitur  , 
lupple  pileus  ,  aurea  corona  triplici  ordine  difpofita : 
confpicitur  autem  fuper  illa  calyculus  aureus,  qualis  in 
herba  ,  qua  apud  nos  vocatur  daccharus ,  apud  Gracos 
autem  herbarios  hyofcyamon,  qui  verfantur  circa  radices. 
Sed  magis  adhuc  explicans  quales  nam  eflent  hi  ca¬ 
lyculi,  ait  i  o  3  xocAv^  ytys^nss  is)  cx\STotAi$(§y  $  yixgS 
J»x.Tv\iS ,  d’  tytpt^s  r  n&Ay&KpriV'  QviptotvS  (j  Xj 

tSto  r oTs  %  pcipLocd-yxotn'  Q^ou^i  eis  dvo  yiqt j  nryri- 
IS  oded  tu  7rv()pfyji  r  Iri^ocv  royriv  lyfi  <pvoyfa(&‘  Svn  fi 
fys  sdoMpiifii.  etrcc  Qoviuv  xcct  oAiycv  GzroxotAeuvxmis  di- 
wpeTTW?  ^  \itfo%w  fictus ,  dvdjfivf)  tt&Aiv  rifipca  x§  %«- 
A©-*  oyolus  oyQocAu  fiibis  Tilyr^f©^'  Sth Sipeoc  dvTu 

^yus^od^ov  rffi ^(r«T£<pUX.£”  XOUX&fiu s  CCV  elzcoi  TIS  TtTO^vd. 
P&CIV)  XSGSiQOCViSUtUAS  €%0V  T&S  OTTOj UOCS  OCS  «7T0V  Ttj  pOld 

rzi^y7tAyi<rius  (3a xsdveiv ,  oLxocvSufets  ,  «j  eis  o£u  7r«vr£Awf 
'demAnyia  c/.s  ro  olxqov  *  <pvAccrl<{  F  cfh  tu  S^n^tyocTi  r 
KOCQ 7T0V  Sjfi  7TOCVTOS  £  XOiAVX^  ,  OVT OC  floTCOUjS  CZCi^yoCTl 
'b  Qi£*lfilTi£@*  oyo lav.  otep/»j<riv  b'  «v tu  J  yr/xuv@j 
7TA»Tocyuvt  Svvotpflj sv  ttox^v  eytpifes  eiva\.  Hoc  elt: 
Calyculus  autem  magnitudinis  e(l  quantus  articulus  mi¬ 
nimi  digiti  t  circumferentiam  habens  crateri  Jimilem.  Ex¬ 
plicabo  autem  &  hoc  propter  eos ,  qui  non  mtelligunt. 
Ima  Jui  parte  circa  fundum  dimidiato  globo ,  &  rotun¬ 
ditate  fimilis  ;  deinde  m  proce  fu  paulatim  coartlatur , 
donec  in  extremitate  rurfum  dilatatus ,  m  labrum  exeat 
mali  punici  umbilico  incifuris  ft mile  s  cui  operculum  or¬ 
biculare  inharet ,  quaf  de  induflria  tornatum ,  eminen¬ 
tes  habens  incifuras ,  quas  dixi ,  ut  in  malo  punico  ,  a- 
cu lentas  in  acutum  mucronem  def  nentes :  continet  autem 
fub  operculo  fruttum  per  totum  calyculum  herba  Jideriti- 
dis  femini  fimilem  ;  florem  vero  affert ,  qui  papaveris  vi¬ 
deri  pojflt .  Sed  ne  fortafle  triplicem  coronam  pileum 
facerdotale  habuifle  quis  fufpicetur;  obfervandum  e- 
rit  Jofephum  unicam  affirmare  coronam  ad  umbili¬ 
cum  pilei,  circumcirca  tamen  triplici  ordine  calycu¬ 
lorum  ornatam  :  qua:  quidem  corona,  etfi  a  tempo¬ 
re  per  occipitium  ad  tempus,  calyculis  illis  referta 
foret ;  anterius  tamen  floiculis  his  carebat,  quia  ei¬ 
dem  coronae  per  illud  fpatium ,  lamina  fanfta  ineffa¬ 
bili  nomine  incifa ,  vitta  hyacinthina  adftringebatur. 
Haec  ex  Jofepho. 

Sacrorum  oraculorum  diligenter  penfanda  funt 
verba  ex  exemplari  Hebraico,  praeferam  quoties  a- 
gitur  de  ritibus  Hebraeorum.  Qnamobrem  ut  hanc' 
ipfam  coronam  in  his  intueamur  ,  nec  Jofephum  a-! 


B 


C 


E 


F 


liquid  ab  his  alienum  tradidiffe  fufpicemur  ,  Hebrai¬ 
cum  exemplar  attendatur  ,  quod  fic  habet  : 
lino  ani  ehipn  m  nK  vaiagnafu  heth-z.iz,  nez.er  ha . 
quodes  z.ahau  tahor.  Quae  fic  interpretantur:  Et  fe¬ 
cerunt  flofculum  ne-ccr  fanlhtatis  ex  auro  puro  :  hoc  eftj 
fi  paraphraftice  ea  interpretentur,  Fecerunt  flofculum , 
ut  ejfet  una  cum  lamina  fanSlitatis .  In  limbo  enim  pileum 
cingebatur  ea  corona  j5c  haec  ipfa  tribus  flofculorum 
ordinibus  compafta  erat, ut  ex  Jofepho  loco  citato  con¬ 
flat  .  qui  ad  ea ,  quae  lunt  allata  fubintulit  '.c/>c  tzstx  ytyb 
s -i(potv&  cMteydAyidfl)  oirov  Scrl  $  t vix  zr^s  txotTtfov  r 
K^oTobpuv.  TO  3  yiTU7tov  Y]  jufy)  /cpjgAlf  ix  iureuri ,  Atyt- 

o9-w  ^  £tus  o  xdAvf  Ubi  poftrema  verba  ponuntur 
ab  eo  ,  ut  explicet  formam  circuli  abfque  lamina. 
Sic  enim  locus  interpretatur.  Hac  quidem  corona 
circumcingebatur  totum  occipitium  ad  utrumque  tem¬ 
pus  s  frontem  autem  non  ambiebat:  hoc  autem  dicebatur 
calyx. 

Cur  autem  flofculi  undique  pileum  non  circum- 
ambirent  Jofephus  explicat  dicens  :  TtAxyw  Ifl 
XQvciffjy  ,  os  ttgoTs  yeflyyxm  $  ®iS  r  Taf3<t*]yo^M  cRn- 
TiT yyiyiv&  Wi.  Hoc  eft  :  Lorum  autem  efl  aureum  , 
qui  facris  ch  arati  er  ibus  Dei  alloquium  fuper pofltus  habet . 
Flofculi  itaque,  qui  erant  in  corona  aurea  circum¬ 
circa  ad  limbum  pilei,  feu  mitfnepheth ,  (ut  Hebrai¬ 
ce  loquamur)  propter  lorum,  in  quo  erat  Dei  no¬ 
men  incifum  ,  &  coronae  adjungebatur,  feu  fuper- 
imponebatur  fronti  fummi  Pontificis,  non  appare¬ 
bant  ;  fed  ibi  lamina  fandta,  quae  *)P  nez.er  diceba¬ 
tur,  frontem  operiebat.  Quamvis  igitur  facer  textus 
non  tam  explicate ,  ut  Jofephus,  coronam  Pontificis 
delineaverit;  nihilominus  talibus  id fubindicavit ver¬ 
bis;  utjofephi  teftimonio  illa  ipfa  facri  codicis  ver¬ 
ba  intelligi  poffint  :  &  quod  Jofephus  dixit  xtxAv%t 
Hebraicus  codex  appellavit  F?  tsits ,  hoc  eft,  flofcu¬ 
lum.  Flofculusque  pro  flofculis  ponitur,  &  lingu¬ 
lare  pro  plurali  in  exemplari  Hebraico  legitur,  de 
more  lingua:  fanftae.  Horum  flofculorum  exhyofcya- 
mo  forma,  &  hujus  coronte  exemplar  fit  B.  p  999,, 

Reliquas  hujus  pilei  partes,  lamina  fancta  fronti 
fuperimpofita,  veluti  fandior,  fuperabat.  Htec  e- 
nim  erat  aurea,  totiufque  fandi  pilei  fandior  pars 3 
quod  in  ea  Dei  fandum  nomen  incifum  viferetur. 
Haec  autem  nequaquam  pileo,  aut  corona,  opere  ip- 
fo,  conjungebatur;  fed  poftquam  reliqua  omnia  ca¬ 
pitis  ornamenta  Pontifex  accepiflet;  eifdem  haec  fan¬ 
da  lamina  fuperimponebatur :  pileoque  feu  tiarae, 
atque  coronae  vitta  hyacinthina  alligabatur.  De  qui* 
bus  ita  ftcer  textus  cap.  a 8.  Exodi :  Facies ,  &  lami¬ 
nam  de  auro  purijflmo  ,  m  qua  fculpes  opere  celatoris 
fanElum  Domino  ;  ligabifque  eam  vitta  hyacinthina ,  £7* 
erit  fuper  tiaram  imminens  fronti  Pontificis.  Et  cap.  59. 
Exodi  fic  de  ea  dicitur  :  Fecerunt  &  laminam  facret 
venerationis  de  auro  purijflmo ,  fcripferuntqus  in  ea  ope¬ 
re  gemmario  fanblum  Domini  ,  &  (Irin x erunt  eam  cum 
mitra  vitta  hyacinthina ;  ficut  praceperat  Dominus.  Hu- 
jus  facrae  laminae  figura  fit  C.p.  999. 

Quia  vero  fandior  haec  pars  facerdotalis  pilei,  quae 
FI  nez.er  dicebatur,  majori  eget  declaratione;  pro- 
pterea  in  ejus  vocabuli  explicatione  omne  noftrum 
ltudium  in  praefentiarum  potiffimum  Itare  debet;  eo 
enim  cum  primis  nunc  indigemus.  Derivatur  au¬ 
tem  “!P  nez.er  a  radice  FI  naz.ar  ,  quae  proprie  ali¬ 
quid  religionis  caufaa  reliquis  fegregatum repraefen- 
tat.  Eapropter  ,  qui  voto  fado  feiplos  Deo  confe- 
crabant  ,  ac  devovebant  :  &  ad  tempus  religionis 
caufaab  aliis  fegregabantur ,  Nazaraei  apud  Ifraelitas 
dicebantur.  Cumque  Pontificis  Maximi ,  fummi- 
que  facerdotis  caput  pluribus  ornamentis  contegere¬ 
tur,  mitfhephet  nimirum ,  lineo  etiam,  ac  hyacinthi¬ 
no  birretis,  quibus  illud  operiebatur;  corona  aurea 
ad  limbum  pilei,  atque  etiam  vitta  hyacinthina, qua 
lamina  fanda  pileo  adftringebatur;  vox  tamen  nez.er 
R  r  r  3  Fi 


1002  Arcanorvm  Sacral  Script.  1003 


*)»  tegumento  facerdotali  minime  propter  aliquod  ex 
enumeratis  aptabatur;  fed  tantum  ex  caufa  aureae  la¬ 
minae  ,  in  qua  tintium  Dei  nomen  tetragrammaton 
incifum  videbatur  :  cujus  de  caula  Summus  Sacer¬ 
dos  ab  aliis  tum  facerdotibus  minoribus,  tum  nonti* 
cerdotibus  fecernebatur ,  ac  etiam  fpeciali  untiione 
confecrabatur. 

Santia  haec  lamina  aurea  1)?  nez.er  haqhodes 

appellabatur,  hoc  eft,  nez.er  fanttificat tonis.  Hujus 
facrae  laminae  pluribus  in  locis  facra  Scriptura  me¬ 
minit,  prasfertim  in  libro  Exodi  cap.  28.  St  29.  Sa¬ 
tis  nobis  unus  fit  locus,  in  quo  fic  legitur  :  Et  pones 
tiaram  in  capite  ejus  &  laminam  fandam  fuper  tiaram. 
Hebraice  qqn  itfio  nmxan 

Hoc  elt :  Et  pones  mitfnepheth  [aper  caput  e- 
jus  ,  collocabis  nez.er  funditatis  fuper  mitfnepheth.  Pla¬ 
cet  enim  proprio  vocabulo  nominare  pileum  illum, 
qui  per  agglomerationem  byffinae  vittas  caput  Pon¬ 
tificis  contegebat. 

Cum  igitur  Santium  Nezer  tiarae  ,  feu.  pileo  ad- 
futum  non  eflet  ,  fed  eidem  vitta  hyacinthina  ad  - 
ftringeretur  ,  quae  in  occipitio  alligabatur;  neceffa- 
rio  quod  ex  vitta  illa  hyacinthina  in  occipitio  fatio 
nodo  fupererat  ,  in  auram  fluitafle  conflat :  ut  de 
lemnifeis  Grrecos  ,  ac  Latinos  afleruifle  diximus.  Ab 
hac  igitur  nobiliflima  vitta  gentes  pollmodum  prae- 
fertim  Orientales  ,  fuum  ,  ut  puto  ,  fumpfere  dia¬ 
dema  ,  factam  Hebraeorum  majeftatem  in  omnibus 
pro  viribus  imitantes  :  diadematis  autem  nomine  fa- 
fcia  alligata  circa  caput  fignificatur  ,  cujus  extrema 
in  occipitio  fluitare  faepe  diximus. 

Ifraelitici  Regis  formam  pilei  inquiramus  ;  atque 
ejufdem  fuifle  cum  tiara  pontificali  a  conformitate 
vocabulorum  hauriamus.  Nam  pileum  regium  ap¬ 
pellatum  mitsnepheth  quemadmodum  etiam  ti- 
cerdotale,  facra  oracula  pluribus  in  locis  tradiderunt. 
Teflis  erit  Ezech.  cap.  21.  cum  Regis Sedechiae  rui¬ 
nam  ,  tam  ipfi  ,  quam  regno  praenuntiat ,  his  ver¬ 
bis  :  Th  autem  prophane  impie  Dux  Jfrael  ,  cujus  ve¬ 
nit  dies  m  tempore  iniquitatis  pr a  finita.  Hac  dicit  Do¬ 
minus  Deus  ,  aufer  cidarim  ,  tolle  coronam  &c.  Quae 
verba  Hebraice  fic  fonant  D'V)  n?r?3”'  "'’?*?  hoc 
eft,  remove  hamitsnepheth  ,  &  tolle  coronam.  Jam  er¬ 
go  Reges  Hebraeorum  hamitsnepheth ,  nimirum  in¬ 
volucro  illo  byffino  ,  quo  capita  Summi  Sacerdotis 
contegi  Deus  mandaverat  ;  ipfi  quoque  ptebantur  : 
non  quidem  vulgari  pileo  minorum  facerdotum  qui 
*TJ?3W  mighbagna  dicebantur  *  fed  Summi  Sacerdotis 
pileo  ,  qui  praeter  pileolum  byffinum  altero  hyacin¬ 
thino  opere  phrygionico  contegebatur  ,  atque  mits¬ 
nepheth  dicebatur. 

Ufum  alterius  ornamenti  capitis  ,  quod  tfarnph 
appellabatur  ,  five  pileolum  ,  five  lemnifei  ea  vocc 
accipiantur  ,  fuifle  penes  Reges  ex  cap.  62.  Ifaiae 
perfpicuum  eft.  Nifi  enim  illud  ad  ornamentum 
Ifraelitarum  Regum  pertinuiflet  ,  fruftra  a  Propheta 
futura  bona  ,  fub  metaphora  regni  populo  Jfraelitico 
co  vocabulo  praedicerentur,  cum  ait  :  Et  ens  corona 
gloria  in  manu  Domini  ,  &  diadema  regni.  Hoc  au¬ 
tem  quod  dicitur  hic  diadema  regni  per 
Hebraice  explicatur.  Quae  quidem  infulle  procul- 
dubio  pofita  viderentur,  ni Ci  tfantph  quoque,  id  eft, 
diadema  ,  Regibus  Ifraeliticis  concederetur. 

Coronam  quoque  Regibus  Ifraeliticis  dare  cogi¬ 
mur  :  nec  alterius  ,  quam  ejufdem  Ezechielis  au- 
tioritas  nobis  fuffragari  debet ;  qui  in  eodem  loco  , 
St  in  eodem  fenfu  projice  coronam  ,  dixit.  Ad  lim¬ 
bum  igitur  mitsnepheth  cidaris  nimirum  Regiae  ade¬ 
rat  corona,  quae  circumambiret  mitsnepheth ;  quem¬ 
admodum  de  tegumento  Sacerdotali  diximus.  Quam 
coronam  regiam  loco  calyculorum  aureorum  habuif- 
fe  gemmas  ,  uniones  ,  ac  lapides  pretiofos  non  im¬ 
merito  fufpicabimur  ,  ex  illo  Pfal  20.  Pofuifii  inca- 


A \pite  ejus  coronam  de  lapide  pretiofo  ;  quae  de  geftamine 
regio  ditia  fuifle  conftat.  Nili  fortafle  ad  lapidem 
pretiofum  in  corona  Davidis  pofitum  ,  feu  ad  ipfarn 
coronam  Prophetam  refpexifle  dixerimus  ,  quam 
David  a  Rege  Amrnonitarum  abftulit.  Haec  enim 
pretiofo  Sardonyche  ornata  erat  ,  ut  dicit  Jofephus* 
licet  Hebraice  non  magis  unus  quam  alter  lapis  pre- 
tiofus  ex  loco  Plalmi  ,  iubodorari  poflit  :  cujus  haec 
eft  letiio ^  Pofuifii  ad  caput  ejus  coronam  topaz.11.  Quia 
enim  topazius  prae  fe  fert  auri  colorem  ;  propterea  non¬ 
nulli  arbitrantur  ,  coronam  ex  topazio  pro  corona 
auri  optimi  ,  hoc  eft  ,  puriffimi  ,  fuifle  in  Pfalmo 
pofitum.  Septuaginta  vero  dixere  <siq>ctvov  ox  hiSx 
B  1‘p.tx  ,  hoc  eft  ,  coronam  de  lapide  pretiofo.  Sed  five 
hoc  ,  five  illud  fit  dicendum ,  noftra  parum  intereft; 
dummodo  pileo  regio,  qui  mitfnepheth  dicebatur, 
etiam  corona  ad  limbum  adjiciatur  :  nec  alia  fit  for¬ 
ma  geftaminis  Ifraelitarum  Regum  ;  quam  quae  cX 
facerdotali  Hebraeorum  miz.nepheth  ,  &  pileo  defcri- 
pfimus. 

Difficultas  maxima  fufeitari  poteft  circa  fantiio- 
rem  laminam  ;  quae  in  fronte  apparatus  lacerdotalis 
eminebat  ,  divinis  characteribus  ,  divinoque  nomi* 
ne  infignita  :  num  nimirum  haec  quoque  lamina  in 
regia  cidari  viferetur  ;  haec  enim  ,  ut  vidimus, 
nez.er  appellabatur.  Negant  id  multi  ex  Rabbinis , 
C  quos  de  hac  re  confului  At  hanc  quoque  tintiam. 
laminam  divinis  charatieribus  infignitam  in  regia  ci¬ 
dari  extitifle ,  multa  nobis  ex  facris  oraculis  argu¬ 
menta  luadere  pofliint.  Primo  quod  in  facris  libris 
Exodi ,  St  Levitici ,  in  quibus  de  hujufmodi  vefti- 
bus  ,  &  apparatu  facerdotali  agitur,  nullibi  ufusea- 
rumdem  veftium  Regi  ,  aut  Principi  prohibebatur* 
quemadmodum  ufum  thymiamatis  ,  atqu®  facri  olei 
prohiberi  conftat.  Licet  enim  decretis  atque  con- 
ftitutionibus  Judicum  ,  ftatutum  credatur ,  ut  ne¬ 
mini  ornamentis  facerdotalibus  uti  liceret ;  quod  ta¬ 
men  Reges  ,  apud  quos  ex  divinis  decretis  fuprema 
autioritas  in  Xfraelitica  Republica  erat ,  eadem  or- 
D  namenta  ,  praefertim  capitis  ,  aliquando  acceperint ; 
qua  ratione  negari  polfit ,  non  video*  Cum  tam  pi¬ 
leum  praefertim  Summi  Sacerdotis  ,  qui  dicebatur 
APitsnepheth  ,  quam  coronam  ,  quae  Gnatereth  appel¬ 
labatur  ,  St  diadema  ,  quod  Tfamph  vocabatur  ,  Re¬ 
ges  Ilraelitas  admififle,  ex  pluribus  facrae  Scripturae 
lotis  probaverimus ;  quamobrem  idem  quoquedetin- 
tia  lamina  dici  polle  arbitror. 

Nec  defunt  facrae  Scripturae  loca  ,  quae  id  fuade- 
ant  edam  ex  cap.  1.  lib.  2.  Reg.  St  ex  cap.  it.  lib. 
4.  Reg.  coronam  regiam  Nez-er  habuifle  ,  facrorum 
oraculorum  autioritace  fateri  cogimur  ,  nifi  ccecu- 
tire  velimus.  J  Ile  namque  Amalecita  ,  qui  inter- 
E  fetio  Saule  Davidem  adiit  ,  fe  Nez,er  abftulifle  a 
Saule  ,  St  Davidi  attulifle  affirmat.  Et  Jojada  Pon¬ 
tifex  Nez.er  impofuifle  capiti  joafi  ,  quando  illum 
Regem  renuntiavit,  Graecorum  codicum  autioritate 
in  eodem  facro  textu  legitur.  ^  ,  fupple 

Jojada,  t  ifov  $  Jtj  tJWsv  W  dvloy  «j  Io 

^  7o  tv&qv  ,  ^  ifixeihdjfiv  oivlov  ,  itj  d\>- 

lov  ,  c4if> orytrav  rjj  Hoc  eft  ,  Et  eduxit  filium 

Regis  ,  &  pofuit  fuper  illum  &  nezxr  ,  &  tefiimonium , 
&  fecit  regnare  illum  ,  &  unxit  illum  ,  &  plauferunt 
manu.  Qua  propter  ubi  Interpres  dixit  diadema  , 
Septuaginta,  vel  dylxQ/Ax  dixere,  ut  habetur  in  Re¬ 
giis  Bibliis  ;  vel  eamdem  vocem  Nez,er  tenuere  : 
quod  etiam  fecerunt  Pagnm.  Vatab.  St  alii.  Hi  om¬ 
nes  dum  eamdem  cum  Hebraico  textu  retinuerunt 
vocem  ;  Reges  quoque  lamina  fantia  fuifle  ornatos 
plane  indicarunt ;  in  qua  fantium  ,  St  ineffabile  Dei 
nomen  infculptum  vifebatur.  Solius  enim  facrofan- 
tii  nominis  de  cauti  ,  lamina  illa  ,  feu  lorum  *!?.?»*- 
z.er  vocabatur.  Quamobrem  diadema  Regis  Ifrae- 
' litis  fuifle  perfimile  pontificali  pileo  arbitramur. 

Cura- 


Myrothecivm  III. 


1004 

Cumque  ad  eam  facram  laminam  colligandam  ,  hya¬ 
cinthinam  quoque  fafciam  ficut  Pontifici ,  ita  Regi 
adfcribere  cogemur  ,  qua  lamina  illa  fanda  conftrin- 
geretur  :  propterea  8i  in  occipitio  ,  quae  ex  ligatu¬ 
ra  fupererant  infiitx  ,  fluitare  in  auram  necefle  fuit, 
quae  diadema  dicuntur. 

Vittae  feu  infiitae  fluitantes  in  occipitio  Regis  If- 
raelitici  ,  adhuc  tefiimonio  Ifaix  Prophetae  cap.  3. 
comprobantur  ,  in  quo  Prophetae  fermo  ad  mulieres 
Jerofolymitanas  dirigitur ,  &  eifdem  Deus  privatio¬ 
nem  ornamentorum  muliebrium  comminatur  ,  his 
praelertim  ,  quibus  caput  ornare  Audebant  :  interea 
vero  ornamenta  ,  diademata  capiti  circumvoluta  ^ 
Propheta  recenfentur  ,  hifque  fluitantes  vittx  adjun¬ 
guntur.  Sic  enim  legitur  :  Auferet  Dominus  :  & 
infra ,  vittas  ,  &  thenftra  Hebraice  D’7'7?'7)  id 

efi ,  hatfeniphoth ,  &  palliola  :  Quibus  vocibus  fubti- 
liflima  quaedam  velamina  fignificantur  ,  qux  a  Sep¬ 
tuaginta  xoilecKAfeoi  appellantur.  Cum 

autem  in  ornamento  capitis  ad  tiaram  ,  regiumque 
geAamen  Tl?  tfamph  ex  cap.  62.  Ifaiae,  ut  vidimus, 
concedatur  ;  hocque  vocabulo  vittae  illae  in  occipitio 
fluitantes  fignificentur  ;  confequens  eA  ,  ut  quem¬ 
admodum  cidari  pontificiae ,  vittae  in  occipitio  flui¬ 
tantes  adjunguntur  ;  illud  idem  genus  cidaris  ad  ca¬ 
pitis  ornamentum  Regi  aferibatur. 

Ex  his  fortafle  fafciolis  in  occipitio  Regum  Ifrae- 
litarum,  atque  Pontificum  fluitantibus ,  fanda  Chri- 
Ai  Ecclefia  accepit  fafciolas  ,  qux  in  occipitio  Epi- 
fcoporum  in  eorum  mitris  hinc  inde  pendent,  dum 
pontificalia  celebrant.  Tantam  enim  praefe  ferebat 
majeflatem  candida  illa  fafeia  capiti  alligata  apud  Ro¬ 
manos  ,  ut  etiam  morbi  caufa  delata  tyrannidis  fuf- 
picionem  daret.  Hinc  bradeatum  illud  apud  Se¬ 
necam  ,  Solve  fafciam  s  fu  b  illa  malum  latet  ,  cujus 
meminit  Rhodig.  lib.  24.  cap.  6.  Nos  ab  hac  hya¬ 
cinthina  fafeia  Regis  Ifraelitici  majeAatem  venera¬ 
mur  ,  fandumque  Dei  nomen  reveremur  ;  cui  pro 
tanta  facrarum  rerum  luce  gratias  plurimas  nos  ha¬ 
bere  fatemur. 


CAP.  X  L  I. 

Regise  armillas  forma  inveftigatur. 

Ad  loca  4.  Reg.  cap.  1 1.  Produxitque  filium  Regis  , 
&  pofuit  fuper  eum  diadema  ,  &  teftimomum  ,  fece- 
runtque  eum  in  Regem ,  &  unxerunt.  2  Paral.  cap. 
23.  Et  impofuerunt  ei  diadema  ,  &  teftimonium  , 
dederuntque  in  manu  ejus  tenendam  legem  ,  &  con- 
Jlituerunt  eum  Regem  :  unxit  quoque  illum  fiojada 
Pontifex.  Et  ad  alia. 

REgio  diademate  jam  Princeps  inaugurandus 
redimitusjllico  nequaquam  facro  Chrifmate  in¬ 
ungebatur  ,  fed  adhuc  teftimonium ,  ut  loqua¬ 
mur  cum  facro  textu,  eidem  imponebatur,  divina¬ 
que  lex  juxta  noAri  Vulgati  interpretationem  fufii- 
nenda  in  manibus  eidem  tradebatur.  An  vero  tefii- 
monium  ,  five  lex  praecederet  diadematis  impofitio- 
nem  ,  vel  eamdem  fublequeretur,  non  difputamus> 
fed  aliis  difeutiendum  relinquimus  ,  qui  Ifiaeliticas 
caeremonias  peritius  penetrant ,  nos  veritati  fubfcri- 
bimus.  Caeremoniarum  enim  ordo  ex  facris  eA 
nobis  hauriendus  litteris ,  in  quibus  haec  habentur 
cap.  23,  hb.  2.  Paral.  Et  impofuerunt  ei  ,  fupple 
Joafo  ,  diadema  <*r  teftimonium  ,  dederuntque  in  manu 
ejus  tenendam  legem ,  Ct*  conftituerunt  eum  Regem  :  un- 
xitque  illum  fojada  Pontifex.  Similia  cap.  1 1.  lib.  4. 
Reg.  habentur.  Produxitque filium  Regis ,  fupple  Jo- 
jada,  ef  pofuit  fuper  eum  dadema  e 'r  teftimonium  ,  fe- 


100$ 


A 


B 


D 


E 


ceruntque  eum  Regem  ,  &  unxerunt.  Cum  igitur  in 
praecedentibus  capitulis  fitis  fuperque,  quid,  &  cu¬ 
jus  formae  Ifraelitarum  Regum  diadema  ,  &  orna¬ 
mentum  capitis  efiet ,  declaraverimus  :  nunc  inlu- 
dare  oportet  in  eruendo  ,  quid  nomine  teAimonii 
intelligatur  :  num  videlicet  regius  amidus ,  an  vero 
fceptrum  ,  an  brachialis  armilla,  aut  regium  aliquod 
aliud  ornamentum  ,  aut  denique  faerx  legis  tabu- 
lx ,  ea  voce  fignificentur.  Nam  quamvis  lacer  tex¬ 
tus  nullibi,  prxterquam  injoafi  inauguratione,  teAi¬ 
monii  meminerit  ,  lpla  tamen  luadet  ratio  omnes 
Hebrxorum  Reges  eifdem  ritibus ,  atque  exremoniis 
renunciatos ,  eildemque  ornamentis  infignitos  exti- 
tifle  :  quemadmodum  etiam  facro  eodem  oleo  ini¬ 
tiatos  ex  Samuelis  forfitan  inAituto  ,  faerx  litterx 
manifeAant. 

Ut  autem  a  vocabulis  rerum  intelligentiam  aufpi- 
cemur  ,  pro  Latina  voce  teAimonium  ,  &  Grxca 
pa.£Tvfov  ,  Hebraici  codices  didionem  nn^  gne- 
duth  habent, &  verba  i pfa  Hebraici  textus  hxc  Aint  * 
’*'•*"*  TS?**  ’’>i’  «B-  Qui  locus  ad  verbum  fic 
interpretandus  effet  :  Et  dederunt  fuper  illum  hanez.er 
(qua  voce  laminam  fandam  in  diademate  fignificari 
jam  docuimus)  &  tpfum  hagneduth  :  cujus  poAremi 
vocabuli  fignificatum  fatis  in  arcano  reconditum  ,  in 
prxfenti  quxrimus. 

Sunt  igitur  ,  qui  teAimonium  vocem  illam 
gneduth  renuerint  interpretari  :  cum  etiam  hxc  vox 
d  duplici  radice  derivari  poflit  in  lingua  fandi  ;  ni¬ 
mirum  ab  hac  n7^  gnadah  qux  induit  ,  vel  ornavit 
aliquem  veAe  pretiofa  ligmficat  ;  nec  non  etiam  a 
radice  "W  gnud ,  qux  fignificat  teAificari  :  propter¬ 
ea  priorem  radicem  ,  ac  fignificationem  fequuti  Pa- 
gninus  4.  Reg.  11.  &  Joan.  Avenar.  in  radice  n7^ 
gnadah  ,  ForAer.  in  radice  ^  gnud ;  Alias  Mont. 
in  2.  Paral.  &  Mercer.  in  addit,  ad  thefaurum  Pagn. 
Mare.  Marin.  &  alii  in  prxdida  radice  gnadah 
prxdido  vocabulo  quoddam  genus  ornamenti  figni¬ 
ficari  tradiderunt  ,  quo  Reges  ad  majeAatem  regix 
dignitatis  ornabantur. 

Interpretatio  hxc  a  facris  oraculis  ,  me  judice  , 
non  videtur  aliena-  prxfertim  quod  eamdem  vocem 
conAanter  facra  tenuifle  oracula  certum  fit  ;  non  fo- 
lum  Hebraica  didione  nnJ?.7  hagneduth  ;  fed  etiam 
Septuaginta  didione  /aoiflv^tov  &  Chaldxus  Para- 
phraAes  voce  fahadutah.  Omnibus  namque 
his  vocibus  ,  tam  Grxcis  ,  quam  Chaldaicis  ,  He¬ 
braicis,  ac  Latinis,  teAimonium  fignificari  confiat. 
Quamobrem  fi  divinare  liceret ,  &  didionem  nrU’(! 
hagneduth  a  radice  n7?  gnadah  &  radice  ^  gnud  de¬ 
rivare  velimus  j  ut  re  vera  fecundum  rationes  gram¬ 
maticales  derivari  poteA  non  abfque  ratione  cum 
prxdidis  audoribus  exiAimare  licebit  ;  cum  dicitur 
4.  Reg.  cap.  1 1.  &  2.  Paral.  23.  injoafi  inaugura¬ 
tione  ,  Proceres  Reipublicx  ,  &  Jojadam  poluifle 
teAimonium  fuper  Regem;  fignificari  ea  voce  orna¬ 
mentum  aliquod  ,  quod  regix  majeflatis ,  ac  digni¬ 
tatis  nota  eflet. 

Contemplantibus  igitur  varia  regix  majefiatis  orna¬ 
menta  ,  &  ad  fingulare,acprxcipuum  aliquod  regix 
majefiatis  ornamentum  intentis,  (&  certum  fit  dia¬ 
dema  non  pofle  hac  voce  fignificari  j  cum  facer  tex¬ 
tus  diadematis  jam  meminerit)  propterea  teAimonii 
voce  armilla  regia  videtur  fignificari  ;  de  qua  ex 
facris  oraculis  aliquid  fubodorari  licet.  Nam  duo 
prxeipua  ornamentorum  genera  regix  majefiatis  ex 
cap.  1.  lib.  2.  Reg.  agnovimus:  nimirum  armillam, 
8c  diadema.  Qux  duo  ab  interfedo  Saule  abfiu- 
lifle  ,  &  ad  Regem  David  fe  attulifle  Amalecites 
ille  dixit ,  qui  Davidem  adiit  dicens  :  Et  tuli  diade¬ 
ma  ,  quod  erat  in  capite  ejus  ,  &  armillam  de  brachio 
illius  ,  gr  attuli  ad  te  Dommum  meum  huc.  Diade¬ 
ma  igitur  ,  &  Armilla  prxfiantiflima  ,  ac  fingularia 

regum 


1006  Arcanorvm  Sacrae  Scriet.  1007 


Regum  Ifrael  ornamenta  fuere,  quae  domi  forifque 
Reges  fequebamur  ,  quaeque  regiae  dignitati  ,  ac 
juri  adeo  intrinfeca  atque  conjundta  fore  ille  Amale- 
cites  exiftimavit  ut  dum  regnum  ,  regnique  jura 
Davidi  offerre  vellet ;  non  thoracem,  nonclypeum, 
non  gladium  ,  non  galeam  ,  fed  diadema  tantum  , 
&:  armillam  fore  exportanda,  Davidique  exhibenda 
cenfuerit.  Et  quia  facra  oracula  in  Joafi  inaugura¬ 
tione,  diadematis  pariter  meminerunt,  &  teftimonii, 
cujus  fignificatus  quaeritur;  armilla,  quam  Amaleci- 
tes  cum  diademate  afportavit  ,  regiae  majeflatis  ,  ac 
dignitatis  ornamentum  praecipuum  ,  teftimonii  voce 
fignificari  fortafle  pollet. 

Armillam  recenferi  inter  militaria  ornamenta  , 
omnia  veterum  fcripta  teftantur:  quamobrem  in  re- 
ceniendis  militum  ornamentis  atque  munere  ,  diflri- 
buebantur  his ,  qui  ftrenue  in  bello  certafient.  Sex¬ 
centis  in  locis  ,  &  pluribus,  armillas  in  numero  ha¬ 
bentur.  Erat  enim  armilla  ornamenti  cujufdam 
genus ,  quod  non  quibufvis  ,  fed  his  tantum  conce¬ 
debatur  ,  qui  egregium  aliquod  facinus  in  bello  pro 
falute  Reipubiiae  geffident.  Ita  Vopifcus  in  Probo, 
quem  publice  donatum  variis  muneribus  ab  Impera¬ 
tore  flC  fcribit  :  Publice  in  concione  donatus  efi  hafiis 
puris  quatuor,  coronis  vallaribus  duabus ,  corona  civica 
una  ,  vexillis  puris  quatuor ,  armillis  aureis  duabus  &c. 
Livius  lib.  10.  cap.  44.  fic  fcribit  :  In  confpdiu  duo - 
rum  exercituum  ,  &  Carvilius  fuos  pro  cujufqiue  merito 
laudavit  ,  donavitque  :  &  Papirius  ,  apud  quem  mul¬ 
tiplex  in  acie  circa  cafira  ,  circa  Urbem  fuerat  certa¬ 
men  ,  Sp.  Nautium  ,  •  &  Sp.  Papirium  fratris  filium  , 
&  quatuor  Centuriones  manipulumque  hafiatorum  ,  ar¬ 
millis  aureifque  coronis  donavit  Nautium  propter  expe¬ 
ditionem  ,  qua  magni  agminis  modo  terruerat  hofies  : 
‘Juvenem  Papirium  propter  navatam  cum  equitatu  ,  & 
m  prdho  operam  ,  &  notie,  qua  fugam  in  f efi  am  Samni¬ 
tibus  ab  Aquilonia  clam  egrejfis  fecit  ,  Centuriones ,  mi- 
litefique  ,  quia  primi  portam  ,  murumque  Aquilonia  ce¬ 
perant  :  equites  omnes  ob  mfignem  multis  locis  operam , 
corniculis ,  armillifque  argenteis  donat.  Julius  Capi¬ 
tolinus  in  Maximum,  dona  militibus  per  ludos  etiam 
data  referens  ,  inter  illa  armillas  quoque  militares 
dono  datas  eifdem  fuifie  recenfuit  ,  de  quibus  haec 
habet  :  vrtfit  0  TSSTais-  oyJoyx-oIx  pfyj  ,  ^  rp esc 
S-ps7r1xV  $  •zsUsfif) cc^tovioc 

dogoiloe  3  ortui  Kj  Jexoi.  hoc  elt  :  Ultra  hac  autem  , 
otloginta  tres  aureos  torques  collares  ,  fexaginta  autem 
aureas  armillas ,  haflas  etiam  otlodecim.  Plus  fexcen- 
ta  adhuc  alia  fuperfunt  loca  ,  quibus  armillas  , 
inter  militaria  dona  recenfentur  ,  quae  ad  notam 
virtutis  donabantur.  An  etiam  apud  Ifraelitas  armil¬ 
lae  ,  quibufcunque  valentioribus  militibus  concede¬ 
rentur  ,  dubium  cum  fit ;  dixerim  Regibus  faltem 
armillam  conceffam  fuifie.  Nam  alias  Amalecites 
ille  ,  Saulem  ab  fe  interfedlum  armillas  oftenfione 
minime  probaflet  ,  nifi  ad  folum  Regem  armilla 
pertinuifiet  :  ni  forte  armilla  regia  peculiari  nota 
infigniretur  ;  quod  alii  dodtiores  videbunt. 

Donaria  hasc  penes  Romanos  ,  equitibus  atque 
peditibus  communia  erant.  Id  ex  antiquis  lapidibus, 
atque  fcriptoribus  perfpicuum  efi.  Nam  Livius  lib. 
10.  fupra  citato  pro  peditibus  ait  :  Haftatos  armillis 
aureis  ,  coronis  ,  corniculis  donat  argenteis.  Haftatos 
autem  inter  pedites  llatariae  pugnas  recenfendos  efle, 
militiae  ratio  ex  Vitruvio  ,  &  aliis  teftatur.  Pro 
equitibus  etiam  Itat  idem  Livius  ibidem  dicens :  E 
quit  es  corniculis  ,  armillifque  argenteis  donat.  Has 
vero  armillas  tanti  faciebant  veteres  milites ;  ut  non 
modo  in  pompa  ,  triumphoque  ,  fed  in  acie  etiam  , 
&  agmine  his  muneribus  ornarentur  :  ut  etiam  in 
aggrediendo  hofte  ,  propria  cujufque  virtus  fplende- 
ret.  Teftis  efi;  Tacitus  lib.  18.  dicens  :  Et  militum 
phaiera  ,  torquefque  fplendebant  ,  decora  facies ,  & 


A 


B 


D 


non  Vitellio  Principe  dignus  exercitus.  Quamquam 
autem  nulla  in  his  Taciti  verbis  armillarum  mentio 
fiat ;  fit  tamen  ibidem  non  longe  a  loco  a  nobis  jam 
citato;  cujus  verba  brevitatis  gratia,  cum  aliis  pluri¬ 
bus  omittuntur. 

Sacrarum  litterarum  cap.  1.  lib.  2.  Reg.  quanti 
fieret  armilla  apud  Ifraelitas  indigitat.  Saul  enim 
cum  hofte  manus  conferturus  ,  non  pluris  diadema 
videtur  fecifte  ,  quam  armillam  ;  fed  utrumque  in 
pugnam  deferre  ftuduit ;  ut  in  occumbendo  ,  quod 
monitu  Samuelis  infpedlro  fibi  apparentis  certo  (cie¬ 
bat  ;  regia  majellas  in  diademate  ,  virtus  militaris 
in  armilla  ,  etiam  hoftibus  nota  foret.  De  quibus 
Amalecites  ille  ad  David  ait  :  Stanfque  Juper  eum 
occidi  illum ,  fciebam  enim  quod  vivere  non  poterat  pofi 
ruinam  :  &  tuli  diadema  quod  erat  in  capite  ejus  ,  Cr 
armillam  de  brachio  illius  ,  &  attuli  ad  te  Dominum 
meum  huc.  Amalecites  enim  de  armilla  ,  tanquam 
de  primario  ornamento  ,  quo  Reges  in  fignum  vir¬ 
tutis  ,  regiaeque  majeftads  decorabantur  ,  loqui¬ 
tur. 

Armillae  forma  indaganda  fupereft.  Ut  autem 
illius  ufus  apertior  fiat,  ab  illius  vocabuli  ratione  res 
petenda  ,  inveftigandaque  erit ,  de  qua  voce  apud 
Latinos  ,  ita  Feftus  :  cSlrmillas  ex  auro  , 
quas  viri  militares  ab  Imperatoribus  donati  gerunt  ,* 
dittas  effe  exifiimant  ,  quod  antiqui ,  humeros  cum  bra¬ 
chiis  armos  vocabant  :  unde  arma  ab  his  dependentia 
fiunt  vocata .  Sed  quicquid  fit  de  armis  ,  de  qui¬ 
bus  nunc  minime  quaerimus ,  de  armillis  cum  Fefto 
nobis  flandum  effe  puto.  Humerum  enim  ipfum  , 
feu  verius  commifluram  illam  humeri  cum  brachio , 
armum  appellatam  conflat  ;  licet  frequentius  vox 
ifta  de  quadrupedibus ,  quam  de  hominibus  in  ufu 
Latinorum  habeatur.  Galbeum  etiam  dici  Armil¬ 
lam  voluit  Bulinger.  lib.de  triumph.  pag.  19.  Iit. 
E.  quod  juxta  Catonem  genus  erat  muliebris  orna¬ 
menti.  Sic  enim  ille  lib.  7.  Originum.  Mulieres 
operta  auro  ,  purpuraque  arfinea  ,  rete  ,  diadema ,  co¬ 
ronas  aureas  ,  rujfeas  fafeias  ,  galbeas  ,  lineas ,  pelles , 
redimicula.  Et  licet  voce  Galbea  Armillae  necne 
fignificentur  incertum  fit ;  delicatiorum  tamen  or¬ 
namenta  eo  vocabulo  fignificari  conflat :  quas  etiam 
vocabulo  brachialis  aliquando  dictas  certum  efi. 

Graeci  etiam  fua  habuere  vocabula  ,  quibus  idem 
ornamenti  genus ,  vel  fimile  aliquid  fignificaretur , 
nimirum  Aeafi&wovioi  hoc  eft  ,  circumbrachiaha  : 
quia  nimirum  circa  brachium  collocabantur  armillae. 
/3 &i%iov tripes  ,  id  eft  ,  pofita  circa  brachium  ,  <zrtU- 
Xc4esec  ,  id  eft  circum  manus  ab  aliis  armillas  vocatas 
fcimus  j  fed  potius  muliebria  quaedam  ornamenta  , 
quam  virilia.  Sic  autem  appellabantur  ,  quia  com- 
mifiuram  brachii  ad  manum  ,  ubi  nimirum  eft  arte¬ 
riae  pulfatio  ,  illis  mulieres  ornare  foleant.  ,  Non¬ 
numquam  etiam  haec  ornamenta  appellantur , 
qua  voce  freni  equini  partem  inferiorem  ,  in  qualo¬ 
rum  religatur ,  fignificari  dicunt  aliqui.  Aliis  cfl 
catenula  illa  ferrea ,  qua  equorum  mentum  fubftrin- 
gitur  ;  ut  apud  Pollucem  lib.  1.  cap.  10.  j.  ii.  Aliis 
inter  ornamenta  muliebria  recenfentur  ;  five 
circa  collum  ponantur  ,  ut  apud  Paufan.  in  Arcad. 
pag.  195.  qui  hasc  appellat  :  five  ad  ma¬ 

nuum  conjundluras  ,  ut  Polluci  lib.  5.  cap.  16.  ad¬ 
aptentur.  x-AiJvjuix?!*  etiam  ,  feu  ;^Ai<J«va<  ,  feu  ^a/- 
£ri  dicuntur.  Hac  enim  triplici  diverfitate  haec  vox 
in  Bibliis  Graecis  feribitur  :  licet  apud  Pollucem 
£A ifuvct,  tantum  lib.  7.  cap.  22.  in  fine  ,  Sc  iScvxc 
lib.  7.  cap.  16.  didla  manuum  monilia  conflet,  p-oe- 
vtax-oe;  etiam  armillas  didlas  fuifie  conflat  ex  Polyb. 
dicente  :  pioesidnou ,  tSto  \<s\  0  <po§S?0> 

t dc  ,  Xj  r  t^w^Aov  ol  yxhofi).  Hoc  eft  : 

Maniaca  efi  aureum  monile  ,  quod  ferunt  G  alat  a  circa 
manus ,  &  circa  collum.  Interpres  Theocr.  Idyl,  11. 


1008 


M 


Y  R  O  T  H 


in  eodem  genere  ornamenti  ait  :  pmvos  j  i?)  o  <g&.- 
Tg»%>jA,&  x,otr[*(3r  1  o  A tyopfyov  juxviaxys.  Hoc  eft  : 
Mannus  efi  ornamentum  circa,  collum  ,  quod  dicunt 
Mamaces.  Hxc  de  Graecis  vocabulis  armilla¬ 


rum. 


A 


Ad  linguam  fandtam  tranfeamus  ,  quia  Ifraelita- 
rum  Regum  ornamenta  quasrimus,  ac  propterea  vo¬ 
cabulum  armillarum  ex  lacris  oraculis  inveftigemus 
neceffe  eft  :  de  quibus  fic  legimus  cap.  i.  lib  i 
Reg.  ubi  primum  armillam  nominatam  fcimus  np~’l 
V  *»b>k  nun  Hoc  eft  :  Et  accepi  dia - 

dema  ,  quod  erat  fuper  caput  ejus  ,  &  armillam  qua 
erat  fuper  brachium  illius.  Quod  autem  ornamenti 
genus  vocabulo  etfgnadah  fignificetur ;  quod 

nofter  armillam  eft  interpretatus  ,  latet  :  nam  mu¬ 
liebre  ornamentum  extitifle  ex  Ifaia  cap.  3,  fufpica- 
tur,dum  inter  illius  fexus  ornamenta  n,'^f  tfegnadoth 
enumerat  :  quae  vox  per  perifcelides  ,  qux  erant 
circuli  ad  ornatum  inceffus  ,  a  noftro  interprete  ex¬ 
ponitur  ,  6c  revera  fi  habenda  ratio  fit  ad  verbum 
Hebraicum  tfagnad,  quod  incedere  ,  progredi- 
que  fignificat  ,  a  quo  illud  aliud  derivatur  ;  illa  vox 
per  vocabulum  tibiale  ,  fcu  perifcelidem  interpreta¬ 
bitur  j  ut  loquitur  Tertul.  lib.  de  cultu  foeminar, 
circafinem.  Reprehendit  namque  ibi  Chnftianas , 
quas  nimis  ornamentis  ftudebanu ;  eafque  ad  fidei 
confefiionem  ,  tormentorumque  tolerantiam  parum 
aptas  cenfet  ,  quas  his  ftudebant.  De  quibus  ait  ; 
Caterum  nefcto  an  manus  fpathalio  circumdari  folita ,  in 
duritiem  catena  flupefcere  fufimeat.  Nefcio  an  crus  de 
perifceltde  m  nervum  fe  patiatur  arElan.  Timeo  cer¬ 
vici  ,  ne  margaritarum  ,  &  Jmaragdorum  laqueis  occu¬ 
pata  ,  locum  fpatha  non  det.  Ex  quibus  Tertulliani 
verbis  liquet  perifcelidem,  five  muliebrem  armillam 
ad  crura  pertinuifle. 

Verum  quicquid  velit  vox  illa  apud  Ifaiam  ;  inter 
militaria  ornamenta  etfgnadah  fftrsx  recenferi  Nu- 
mer.  cap.  31.  perfpicuum  eft.  Nam  inter  donaria 
aurea  ,  quae  milites  ob  vi&oriam  ,  quam  de  Madia- 
nitis  reportaverant,  Deo  obtulerunt  etfgnadah 

recenfetur.  Ifraelitae  enim  Moyfi  fic  ibi  loquun¬ 
tur  :  Nos  fervi  tui  recenfuimus  numerum  pugnatorum  , 
quos  habuimus  fub  manu  noflra  ;  &  ne  unus  quidem 
defuit  ;  ob  hanc  caufam  offerimus  in  donariis  Domini 
fngnli  ,  quod  m  prada  auri  potuimus  invenire  ;  perif¬ 
celides  ,  &  armillas  ,  annulos  ,  &  dextralia  ,  &  mu¬ 
renulas  i  ut  depreceris  pro  nobis  Dominum.  Ubi  pro 
armdlis  noftn  interpretis  ,  in  Hebraeo  eft  diftio 
"X**  Et  quidem  armillam  ornamenti  militaris  genus 
apud  Ifraelitas  extitifle,  ex  ornamentis  Saulis  in  bel¬ 
lo  occumbentis  perfpicuum  eft.  De  quo  Amaleci- 
tes  ille  loquebatur  dicens  :  Et  tuli  diadema  quod  erat 
in  capite  ejus  ,  dr  armillam  de  brachio  illius  ,  &  attuli 
ad  te  Dominum  meum  huc. 

Ex  hoc  eodem  loco  ,  brachium  ,  nequaquam  ve¬ 
ro  aliud  corporis  membrum  ,  militaribus  armillis  or¬ 
nari  confuevifle,  mihi  conftitutum  eft.  Nam  vox  ip- 
la  armilla  ab  armo  ,  quod  eit  brachium  junctum  hu¬ 
mero  dedudta  ,  id  mamfeftat  :  brachium  inquam  , 
&  nori  cubitum  ,  neque  manus  ,  aut  quae  circa  ma¬ 
nus  funt  3  ita  ut  folius  partis  ,  quae  eft  a  cubito  ad 
humerum  ,  quod  brachium  proprie  appellatur  ,  ar¬ 
milla  ornaretur.  Sacris  etiam  in  litteris  libri  Levi- 
tici ,  in  quo  ritus  ad  facrificia  traduntur  ,  armus  qui 
Deo  in  lacris  offerebatur  ,  lola  pars  pedtoris  anteri¬ 
or  iritelhgitur  ,  in  qua  humerus  cum  brachio  a  jun- 
dtura  deorlum  prolcinditur  3  quae  tibia  &:  pes  ani¬ 
malis  appellatur  :  pars  enim  quae  a  cubito  ad  ma¬ 
nus  tendit ,  lacertus  a  Latinis  dicitur.  Quod  autem 
armilla  lolius  brachii  ornamentum  effet  ,  vox  etiam 
ipfa  brachiale  offendit.  Idipfum  probant  vocabula 
Grxca  fi&xiovix ,  &  per  ,  & 

vtx  ,  quas  nihil  aliud  figmficant ,  quam  brachiale  , 
brachiorumque  ornamenta. 


B 


D 


E 


E  C  I  V  M  III.  IOOf) 

Militis  vero  brachium  propterea  armillis  ob  mili¬ 
taria  facta  ornabatur  s  quia  ubique  in  lacra  Scriptura 
praeclare  gefta  in  bello  ,  brachio  tribuuntur.  Fecit 
potentiam  m  brachio  fuo  ,  dicebat  Virgo.  Omnipo¬ 
tentia  Dei  in  brachio  extento  laspiflime  in  Scr  i  pru¬ 
ris  1  aci  is  celebratur.  Quam  etiam  ob  rationem  ftre- 
nue  pugnantibus  militibus,  ab  Imperatore  brachium 
aurea  armilla  decorabatur  :  non  quidem  dextrum  i 
ne  in  tiadtanda  hafta,  autenfe,  armilla  impedimen¬ 
to  foret  j  fed  potius  finiftrum.  Locus  Livii  de  Sa¬ 
binis  hoc  manifeftum  facit.  Reliqua  vero  vocabula 
Giaeca  ,  ut  ,  ^Aitfwvs?  ,  &  fimi- 

ia  ,  quibus  ornamenta  lacertorum  fignificantur  ,  Sc 
circa  manus  verlantur  ,  li  quando  ad  figmficandum 
armillas  ,  alia  transferuntur ,  cum  potius  mulie¬ 
bria  ,  ejuam  virilia  fint  ,  improprie  potius  ,  quam 
proprie  per  vocem  armillas  interpretantur.  Vel  de 
ai  miliis  muliebribus  loca  audtorum  excipienda  erunt; 
quibus  laicivientes  mulieres  ,  ac  viri  molliores  anti¬ 
qui  leculi  ,  brachium  ornabant  :  ut  in  antiquis ,  ex- 
fculptifque  marmoribus  hic  Romas  ,  &  alibi  in  pa¬ 
rietinis  repertis  faspe  vidimus.  In  hoc  lenfu  Petron. 
in  fuo  Satyric.  mollitiem  Trimalcionis  Icribens  pag. 
78.  ait  :  Et  ne  has  tam  oflenderet  divitias  ,  dextrum 
nudavit  lacertum  armilla  aurea  cultum  ,  &  eboreo  cir¬ 
culo  lamina  fplendente  connexum.  Eadem  mollitie  Ca¬ 
ligula  quoque  a  Suetonio  notatur  :  Sape  depiElas  , 
inquit  de  illo  ,  gemmatafque  indutus penulas  ^manulea¬ 
tus^  &  armillatus  in  publicum  procejfit. 

Forma  armillarum  obfcurior  latet.  Et  quidem  ro¬ 
tundam  fui  fle  expifeari  poflumus ,  tam  a  rotundita¬ 
te  lacerti  ,  quam  brachii  ,  quod  armillis  ornabatur; 
nec  non  etiam  a  vocabulis.  Nam  fi  Hebraicae  vocis 
habenda  fit  ratio  ,  quas  ab  incedendo  derivatur,  ut 
diximus,  &  tibiale  ab  aliquibus  interpretatur  ;  a  for¬ 
ma  circulari  tibiae,  armillas  quoque  forma  manifefta 
erit.  Itaque  ex  vi  facrorum  oraculorum  ,  five  cum 
Ifaia  inter  muliebria  ornamenta  ad  ornatum  inceffus, 
ac  tibiarum  etfgnadoth  reponantur  3  five  ad 

ornatum  brachiorum  in  re  militari  ex  cap.  1.  Reg. 
2.  &  ex  cap.  31.  num.  recenfeantur  ;  ubique  in  ar¬ 
millis  circularem  formam  agnofeemus.  Hanc  eam- 
dem  formam  armillae  fubindicant  vocabula  Grreca 
,  y.avixKou  ,  ,  &  alia,  quibus  ma¬ 

nuum  monilia  fignificantur  :  horum  namque  for¬ 
mam  circularem  efle  experientia  ,  &  ratio  membri , 
quod  adornant  ,  offendit. 

Armillarum  circularis  forma  illuftratur  ex  cap.  31, 
Numer.  jam  citato,  attenta  illius  loci  intelligentia , 
fumpta  ab  occatione  rerum  ,  de  quibus  facer  textus 
loquitur.  Fuerat  bellum  Ilraelitis  adverfus  Madia- 
nitas  :  cumque  vi&oria  ad  Ifraelitas  inclinaflet ;  Sc 
hi  ad  grates  reddendas  ex  praeda  munera  Deo  offer¬ 
rent;  inter  donaria,  quas  Domino  obtulerunt  Ifrae¬ 
litae  ,  armillas  quoque  recenfentur  ,  his  verbis  :  Ob 
hanc  caufam  offerimus  in  donariis  Domini  finguli  ,  quod, 
m  praaa  auri  potuimus  invenire  ,  perifcelides  ,  &  ar¬ 
millas  ,  cr  annulos  O"  dextralia  ac  murenulas.  Ira  no¬ 
fter  vulgatus.  Hebraice  autem  fic  nin! 
n  boy  nrao  tdsi  fnjpxs  anj  ho  rsrx  Hoc  ell  j  Et 

obtulimus  oblationem  Domino  ,  unufquifque  quod  inve¬ 
nit  vas  auri  ,  armillam ,  &  monile  ,  annulum  rotun¬ 
dum  &c.  Pro  cujus  loci  intelligentia  non  eft  prte- 
tereunda  illa  facrorum  oraculorum  phrafis,  unufquif. 
que  quod  invenit  :  qua  facra  Scriptura  uti  folet  ad  fi- 
gmficandum  unumquemque  Deo  obtulifle  ,  quod 
potuit.  Nifi  velimus  paulam  facere  poft  didtionem 
auri  .  fenfus  fit,  unulquifque  obtulit ,  quod  inve¬ 
nit  vas  auri  ,  hoc  eft  ,  quod  in  eo  bello  aureum  in¬ 
venit.  Quicquid  dicatur  purum  refert :  qiutfequun- 
tur  funt  nobis  confideranda.  Explicans  enim  la¬ 
cer  textus  ,  quidnam  aurei  inventum  fuerit  in  illo 
bello  ,  quidve  quifque  obtulerit  Domino  fubinfert: 

S  f  f  Ar- 


i oio  Arcanorvm  Sacrae  Script.  ioii 


Armillam,  &  monile,  annulum  rotundum  &c.  id  eft,  A 
obtulit  unufijuifcjue  armillam.  Quas  vero  fequuntur 
ibi ,  arbitror  ad  formam  armilla;  explicandam  perti¬ 
nere  ;  quafi  velit  lacer  textus  ,  quod  unuiquilque 
obtulit  armillam  ,  quae  non  ell  aliud  quam  monile  , 

annulus  rotundus  :  ita  ut  di&io  monile  ,  quod  eft 
ad  ornandas  manus  ,  fubindicet ,  vel  membrum,  in 
quo  armilla  more  mulierum  locabatur  a  militibus 
Madianids  ,  vel  pertineat  ad  formam  armillarum  , 
quas  in  rotundum  more  annuli  expreffiffime  defcri- 
bitur. 

Supereft  adhuc  in  forma  armillarum  inveftigare  , 
perfeCtene  fuerit  peripherias  ,  an  vero  aliqua  ex 
parte,  nimirum  ab  ea,  quas  fub  axilla  brachium  am-  B 
biebat  aperta.  Equidem  hujus  formas  extiti Ile  indu¬ 
bitatum  cenfeo.  Nam  fi  armilla  perfedtas  fuiflet 
peripherias ,  cum  fupra  brachiale  ferreum ,  vel  veftes 
a  militibus  collocarentur  ;  facillime  ad  cubitum  de- 
fcendendo  ,  ad  traCandum  arma  militi  impedimen¬ 
to  fuiflent  Res  ipfa  adeo  perfpicua  eft ,  ut  nulla 
indigeat  probatione.  Ne  igitur  armillae  in  re  mili¬ 
tari  impedimento  eflent  ,  ab  illa  parte  ,  quae  axil¬ 


lam  refpiciebant ,  apertas  extitifle  necefle  fuit }  ut 
ita  fibula  aliqua  ad  brachium  conftringerentur ,  8c 
ad  cubitum  delcendere  non  poflent. 

Graeca  quoque  armillarum  vocabula,  formam  im¬ 
perfectas  peripherias  in  eis  fubindicant.  Nam  ®€^- 
(S foi^ulviov ,  Si  apcMvtfng  t  id  fignificant  j  quod 
eft  circumcirca  brachiale  :  nimirum  circumcirca  id 
quod  brachium  tegit.  Cum  igitur  brachium  a  mi¬ 
litibus  ea  ratione  ferro  veftiatur  ;  ut  fub  axilla  bra¬ 
chiale  apertum  remaneat ,  fibulifque  nonnullis ,  at¬ 
que  anfulis  coriaceis  brachio  adftringatur  ;  utique 
ipfa  quoque  armilla  ,  qua;  brachiali  imponebatur, 
nequaquam  perfectas  peripherias  ,  fed  concide  fuit  i 
ut  fibulis  brachiali  anneCti  poflet.  Huic  armillarum 
alligationi  ,  fibularumque  in  armillis  neceflitati  Ca- 
faubonus  fubfcribit  ,  in  notis  ad  Capitolini  Maximi¬ 
num  ,  in  verbo  ,  Dextrocherium.  Perfpicuum  eft 
etiam  id  ex  nummo  hic  pofito ,  qui  habetur  apud 
Ant.  Aug.  pag.  4.  ubi  diflerit  de  nummis  veterum. 
Illae  enim  duae  armillas  peripheria  perfeCta  nequa¬ 
quam  clauduntur  ,  fed  fibulis  ,  ut  diximus ,  locum 
prasftant. 


i , 


Eft  etiam  marmor  vetus  apud  Janum  Gruterum  1 
pag.  CCCLV1II.  cum  infcriptione  ,  &  armillarum 
quibufdam  figuris,  ut  nonnulli  putant  informa  A. 

Nifi  potius  torquium  formas  fint ,  ut  placet  Pie¬ 
rio  Valer.  lib.41.  hieroglyph,  in  capit,  de  torquibus 
8c  phaleris  ,  ubi  idem  omnino  marmori  defcribit 
quatuor  torquibus  infignitum  quos  vides  literaBinea 
forma  quam  defcribit  atque  delineat.  Vocabulum 
etiam  4^‘ov ,  quo  ,  ut  dicebamus ,  catenula  ,  qua; 
mentum  equi  adftringit ,  &  aliquando  etiam  ad  ar¬ 
millam  fignificandam  ufurpatur  ,  dimidiati  circuli 
figuram  oftendit. 

Hanc  eam  dem  imperfecte  peripherite  in  armillis  p 
formam  ,  ex  facra  Scriptura  colligi  pofle  fufpicor 
a.  Reg.  cap.  1.  Amalecites  enim  ille,  qui  armil¬ 
lam  ad  David  attulit,  prius  fe  Saulem  Regem  occi- 
difle  ,  quam  ab  eo  armillam  auferret ,  teftatus  eft. 

Si  autem  perfeCas  peripherite  armilla  extitiflet  ,  au¬ 
ferri  a  Saule  jam  mortuo  vix  potuiflet  ,  nifi  ablato 
ab  eo  ferreo  brachiali  j  illudque  Amalecites  ille  una 


cum  armilla  Davidi  fortafle  obtuliflet.  Arma  enim 
regia  cariffima  David  futura  ratio  fuadet  :  at  de  bra¬ 
chiali  nihil  ;  fed  tuli  ,  inquit ,  dtadema  c/uod  erat  in 
capite  ejus  ,  &  armillam  de  brachio  illius.  Exfibulata 
videlicet  &  foluta  abftuli  a  Saule  j  &  ad  notam  regite 
dignitatis  ad  te  Dominum  meum  attuli. 

Vocabulo  igitur  Tejhmomi  ,  quod  de  Joafo  facer 
protulit  textus  ,  intelligi  pofle  armillam  brachialem, 
ex  eo  fubodoratur  ,  ut  diximus,  quod  fingulare  ali¬ 
quod  ornamentum  regite  dignitatis ,  ea  voce  figni- 
ficaretur.  Ad  hanc  autem  interpretationem  conje- 
fturis  tantum  ducimur  ;  nec  aliquid  certi  affirmare 
poflumus  :  quamobrem  fufficiat  aliquem  probabilem 
fenfum  aperuifle  ,  ut  reliqui  potiora  ,  certioraque 
excogitando  ,  nobis  locum  relinquant.  Quamobrem 
grates  bonorum  omnium  largitori  reddantur  ;  qui 
flluftrat  hominum  mentes  ,  6c  in  dies  fuorum  ora¬ 
culorum  fecreta  pandit. 

G  A  P. 


1012 


My  rothEcivm  III. 


C  A  P.  X  L  I  I. 

Majeftas  amidhis  Ifraelitarum  Regum 
demonftratur. 

Ad  loca  4.  Reg.  cap.  1 1.  Produxitque  filiam  Regis  , 
&  pofuit  fuper  eam  diadema  ,  &  teftimonium  s  fece- 
Yuntque  eum  Regem  ,  &  unxerunt.  Pfal.  44.  riflitit 
Regina  'a  dextris  tuis  m  veftitu  deaurato  circum¬ 
data  varietate,  llluftratur  locus  Cantic.  len¬ 
ter  tuus  ficut  acervus  tritici  vallatus  liliis.  Et  ad 
alia. 

DIximus  armillam  probabili  conjedtura  ,  di- 
dtione  Hebraica  hagneduth  fignificari  pofle  ; 
quantique  decoris  eflet  armilla  ad  notam  mi¬ 
litaris  virtutis  explicavimus.  Sed  quia  in  hac  vocis 
fignificatione  nihil  certi  habebatur  ,  conjectu rifque 
tantum  moveri  poteramus  ;  ac  praeclarum  aliquod 
ornamentum  ad  regiae  majeftatis  decus,  eo  vocabulo 
fignificari  conftat  ;  nonnulli  propterea  a  didtione 
gnadah  aliquid  magis  notum  ,  quam  armilla,  & 
Regibus  omnibus  commune  fubindicari  cenfuerunt. 
Quia  igitur  regite  majeltatis  ornamentum  maximum, 
6c  quodammodo  au£tontatis  oftentum  ,  fceptrum 
ubique  ,  &  apud  omnes  gentes ,  ac  nationes  extitit; 
propterea  regium  fceptrum  per  illam  vocem  fignifi- 
cari  aliqui  fortafle  fufpicabuntur. 

Reges  enim  Hebraeorum  fceptrum  ,  virgamque 
regiam  ad  notam  audloritatis  geilaflfe  ,  in  Scripturis 
facris  fatis  perfpicuum  eft.  Sed  ad  rerum  antiqua¬ 
rum  intelligentiam  prstereundum  non  efb  ,  haftas 
fuifle  pro  fceptro  apud  antiquos  :  quinimo  hae  ipfae 
hafts  dicebantur  :  ut  fcribit  Juftin.  lib.  43. 

cum  enim  ageret  de  primis  Romanorum  tempori¬ 
bus  ,  quae  ad  tempora  Saulis  referuntur  ,  ait  :  Per 
ea  adhuc  tempora  Reges  hafias  pro  diademate  habebant , 
quas  Gr&ci  ercycd dixere .  Sic  Argivi  Reges  ,  tefte 
in  Boeoticis  Paufania  ,  fceptra  fua  haftas  appellabant. 
Quamobrem  cum  cap.  2 .2.  lib.  1.  Reg.  legimus: 
Saul  autem  cum  maneret  in  Gabaa  ,  qr  ejfiet  in  nemore , 
quod  efi  in  Rama  ,  hafiam  manu  tenens  ,  cuntlique 
fervi  ejus  circumflarent  eum ;  haftae  nomine  fceptrum 
juxta  phrafim  illius  retatis  accipi  debet.  Etcumcap. 
26.  David  clam  nodlis  tempore  haftam  a  capite  Saulis 
legitur  abllulifle  ;  hafts  nomine  ,  quae  ad  caput 
Regis  dormientis  in  proprio  tentorio  fervabatur , 
fceptrum  intelligitur  ;  propterea  enim  Saul ,  Davidi 
ex  tunc  regnum  auguratus  eft  dicens  :  Bcnedittus  tu 
fili  mi  David  ,  &  quidem  faciens  facies  ,  &  potens  po¬ 
teris.  Hanc  fceptri  metaphoram  Propheta  retinens, 
&  de  Deo  per  fimilitudinem  ad  Regem  .verba  fa¬ 
ciens  ,  dixit  Pfal.  47.  Virga  directionis  virga  regni 
tui ,  &  Pfal.  i.  loquens  de  Rege  Meftia  ,  qui  com¬ 
motas  contra  fe  gentes  proftraturus  erat,  Reges  eos , 
inquit  ,  m  virga  ferrea  ,  <fr  tanquam  vas  figuli  con¬ 
fringes  eos.  Et  alibi  fepillime,  Regnum  fceptri  vo¬ 
cabulo  intelligitur  ;  qus  metaphora  futilis  eflet  ; 
nifi  fceptro  etiam  Reges  Ifrael  uii  findent. 

Sceptrum  ,  Imperii  hieroglyphicum ,  nec  non  etiam 
juftitis  atque  eloquentis  Symbolum  extitifle,  audto- 
res  funt  Pier,  lib;  41.  hierogl.  Sc  Rhodigin,  etiam 
lib.  7.  cap.  29.  Propterea  enim  Agamemnoni  late 
imperitanti  Sc  condonanti  datum  fceptrum  arbitra¬ 
tur  Telemachus  ob  eloquentiam  ,  Sc  Achilli  ratione 
juftitiae ,  ut  idem  audior  obfervavit.  Haec  autem 
tria  in  fceptro  fignificata  putarem  ego  ;  quodperfe- 
dtum  conftituant  Principem.  Hinc  Xenophon  lib. 
i.  de  paedia  Cyri  Cambyfemad  filium  Cyrum  dicen¬ 
tem  fcribit ;  in  exhortatione  pofttum  efle  ,  ut  mili¬ 
tes  Imperatoris  mandato  obedientes  fint  ;  ideo  Grae¬ 
ci  fapientes  eloquentiam  fummopere  neceflariamlm- 


B 


D 


IOlj 

peratori  una  cum  juftitia  tradiderunt;  Ut  juftitia  ,  & 
eloquentia  inllrudtus  Princeps  re  ipla  ,  fceptro  hsc 
omnia  figmficanti  moribus  refponderet.  Tanti  etiam 
fecere  Romani  Imperatores  eloquentiam,  ut  nummis, 
lapidibufque  litteratis  id  figmficari  voluerint. 

Cum  igitur  inter  regia  ornamenta  ,  quae  ad  regiae 
dignitatis  decorem  ,  majeftatem  ,  audlontatemque 
faciebant  ,  fceptrum  non  infimum  ,  quin  primum 
teneat  locum  ,  &  in  eo  omnia  jam  didta  fignifica- 
lentui  .  quafi  lceptrum  tcftis  eflet  illarum  omnium 
virtutum;  propterea  teftimonii  in  facris  oraculis  vo¬ 
cabulo  hebraico  nlT'7  hagneduth  fignificari  potuifle, 
non  videtur  a  ratione  alienum  :  praefertim  quia  cum 
de  Joafi  inauguratione  agitur  in  locis  citatis ,  Joafo 
teftimonium  impolitum  fuifle  Icribatur. 

Rejiciatur  tamen  omnino  fceptri  fignificatus  in 
didtione  nn.V?  a  radice  ghnadah  radix  enim 
haec  veflire  fignificat  ,  atque  in  hac  fignificatione 
vocabulum  niT'7  hagneduth  interpretantur,  ac  deri¬ 
vant  ab  ea  voce  plurimi  viri  dodti  ,  ut  vidimus  cap. 
prscedenti:  proptereaque  eo  vocabulo  nullum  aliud 
genus  ornamenti  regii  fignificari  iidem  arbitrantur  , 
quiim  pretiolum  aliquem  amidtum,  quo  regiam  ma¬ 
jeftatem  portenderent  Ifraelks.  In  eo  amidtu  regia 
chlamys  ,  vel  Romanorum  latus  clavus  ,  vel  palu¬ 
damentum  ,  vel  aliud  tale  veftimcntorum  genus 
agnofei  pollet  ;  quod  Regum  tantum  apud  Ifraelitas 
elfet  proprium  :  cujus  a  nobis  forma  infra  monftra- 
bitur. 

Communi  enim  omnium  gentium  confenfu,  con- 
fuetudineque  firmatum  extat ;  Reges  ,  ac  Principes 
lautioribus  ,  fimulque  pretiofloribus  veftibus  indui 
folitos  ;  ut  veftimcntorum  pompa  ,  csteris  dignita¬ 
te  ,  atque  ordine  cum  praecederent  ,  elegantiores 
quoque  amidlu  ipfo  apparerent  :  ac  totius  regni  ma- 
jeftas ,  &  audloritas,  qus  in  Rege  refidet ,  in  vefti¬ 
tu  quoque  ab  omnibus  agnofeeretur.  De  Cyro  nam¬ 
que  Xenoph. fcripfit lib. 8.  fuspsdis,  adeo  deledta- 
tum  eleganti  vefte,  ad  regiam  majeftatem  oftentan- 
dam,  ut  etiam  ftolam  Medicam  elegerit,  eademque 
uti  fu  os  Principes  aliquando  juflerit.  Quamvis  vero 
minime  neceflanum  cenleatur,  longa  oratione, am¬ 
bitionem  hanc  veftimentorum  comprobare,  quod  re 
ipfa  notior  fit  ,  quam  probatione  aliqua  indigeat  ; 
nihilominus  in  gratiam  ftudioforum  facrarum  littera¬ 
rum  ,  ex  variis  gentium  monumentis  aliqua  afferan¬ 
tur  ,  ad  inaugurationis  pompam  ,  regiumque  vefti- 
mentum  in  Republica  lfraelitica  illuftrandum. 

Princeps  enim  in  quacumque  potiflimum  pompa, 
j  ornatu  ,  amidtu  cum  apparere  foleret;  certe  cum  pri¬ 
mum  inaugurabatur,  hoc  ipecimen  majeftatis  dare 
curabat  :  qua  de  caula  Angulares  quafdam  ac  prs- 
clariflimas Principes  habuifle  veftes,  veterum  monu¬ 
menta  tellantur.  Reges  enim  Perfarum  circa  cul¬ 
tum  veftium  ftuduifle  ,  teftis  eft  Plutarchus  ,  ubi 
regis  vellis  Artaxerxis  meminit,  quam  inter  venan¬ 
dum  cuidam  Tyribazo  dono  dedit ,  &  Candym  ap¬ 
pellat.  In  venatione  quadam  ,  inquit,  monflrantefibi 
Ijnbaz.o  Candym  futim  lacerum  ,  quid  agendum, effet 
rogavit.  Cum  fubjecijfet  ille  ,  alium  ipfe  indue  ,  hunc 
mihi  dona .  Ita  fiet ,  addens ,  hunc  ttbiy  Tynba?ie ,  do¬ 
no  ,  fed gerere  interdico.  Interdixit  autem  ufum  il¬ 
lius  vellis  Artaxerxes  Tyribazo ,  regis  majeftatis  de 
caufa  ,  quam  vellis  illa  prs  fe  ferebat.  Ejus  verd 
veftis  qualis  eflet  majeftas,  idem  audior  ibidem  ape¬ 
ruit  ,  cum  de  Artaxerxis  in  militaribus  laboribus  fre¬ 
quenti  lludio  fubintulit  :  Neque  enim  aurum  ,  vel 
candys  ,  vel  duodecim  millium  talentorum  corpori  cir - 
cumjelius  ornatus ,  retinebat  eum  a  laboribus ,  &  dirum  - 
ms  ,  tnfiar  militum  gregariorum  fubeundis.  Adeo  igi¬ 
tur  prsfulgida  erat  veftis  Artaxerxis  quotidiana  ,  qua 
etiam  utebatur  inter  militares  labores  ;  ut  tota  auro, 
gemmifque  ,  ut  reor  ,  contexta  viferetur.  Adver- 
Sfl  i  tatur 


1014 


Arcanorvm  Sacrte  Script. 


1015 


B 


dentur  , 
Antigoni 


tatur  valor  pvftov  ,  sij  Jiq^ihlwv  7«a«.vtwv  duodecim 
millium  talentorum ;  dementiam  illius  in  regia  ma- 
jeftate  ,  &  ambitiofam  vanitatem  in  vede  ,  6c  labo¬ 
rem  in  pondere  vedis  agnofcemus.  Quantumvis 
enim  minimum  talentum  illius  feculi  velimus  extitif- 
fe  ,  fidem  tamen  fuperant  ,  quae  hic  Plutarchus  de 
Artaxerxe  memoriae  prodidit. 

Cyri  quoque  (ludium  in  majeilate  regia  porten¬ 
denda,  ex  vellibus  fatis  magnificis  Xenoph.  lib.  8. 
ptediae  fcripfit  referens  eum  colores  inufitatos  ex- 
cogitade  ,  praeter  ornamenta  gemmata  in  brachiis , 

&  circa  crura  ex  perifeelidibus ,  quibus  tibias  etiam 
ornari  volebat  ,  ne  quid  ambitiofae  majedati  deedet 
ad  ornatum,  fam  ipfe  Cyrus  ,  inquit  ,  apparebat  ex 
portis  fuper  currum  ,  reElam  tiaram  habens  ,  tunicam¬ 
que  purpuream  femialbam ,  aliis  vero  femialbam  habere 
non  licet ,  C7'  circa  crura  penfcelides  hederaceo  colore  in- 
fettas  ,  &  candym  purpureum  totum.  Satis  haec  qui¬ 
dem  ampla  ad  regiam  majedatem  oftentandam  ,  fed 
vilia  ,  modeda  ,  aut  nullius  fere  confiderationis  vi- 
fi  cum  his  conferantur  ,  quae  de  Demetrii 
filii  vanitate  Plutarchus  lcribit.  Is  enim 
eo  dementiae  ac  Ilultitiae  devenit,  ut incoelum domi¬ 
nari  ,  Deum  ipfum  aemulari  fe  velle  videretur. 
Etenim  chlamydem  ad  fimulacrum  mundi,  coelef- 
tes  orbes  &:  orbium  aftra  repraefentantem  fibi  inte¬ 
xi,  atque  parari  jufiit.  Audiatur  Plutar.  in  Demetr. 
flultiffimi  hominis  infanam  mentem  irridens,  8c  ver¬ 
bis  fane  graviflimis  fublannans.  Et  erat ,  inquit  ,re 
Vera  ingens  circa  Demetrium  tragoedia  ,  qui  non  folum 
amiciebat  fe  ,  &  caput  diademabat  ,  nullo  exemplo  di- 
mitris  caufiis  ,  atque  auro  intertextis  purpureis  ,  verum 
etiam  pedibus  adhibebat  auratas  ex  purpura  compabla 
[oleas.  Chlamys  ei  longo  tempore  texebatur  ;  fuperbum 
opus  ad  fimulacrum  mundi  &  fiderum  ;  quam  rudem 
in  rerum  converfione  reliquit.  Nec  ijla  fuflmu.t  quif 
quam  uti  ,  quamvis  fucceffermt  ei  non  pauci  in  Mace¬ 
donia fafiuoji  Reges.  Quod  facit  ad  argumentum  fa- 
lluofae  chlamydis  excogitatae  a  Demetrio  rerum  vi- 
ciffitudinum  immemore.  O  mira  praepotentis  Dei  D 
ars  ,  qua  fuperborum  hominum  artes  deludit  ;  ut 
luam  omnipotentiam  quoquo  modo  etiam  in  minimis 
aperiat  ,  nifi  homines  coecutire  vellent ,  ut  revera 
caecutiunt.  Coelum  ipfum  ,  mundique  imaginem 
humeris  gedare  Demetrius  cogitabat  j  ut  mundi  re¬ 
flor  f iltem  ficte  crederetur  ,  fed  rudem  illam  ima¬ 
ginem  reliquit,  &  neque  fictam  mundi  imaginem  ei¬ 
dem  gedare  permifit  Deus. 

Satis  de  exteris  ;  de  Romanis  nobis  plura  fuper- 
funt  dicenda  ,  qui  pariter  pro  decore  Reipublicae; 

&  principatus  dignitate  uli  funt  nobiliori  amiftu. 
De  Romulo  enim  Plutarchus.  Tunica ,  inquit,  ves¬ 
tiebatur  purpurea  ,  &  toga  pratexta.  De  Numa,  qui  E 
Romulo  fuccefllt  ,  iro;  3  t»jv  fiotitiAnirjv  oivotAotficov  e<r6ij- 
rot  xdltfixivi,  Id  ed:  Hic  autem,  nempe  Numa,  re¬ 
gio  vefiitu  amicius  defeendit ,  lupple  e  Capitolio,  Lo¬ 
quitur  de  Numae  inauguratione  ut  ab  eo  ufque 
tempore  magnifica,  praechraque  vedimentorum  ge¬ 
nera  apud  Romanos,  ad  ornatum  illorum,  qui  ma- 
gidratum  iniiflent ,  excogitata  condet.  Hac  enim 
de  caufa  latum  clavum  ,  &  chlamydem  repererunt. 
Chlamydem  autem  idem  ede  cum  paludamento, 
fenfit  Nonius  Marcel.  &  probat  Wolfang  lib.  8. 
Comment.  Rom.  Reipub.  cap.  10.  Lipfius  quoque 
dofte  idem  confirmat  lib.  2.  de  milit.  Rom.  dial.  12. 
Inter  praeclariora  vero  vedimenta  Romanorum ,  pri¬ 
mum  locum  tenebat,  quae  Imperatoria  chlamys  di¬ 
cebatur,  a  dignitate  perfonae,  penes  quam  illius  u- 
fus  erat.  Hujus  Imperatoriae  vedis  Herodian.  lib. 
iy.  hidor.  Aug.  meminit  cum  de  Macrino  loquitur 
dicens:  ofti^  o^uv  0  pot> ifivo;,  tpo/3»)0«5' 7?  pn  vsot\-xatitot- 
ci  yopvwQei;  ^  Jvv&piu;  ,  o/^aAcorof  7 e  A»j<p0ttV,  cti- 
vfi&cfrefi  >  «t<  t?  pd^ jf  Qivtruirtis  ,  irsrfgei; 


A  I  yjj" ^  SsTDppVxJ/ot?  ro  "pKotpbSiOV  ,  Jt,  «  t i  qfypot, 

fioKriAiKGv  <ar&<£>c<fro.  Hoc  elt :  Oua  conjiderans  Ma¬ 
crinus  ,  rrtetuens  ne  plene  omnibus  exutus  copiis  cap¬ 
tivus  ageretur  ,  nihil  non  paffurus  contumelia  ,  flante 
adhuc  acie ,  chlamydem  fibi,  caterumque  Imperatorium 
detrahit  ornatum.  De  chlamyde  quoque  aurata  Ta¬ 
citus  meminit ,  &  Plinius  ,  qui  Agrippinam  Clau¬ 
dii  in  emidione  lacus  Fucini  praefidentem  ,  palu¬ 
damento  auro  textili  induit  :  quam  eamdem  chla¬ 
myde  aurata  veditam  dixerat  Tacitus.  Ejus  quo¬ 
que  meminit  ./Elius  Spartianus  in  Adriano  referens 
dona  eidem  a  Pharafmane  allata. 

Quod  autem  paludamentum  vedis  fummi  Princi¬ 
pis  ,  ac  Magidratus  vere  edet,  doftidime  Wolfang. 
loco  citato  docet,  aureumque  fuide  probat.  Purpu¬ 
reum  quoque  paludamentum  tradit  nobis  cap.  11. 
cujus  etiam  meminit  Herodian.  fiftas  fimulationes 
Antonini  referens  lib.  4.  hidor.  Aug.  dicens :  u;  3 

«mjAatrgv  ei;  t  vsoKiv  ffv  txtotrr)  t co  ,  ut pwrov  ei; 

t  viuv  ave A0av  ,  wotkd;  zx.oilcp.jiot;  Koilt(k><re  ,  Aifiotm 

7e  V;  /3 itpis;  hru^djc-zv.  (Attendatur  principis  in  Ido¬ 
lis  religio,  &  pietas,  ac  veneratio  in  Alexandri  Ma¬ 
gni  fepulcro  ob  militarem  virtutem.)  csteihv  b’  iA- 

ei;  t 0  AAt^olv^^a  pv'> ]pot  ,  t  3  "gAocpiSot  ,  nv  zept- 

^ev  aAoupj/vj,  <fax7uAia?  Te  e<p^e  AiSav  rtptiuv, 
re  ,  jIj  ei  ri  aroAvTeAec  etpe^e  ,  >sy€aeAaIv  zetvTif  ,  esre- 
B-tjxz  t jj  c/aeiva  Hoc  ed:  Ut  autem  mttavit  in 

'Urbem  cum  omni  exercitu  ,  primum  quidem  templum 
ingreffus  ,  multas  hecatombas  immolavit ,  ac  thure  cu¬ 
mulavit  altaria  :  inde  ad  Alexandri  monumentum  [e 
contulit ,  &  chlamydem  quam  ferebat  purpuream ,  dr 
claris  ,  fpeciofifque  gemmis  annulos  confpicuos  ,  bal¬ 
teumque  ,  &  fi  qua  alia  geflabat  elegantiora  ,  dempta 
fibi  ipfi  ,  illius  pofuit  in  tumulo.  Itaque  quod  alii 
dixerunt  paludamentum  ,  Chlamydem  Herodianus 
dixit.  De  paludamento  Ifidorus  ait  :  Paludamen¬ 
tum  pallium  fuit  Imperatorium  ,  cocco  ,  purpura  dr 
auro  difitnttum.  Ejus  quidem  ,  ut  puto  ,  formae, 
qua  Virgil.  lib.  4.  yEneid.  deferibit  fuide  ami- 
ftum  TE  nete  ,  cum  eum  Mercurius  adiit.  Sic 
enim  ait  : 


....  Tyrio  que  ardebat  murice  lana 
Demiffa  ex  humeris ,  dives  qua  munera  Dido 
lecerat ,  &  tenui  telas  difereverat  aure. 

Habentur  haec,  multoque  plura  apud  doftidimos 
viros  Wolfang.  Laz.  loco  citato,  &  Jud.  Lipf.  ubi 
fupra.  Haec  tamen  nobis  fudiciant  ,  ut  omnibus 
Magidratibus  ac  Principibus,  ad  magidratus  digni¬ 
tatem  demondrandam  ,  apud  quafcumque  nationes , 
lingularia,  eaque  elegantidima  vedimentorum gene¬ 
ra  extitide,  perfuafum  maneat. 

Exterorum  omnium  allata  exempla,  praeclaridima 
quoque  Hebraeorum  Regum  vedimenta  extitide  no¬ 
bis  perluadent ,  ab  his  enim  regiae  dignitatis majeda- 
tem  ,  reliquae  fufeepere  nationes.  Nam  cum  He¬ 
braei  caetens  gentibus  ambitiofiores  edent,  veditu 
quoque  lautiores  extitide  ,  ex  illo  Sophon.  1.  fubo- 
doratUl'  :  Tifitabo  ,  inquit ,  fuper  eos  qui  induti  funt 
vejle  peregrina-,  nec  non  etiam  ex  illis  verbis  Chridi 
Domini  Matth.  6.  Dico  enim  vobis ,  quod  neque  Salo¬ 
mon  m  omni  gloria  fua  veflitus  eflfcut  unum  ex  iftis. 
Quae  etiam  vedimentorum  lafcivia  in  Hebraeis  au- 
doritate  Clementis  Alexandrini  lib.  2.  paedag.  cap 
10.  circa  finem  roboratur.  Is  namque  feribit  Grae¬ 
corum  molliores  ,  molliora  quoque  ac  pretiofiora 
indumenta  ex  Judaea  afferre  confueviffe.  Cum  igi¬ 
tur  ex  Judaea  pretiofiora  quaeque  indumenta  ab 
exteris  afferrentur  ;  pretiofa  quoque  ,  imo  etiam 
praedantidima  apud  eos  vedimenta  extitide  ,  cer- 
tidimo  argumento  colligi  debet  ;  &  inde  etiam 
Hebraeorum  quoque  Regum  vedimenta  pretio- 
fidima  extitide  ,  argumento  a  minori  ad  majus 
I  colligitur.  Si 


i 

I 


1016 


Myrothecivm 


totf 


Si  autem  de  regalium  veftimentorum  materia  apud 
Ifraeiitas  aliquid  iubodorari  libet  5  hanc  una  cum  eo¬ 
rundem  textura  non  obfcure  poflumus  expifcari ,  ex 
illo  Pfal.  44.  Ajlitit  Regina,  a,  dextris  tuis  in  veftitu 
deaurato ,  circundata  varietate.  Pfalmusilte,  ut  lib. 
1.  probavimus,  canticum  eft  amatorium  adolefcen- 
tularum  ,  ad  concelebrandum  hymenaeum  Chrifti  , 

Ecclefiae  ,  inftitntum  fub  metaphora  Salomonis , 
&  Reginae  uxoris  :  in  hoc  autem  hymenaeo  conce¬ 
lebrando  ornamenta  ac  pretiofa  veftimenta ,  quibus 
Regina  utebatur,  in  allatis  proxime  verbis  a  Prophe¬ 
ta  laudantur.  Regis  vero,  &  Reginae  indumenta  , 
limillima  faltem  quantum  ad  materiam ,  &  texturam 
attinet,  credendum  eft.  Salomonis  igitur  caetero- 
rumque  Hebraeorum  Regum  veftimenta,  exeopfal- 
mi  loco  ,  aurea  atque  fpedlabilia  extitifle ,  varietatis 
de  caufa  certo  affirmarem. 

Hanc  regalium  veftimentorum  varietatem  in  lilio¬ 
rum  imitatione  politam  Pineda  autumat,  &  probat 
lib.  6.  de  reb  Salom.  cap.  5.  num.  y.  debili  fane, 
me  judice  ,  argumento :  ex  illa  nimirum  Chrifti  Do¬ 
mini  fimilitudine,  qui  dum  fui  feculi  veftimentorum 
luxum  damnaret ,  eo  argumento  utitur  ;  quod  ne¬ 
que  Salomon  in  omni  gloria  fua  veftitus  fuerit  tam 
egregie,  quemadmodum  Hebnei  illius  aetatis ;  quam 
cum  Dominus  protuliflet  ftmilitudinem  ,  ftatim  fub- 
jecit  videte  lilia  agri.  Ex  quibus  fubillatis  verbis  Sa¬ 
lomonem  varietatem  florum,  liliorumque  candorem 
in  veftitu  imitatum  Pineda  cenfet.  Confirmatque 
ex  eo  quod  Spiritus  fandius  alibi  dicat.-  Omni  tempo¬ 
re  veftimenta  tuaftnt  candida.  Sed  quo  fenfu  haecpo- 
ftrema  dicla  fint  verba  ,  Myrothecio  primo  expli¬ 
cavimus. 

Verum  quam  longe  a  fcopo  aberraverit  Pineda, 
omnes,  ut  puto,  vident.  Nam  fi  Chrifti  fermo, 
aliquam  veftimentorum  varietatem  in  liliis  imitandis 
fubindicaflet  :  potius  id  referendum  eflet  ad  eos  , 
cum  quibus  tunc  ille  loquebatur  ;  nimirum  ad 
Judreos  fui  feculi  ,  quos  reprehendebat  ,  quod 
in  hoc  Salomonem  excederent  j  quam  ad  Sa¬ 
lomonem,  cujus  veftimenta  viliora  extitifle,  quam 
ea  ,  quibus  tunc  utebantur  Judati  ,  Chnftus  ipfe 
tellatur. 

Veftitimentis  his  prasftantiffimis  perobfcurus  locus 
illuftratur  Cantic.cap.  7. in  quo  venter  lponfae  commen¬ 
datur  a  fponfo  his  verbis  :  Venter  tuus  ftcut  acervus 
tritici  vallatus  liliis.  Ubinam  aliquando  tritici  acer¬ 
vum  ,  liliis  vallari  confuevifle legimus?  Nullibicerte, 
nec  legitur,  nec  rationabiliter  fufpicari  id  polle  reor} 
verum  a  pretiofis  veftibus  liliaceis  figuris  contextis, 
vel  opere  phrygiano  luperpidlis,  vel  acu  pidlis,  vel  ope¬ 
re  plumario,  lux  accipitur.  Nam  a  fuavitate  rotundi¬ 
tatis  tantifper  elevata:  in  modum  colliculi  ,  qui  in 
acervo  tritici  confpicitur ;  in  rotundum  ad  formam 
dimidiata:  fphteras  fuccrefcens,  atque  leniter  in  pla¬ 
num  decrefcens,  venter  mulieris  pulcherrimam  ac¬ 
cipit  formam  ;  &  Spiritus  fandli  Angularis  ,  artifi- 
ciofaque  comparatio  in  ea  fimilitudine  muliebris  u- 
teri  ad  acervum  tritici  contuetur.  In  vefte  vero  fa- 
cras  fponfae  contexta  liliis,  aut  quoquo  modo  pi£la 
qua  venter  tegitur  ,  tritici  acervum  liliis  valla¬ 
tum  ,  id  eft  ,  ventrem  fponfae  eximia  vefte  conte- 
£tum  cognofcimus.  Ex  hoc  etiam  loco  facrorum 
Canticorum,  Reginarum  illius  feculi  in  veftibus  or¬ 
natus  ,  &  fplendor ,  qui  confpergebant  eadem  vefti¬ 
menta  liliis  acu  pidtis ,  hauritur. 

Reges  Ifraeiitas  eorumque  veftimenta  repetamus,- 
de  quibus  ita  cap. 2,2.  lib.  3.  Reg.  facer  fcriptor :  Rex 
autem  Ifrael ,  dr  ?ofaphat  Rex  fuda  fedebant  unuftiuiftjue 
in  folio  fuo ,  veftiti  cultu  regio  in  area  juxta  oftium  por¬ 
ta  Samaria.  Ex  qua  cultus  regii  phrafi  fignificantur 
veftes  fplendidae  ,  ac  regis ,  &  lautae.  Herodem 
Agrippam  tradit  jofeph.  lib.  19.  Antiq.  cap.  7.  ali¬ 


A 


D 


F 


quando  ad  populum  condonatum  fuifle,  vefte  tota 
ex  argento,  mirabili  opere  contexta,  quae  radios  ex¬ 
orientis^  folis  excipiendo  ,  &  divinum  quemdam  ful¬ 
gorem  emittendo  ,  venerationem  cum  horrore  fpe- 
clantibus  incuteret.  Proceffit  Herodes  m  theatrum  „ 
inquit  ille ,  amicius  vefte  tota  ex  argento  mirabili  opere 
contexta  ,  qua  radiis  exorientis  folis  percujfa  ,  dr  divi¬ 
num  quemdam  ftslendorem  emittens  ,  venerationem  cum 
horrore  incutiebat  fpetlantibus.  Quo  fane  ex  loco, 
quam  prodigi  ambitiofique  Reges  Hebraeorum  in  a- 
midlu  fuerint  ,  ad  Chrifti  Servatoris  noftri  ufque 
tempora,  colligitur.  Eft  autem  vero  fimile  Hero¬ 
dem  ambitioflimum  prifcos  Hebneorum  Reges  imi¬ 
tatum,  ut  nemini  illorum  fecundus  videretur. 

Si  de  colore  veftimentorum  regalium  apud  Ifrae¬ 
iitas  fermo  fit ,  Pineda  lib.  4  de  reb.  Salom.  cap.  y. 
num.  4.  &  y.  Salomonem  candida  vefte  femper  u- 
fum  affirmabit.  Sed  dodliflimum  virum  redarguen¬ 
dum  arbitror  ex  facris :  fic  enim  Cantic.  7.  capilli 
fponfi  regiis  veftimentis  comparantur  his  verbis :  Co¬ 
ma  tua  ftcut  purpura  Regum  juntla  canalibus.  Quas 
comparatio  ab  lfraelitica  puella  minime  fumpta  fuit 
a  purpura  exterorum  Regum  ,  quin  potius  a  vefte 
Regis  Ifrael.  Stat  etiam  contra  Pinedam  Jofeph. 
lib.  8.  antiquit.  cap.  z.  a  quo  reliquos  orbis  Reges 
fama  Salomonis  commotos,  vafa  tam  aurea,  quam 
argentea,  veftes  quoque  purpureas,  &  ex  omni  ge¬ 
nere  aromatum  munera  ad  eum  mififle  accepimus. 
Hoc  autem  ,  quod  de  veftibus  purpureis  Jofephus 
feribit  ,  de  veftimentis  Regiis  ipfi  ad  ulum,  &  ad 
induendum  idoneis  accipiatur  necefle  eft  :  juxta 
omnium  Principum  confuetudinem  ,  qui  cum,  ad 
aliquem  alium  Principem  veftimenta  ,  chlamy¬ 
des  ,  paludamenta  ,  pallia,  vel  aliud  fimile  munus 
tranfmittunt  i  ut  ipfemet  quoque  Pineda  fatetur  lib. 
eodem  cap.  ult.  non  alterius  materiae,  coloris,  ac 
forma:  ea  tranfmitti  folent,  quam  quae  Regibus  cui 
mittuntur,  ufui  efle  valeant.  Quamobrem  purpu¬ 
rea  vefte  Salomonem  amidtum  aliquando  dicemus, 
nifi  pro  Pineda  albam  purpuram  comminifci  velimus. 

Confirmari ,  &  magis  illuftrari  haec  poflunt  ex  pur¬ 
pureo  veftimento,  quo  milites  Praetorii  Chriftum  ad 
illudendum  induerunt,  ut  eundem  ex  joco  Regem 
falutarent,  &  ad  illius  regni  contemptum  adorarent. 
Non  enim  in  falutando  Chriftum  ,  ad  ritus  inaugu¬ 
rationis  Imperii,  ut  puto,  refpexerunt  ,  dicentes. 
Ave  Chr/fte  Imperator  ,  aut  aliquid  aliud  ejufmodi ; 
'fed  ad  ritus  regios  Hebraeorum  in  contemptum  tam 
Chrifti,  quam  ipforum  Jerofolymitarum  dicebant , 
Ave  Rex  'fudaorum.  Quapropter  deriforiis  etiam  in¬ 
dumentis  Reges  Ifrael  dum  militibus  imitarentur, 
fimilibus  veftimentis  Servatorem  noftrum  ab  eis  cir- 
cumami&um  conflat  :  quamobrem  fub  chlamyde 
etiam  vefte  purpurea  indutum  cenfeo.  Superinje- 
cifle  enim  poftmodum  milites  Salvatori  coccineam 
chlamydem,  au£tonbus  Hebraeis  fufpicari  poteft  ex 
illis  verbis,  quo  illum  in  contemptum  lalutabant  di¬ 
centes  ,  Ave  Rex  ‘judaorum.  Regia  igitur  Regum 
Ifraelitarum  veftimentorum  majeftas ,  ex  loco  Pial- 
mi  jam  relato*  ex  facris  Canticis,  ex  didlo  Chrifti 
Domini  ,  &  multo  magis  ex  impietate  Praetoriano¬ 
rum  militum  in  Salvatoris  noftri  injuria,  fatis  fub- 
odorari  poteft  ;  quicquid  enim  luxus,  ac  Majeftatis 
reliqua:  gentes  retinuerunt ,  ab  Hebrteis  profedtb 
hauferunt. 


CAP.  X  L  I  I  I. 

Forma  ami£lus  Regum  Ifraelitarum  expifeatur. 

Ad  loca  1.  Reg.  cap.  24.  Surrexit  ergo  David,  dr 
pracidit  oram  chlamydis  Saul  filent  er  :  pofthac  percuf- 

s  ff  5  Jk 


Arcanorvm  SACR/E  Script. 


1018 

jit  Da*Vid  cor  futim  eo  quod  abfcidiffet  oram  chlamy-  A 
dis  Sani,  lbid  cap.  22.  Et  trucidavit  m  die  illo 
oUoginta  quinque  viros  vefiitos  Ephod  lineo,  i .  Pa- 
ralip.  cap.  iy.  Porro  David  erat  indutus  jio  la  byf- 
jina.  Et  ad  alia» 


,  U  je  fuperiori  capitulo  de  praeflantia,  &  ma- 
jellate  regii  amidlus  didta  fuere,  fatis  revera 
tedla  lunt  veterum  Ifrae  litarum  defuetudine, 
&  tenebris  velata,  ac  a  me  frigide  admodum  com¬ 
probata  j  ledtorem  ,  ut  puto  ,  benevolum  excita¬ 
runt,  ut  ejufdem  amidlus  Ifraelitici  Regii  propriam 
germanamque  formam  cognofcere  concuperct.  E- 
quidem  nili  lacrorum  Arcanorum  reconditorium  i- 
itud  regalium  vellimentorum  a  nobis  aperiretur,  mu¬ 
neri  noftro  plurimum  defuiflemus,  dum  illius  voca¬ 
buli  perobfcuri  nn£'l  ex  vellibus  fignificationem 
non  aperuiflemus.  Nec  enim  fufficit  ollendifie  eo 
Vocabulo  vellem  regiam  fignificati,  nili  forma  quo¬ 
que  regalium  vellimentorum  mondretur.  Hic  o- 


pus ,  hic  labor  ell.  Haec  ell  arena,  in  quam  nul¬ 
lus,  adhuc  ,  quod  fciverim,  defcendere  aufus  ell: 
propterea  ad  eam  formam  indagandam ,  lacrum  fa- 
cerdotale  Ephod  adire  cogimur,  fortes  mittere,  di¬ 
vinaque  conlulendo  oracula,  relponla  ab  his  excipe¬ 
re,  quae  rem  illam  explicent.  Sacrae  enim  Litterae 
formam  Regii  Ifraelitici  amidlus  vix  infinuarunt;  a- 
peruere  minime.  Quamobrem  divinare  in  his  cum 
fit  perdifficile,  ex  Scripturis  lacris ,  quae  probabilio¬ 
ra  nobis  videbuntur ,  leviter  infinuafle  fufficiat.  Be¬ 
nevoli  ledtoris  erit,  fubtilion  indagine  veriora  ex¬ 
cogitare  ,  quibus  ego  quoque  lublcribam.  In  hac 
cmm  llrudlura  regii  amidlus ,  parum  me  feciflehaud 
intelligo,  fundamenta  fi  excavavero,  primofque  je¬ 
cerim  lapides  :  aliorum  erit  pollmodum  in  fuprema 
confurgere,  parietes  elevare ,  altum  pulcherrimum- 
que  aedificium  conllruere, 

Chlamydis  Imperatoriae  ex  Romanorum  confue- 
tudine  contemplemur  formam,-  tum  ut  de  more  ab 
exteris  ad  facra  progrediamur,  tum  ut  facra  magis, 
magifque  elucidentur ,  praefertim  cum  noder  Vul¬ 
gatus  iaepiffime  chlamydis  vocabulo  regium  Ifraeli- 
tarum  amidlum  exprefierit.  Dodtiffimus  Liplius  lib. 
z.  de  milit.  Rom.  dial.  iz.  ingeniose  nobis  chlamy¬ 
dem  effigiavit  ex  audloritate  Strabonis  terram  habi¬ 
tatam  fic  effigiantis  ;  )J  b'  oiKxpf(ut]  ,  ov 

tktw  iKdrioiv  yj  ypcnrv  $  'viTQotirK&JQX  s  itrx. 

Hoc  ell :  7 erra  autem  habitata  ejl  ut  infula ,  formam 
chlamydis  gerens  m  illo,  ided,  in  Atlantico  Oceano, 
minor  femiffe  ,  ut  pars  quadrilateris  exi  flens.  Hinc 
fumpto  argumento  Lipfius  chlamydem  fic  defcribit : 
Extremis  longitudinis  utrumque  angufiis  latioribus  imis , 
qualia  funt ,  me  judice ,  pallia  quorum  hodie  efi  ufus  i 
tufe  quod)  &  capitio ,  ut  cum  vulgo  loquamur ,  f  ve  col¬ 
lari  carebant  ;  pbu/a  aurea ,  argenteave ,  gemma ,  aut 
alio  quopiam  pretio fo ,  pro  dignitate  perfona  ,  in  anterio¬ 
ri  parte  ad  collum  confringebatur. 

Chlamydis  ufum  apud  Ifraelitas  Reges  extitifie, 
aliqui  fortalfe  credent,  quod  lib  i.  Reg.  cap.  24. 
ejus  meminerit  facer  textus  dicens  :  Surrexit  ergo 
David,  &  pracidit  oram  chlamydis  Saul  latenter :  pofi 
hac  percujft  cor  fuum  David  eo  quod  abfcidiffet  oram 
chlamydis  Saul.  Regnabat  tunc  Saul  in  lfrael  ,  & 
quae  ibi  chlamys  appellatur ,  regia  erat  vedis.  Re¬ 
ges  igitur  lfrael  chlamyde,  vel  fi  cum  Lipfio  loqui 
velimus  ,  paludamento  vediebantur.  Chlamydem 


B 


C 


D 


enim 


ac  paludamentum  idem  fuifle  Lipfius,  &  alii 
cum  eo,  ut  dicebamus,  cenfuerunt :  quamvis  palu¬ 
damentum  Romanorum  Imperatorum  ac  nobilio¬ 
rum,  chlamydem  vero  Macedonum  fuifle  videatur  : 
quamobrem  paludamento  amiclos  Saulem  ,  ac  reli¬ 
quos  Reges  lfrael,  live  chlamydatos,  agnofcereex 
illorum  lententia  cogeremur  j  nili  alio  nos  facra  lit¬ 
terae  deflcdlere  coegiflenr. 


1019 

Sacra  igitur  oracula  a  nobis  confulantur;  &  ex  vi 
vocabulorum, regioruffi  vellimentorum  forma  exqui¬ 
ratur.  Hebraice  megml  genus  illud  regii  ami¬ 
dlus  appellatur  j  quod  noitri  chlamydem  dixerunt: 
ut  igitur  regium  Ifraelitarum  amidlum  cognofcamus; 
quid  fibi  didtio  illa  velic ,  primo  difeutiendum  erit. 
Non  enim  aliud  vedimenti  genus,  chlamydis  voca¬ 
bulo  noder  Vulgatus  voluit ,  &  aliud  codex  Hebrai* 
cus  y  fed  idem  omnino  noder  interpres  chlamyde  fi- 
gnificavit ;  quod  w^m/LIebraice  didlum  fuit.  Hoc 
idem  genus  vedimenti  diploidem  dixerunt  Graea 
exemplaria  in  pradidlo  loco  lib.  1.  Reg.  £  divkn 

Sotf'J ,  Hj  «< P«A£  ro  7tl iqvyiov  ^  ^TrAcihl©-  £  2<*£a  Act- 
iytv foti  fif  rxvrx,  x,  tTtdrxh, a  AxfiJ 

dvrov  ,  ori  dQd Ae  ro  ifiiQyym  ^  brtrA «ut5.  Hoc 
ed :  Et  furrexit  David ,  &  pr acidi t  oram  diploidis  Saul 
occulte  :  &  factum  efi  pofi  hac  •  &  percujfit  cor  David 
illum ,  quoniam  praecidit  oram  diploidis  ejus.  Jofeph  ve¬ 
ro  lib.fi.  Antiquit.  nec  formam  hujus  vedimenti  ex- 
preffit ,  nec  nomen  aliquod  particulare  illius  adhi¬ 
buit  :  fed  generali  ufus  vocabulo  vedem  appellavit 
regiam  :  ea  propter  circa  formam  illius  paulo  am¬ 
plius  ex  his  audtonbus,  quam  ex  faens  textibus  fubo- 
dorari  potuit. 

Paucis  itaque  ut  qtias  lentiam  ,  in  prafentiarum 
abfolvam,  affirmate  dico  illud  ornamentum  regium , 
quod  lib.  4.  Reg.  cap.  1  r.  &  lib.  z.  Paral.  cap.  23. 
nn-’-  hagneduth  nominatur  Hebraice, regiumque  vedi- 
mentum  fignificari  nonnulli  viri  dodti  affirmant,  & 
nos  probabiliffimam  hanc  fignificationem  cenfuimus, 
forma  fuifle  non  abfimilia  pontificali  amidlu.  Quem¬ 
admodum  vero  Pontifex  prater  lineam  vedem  duo¬ 
bus  infignioribus  vedimentorum  generibus  amicieba¬ 
tur,  fuperiore  nimirum  Ephod,  £c  inferiori  tunica 
hyacinthina  ;  ita  quoque  utraque  Regem  Ifraeliti- 
cum  amidlum  arbitramur,  fuperhumerali  videlicet, 
quod  Ephod  facris  in  litteris  nuncupatur,  &  tunica 
hyacinthina,  qua  Pontifices  Ifraelitici  rem  facram  fa¬ 
turi  utebantur.  Superior  enim  auro  5t  pretiofidimis 
gemmis  contexta,  acuque  pidta,  coloribus  variis  or¬ 
nata  ,  &  opere  phrygiano  elaborata  confpiciebatur  ; 
inferior  autem  vedis  ex  fimplici  hyacintho  contexta 
erat.  Hac  eadem  vedimenta  pro  majedate  digni- 
rateque  regia  Reges  Ifraelitas  gedafle  arbitror:  eo 
tamen  cum  diferimine,  quod  Summi  Sacerdotis  E- 
phod,  gemmas  in  humeris,  acinpedlore,  cum  U- 
rim  ,  &  Thumim  in  rationali,  ut  Deum  confuleret 
&  divina  exciperet  oracula,  gedabat;  Regis  vero 
Ephod  his  omnibus  carebat ;  quod  Deum  confulere, 
divina  excipere  oracula,  aut  facra  contredlare ,  ejus 
non  edet  muneris.  Sacerdotis  Summi  limbus  hya¬ 
cinthinae  tunicre  aureis  tintinnabulis,  aureifque  ma¬ 
lis  punicis  circundabatur  :  Regis  vero  hyacinthina 
tunica  fecus.  Nam  cum  Summi  Sicerdotis  edet,  ea 
amidlum  tunica  hyacinthina  in  SandtaSandtorum  in¬ 
gredi,  quo  nemini  ,  ne  vifu  quidam  pervenire  lice¬ 
bat  j  propterea  limbum  vellis  tintinnabulis  circum¬ 
circa  refertum  gerebat,  ut  eo  in  Sandta  Sandlorum 
progrediente,a  tintinnabulorum  tinnitu, gredus  illius 
ab  his,  qui  foris  erant,  metirentur;  &  una  cum  eo 
minores  Sacerdotes,  ac  reliqui  de  populo,  precibus 
in  Sandla  Sandlorum  pervenirent.  Cum  vero  nullibi 
Rex  Deum  adiret,  quo  reliquis  quoque  de  populo 
adire  non  liceret;  propterea  nec  ad  limbum  ejus  hya¬ 
cinthina:  tumete  tintinnabulis  opus  erat.  Diadema 
quoque  ejufdem  omnino  formae  in  Pontifice,  ac  in 
Rege,  me  judice,  confpiciebatur  ■,  ut  ex  infra  deli¬ 
neanda  regii  amidlus  figura  (cujus  nemo  adhuc  fche- 
ma,  vel  fcripfit ,  vel  dedit)  intueri  potell. 

Ut  vero  quae  de  habitu  regio  a  nobis  huc  ufque 
didta  funt ,  commentitia  mirfime  videantur ,  fed  ea 
ipfa  pro  modulo  nollro  facris  Scripturis  firmentur : 
praenotandum  duxi ,  quod  Ephod  Pontificis  hyacin¬ 
tho. 


1020  Mvrothecivm  III.  1021 


tho  ,  auro  ,  coccoque  bis  tindo  opere  polymito  in¬ 
textum  ,  ut  dicebamus  ,  acuque  pidum  erat.  De 
quo  Exo.  24  Facient  autem  fuperhumerale  de  auro , 
hyacintho ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  tinElo ,  &  byffo  re¬ 
torta  ,  opere  polymito  :  duas  oras  juntlas  habebit  in  u- 
troque  latere  fummitatum ,  ut  m  unum  redeant.  Ex 
quibus  verbis  figura Ephod delineatur,  quam  Jofeph 
lib.  3.  antiq.  cap.  8.  Graecorum  epomidi  fimilem  ex¬ 
titifle  tradidit.  Epomidem  autem ,  ex  dodrina  A- 
then.  lib.  15.  dipnofoph.  muliebrem  veftem  fuifle 
conflat,  quas  una  cum  humeris,  terga,  ac  pedus 
tegeret.  Vis  quoque  ipfa  Grasci  vocabuli  epomidis, 
hanc  jpfam  formam  praecipue  declarat.  Quamvis 
vero  Deus  Opt.  Max.  inter  veftimenta  minorum  Sa¬ 
cerdotum  ,  nihil  tale  in  materia  ,  aut  in  textura  pa¬ 
rari  juflerit  j  nihilominus  quantum  attinet  ad  for¬ 
mam  ,  minores  quoque  Sacerdotes  Ephod  geftafle 
lib.  1.  Reg.  cap.  22.  fcribitur.  Ubi  Achimelechus 
Summus  Sacerdos,  aliique  minores  Sacerdotes,  qui 
Pontificem  comitati  fuerant,  juflu  Regis Saul  inter- 
fedi  dicuntur,  quod  David  a  fe  fugientem  benigne 
Achimelech  excepiflet  ,  eidemque  cibaria  fubmi- 
niftraflet.  Et  trucidavit,  fupple  Saul,  in  die  illo  0- 
ttoginta  quinque  viros  ,  veftitos  Ephod  lineo  ,  habet 
textus.  Nec  praetereundum  eft  ,  non  tantum  Sa¬ 
cerdotes  Ephod  ufos  fuifle  ,  fed  etiam  Levitas  non 
Sacerdotes;  ut  habetur  lib.  1.  Reg.  cap.  z.  cum  de 
amidu  Samuelis  his  verbis  agitur:  Samuel autem  mi- 
niftrabat  ante  faciem  Domini ,  puer  ac  c  intius  Ephod  li¬ 
neo  ,  &  tunicam  parvam  faciebat  ei  mater  fua ,  cpuam 
afferebat fi  at  ut  is  diebus.  Samuel  autem  non  ad  profapiam 
facerdotalem ,  fed  ad  Leviticam  ex  Merari  pertine¬ 
bat:  quamobrem  certo  ex  his  cognofcimuSi  minime 
vetitum  extitifle  non  Sacerdotibus  Ephod  uti,  atque 
propterea  Regibus  quoque  eo  amidu  uti  licuifle  cer¬ 
to  conflare  debet,  tum  ratione  jam  allata,  tum  etiam 
cx  facris  oraculis.  Nam  1.  Reg.  cap.  6.  in  quo  fer- 
mo  eft  de  folemniori  pompa  cum  Arca  foederis  ad 
Civitatem  David  deduceretur,  &  de  folemniori  Re¬ 
gis  amidu,  Davidem  Ephod  geftafle  fcribitur:  Por¬ 
ro  David  erat  accinSlus  Ephod  lineo. 

Hoc  plente  majeftatis  amidu  Rex  Ifraeladeocon- 
fpiciendus,  ac  venerandus  apparebat ,  ut  fortafle  ab 
hoc  ornamenti  genere  fuum  latum  clavum  Romanos 
mutuatos  cenferi  poflit.  Erat  enim  latus  clavus  ve- 
ftimentum  Senatorium ,  ac  Praefidum  proprium  :  ad 
latera ,  &  fub  axillis  apertum ,  ut  ferunt ,  quale  fuif- 
fe  Ephod  in  regia  icone  infra  delineanda  monftrabi- 
tur.  Latum  clavum  Tullium  Hoftilium  primum 
omnium  geftafle  ex  Romanorum  Regibus  ,  8c  ab 
Hetrufcis  ab  eo  devidis  illum  fumpfifle ,  fcribit  Plin. 
lib.  9.  cap.  29.  Hetrufcos  autem  totius  Italiae  anti- 
quiflimos,  ab  Hebr&is  illud  amidus  genus  fumpfifle 
credere  par  eft.  Nam  proprii  etiam  idiomatis  anti¬ 
quiora  vocabula  ,  Hetrufcos  ab  Hebraeis  accepifle 
tabulae  tenete,  qute  adhuc  Eugubii  fervantur,  veteri 
Hqtrufcorum  lingua confcriptte, eorundem  cum  He¬ 
brais  vocibus  connexionem  fubindicant  i  ut  ex  ea- 
rundem  interpretatione  conjici  poteft,  quam  Reve¬ 
rendus  Dominus  Abbas  Ubaldus  Urbinas,  mira  in¬ 
genii  felicitate  publicavit.  Quod  cum  nemo  antea 
tentare  fuiflet  aufus,  ipfe  unus  tentavit*  ac  publica¬ 
vit.  Sacerdos  Herculeos  illo  etiam  veftimentorum 
genere  ufos  audor  eft  Silius  Ital.  lib.  3.  Pun.  in  hac 
carmina : 

DifcinUis  mos  thura  dare ,  atque  e  lege  parentum 

Sacrificam  lato  veftem  diftmguere  clavo. 

Latum  clavum  veftibus  his,  quibus  facrorummi- 
niftri  in  Chrifti  Ecclefia  utuntur,  nimirum  Dalma¬ 
ticis  diaconorum  ,  atque  hypodiaconorum  fimilli- 
mum  extitifle  fcripfit  Wolfang.  Laz.  lib.  8.  com- 
ment.  Reipub.  Rom.  cap.  4.  ad  finem ;  quod  proba- 


B 


C 


A  bile  puto,  fi  demferis  manicas.  Huic  quoque  per- 
fimile  fuille  Hebraorum  Ephod ,  infra  pofitum  fche- 
ma  monftrabit;  fi  cingulum  ab  eo  detrahatur:  nam 
brevitatem  ,  prolixitatemque  veftimentorum  ,  tem¬ 
porum  mutatio  ,  miniftenorumque  diverfas  introdu¬ 
cere  valuit. 

Verum  a  Romanorum  lato  clavo  ad  facra  reverta¬ 
mur  oracula,  in  quibus  de  Joafi  inauguratione  cum 
agitur ,  dicitur  :  Et  pofuerunt  fuper  illud  teftimontum » 
Ubi  praftantiflimum  hujus  indumenti  genus  lato  cla¬ 
vo  perfimile  cum  talari  tunica,  vocabulo  ha- 
gneduth  fignificatum  fufpicari  licet;  quod  in  eo  regis: 
majeftatis  ac  dignitatis  decor  venerandus  fufpicere- 
tur.  Ut  autem  in  Saulis  amidu,  regiam  tunicam 
talarem  fub  Ephod  agnofcamus;  quid  vocabulo  tu¬ 
nica;  accipiendum  fit  ,  perquiratur.  Vatablus  pro 
tunica  interpretatus  eft  interula  ,  hoc  vocabulo  infe¬ 
riorem  tunicam  intelligens,  cui  Ephod  fuperimpo- 
nebatur.  Appellatur  autem  illud  genus  tunicie  He¬ 
braice  ^  megml ,  quafi  dicas  fub  altera  fuperiori ; 
quamobrem  ex  vi  vocis,  vocabulo  tunicae  inferior 
veftis  fignificatur,  quae  aliam  fuperiorem  habet.  Qua¬ 
propter  Levit,  cap.  8.  in  quo  de  confecrandis  Sacer- 
dotibusjagitur ,  &  de  veftibus  quas  Moyfes  Aaronem 
ex  Dei  praefcripto  induit,  haec  verba  habentur :  Ve- 
ftivit  Pontificem  fubucula  linea  accingens  eum  balteo  ,  & 
induens  eum  tunica  hyacinthina  ,  tSr  defuper  humerals 
impofuit.  Ubi  autem  noftra  tranflatio  tunicam  hya¬ 
cinthinam  habet ,  in  Hebraeo  eft  didio  megml  ty» 
Et  quoties  illius  tunicas  hyacinthinas  facer  textus  me¬ 
minit,  toties  eo  vocabulo  megml  utitur:  ut  pro¬ 
pterea  lato  vocabulo  accipi  debeat  illorum  interpre¬ 
tatio  ,  (fi  rigorose  confideranda;  fint  voces)  qui  il¬ 
lam  didionem  pallium  funt  interpretati:  quod  pal¬ 
lium  nimirum  genus  veftimenti  fuperioris  fit;  at  ve¬ 
ro  veftis  inferior  ,  quae  alia  fuperiori  tegebatur. 
Quapropter  optime  nofter  interpres  megml  tuni¬ 
cam  dixit. 

Talem  veftem  figmficatam  fuifle  voce  hebraica 
adhuc  evidentius  ex  fecundo  Reg.  cap.  1 3  pro¬ 
batur;  in  quo  fermo  eft  de  velle  Thamar  foronsAb- 
lalon  per  haec  verba  :  Qua  induta  erat  talari  tunica ;  hu - 
jufcemodi  enim  filia  Regis  virgines  veftibus  utebantur.  He¬ 
braice  vero  fic  a’W’?  nfbinan  nija  p  o 

Id  eft  :  Quoniam  fic  veftiebantur  filia  Regis  virgines 
megmlim.  Tunica  igitur  illa,  quam  talarem  dixit 
nofter  interpres ,  &  quam  induebat  Thamar  ,  ex 
more  filiarum  Regis ;  P’f?  megml  Hebraice  diceba¬ 
tur.  Revertamur  nunc  ad  locum  ex  lib.  1.  Reg.  cap. 
2.  in  quo  de  Samuele  agitur,  diciturque ;  Puerae - 
cinttus  erat  Ephod  lineo  -.  &  tunicam  parvam  faciebat 
ei  mater  fua.  Cujus  loci  ea  eft  interpretatio,  quod 
Samuel  Ephod  lineo  amiciebatur,  fupra  veftem  in¬ 
feriorem,  talarem  nimirum ,  quam  ei  mater  parabat. 
Et  licet  Abulenfis  velit ,  parvam  appellari  a  facro 
textu  eandem,  quam  Ephod  dixerat;  nihilominus  a 
diverfitate  didionis  Hebraicae  optime  Gafpar  San- 
dius  nobifeum  colligit ,  hanc  tunicam  talarem  diver- 
fam  extitifle  ab  Ephod:  eo  etiam  argumento,  quod 
Samuel  Ephod  de  tabernaculo  acciperet;  tunica  ve¬ 
ro  talaris  in  materna  foret  cura.  Sed  quia  h<ec  pa¬ 
rum  noftra  interfunt,  propterea  aliis  difcutiendafun- 
to,  Ex  his  non  improbabiliter  jam  intelligimus,  non 
Sacerdotibus  etiam  non  folum  Ephod,  fed  tunicam 
quoque  talarem  concefTam  ,  qua;  Sacerdotibus  de- 
lignata  fuerat. 

Reges  autem  tunica  talari  amidos  fuifle ,  viden¬ 
dum  fupereft.  Nam  veftem,  qua  Saul  1.  Reg. 24. 
indutus  contra  David  cum  exercitu  profedus  eft, 
cujus  veftis  particulam  David  prascidifle  ibi  fcribi¬ 
tur  ,  ex  vi  vocabuli  megml ,  tunicam  talarem 
extitifle  ,  certo  cognofcimus.  Eadem  enim  voce 
hasc  veftis  nominatur,  qua  in  facris  hyacinthina  fi- 

gnift- 


D 


E 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1022 

gnificatur  ,  quam  Summus  Sacerdos  tintinnabulis  , 
maliiquepunicisaureis  adlimbum  refertam  induebat. 
Cum  igitur  ea  voce  ,  ut  dicebamus  ,  inferior  vellis 
fignificaretur  ;  propterea  Reges  quoque  eadem  ve¬ 
lle  talari ,  quas  fub  alia  ellet ,  nimirum  fub  Ephod, 
fuifle  veftitos  ,  certo  intelligimus.  Hanc  etiam  ta¬ 
larem  David  geflafle  ,  quando  facra  arca  deferretur 
ad  arcem  ,  fcribitur  lib.  i.  Paralip.  cap.  iy.  his  ver¬ 
bis.  Porro  David  erat  indutus  [iola  byffiina  Hebraice 
V’3  AHl  Hoc  eft  :  Et  David  armans  erat 

interula  byffina.  Reges  igitur  Ifraelitas  talari ,  atque 
interula  tunica  indutos  certillime  jam  conflet. 

Hujus  inferioris  tunica:  ,  qua  Hebraice  di- 


A 


1023 

cebatur ,  formam  referens  Jofeph.  harc  habet.  Pon¬ 
tifex  fuper  induit  hyacinthinam  tumeam  talarem ,  aftnn- 
gitqus  eam  z.ona  coloribus  fupra  dia<z  Jimili  ,  niji  quod 
auro  mtexta  eft.  Verum  ab  oris  fuperioribus  ad  lim¬ 
bum  ufque  ,  hanc  veflem  undequaque  claufam  ex- 
titifle  colligi  inde  fufpicor  ,  quod  Thamar  tunicam 
talarem  fibi  fcidiffe  feribatur.  Idem  fecilfe  Efdram 
lib.  i.  Efdr.  cap.  ip.  in  fuo  Megnil  legimus  ,  pra: 
dolore  tranfgreffionis  divina:  legis.  Sciffio  vero  ha:c 
minime  locum  haberet  ;  nifi  anterius  ad  pedtus  ab 
oris  ad  limbum  ,  in  totum,  vel  ex  parte,  illud  genus 
veflis  claufum  extitiffet. 


Ephod  regium  fuper  tunicam  inferiorem  byfHnam, 
qua:  interula  appellatur  ,  a  Regibus  geitare  lblitum, 
lion  folum  rationibus  jam  allatis ,  ex  facris  Litteris 
petitis  convincitur  j  fed  etiam  exprefle  lib.  i.  Paral. 
cap.  iy.  his  verbis  juxta  Hebraicam  phrafim  fcribi¬ 
tur  :  Et  fuper  David  Ephod  lineum  "'l  in  ty.  Qy0 
in  loco  didtionem  fuper  abfque  aliqua  ponderatione 
praeterire  non  licet ;  ab  ea  enim  evidens  ac  certum 
&  nobis  argumentum  colligitur ,  Reges  Ifrael  una 


cum  Ephod  fuperiori  ,  inferiorem  quoque  geflafle 
tunicam  :  aliquando  lineam  ,  interdum  etiam  ,  me 
judice  ,  hyacinthinam.  Ex  quibus  quidem  duobus 
veflibus  ,  talari  videlicet  tunica  ,  &  Ephod, Reges 
Ifrael  omnino  induti ,  ac  tedli  ,  veflitu  Sacerdotum 
fummorum  perfimili  aperte  confpiciuntur  ;  femora 
linea  inferior  ftridta  ,  femotis  quoque  tintinabulis , 
&  malis  punicis  a  limbo  talaris  vellis  ,  &  denique 
femoto  Rationali  ab  Epbod,  in  quo  duodecim  lapi¬ 
des 


1024  M  yROTHECIVM  Iit  1 02  5 


des  aderant  inferti ;  in  quibus  nomina  duodecim  tri¬ 
buum  filiorum  Ifrael  caelata  habebantur  :  ut  quae  ex 
pedtore  Summi  Sacerdotis  ,  ac  Pontificis  erumpe¬ 
bant  fufpiria  ,  &  orationes  ,  dum  facra  faceret  ,  Sc 
Thymiama  in  altari  holocaufti ,  &  aureo  offerebat , 
comple&erentur  ,  quotquot  ad  tribus ,  6e  ad  profa- 
pias  filiorum  Ifrael  pertinebant.  Hoc  eft  illud  Ra¬ 
tionale  ,  fub  quo  ,  &  in  quo  latebar  illud  URIM  , 
&  THUMIM  tam  Sacrum  ,  &  Sandtum  inter  ar¬ 
cana  veteris  Mofaicae  religionis  ,  ut  quid  illud  ellet, 
omnibus  ,  etiam  Rabbinis  ipfis ,  ignotum  remane¬ 
at.  Hac  veftimenta  folius  Sacerdotis  Summi  erant, 
illiufque  minifterio  ex  divina  inftitutione  tantum  de¬ 
bebantur  :  at  Regum  veftitus  ,  &  amidtus ,  ut  di¬ 
cebamus  ,  Pontificali  perfimilis  tantum  erat,  quan¬ 
tum  ad  facrum  Diadema,  fandtum  Nezer ,  tunicam 
talarem  ,  &  iuperhumerale  ,  quo  tergum  ,  &  pe¬ 
dtus  Regis  tegebatur,  zona  auro  ac  gemmis  prae¬ 
fulgida  confiringebatur.  Hujus  regii  amidtus  di¬ 
gnitatem  ac  majefiatem  ,  &  in  majeftate  decorem  , 
paginae  1023  icone  pro  captu  nofiro  repraefentanda 
cenfuimusi  ut  dodtiores  dodtiora  adinveniant. 

Regii  hujus  amidlus  fingulae  partes  ,  magis  ma- 
gifque  explicentur  per  charadteres ,  quos  hac  decau- 
fa  ipfa  in  icone  appofuimus.  Nam  littera  A  pileum 
acu  pidfcum  ,  &  opere  phrygionico  elaboratum  in- 
digitat.B  auream  coronam  triplici  calyculorum  ,  five 
gemmarum  ordine  circundatam  demonftrat.  C  lami¬ 
nam  divinis  characteribus  infignitam  oftendit,  qua; 
facrum  Nezer  dicebatur.  D  hyacinthinam  vittam  , 
quae  facrum  Nezer  coronae  alligabat  ,  8c  tiarae  ad- 
ftringebat  ,  indicat.  E  fluitantes  in  occipitio  vittas 
oflendit ,  quarum  de  caufa  totum  capitis  ornamen¬ 
tum  diadema  appellabatur.  F  Ephodacu  pidfcum, au¬ 
ro  ,  purpuraque  contextum  demonftrat  ,  quod  bal¬ 
teo  adftringebatur.  G  Armillam  regii  geftam inis  prae¬ 
cipuum  ornamentum  in  brachio  finiftro  pofitam  in- 
digitat.  H  plurieWepetita  ,  inferiorem  veftem  hya¬ 
cinthinam  ,  quae  etiam  aliquando  byflina  erat,  often- 
dit.  I  tandem  tabulas  facrae  Legis  indicat  ,  quae  Re¬ 
gi  tradebantur  in  ejus  inauguratione  ,  ut  ex  didtio- 
ne  (inferius  adhuc  magis  explicanda)  fufpicari 
probabiliter  pofle  videtur. 

Mirabitur  forfitan  aliquis,  ac  quaeret  i  cur  David 
vir  fandtus ,  non  purpureis  ,  fed  lineis  atque  byffi- 
nis  veftimentis  amidtus  legatur  ,  in  folemniflima  fa- 
crx  arcae  tranflatione.  Quod  equidem  propterea  me¬ 
moriae  proditum  fulpicor,  ut  nobis  fandtum  Regem 
de  more  Ephod  tunicaque  praeftantiflimis ,  auro,& 
gemmis  pro  dignitate  regia  intextis  amiciri  confue- 
vifle  fubindicaretur  :  eo  tamen  die  lineis  ,  atque 
byffinis  praeter  confuetudinem  indutum  ,  tum  ratio¬ 
ne  munditiei  legalis ,  ad  quam  ex  lege  ,  eo  praefer- 
tim  die  tenebatur  ;  tum  ut  laetitia  gaudioque  affe- 
dfcus  faltare  poffet ,  choreas  ducere ,  ac  laetari  coram 
arca  Domini  ,  veftibus  non  gravatus.  Fieri  etiam 
potuit  ,  ut  de  more  Regum  Orientalium  ,  lineo 
Ephod  uteretur  ,  quod  byffinae  ,  atque  linea:  veftes 
familiariflimae  Hebraeis  edent  ,  legalis  munditiei  de 
caufa  ;  propter  quam  frequentifiime  quoque  balnea 
cogebantur  adire.  Nec  enim  Ifraelitis  tantum  ,  fed 
etiam  aliis  Orientalibus  lineas  veftes  familiares  fue¬ 
runt.  Nam  de  Abradata  Suforum  Rege  fcribitXe- 
noph.  lib.  6.  de  pasdia  Cyri  ;  Atque  Abradata  cur¬ 
rus  quatuor  temonum  ,  &  equorum  offo ,  pulcherrime 
erat  ornatus  ;  cumque  induturus  ejfet  lineum  thoraca  , 
qui  iis  patrius  e(t.  Thoraca  vero  veftem  fignificari 
lineo  Ephod  perquam  fimilem  ,  probatione  non  in¬ 
diget.  Scipionem  quoque  in  Africa  albo  paluda¬ 
mento  ufum  fcnbit  nobis  Lipf.  lib.  z.  de  milit.Rom. 
dial.  12.  Quamobrem  color  albus,  &  lineis  uti,  re¬ 
giae  dignitati  ,  illo  tempore  nequaquam  contradi¬ 
cebat. 


A 


B 


Quod  autem  ejus  folemniftimi  diei  atttidfcus  fandfci 
Regis  David  ,  regite  dignitati  corrcfponderet ,  Sep¬ 
tuaginta  interpretes  fubindicarunt ,  ut  reor,  2  Reg, 
dicentes  :  ^  Aot/Bief  5-oAfuI  itjfaild.  Id  eft  ; 

&  David  indutus  erat  ftolam  eximiam  ,  feu  flolam pr&- 
flantem  ,  &  pr&fulgidam.  Quod  nimirum  excelien* 
tiifime  candicaret. 

Salomoni  ,  audtore  Jofepho  ,  ab  exteris  veftes 
quoque  purpurex  mittebantur:  quo  tefte  illarum  pa¬ 
riter  ufum  Regibus  Ifraeliticis  dilfonum  nequaquam 
fuifle  conftat.  Quemadmodum  etiam  iuperhumerale 
auro,  gemmifque  contextum  ,  acupictum  ,  &urt- 
dequaque  prmftantiftimum  ,  Sacerdotali  perfimile  , 
Reges  Ifrael  habuiffe  par  eft  credere  ;  tum  ratione 
regia:  dignitatis  ac  majeftatis ,  qua  nulla  major  in  If¬ 
rael  habebatur-  tum  etiam  quod  nulla  lege  id  Regi¬ 
bus  interdiceretur. 


GAP.  X  L  I  V. 

Sacras  legis  tabulas ,  Regi  inaugurando  tradi¬ 
tas  fufpicatur. 

Ad  loca  2.  Para),  cap.  23.  Et  impofuerunt  ei  diadema f 
&  tejhmomum  ,  dederuntque  ei  in  manu  tenendam 
legem.  Deilter.  17.  Pofiquam  autem  federit  in  folio 
regni  fui  i  defer ibet  ftbi  Deuteronomium  legis  hujus  m 
volumine ,  accipiens  exemplar  a  Sacerdotibus  Levitica 
tribus  :  &  habebit  fecum  ,  legetque  illud  omnibus 
diebus  vita  fu  a  :  ut  dtfcat  timere  Dominum  Deum 
fuum ,  &  cuft odire  verba ,  &  caremonias  ejus  ,  quas 
in  lege  pracepta  funt.  Et  ad  alia  plura. 

QVamvis  communi  axiomate  ,  bradfceatoque 
proverbio  paffim  circumferatur  ,  eRegem  ac 
Principem  legibus  folutum  efle  ,  de  veteri 
jn  Ijure ;  legibus  tamen  parere  debere  affirmant  omnes* 
u  negat  nemo.  Ut  emm  populo  prtefunt  magiftratus, 
ita  magiftraribus  leges  :  vereque  diu  poteft  ,  inquit 
Rhodig.  lib.  8.  antiquar.  ledfc.  cap.  1.  Magftratum 
effe  legem  loquentem  ,  legem  vero  mutum  efe  magiftra - 
tum.  Quamobrem  Antonin.  &  Severus  fcripferunt} 
ut  tradit  Juftinianus  inft.  quib.  mo.  teft.  infir.  §.  fin„ 
Licet  enim  legibus  foluti  (imus  ,  attamen  legibus  vivi¬ 
mus.  _  Et  in  1.  digna  vox.  C.  de  leg.  &  conft.  prine* 
hoc  idem  traditur  his  verbis  :  Digna  vox  eft  majefta¬ 
te  regnantis  ,  legibus  fte  alligatum  Principem  fateri  :  adeo 
|  de  auctoritate  juris  noftra  pendet  auElontas  ;  &  revera 
^  majus  imperio  eft  fubmittere  legibus  principatum.  Ea¬ 
propter  ab  hac  debita  legum  obfervantia  ,  exordium 
fumpfifle  arbitror  ;  ut  cum  Princeps  inauguraretur* 
jura  quoque  Regni  fervanda,  jurandaque  eidem  pro¬ 
ponerentur  j  quibus  a  Rege  non  fervatis  ,  populus 
quoque,  ac  fubditi  a  jurata  eidem  obedientia,  loluti 
cen  ferentur. 

Jurandarum  legum  confuetudinem  ,  exordium 
fumpfifle  apud  Hebrxos  fufpicor  ;  quorum  Reges  a 
divina  lege  caeremoniali  per  Moyfen  a  Deo  lata,  & 
ex  parte  a  politica  quoque  foluti  omnino  non  erant  : 
quin  potius  inter  inaugurationis  folemnia  legem  ac¬ 
cipiebant  ,  manibus  tenendam  :  ut  etiam  de  Saule 
feribit  Sandtius  in  lib.  1.  Reg.  cap.  10.  n.  6.  quam¬ 
obrem  eodem  quo  reliqui  jure  ad  eam  obfervandam 
tenebantur.  Id  ipfum  colligitur  ex  Dei  ftatuto  , 
quod  habetur  de  Rege  Deuter.  17.  Poftquam  autem 
federit  m  folio  regni  fui  ,  deferibet  ftbi  Deuteronomium 
legis  hujus  m  volumine  ,  accipiens  exemplar  a  Sacerdo¬ 
tibus  Levitica  tribus  :  &  habebit  fecum ,  legetque  illud 
omnibus  diebus  vita  fua  :  ut  difeat  timere  Dominum 
\Deum  fuum  ,  &  cuft  odire  verba  ,  &  caremomas  ejus  $ 
qua  in  lege  feripta  funt. 

T  £  s  Sunc 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1026 

Sunt  igitur  propterea,  qui  di&ionem  n1^  quod 
4.  Reg.  1 1.  &  2.  Paral.  23.  pofitum  fuper  Joafum in 
facris  oraculis  dicitur  ,  nequaquam  ornatum,  armil¬ 
lam  ,  fceptrum  ,  aut  veftem  ,  fed  legem  interpre¬ 
tentur.  Ita  Nicolaus  de  Lyra  4.  Reg.  cap.  i  1.  Abu- 
lenfi  ibid.  quaeft.  16.  &  17.  Pineda  lib.  2.  de  reb. 
Salom.  cap.  8.  num.  3.  Et  Sanftius  ljb,  1.  Reg.  cap. 

10.  his  fubfcribere  videtur.  Quibus  favet  plurimum 
iiofter  Vulgatus  interpres  *.  qui  quafi  declarans  vim 
illius  vocis  hagneduth  ,  quam  lib.  4.  Reg.  cap. 

1.  teflimonitim  fuerat  interpretatus ,  in  2  Paral.  cap. 
23.  per  legem  explicavit  dicens  :  Et  impofuerunt  et 
diadema ,  <jr  teftimonium  ,  dederuntque  in  manu  tenen¬ 
dam  legem .  g 

Cumque  legis  vocabulo  in  facris  oraculis  ,  quin¬ 
que  libri  Moyfis  fignificari  confueverint ;  difeeptan- 
dum  remanet,  &  fub  judice  lis  eft,  in  explicatione 
loci  allati  :  num  omnes  videlicet  quinque  Moyfis 
libri  ,  vocabulo  teltimonii  comprehendantur ,  Re¬ 
gique  inaugurando  traderentur  >  an  vero  unusvelal- 
ter  tantum  illorum  librorum  eo  vocabulo  intelliga- 
tur  ,  iique  foli  in  manus  Regis  inaugurandi  trade¬ 
rentur  ;  conceffo  ,  quod  illa  voce  hagnedttth 
lex  fignificaretur.  Ambigunt  plurimi  ,  affirmant 
alii  ,  negant  reliqui.  Legis  vocabulo  Deuterono¬ 
mium  tantum  fignificari  arbitratur  Abul.  4.  Reg. 
cap.  1.  quaeft.  16.  &  quaeft.  17.  quem  alii  plures  fe- 
quuntur.  Eo  argumento  dudti ,  quod  Genefis  fit 
liber  omnino  hiftorialis  ,  non  vero  legalis.  Qua 
etiam  de  ratione  reliquis  libris  id  negandum  putat  tri¬ 
bus.  Exodus  enim,  8c  liber  Numerorum  ,  partim 
hiftorias  ,  partim  leges  continent.  Liber  Levitici  il¬ 
las  tantum  leges  comple&itur  ,  quas  ad  ritus  facrifi- 
ciorum  pertinent.  Quamobrem  hunc  librum  ne¬ 
quaquam  ad  Regem  ,  fed  potius  ad  Sacerdotes  per- 
tirruifie  exiftimat.  Tantum  ergo  librum  Deutero¬ 
nomii  fig%ficari  illa  voce  nvii’?  exiftimat  ,  ubi  dc 
inauguratione  Regis  agitur.  Abulenfem  fequitur 
Sandlius  lib.  4.  Reg.  loco  citato  dicens  :  E[l  autem 
teftimonium  idem  quod  lex  ,  feu  Deuteronomium.  Ea-  D 
que  ducitur  ratione,  quod  in  hoc  tantum  libro  Deu¬ 
teronomii  ,  leges  fpedtantes  ad  ftatum  laicalem  tra¬ 
derentur  ,  quarum  praecipua  cura  Regi  ac  Principi 
demandata  erat  :  tum  etiam  quia  is  liber  reliquos 
Pentateuchi  dignitate  anteire  putaretur. 

Argumento  adhuc  alio  ad  id  poffumus  duci  ,  ni¬ 
mirum  quia  liber  Deuteronomii  veluti  caeteris  fan- 
dtior  cap.  31.  Deuter.  in  latere  arcae  reponendus 
praecipitur.  In  anno  quoque  feptimo ,  qui  erat  quie¬ 
tis  ,  atque  redemptionis  ,  liber  Deuteronomii,  qua¬ 
li  totius  legis  compendium  ,  vel  expolitio  effiet,  co¬ 
ram  omni  populo  legeretur  :  ut  loco  citato  videre 
licet.  Nam  introeuntibus  filiis  Ifrael  in  terram  pro-  E 
miffionis  ,  denuo  foedus  inter  Deum  populumque 
firmatum  luit ,  &  novis  foederalibus  hoftiis  ad  legis 
obfervantiam  Ifraelitae  fe  aftrinxere.  Quapropter 
totum  Deuteronomium  ,  quafi  reliquis  libris  digni¬ 
us  ,  fuper  lapides  ejufdem  altaris  jam  calce  leviga¬ 
tos  fcribi  ,  Deus  juffilfe  videtur.  Quibus  tandem 
rationibus  accedit ,  quod  Deus  librum  hunc  in  ma¬ 
nus  Regis  Rege  jam  inaugurato  tradendum  aperte 
dixifle  putatur  Deuter.  17.  loco  citato.  Sumpto  igi¬ 
tur  argumento  a  dignitate  hujus  libri,  &  ex  eo  quod 
Rex  eundem  fibi  deferibere  tenebatur  :  id  circo  in 
manibus  Regis  hunc  librum  pofitum  inaugurationis 
in  folemnitate  Abulenfis  exiftimat ,  fignificatumque  F 
vocabulo  &  teftimonii  volunt. 

Sententia  Abulenfis,  licet  maximum  au&oritatis, 
probabilitatifque  fpecimen  prae  fe  ferat,  fu  m  mas  quo¬ 
que  ,  me  judice  ,  patitur  difficultates  ;  quod  pluri¬ 
mi  in  ea  lateant  angues  fub  herba.  Nam  quamvis 
tam  vocabulo  Hebraico  hagneduth ,  quam  La¬ 
tino  Tejhmomum  ,  Sc  Graeco  Tvg/jy  divina  lex 


102? 

redte  accipiatur  j  atque  in  hoc  fenfu  faepe  in  facris 
litteris  vox  tejhmonium  ponatur  }  nunquam  tamen 
in  eifdem  facris  litteris  pro  tota  Dei  lege  ,  neque 
pro  omnibus  praeceptis  Leviticis  feucaeremonialibus, 
aut  politicis  &  moralibus  lumitur.  Plunbus  facra- 
rum  litterarum  teftimoniis  haec  veritas  corroborari 
poflet ;  fufficiat  tamen  unum  pro  mille  ex  cap.  4. 
Deuter.  in  quo  fub  anno  quadragefimo  ab  exitu  filio¬ 
rum  lfiael  de  iEgypto  ,  cum  jam  filii  Ifrael  terrarn 
promiffionis  ingreffuri  effient,  Moyfes  iterum  Dei 
prxeepta  ,  caeremonias  atque  judicia  ,  populo  ad 
mentem  revocavit ,  cui  legis  repetitioni  hanc  praefa¬ 
tionem  praemififte  conftat ;  ut  re&ie  confideravit  Va¬ 
stus  :  Et  hac  teftimonia ,  &  caremonia  ,  atque  ju¬ 
dicia  ,  qua  locu-tw  ejl  ad  filios  Ifrael.  Elebraice  fic  le¬ 
gitur  .  D’j?nni  nfttjn  rhx  elleh  hagnedoth  veha- 

chuqhirn  vehamifepatim.  Que  ad  verbum  interpreta¬ 
ta  fic  fonant  :  Hac  pracepta  ,  caremonia  ,  &  judi¬ 
cia. 

Diligentiori  indagine  vocabula  haec  difeutiantur. 
Nam  intelligentia  facrarum  Litterarum  ex  Hebrai¬ 
corum  vocabulorum  vi  cum  primis  haurienda  eft  ; 
quorum  quidem  vis  ac  energia  maxima  ex  parte  cor- 
rofa  ,  ex  hominumque  mente  erafa  cum  fit ;  figni- 
ficationem  quoque  eorumdem  exolevifle  perfpicuum 
eft.  Nam  didtio  Latine  fudteia  , 

ubique  in  facris  textibus  interpretata ,  de  illis  tantum 
praecepcis  accipi  debet ,  quae  Judices  Reipublicxref- 
piciunt ,  eifque  normam  fententiae  ferendae  in  con- 
troverfiis  tam  civilibus  ,  quam  criminalibus  Ifraeli^ 
tarum  praeftant.  Etenim  a  Deo  lata  fuerunt ,  ut 
jurgia  tam  civilia ,  quam  criminalia  de  populo  fuo 
tollerentur.  Quamobrem  quoties  in  Pfalmis  prae- 
fertim  Pfal.  118.  judicia  Dei  laudantur  ,  quod  fint 
bona  ,  quod  fint  dulcia,  quod  fint  appetenda,  & 
alia  hujufce  generis  de  eifdem  affirmantur,  quaepafi. 
fim  in  eo  Pfalmo  occurrunt  i  ubique  loca  illa  ,  de 
eo  genere  praeceptorum  interpretanda  funt ,  quae  ad 
lites  decernendas,  &.  ad  jus  dicendum  fpedlantj  quo¬ 
rum  obfervantia  non  omnes  de  populo  ligabat  ,  fed 
tantum  Principem  ac  magiftratus  vinciebat,  qui  qui¬ 
dem  decernere  lites  ac  jurgia  populorum ,  juxtaprx- 
feriptas  a  Deo  leges  tenebantur. 

Quoties  vero  dxftio  hachuqhim ,  in  eo  Pfal. 
aut  alibi  in  facris  legitur  litteris,  quas  di&io  Lati¬ 
ne  Statuta  interpretatur,  &  quandoque  in  genere  fe¬ 
minino  ri,i,!?p  hachuqhot  reperitur  ;  ea  voce  leges  fi* 
gnificantur  ,  ac  ftatuta ,  quae  alio  vocabulo  np7*  £<>. 
daqhah ,  in  lingulari,  zedaqhoth  in  plurali  di¬ 

cuntur,  propneque  per  fujiitiam ,  five  fuftificat  tones 
a  noftro  latino  Interprete  vertuntur.  Et  redle  qui¬ 
dem.  Nam  femper  his  vocibus  fubindicantur  prae- 
cepta  caeremonialia  ,  in  quibus  ritus  ac  caeremoniae 
ad  religionem  Deique  cultum  in  altari,  aut  taber¬ 
naculo  fpeftantes  praeferibuntur.  Haec  ftatuta ,  ri¬ 
tus  ,  &  exremonias  obfervandas  in  facrificiis  refpi* 
ciebant:  nec  non  etiam  circa  munditiam  ,  ac  quali¬ 
tatem  illorum  verfabantur,  qui  facrificia  offerebant, 
&  aliis  quoque  ,  quibus  de  carnibus  facrificatis  co¬ 
medere  non  erat  vetitum,  in  his  leges prxfcrtbeban- 
tur.  Quamobrem  quod  ad  hanc  poftenorem  ratio¬ 
nem  ,  haec  ftatuta  omnes  ,  etiam  non  Sacerdotes  , 
ligabant  :  quod  ad  utrumque  vero  Sacerdotes  tan¬ 
tum  obligabant.  Quia  eorum  erat  muneris,  ea  qux 
altaria  ,  &  ritus  offerendorum  facrificiorum  refpi- 
ciebant ,  diligenti  ftudio  curare,  advertendo  ne  im¬ 
mundorum  oblationes  ac  vi&imas  reciperentur,  neve 
ad  comedendum  aut  offerendum  facra  inhabiles 
admitterentur.  Dicebantur  autem  haec  praecepta 
Juftificationes  ,  quia  per  ea  homines  a  peccatis 
juftificabantur  ,  &  ab  immunditiis  purgabantur  : 
juftificabantur  ,  inquam  ,  in  fide  Chrifti  ventu- 
ri ,  qui  quidem  vidtimis  ,  &  hoftiis  veteris  legis 


1018  Myrothecivm  III.  1019 


reprmfentabatur  ,  &  ab  illis  patribus  fide  venturus 
intuebatur. 

Prmcepta  denique  moralia  in  duabus  tabulis  lapi¬ 
deis  exarata  ,  pluribus  vocibus  ac  vocabulis  indigita- 
bantur.  Et  primo  quidem  generali  hoc  vocabulo 
T?!  derech  ,  quae  via  interpretatur ,  fignificabantur. 
Hac  vero  voce  propterea  moralia  praecepta  diceban¬ 
tur  ;  quod  totius  moralis  philofophim  fundamenta 
exilterent  ,  horumque  praeceptorum  obfervantia  fe- 
mita  cenferetur  ,  qua  homo  ad  Deum  ducebatur. 
Quamobrem  Propheta  quoque  in  Pfal.  ir.  ad  haec 
prmcepta  refpiciens  dicebat :  Viam  mandatorum  tuo¬ 
rum  cucurri ,  cum  dilatafti  cor  meum.  Frequentius 
Vero  eadem  praecepta  hac  voce  n]^?  mitsvah  fignifi- 
cantur  :  qum  di£tio  a  verbo  nl*  tfavah  derivaturi 
quod  pracipere  ,  mandare  ,  feu  jubere  valet.  Itaque ' 
per  antonomafiam ,  &  per  refpeblum  ad  reliquas  le¬ 
ges ,  tam  caeremoniales ,  quam  politicas,  hmc  ftatu- 
ta  in  tabulis  a  Deo  incila  Pracepta ,  five  Mandata  ap¬ 
pellantur,  St  per  excellentiorem  quandam  fanbtita- 
tem  difta  fuere  hagnedoth ,  id  elt,  teftimoma. 

Quod  nimirum  praecepta  haec  ipfemet  Deus  fuo  di» 
gito  ,  hoc  eft  fua  omnipotentia,  in  tabulis  lapideis 
infculpfiflet;  ad  conteftationem  colloquii  cum  Moy- 
fe  in  monte  habiti ,  necnon  etiam  ad  notam  Imperii, 
quod  in  exercitum  Ifraeliticum  ,  Ifraeliticamque 
Rempublicam  aflumpferat  ,  quam  inftituendam  re* 
gendamque  fufceperat.  Ea  propter  hae  tabulae  la¬ 
pidem  ,  in  facro  textu ,  tabulae  teftimonii  nominan¬ 
tur,  five  mavis  dicere  tabulae  hagneduth.  Sic  legitur 
cap.  52.  Exod.  Et  reverfus  eft  Moyfes  de  monte  portans 
duas  tabulas  teftimonii  in  manu  fua.  Hebraice  fic  ha¬ 
betur  :  nni.’.'7  r'in'?  Et  dua  tabula  hagneduth  in 


A 


B 


manu  illius. 

Quia  vero  hae  tabulae  lapideae ,  tabulae  hagne¬ 
duth  ,  ut  diximus  ,  appellabantur,  hinc  fa&um  ar¬ 
bitror*  ut  ip  facris  Scripturis  ex  frequenti  ufu, 
excellentia  illarum  facrarum  tabularum  fola  voce  ha¬ 
gneduth  nn£?  eaedem  tabulae  fignificarentur.  Qua¬ 
propter  tabernaculum  ,  in  quo  hae  tabulae  teftimonii 
religiofe  afiervabantur  ;  tabernaculum  ,  five  ten¬ 
torium  hagneduth  Hebraice  nnI!i?  hohel  ha¬ 

gneduth  dibtum  fuit.  Sacra  fimiliter  arca  ,  quae 
Dei  juflii  parata  fuit,  ut  in  ea  facrae  hm  tabulx  lapi¬ 
dem  pio  cultu,  ut  par  erat,  cuftodirentur  ,  arca  te¬ 
ftimonii,  five  P-:  aron  hagneduth  appellata  fuit. 
Sacratior  quoque  locus  totius  praetorii,  five  tentorii, 
facrum  nimirum  tabernaculum,  in  quo  candelabrum, 
menfa  panum,  altare  thymiamatis,  &  reliqua  facra- 
tiora  vafa  divini  cultus  velaminibus  tegebantur  ,  ha¬ 
bitaculum  teftimonii,  feu  mifcan  hagneduth  Df? 
in  facra  Scriptura  nominatur.  Et  denique  prmcepta 
ipfa  moralia  fola  voce  hagneduth  fignificata  fue¬ 
re.  Quamobrem,  quoties  latina  dibtio  teftimonium, 
apud  Vulgatum  Interpretem  ,  vel  Hebraica  hagne¬ 
duth  in  codicibus  Hebraicis  folitarie  pofita  legi¬ 
tur,  &  de  lege  aut  prmceptis  divinis  agitur,-  toties 
illam  vocem  de  moralibus  tantum  prmceptis  in  tabu- 


D 


lis  incilis  accipi  certum  eft :  cum  illud  hagne¬ 
duth  fit  epitheton  proprium  divinm  legis  ,  non 
univerfim  acceptm  ,  fed  reftridtm  ad  prmcepta' 
moralia  ,  legis  nomen  coarbtando.  Quod  etiam 
docuit  Ribera  in  cap.  9.  epift.  ad  Hebr.  de  vo¬ 
ce  teftimonium  ,  qum  didlioni  Hebraice  cor- 
refpondet. 

His  prmlibatis  de  fignificatione  vocabulorum ,  at¬ 
que  cum  primis  de  illa  voce  Hebraica  liquido 
jam,  ut  puto,  conftat;  quando  legimus  dejoafolib. 
4.  Reg.  cap.  11.  8c  2  Paral.  25.  "V.fl  n? 
nnymnxi  Qum  ad  verbum  fic  fonant :  Et  pofuit  fuper 
illum  nez.er  &  hagneduth  i  non  quidem  de  omnibus 
libris  legis  ,  neque  de  folo  libro  Deuteronomii  ,  ut 
dicebant  Abulenfis,  Pineda,  Sc  Sanbtius,  fed  tan¬ 


F 


tum  de  tabulis  lapideis  ,  quas  Moyfes  de  monte  ad 
populum  attulerat,  locum  intelligi  debere.  Quod 
nunquam  diblione  in  Scripturis  facris  integra 
lex,  qum  continetur  in  Exodo ,  Levitico,  Nume¬ 
rorum  libris,  &  Deuteronomio  fignificetur;  fed  fo- 
lum  facrm  tabulm  ,  in  quibus  moralia  prmcepta  Dei 
digito  exarata,  vifebantur. 

Quia  igitur  in  facro  textu  Reg.  4.  Sc  Parallp.  2; 
pofitum  fuper  Regem ,  quando  inaugurabatur 
fcribitur  ;  mihi  minime  incredibile  videretur,  aut  a 
ratione  alienum;  facras  divinm  legis  tabulas  tunc  de 
Arca  extrabtas  ,  Regique  fuftincndas  traditas  ,  ut 
Moyfis  aut  Dei  perfonam ,  Regem  in  populo  fufti- 
nere  monftraretur.  Quemadmodum  Summus  Sacer¬ 
dos,  Dei  &  Aaronis  in  eodem  populo  perfonam  fu- 
ftinebat.  Hac  enim  caeremonia  collocandi  facras 
legis  divinm  tabulas  in  manibus  Principis,  eundem 
a  Deo  miftum  ,  veluti  alterum  Moyfem  fignificaba- 
tur,  feliciflimaque  fub  illo  Rege  omina ,  qualia  fub 
Moyfe  ,Deo  aufpice,  tam  populo,  quam  Regi  augu¬ 
rabantur.  Quamobrem  fi  hac  ratione  de  inaugura¬ 
tione  conjebtare  licet;  de  lege  in  tabulis  lcripta  ver¬ 
ba  illa  2  Paral.  25.  qum  habentur  in  noftra  tranfla- 
tione  ,  interpretari  poftent:  Et  dederunt  ei  tenendam 
legem.  Addita  quidem  ab  interprete  ,  ut  reor  ,  ad 
declarandam  fignificationem  illius  vocabuli  teftimo¬ 
nium:  quod  quidem  vocabulum  potius  legem,  quam 
amiblum  regium  a  nonnullis  fignificari  ,  non  male 
creditur.  Ledtons  etiam  judicio  hmc  lis  decernenda 
relinquitur  ;  ut  eam  ample&atur  fententiam  ,  quam 
probabiliorem  cenfuerit. 

Sed  neque  ifta  fuis  carent  obfcuritatibus.  Cum  e- 
nim  nullibi  Scripturam  facram  hujus  tabularum  le¬ 
gis  ab  arca  extra&aonis  exprelse  mernmiiTe  legatur, 
remque  tanti  momenri  filentio  tegendam  minus  cre¬ 
dibile  videatur;  ut  faltem  aliquando  a  Jofepho,  vel 
ab  aliquo  alio  Hebraicarum  rerum  fcriptore  , 
non  referretur  ;  facras  tabulas  de  facra  extrahere  ar¬ 
ca  ,  alienum  ab  illarum  cultu  cenfetur.  Cum  ali¬ 
quando  adeo  temerarium  in  facris  oraculis  appareat 
folo  intuitu  illas  confpexifte,  ut  ultimi  fupplicii  poe¬ 
na,  cmde  multorum  Azotiorum  ,  &  Bethfam irarum 
crimen  hoc  punitum  fuerit;  propterea  facras  illas  ta¬ 
bulas  confpicere,  atque  contredfcare  in  facris  oraculis 
interdi&um  videtur.  Quamobrem  alio  declinan¬ 
do  ,  ex  alioque  capite  petendam  fore  interpreta¬ 
tionem  illius  vocabuli  hagneduth  ,  fatius  pu¬ 

tant  alii  ,  nili  velimus  ,  facrarum  tabularum  con- 
fpebtum  Idololatris  quidem  vetitum  ,  non  vero  If- 
raelitis  fuiffe. 

Fatemur  valida  hmc  efte,  nobifque  omnino  igno¬ 
tum  ,  quid  eo  vocabulo  fignificaretur ,  quod  neque 
de  tabulis ,  neque  de  libris  legis  ftribte  illud  inter¬ 
pretari  pofllt  ,  nec  de  veftibus  ,  armillis,  fceptro, 
aut  reliquis,  de  quibus  in  fuperioribus  capitulis  egi¬ 
mus,  accipi  valeat.  Noftrum  igitur  de  hac  re  fus- 
pendentes  judicium  ,  hmrere  cogimur;  nec  noftrant 
de  hac  re  ignorantiam  fateri  veremur.  At  fi  fortafle 
in  eo  offendatur  lebtor  ,  quod  apud  noftrum  Inter¬ 
pretem  legem  datam  in  manibus  Joafi  habeatur; 
curigyfo  lebtori  fatis  fieri  poteft  ,  legis  nomine  , 
jura  Regis  intelligendo  ,  qum  fcripfiffe  in  libro, 
Sc  repofuifte  in  tabernaculo  Samuelem  ex  primo 
Regum  cap.  10.  fcimus  :  vel  id  pofitum  ab  in¬ 
terprete  ,  pro  eo  quod  poftmodum  fieri  confueve- 
rat  de  libro  Deuteronomii  ,  qui  juxta  Dei  prae¬ 
ceptum  ,  cum  jam  in  folio  Rex  fediftet  ,  eidem 
tranferibendus  tradebatur.  Et  his  interpretationibus 
Vulgato  Interpreti  fummm  apud  nos  veritatis  ,  fa- 
tisfabfum  iri  polle  arbitror. 


Ttt  1 


CAP 


1030 


Arcanorvm  Sacrae  Script.  1031 


B 


C  A  P.  X  L  V. 

Olei  neceflltas  in  conftituendo  Rege  Ifraelitico 
oftenditur. 

Ad  loca  t.  Reg.  1 6.  Imple  cornu  tuum  oleo.  Pfal. 
104.  Nolite  tangere  Chrijlos  meos.  Levit,  4.  Si 
Sacerdos  ,  qui  unitus  efi  ,  peccaverit.  Et  ad 
alia . 

DIscvtiendvm  occurrit ,  utrumne  olei  ali- 
cujus  effufio  in  Regum  inaugurationibus,  feu 
defignationibus  eflet  neceflaria  ,  an  vero  fine 
oleo  Reges  in  Republica  Ifraelitica  conftabiliri  pof- 
fent.  Rei  difficultate  rationibufque  plurimis  dodif- 
fimus  Abulenfis  agitatus  ,  nec  non  etiam  rem  ipfam 
fatis  implicitam  intelligens  ,  non  fatis  firme  loqui¬ 
tur  j  fed  diverfis  in  locis  facrae  Scripturas  diverfa  vi¬ 
detur  docuifle.  Nam  lib.  1.  Reg.  cap.  id.quaeft.  1. 
extrema  declinare  ,  mediumque  tenere  cogitavit. 

(  Extrema  namque  in  arduis ,  difficillimifque  nego¬ 
tiis  vitio  minime  carere  liquido  confiat)  Quare  af¬ 
firmavit  in  Republica  Hebraeorum  ,  nulla  habitara- 
tione  olei  ,  interdum  quidem  oleo  facro  ,  ejufdem 
generis  cum  illo  ,  quo  Sacerdotes  initiabantur,  prout 
audores  pofterioris  fententiae  infra  recitanda  opina¬ 
bantur,  interdum  prophano  communique  Reges  oleo 
inundos  dicit  i  aliquando  aromatibus  condito ,  mo¬ 
re  Sacerdotum  ,  nonnunquam  fimpiici  oleo,  ut  prio¬ 
ris  lententis;  audores  infra  recitandi  affirmabant.  Et 
hac  ratione  ,  variis  facrarum  Scripturarum  locis ,  in 
quibus  aliquando  Reges  facro  oleo  initiati  fcribuntur, 
quandoque  vero  oleo  communi  inauguratos  fuifle  in- 
finuatur,  fatis  polle  fieri  putavit. 

Cum  igitur  nihil  oleum  ,  aut  undionem  ad  jus 
Regis  conferre  arbitraretur,  nullius  negotii  fore  exi- 
fiimavit ,  illo  ,  vel  illo  ,  vel  nullo  oleo  Reges  inau¬ 
gurari.  Nec  loquitur  Abulenfis  de  privata  in  pras- 
nunciandis  Regibus  undione  ,  fed  de  folemnioriin-  D 
auguratione  ,  qua  ad  regni  gubernacula  Principes 
aflumebantur.  Illud  autem  Abulenfis  ,  inter  Re¬ 
gum  ,  Sacerdotumque  undionem ,  difcrimen  exeo- 
gitavit  :  quod  hi  ea  lege  ligarentur,  ut  tantum  oleo 
fando  confecrati  facerdotale  munus  exercere  poflent) 
Reges  vero  nequaquam  aliqua  ad  id  lege  tenerentur : 
fed  pro  arbitrio  tam  oleo  communi ,  quam  propha¬ 
no  ,  ad  regni  gubernacula  inaugurarentur.  Quin 
etiam  nullo  jure  oleum  neceflanum  extitifle  ,  ex 
Rabbinis  non  pauci  exiftimant. 

Reges  aliquando  non  facro  ,  fed  communi  oleo 
inauguratos  fuifle  ,  rationibus  petitis  ex  inundione 
Saulis,  Sc  Davidis  fada  per  Samuelcm, probat Abu-  g, 
lenfis.  Quod  interdum  non  oleo  communi,  feu  pro¬ 
phano  ,  fed  fando  ,  ac  facro  Reges  inauguraren¬ 
tur  j  ex  cap.  1.  lib.  5.  Reg.  confirmat  :  in  quo  Sa¬ 
lomon  oleo  de  tabernaculo  fumpto  inauguratus  feri- 
bitur.  Illud  vero  oleum  ,  quo  Salomon  inauguratus 
fuit ,  alterius  generis  ab  eo  fuifle  ,  quo  Sacerdotes 
facrabantur  ,  nulla  ratione  concedendum  exiftimat, 
quia  hoc  tantum  genus  Sacri  confecrationis  olei, 
divina  oracula  in  facro  Dei  tabernaculo  aflervari  fo- 
litum  teftantur  j  quae  dodrina  vera  fit,  necne,  fta 
tim  difeutiemus.  De  hac  re  ita  Sandius  in  cap.  10. 
lib.  I .  Reg.  n.  6.  loquitur.  Non  difplicet  mihi  zNbu- 
lenjis  cogitatio  i  fed  puto  illam  cum  aliquo  diferimine  ejfe 
intelhgendam ,  quam  ego  hoc  modo  fine  aliquo  incommo¬ 
do  reor  temperari  pojfe  :  vt  Ji  quando  Rex  ejfet  ungendus 
Ifraelitis  ,  cum  nondum  erant  decem  tribus  ex  magno 
illo  corpore  diftratta ,  aut  po fi  divifionem  illam  Reges  fu. 
da }  tunc  facrum  adhiberi  oleum  ,  cr  unitionem  fieri  'a 
Sacerdotali  manu  ,  aut  ab  eo  qui  Sacerdotalem  habuit 
poteft  at  em ,  qualis  fuit  Samaei ,  aut  alius  fortaffe  Pro- 


Ai pheta,  quomodo  unitus  Saul,  David Salomon,  qui 
Reges  fuerunt  Ifrael ,  &  Reges  poftea  fuda ,  quos  un¬ 
itos  fuiffe  arbitror ;  licet  nihil  de  illorum  unitione  Scrip¬ 
tura  doceat. 

Abulenfi,  Sc  reliquis,  qui  oleum  ad  Regum  inau¬ 
gurationes  nequaquam  neceflarium  arbitrantur, 
occurri  poteft  tefiimoniis  Sacrorum  oraculorum ;  Sc 
monftrari  quofeunque  Reges  oleo  ,  quali  ex  lege 
praenunciatos  Sc  conftitutos  fuifle.  Nam  Samuel 
Saulem  in  Ramatha  ,  David  in  Bethlehem  Reges 
quidem^  praenunciavit :  non  tamen  fine  oleo.  Hoc 
fuifle  facrum  ,  a  vafe  monftrari  pofle  ab  aliquibus 
cenfetur  ,  Se  nos  infra  difeutiemus.  Ut  quid  enim 
Deus  ad  Samuelem  dixiflet ,  Imple  cornu  tuum  oleo? 
Oleum  pariter,  quo  inundus  fuit  Salomon,  facrum 
extitifle  negari  non  poteft.  Illud  etiam ,  quo  Jehu 
fuit  inundus ,  facrum  extiterit  ,  necne  ,  viderint 
alii:  audoritate  enim  Jofephi  facrum  fuifle,  certum 
aliquibus  videtur.  Ut  quid  enim  ,  dicunt  aliqui, 
Ehikus  juffiflet  illum  Prophetarum  difcipulum , 
quem  ad  ungendum  Jehu  in  Regem  fuper  Ifrael 
mittebat,  accipere  lenticulam  olei  ,  quod  erat  vas 
unguentarium  ,  ut  primo  libro  oftendimus  ,  nili  fa¬ 
crum  oleum  accipere  cogeretur  ?  fane  pro  fandi- 
tate  hujus  olei  praeclarum  extat  Jofephi  teftimonmm 
lib.  9.  antiq.  cap.  4.  fecundum  editionem  Gnecam , 
vel  cap.  6.  juxta  aliam.  Ait  enim :  e’ai^0?  J 
(pifnjff  'ivoe  r  [xoe^ruv  dvrS,  dvTulo  olyiov  thouov,  mi/a- 
vj/ev  eic  t  »>j2v  ,  Xj  (Pgfirovlx  oti  lo 

9-«ov  oivrov  fioic-iKioe.  Ubi  pro  fanditate  olei  quo 
Jehu  undus  eft  Regem  ,  faciunt  illa  verba  ro  »yi0v 
iAchov  ;  ficenim  locus  allatus  latine  redditur :  Elifieus 
autem  Propheta  dato  uni  ex  Difcipulis  oleo  fanlto , 
mifit  in  Ramatha  ad  ungendum  fehu ,  &  dicendum  divi¬ 
nitus  illum  %egem  eleltum.  Hoc  igitur  oleum  fan¬ 
dum  eidem  difcipulo  dedifle  Elifteum ,  quafi  ex  ne- 
ceffitate  Regis  defignationis  ,  dicendum  videtur. 
Nec  enim  erat  Ehfaeo  ,  unde  oleum  fandum  pro¬ 
curare  cogeretur,  fi  vel  quocumque  oleo,  vel  nul¬ 
lo,  Reges  inaugurari  poflent:  quod  pariter  dici  po¬ 
teft  de  undione  Saulis  ,  Davidis  Sc  Salomonis, 
facris  ex  oraculis  ,  locis  ,  audoritatibus 
Abulenfis  fententiam  infirma- 


Quibus 

atque  rationibus 


tam  confiat  ,  Sc  olei  neceffitas  ,  ut  reor  ,  often¬ 
ditur . 

Concedit  Abulenfis  eos  Reges,  quos  recenfuimus, 
facro  fuifle  oleo  inauguratos  ;  negat  tamen  hac  de 
caufa  olei  neceffitatem ,  fed  aliquos  tantum  aliquan¬ 
do  facro  oleo  inundos:  traditque  fandos  Prophetas 
femper  facrum  oleum  ad  hoc  munus  fecum  deferre 
confuevifle  3  non  ex  vi  alicujus  legis,  fed  ut  pnefto 
divinis  obtemperare  mandatis  valerent:  eum  nimirum 
Regem  inaugurando ,  quem  Deus  oftendiflet.  Nam 
alias,  ni  illud  fecum  detuliflent  oleum,  ab  eifdem 
quos  inaugurandos  adibant ,  oleum  fandum  petere 
cogerentur,  atque  propterea  antequam  fuo  munere 
fungerentur,  divinum  confilium,  his  ad  quos  mitte¬ 
bantur,  contra  fas  ,  detexiflent:  Sc  ab  exequendo 
divinum  mandatum,  vel  defedu  olei,  vel  ejus,  qui 
Rex  proclamandus  fuiflet,  retardari  forfitan  potuif- 
fent :  dum  vel  illi  in  eledionem  minime  confenfif- 
fent,  ac  Regni  gubernacula  admittere  recufaflent, 
vel  denique  ab  alus,  qui  praedidae  eledioni ,  Sc  inau¬ 
gurationi  fefe  pro  viribus  oppofuiflent. 

His  commentis  Abulenfis  fatisfadum  exiftimat  ra¬ 
tionibus  atque  tefiimoniis ,  quae  in  contrarium  allata 
fuere.  Celeberrimus  quidem  vir  Abulenfis,  Sc  in 
facris  Scripturis  multiplicibus  laboribus  de  Ecclefia 
Dei  ,  ltudiisque  facris  optime  meritus  ,  mole 
tantae  difficultatis  jam  nunc  oppreflus  jacuit:  fed  quid 
mirum  ?  nam  Sc  bonus  aliquando  dormitat  Homerus. 
Non  enim  fapientis  eft  animi  tantum  in  fcientiis  fibi 
arrogare  ,  ut  nunquam  falli  fe  pofle  credat :  nam  8c 

Pater 


1032  MyROTH  ECIVM  IIL  1033 


Pater  Auguftinus  aliquando  fe  retra&avit  ;  Divus 
quoque  Thomas  multa,  quae  in  Sententiis  dixerat, 
poftmodum  in  Summa  retraftavit ;  virique  aliidodtif- 
limi  idem  fecerunt:  &  aliqua  me  quoque  publicaffe 
fcio  praecedentibus  Myrotheciis,  in  quibus  deceptum 
aliquando  me  fateor  ,•  &  fi  Deus  lucem  ,  ac  vitam 
praeftiterit,  emendatiora  illa  ipfa  dare  curabo.  Sa¬ 
tis  igitur  do&ioribus  viris  fore  putamus ,  fi  minus 
hi  quam  alii  decipiantur  (quod  utinam  mihi  contin¬ 
gat.)  Deceptus  eft  igitur  hac  in  re  eruditiffimus  A- 
bulenfis ,  cujus  etiam  dodtrinae  atque  opinioni  Pi- 
neda  lib.  z.  de  reb.  Salom.  cap,  6.  num.  4.  merito 
contradicit.  - 

Quod  autem  Abulenfis  ne  difficultatibus  opprime¬ 
retur,  effugium  excogitavit :  unumquemque  videli¬ 
cet  Prophetarum ,  vas  olei  fecum  deferre  confuevif- 
fe,  ut  divinis  mandatis  praelio  eflet,  pollet  ftatim 
Reges  eos  inaugurare  quofcunque  Deus  juffiffet  ;  non 
fine  cachinnis  audiri  poteff  Etenim  dum  haec  de 
oleo  facro  a  fingulo  quoque  Prophetarum  deferendo 
Abulenfis  excogitavit ,  oleum  fimul  &  operam  per¬ 
didit.  Sapit  namque  Rabbimfinum  ,  illorumque 
commentis  perfimile  videtur  ,*  illi  enim  cum  verita¬ 
tem  non  capiunt ,  ad  nugas,  &  commenta  fefe  con¬ 
vertunt.  Etenim  fi  res  ita  fe  haberet ,  eaque  de  ra- 
«-tione  Propheta  oleum  deferre  cogerentur;  etiam  a- 
liquem  famulum  in  itinere  fecum  Propheta  habere 
compellerentur,  cujus  humeris  geftari  potuifient, 
fi  quando  Deus  illis  hoc  pracepiffet :  quemadmo¬ 
dum  Jeremia  Deum  aliquando  pracepiffe  fcimus ; 
ut  humeris  famuli  delatus  Civitatem  per  foramen  e- 
grederetur.  Famulus  itaque  cuicumque  Propheta¬ 
rum  neceflarius  videbatur ;  ut  ftatim  ab  eo  divina 
jufla  exequerentur  ;  quibus  illico  obtemperare  Pro¬ 
pheta  tenebantur.  Armatum  quoque  militem  om¬ 
nes  Propheta  fecum  ducere ,  &  ad  manus  habere  de- 
buiffent ,  a  quo  gladio  percuterentur ,  quoties  Deus 
id  juffiffet  :  ficuti  Prophetam  illum  fecifle  fcimus, 
qui  Achabo  a  bello  Syriaco  revertenti  occurrit,  ut 
fuo  nomine  poenas  fe  daturum  eidem  praediceret; 
quod  Syria  Regem  liberum  dimififlet.  Funes  etiam 
Propheta  fecum  deferre  cogerentur,  quibus  inter¬ 
dum  alligarentur,  fi  quando  Deus  id  mandaflet: 
quemadmodum  Propheta  Ifaia  aliquando  hoc  Deum 
pracepiffe  legimus.  Hac  ntfi  admittantur  ,  red¬ 
denda  erit  ab  Abulenfi  ratio ;  cur  potius  oleum  fa- 
crum ,  quam  catera  fecum  deferre  Propheta  tene¬ 
rentur  ;  cum  non  magis  unius  quam  alterius  vefti- 
gium  in  facra  Scriptura  appareat.  Hac  aliaque  plu¬ 
rima  ablurda  ex  doftrina  Abulenfis  fequuntur :  paf- 
fim  enim  Scriptura  facra  meminit  eorum  ,  qua  a 
Deo  fan&is  Prophetis  jufla  fuere,  his  fimilium,qua 
hucufque  attulimus:  qua  licet  plena  fint  myfteriis, 
£c  ad  ufum  illius  feculi  accommodata  :  ridicula  ta¬ 
men  fuperficie  tenus  confiderata  non  pofliint  non 
cenferi ;  &  confequenter  ridiculam  pariter  dodfcrinam 
Abulenfis  relatam  monftranf,  fi,  quam  ipfe  adfert, 
ratio  locum  haberet.  Ne  igitur  in  pradidtas  abfur- 
ditates  incidere  nos  quoque  cogamur  ,*  nullo  padto 
ejus  doftrina  fubfcribimus ,  qua  unumquemque 
Prophetarum  fecum  oleum  deferre  confueviffe  do¬ 
cet. 

Confuetudinem  etenim  perantiquam  extitiffe  con- 
■  ftat  non  tantum  apud  Hebraos,fed  etiam  apud  alias 
quafcunque  nationes,  in  Regibus  initiandis,  pra- 
ftantiffimo  aliquo  unguento  eledto  Regni  guberna¬ 
cula  confignare.  Sunt  qui  Plutarcho,  Apulejoque 
audloribus  ,  aliis ,  id  contendant  probatum ,  fed 
falso.  Nam  Plutarchum  Artaxerxem  in  templo  Bel¬ 
latricis  Dea  inauguratum  fcripfiffe,  ac  etiam  aliquas 
inaugurationis  regia  caremonias  recenfuiffe  compe- 
ri  ;  nihil  tamen  apud  illum  de  ufu  Olei.  Apuleji 
quoque  lib,  1 1 .  totum  perlegi ,  nec  aliquid  de  ufu 


D 


B 


olei  in  Regum  inaugurationibus  videre  mihi  occur¬ 
rit.  Sed  ubi  defuere  Plutarchus  &  Apulejus,  pro 
veteri  ufu  olei  in  Regum  inaugurationibus,  fatis pro- 
fedfo  nobis  hoc  facer  textus  3.  Reg.  cap.  19.  fubin- 
dicavit,  Deo  Elia  Propheta  pracipiente  ,  ut  Azae- 
lem  oleo,  ac  undhone  Syria  Regem  futurum  pra- 
nunciaret,  dicente  illi  :  Revertere  m  viam  tuam  per 
Damafcum  :  cumque  perveneris  illuc ,  unges  Az.a'elem 
Regem  fuper  Syriam .  Nili  enim  undtione  Reges  Af- 
fyriorum  inaugurari  confueviflent ;  ea  undtione,  ac 
oleo  Azaeli  regnum  Syria  pradidtum  non  extitiffet: 
fed  potius  alterius  nationis  regnum  ,  apud  quam 
Reges  oleo  inaugurari  confuetudo  fuiffet :  cum  ta¬ 
men  Syria  non  alterius  regionis  eum  Regem  decla¬ 
rari  Deus  Elia  pracepent.  Quod  autem  apud  Ro¬ 
manos  quoque  aliqui  Magiftratus  olim  folemni  qua¬ 
dam  ,  ac  facra  initiarentur  undlione,  docuit  Varro 
lib.  5.  de  ling.  lat.  is  enim  poftquam  alios  adduxit 
folemnes  ritus  inaugurationis ,  advocari  dixit  viros 
quofque  pracipuos  m  templum.  Poft  hac  addit: 
ZJbi  licet  Cenfor ,  fcriba  ,  magiftratus ,  myrrha  unguen - 
tifque  ungantur  &c. 

At  ubi  pro  exterorum  undtione,  &  olei  neceffita- 
te  reliqua  deeffent  teftimonia,  facrorum  oraculorum 
auftoritate  in  lib.  Judic.  cap.  9.  probari  luculenter 
hanc  veritatem  perfpicuum  eft  :  ex  quo  etiam  loco 
Serrar.  quaft.  10.  in  1.  Reg  &  Gafpar  San&ius  ibi¬ 
dem  cap.  10.  n.z.  illud  idem  hauriunt.  Dum  enim 
facer  textus  fabellam  illam  Joatham  filii  Gedeonisad 
Sichemitas  retulit,  de  arboribus  fibi  Regem  eligen¬ 
tibus,  non  erat  illi  cur  undtionis  meminiffet,  nili  re¬ 
gia  inaugurationis  ritus  id  poftulaflent.  Sic  enim 
legimus  :  ferunt  ligna  ,  ut  ungerent  fuper  fe  Regem. 
Nec  enim  Gedeoms  filius,  ex  confuetudine  Ifraeli- 
tarum  hanc  metaphoram  haurire  poterat;  cum  If- 
raelita  nondum  regia  gubernarentur  au&oritate» 
Quamobrem  non  aliunde  quam  a  communi  ritu  gen¬ 
tium  in  inaugurationibus ,  eam  ungendi  Reges  me¬ 
taphoram  haurire  Scriptori  facro  licuit.  Apologi  e- 
nim  ,  allegoricaque  loquutiones  a  communibus  tan¬ 
tum  notifque  confuetudinibus  defumi  queunt. 

Verum  non  video,  qua  ratione  aliquorum  exter¬ 
norum  Regum  undtio  negari  poffit.  Ut  autem  hoc 
probetur  ,  praeter  locum  ex  libro  Judicum  Serrarii 
audforitate  roboratum  ,  advertatur  Prophetam  Ifaiam 
cap.  4y.  non  agere  de  Rege  aliquo  Ifraelitarum ,  ad 
quem  inaugurandum  unftio  neceUario  requirebatur; 
led  de  CyroPerfarum  Rege,  ad  quem  ex  Dei  man¬ 
dato  loquitur  Ifiias  in  haec  verba  :  Hac  dicit  Domi¬ 
nus  Chnfio  meo  Cyro.  Hebraice  autem  fic  legitur  * 
tfhUr  ntry  T:x  ne  Ideft.  Sic  dicit  Dominus  un- 

tto  fuo  Cyro.  Eft  enim  vis  Hebraicae  didfionis  O’1?® 
mafchtach  fignificare  Undtum.  Quamobrem  mfi  di¬ 
xerimus  Cyrum  Perfarum  Regem  de  more  illius 
nationis,  &  aliorum  Regum  oleo  inauguratum  fuifi- 
fe,  Cyrus  a  Propheta  improprie  omnino  undtus  di¬ 
ceretur.  Et  eo  magis  ,  quod  is  ,  qui  undfcus  ibi  di¬ 
citur  ,  proprio  etiam  nomine  exprimitur.  Ex  quo 
nomine  abfque  illo  adjundto  D'??  mafcbiach  iutelli- 
gi  poterat,  ad  quem  Prophetae  fermo  dirigebatur 
lub  his  verbis :  Dicit  Dominus  Cyo  Additur  igitur 
ibi  in  facro  textu  undti  vocabulum  ,  five,  ut  loqua¬ 
mur  cum  Hebraeis ,  nomen  Meffiae  ,  undlionis  de 
caufa  in  inauguratione,  propter  quam  Regibus  quo¬ 
que  Ifraelitis  apponebatur. 

Priori  Abulenfis  fundamento  occurratur,  &  ineo 
confutando  ,  olei  neceffitas  monftretur.  Nili  enim 
unftio  ,  oleumque  neceflarium  de  more  veterum, 
ac  ex  ritu  inaugurationis  ad  regium  jus  extitiffet,  ri¬ 
dicula  omnino  metaphora  Joatham  ]am  allata  appa- 
ruiffet;  fumpta  ab  arboribus,  quae  fibi  Regem  inun¬ 
gere  optimum  cenfuerunt.  Et  cap.  6.  lib.  1.  Reg. 
cum  Saulem  futurum  Regem  Samuel  praenunciarer; 

T  1 1  3  non 


1034  Arcanorvm  Sacrae  Scrirt.  1035 


non  erat  cur  oleo  uteretur:  illius  enim  fanditas,  at¬ 
que  prophetici  muneris  fama  loca  omnia  in  Ifraelpe- 
netrarat.  De  illo  enim  2.  Reg.  cap.  3.  dicitur  :  Et 
non  cecidit  ex  omnibus  verbis  ejus  tn  terram  t  &  cogno¬ 
vit  umverfus  Ifrael  a  Dan  ufque  Berfabee  ,  quod  fidelis 
Samuel  Propheta  ejfet  Domini.  Et  cap.  9.  famulus  Sau- 
lis,  qui  eum  ad  quaerendum  deperditas  afinas  comi¬ 
tabatur,  de  Samucle  dixit:  Ecce  vir  Dei  eft  in  civi¬ 
tate  hac ,  vir  nobilis:  omne  quod  loquitur ,  fine  ambigui- 
tate  vemt.  Quamobrcm  fufficere  videbatur  in  re, 
de  qua  agebatur,  Samuelem  Dei  nomine  Regem  Sau- 
lem  pranunciafle ,  abfque  aliqua  olei  effufione.  Et 
cap.  16.  iturus  Samuel  ad  ungendum  David,  non 
erat  cur  ei  diceretur  a  Domino  ,  Imple  cornu  tuum 
oleo:  cum  fine  oleo  regni  fuccefiorem  praenunciare 
poflet.  Neque  quando  ad  facrum  venit  in  Bethle- 
hem  ,  regnique  fuccefiorem  praenunciare  volebat, 
quem  Deus  defignaflet,  nequaquam  oleo  David  li¬ 
nire  cogebatur  :  latis  fibi  fuilfet  futurum  Regem  a- 
gnofcere,  quod  ipfe  tam  obnixe  a  Deo  expetierat , 
Davidique  fine  oleo  aperire,  quid  Deus  de  illo  fu¬ 
turum  decreverat.  Ita  pariter  in  acclamatione  Sau- 
lis ,  Jehii,  &  aliorum,  olei,  aut  undionis  ufus  ne- 
ceflarius  ad  regni  Habilitatem  exifiimari  minime  de¬ 
buit.  Quibus  ex  omnibus  allatis  locis  olei  ufus  ne- 
ceflarius  omnino  ad  Regum  confiitutionem  ex  facris 
fubodoratur  oraculis;  nili  loca  facrorum  oraculorum 
fubverfa  velimus 

Omnia  hrec  argumenta,  quae  in  inaugurationibus 
Regum  olei  neceifitatem  aperiunt,  fubindicant  etiam 
quod  regni  pofleflio,  cuicumque  jam  defignato  Re¬ 
gi  facra  undionis  tantum  vigore  concederetur.  Quae 
ut  notiora  fiant,  minime  praetereundum  duxi,  jus 
a  poflefiione  ,  naturali  quadam  ratione  ,  jurifque 
prudentium  dodrinis ,  in  omnibus  fuis  Codicibus, 
ac  Digeftis  diftingui.  Poteft  enim  contingere,  ut 
quis  in  aliquam  rem  jus  habeat ,  cujus  tamen  poflef- 
fio  penes  alterum  exiftat.  Res  eft  magis  nota,  quam 
aliqua  probatione  indigeat:  eo  namque  ordine  jus, 
atque  pofleflio  invicem  conneduntur,  juxta  dodri- 
nam  juris  prudentium  ;  ut  pofleflio  jus  fequatur, 
quafi  effedus  illius:  jus  praecedat  pofleflionem,  ve- 
luti  radix,  ac  fundamentum  ,  a  quo  pofleflio  pullu¬ 
lat  ,  &  fuum  robur  habet.  Quamobrem  nemo  ad 
alicujus  rei  legitimam  pofleflionem  admittitur,  nifi 
legitimi  juris  robore  prius  ftabiliatur.  Regni  autem 
Ifraelitici  pofleflio  facri  olei  inaugurationis  audorita- 
te,  cuicumque  dabatur :  quod  quidem  ejufdem  olei 
dignitatem,  atque  praeftantiam  aperit ,  &  explicat: 
eoque  magis ,  fi  diitinguatur  jus  regni  Ifraelitici  ab 
ejufdem  regni  poflefiione  ,  cum  utrumque  ab  oleo 
robur  ,  ac  firmitatem  fortiretur.  Defignata  enim 
futuri  Regis  perfona  ,  fi  ve  a  Deo  per  fortes,  ut  in 
Saule  contigit}  five  per  Prophetam  divino  nutu,  ut 
in  Jehu  fadum  cognovimus }  five  a  vivente  adhuc 
Rege,  ut  accidit  in  Salomone:  eamdem  perfonam 
fic  defignatam  ,  jus  regni  habuifle  manifeftum  eft; 
cum  tamen  Regni  pofleflionem  nemo  adipifceretur ,, 
nec  alicui  Principi  etiam  jam  Regi  defignato  con¬ 
cederetur,  (fi  facris  adhaerendum  eft  Scripturis)  ni¬ 
li  per  folemnem  olei  effufionem  ,  quamvis  ex  publi¬ 
ca  defignatione  perfonae  jam  ille  jus  regni  habuiflet. 

Duplicem  enim  regias  perfonae  defignationem  ex 
facris  oraculis  nos  haurire  conftat,  publicam  nimi¬ 
rum  ,  &  fecretam.  Hasc  poftrema  in  pedore  fan¬ 
dorum  Prophetarum  repofita  erat}  Deo  revelante 
alicui ,  quifnam  Rex  eflet  futurus  ;  cum  videlicet 
eildem  hunc,  vel  illum  Regem  praenunciare,  &  in 
Regem  futurum  defignare  ,  Deus  aliquando  man- 
daflet.  Ut  Samuele ,  Saulem  primo  ,  &  Davidem 
poftmodum  Reges  defignare,  Ahi  mandavit  Jeroboam, 
Elis  Azaelem ,  &  Elifaeojehu:  quae  omnes  Regum 
defignationes  in  pedore  Prophetarum  repofits  fue¬ 


B 


D 


E 


runt.  Publica  Regis  defignatio  fiebat  in  conventu 
Procerum  Reipublicas ,  ut  de  Saule,  Salomone 
Jehu,  facra  teftantur  oracula. 

Tanta  igitur,  ac  talis  prasftantia  undionis  extitit 
in  facris  oraculis  ,  jurique  regio  adeo  connexa  olei 
effiufio  fuit}  ut  non  tantum  folemnis  inauguratio, 
fed  etiam  privata,  &  clancularia  defignatio  perfonae 
in  Regem  afiumendas  ab  undione  penderet:  quin 
potius  undione  illa  omnia  omnino  perfolverentur. 
Haec  aperta  funt  ex  cap.- 10.  lib.  1.  Reg.  Samuel  e- 
nim  cum  Saulem  in  Regem  prasnunciaret ,  fufo  oleo 
in  caput  illius  ait  :  Ecce  unxit  te  Dominus  fiuper  hxre- 
ditatem  fuam  m  Principem.  Et  quamvis  illud  oleum 
facrum  non  eflet,  ut  videbimus ,  tamen  eo  ipfo  quod 
in  caput  alicujus  divina  audoritate  fufum  fuiflet  o- 
leum  ;  is  ipfe  ,  in  cujus  caput  oleum  a  Propheta 
fundebatur  ,  ad  Regni  jura  deftinatus  a  Deo  cen- 
febatur. 

Totius  jam  pofiti  argumenti  robur,  a  communi 
etiam  Regum  Hebrasorum  vocabulo,  qui  Meflias  di¬ 
cebantur,  olei  ac  undionis  neceflitatem  in  conftitu- 
tione  Regum  demonftrat.  Meflias  etenim  vocabu¬ 
lum  in  facris  litteris  femper  facrum  habitum,  om- 
nique  dignitate  ac  majeftate  venerandum  fuit.  De¬ 
rivatur  enim  a  verbo  Hebraico  n!??  mafchah ,  quod 
interpretatur  unxit ;  &  quia  tam  Reges  quam  Sacer¬ 
dotes  aliquo  genere  unguenti  feu  olei  ungebantur, 
ideo  tam  Reges,  quam  Summi  Sacerdotes  in  Scri¬ 
pturis  facris  Medice  nomine  appellati  reperiuntur.  Ut 
Pfal.  104.  populo  Ifraelitico  cavendum  juflit  Deus, 
ab  inferenda  injuria  his,  qui  fuiflent  undi.  Nolite, 
inquit,  tangere  Chnfios  meos.  Quo  in  loco  nomine 
Chriftorum  in  plurali,  ut  docet  Genebrardqs ,  alii¬ 
que  expofitores.  Reges,  ac  Principes fignificantur. 
Hoc  argumento  ufus  eft  David  2.  Reg.  cap.  1.  in 
Amalecitam  illum,  qui  Saulem  interfecerat, dicens: 
Quare  non  timuifii  mittere  manum  in  Chriftum  Domini? 
Eft  enim  credibile  aliquam  legem  extitifle  apud  He- 
brasos,  quemadmodum  apud  reliquas  nationes, qua: 
cum  aliis  plurimis  ex  antiquis  libris  fortafle  perierit , 
qua  Principis  corpus  facrofandum,  intemeratumque 
haberetur.  Quae  lex  divini  juris  cum  cenferetur, 
propterea  nemini  vigore  pradidae legis,  manum  ex¬ 
tendere  ad  injuriam  Principi  inferendam  licebat.  Ad 
quam  legem  Prophetam  refpexifle  puto  in  illo  Pfal- 
mi  loco,  dum  ait  Deumdixifle:  Nolite  tangere  Chri- 
flos  meos.  Eft  enim  idem  xesrof  Graece  ,  quod 
'mafchiach  Hebraice.  Qua:  duae  didiones ,  Graea  ni¬ 
mirum  ,  &  Hebraica  ,  proprie  unttus  Latine  fo- 
nant. 

Sacerdotem  Summum  ,  id  eft  ,  Pontificem  ,  in 
Scripturis  facris  illo  nomine  fignificari  teftatur  nobis 
illud  Levit.  4.  ubi  noftra  tranflatio  legit :  Si  Sacer¬ 
dos  ,  qui  untlus  e(l ,  peccaverit.  Hebraice  vero  fic 
U"-  Im  hacohen  hamafehiae  iechtah . 
Quae  fic  interpretanda  funt:  Si  Sacerdos  mafchiach  pec¬ 
cabit.  Quo  in  loco  Summus  Sacerdos  Meffias ,  uc 
liquido  conftat,  nominatur.  Nam  quamvis  reliqui 
quoque  Sacerdotes  minores  ungerentur  ,  ut  libro 
praecedenti  monftravimus  ;  hoc  tamen  vocabulo 
Mefliae  ,  Summus  tantum  Sacerdos  propter  excel¬ 
lentiam  undionis  fignificabatur :  quia  is  folus  facra, 
fimplicique  undione  fanguine  non  commixta,  in  ca¬ 
pite  lacrabatur. 

Quod  autem  Regibus  quoque  illud  nomen  Mef 
fu,  &  Chrifli  in  facris  eflet  commune  litteris,  cla¬ 
rius  eft  quam  probatione  indigeat.  Nobis  tamen  duo 
tantum  loca  nunc  adduxifle  lufficiat:  alterum  ex  cap. 
1.  lib.  2.  Reg  David  redarguente  Amalecitam  ilium, 
qui  Saulem  Regem  in  montibus  Gelboe  interfece¬ 
rat;  ad  quem  ait:  Quare  non  timuifii  mittere  manum 
tuam,  ut  occideres  Chriftum  Domini ?  Sic  Ifaiae  etiam 
cap.  45.  ubi  Cyrus  Rex  Babylonis  futurus  praedici¬ 
tur. 


1 


1036 


M 


YROTHECIVM  IIL 


I0J7 


tur  ,  Propheta  ait  :  Hac  dicit  Dominus  Chrifto  meo , 
Cyro.  Ubi  vero  latine  innoftro  textu  habetur  didio 
Chrijlus ,  Hebraice  ubique  legitur  illa  didio 
mafchiach ,  quae  Vnttum  fignificat. 

Sacerdotes  autem ,  &  Reges  eo  vocabulo  in  facris 
Litteris  nominantur  ab  excellentia  facne  undionis, 
cujus  effufione  ambo  facrabantur,  ac  initiabantur, 
cum  ad  munus  facerdotale  ,  vel  regium  promove¬ 
bantur,  Sc  alter  facris,  alter  prophanis  praeficeretur 
muneribus  ;  alter  Paftophororum ,  alter  Optimatum , 
&  reliquorum  laicorum  curam  fufciperet;  alter  mo¬ 
derandam  Rempublicam  in  his ,  quae  ad  Religionem 
pertinent  acceptaret ;  alter  in  his  quae  ad  temporale 
regimen  pertinebant,  eamdem  regendam  fufciperet. 
Nam  quamvis  oleis  &  unguentis  reliqui  uterentur; 
digniori  tamen  ,  facratiorique  unguento  Reges ,  Sa- 
cerdotefque,  ne  dixerim  ungebantur,  fed  initiaban¬ 
tur,  inaugurabantur,  ac  facrabantur ,  &  ideo  ab  ex¬ 
cellentia  undionis  per  antonomafiam  vocabulo  M  ef¬ 
fis  ambo  decorabantur. 

Cum  igitur  vocabulum  iftud  omnibus  quibufque 
Regibus  commune  elfet ,  ad  regni  jura  oleum  ne- 
cellarium  extitifie  plane  conitar.  Immo  quia  iftud 
Meffix  vocabulum  ex  quadam  facrx  Scripturae  phra- 
fi ,  Regibus  magis  proprium  forte  quam  Sacerdoti¬ 
bus  erat;  hinc  colligitur  magis neceflarium  quafi  ex- 
titifle  oleum  in  Regum  conftitutione,  quam  in  con- 
fecratione  Sacerdotum.  Hi  enim  alio  vocabulo  fa- 
cerdotalis  dignitatis  proprio  appellabantur  D'EP  co- 
hanim,  quod  interpretatur  Sacerdotes,  quod  vocabu¬ 
lum  quidem  eft  quovis  alio  excellentius  prxftantiuf- 
que  ,  etiam  ipfius  Meffiae ,  ac  Regis.  Illud  enim 
vocabulum  in  fua  fignificatione  munus  facerdotale 
includebat,  eaque  undione,  qui  facrabantur,  me¬ 
diatores  inter  Deum,  hominefque  conllituebantur; 
at  Reges  a  fola  excellentia  undionis  Meffix  dice¬ 
bantur,  per  quam  undionem  laicis  tantum  in  Re- 
publica  praeficiebantur.  Quamobrem  illud  pro  cer¬ 
to  contra  Abulenfem  ,  £c  reliquos  affirmemus  necefle 
eft ;  videlicet  apud  Ifraelitas  confuetudinem  extitifie, 
aliquo  oleo  facro ,  non  vero  vulgari ,  Reges  omnes 
inaugurare  ,  ut  ftatim  probabimus;  alias  ab  excel¬ 
lentia  undionis  minime  Meffiae  Reges  dicendi 
fuiflent. 


C  A  P.  X  L  V  I. 

\ 

Oleo  communi  Reges  Ifraelitas  inauguratos 
fuiflfe  dicunt  aliqui* 

Ad  loca  1.  Reg. 10.  Ecce  unxit  te  Deus  fuper  haredi- 
tatem  tuam  m  Principem.  Judic.  9.  Ierunt  ligna ,  ut 
ungerent  fuper  fe  Regem.  Pfal.  88. 

ES  t  adeo  certum  ,  atque  apertum  ex  facris  lit¬ 
teris,  regio  juri  undionem  fuifle  annexam,  ut 
nulla  facris  in  oraculis  dubitatio  de  hac  re  ap¬ 
pareat;  fola  enim  hac  undionis  caeremonia,  jus  re¬ 
gni  Ifraelitici  ,  cuicunque  praenuntiari  folitum  a 
Prophetis,  facrae  ubique  teftantur  Littera;.  Id  nos 
capite  praecedenti  monftravimus ,  &  divina  undique 
oracula  id  ipfum  praedicant.  Nam  Samuel  1 .  Reg. 
10.  ubi  Saulem  unxiflet,  de  jure  regio  ftatim  cum 
illo  egit,  dicens  ;  Ecce  unxit  te  Deus  fuper  haredita- 
tem  fuam  in  Principem.  Sed  cujus  generis  eflet  hoc 
oleum  ;  quibus  aromatibus  conditum  hoc  unguen¬ 
tum,  quo  Reges  Ifraelitx  inaugurabantur  s  ubi,& 
a  quo  primo  inftitutum ;  qualiter  denique  fandifica- 
tum;  obfcurum  fatis,  £c perdifficile  fore ,  nemo  eft, 
qui  non  intelligat. 

Hac  una  difficultate  facrae  pagina:  interpretes  ve- 


B 


D 


E 


xati,  in  varias*  ne  opprimerentur,  divifi  funt  fen- 
tentias  ;  in  quibus  tamen  dum  fretum  praeternatare 
conantur,  portum  exadverlo  tenere  contendunt} 
mediis  in  fludtibus  demerfi,  rei  ipfius  pondere  op¬ 
primuntur.  Varia  enim  funt  autiorum  placita,  hinc 
inde  difperfa ;  ac  propterea  inter  graviflimorum  Do- 
tiorum  placita,  eaque  eruditiffima,  vel  ineruditas 
edeie  voces,  vel  cundabundo  ,  ac  dubio  animo  eal- 
dem  intei ficere  dum  conor,  a  caede  mihi  quoque  ti¬ 
mendum  fit. 

Sunt  enim  ex  illis  qui  affirmate  dicant;  non  qui¬ 
dem  oleo  lacro  ,  fed  oleo  communi  Reges  Ifraelitas 
inauguratos  fuifle.  Abulenfis  horum  refert  placita.  Hi 
namque  hac  dicendi  ratione,  qux  in  hac  Regum  in¬ 
auguratione  ex  oleo  difficultates  infurgunt,  declina¬ 
re  conantur.  Horum  rationes  ex  Abulenfi  breviter 
hic  allatae  ,  fortioribus  quoque  ex  noftro  ingenio  ex¬ 
cogitatis  mediis  corroborabuntur  ;  ut  eunda  magis 
magilque  ad  trutinam  facrarum  Scripturarum  difeu- 
tiantur,  &  veritas  elucefcat. 

Emmverb  fi  facro,  &  non  communi  ac  prophano 
oleo  inundos  Reges  Hebraeorum ,  feu  conlecratos 
fuifle  dixerimus  in  folemni  illorum  inauguratione; 
plurima  inde  incommoda  non  tam  facile  declinanda 
fequerentur.  Et  primum  quidem  argumentum  in 
Saulis  undione,  feu  inauguratione,  fumatur  i  loco  , 
in  quo  tabernaculum ,  lacra  foederis  arca,  oleumque 
etiam  facrum  ad  Sacerdotum  confecrationem  aflerva- 
batur.  Eo  enim  tempore  tabernaculum  cum  facra 
Arca  Cariathianm  extitifie  1.  Reg.  7.  dicitur;  at 
Samuel  quando  Saulem  primo  inunxit,  in  Ramatha 
ex  1.  Reg.  cap.  p.  morabatur.  Et  quamvis  Samuel 
Dei  Propheta,  Sc  eo  tempore  Judex  fummus  in  If- 
rael,  per  annos  fingulos  Tribus  circumiret,  Urbes 
omnes  ac  Civitates  Ifraeliticas  perluftraret,  Ifraeliti- 
cae  Reipublicx  ftatum  cognofcere  ftuderet,  popu¬ 
lorum  controverfias  placide  audiret ,  &  quid  in  uno¬ 
quoque  negotio  agendum  foret,  decerneret;  curiam 
tamen  ac  refidentiam  in  Ramatha  habebat ,  ubi  If- 
raeliticus  populus  Regem  poftulaturus  eundem  adiit, 
ut  1.  Reg.  cap.  8*  fcnbitur.  Huc  quoque  Saul  ap¬ 
pulit  cum  famulo,  quando  patris  lui  afinas  perditas 
quaerebat.  Cum  igitur  Deus  pridie  tantum  quam 
Saul  eo  veniflet,  Samueli  adventum  illius  aperuiflet; 
ut  1.  Reg.  9.  habetur  ,  &  Samuel  eadem  in  urbe, 
non  vero  alibi  Saulem  unxerit ;  fi  facro  oleo  Saulem 
tunc  undum  a  Propheta  fuifle  dixerimus  ,  fpatium 
concedere  cogeremur,  intra  quod  Samuel  prius  Ca- 
riathiarim  abiiflet ,  ut  oleum  facrum  ad  Saulem  un¬ 
gendum  in  Ramatha  alportaret  Qux  ratio  itineris, 
&  fpatium  temporis  a  divina  revelatione  ad  Saulis  ac- 
ceflum  in  Ramatha  facris  textibus  nequaquam  con- 
fentit.  Quapropter  non  facro  ,  fed  communi 
oleo  Saulem  fuifle  tunc  inundum  ,  affirmandum  vi¬ 
detur. 

Satis  quidem  primo  afpedu  ,  terrori  fortafle  erit 
viris  dodis  hxc  lententia,  vel,  ut  verius  loquamur, 
ea  a  communiori  fententia  feceffio.  Qux  quamvis 
allatis  rationibus  plurimum  roborata  fuerit  ,  adhuc 
tamen  fortius  aliis  argumentis  ftabiliatur ,  fumptisab 
eodem  oleo,  quo  Samuel  lib.  1.  Reg.  cap.  10.  Sau¬ 
lem  unxit.  Samuelem  enim  Dei  Prophetam  Sacer¬ 
dotem  minime  fuifle  ,  neque  ad  Aaronis  profapiam 
pertinuifle  certum  eft;  fuit  enim  Ephrateus  de  mon¬ 
te  Ephraim  ,  Elcanx  filius,  ab  illo  Choreh  defeen- 
dens ,  qui  feditionem  aliquando  contra  Moyfem ,  & 
Aaron  concitaverat ,  &  per  Cahat  a  Levi  originem 
trahebat  :  ut  perfpicuum  fit  ex  cap.  6.  lib.  1.  Para- 
lip.  Quamobrem  cum  de  Aaronis  profapia  non  efi 
fet  ,  ex  lege  a  facro  Dei  tabernaculo  interiori  arce¬ 
batur.  Eapropter  nec  facrum  confecrationis  oleum 
a  tabernaculo  fumere  ,  nec  illud  contredare  ex  di¬ 
vinis  ftatutis  ,  eidem  permittebatur  :  nifi  velimus 

pro 


103 s  Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1039 


pro  libito  divinas  leges  ,  facraque  oracula  perverte¬ 
re.  Sacro  igitur  confecrationis  oleo  Saulem  nequa¬ 
quam  Samuel  initiare  potuit. 

Hoc  ipfum  de  Davide  dicendum  videtur  :  vide¬ 
licet  non  facro  ,  fed  communi  oleo  Regem  fuiffe  in- 
undum  a  Samuele  3  alias  plurima  fequerentur  inde 
abfurda.  Deus  enim  ad  Samuelem  de  hoc  negotio 
cum  i.Reg.  cap.  16.  ageret,  ait  :  Imple  cornu  tuum 
oleo  ,  &  veni  ,  mittam  te  ad  Ifai  Betlehemitem  i  pro¬ 
vidi  enim  in  filiis  ejus  mihi  Regem.  Quaeratur  nunc  , 
ac  diligenter  inveftigetur  ,  qua  ratione  Samuel  fa- 
crum  confecrationis  oleum  ad  David  inungendum 
habere  potuerit  ;  aut  enim  Samuelem  domi  fecum 
facrum  illud  oleum  habuiife  ,  aut  non  habuifle  di¬ 
cendum  erit.  Prius  affirmari  nequit  ,  quod  facris 
ex  oraculis  cap.  1.  lib.  3.  in  tabernaculo  facrum  in¬ 
augurationis  oleum  facris  in  vafis  ad  ufum  facro- 
rum  affiervatum  fciamus  3  ac  proinde  (i  David  Rex 
praenunciandus  facro  confecrationis  oleo  a  Samuele 
in  Bethlehem  undus  fuiflet ,  Dei  tabernaculum  Sa¬ 
muel  prius  adiiffie  cogebatur,  indeque  fandum oleum 
afportare,  ut  eo  Regem  in  Bethlehem,  quem  Deus 
illi  demonflraflet »,  inungeret.  Si  ergo  facrum  il¬ 
lud  oleum  habere  Samuel  non  potuit ,  communi  oleo 
Davidem  inunxiiTe  affirmandum  erit. 

Cariathiarim  tunc  facrum  tabernaculum  fixum 
erat ,  quo  neque  ivit ,  neque  iviffie,  rationi  conlen- 
taneum  eft ,  neque  fiicra  oracula  hoc  innuunt:  Sau¬ 
lem  enim  Regem  timuifle  Samuelem  ex  1.  Reg.nS. 
perfpicuum  eit.  Quamobrem  cum  Samuel  quam 
diligentiflime  caveret  ,  ne  aliquid  de  inundione  fu¬ 
turi  Regis  Saul  fubodoraret,  profedo  ab  acceffu  ad 
tabernaculum,  &  ab  afportando  inde  facro  confecra¬ 
tionis  oleo  fibi  abftinendum  fuit.  Etenim  fi  Samuel 
ad  tabernaculum  Cariathiarim  perrexiffiet  *  oleum¬ 
que  ad  David  ungendum  inde  Bethlehem  afportaflet, 
non  fblum  Saul  hoc  fubodoraflet ,  verum  etiam  cer¬ 
to  cognovilfet.  Jam  enim  cum  a  caede  Amalecita- 
rum  reverteretur  Saul  ,  divinorumque  mandatorum 
tranfgreffior  publice  a  Samuele  fuiflet  declaratus, re¬ 
gno  quoque  eumdem  privatum  a  Deo  indicavit,  di¬ 
cens  :  Pro  eo  quod  abjecifti  fermonem  Domini  3  abjecit 
te  Deus  ,  nefis  Rex.  1.  Reg.  cap.  15.  Quin  etiam 
ibidem  Samuel  Dei  nomine  certiorem  fecerat  Sau¬ 
lem  de  alterius  eledione  Regis  dicens  :  Scidit  Do¬ 
minus  regnum  Ifirael  a  te  hodie ,  tfr  tradidit  illud  proxi¬ 
mo  tuo  meliori  te.  Quamobrem  quod  Samuel  clam 
David  undurus ,  Regemque  eum  pramunciaturus , 
ad  facrum  Dei  tabernaculum  perrexerit  3  a  vero  quam 
longe  abeft.  Etenim  Samuel  ,  Regis  potentia ,  at¬ 
que  animi  nequitia  adeo  territus  fuerat;  ut  neque  in 
Bethlehem  ex  Dei  mandato  progredi  auderet ;  ni 
Deus  ei  modum  aperuiflet,  quod  id  tuto  facere  pof- 
fet  :  fimulans  nimirum  facrfficii  de  caufa  in  Bethle¬ 
hem  iturum  3  facrificioque  ifto  Davidis  unctionem  , 
tam  Bethlehemitis ,  quam  Regi  occultari  pofle.  Hxc 
omnia  exprefla  habentur  cap.  16.  lib.  1.  Reg.  Deo 
fic  ad  Samuelem  dicente  :  Imple  cornu  tuum  oleo 
veni  ,  &  mittam  te  ad  Ifai  Bethlehemitem  :  providi 
enim  in  filiis  ejus  mihi  Regem.  Et  ait  Samuel :  Quo¬ 
modo  vadam  ?  audiet  enim  Saul  ,  &  interficiet  me. 
Et  ait  Dominus  :  Vitulum  de  armento  tolles  in  manu 
ttta ,  &  dices  :  Ad  immolandum  Domino  veni :  Etvo- 


B 


C 


E 


cabis  Ifai  ad  vittimam  ,  dr  ego  ofiendam  tibi  quid  fia- 
cias  ,  dr  unges  quemcumque  monfiravero  tibi .  Clan¬ 
cularia  igitur  Davidis  undio  Samuelem  a  facrotaber- 
naculo  ,  a  facro  confecrationis  oleo  arcet  :  illi- 
que  in  Davidis  undione  oleum  commune  tantum 
concedit. 

Retorto  fortaffe  argumento  ,  aliquis  exiftimabit 
eodem  modo  ex  Dei  confilio  ,  Samuelem  potuifle 
fuum  ad  tabernaculum  occultare  acceflum  ,  facrum 
inde  fumpturus  confecrationis  oleum  ,  quo  caufam 


F 


fui  progreffiis  in  Bethlehem  occultavit  ;  alia  nimi¬ 
rum  excogitata  caufa  ,  per  quam  Samuelis  prcrfedus 
ad  tabernaculum  Saulem  lateret  ,  quemadmodum 
Davidis  undionem ,  pretextu  Religionis  &  facrificii 
Regi  velaverat. 

Refpondent  hi  ,  qui  fententiam  de  communi  oleo 
defendunt ;  quod  excogitato  effugio  locus  concede¬ 
retur  ,  ubi  quemadmodum  facrificii  Bethlehemitici , 
hujus  pariter  effijgii  vefligium  aliquod  in  facris  con- 
fpiceretur  litteris  ;  cumque  hoc  nullibi  appareat  , 
nec  in  cafu  noftro  aliquo  pado  apparere  poffit ,  gra¬ 
tis  htec  comminifcuntun  Nam  quando  Samuel  Beth¬ 
lehem  perrexit  3  vitulum  pro  facrificio  fecum  ad¬ 
duxit  de  more  illorum ,  qui  facrorum  de  caufa  ex  ri¬ 
tu  Molaico  alio  proficifcebantur.  Licet  enim  taber¬ 
naculum  eredum  in  Bethlehem  non  haberetur  3  po¬ 
pulo  tamen  variis  adhuc  in  locis  altaria  ereda  habe¬ 
re  licebat ,  ac  in  his  lacra  Deo  facere  minime  erat 
vetitum  ,  ut  Myrothecio  praecedenti  cap.  y6.  pro¬ 
bavimus.  Idque  ex  vi  divini  praecepti  ,  quo  popu¬ 
lo  facra  facere  concedebatur  ,  quocumque  in  loco 
memoria  divini  nominis  extitiflet  ,  quarn  in  Bethle¬ 
hem  extitifle  celeberrimam  ,  plurimis  argumentis  ex 
facris  litteris  petitis  ,  poteft  probari.  Pramlariffima 
namque  beneficia  Deus  Jacobo  ,  ejufque  fucceflori- 
bus  in  Bethlehem  contulerat  ;  idcirco  tam  in  Beth¬ 
lehem  ,  quam  in  aliis  facris  locis  ab  Hebneis  facra 
Deo  offerebantur. 

Samuel  itaque  ex  voto  fibi  Bethlehem  eundi  ne- 
ceffitatem  confingere  potuit,  hacque  ratione  Regem 
eludere.  At  rationem  fui  itineris  Cariathiarim  ad 
Sanduanum  ,  in  quo  facrum  affervabatur  oleum  , 
illudque  inde  afportandi ,  nullo  colore  afferre  pote¬ 
rat.  Quamobrem  minime  Saulem  latuiffet  ,  ubi  il¬ 
lo  Samuel  profedus  fuiflet ,  facrumque  inde  confe¬ 
crationis  oleum  afportaflet.  Tum  quia  ,  ut  infra 
monftrabimus ,  pro  dignitate  muneris ,  Scperfon», 
Samueli  illo  ire  pluribus  non  comitato  ,  minime 
concedebatur  ,•  tum  etiam,  quia  facrum  illud  oleum 
penes  Sacerdotes  affervabatur  ,  nec  illud  Samuel  ha¬ 
bere  poterat,  ni  fi  a  Sacerdotibus  accepiflet,  quibus 
folummodo  Dei  tabernaculum  ingredi  ,  divinis  ex 
ftatutis  permittebatur.  Sacerdotes  vero  abfque  Re¬ 
gis  confenfu  ac  placito  oleum  confecrationis  vel  Sa¬ 
mueli  non  tradidiflent ,  vel  fi  tradidiflent  ,  illorum 
faltem  aliquis  hoc  Regi  fignificaffet  ,  quemadmo¬ 
dum  ,  quando  Achimelech  Pontifex  Davidi  panes 
dedit.  Redite  igitur  rationi  confonat  Samuelem  mi¬ 
nime  ad  facrum  tabernaculum  perrexifle  ,  nec  con¬ 
fecrationis  oleum  facrum  inde  afportafle  ,  ut  eo  un¬ 
geret  David  :  ac  proinde  dicendum  putant  prtedi- 
di  audores  ,  communi  illum  unxifle  oleo  ,  &  non 
lacro. 

Confirmant  quoque  hanc  eorum  fententiam  prte- 
didli  audores  ,  argumento  iumpto  ab  inauguratio¬ 
ne,  &  folemni  undione  Davidis  :  quando  nimirum 
fuper  tribum  Juda  primo  inundus  fuit  Rex  ;  dequo 
hb.  2 .  Reg.  cap.  2.  f cribitur.  Quod  enim  David  fa¬ 
cro  tunc  fuerit  undus  oleo  ,  dici  non  pofle  putant  ; 
quia  populus  Ifraeliticus  tunc  in  duas  fadiones  divi- 
lus  cum  efler ,  fola  tribus  Juda  pro  Davide  flabat  : 
haec  fola  Davidi  obedientiam  juraverat  ,  ac  in  Re¬ 
gem  Davidem  confenferat  :  reliquas  undecim  tribus 
Isbofeth  filium  Saulis  in  Regem  fibi  acclamaverant, 
ejulque  partes  defendebant.  At  facrum  Dei  taber¬ 
naculum,  in  quo  facrum  tunc  oleum  affervabatur,  in 
Gabaon  eredum  habebatur  :  quas  quidem  Civitas  ad 
tribum  Benjamiticam  pertinebat ,  cujus  tribus  Isbo¬ 
feth  Saulis  filius  erat.  Quamobrem  tribum  Juda  , 
quas  Davidis  partes  fequebatur ,  facrum  oleum  habe¬ 
re  non  potuifle  certum  videtur  eo  tempore,  quo  Da¬ 
vid  folemniter  fuper  tribum  Juda  Rex  inauguraba¬ 
tur  -3  &  nihilominus  facra  hiftoria  refert  ,  tribum 


10+0  M  Y„  R  O  T  H  E  C  I  V  M  III.  1841 


Juda  fibi  David  unxifle  in  Regem  ,  ut  2.Reg.  cap. 
2.  per  haec  verba  dicitur  :  Veneruntque  viri  /uda  , 
dr  unxerunt  ibi  David  ,  ut  regnaret  fluper  domum  fu- 
da.  Davidem  igitur  nequaquam  oleo  fan&o  ,  fed 
communi  fuifle  inauguratum  ,  ac  unctum  affirmare 
cogimur* 

Tanta  autem  probabilitate  ,  tum  do£toram  viro¬ 
rum  au&oritate  ,  tum  facris  etiam  ex  Scripturis  haec 
fententia  fulcitur  j  ut  ad  eam  magis  magifque  con¬ 
firmandam  un£tio  quoque  Azaelis  afferri  poffit.  Nam 
quando  Deus  Eliae  prophetae  Azaelem  Regem  fuper 
Syriam  ,  &  lehii  Regem  fuper  Ifrael  ungi  juffit,  ut 
legitur  3.  Reg.  cap.  19.  facrooleo  illos  Reges  fuif- 
fe  iniyi6itos,  nequaquam  dici  poteft.  Id  enim  Scri¬ 
pturis  facris  non  confonat  ;  Reges  nimirum  illos , 
qui  Idololatriae  cultu  commaculabantur  ,  aliquo  ge¬ 
nere  olei  fan£ti  a  Prophetis  unftos  ,  aut  inauguratos 
fuifle.  Hrec  enim  argumento  fumpto  a  perfona  Elice 
manifelte  roborantur.  Nam  quamvis  prophetico  de¬ 
coraretur  munere  ,  non  tamen  facerdotii  dignitate 
fulgebat  ,  atque  propterea  jus  miniftrandi  lacrum 
confecrationis  oleum  eidem  nulla  ratione  compete¬ 
bat.  Argumento  quoque  fumpto  a  loco  ,  fit  quo¬ 
dammodo  evidens ,  Reges  praedictos  oleo  communi 
fuifle  inundas  ,  non  autem  facro  :  quia  nimirum  , 
neque  in  Damafco  ,  neque  in  Samaria  ,  ubi  hi  Prin¬ 
cipes  inaugurandi  *  ungendique  Dei  julfii  fuerant  , 
facrum  oleum  confecrationis  haberi  potuit  ,  quod 
hoc  Jerofolymis  una  cum  reliquis  vafis  ,  St  inftru- 
inentis  facris  ,  quae  ad  Dei  cultum  pertinebant ,  fer- 
varetur.  Cogimur  ego  quafi  neceflario  affirmare , 
non  oleo  facro  s  fed  communi  Eliam  per  Elifasum  il¬ 
los  Reges  unxifle. 

Sacri  quoque  textus  in  pneallegatolocoirttelligen- 
tia  ,  his  fubfcribere  videtur  ,  argumento  fumpto  a 

Eerfona  Elifsei ,  St  a  loco  ,  in  quo  ipfe  tunc  mane¬ 
at  :  quando  nimirum  juxta  Eliae  prophetiam  Jehu 
Rex  Ifrael  ab  eo  inungendus  fuit.  Nam  quando 
Elifaeus  quemdam  de  filiis  Prophetarum  Samariam 
mifit ,  uc  Jehu  Regem  fuper  Ifrael  in  Ramoth  Ga- 
lahad  ungeret ,  oleum  fandum  confecrationis,  fa¬ 
cris  conditum  aromatibus  ,  undenam  habuit  ,  aut 
habere  potuit  ?  aut  a  quo  accepit  ?  cum  quam  ma¬ 
xime  longe  a  Solymorum  Urbe  Elifaeus  abeflet.  Igi¬ 
tur  hi  quoque  externorum  Reges ,  ficut  etiam  reli¬ 
qui  Hebraeorum  Principes ,  ex  fententia  praediato¬ 
rum  audorum  ,  oleo  non  fando  ,  fed  communi ; 
non  aromatibus  condito  ,  fed  fimplici  ;  non  facer- 
dotali  ,  fed  laico  ;  non  facro  ,  fed  prophano  unge¬ 
bantur  ,  atque  inaugurabantur. 

Poflet  etiam  aliquis  firmare  hanc  fententiam  de 
oleo  communi ,  quod  facro  facerdotalis  confecratio¬ 
nis  oleo  ,  Reges  inaugurare  non  liceret  ,  ex  Dei 
praecepto  ,  quod  habetur  Exo.  30.  in  quo  ufus  hu¬ 
jus  facri  unguenti  omnibus  quibufcunque hominibus 
in  haec  verba  prohibetur  :  Caro  hommis  non  ungetur 
ex  eo  ,  (fcilicet  unguento)  &  juxta  compofltionem  il¬ 
lius  non  facietis  aliud  :  quia  flanti  iflcalum  efl  ,  gr  /an¬ 
tium  erit  vobis.  Homo  quicunque  tale  compo fuerit ,  & 
dederit  ex  eo  alieno  ,  exterminabitur  de  populo  fuo.  Cu¬ 
jus  legis  atque  praecepti  vigore  omnibus  quibufcun¬ 
que  ,  etiam  Regibus  ,  hujus  fandi  unguenti  ufus , 
cujufcunque  etiam  dignitatis  ac  ordinis  extitiffet,  in- 
terdidus  videbatur.  Jam  enim  fupra  Myrothecio 
praecedenti  cap.  16.  vim  hujus  praecepti  aperuimus; 
omnefque  homines  eo  praecepto  ligatos  monflravi- 
mus  cap.  17.  18.  19.  in  quibus  etiam  adnotavimus  , 
quid  fibi  in  eo  praecepto,  n.  31.  vellent  illa  verba  : 
Hoc  oleum  Untlionis  flantium  erit  mihi.  Et  n.  32.  Quia 
flanti  ifi catum  efl  ,  Gr  flantium  erit  vobis.  Cujus  fen- 
tentiae  vis  ,  St  energia  mirum  in  modum  illuftratur 
ex  Hebraica  phrafi ,  qua  legimus  n?.  'T7’. 
id  eft  ,  oleum  untlionis  flantia  erit  hoc  mihi.  Et  fequi- 


A 


C 


D 


E 


F 


tur  in  textu  ,  per  generationes  veflrat.  Quo  in  loco 
nobis  inconfiderate  praetereunda  non  erit  didio  illa 
U'P  qhodes  ,  quae  fltntlum  ,  vel  flanti  itas  interpreta¬ 
tur  ,  &  in  Hebraica  phrafi  per  virgulam  maccaph,di - 
dtioni  n7fP  miflchath  antecedenti  ,  quae  undionem 
ligni  fica  t  ,  jungitur  ,  nequaquam  vero  didioni  1?^ 
flcemen  ,  quae  oleum  fignificat.  Quemadmodum  le- 
gific  noltrum  interpretem  conflat ,  lequutum  fortaf- 
fe  Giaeca  exemplaria  ,  quorum  aliqua  ita  legunt : 
tXcyov  •gfleiox;  blyiov  tSto  vp.Tv  ytvtus  vuuv.  Id 

eft  :  oleum  untlionis  flantium  erit  hoc  vobis  in  venera¬ 
tiones  veftras.  Itaque  ro  flwtlum  ad  oleum  Graecus 
codex  retulit ,  &  ab  undionefejunxit.  Cum  tamen 
ex  vi  Hebraicae  phrafis  fic  locus  ille  interpretandus 
fuiflet  :  Oleum  untlionis  flantia  erit  hoc  mihi  ,  id  efl:» 
mei  juris  erit  hoc  oleum.  Quamobrem  majoris  cla¬ 
ritatis  gratia ,  in  fequentibus  cum  legimus s  quiafan - 
tlificatum  efl  ,  Hebraice  haec  verba  referuntur  ad 
oleum  ,  &  legitur  ^  nempe  flantium  illud . 
Pronomen  igitur  illud  ex  vi  Hebraicae  phrafis  ad  oleum 
refertur  ,  non  autem  ad  undionem  ,  quae  cum  fic 
generis  feminini  in  Hebraico  textu,  dicendum  fuif» 
fet  ^  '7  uJp  Pariter  ubi  nos ,  flantium  erit  vobis  legi¬ 
mus  ,  in  hebraico  textu  fine  illa  copula  &  ,  locus 
fcribitiir  in  hunc  modum  D?'?  7’?:  ‘^p  id  eft  ,  flantium 
erit  vobis.  Quamobrem  tota  illa  fententia  fic  reddi 
poteft  :  Oleum  untlionis  flantia  erit  hoc  mihi  per  gene¬ 
rationes  veflras  :  flantium  illud  ,  flupple  efl  ,  flantium 
erit  vobis.  Quae  interpretatio  licet  in  fono  diverfa  \ 
noftro  Vulgato  videatur,  in  re  tamen  nihil  ab  eadi- 
fcrepat. 

Si  vero  per  abftradum  vocabulum  ( ut  dialedice 
loquamur)  illam  didionem  qhodes  interpretari 
velimus  ,  ficuti  rigorose  interpretandam  fore  lib» 
pnecedenti  monftravimus ;  ex  ea  interpretatione  hu- 
jufmodi  fenfus  redderetur.  Oleum  untlionis  flantlita- 
tis  erit  hoc  mihi  :  flantlitas  illud  ,  flantlitas  erit  vobis . 
Hoc  eft  1  Oleum  iftud  ,  eft  oleum  undionis  im¬ 
pertientis  fanditatem  rebus  omnibus ,  quae  eo  inun¬ 
guntur  :  &  tantae  fanditatis  eft  ,  ut  per  fe  ipfum 
fanditas  fit  ,  quafi  forma  fandificans  ( nam  loqui¬ 
mur  fcholaftice,)  Et  fanditas  erit  vobis  i  tum  quia 
erit  venerandum ,  quafi  forma  fandificans;  tum  quia 
eft  oleum  ,  quo  vobis  fanditas  impertitur.  Illa  ve¬ 
ro  trina  repetitio  ejufdem  didionis  '^7p  aperte  de- 
monftrat ,  quam  in  gradu  fuperlativo  hujus  oleifan- 
ditas  a  Spiritu  fandto  declaretur.  Cumque  in  Scri¬ 
pturis  fit  eris  quoties  aliquid  fanclum  dicitur  ,  ea  di¬ 
cendi  phrafi  (ut  docuimus  Myrothecio  procedenti ) 
aliquid  ad  Dei  jurifdi£honem  pertinere  aperte  ligni- 
ficetur ;  hinc  colligitur ,  (nec  praeter  rationem )  hoc 
oleum  facerdotale  ,  de  quo  praeceptum  loquitur  * 
omnino  divini  extitifle  juris ,  atque  ad  illius  omnino 
jurifdi&ionem  pertinuifle  :  ut  propterea  omnibus 
omnino  hominibus  facri  olei  facerdotalis  ufum  pro¬ 
hibitum  cenferetur  ;  ac  proinde  eo  Oleo  j  nulla  ra¬ 
tione  Reges  inaugurari  licuiffe  ,  fed  oleo  commu¬ 
ni  ,  &  non  facro  apud  lfraelitas  4  Reges  inaugura¬ 
tos  fuifle. 

Refpondent ,  qui  pro  contraria  flant  fententia» 
ac  docent  Reges  ftcro  confecrationis  oleo  fuifle  in¬ 
auguratos  ,  de  quo  infequenti  capite  agetur  •  Deumt 
hoc  praecepto  nequaquam  omnino  ufum  hujus  un¬ 
guenti  prohibuifle,  fed  tantum  vetuifle  eo  unguenta 
ungi  homines  ad  dcle&ationem  ,  non  vero  prohi¬ 
buifle  ,  quin  eo  uterentur  ad  fan£tificationem.  ln- 
fuper  etiam  addunt  ,  quod  cum  lacrum  hoc  oleum 
fuper  caput  Regis  ad  illum  inaugurandum  fundere¬ 
tur  ,  non  caro  ,  fed  regii  tantum  capilli  maderent ; 
nec  illa  un£tio  ad  dele&ationem  ,  fed  ad  fan6tifica- 
tionem  dirigebatur  ;  propterea  iffo  praecepto  effii-i 
lionem  hanc  minime  vetitam  cenferi  debere.  Quam¬ 
obrem  Regibus  eo  unguento ,  inaugurationis  de  eau-i 
V  v  v  "  fa  ,• 


Arcanorvm  Sacrae  Scrift. 


1042 

fa  ,  uri  licuifle  conftanter  defendunt.  Ita  Pineda 
lib.  z.  de  reb.  Salom.  cap.  6.  §.  1.  n.  z.  explicans 
praeceptum  illud  Exodi  cap.  30.  a  nobis  nunc  pro¬ 
xime  relatum.  Intellige  *  ait  ,  hominem  ad  ufus  hu¬ 
manos  ,  vel  prophanos  ,  vel  ad  corporis  delicias ,  &  vo¬ 
luptatem  :  fecus  m  ufu  fanet 0 ,  caput  Sacerdotis ,  immo 
neque  Regis  ,  non  cenfetur  hominis  caro  :  quare  ex  ea¬ 
dem  quoque  untlione  reddi  Reges  fanblos  ,  ejfeque  debe¬ 
re  ,  atque  totos  fe  divina  voluntati  ,  &  obfequio  confe- 
crare  ,  certa  confecutione  colligitur.  Haec  ibi. 

Sed  quamvis  jam  fupra  lib.  praecedenti  a  cap.  16. 
ufque  ad  cap.  33.  vim  ,  validitatemque  hujus  ftatu- 
ti  late  fimus  profequuti ,  in  quo  unguenti  facerdota- 
lis  confecrationis  ulus  prohibebatur  omnibus ;  adhuc 
tamen  occafione  regite  inaugurationis  aliqua  nobis 
luperfunt  expendenda  ,  prasfertim  illa  verba  :  Caro 
hominis  non  ungetur  ex  eo.  Reges  enim  Ifrael  homi¬ 
nes  fuifle  ,  humanaque  carne  corpora  eorumdem 
compada  extitifle  ,  nemo  ,  ut  arbitror  ,  adeo  ftul- 
tus  erit ,  ut  id  neget  :  proptereaque  lub  illo  prae¬ 
cepto  illorum  quoque  corpora  comprehendi  ,  faltem 
ex  rigore  litterae  affirment  necefle  eft.  Nam  qui 
contrariam  tuentur  fententiam  ,  ut  praedidi  prasce- 
pti  vim  declinent  ,  ridicula  fomniant  :  affirmant 
enim  Rabbini  ,  quibus  fublcribit  Pineda  ,  St  Abu- 
lenlis  ,  Regum  carnem  ,  quando  inaugurabantur  , 
eo  oleo  non  ungi  ,  fed  capillos  atque  Regum  cri¬ 
nes. 

Miror  equidem  illorum  ingenium  ,  qui  talia  ex¬ 
cogitarunt  :  nam  fi  confuetudinem  illius  Regionis 
Abulenfis  ,  &  Pineda  obfervaflent  i  ac  ex  ledione 
rerum  antiquarum  facras  quoque  Scripturas ,  St  ve¬ 
terum  inftituta  pervolvi  flent;  procul  dubio  comam 
nutrire  Hebrasis  interdidum  ,  extra  tempus  Naza- 
rasatus ,  advertiflent  :  imo  apud  Orientales  omnes 
caput  radendi  confuetudinem  ab  antiquis  feculis  exti¬ 
tifle  intellexiflent.  Cumque  comam  ,  capillofque 
Reges  Ifraelitasex  confuetudine  regionis  minime  nu¬ 
trirent  :  hoc  facerdotaiis  confecrationis  oleoprofedd 
perfundi  Reges  nequibant  ,  quin  etiam  caro  illo¬ 
rum  eo  unguento  inungeretur  atque  madefeeret. 

Refellitur  adhuc  efficacius  crinium  undio, quam 
fomniarunt  audores  citati  ,  charaderibus  his  quos 
fieri  folitos  in  capitibus  Regum  comminifcuntur  Rab¬ 
bini.  Dicunt  enim  quidam  ,  quod  in  Rege  initian 
do  figura  quaedam  luper  caput  illius  delineabatur , ad 
modum  Graeci  X.  Alii  circulum  ad  Corona;  formam 
circum  caput  Regis  facro  oleo  delineari  folitum  tra¬ 
dunt  ,  quemadmodum  nos  Myrothec.  praecedenti 
oftendimus.  Superelt  nunc  inquirendum  a  praedi- 
dis  audovibus  ,  qua  ratione  Rex  fub  his  charaderi¬ 
bus  aut  circulis  inaugurari  potuerit  ,  quin  cutis  fa¬ 
cro  oleo  madefeeret.  Id  certe  ego  (  fateor  meam  ig¬ 
norantiam  )  quo  pado  fieri  potuerit  abfque  regiae 
carnis  contadu  ,  minime  capio. 

Quidam  alii ,  rejedis  ,  quae  de  charaderibus  St 
figuris  Rabbini  affirmabant  ,  ut  ab  objedis  fe  libe¬ 
rent  ,  praeceptum  ,  in  quo  humanam  carnem  eo  fa¬ 
cro  unguento  ungi  prohibetur  ,  ex  tranfverfo  inter¬ 
pretantur:  Deum  nimirum  inundionem  prohibuif- 
fe  ,  non  vero  facri  unguenti  effufionem.  Bone 
Deus!  quam  difficile  in  viam  redit  is  ,  qui  femel  ab 
ea  deflexerit.  Enimvero  fretum  Melfanum  ubi 
quis  ingreffius,  frementem  Charybdim  devitare  vo¬ 
luerit  ,  in  Scyllam  incidat  necefle  eft.  Ita  hi  decli¬ 
nare  hominum  falfa  commenta  dum  cupiunt ;  mu¬ 
lierum  deliramenta  compleduntur.  Mulierum  enim 
deliramenta  mihi  vifa  funt  commenta  illorum  ,  qui 
in  praecepto  de  reverentia  prasllanda  facro  unguen¬ 
to  ,  prohiberi  undionem  ,  non  tamen  effufionem 
dixerunt.  Pro  effufione  enim  flat  facer  textus  He¬ 
braici  exemplaris, cujus  haec  funt  verbal?’.^  'V 

id  eft  t  fuper  carnem  hominis  non  effundetur.  Sup- 


i  0^3 

ple  ,  oleum.  Non  folum  igitur  eo  praecepto  carnes 
humanae  ,  confecrationis  oleo  inungi  prohibentur ; 
fed  proprie  ex  vi  Hebraici  textus,  ejufdem  facri  un¬ 
guenti  eflufio  fuper  humanum  corpus  interdida  ap¬ 
paret. 

Sed  ut  verba,  St  vocabula  hujus  prxeepti,  in  quo 
ufus  confecrationis  olei  prohibetur  ,  enucleentur ,  St 
Reges  ab  ufu  facri  olei  confecrationis  arceri  fit  mani- 
feftum  >  contemplari  oportet  ,  quinam  alienorum 
vocabulo  in  eo  praecepto  intelligantur.  Hebraice 
hi  per  vocem  'lL  zar  indigitantur  :  quo  vocabulo 
eos  fignificari  conflat ,  qui  ad  gentem  Ifraeliticam 
minime  pertinebant.  Id  nemo  inficias  ibit.  Nam 
B  alias  concedendum  eflet  ,  omnibus  de  populo  Ifrae- 
litico  hoc  facro  unguento  uti  licuifle  :  quod  failfum 
eft  ,  tum  ex  communi  dodrina  ,  tum  ex  verbis  ip- 
fius  lacri  textus  jam  a  principio  hujus  Capitis  a  no¬ 
bis  allati  :  Nam  cum  dicitur  ,  Santlum  ent  vobis , 
illud  ,  t 0  vobis  ,  ad  filios  Ifrael  refertur.  Cum  igi¬ 
tur  his  nequaquam  componere,  aut  uti  hoc  unguen¬ 
to  concederetur  ,•  etiam  hos  alienorum  vocabulo 
in  eo  textu  fignificari  certum  erit  :  ne  cogamur  af¬ 
firmare  licuifle  Sacerdotibus  ,  qui  hoc  unguentum 
parabant  ,  de  illo  reliquis  de  populo  IfraSlitico  dare, 
quod  tamen  falfum  eft. 

Sed  prcflius,St  magis  ftride  adhuc  Vox  illa  U  fu¬ 
matur  :  nimirum  pro  his  ,  qui  non  erant  de  profa- 
pia  Aaronis.  Probatur  hoc  ex  facras  Scripturas  phra- 
fi  pluribus  aliis  in  locis.  Nam  cap.  29.  Exod.  cum 
Deus  facerdotibus ,  qui  de  femine  ,  ac  de  profapia 
Aaron  erant ,  cibum  decernit  ,  prascipitque  ut  ipfi 
tantum  panes  in  caniftro  oblationis  comedant  ,  alie¬ 
no  vero  cuicunque  de  eifdem  comedere  interdicit , 
in  Hebraico  textu  pro  alieno  eft  didio  zar.  Utra¬ 
que  igitur  didione  ,  nimirum  Latina ,  St  Hebrai¬ 
ca  ,  non  folum  Idololatrae ,  fed  etiam  Ifraelitas  om¬ 
nes  ,  qui  ad  profapiam  Aaronis  non  pertinebant,  ab 
efu  ,  St  comeftione  illorum  panum  feeludebantur  ,- 
&  alienorum  vocabulo  figmficabantur.  Similiter 
D  cap.  16.  Num.  in  quo  de  vindida  agitur  ,  quam 
lumpfit  Deus  de  his  ,  qui  in  ambitu  Sacerdotii  cum 
Coreh  fuerunt ,  eadem  didio  Hebraica  ^  zar  ha¬ 
betur.  Ea  vero  didione  ,  in  eo  loco  fignificari  , 
quifquis  alterius  profapias  ab  Aaronitica  foret ,  aper- 
tiffimum  eft  ,  quamvis  Leviticas  ,  aut  cujufvis  alte¬ 
rius  tribus ,  ac  familiae  exifteret.  Cum  igitur  in  no- 
ftro  ftatuto  de  cultu  olei  confecrationis  ,  eadem  di¬ 
dio  habeatur ,  ac  fub  eadem  loquendi  phrafi  facer 
textus  loquatur  j  hos  quoque ,  qui  non  fuerint  de 
profapia  Aaronis  ,  in  praecepto  prohibitivo  olei  con¬ 
fecrationis  ,  de  quo  agimus  ,  excludi  ab  ufu  ejus 
olei ,  manifeftum  eft. 

Roboratur  etiam  hoc  :  quia  ibidem  non  longe  a 
loco  citato  ,  Deus  illo  facro  oleo  ungi  Aaronem  fi- 
liofque  ejus  juflerat ,  St  illico  fubjungit  alienum  non 
fore  illo  oleo  ungendum.  Cumque  iis  tantum  ,  qui 
de  profapia  Aaron  erant ,  facrari  illo  oleo  a  Deo  con¬ 
cedatur  ;  igitur  reliqui  omnes  ,  qui  de  profapia  Aa¬ 
ronis  non  erant  ,  ab  ufu  facri  confecrationis  olei  ar¬ 
centur  ,  St  vocabulo  alienorum  fignificantur.  In  quo 
fenfu  Vatab.  intellexit  illa  verba  fic  interpretando  , 
Qui  dedent  ex  eo  alieno  ,  dicens  ;  Qui  ex  eo  unxerit 
eum  ,  qui  non  fuerit  Sacerdos ,  aut  ex  genere  facer  dota¬ 
li.  His  etiam  favent  exemplaria  Graxa,  in  quibus 
ubi  de  iis ,  quas  facro  oleo  confecranda  forent,  adum 
eflet ;  St  de  Sacerdotibus  confecrandis  dixiflent ,  ^ 

A*«p«v ,  Jt,  7sV  cIvtS  ^  dyidefi  dvlxs 

«v  [xat.  Id  eft  :  Et  Aaron,  &  filios  ejus  unges  ,  & 
fanSlificabis  eos  ad  Sacerdotiandum  mihi  ;  fubinferunt 
os  dv  TTaiYien  ,  inquiunt  ,  ug  doto  y  os  dv  deji  dic  do t£ 
dfi\oyivei.  Id  eft  :  qui  igitur  faciet  ut  illud  ,  &  dede¬ 
nt  ex  eo  alicui  alterius  generis.  Ab  hac  ergo  facra 
undione  ,  juxta  divina  ftatuta ,  etiam  Reges  arce- 

ban- 


i°4S 


1044  M  V  ROTHEGIVM  III. 


bantur  •  quod  nimirum  hi  de  genere  facerdorali ,  at¬ 
que  profapia  Aaronis  non  effient. 

Ut  autem  haec  ipfa  lucidiora  appareant  *.&  perfpi- 
cuum  fit  ufum  olei  confecrationis  fuifle  vetitum  e- 
tiam  Regibus  ;  comparative  perpendantur  :  habita 
nimirum  ratione  aliorum  llatutorum  Mofaicae  legis, 
inter  quae  nullum  reperitur  ,  in  quo  Deus  explicite 
atque  exprefse  Regibus,  aut  cuicunque  alteri ,  qui 
de  femine  &  prolapia  Aaronis  non  eflet,  facrum 
Dei  incenfum  thymiamatis  offerri  prohibuerit.  Im¬ 
plicite  tantum  Deum  id  prohibuiffie  colligi  potell  ex 
cap.  30.  Exo.  ubi  cum  thymiamatis  compofitionem 
docuilfet  ,  conftruendumque  Altare  incenfi  juffiflet , 
Et  adolebit  incenfum ,  inquit,  fuper  eo  Aaron {nave fra¬ 
grans  mane:  quando  componet  lucernas ,  incendet  illud , 
&  quando  collocabit  eas  ad  vefperum  ,  uret  thj/miama 
fempiternum  coram  Domino  in  generationes  vefiras. 
Quibus  plane  verbis  Deum  indigitafse  conflat,  mu¬ 
neris  facerdotalis  tantum  ,  non  alterius  cujufcun- 
que  perfonce  fore  ,  Deo  incenfum  offerre,  cum  ta¬ 
men  nullum  in  allatis  verbis  ab  eo  minifterio  exclu- 
ferit  ,  qui  de  profapia  Aaronis  non  efset.  Nifi  for¬ 
te  dicendum  fit  prohibitionem  hanc  fubodorari  ex 
cap.  16.  Numer.  quando  Coreh  facerdotium  am¬ 
biens  cum  pluribus  aliis,  qui  ei  adhaerebant,  popu¬ 
lum  contra  Moyfem,  &  Aaron  in  feditionem  con¬ 
citavit  i  difruptaque  terra  in  eadem  terrae  voragine 
Datan  ,  Coreh,  &  Abyron  abforpti  fuere.  Quam 
ob  caufam  Moyfes  thunbula  aenea,  qux  ad  Coreh, 
&  reliquos  pertinebant ,  quique  cum  illo  in  ambitu 
facerdotii  fleterant  ,  produci  in  laminas,  &  Altari 
affigi  imperavit ;  ut  polleris  divinae  ultionis  monu¬ 
mentum  perpetuum  foret ,  &  alieni  a  profapia  Aa¬ 
ronis  commonerentur ,  ne  Deo  incenfum  offerre 
praefumerent.  Hoc  tamen  nec  ibi,  neque  alibi  fub 
mortis  interminatione ,  neque  fub  praecepto  prohibi- 
tivo  flatuitur.  Qua  fortafse  de  caufa  Ozias  Rex  If- 
rael  arbitratus  efl,  fibi  quoque  licere  thymiama  fan- 
6lum  Deo  offerre  ,  didicit  tamen  magno  fuo  malo, 
fibi  ac  Regibus  id  vetitum ,  ut  cap.  2.  Paralip.  feri- 
bitur.  Quo  in  loco  impudentias  redarguitur  a  Deo, 
terraemotu  immifso  ,  quo  Rex  territus,  &  lepra  e- 
tiam  a  Deo  perculsus  fuit,-  quod  nimirum  thymia¬ 
matis  incenfum  Deo  ad  Altare  offerre  tentaverit. 
Quod  munus  Sacerdotibus  tantum  ex  profapia  Aaro¬ 
nis  fuerat  conceflum. 

Cum  igitur  in  has  csremonias  *  de  quibus  nulla 
prohibitio  in  divinis  decretis  habebatur,  neque  offe¬ 
rentibus  thymiama  aliqua  pcena  prasferipta  legebatur; 
tamen  nec  Reg.bus  ipfis,  quantumvis  pietatis  ac  Re¬ 
gionis  zelo  fludiofis  ,  ut  erat  Ozias,  nec  in  ea  quae 
muneris  facerdotalis  erant ,  fe  immittere  minime  li¬ 
cuerit  ,  non  alia  de  ratione  ,  nifi  quia  de  profapia 
Aaronis  non  erant ;  quafronte,  precor,  Regibus  li- 
cuiffe  facro  confecrationis  oleo  inaugurari,  quo  fa- 
crabantur  facerdotes  ,  affirmabitur  ?  Cum  ex  Dei 
fpeciali  praecepto  fub  exterminationis  poena  vetitum 
effiet,  ne  quis  alterius  profapiae  ab  Aaronitica  ,  facro 
illo  oleo  ungi  pnefumeret.  Immo,  quod  magis  efl, 
nec  Sacerdotibus  ipfis  eo  facro  uti  confecrationis  oleo 
pro  arbitrio  concedebatur  ;  fed  tunc  tantum  quando 
aliquis  illorum  Sacerdos  confecrandus  effiet ,  facro 
oleo  inungi  permittebatur;  nec  omnibus  filiis  Aaron, 
fed  his  tantum  ,  qui  facerdotio  initiandi  fuiffent  , 
Domino  ad  Moyfem  dicente,  cap.  38.  Exod .Aaron, 
&  filios  ejus  unges  ,  fanttificabifque  eos ,  ut  facerdotio 
fungantur  mihi.  Quafi  his  verbis  infinuare  velit 
Deus  hanc  facram  undtionem  etiam  filiis  Aaron 
vetitam  ,  qui  ob  aliquem  corporis  defedtum  a 
facerdotio  arcerentur.  Si  ergo  Reges  facro  con¬ 
fecrationis  oleo  non  ungebantur  ,  nec  inaugurari 
eo  poterant  :  remanet  ut  oleo  communi  inaugura¬ 
rentur.  Et  haec  didta  fufficiant  pro  hac  fententia. 


A 


CAR  X  L  V  I  I. 


Sacro  confecrationis  oleo  Reges  inauguratos 
dicunt  alii. 


Ad  loca  3*  Rcg.  cap.  1 .  Sumpftque  Sadoch  Sacerdos 
cornu  olei  de  tabernaculo ,  &  unxit  Salomonem.  Plal. 
88.  Inveni  David  fervum  meum  ,  oleo  janblo  meo 
unxi  eum.  Et  ad  alia. 


B 


D 


F 


Praeclaram  certe,  ac  lpeciofam  fententiarfi 
jam  politam  ,  apparuit  multiplici  ratione  reli¬ 
quis  praeftare :  at  fi  mentis  aciem  accurate  in¬ 
tenderimus  in  omnia,  quae  ex  contrario  afferuntur, 
longe  fplendidior  fiet  fententia  huic  oppofita.  Qua: 
dum  negat  oleo  communi  Reges  Hebrxorum  inau¬ 
guratos  fuifle,  facro  confecrationis  oleo  eofdem  inau- 
guran  confuevilfe  affirmat;  idque  probat  ex  iisdem 
iane  fontibus,  ex  quibus  rationes  pro  priori  fenten¬ 
tia  hauriebantur,  nimirum  facris  ex  oraculis.  Nam 
quis  Regem  Salomonem  facro  fuiffie  inauguratum 
oleo  inficias  eat  ?  Cum  lib.  3.  Reg.  cap.  1.  expref- 
fis  verbis  id  facer  textus  affirmet,  dicens:  Sumpfit 
Sadoch  Sacerdos  cornu  olei  de  tabernaculo  ,  dr  unxit 
Salomonem.  Hoc  igitur  oleum  ,  quo  undlus  fuit  Sa¬ 
lomon,  duplici  ex  capite  non  folum  fuifle  facrum ,  fed 
etiam  idem  cum  oleo  confecrationis  conflat:  nimirum 
ratione  vafis,  in  quo  fervabatur;  ac  ratione  loci,  in 
quo  vas  repofitum  extitifle  in  facris  oraculis  feribi- 
tur.  Locus  erat  facrum  Dei  Tabernaculum,  Dei 
Sandtuarium ,  Praetorium  Ifraeliticae  militiae ,  Thro¬ 
nus  regius  divinae  Majeflatis  ,  in  quo  non  nifi  fa- 
cra ,  Deoque  fandlificata  reponebantur:  ibi  arca, 
&menfa,  ibi  candelabrum ,  ibi  Altare  aureum  ,  ibi 
facra  omnia ,  prophanum  nihil ;  ibi  vas  illud  un¬ 
guenti  ,  fi  ve  corneum  ,  five  aureum  fuerit,  repofi¬ 
tum  extitifle  dicitur  ;  ibi  quoque  facrum  illud  erat 
oleum  ,  quo  Reges  confecrabantur ,  quod  ad  Salo- 
monem  inungendum  inde  fumptum  facra  oracula  rep¬ 
tantur. 

Et  quidem  teflimonia  facrarum  Scripturarum  adeo 
aperta  videntur  ;  ut  nulla  ratione  negari  poffit  „ 
eodem  oleo  Sacerdotes  confecratos  fuifle  ,  &  Re¬ 
ges  inauguratos.  Cui  opinioni  Rabbini  commu¬ 
niter  fubicribunt ,  ut  Genebr;  infra  citandus  tefi* 
tatur  ;  licet  id  ex  difpenfatione  potius  ,  quam 
jure  fadlum  illi  affirment  ,  Samuehs  nimirum  , 

I Prophetarumque  aliius  lecuii  confilio  ,  Deodifpen- 
ifante  ,  non  quidem  cum  omnibus  ,  fed  tantum 
jcum  Regibus  familia;  Davidics  in  Meffix  ventu¬ 
li  gratiam.  Sunt  etiam  plurimi  Catholicorum  ,  qui 
Rabbinis  affentiantur  ;  cum  ex  confuetudme  ha¬ 
beant  nonnulli ,  in  locis  facra;  Scripturs  explican¬ 
dis,  Rabbinorum  placita,  vel  etiam  figmenta  pluri¬ 
mum  venerari. 

Mirum  efl  quanto  applaufu  hsc  fententia  fuerit  a 
graviffimis  viris  admifla.  In  quibufeunque  enim  li- 
terariis  arcanis  cum  aliquis  vir  dodtus  lentendam  plau- 
fibilem  protulerit,  arrident  omnes  ,  vix  reperias  qui 
eidem  non  fubfcribat.  Nec  minori  admiratione  di¬ 
gnum  exiflimo  attendere  ,  quam  facile  decipiantur 
aliqui  ,  ubi  doctiorum  virorum  ingenia  interdum 
dormitaverinr.  Quapropter  fumma  cum  attentione 
ac  fagacitate  facrarum  Scripturarum  Oceanum  enavi¬ 
gandum  fore  certiffimum  arbitror:  ne  humanum m- 
geniurn  placidum  mare  interdum  enavigans ,  fcopu- 
lis  perfradlum  ,  aut  fyrtibus  detentum  a  portu  re¬ 
moveatur  j  atque  in  placido  ,  tranquilloque  mari 
naufragium  ,  quod  tumentibus  fortaffe*  undis  mini¬ 
me  pallias  fuiflet ,  tunc  patiatur.  Id  quamplunmis 
viris  dodlis  ,  qui  lententis  in  praecedenti  capitulo 
allata;  fubfcripfere  ,  contigifle ,  facrorum  oraculo- 
V  v  v  a  rurn 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


10+6 

rum  locis  n-c  dationibus  a  nobis  proferendis  palam 
fiet. 

Pro  ea  fententia  Jofeph.  lib.  7.  antiq.  cap.  1 1.  Sa¬ 
lomonis  inaugurationem  referens  citari  folet.  De 
inauguratione  etiam  Saulis  St  Davidis,  fuis  in  locis 
Rabbini  hoc  affirmate  tradunt.  At,  me  judice,  non 
adeo  aperte  loquitur  Jofephus  ,  ut  etiamfi  Salomo¬ 
nem  facro  fuiffie  inunCtum  oleo  affirmet,  inde  hau¬ 
riatur  quod  oleum  ,  quo  Salomon  Regni  Ifraelitici 
aufpicia  prima  fufcepit  ,  idem  fuerit  cum  oleo  quo 
Sacerdotes  confecrabantur.  In  haec  enim  verba  Jo¬ 
fephus  Latine  loquitur ,  Graeco  omiflo  texta:  Sado- 
chum  accerfit  Pontificem  ,  fupple  David ,  &  Banajam 
Prafetlum  fiipatorum :  quibus  venientibus  jubet  afumere 
Nathanem  Prophetam ,  &  omnes  milites  Palatii:  impo- 
fitoque  filio  ipfius  Salomone  in  mulam  regiam ,  extra  ur¬ 
bem  deducere  ad  fontem  appellatum  Gion ,  &  circumun¬ 
gentes  fantlo  oleo  declarare  Regem.  Haec  funt  verba 
Jofephi  ,  in  quibus  profeclo  Salomonem  facro  oleo 
Regem  defignatum  affirmat;  eifdem  fere  verbis, 
quibus  apud  eumdem  Davidis  St  Saulis  un&io  fcri- 
bitur;  non  tamen  proptereaejufdem generis  cum  facra 
facerdotali  unCtione  illud  oleum  extitifle  fcribit ,  ne¬ 
que  quod  omnes  quicunque  Reges  Judaeorum  in  If- 
raelitarum  Republica  ex  tribu  Juda  defcendehtes ,  St 
familia  Davidica,  eodem  facro  facerdotali  oleo  inau¬ 
gurarentur,  tradit.  Hic  enim  audior,  facrum  quo¬ 
que  illud  oleum  aliquando  appellaffe  videtur,  quo 
occulte  a  Propheta  Samuele,  David  atque  Saul  un 
£li  fuerunt  ,  St  ab  eodem  prophetice  regni  aufpicia 
primo  fufccpere;  cum  tamen  illud  oleum,  quotunc 
^  Propheta  un£ti  fuere  prtedi&i  Reges ,  nequaquam 
facrum,  fed  prophanum  extitifle, rationibus  probetur 
evidentiflimis  ii  nobis. 

Huic  quoque  fententice  ,  quam  Abulenfis  lib.  1. 
cap.  10.  q.  1.  communem  dicit ,  fubfcribit  Ni¬ 
colaus  de  Lyra;  qui  doCtiffimus  aliquando  inter  He- 
brteos  habitus ,  non  minoris  femper  fuit  apud  Ca¬ 
tholicos  auCtoritatis,  podquam  Mofaycae  legi  nuncio 
remiflo,  Chriflianae  militiae  nomen  dedit.  Nicolaus 
de  Lyra  eam  habet,  tum  cap.  30.  Exo.  interpretatu¬ 
rus  illa  verba  ,  Caro  hominis  non  ungetur  ex  eo.  In 
quibus  de  unguento  facerdotali  agitur,  St  his  quiSa- 
cerdotes  non  fuiflent ,  illius  ufus  interdictus  videbatur, 
exceptis  Regibus ,  &  Sacerdotibus ,  inquit:  tum  lib.  1.  Reg. 
10.  declarans  lenticulam  olei, 'qua  Saul  a  Samuele 
unCtus  fuit ,  St  cujufnam  generis,  ac  formte  vas  ef- 
fet  explicans:  Lenticula  efl  vafculum fatlum  de  auro , 
vel  de  argento  ,  inquit  ,  ad  reponendum  oleum  untlio - 
nis  ,  unde  ungebantur  Reges ,  &  facerdotes.  His  etiam 
noviffime  dodtiffimus  ,  nec  non  etiam  eruditiffimus 
vir  Pineda  fubfcribit  lib.  2.  de  reb.  Salom.  cap.  6.  n. 
4.  St  pro  fe  refert  Ifid.  lib.  2.  de  Ecclefiad.  offic.cap. 
de  Chrifmate  St  Dionyf.  Carth.  lib.  1.  Reg.  cap.  10. 
Pro  qua  fententia  tuenda  Abulenfis  loco  citato  non¬ 
nullas  aflert  non  contemnendas  rationes,  quibus  haec 
fententia  prazdi&is  fulta  rationibus  ,  probabilitate 
minime  carere  videatur  :  fed  nos  etiam  rationes  in 
medium  afferre  pro  ea  non  dedignabimur:  ut  tor¬ 
mentorum  ,  atque  rationum  globulis  paries  veritatis 
petitus ,  fi  quae  habet ,  aut  non  firma  fundamenta  , 
aut  non  bene  compaCtos  lateres,  tandem  vel  omnino 
corruat  ;  vel  difcuffis,  quae  parum  firma  erant,  ve¬ 
ritas  ipfa  firmior  permaneat. 

Poted  igitur  allata  fententia  his  fuaderi  rationibus: 
deduCtis  primo  a  vocabulo  Meflk,  quod,  ut  cap.  47. 
dicebamus  ,  Sacerdotibus  facris  in  oraculis,  &  Re¬ 
gibus  commune  erat.  Efficaciffimum  enim  inde  fu- 
mitur  argumentum  :  quod  nimirum  ficut  Meffiae  no¬ 
men  ab  unCtione  deduClum  eis  commune  fuit,  fic 
pariter  undtionis  genus ,  quo  Reges ,  St  Sacerdotes 
confecrabantur ,  commune  eflet.  Quemadmodum 
enim  Deus  fummum  Sacerdotem  delimabat,  ut  Pa- 


B 


Reg 


D 


1047 

ftophorum  collegii,  ac  miniftrorum  Dei,  qui  ad  re¬ 
ligionem  cultumque  ipfius  Summi  Opificis  iummus, 
ac  fupremus  rcCtor  eflet;  ita  etiam  ab  eodem  Deo 
Rex  eligebatur;  ut  maximus  Pnncipum  ,  St  folus 
Princeps  in  Republica  eflet  Ifraelitica  Hanc  au¬ 
tem  unctionem  Principis,  a  Deo, non  ab  hominibus 
emanafle,  in  facris  dicitur  litteris.  Sic  enim  inquit 
Samuel  ad  Saulem  :  Ecce  unxit  te  Deus  fuper  haredi - 
tatem  fuam  m  Principem.  1.  Reg.  cap.  10.  Cumque 
tam  Sacerdotum  unCtio,.  St  conlecratio,  quam  Re¬ 
gum  initiatio  a  Deo  fuerit  inflituta  ,  St  pro  confe- 
crandis  facerdotibus  facrum  oleum  Exo.  30.  Deus 
conflituerit  •,  eodem  quoque  oleo  ,  quo  Sacerdotes 
confecrabantur,  Reges  inauguratos  fuifle  certum  vi¬ 
detur  :  cum  de  alio  oleo  ad  Reges  inaugurandos  a 
Deo  lnllituto,  nihil  in  facris  litteris  habeatur. 

Favet  mirum  in  modum  huic  fententiae  conformi- 
tas  epitheton  ,  adjun&orumque  ,  quibus  tam  hoc 
oleum  regale,  quam  lacerdotale  facris  in  litteris  ce¬ 
lebratur.  Utrumque  enim  Santtum  dicitur  j  ut 
Num.  37.  cum  de  oleo  confecrationis  fummi  Sacer¬ 
dotis  agitur :  ad  cujus  vitae  terminum  falvus  St  inco¬ 
lumis  homicida  cafualis  in  urbibus  refugii,  tanquam 
ad  afylum  vivere  poterat.  Haec  funt  illius  loci  ver¬ 
ba  :  Liberabitur  ,  inquit  textus  ,  innocens  de  ultoris 
manu.  Hoc  efl,  de  manu  illius,  qui  de  interfeClo 
vindiCtam  eflet  fumpturus,  &  reducetur  per  fententiam 
in  urbem  ,  ad  ,  quam  confugerat :  manebitque  ibi  donec 
Sacerdos  magnus  ,  qui  oleo  fantlo  uncius  efl ,  moriatur. 
Hoc  itidem  Sandlitatis  epitheton  a  Deo  tribuitur 
etiam  oleo  quo  Reges  inaugurabantur  ;  nam  PfaL 
88.  dicitur:  Inveni  David /ervum  meum ,  oleo  Jdntlo 
meo  unxi  eum.  Cumque  idem  fit  utriufque  olei  ad- 
junftum  ,  St  nomina  ,  ac  vocabula  rerum  quoque 
fignificatarum  notae  fint;  utique  ex  identitate  voca¬ 
buli  atque  epithetorum  ,  identitatem  quoque  rei  fi- 
gnificatae  intelligendam  fore  neceflario  videtur  *  ac 
propterea  uno,  eodemque  oleo  Reges,  ac  Sacerdo¬ 
tes  fuifle  inauguratos  apud  Hebraeos,  non  immerito 
fentiendum  ab  aliquibus  cenfeatur. 

Sacri  hujus  olei  confecrationis  dignitatem  ac  prae¬ 
dandam  quifham  fatis  commendet?  Quam  tamen  fi 
quoquo  modo  poflumus  ,  celebrare  voluerimus,  St 
probare  hoc  eodem  reges  inauguratos  fuifle :  fumpto 
argumento  >  a  nominibus  fanftitatis  ,  quod  etiam 
divinae  jurifdi&ionis  eflet  ;  St  a  perfonis  denique, 
nimirum  a  Sacerdotibus ,  ad  quorum  dignitatem  fi¬ 
eri  olei  miniflerium  pertinebat  :  nec  non  etiam 
a  loco  ,  nimirum  a  facro  tabernaculo  ,  in  quo 
affervabatur  ;  St  ab  aliis  fexcentis  locis  facrarum 
feripturarum ,  non  minima  fumi  poterunt  argumen¬ 
ta  ,  quibus  praedantia  ,  dignitas  *  ac  cultus  facri 
hujus  confecrationis  olei  commendata  manebit  : 
nec  folum  commendata  ,  fed  etiam  probatum  , 
hoc  eodem  oleo  Reges  inauguratos.  Quo  enim 
aliquid  a  communi  vulgi  notitia  magis  latet ;  nec 
non  etiam  facris  benedidtiombus  impinguatur  ;  eo 
religiofiori  obfervantia  ab  hominibus  reveretur  ac 
Veneratur. 

Singula  breviter  percurrantur.  Licet  enim  oleum 
hoc  regium,  aromatum  praedantia  conditum,  di- 
gniffimum  fore  mondraverimus ;  explicatius  adhuc 
illius  excellentia  facris  benedi&ionibus  manifedatur: 
etenim  dignitati  illius  major  dignitas,  &  excellentiae 
excellentia,  benedictionum  auCloritate  auCta,  effi¬ 
ciunt  ,  ut  merito  fandtum  dicatur  :  eo  nimirum 
fanClitatis  genere  ,  quod  Regibus  etiam  eo  oleo 
inauguratis  ,  fanCtificationem  impertiret ,  illiufque 
folo  contaCtu  Reges  fanftificarentur :  atque  propte¬ 
rea  jure  merito  fanCtum  diCtum  fuit  a  Deo  in  PfaL 
88.  illis  verbis  :  Inveni  David  fervum  meum  ,  oleo 
fantlo  meo  unxi  eum. 

Sacro  vero  huic  oleo  inaugurationis,  qualem  San¬ 
ctitatis 


10+8  M  Y  R  O  T  H 

Alitatis  notam  Deus  indiderit,  &  facra  oracula  nobis 
fubindicent ,  non  facile  eft  explicatu.  Non  enim 
minimum  fumi  poteft  illius  Sandlitatis  argumentum 
a  pronomine  meo ,  quo  hoc  oleum  infignivit  Deus  in 
Plalmo.  Nec  enim  fruftra  Deum  hoc  oleum  fuum 
nppellalfe  ,  putandum  eft,  cum  ait:  Oleo JdnSlo  meo 
unxi  eum  ;  fed  utique  illud  pronomen  meum  ad  il¬ 
lius  dignitatem  indigitandam  politum  fuifle  dicimus, 
ac  ea  loquendi  phrali  ufum fuifle  Deum,  ut  fui  juris 
oleum  hoc  inaugurationis  fore  declararet.  Quem¬ 
admodum  Exo.  30.  dixerat,  cum  hoc  idem  oleum 
ad  confecrationem  Sacerdotum  inftituiflet ,  atque  ita 
a  quocumque  laico,  aut  prophano  ufu  illud  fegrega- 
vit.  Quamobrem  quamvis  nullo  praecepto  (quod  in 
facris  litteris  habeatur)  ufus  olei  inaugurationis,  re¬ 
liquis  de  populo  interdiceretur:  quemadmodum  fu- 
pra  Myrothecio  praecedenti,  de  oleo  confecrationis 
oltendimus ,  nihilominus  a  loco  in  quo  affervabatur; 
a  Pontificibus ,  quibus  folis  minifterium  illius  de¬ 
cernebatur  ;  Sc  a  Regibus  ,  quibus  ufus  hujus  olei 
inaugurationis  de  caufa  concedebatur;  &  a  lolemni- 
tate  publica  ,  ritibufque  facris ,  quibus  lacri  hujus 
olei  ulus  confociabatur  >  reliquis  omnino  de  populo 
ejufdem  ufus  prohibitus  cenferi  debet.  Ex  his , 
me  judice,  non  minimum  poteft  fumi  argumentum, 
quod  oleum  inaugurationis  idem  omnino  fuerit  cum 
oleo  confecrationis ;  8c  Reges  eodem  oleo  inaugurati 
fuerint,  quo  Sacerdotes  confecrabantur. 

Abulenfis  facrum  extitifle  oleum ,  quo  inaugura¬ 
tus  fuit  David  in  Hebron  fuper  tribum  J uda,  fcri- 
pfir;  St  nos  infra  aperte  oftendemus  :  ficuti  etiam 
cum  poftmodum  fuper  totum  Ifrael  Rex  fuit  inau¬ 
guratus  ,  lanfito  oleo  inundtum  extitifle  palam  fiet. 
Sine  fundamento  igitur  ab  aliis  diftum  videtur  in 
praecedenti  capitulo  ,  quod  oleum  ,  quo  Reges  in 
Ifrael  St  apud  Hebraeos  inaugurabantur,  non  facrum, 
fed  commune  fuerit:  quae  omnia  planiora  adhuc  fient 
ex  his,  quae  ftatim  infra  dicentur. 

Ad  facrum  inaugurationis  oleum  revertamur,  cu¬ 
jus  fandlitatem  omniajam  allata  argumenta  commen¬ 
dant,  St  identitatem  cum  oleo  confecrationis  fubin- 
dicant;  quandamque  excellentiam  divinitus  quodam¬ 
modo  in  eo  oleo  collocatam  oftendunt ,  quae  oleo 
confecrationis  a  Deo  inftituto  tantum  adaptari  merito 
poflunt.  Hujus  vero  facri  olei  excellentia,  vel,  ut 
ita  dicam ,  religiofa  ,  ac  pene  cceleftis  quaedam  vir¬ 
tus,  ex  eo  cura  primis  oftenditur;  quod  folius  facri 
hujus  olei  effufione  ,  intra  facros  inaugurationis  ri¬ 
tus,  ac  caeremonias,  Regni  Ifraelitici  pofleflio  Prin¬ 
cipi  confignabatur.  Sacra  oracula  hoc  variis  in  locis 
aperiunt,  St  manifeftant.  Percurrantur  fingula, 
quae  de  Regum  inaugurationibus  in  his  fcribuntur. 
Davidis  ad  regnum  aflumptio  in  odium  Saulis,  St  in 
competentia  Isbofeth  filii  Saulis  cum  eodem  con¬ 
templetur.  Salomonis  ,  St  Adonias  in  fucceflione 
paterni  Regni  conflidtus  confideretur.  Similiter 
Joafi  inauguratio  in  depolitione  impiae  Athalias  prae 
oculis  habeatur  ,  St  fexcenta  alia  facrorum  oraculo¬ 
rum  loca.  Ilia  fine  omnia  facrae  unitionis ,  oleique 
inaugurationis  vim ,  atque  praeftantiam  aperiunt;  & 
foli  oleo  confecrationis  loca  illa  adaptari  poflunt. 

Quamvis  enim  David  Ifraeliticas  Reipublicae  Rex 
jam  defignatus  a  Deo  fuiflet,  atque  jam  a  Samuele 
Propheta  fecreto  in  Bethlehem  Rex  praenunciatus, 
oleoque  undtus  extitiflet  ;  ejufque  in  Regem  futu¬ 
rum  defignatio  ,  tam  manifefta  toti  Reipublicae  If. 
raeliticae  foret,  ut  Saul  quoque  Davidis  infelliflimus 
hoftis  eidem  aliquando  dixerit :  Et  nunc  fcio  quod  cer- 
tiffime  regnaturus  Jis ,  er  habiturus  in  manu  tua  regnum 
Ifrael  ,  uti  legitur  cap.  2.4.  lib.  1.  F^egum;  nihilomi¬ 
nus  a  Regni  Ifraelitici  pofleflione,  non  folum  Saule 
vivente  ,  fed  etiam  Saule  e  vivis  jam  fublato,  per 
feptennium  excludebatur ;  nec  ad  regni  Ifraelitici 


e  c  1  v  m  III.  1549 

A  integram  pofleflionem  admiflus  legitur  in  facris  ora¬ 
culis,  quoufque  Politis  facris  peractis,  ex  confenfii 
populi ,  St  Senatorum  ,  Deo  coniulto,  facro  oleo 
liraeliticas  Reipublica:  Rex  inauguraretur.  Habe¬ 
tur  hoc  2.  Reg.  cap.  2.  ubi  Seniores  tribus  Judae 
convenientes  ,  Regni  pofleflionem  fuper  propriam 
I tribum,  in  oppidis,  St  urbibus  ad  ipfam  fpeStanti- 
bus,  poft  unctionem  tantum  Davidi  tradiderunt.  De 
quibus  loco  citato  haec  leguntur  :  Deneruntque  viri 
fuda  ,  &  nnxerunt  tbi ,  id  eft  in  Hebron  ,  David  ut 
regnaret  fuper  fuda.  A  Regni  tamen  pofleflione  fu¬ 
per  reliquas  tribus  arcebatur  ,  quoufque  hx  quoque 
pariter  in  Hebron  conveniflcnt  ;  Regnique  totius 
B  pofleflionem  facri  olei  inauguratione  Davidi  tradi- 
'diflent.  Ita  faStum  legitur  cap.  y.  ejufdem  libri  in 
|  haec  verba  :  Henerunt  quoque  Seniores  Ifrael  in  He¬ 
bron  coram  Domino ,  unxeruntque  David  in  Regem  fu¬ 
per  Ifrael. 

Tanta  denique  religione  facrum  hoc  oleum  vene¬ 
rabatur  ab  Ifraelitis:  ut  quamvis  aliquis  a  Propheta  j 
five  a  Sacerdote,  five  ab  aliquo  alio,  cujufcunque 
audoritatis  eflet  ,  Rex  declararetur  ,  folius  tamen 
facri  hujus  olei  confecrationis  inundione  Rex  accla¬ 
mabatur.  Quamobrem  altius  quifquis  eflet ,  a  quo¬ 
cunque  Regni  jure  excidebat;  ubi  lacra  haec  undio 
illi  defeciflet.  Immo  quamvis  favore  populi  aliquis 
C  acclamaretur  Rex  ,  cognita  ab  eodem  populo  alte- 
jrius  per  facrum  oleum  inundione,  de  luo  Regno 
adum  efle  intelligebat  etiam  ille,  qui  Rex  acclama¬ 
batur  ,  ac  vala  ftatim  colligenda  conclamabar.  . 

Praeclarum  teftimonium  hujus  veritatis  lib.  3.  Reg. 
cap.  1.  ex  tat :  ubi  a  populo  Rex  Ifraeliticus  Ado¬ 
nias  Regis  filius  acclamabatur  ;  cui  uni ,  jure  pri- 
mogeniturae  regnum  deberi  ab  omnibus  cenfebatur: 
(fecundus  enim  natu  erat  poft  Abfalonem  jam  inter- 
fedum)  quamobrem  Regia  in  regno  fuccdfio,  pri- 
mogeniturae  de  caufa  ad  Adoniam  devoluta  putaba¬ 
tur:  &  pro  eo,  ejufque  inauguratione  plurimi ,  tam 
Sacerdotes,  quam  ex  militibus  ftabant :  quinimo 
D  jamjam  quaecumque  ad  ritus  folemnioris  inaugura¬ 
tionis  ,  de  more  Praelitarum  requirebantur ,  in 
promptu  fore  cenfebantur.  Et  licet  de  inauguratio¬ 
ne  folemni,  quae  Senatu  convocato  haberi  confueve- 
rat,  minime,  ut  puto  ,  tunc  ab  Adonia  ageretur; 
quod  viveret  adhuc  Rex  David  ;  tamen  certa  fpe 
futura  fucceflionis ,  Adonias  ad  eam ,  quam  brevi 
,  fperabat  mortuo  patre  inaugurationem  ,  fe  accinge¬ 
bat:  mfi  velimus  hunc  quoque  affectata  tyrannide, 
patri  jam  fenedtute  confedo ,  regnum  furripere 
tentaffe. 

Sed  quicquid  fit  de  his:  inaugurationis  cujufdamt 
Ipecimen  in  hac  Adoniae  acclamatione  confpicieba-' 
E  tur.  Sacrificia  enim  oblata  jam  fuerant ,  ut  aliqui 
docent)  convivia  inftruda ;  locus  inaugurationis  fo- 
lemnis  ab  eo  defignatus;  cum  Adonia  fere  omnes  de 
familia  Regis  aderant;  St  fratres  quoque  Adoniae, 
Proceres,  ac  Principes  Regni  convenerant,  ut  legi¬ 
mus  loco  citato  his  verbis:  Immolatis  ergo  Adonias  a- 
netibus  ,  &  vitulis ,  &  univerfis  pinguibus  juxta  lapi¬ 
dem  Zoheleth ,  qui  erat  vicinus  fonti  Rogel ,  vocavit  u- 
niverfos  fratres  fuos  filios  Rj"gis  ,  &  omnes  viros  Juda 
fervos  Regis.  (Curiales  erant  ifti  ,  Davidisque  do- 
meftici.)  Regia  familia  fere  tota  ,  ut  dicebamus, 
partes  Adonia:  fequebatur:  immo  tribus  quoque  Ju- 
da,  quae  primaria  ac  praecipua  inter  Ifraeliticas  cen- 
F  febatur,  pro  Adonia  liabat.  Quodque  adhuc  magis 
eft,  non  folum  Sacerdos  Magnus  Abiathar,  fed  e- 
tiam  fummus  Ifraelitici  exercitus  Imperator  Joab, 
atque  ex  confequenti  totius  exercitus  Ifraelitici  mi¬ 
lites,  Imperatoris  exemplum  atque  mandata  fequuti, 
ad  partes  Adoniae  fortafle  declinaverant.  Sic  enim 
dicitur  in  cap.  1.  lib.  3.  Rcg.  Et  fermo  ei  cum  Joab 
filio  Saruia  ,  &  cum  Abiathar  Sacerdote ,  qui  adjuva - 
V  v  v  3  bant 


Arcanorvm  Sacrae  Scriet. 


1050 

bant  partes  Adonia.  Huic  uni  coronam  portendebant 
omnes;  huic  uno  fceptrum  deberi  fatebantur;  huic 
uni  regium  thronum  parabant  *  Adonias  applaude¬ 
bant  s  acclamationibufque  faufta  eidem  precabantur. 

Ipfe  quoque  jam  curiam  fibi  confcriplerat,  comi¬ 
tatum  atque  latellitium  fibi  paraverat,  ac  his  quibus 
fidebat  plurimum  ,  munia  gubernationis  ac  regimi¬ 
nis  jam  commendaverat.  Textus  facer  loco  citato 
hasc  omnia  fubindicat  ,  dicens;  Adonias  autem  filius 
Hagith  elevabatur  dicens :  ego  regnabo ,  fecit  que  fibi  cur¬ 
rus ,  dr  equites  ,  dr  quinquaginta  viros ,  qui  currerent 
ante  eum.  In  facrificiis  etiam  Rex  acclamabatur ,  ut 
liquido  confiat  ex  eodem  capitulo  ,  facro  textu  refe¬ 
rente  Bethfabeam  de  his  apud  Regem  conqueftam 
fuifle  ,  ac  Davidi  hasc  dixifle:  Et  ecce  nunc  Adonias 
regnat ,  te.  Domine  mi  Rex  ,  ignorante.  Sacerdos 
quoque  fummus,qui  Dei  oraculum  exciperet  pro  A- 
donia,  cum  aliis  ftabat ,  ut  dicitur  loco  citato  paulo 
infra  a  verbis  jam  allatis.  Nathan  enim  Davidi  ait: 
Domine  mi  Rex ,  tu  dixijli :  Adonias  regnet  pofi  me , 
dr  ipfe  fedeat  fuper  thronum  meum  ?  quia  defeendit  ho¬ 
die  ,  &  immolavit  boves ,  dr  pinguia ,  &  arietes  pluri¬ 
mos  ,  dr  vocavit  univer/os  filios  Regis  ,  &  Principes  exer¬ 
citus  ,  Abiathar  quoque  Sacerdotem  :  illisque  bibentibus , 
dr  vefcentibus  coram  eo ,  dr  dicentibus  :  Vivat  Rex  A- 
domas.  Cujus  inaugurationis  folemniffimam  pompam 
fupra  quam  credi  poteft.  Itetis  acclamationibus  pro- 
fequutam  a  Populo,  etiam  Jofeph.  lib.  7.  antiq.  cap. 
11.  ver.  5".  teftatur.  De  qua  fic  ille;  Paravit  autem, 
fupple  Adonias  ,  currus  multos ,  d  equos ,  dr  quin¬ 
quaginta  viros  pracurfores  &c.  Et  infra :  Cooperatores 
autem  habebat  Adonias  Imperatorem  foabum ,  dr  Pon¬ 
tificem  Abiathar.  Et  infra  :  Adonias  vero  apparata 
coena  extra  Civitatem  ad  fontem,  qui  erat  in  regio  Pa- 
radifo  ,  dr  vocavit  omnes  fratres ,  excepto  Salomone ,  & 
ajfumfit  Imperatorem  quoque  foabum  ,  Abiatharum ,  dr 
Principes  tribus  foda.  Sacras  Scripturas  locis,  &:  Jo- 
fephi  tefiimonio  Adoniam  Regem  acclamatum  fuifle, 
omnibus  fere  ritibus,  ac  casremoniis  ,  quibus  apud 
Ifraelitas  folemniter  Reges  in  conventu  ordinum  in-  g) 
augurari  confueverant ,  perfpicuum  eft;  ita  ut  nihil 
fere  defuerit  eorum  ,  quas  tunc  temporis  ad  hajc  fo 
lemnia  neceflaria  cenfebantur,  prmter  facrum  inau¬ 
gurationis  oleum. 

Illa  ipfa  etiam  omnia  ad  Salomonem  inauguran¬ 
dum  praeftita  fuifle  facra  teftantur  oracula  :  nam  vi¬ 
ctimas,  acclamatio,  plaufus.  Sacerdotes,  &  milites 
regite  cohortis  adfuere,  ac  reliqua  omnia,  quas  in 
folemni  regum  inauguratione  requirebantur.  Nec 
apparatu  rninori ,  quam  Adonias  ,  frater  ejus  Salo¬ 
mon  fefium  hoc  folemne  declarationis  in  regni  fuc- 
ceflionem  agebat.  Sacro  folummodooleo  confecratio 
cis  Salomon  Adonias  inaugurationem  exceflit:  hoc 
oleum  Adonias  deluit *  &  Salomoni  adfuit,  ut  feri- 
bitur  3.  Reg.  1.  his  verbis;  Sumpfitque  Sadoch  Sacer 
dos  cornu  olei  de  tabernaculo ,  dr  unxit  Salomonem :  dr 
cecinerunt  buccina,  &  dixit  omnis  populus ,  Vivat  Rex 
Salomon.  Qua  quidem  unCtione  ,  facroque  con- 
fecrationis  oleo  perfufo  Salomone,  illico  Adonias  ju¬ 
ra  regni  Ifraelitici  fratri  fuo  Salomoni,  licet  natu  mi¬ 
nori,  concedit*  &  Principes  Regni ,  Proceres,  mi¬ 
lites  ,  ac  Senatores,  qui  cum  Adonia  erant,  vafa 
conclamavere  ,  ad  parte.s  Salomonis  deflexere  ;  ut 
ibidem  in  hasc  verba  feribitur:  Territi  fiunt  ergo ,  dr 
furrexerunt  omnes ,  qui  invitati  fuerant  ab  Adonia:  & 
ivit  unufquifque  m  viam  fuam.  Adoniam  quoque 
ipfum  Salomonem  adorafle , Regnique  Ifraelitici  fuc- 
ceflionem  ac  pofllflionem  ceffifle,  textus  facer  affir¬ 
mat. 

Sacri  igitur  confecrationis'  olei  defe&us,  Adonis 
facra  prophanavit  *  regis  curis:  munera  ab  Adonia 
difpofita  abolevit;  curiam  ipfius  diflolvit;  regios  fti- 
patores  herbam  porrigere  coegit  j  equites  proftra- 


IO5I 

A  Ivit  ;  Centurionis  fugavit  ;  regiam  tandem  Adonire 
majefiatem  fregit ,  ac  humi  dejecit.  Cum  tamen 
Regni  Ifraelitici  pofleffionem,  juraque  omnia  ab  A- 
doma  ad  Salomonem  ,  facrum  hoc  oleum  tranftu- 
lerit.  Ex  quibus  apertiffime  hujus  facri  olei  religio 
eft  manifefta.  Quas  religio,  ac  veneratio  facro  con¬ 
fecrationis  oleo  ex  divinis  ftatutis  cum  deberetur- 
facro  quoque  confecrationis  oleo  Reges  Ifraelitas  un- 
£tos  &  inauguratos  dicendum  videtur. 

Neque  minoris  eft  argumenti  ad  facri  olei  cultum 
probandum,  Salomonis  iterata  undlio.  Quia  enim 
cum  primum  vivente  adhuc  patre  Salomon  ad  Re¬ 
gnum  fuiffet  inauguratus ,  ordinibus  regni  non  con- 
g  vocatis  ,  propter  commotam  leditionem  ex  Adonis 
praetextu, Reipublicae  lfraeliticae  periculum , plu¬ 
rimi  adhuc  de  populo  ante  Davidis  obitum  in  re¬ 
gnum  Salomonis  nequaquam  aperte  confenferant : 
quod  nimirum  a  patre  potius,  quam  a  populo  jura 
Regni  Salomon  accepiflet:  idcirco  ut  pacata  Regni 
pofleffione  ,  poft  patris  obitum,  Salomon  flueretur; 
iterum  eumdem  ordinibus  Regni  convocatis,  facro 
confecrationis  oleo  perfundi,  atque  inaugurari ,  Da- 
vid  antequam  extremum  clauderet  diem  ,  curavit. 
Ut  legitur  lib.  primo  Paral.  cap.  29.  his  «verbis :  Et 
unxerunt  fecundo  Salomonem  filium  Davtd  :  unxerunt 
autem  eum  Domino  m  Principem ,  dr  Sadoch  in  Ponti¬ 
ficem.  Seditque  Salomon  fuper  folium  Domini  m  Re¬ 
gem  pro  Davtd  patre  fuo  :  &  cunelis  placuit ,  dr  paruit 
illi  omnis  Ifrael.  Sed  &  univerfi  Principes,  &  potentes, 
&  eunti  i  filii  Regis  Davtd  dederunt  manum ,  dr  fubjetli 
fuerunt  Salomoni  Regi. 

Augetur  cultus  hujus  facri  olei  inaugurationis,  Sc 
idem  fuifle  cum  oleo  confecrationis  perfpicuum  ,  ac 
certum  videtur  a  loco,  in  quo  hoc  oleum  aflervaba- 
tur:  a  facro  nimirum  Dei  tabernaculo,  cujus  aditus 
omnibus  non  facerdotibus  praecludebatur.  Imo  Sa¬ 
cerdotibus  quoque,  quibus  ex  aliquo  corporali  de- 
fe£tu,vel  alia  de  caula  facra  minifteria  interdiceban¬ 
tur,  pariter  hujus  olei  minifterium  vetitum  erat.  So¬ 
lius  enim  Sacerdotis  fummi  munus  erat ,  ut  infra 
probabimus,  inaugurationis  regite  de  caufa  taberna¬ 
culum  adire  ,  indeque  aflumpto  confecrationis  oleo, 
illum  inaugurare  Regem,  quem  Deus  elegiflet,  pc^ 
pulique  admififlent  *  aut  deceflor  ,  vel  fpeciali  ra¬ 
tione  ,  vel  jure  hereditario  fibi  fucceflbrem  defi- 
gnaflet. 

Ab  identitate  etiam  vafis,  nimirum  a  cornu,  fum- 
pto  argumento,  non  folum  hujus  facri  olei  praeftan- 
tia  dignofeitur  ;  fed  etiam  facerdotalis  confecrationis 
oleo  Reges  inauguratos  fuifle  confiat.  Prteclariflima 
enim  quteque  in  Scripturis  facris,  a  cornu  fumpta 
metaphora  fubindicantur.  Cornu  in  Scripturis  fa- 
cris  gloria,  fplendor ,  decor,  imperium,  poteftas, 

&  alia  plura  fignificantur.  Metaphora  ab  illis  ani¬ 
malibus  fumpta,  quibus  htec  omnia  prteftat  prtefi- 
xum  fronti  cornu.  Quare  frequens  eft,  per  extolli , 

&  elevari  cornu ,  in  Scripturis  facris  profperam  figni- 
ficari  fortunam  ,  (ut  fic  loquamur.)  Qua  ratione 
Amos  6.  quidam  dicebant.-  Numquid  non  m  fortitu- 
dine  nofira  affumpfimus  nobis  cornua  ?  Sic  etiam  Pfal. 
17.  divina  prote&io  favorque  ipfius,  cornu  fignifk 
cantur  a  Piopheta  dicente;  Deus  protector  meus ,  dr 
cornu  falutts  mea.  Quamobrem  quamdam  divinitatis 
participationem  pras  le  ferunt  ea,  qute  cornu  figni* 
fleantur :  ad  quod  probandum  loca  in  Scripturis  fa¬ 
cris  paffim  occurrunt.  Nam  etiam  verbum  ^4- 
rah ,  a  quo  formatur  nomen  Ej?.  qheren ,  quod  cor¬ 
nu  interpretatur,  radiavit ,  fplenduit ,  fub limavit ,  fi- 
gnificat.  Eapropter  in  Exo.  ubi  de  facie  Moyfis , 
qum  fulgida  ,  atque  fplendida  apparebat,  nos  legi¬ 
mus  .-  Viderunt  filii  Ifrael  faciem  Aloyjis ,  quod  cornuta 
ejfet  ex  confortio  fermonis  Dei ,  Hebraice  legimus  ver¬ 
bum  Elr  qharan.  Ex  quo  verbo  fervata  rigorofa  in- 

terpre- 


M 


1052 

terpretatione  vocis,  dicendum  effet,  quod  comitaret 
facies  Moyfi  ,  pro  fplenderet.  Et  lib.  1.  Reg.  cap.  2. 
Anna  fandliffima  mulier  mater  Samuelis,  Deo  om¬ 
nipotenti  bonorum  omnium  largitori  de  conceffo  fi- 
bi  pro  voto  filio  gratias  plurimas  referens,  Dominus 
judicabit  fines  terra  ,  inquit :  &  dabit  imperium  Regi 
fuo ,  &  fublimabit  Cornu  Chnfti  fui.  Quali  diceret : 
faciet  prafulgidum  ,  &  illuftr e  Meffue  Regnum.  Idem- 
que  quod  dixerat  illis  verbis  ,  Dabit  imperium  Regi 
fuo  ,  Metaphora  a  cornu  fumpta  explicavit  ,  cum 
ait:  Sublimavit  cornu  Chrifti  fui.  Hic  enim  de  dila¬ 
tatione  Imperii  agebatur  Alia  pene  innumerabilia 
in  Scripturis  facris  occurrent ;  in  quibus  a  vafe  fum- 
pto  argumento  probari  poflit  ,  non  folum  facrum 
fuifle  oleum  quo  Reges  inaugurabantur, fed  idem  om¬ 
nino  cum  oleo  confecrationis,  quo  facerdotes  initia¬ 
bantur. 

Et  deDavide  ,  quod  facro  fuerit  confecrationis  o- 
leo  inundtus  ,  certius  aliquibus  videtur,  quam  pro¬ 
batione  indigeat.  Nam  illud  oleum  ,  quo  undlus 
fuit  a  Samueie  David  in  cornu  ex  1.  Reg.  16.  afler- 
vatum  conflat.  Bethlehem  emm  Samuel  iturus, 
ex  Dei  mandato,  ut  Davidem  regio  charadlere  in- 
figniret,  dixit  illi  Dominus:  Imple  cornu  tuum  oleo. 
Et  cum  de  adtuali  ipfius  undtione  fermo  efl ,  fubdi- 
tur :  Tulit  ergo  Samuel  cornu  olei  ,  &  unxit  eum  in 
medio  fratrum  ejus.  Si  ergo  a  vafe  fumenda  fit  ratio¬ 
nis  vis  ,  oleum  illud  non  folum  facrum  extitiffe,  a- 
pertum  videtur  ;  fed  etiam  idem  omnino  cum  oleo 
confecrationis,  quo  undlus  fuit  Salomon. 

Sed  etfi  argumentum  fumptum  a  vafe  efficaciter 
illius  olei  fandlitatem  nequaquam  probaret:  David 
tamen  oleo  non  facro  fuifle  inauguratum,  nulla  ra¬ 
tione  fuftineri  potefl.  Quid  enim  dicent  contrariae 
fententiae  Patroni  ad  illud  Pfal.  88.  Domino  de  Da- 
vide  dicente  ,  ac  atteflante,  fe  facro  oleo  illum  un- 
Xifle  ,  cum  ait  :  Inveni  David  fervum  meum  ,  oleo 
fanlto  meo  unxi  eum  ?  Quid  clarius  ,  quid  apertius 
defiderari  potefl  ?  Sandlitas  enim  hujus  olei  ex  vi  il¬ 
lius  verficuli  locum  habeat  apud  eos,  qui  oleo  fanlti- 
tatis ,  juxta  rigorofam  fignificationem  Hebraica:  di- 
dlionis  locum  vertunt.  Adjundta  enim  didlio  ^Ijp 
qhodes  oleo,cum  vim  fandlificantem  habeat ; fandtum 
fuifle  oleum  ,  hacque  undtione  delibutum  fandtifi- 
catumque  Davidem  demoriflrat.  Cumque  in  Scri¬ 
pturis  oleum  tantum  confecrationis  fandtum  dicatur 
in  libro  Exodi:  8c  divini  juris  illud  oleum  Deus  de¬ 
claraverit  cum  ait,  Sanllum  erit  mihi:  profedto  cum 
in  Pfalmo  ait  fc  Davidem  unxiffi»  facrofandto  oleo, 
quodfibi  landtum  erat.,  utique  affirmandum  videtur, 
Davidem  oleo  facerdotalis  confecrationis  inaugura¬ 
tum  fuifTe,  proinde  quotquot  Reges  in  Ilrael  ex- 
titerunt,  eodem  facro  confecrationis  oleo  regni  pri¬ 
ma  aufpicia  fufcepifle. 


yrothecivm  III. 


B 


u 


105  J 


D 


CAP.  X  L  V  I  I  I. 

Oleo  fandto  alterius  generis  ab  oleo  confe¬ 
crationis  Reges  Ifrael  inauguratos 
audior  exiftimat. 

Ad  loca  Pfal.  88.  Inveni  David  fervum  meum,  oleo 
fanlto  meo  unxi  eum.  Levit.  2  1 .  Capita  veftra  no - 
lite  nudare  ,  &  veftimenta  veftra  nolite  fcindere ,  ne 
forte  moriamini.  Cap.  21.  Pontifex ,  id  efl.  Sum¬ 
mus  Sacerdos  j  fuper  cujus  caput  fufum  eft  unitionis 
oleum  ;  &  cujus  manus  m  facerdotio  confecrata  funt , 
veftitufque  eft  finitis  veftibus ,  caput  fnum  non  dif- 
coopenet  ,  veftimenta  non  fcindet ,  &  ad  omne  mor¬ 
tuum  non  ingredietur  omnino  i  quia  oleum  unitionis 
Dei  fuper  eum  eft.  Et  ad  alia  plura. 


Trum  reliqui  gentium  Reges  ungerentur 
necne  ,  parum  noftra  interefl ;  multum  vero 
ad  facra  noftra  arcana  refert,  Sacrae  undtionis 
oleum  apud  Hebraeos  ad  Reges  inaugurandos  ad- 
fuiffie  :  quam  confuetudinem  apud  illos  extitiffe  fa- 
crae  Scripturae  loca  plurima  retro  relata  ,  d-ifcufla- 
que  cap.  4^-.  aperte  neceffarium  extitiffe  oleum  ad 
Regum  inaugurationes  manifeflant.  Et  quidem  fen- 
tentia,  quae  capite  praecedenti  affirmabat,  oleo  con¬ 
fecrationis  Reges  inauguratos  fuilie,  id  ipfum  con¬ 
firmat. 

Quamvis  igitur  falso,  me  judice,  id  dixerint  prae- 
dicli  audtores ;  nihilominus  faltem  in  hoc  nobifeum 
conveniunt,  quod  facro  oleo  undtos,  atque  inaugu¬ 
ratos  Reges  fatentur.  Quod  nos  quoque  fatemur; 
argumento  fumpto  a  vafe  ,  &  ii  loco  in  quo  vas  fer- 
vabatur;  nec  non  etiam  a  nomine  Sandti  eidem  oleo 
a  laciis  oraculis  afcnpto.  Quapropter  omnia  argu¬ 
menta,  jam  pofita  ,  quibus  aliorum  fententiam  reji¬ 
cimus  ,  qui  oleo  non  fandto  Reges  Hebraeos  inau¬ 
guratos  affirmabant  ,  huc  transferri  poffiint,  ad  fan- 
blitatem  noflri  olei  inaugurationis  comprobandam. 

Quamvis  igitur  praedidta  fententia  ,  quae  doce¬ 
bat  eodem  oleo  confecrationis  Reges ,  &  Sacer¬ 
dotes  in  undtos  ,  nunquam  nobis  placuerit  ;  prx- 
lertim  ratione  divini  praecepti  ,  quo  quibufeun- 
que  hominibus  etiam  Regibus  ,  ut  probatum  ell, 
facri  olei  confecrationis  ufus  prohibebatur  :  lex 
etiam  funeris  alio  nos  avocat ,  ac  etiam  argumen¬ 
tum  prae flat  efficaciffimum  pro  diverfitate  olei  re¬ 
giae  inaugurationis ,  ab  oleo  confecrationis.  Tan¬ 
ta  enim  puritate  Optimus  Deus  fulciri  fuos  voluit 
Sacerdotes;  ut  Pontifici  Summo  fub  mortis  pcena  im- 
mundari,  aut  contra  praeferipta  legis  contaminari  in 
funere  propinquorum  interdixerit.  Tangere  nam¬ 
que  aut  commifceri  quoquo  modo  cum  his,  qui  obi¬ 
tus  alicujus  de  caufa  in  ludtu  verfarentur,  erat  im¬ 
munditia:  genus  adeo  exeerabile  ex  Mofaycis  decre¬ 
tis,  ut  ab  altari ,  &  a  facris  arcerentur,  quotquot 
ad  funus  iviflent;  defundtum,  aut  illius  veftimenta, 
pannofque  ad  funus  pertinentes,  leviter  tetigiflentsirs 
lepulcrum  ,  aut  in  domum  funeris  ingrederentur. 
Quamobrem  nili  expiarentur,  ad  facra,  vel  ad  ta¬ 
bernaculum  accedere  vetabantur.  Pontifex  vero 
tanta  feveritate  a  funeribus  arcebatur  ,  ut  nec  etiam 
in  funere  fibi  conjundtiffimorum ,  uti  funt  genitores, 
ad  ludium  accedere  ,  aut  funeris  caeremonias  fer- 
vare  ei  liceret. 

Et  quidem  tanta  feveritate  hoc  Deus  conftituit; 
ut  neque  ad  fubindicandum  animi  moerorem  ,  aut 
ludium  in  funere  genitorum.  Sacerdoti  Summo  ca¬ 
put  aperire  concederetur.  Cujus  quidem  praecepti 
nulla  alia  a  Deo  ratio  affertur,  nili  fandtas  undtionis 
prae  flantia.  Quia  oleum  unitionis  fanlLe ,  inauit  facer 
textus  ,  fuper  caput  ejus  eft.  Haec  habentur  Levit. 
10.  Capita  veftra  nolite  nudare  ,  &  veftimenta  nolite 
fcindere  i  ne  forte  moriamini.  In  eodem  lib.  cap.  21. 
ubi  fermo  eft  de  Summo  Sacerdote  ,  ait  Moyfes : 
Pontif  ix ,  id  eft  ,  fummus  Sacerdos ,  inter  fratres  fuos , 
fuper  cujus  caput  fufum  eft  unitionis  oleum  ,  &  cujus 
manus  m  facerdotio  confecrata  funt ,  veftitufjue  eft  fan- 
II is  veftibus  ,  caput  fuum  non  difeoopenet  ,  veftimenta, 
non  fcindet ,  cr  ad  omne  mortuum  non  ingredietur  omni¬ 
no  :  fuper  patre  quoque  fuo ,  &  matre  non  contaminabi¬ 
tur  ,  quia  oleum  fanlta  unitionis  Dei  fuper  eum  eft. 

Jam  igitur  ex  facra  Scripturae  latebris  nofter  in 
medium  emergat  Achilles ,  &  certo  certius  probe¬ 
tur ,  oleum  quo  Reges  inaugurabantur,  diftingui 
ab  oleo  ,  quo  facerdotes  initiabantur.  Etenim  fi  e- 
jufdem ,  &  non  alterius  generis  extitiflet  hoc  oleum 
inaugurationis ;  praeceptum  de  fe  non  contaminando 
in  funeribus  propinquorum ,  quo  Sacerdotes  ligaban¬ 
tur  ,  ad  lpfos  quoque  Reges  procul  dubio  extende¬ 
retur. 


iO$4  Arcanorvm 

retur.  Ratio  enim  cffufionis  ejufdem  olei ,  pro  Re¬ 
gibus  quoque  militaret.  Nam  ubi  eadem  legis  ratio 
militat  ,  legem  quoque  ipfam  locum  habere  norunt 
Jurisperiti  omnes.  1.  illudff.  ad  legem  Aquil.  in- 
ilit.  quod  cum  eo  $.  i.  quia  limilium  eadem  eft  difci- 
plina  ff.  de  jure  vet.  1.  tertia  §.  proinde  &  §.  quoties. 
Quamobrem  eft  regula  veriffima  Baldi  communiter 
a  Jurifperitis  recepta  ,  quod  ea  ,  quas  non  differunt 
ratione  ,  nec  etiam  differunt  juris  difpofitione.  Quas 
regulas  in  facris  quoque  oraculis  militare  Rabbini 
quoque  fatentur  ,  quoties  de  intelledlu  Mofaicarum 
legum  difputant.  Cum  igitur  ratio  ob  quam  Sacer¬ 
dotes  in  funeribus  contaminari  prohibebantur  ,  effet 
facri  olei  effulio  ,  &  haec  eadem  omnino  ratio  mili¬ 
taret  contra  Reges ;  fi  eodem  oleo  confecrationis  in¬ 
auguratos  dixerimus ,  lex  quoque  illa  in  Regibus 
locum  haberet. 

At  vero  fecus  ,  ac  in  ea  lege  conftitutum  a.  Deo 
fuerat ,  Reges  fecifle  ,  ex  pluribus  facrae  Scripturas 
locis  cognovimus.  Nam  David  fandtiffimus  vir  , 
divinasque  legis  ftudiofiffimus  z.  Reg,  cap.  i.  cum 
mortem  Saulis  Amalecita  ille  in  proprium  damnum 
retuli  flet  :  zApprehendens  David  veftimenta  fua  fci- 
dit  i  omnefque  viri  qui  cum  eo  erant  (  inquit  facer  tex¬ 
tus)  dr  planxerunt ,  &  fleverunt  ,  &  jejunaverunt  flu- 
per  Saul  ufque  ad  vejperum.  Abfalonem  filium  info- 
lentiffimum  ,  qui  adverfus  patrem  conjuraverat , 
David  flevilfe  confiat  ex  i.  Reg.  cap.  18.  Quod 
etiam  alibi  in  Scripturis  de  regibus  non  raro  ,  fed 
fiepiffime  legimus  :  ita  ut  nunquam  Reges  a  ferali 
ludtu  ,  ac  pompa  funeris  abftinuiffe  ,  facra  oracula 
tradant. 

Nec  velim  fufpicemtir,  aut  de  more  Rabbinorum 
comminifcamur  ,  Reges  privilegio  aliquo  a  Deo  in- 
fignitos  ,  cujus  difpenfationis  vigore  ratio  juris  com¬ 
munis  moderata  fuifle  credatur  ,•  cum  nullibi  in  Scri¬ 
pturis  facris  privilegium  hoc  habeatur  ;  aut  veftigia 
aliqua  difpenfationisappareant.  Quamobrem  quem¬ 
admodum  Reges  lege  lata  de  funeribus  non  liga¬ 
bant  j  ita  neque  eodem  oleo  ,  fed  diverfo ,  eoque 
facro  ,  ex  nofira  fententia  inaugurabantur. 

Probatum  etiam  remanet ,  ut  reor  ,  nequaquam 
oleo  communi  Reges  inauguratos  ,  ut  dicebat  pri¬ 
ma  fententia.  Omnibus  enim  argumentis  pro  prae¬ 
cedenti  fententia  allatis  rejedta  jacet.  Etenim  fi  fa- 
crum  oleum  ad  inaugurationes  neceffarium  non  fuif- 
fet,  qui  partes  Adoniae  defendebant ,  communi  oleo 
illum  ungere  ,  ac  inaugurare  conftituilfent  j  ac  pro- 
pterea  quamvis  Salomon  oleo  facro  fuiflet  inundtus, 
Adonias  vero  non  facro  ,  fed  communi  j  adhuc  ta¬ 
men  lis  de  fucceffione  ad  regnum  indecifa  ,  ac  fub 
judice  remanfiflet.  Ambo  regnum  jure  fibi  deberi 
pro  certo  affirmaflent ,  cum  Salomon  *  &  Adonias 
legitimo  oleo  inaugurati  extitiffent.  Utrifque  vigo¬ 
re  undlionis ,  jura  Regni  deberentur.  Nec  defuif- 
fent  ex  Ifraelitis,  qui  partes  Adonias  contra  Salomo¬ 
nem  tuerentur.  Illi  enim  ipfi  ,  qui  a  principio  illa¬ 
rum  partes  tuebantur,  proeifdem  etiam  poftmodum 
fletiflent.  Davidi  etiam  ,  cum  relcivit  Regem  ac¬ 
clamari  Adoniam ,  non  erat ,  quamobrem  Sadochum 
fumere  oleum  de  tabernaculo  ad  Salomonem  ungen¬ 
dum  juberet.  Oleum  enim  vulgare,  ac  etiam  oleum 
aromatibus  conditum  ,  quo  in  balneis ,  ac  inter  po¬ 
cula  tunc  utebantur  ;  magis  ad  manus  extitifle  , 
quam  facrum  ,  certiffimum  cum  fit  ,  acclamationi 
utique  Adonia:  citius  ,  ac  facilius  hoc  oleo  quam  fa¬ 
cro  occurreretur  :  itaque  Regium  praeceptum  de 
fumendo  oleo  ex  tabernaculo  ,  facri  olei  in  Re¬ 
gibus  inaugurandis  omnimodam  exigentiam  ape¬ 
rit. 

Tunc  etiam  quando  Ifraelitae  a  Roboam  filio  Sa¬ 
lomonis  defecerunt  ,  quod  juftis  eorum  petitionibus 
acquiefcere  noluiflet ,  aliquem  alium  ex  filiis  Salo- 


SA  CRAS  SCRIPT.  IO55 


A' 


B 


D 


E 


monis  Roboamo  feclufo  adfumere  eis  licuifiet,  com¬ 
munique  oleo  eodem  inuncto  Regem  acclamare  .ac¬ 
clamato  eidem  jura  regni  concedere.  Nifi  velimus 
Ifra-e litas  illos  a  tribu  Juda  toto  animo  difccdere  vo- 
luifle  ;  proinde  facri  olei  nihil  curaffe.  Rationes 
igitur  in  contrarium  ex  fententia  Abulenfis,  &San- 
dtii  allatas  fi  audierimus ,  abfurdis  quoque  quamplu- 
rimis  cedere  cogimur.  Ne  igitur  veritas  ,  me  judi¬ 
ce,  fuccumbat,  neceflario  affirmandum  videtur ,  po¬ 
puli  IfraSlitici  confuetudinem  extitifle,  non  quidem 
communi ,  fed  fpeciali  aliquo  facro  genere  olei  aro¬ 
matibus  condito  ,  St  hoc  digniflimo,  Reges  ad  Re¬ 
gnum  inaugurare  ,  atque  vigore  illius  olei  ,  regniju- 
ra  eifdem  tradere. 

Sandtum  itaque  extitifle  oleum  inaugurationis ,  fed 
alterius  generis  ab  illo,  quo  Sacerdotes  initiabantur, 
affirmamus.  Hoc  novum  St  inauditum  videri  po- 
teft  ,  6t  tota  ratio  difficultatis  in  hoc  eft  pofita  :  fed 
probatur,  quia  quamvis  hoc  oleum  quo  Reges  inau¬ 
gurabantur  ,  fandlum  dicatur  ,  in  Pfal.  88.  in  illis 
verbis  :  Inveni  David  fervum  meum  ,  oleo  fanltomeo 
unxi  eum  ;  non  tamen  eodem  fandlitatis  vocabulo, 
quo  oleum  quo  Sacerdotes  factabantur.  Nam  hoc 
quo  Reges  inaugurabantur  ,  nomine  fandlitatis  fe- 
mel  tantum  in  Scripturis  decoratur  }  atque  praeter 
unicum  fandlitatis  vocabulum  ,  unica  etiam  tantum 
conjedtura  ex  3.  Reg.  cap.  1.  illius  fandlitas  colligi¬ 
tur ;  nimirum,  ut  jam  diximus ,  a  facro  Dei  taber¬ 
naculo  ,  in  quo  religiofe  aflervabatur.  At  facerdo- 
talis  confecrationis  oleum  ,  &  ejus  fandlitatem  nun¬ 
quam  fatis  facra  oracula  aperuifle  ,  neque  fufficienti- 
bus  adjundtis  illius  fandlitatis  praeftantiam  explicafle 
videntur.  Oleum  enim  fandlae  undtionis  paffim  no¬ 
minatur  :  oleum  fandlitatis  innumerabilibus  fere  in 
locis  appellatur :  oleum  undlionis  Domini  interdum 
dicitur  :  aliquando  per  oleum  undlionis  Dei  illius 
fandlitas  explicatur  :  oleum  undlionis  fandlitatis pafi 
fim  inferibitur.  Quae  adjundta  ,  atque  epitheta  oleo 
regio  in  feripturis  nequaquam  aferibuntur. 

Verum  ut  ad  individua  facrorum  oraculorum  loca 
defeendamus  ;  certum  fit  oleum  regiae  inauguratio¬ 
nis  per  antonomafiam  ,  undlionis  oleum  nullibi  di- 
dlum  in  facris  oraculis- reperiri  :  neque  oleum  un¬ 
dlionis  fandlae  alicubi  nominatur  :  neque  oleum  un¬ 
dlionis  Domini  fub  nomine  tetragrammato  ,  ficut 
oleum  confecrationis  in  facris  litteris  fignificatur  : 
qua:  quidem  adjundta  ,  regiae  inaugurationis  oleo  ali¬ 
quando  appofita  in  facris  oraculis  haberentur  ;  fi  ei 
praedidla  adjundla'mione  fandlitatis  convenirent :  & 
haec  tunc  faltem  in  facris  libris  legerentur  ,  quando 
de  illo  oleo  per  refpedlum  ad  folemnitatem  inaugu* 
rationis  facris  in  hiftoriis  fermo  infiituitur.  Cum 
tamen  fecus  omnino  ,  ac  de  oleo  facerdotalis  confe¬ 
crationis  ,  facra  loquantur  oracula.  Hujus  praeftan- 
tia  ,  5c  fandlitatis  dignitas  ,  ut  ubique  in  facris  ora¬ 
culis  perfpicua  fiat,  plura  in  praefentiarum afferemus 
loca.  Legatur  cap.  30.  Exo.  ubi  de  compofitione 
illius  olei  agitur,  quo  confecrandi  Sacerdotes  erant : 
in  quo  oleum  unitionis  fanlia  ,  appellatur  ;  five  fan- 
dlum  ,  juxta  phrafim  noilrae  tranflationis  in  haec 
verba  :  Faciefque  unitionis  oleum  flanlium  ,  unguen¬ 
tum  compofltum  opere  unguentarii.  Sacerdotale  hoc 
oleum  ,  unitionis  oleum  dici  ,  perfpicuum  eft,  Exo. 
2 6.  ubi  ut  filii  Ifrael  aromata  in  compofitione  facer* 
dotalis  unguenti  offerant  ,  Deus  praecepit  :  Sc  ubi 
nofira  tranflatio  habet  ,  aromata  m  unguentum  ,  gr 
thymiama  boni  odoris ;  Hebraice  legitur  aromata  Leff 
id  eft  ,  aromata  ad  oleum  unitionis.  Ritus ,ac 
caeremoniae  ad  confecrandos  Sacerdotes  Exo.  29.  a 
Deo  praeferibuntur  :  &  ibi  oleum  unitionis  appella¬ 
tur  ;  ficut  etiam  cap.  8.  Levit,  ubi  Hebraice  legi¬ 
mus  :  Et  fudit  de  oleo  unitionis  fuper  caput.  Reliqua 
vero  adjundla  ,  quae  ex  phrafi  facrorum  oraculorum 


1056  M  Y  R 

in  undtionem  facerdotalem  cedere  folent  ,  nimirum 
oleum  unttioms  fantta,  vel  unbhonis  Domini,  vel  un- 
tlionis  /ancla  Dei ,  &  alia  hujufmodi  ,  quibus  illius 
olei  excellentia  infinuatur ,  tam  cap.  illo  8.  Levit, 
quam  alibi  multoties  repetita  ,  ad  brevitatem  prae¬ 
termittuntur.  Videntur  enim  facra  oracula  fubin- 
nuifle  ,  dum  in  allatis  locis,  &  alibi  oleum  facerdo- 
tale  ,  oleum  undtionis  per  antonomafiam  appellant  j 
reliqua  quoque  adjunbta  ,  quae  illius  excellentiam  ex¬ 
plicant  ,  per  antonomafiam  fimiliter  accipienda  fo¬ 
re.  Enimvero  oleum  unttionis  fantta  Dei ,  cap.  Zi. 
Levit,  appellatur  ;  in  quo  Deus  Summum  Sacerdo¬ 
tem  jubet  non  contaminari  in  funere  propinquorum; 
cujus  legis  rationem  afiignans  ait  ;  Quia  oleum  fan- 
tta  unttionis  Dei  fuper  eum  efi.  Idem  adjundtum  huic 
oleo  tributum  legitur  cap.  10.  Haec  autem  adjundta, 
quibus  praeftantia  olei  confecrationis  fubindicatur  , 
nunquam  tributa  legimus  oleo  regite  inaugurationis; 
ac  propterea  dicendum  videtur,  &  certo  tenendum, 
quod  oleum  ,  quo  Reges  inaugurabantur  ,  alterius 
generis  erat  ab  oleo  confecrationis,  inferiorifque fan- 
iftitatis  ab  illo. 

Sed  quale  foret  hoc  oleum  Regiae  inaugurationis , 
declarandum  fupereft  ,  a  quo  mftitutum  ,  quibus 
aromatibus  conditum ,  &  quando  coeperit  ufus  illius 
apud  Hebraeos  :  qua:  omnia  in  arcanis  facrorum  ora¬ 
culorum  recondita  latent.  Perdifficile  quidem  ,  & 
obfcurum  unguenti  genus  illultrandum  fulcepimus  ; 
cum  inter  tot  genera  veterum  unguentorum  ,  nul¬ 
lum  hujus  rei  veftigium  appareat  ,  nec  apud  Athe¬ 
naeum  ,  neque  apud  alios  veteris  feculi  Scriptores  , 
&  veteris  luxus  proditores.  Eft  enim  hoc  negotium 
revera  tam  arduum  ,  &  reconditum  ,  ut  a  nemine 
huc  ufque  pertentatum  fuerit  :  fed  nec  alicui, quod 
fciam,  haec  inveftigare  in  mentem  venerit;  nifi for¬ 
te  Rabbinis ,  quos  ego  non  vidi.  Nec  mirum , cum 
in  Scripturis  facris ,  ne  verbum  quidem  de  hujus  fa- 
cri  olei  compofitione  habeatur.  Rationibus  tamen 
ex  facris  petitis  litteris ,  qua:  probabiliora  videbun¬ 
tur  ,  in  medium  afferam. 

Ut  autem  dicenda  clariora  fiant  ,  £c  veritas  elu- 
cefcat  ,  fcire  oportet ,  Regum  undtionem  duplicem 
extitifle,  clanculariam  nimirum,  &  publicam.  Pri¬ 
or  non  pertinebat  ad  regium  jus  ,  fed  ad  regni  prae¬ 
dictionem  ,  quae  alicui  fiebat  a  Propheta  ,  ideo 
quocunque  oleo  fieri  poterat  ,  etiam  prophano.  At 
folemnis  alicujus  regis  inunCtio  ,  quam  inauguratio¬ 
nem  appellamus  >  in  conventu  Procerum  ,  Sc  Sena¬ 
torum  habebatur.  Et  in  hac  quidem  non  oleo  com¬ 
muni  ac  vulgari  Rex  inungebatur  ,  fed  oleo  fanCto, 
&  benediCto  :  non  ejufdem  generis  cum  oleo  quoSa- 
cerdotes  confecrabantur  ,  fed  alterius  generis ,  oleo 
nimirum  ad  hoc  tantum  munus  confecratum,  acbe- 
ned iCtum  ,  aromatibus  praeftantiffimis  conditum , 
in  facro  D.ei  tabernaculo  inter  alia  facra  ,  omni  cum 
reverenda  cuftoditum  ,  St  afiervatum. 

Hanc  itaque  olei  inaugurationis  compofitionem  , 
ut  breviter ,  St  dilucide  aperiam  ;  eifdem  omnino 
aromatibus  parari ,  atque  componi  confueviffe  arbi¬ 
tror  ,  quibus  facrum  unguentum  ,  five  oleum  pro 
confecrandis  Sacerdotibus  ,  ex  Dei  praefcripto  Exo. 
50.  parabatur.  Permutatis  fortaffe  in  hoc  inaugura¬ 
tionis  oleo  componendo  ,  eorumdem aromatum  pon¬ 
deribus  ,  atque  menfuris ;  permutatis ,  inquam ,  ad 
lineam  propheticx  Samuelis  prudentiae  ,  ne  divini 
mandati  Reges  ,  ac  populi  Ifraeliticae  Reipublicae 
tranfgreflores  faCti,  inufu  facri  hujus  olei  divinae  in¬ 
dignationis  rei  damnarentur. 

Tradita  a  nobis  doCtrina  five  potius  conjeCtura  , 
ut  benevolo  leCtori  fuadeatur  ,  qua  decet  ,  probabi¬ 
litate  ;  praetereundam  nequaquam  arbitror  vim  ,  ac 
energiam  verborum  ,  quae  in  lege  lata  pro  cultu  facri 
olei  confecrationis  habentur  Exo.  3  0.  Ifta  nimirum : 


OTHECIVM  III. 


B 


C 


1057 

Et  juxta  compofitionem  ejus  non  facietis  aliud.  Verba 
juxta  contextum  hebraicum  fic  fonant.  ffiJonn:» 
moj  icvn  Qu^  verba  Arias  Montanus  fic  interpre¬ 
tatur  :  Et  in  menfura  ejus  non  facietis  ficut  illud.  San- 
Ctes  Pagn.  fic  :  Et  fecundum  fummam  ejus  non  facietis 
ficut  illud.'  Mare.  Marin.  in  fua  Arca  Noe  in  di- 
Ctione  rV~r)’2  interpretatur  fic  :  Et  in  difpoftione 
illius  non  facietis  ficut  illud.  Quae  omnes  interpreta¬ 
tiones  eo  ,  me  judice  ,  tendunt  :  ut  compofitio  fa- 
crae  confecrationis  olei ,  ac  unguenti  non  omnino 
prohibeatur,  fed  ad  menfuram  ,  ac  pondus  illorum 
aromatum  prohibitio  fe  ardtet  ,  ad  quod  pondus  la- 
crum  unguentum  confecrationis  capite  illo  50.  Exodi 
ad  facrorum  utenfilium  altarium  ,  Sacerdotum  ,  ac 
Pontificum  confecrationem  componendum  praelcri- 
pferat  Deus. 

Etenim  praecepti  illius  vis  tota  reftringitur  ad  il¬ 
lam  di&ionem  Hebraicam  ^r‘72-3.  ,  quae  a  dictio¬ 
ne  matbeoneth  derivatur.  Haec  autem  vox  ar- 

tificiofam  alicujus  compofiti  difpofitionem  ,  per  fuos 
numeros  St  pondera  aptatam  importat,  per  certas  ni¬ 
mirum  atque  determinatas  ab  arte  menfuras  aroma¬ 
tum.  Quamobrem  juxta  illius  di&ionis  vim  &  fi- 
gnificationem  ,  folum  ea  lege  prohiberi  arbitror ,  ne 
quis  videlicet  fub  eifdem  menfuris  Se  ponderibus 
componeret  illud  unguentum  ,  nec  juxta  numerum 
aromatum  ,  quae  illius  compofitionem  ingredieban¬ 
tur  ,  aliud  fimile  componeret.  Non  vero  ne  quis 
diminutis  ,  vel  additis  aliquibus  aromatibus ,  vel  al¬ 
teratis  ponderibus ,  non  pollet  aliud  fimile  unguen¬ 
tum  componere.  Juxta  quam  illius  Hebraici  voca¬ 
buli  interpretationem  ,  fic  locus  allatus  a  nobis  quo¬ 
que  paraphraftice  interpretabitur  ;  Et  m  difpofit Ioni¬ 
bus  ponderum  ,  (fi  juxta  menfuram  illius  ,  fupple  un¬ 
guenti  ,  non  facietis  ficut  illud.  Rationem  quoque 
affert  facer  textus  dicens  :  Quiafanttum,  &  fantti- 
ficatum  erit  vobis. 

Cum  igitur  abfolute  ac  fimpliciter  filiis  Ifrael  un¬ 
guentum  aliud  ab  unguento  confecrationis  ,  variatis 
D  ponderibus  parare  ,  quo  ad  qualitatem  aromatum 
prohibitum  non  efiet ;  fed  folum  unguentum  in  ea¬ 
dem  aromatum  menfura  ,  atque  in  eodem  pondere 
a  Deo  praefcripto  ,  pro  confecrationis  oleo  ,  aliud 
fimile  filiis  Ifrael  parare  vetitum  fuerit :  propterea 
fi  aliquis  Ifraelita  ,  ex  enumeratis  a  Deo  in  eo  cap. 
Exo.  30.  aromatibus  alia  adjunxiffet  aromata  ,  St 
praeftantiffimum  unguentum  fibi  apparaffet  ,  quod 
quidem  ,  unguento  a  Deo  inflituto  ,  quod  ad  ingre¬ 
dienda  fimile,  non  vero  quod  ad  illorum  aromatum 
pondus  ac  menfuram  extitiflet  ;  cum  nullatenus  St 
fimpliciter  tale  unguentum,  feu  oleum,  fimileadri- 
gorem  legis,  unguento  confecrationis  dici  potuiffet, 
profedto  nec  praecepti  tranfgreflor  exifteret  ,  qui  eo 
unguento  five  oleo  uteretur. 

Cum  enim  lex  ifta  fit  poenalis ,  Domino  dicente 
Exo.  go.  Homo  quicumque  tale  compo fuerit  ,  (fi  dede¬ 
rit  ex  eo  alieno ,  exterminabitur  de  populo  fuo  ,*  non  vi¬ 
detur  poena  extendenda  ,  fed  ftride  interpretanda. 
Ut  redte  tradunt  Jurifperiti  in  cap.  fiatutum  deeledt. 
in  6.  in  quo  ftatutum  quoddam  Greg.  X.  ftridte  ac¬ 
cipiendum  propterea  traditur  :  Quod  cum  fit  poenale , 
reflringi  potius  convenit  quam  laxari.  Eft  etiam  text. 
1.  cum  quidam,  ff.  de  liber.  St  pofth.  St  facit  cap.  in 
poenis,  de  regul.  jur.  in  6.  Eoque  magis  ,  quod  lex 
ad  mentem  Legiflatoris  ligat  ;  cujus  intentioin  poe¬ 
nalibus,  ex  rigorofa  verborum  fignificatione,  expis¬ 
cari  debet.  Cumque  didtio  illa  compofi¬ 

tionem  tantum  artificiofam  ,  in  quodam  rerum  de¬ 
terminato  pondere  St  menfura  fignificet  ;  huic  fi- 
gnificationi  neceffario  ,  quantum  fpedfat  ad  obfer- 
vantiam  divini  praecepti  ,  ftandum  erit.  Verbis  enim 
ftandum  eft  ,  1.  liberorum.  §  quod  tamen  Caffius.  ff. 
de  legat.  3.  &  hanc  quidem  Legiflatoris  mentem  ra- 
X  x  x  tio 


E 


Arcanorvm  Sacrae  Scrirt. 


1058 

cio  legi  appofita  explicat,  ut  in  noftroprtecepto con¬ 
tigit.  Deus  enim  fe  id  prohibere  affirmat  ,  quia  il¬ 
lud  oleum  fontium  eft ,  &  fantlificatum  erit  vobis ,  in¬ 
quit.  At  nec  fandi um  ,  nec  fandlificatum  abfolute, 
ac  {impliciter  oleum  ac  unguentum  diceretur  ,  ex 
diverfa  ponderum  ac  menfurarum  norma  compofi- 
tum,ab  ea  quam  Deus  ad  oleum  confecrationis com¬ 
ponendum  prasfcripferat.  Igitur  nec  lex  illa  prohi¬ 
bens  ,  nec  poena  a  lege  praefcripta  ad  hujufmodi  ge¬ 
nus  unguenti  extendebatur. 

Probabile  etenim  eft  ,  neminem  Ifraelitarum  ti¬ 
morata;  confcientiae  ,  ad  fandli  unguenti  reveren¬ 
tiam  aliud  fimile  in  aromatibus ,  etiam  ad  fui  ,  vel 
alterius  ufum  componere  pertentafie.  Nihilominus 
aliquem  aliquando  divinas  legis  in  aliis  quoque  prae¬ 
ceptis  contemptorem  ,  hoc  unguentum  compofuiffe, 
improbabile  minime  cenfeOi  Plurimos  enim  fem 
per  contemptores  atque  tranfgreffiores  divirfe  lex  ha¬ 
buit  ;  cum  primis  vero  in  cultu  fieri  olei  aliquos 
tranfgreffiores  extitiffie  inter  Hebraeos  ,  Dominus  in 
Ezech.  cap.  23.  num.  41.  aperuit  :  in  quo  Samari¬ 
tis  ,  atque  Jerofolymitis  fub  metaphora  duarum  me¬ 
retricum  exprobrans  ait  :  Sedifti  tn  letlo  pulcherrimo, 
&  menfa  ornata  eft  ante  te  :  thymiama  meum ,  &  un¬ 
guentum  maum  pofuifti  fuper  eam.  At  fine  divinae  le¬ 
gis  contemptu  ,  Regum  inaugurandorum  de  caufa  , 
hujus  olei  landti  inaugurationis  condimentum  ,  va¬ 
riata  ponderum  menfura  ,  Samuelem  Dei  Prophe¬ 
tam  excogitafie,  probabiliffimum  arbitror  :  fumptis 
nimirum  ab  eo  ejufdem  generis  aromatibus,  quibus 
ex  Dei  praefCripto  unguentum  confecrationis  com¬ 
ponebatur  ;  eorumdemque  permutato  pondere  ,  ac 
menfura  ,  unguentum  ,  five  oleum  ad  Reges  inau 
gurandos  praeparaffe.  Ita  enim  divinae  legis  fervata 
vi,  nullaque  in  ea  expedlata  difpenlatione,  (quam 
gratis  Rabbini  comminifcuntur  ,  )  utriufque  un¬ 
guenti  ac  olei ,  confecrationis  nimirum  atque  inaugu¬ 
rationis  cultu  retento  ,  ufus  quoque  quam  reverenter 
a  Regibus ,  abfque  culpa  admitti  poterat. 

Minime  fortaffe  deerunt ,  qui  hoc  noftrum  regite 
inaugurationis  oleum  noviter  excogitatum  omnino 
rejiciant.  Sed  neque  deerunt  ,  ut  fpero  ,  qui  huic 
noftro  unguento  regite  inaugurationis  patrocinentur. 
Ut  autem  majoris  probabilitatis  adhuc ,  quae  dixi¬ 
mus  ,  fpecimen  prte  fe  ferant  ,  noftraque  carina  , 
enavigato  hoc  facrum  Litterarum  Oceano,  fecundis 
ventis  portum  teneat }  alienum  a  re  noftra  minime 
fore  putavi ,  facrarum  Litterarum  ftudiofis  prae  ocu¬ 
lis  iterum  contemplandum  proponere  ,  nequaquam 
ab  ipfo  tantum  Samuelis  tempore  ,  Regum  inaugu¬ 
randorum  ufum  per  oleum  fumpfiffie  exordium:  quod 
fupra  fatis  late  oftendimus.  Nam  quamvis  Samuel 
primus  in  facris  Scripturis ,  &  Republica  Hebraeo¬ 
rum  ,  Regem  facri  olei  un£lione  ad  Regni  regi¬ 
men  ,  ex  Dei  mandato  promoverit  ,  quia  tunc  pri¬ 
mum  Ifraelitica  Re{publica  a  Regibus  gubernari  coe¬ 
pit  y  hanc  tamen  caeremoniam  ,  oleo  nimirum  inau¬ 
gurandi  Regem  ,  Hebraeos  a  Gentilibus  mutuatos 
fuiffie  perfpicuum  efb  j  ex  his  quae  a  nobis  jam  fupra 
cap.  45.  &  alibi  di£ta  fuere  :  ex  illa  fabella ,  qua Jo- 
athan  Gedeonis  filius  ele£tionem  Achimelechi  Si- 
chemitis  exprobravit  ;  Hoc  autem  Joathanad  Siche- 
mitas  alloquium  ,  centum  feptuaginta  feptem  circi¬ 
ter  annorum  fpatium ,  (fi  Tornellio atque  aliis  Chro- 
nographis  ell  fides  habenda )  regnum  Saulis  praecef- 
fit.  Scriptor  autem  libri  Judicum  cum  vivis  tunc 
agebat  ,  quando  illa  fcripfit  :  Hebrasorumque  Ref- 
publica  a  Judicibus  ,  nequaquam  vero  a  Regibus 
gubernabatur.  Hasc  ex  eodem  libri  contextu  liquido 
confiant. 

Hoc  animadverfo  ,  rationi  confonat  ,  filios  Ifrael 
quando  Samuelem  convenerunt  ,  ut  Regem  eis  dc- 
iignaret ,  1.  Reg.  cap.  8.  id  quoque  fieri  poftulafie; 


B 


C 


D 


E 


1059 

eifdem  ritibus,  ac  caeremoniis,  quibus  aliarum  quo¬ 
que  nationum  Reges  inaugurari  mos  erat  :  atque 
propterea  cum  Dominus  Samueli  dixit  :  Audi  vocem 
populi  m  omnibus  ,  qua  loquuntur  tibi  ;  Non  folum 
Samueli  Regem  ,  more  aliarum  nationum  ,  alicujus 
olei  inunctione  inaugurandum  mandaflej  fed  etiam 
quibus  ritibus  ,  ac  caeremoniis ,  id  faciendum  efiet 
prasfcripfifle  :  quo  nimirum  oleo  Rex  efiet  inaugu¬ 
randus  ;  ac  quibus  pariter  aromatibus  illud  oleum 
parandum  foret  docuifie.  Id  enim  infinuatum  vide¬ 
tur  ab  ipfcmet  Domino  ex  vi  facri  textus,  in  didtio- 
ne  illa  m  omnibus.  Qui  enim  totum  dicit ,  nihil  ex¬ 
cludit.  Cumque  populus  petiviffet  Regem  habere 
de  more  aliarum  nationum  3  &  reliqua:  nationes  Re¬ 
ges  oleo  confecrare  ,  ac  inaugurare  confueviffient ; 

(ut  dictum  eft)  oleo  quoque  Regem  inaugurandum, 

Deum  juffifie  probabiliffimum  eft. 

Nec  prtetereamus  quaefo  ,  quas  praeceffierunt ,  in 
facris  textibus  verba  hasc  :  Audi  vocem  populi  m  om¬ 
nibus  qua  loquuntur  tibi.  Cum  enim  Samuel  populo 
Ifraelitico  ampliffimum  jus  Regis  in  fubditos  conte- 
ftaretur  :  ut  populus  ab  amplitudine  regii  juris  ter¬ 
ritus  ,  ad  Caniora  confilia  revocaretur  :  populus  ta¬ 
men  in  nullo  permotus ,  aut  territus  :  Clamaverunt 
atque  dixerunt  :  nequaquam ,  Rex  enim  erit  fuper  nos: 
&  erimus  nos  quoque  ficut  omnes  gentes  :  &  judicabit 
nos  Rex  nofter  :  &  egredietur  ante  nos  ,  &  pugnabit 
bella  noftra  pro  nobis.  Cumque  de  undtionibus  ,  at¬ 
que  unguentis  inter  jura  regis  fermo  incidiflet ;  Sa¬ 
muele  dicente  Ifraelitis  :  Filias  quoque  veftras  faciet 
fibi  unguentarias  ,  &  focarias  i  Ifraelitae  tamen,  hasc' 
etiam  jura  admiferunt.  Et  cum  Samuel  ad  Domi¬ 
num  populi  placitum  retuliffiet ,  Dominus  ait  :  Au¬ 
di  vocem  .eorum  ,  &  conftitue  fuper  eos  Regem.  Qui¬ 
bus  tandem  pera&is,  atque  cum  Deo  opt.  max.con- 
lultis  ,  Samuel  populum  ad  propria  remifit  ;  & 
unumquemque  in  fuam  Civitatem  abire  juffiit.  His 
ita  ex  facris  oraculis  conftitutis  ,  noftrum  tandem 
ex  his  emergat  argumentum  ,  ac  monftretur  j  quod 
cum  aliarum  nationum  confuetudo  effiet ,  Reges  ali¬ 
quo  prasftantiffimo  unguento  inaugurare  ,  facrum 
quoque  unguentum  pro  inaugurando  Rege  Ifraelitis 
Samuelem  tunc  temporis  parafle  ,  a  ratione  non  eft 
alienum  ,  iliique  etiam  benedixifle  ,  ut  conve¬ 
nienti  tempore  Regem  a  Deo  fibi  prasmonftratum  , 
ac  per  fortes  a  populo  ele&um  ,  ad  regni  guberna¬ 
cula  per  folemnem  inaugurationem  praeponere  va¬ 
leret. 

Noftrum  hunc  fenfum  ,  haneque  facrorum  loco¬ 
rum  venffimam  interpretationem  ,  ne  gratis  effinxif- 
le  videar  ,  in  mediumque  attulifle  j  propterea  quid 
antiquitas  lpfa  ,  ac  veteres  do&ores  de  hac  re  ,  non 
dico  tradiderint ,  fed  veritate  ipfa  compulfi  fubindi- 
caverint ,  in  praefentiarum  afferatur.  Nam  Rabbi¬ 
ni  au&ore  Genebr.  in  Plal.  88.  oleo  facro  David,  Se 
reliquos  de  ejus  profapia  Reges  inauguratos  ferunt  3 
Saulem  vero  nequaquam  oleo  facro  ,  quo  facerdotes 
initiabantur,  fed  oleo  a  Samuele  benedidto  ad  ejus 
inaugurationem  folummodo  excogitato  ,  inundtum 
dicunt.  Genebrardus  ibidem  his  fubfcnbit,  6c  pro¬ 
babile  arbitratur. 

Hxc  quas  a  Rabbinis,  &  ab  ipfo  Genebrardo  ve¬ 
ritati  confona  traduntur  ,  qute  de  oleo  ad  Reges  If- 
raelitas  inaugurandos  a  Samuele  benedi£to  diceba¬ 
mus  ,  argumenta  mimitrant.  Nam  fi  Saul  ,  &  Da¬ 
vid  oleo  benedidto  a  Samuele  ,  &  non  unguento  fa- 
cerdotali  ,  in  Reges  inaugurati  fuerunt  3  jam  ergo 
rationi  confonat  ,  Samuelem  oleum  inftituifte  pro 
Regibus  inaugurandis  ,  illudque  ipfum  ab  unguen¬ 
tariis ,  vel  a  fe  paratum,  juffifie  a  Sacerdotibus con- 
lervari  in  tabernaculo.  Eodem  autem  oleo  facro  , 
quo  David  un£tus  fuit  ,  inauguratum  pariter  Salo¬ 
monem  ,  vivente  ad  huc  Davide,  nequaquam  eo 

quo 


I 


1060  Myro  the  civm  III.  1061 


quo  Sacerdotes  initiabantur  ,  affirmare,  quis  prohi¬ 
bet  ?  Quod  itidem  de  reliquis  Regibus  ,  pofteris- 
que  David  affirmandum  erit  .•  non  alio  nimirum  , 
fed  eodem  quo  David  oleo  facro  inauguratos  fuifle  : 
Cum  nulla  appareat  ratio  ,  cur  oleum  a  Samuele  in- 
ftitutum  ,  ac  benedidlum  ,  foli  Sauli  cum  inau¬ 
guraretur  ,  non  vero  reliquis  Regibus  ad  ufum  fue¬ 
rit. 

Eutimius  denique  in  eodem  jam  citato  Pfalmi  lo¬ 
co  ,  explicans  cur  illud  oleum  ,  quo  David  inaugu¬ 
ratus  fuit,  fandtum  diceretur  ,  ait  :  SanSlum  autem 
Dei  oleum  dixit  ,  ut  illius  confebl  tonem  ,  &  divinitus 
traditam  ,  &  myfleriis  refertam  ejfe  fignificar  et.  Qux- 
ramus  nunc  ,  quo  fundamento  Eutimius  divinitus 
traditam  compofitionem  hujus  olei  dixerit  :  vel 
enim  fle  didtum  ab  Eutimio  exiftimari  poteft  j  quia 
hoc  oleum  quo  Reges  inaugurabantur  ,  idem  cum 
illo  erat,  quo  Sacerdotes  facrabantur,  quod  alienum 
fore  a  veritate  ,  jam  fupra  monftravimus  :  vel  ita 
dixiffe  Eutimium  putandum  eft  ,  quod  ad  compofi¬ 
tionem  illius  eadem  adhibita  fuerint  aromata  ,  quae 
ad  illud  confecrationis  oleum  affumebantur  ,  varia¬ 
tis  tamen  ponderibus  :  vel  tandem  divinitus  tradi¬ 
tam  dixit  ;  quod  Deus  fingularem  aliquam  alicujus 
unguenti  compofitionem  pro  Regibus  inaugurandis 
Samuelem  docuerit.  Hoc  poftremum  vix  fufpicari 
poteft ,  cum  nullum  ejus  rei  veftigium  facrae  Litte¬ 
ra;  nobis  prxftent.  Dicendum  igitur  remanet ,  hoc 
oleum  regiae-  inaugurationis,  eifdem  aromatibus  con¬ 
ditum  ,  quo  coniecrationis  unguentum  parabatur  ; 
Variatis  tantum  aromatum  ponderibus  ,  ut  diceba¬ 
mus,  vel  aliis  additis  aromatibus,  ut  illud  regite  in¬ 
augurationis  unguentum  ,ab  oleo  confecrationis  dif- 
tingueretur. 


GAP.  X  L  I  X. 

Reges  Ifrael  nequaquam  a  Prophetis  facro  oleo 
inaugurabantur. 

Ad  loca  3.  Reg.  His  ventilabis  Syriam.  Ibid.  cap.  19. 
Vade  &  revertere  in  viam  tuam  per  defertum  in  Da- 
mafeum  :  cumque  perveneris  illuc  ,  unges  Haz.aelem 
Regem  fuper  Syriam.  1.  Reg  19.  Dic  puero  ut  ante¬ 
cedat  nos  ,  &  tranfeat  :  tu  autem  fiubfifte  pauhfper  , 
ut  indicem  tibi  verbum  Domini.  Et  ad  alia. 

SACRI  Chrifmatis  ,  quo  Reges  inauguraban¬ 
tur  ,  materiam  tradidimus  ,  quanta  cum  maje- 
llate  ,  quo  in  loco  ,  quibus  fbipatus  militibus 
Rex  in  ea  republica  renuntiaretur*  monftravimus: 
nunc  facrae  unitionis  in  renunciandis  ,  inauguran- 
difque  Regibus  miniftrum  contemplemur.  Nam 
facra  chlamyde  ,  ut  ita  loquar  ,  Principe  jam  ami- 
6to,  diademateque  redimito, nil  agendum  fupererat, 
nili  oleo  facro  illum  ipfum  inaugurare.  Sed  illico 
difficultas  de  miniftro  pluribus  ambagibus  implicata 
fefe  offert ;  an  nimirum  Prophetarum  tantum  ,  an 
lolius  Sacerdotis  fummi ,  Regem  inaugurare  munus 
eflet,  an  vero  minoribus  quoque  Sacerdotibus  id  li¬ 
ceret  ;  an  vero  indiftintie  Prophetae  aliquando,  in¬ 
terdum  Sacerdotes  Reges  inaugurarent  ,  facroque 
chrifmate  confecrarent  ;  an  denique  Sacerdos  , 
ac  Propheta  ad  Regem  inaugurandum  fimul  conve¬ 
nirent. 

Poftremum  lib.  3.  Reg.  cap.  1 .  tradi  fubinnuitur, 
in  quo  de  inauguratione  Salomonis  juflu  David  in 
hxc  verba  feribitur  :  Tollite  vobifeum  fervos  Domini 
vejlri ,  &  imponite  Salomonem  filium  meum  fkper  mu¬ 
lam  meam  ,  &  ducite  eum  in  Gihon,  &  ungat  eum  ibi 
Sadoch  facerdos  ,  &  Nathan  Propheta.  Sacerdotis 


A  igitur  Prophetxque  prxfentia  cum  ex  eo  facro  tex¬ 
tu  neceflario  requiri  videatur  ,  utrorumque  fimul 
Reges  facro  inaugurare  oleo  munus  fuifle  cenferi 
pollet.  Affirmare  hoc  videtur  Pineda  lib.  2.  de  reb. 
Salom.  cap.  6.  n.  4.  quamvis  fubobfcure,  me  judice, 
loquatur.  Munus  enim  inungendi  Reges ,  nec  pro¬ 
prie  pertinuiffe  ad  Sacerdotes  ,  nec  ad  Prophetas  , 
fed  interdum  Sacerdotes  ,  aliquando  Prophetas  Re¬ 
ges  inauguraffe  ,  fienfiffe  videtur.  Difputans  nam¬ 
que  ,  an  facro  illo  oleo  ,  quo  Sacerdotes  conficta¬ 
bantur  ,  ipfi  quoque  Reges  inaugurarentur ;  con¬ 
cludit  tandem  in  hxc  verba  :  Cenfieo  tamen  nunquam , 
five  a  Sacerdote ,  fi  ve  a  Propheta  unElnm  Regem  ali- 
B  quem  &c.  Quibus  particulis  disjuntiivis  ,  quid  fibi 
velit ,  fateor  me  plene  aflequi  non  pofle  :  videtur 
enim  fentire  ,  nunc  uni  ,  nunc  alteri  illorum  hoc 
munus  incubuifle.  Curent  alu  ejus  lentendam  affe- 
qui.  * 


C 


D 


F 


At  folius  Prophetx  id  aliquando  fuiffe  muneris  , 
ex  1.  Reg.  10.  fufpicari  pollet.  Nam  Samuel  quam¬ 
vis  Sacerdos  non  eflet,  Saulem  tamen  Regem  ifrae- 
liticum  conftituifle  ,  oleoque  eundem  unxiffe  feri¬ 
bitur.  Nonnunquam  vero  exclufo  Propheta  folius 
fummi  Sacerdotis  hoc  fuifle  muneris  ,  videtur  ex- 
prefliim  4.  Reg.  cap.  11.  &  lib.  z.  Paral.  cap.  13. 
ubi  Jojada  fummus  Sacerdos  Joafum  Regem  confti- 
tuit ,  &  facro  ,  quod  diximus ,  oleo  unxit.  Quibus 
ex  locis  facrarum  Scripturarum  ,  regix  inauguratio¬ 
nis  minifterium  adeo  anceps  remanet ,  uc  fi  quam 
in  partem  declinandum  fit  ,  potius  pro  Prophetis  , 
quam  pro  Sacerdotibus  dicenda  fententia  videatur. 
Quod  nunquam  Sacerdotibus,  fxpiflime  Prophetis, 
munus  confecrandi  Reges  demandatum  a  Deo  in  fa- 
cris  oraculis  legatur  ,  quafi  Prophetarum  ,  non  au¬ 
tem  Sacerdotum  ,  regix  inaugurationis  minifterium 
eflet. 

Hx  funt  fyrtes  ,  in  quas ,  me  judice  ,  humanum 
ingenium  impingat  neceffe  eft  ,  nifi  perito  navarcho 
utatur  ,  quo  fyrtes  &  in  fyrtibus  naufragium  decli¬ 
net.  Sed  quo  utemur  navarcho  inter  tot  difficulta¬ 
tes  ,  difficultatifque  hujus  ambages  ?  Quibufnam 
ventis  carbafa  committemus  ,  cum  promontorium 
iftud  bonx  fpei  nemo  adhuc  luperaverit?  Atubi  na¬ 
varchus  deeft  ,  ne  ,  quxfo  ,  declinet  oculus  a  navi- 
gatoria  facrarum  Scripturarum  charta  *  quin  imo  dili¬ 
genter  ledlores  attendant  in  ea  ,  quo  ventorum  in  ea 
fulci  dirigantur  ,  &  quo  linex  perveniant ,  ut  por¬ 
tum  aliquando  teneamus.  Nam  licet  ego  in  dubi¬ 
um  .minime  revocandum  cenfeam  ,  an  Prophetis 
etiam  licuerit  facrum  hoc  oleum  regium  componere, 
illudque  extra  tabernaculum  contredlare  ,  quod  nul¬ 
libi  ejus  compofitio  ,  ac  minifterium  illis  prohibea¬ 
tur  ,  ficut  alterius  facri  facerdotalis  chrifmatis  mini¬ 
fterium  prxcedenti  Myrothecio  vetitum  fuiffe  pro¬ 
bavimus  ;  nihilominus  ad  Prophetas  Reges  inaugu¬ 
rare  omnino  pertinuifle  nego. 

Quia  ,  ut  iupra  monftravimus  ,  hoc  Chrifma  ad 
Reges  inaugurandos  deftinatum  ,  facrofan&um  ap¬ 
pellabatur.  At  facrarum  rerum  ,  ac  eorum  omni¬ 
um  minifterium  ,  qux  juxta  ftatuta  Mofaica  fan- 
dlificata  fuerant ,  Sacerdotibus  tantum ,  nequaquam 
vero  aliis  concedebatur  *  quia  ut  habetur  3.  Reg. 
cap.  1.  oleum  hujus  inaugurationis  in  Dei  taberna¬ 
culo  affervabatur  ,  quo  accedere  nemini  nifi  Sacer¬ 
dotibus  concedebatur  ;  neque  alicui  ea  contredlare, 
qux  ibi  aflervabantur,  aut  inde  aliquid  afportare,  aliis 
a  Sacerdotibus  permittebatur. 

Sed  quia  fxpiflime  in  facris  Scripturis  ,  Prophe¬ 
tas  Reges  inunxifle  feribitur  ;  propterea  ,  ut  non¬ 
nulla  intelligantur  loca  ,  eorumque  fenfus  optime 
percipiantur  :  duplex  inungendi  Reges  in  facris 
Scripturis  diftinguendus  erit  modus.  Privatus  nimi¬ 
rum  unus ,  folemnis  alter  ;  five  mavis  clancularius 
X  x  x  2  unus. 


1062  Arcanorvm  Sacrae  ScRirr. 


1063 


Unus ,  quo  alicui  regnum  ab  aliquo  Propheta  pro¬ 
dicebatur  ;  &  publicus  alter  ,  qui  inaugurationis  de 
caufa  fiebat.  Prophetas  enim  conftituendorum  Re¬ 
gum  jus  nullum  habuiffie  perfpicuum  eft.  Hoc  nam¬ 
que  conftituendorum  Regum  jus  ,  ad  homines  pri¬ 
vato  audoritatis ,  ut  erant  Propheto,  &  Prophe¬ 
tarumque  collegia  ,  qui  etiam  odio  ,  contemptui , 
ludibrioque  hominum  expoliti  erant ,  nulla  ratione 
transferri  poteft.  Quonam  Prophetis  arma  ?  Quos 
fatellites  Propheto  habebant  ?  Quodnam  jus  magi- 
ftratus  ?  Quofnam  exercitus  comparaverant  ?  Quo- 
-  nam  illis  lubjedte  Provincio  ,  Urbes ,  Oppida ,  ac 
Regiones,  ut  lias  huic ,  8c  non  alteri  regendas  com¬ 
mittere  poffient  ?  Etenim  fi  veris  Prophetis  hoc  jus 
concefTerimus  ;  cum  plurimi  quoque  falfi  Propheto 
in  Ifrael  haberentur  ,  ubi  verus  aliquis  Propheta 
aliquid  Dei  nomine  pronunciaflet ,  plures  alii ,  im- 
mo  longe  numeroiiores  ex  proprio  capite  ,  Dei  af- 
Jfumpto  nomine,  plura  falfo  pronunciabant.  Quam- 
obrem  fi  Propheta  aliquis  Dei  nomine  aliquem  re- 
nunciaflet  Regem  ,  falli  Propheto  pariter  Reges 
pro  libito  fufcitaflent.  Quorum  renunciationem  ex 
divino  placito  (licet  falfo)  dum  confirmaflent  j  non 
^efuiflent ,  qui  horum  partes  fequuti  in  Republica 
Ifraelitica  eunda  feditionibus  commovilTent  ,  atque 
nihil  pacatum  in  regno  Iffaelitico  cerneretur ,  led 
omnia  Marti ,  ferro  ,  prodo  ,  libidini  militum  ex¬ 
polita  jacerent. 

Ne  ergo  tot  incommodis  preffi  fuccumbamus , 
neve  regnum  Ilraeliticum  praedidis  exponatur  in¬ 
commodis  ,  facrarumque  Scripturarum  loca  a  ge¬ 
nuino  fenlu  ad  extortum  declinentur  j  Prophetarum 
in  veteri  teftamento  confuetudo  attendatur  necefle 
elt.  Qui  quidem  ea  ,  quo  Dei  nomine  prodice¬ 
bant  ,  non  tam  verborum  efficacia  perfuadere ,  quam 
etiam  mimorum  more  gefticu lationibus  quibuldam 
reprofentare  contendebant.  Tum  ut  quo  prodice¬ 
bant,  tenacius  ab  auditoribus  tenerentur;  tum  etiam 
ut  ex  novitate  rei ,  mimicifque  gefticulationibus  , 
major  auditorum  numerus  excitaretur.  Quamobrem 
falli  quoque  Propheto  ,  veros  Prophetas  imitantes, 
quoties  fibi  aliqua  prodicenda  fuiffient ,  non  folum 
verbis  ea  ,  quo  prodicebant  confirmabant  j  fed 
etiam  geftibus  more  mimorum  eadem  offendebant. 
Hac  de  ratione  Sedechias  filius  Chanani  3.  Reg. 
cap.  22.  fcribitur  fibi  fecifle  cornua  ferrea,  Achabo 
Regi  vidoriam  de  regno  Syrio  pronunciaturus :  & 
his  ornatus  oneratufque  cornibus  ,  huc  vel  illuc  ad 
inftar  tauri  cornu  petentis  caput  circumgyrando  6c 
agitando ,  Regi  Achabo  ajebat :  Hac  dicit  Dominus : 
his  ventilabis  Syriam  donec  deleas  eam.  Quo  falso 
pronunciata  fuilTe,  eventus  ipfe  ,  lacraque  oracula 
teltantur.  Propheta  quoque  ille  ,  qui  Dei  nomine 
occunit  Achabo  a  bello  Syriaco  vidon  revertenti  , 
ut  eidem  divinam  ultionem  lib. 3«  Reg.  cap.  20.  pro¬ 
diceret  ,  eo  quod  contra  Dei  placitum  ac  volun¬ 
tatem.  Regi  Syrio  vitam  condonaffet,  hberumque 
dimilillet ;  (mirum  didu)  vulnus  libi  infligi  cura¬ 
vit  ,  vulneratufque  ,  pulvere  ,  ac  fanguine  con* 
fperfus,  Achabo  occurric ,  ut  ex  ejus  vulneribus  , 
Achabus  proprio  fanguine  dimiffi  a  fe  Regis  poenas  ' 
fe  lu iturum  intelligeret.  Ahiam  etiam  Silomtem1 
lib.  3.  Reg.  cap.  11.  Jeroboamo  regnum  fuper  de- 1 
cem  tiibus  Ifrael  pronunciaturum  ,  fcidiffie  pallium  J 
fuum  novum  ,  quo  erat  opertus  ,  in  duodecim  par¬ 
tes  legitur  ,  decemque  fciffiuras  Jeroboamo  tradidiffie 
dicentem  :  Tolle  tibi  decem  fcijfuras  :  hac  enim  dicit 
Dominus  Deus  Ifrael :  ecce  ego  fandam  regnum  de  ma¬ 
nu  Salomonis  ,  Or  dabo  tibi  decem  tribus.  Hoc  & 
multa  limiha  ab  Ifaia  ,  Jeremia  ,  Ezechiele  ,  &  re¬ 
liquis  Prophetis  perada  longum  effiet  recenlere. 
Paffim  quidem  in  ficris  oraculis  aliqua  occurrunt , 
quo  nec  fine  cachinnis  audire  quis  pollet ,  nifi  Dei 


A 


opera  in  illa  fimplicitate  pie 
rumque  illorum  prophetandi 
verteretur. 


admiraretur ,  tempo- 
confuetudo  in  his  ad- 


B 


E 


Quoties  igitur  in  facris  legimus  litteris ,  Prophe¬ 
tas  aliquos  Reges  futuros  inunxiffie  ,  ea  quidem  un» 
£tio  nequaquam  folemnis,  fed  clancularia cenferi  de¬ 
bet  ,  nec  ad  Regis  inaugurationem ,  fed  potius  ad 
futuri  Regni  praedidionem  pertinebat.  Nec  eo 
genere  undionis  poffieffio  Regni  alicui  concedeba¬ 
tur,  fed  tantum  Deiplackum  eidem  denunciabatur. 
Un£tio  enim  quo  inaugurationis  dicebatur  ,  convo¬ 
catis  tantum  regni  ordinibus  ,  £c  in  communi  illius 
Procerum  conventu  ,  folemniffimis  peradis  facris  , 
coram  Dei  arca  ,  in  tabernaculo  ,  vel  templo  cele¬ 
brabatur.  Solum  igitur  ad  prodicendum  alicui  fu¬ 
turum  regnum  ,  non  vero  ad  illud  conferendum , 
oleum  a  Prophetis  adhibebatur.  Huc  enim  &  non 
alio  Propheta:  undio  collineabat,  ut  Dei  nomine, 
quem  pnvatim  illi  ungebant.  Regem  futurum  pro¬ 
dicerent. 

Vetus  enim  &  perantiqua  confuetudo  apud  quaf- 
cumque  nationes  cum  effiet ,  ut  diximus  fupra  cap. 
49.  oleo  fuos  conlecrare  Reges  ac  Principes  ,  cum 
inaugurarentur  ;  propterea  nihil  accommodatius  a 
Prophetis  excogitari  poterat ,  quod  temporum  con- 
fuetudini  ad  Regnum  alicui  portendendum  refpon- 
deret ,  quam  olei  five  unguenti  alicujus  effufio  in 
caput  illius  perfono,  cui  regnum  Dei  inftinftu  pro¬ 
dicebant.  Eapropter  Myrothecio  primo  cap.  39» 
docuimus ,  in  Scripturis  facris  verbum  ungere  fopil- 
fime  idem  ligmficare  ,  quod  eligere  aliquem  ad  re¬ 
gium  ,  vel  facerdotale  munus.  Si  ergo  ungendi 
verbo  eledio  quodammodo  in  univerfum  fignifica- 
tur  ,  re  vera  nulla  re  apertius  ,  quam  undione, 
divina  alicujus  eledio  ad  munus  regium  demonftrari 
poterat.  Aperte  id  confiat  2.  Reg.  1 9.  cum  Do¬ 
minus  ad  Eliam  inquit  :  Tade  ,  &  revertere  in  viam 
tuam  per  defertum  m  Damajcum  :  cumque  perveneris 
illuc  ,  unges  Haz,aelem  Regem  fuper  Syriam.  Hoc  in 
illo  loco.  Cum  tamen  nullibi  Eliam  ,  aut  aliquem 
alium  Prophetarum  ,  Hazaelem  Regem  unxifle  le¬ 
gatur  ;  tantum  enim  Elifoum  Dei  nomine  Ha- 
zaelem  Regem  Syrio  futurum  pronunciaffie  fci- 
mus.  Quamobrem  locis  ,  quo  afferri  poflfent, 
verbo  ungendi  ,  &  ipfa  undione  ,  eledionem  ad 
legnum  fignificari  fatis  ,  me  judice  ,  probatum 
remanet. 

His  praecognitis  facile  eft  intelligere  ,  quid  fibi 
illa  facrarum  Scripturarum  loca  velint  ,•  in  quibus 
nonnullos  Prophetas  Reges  interdum  unxifle  fcri¬ 
bitur  :  non  enim  de  folemni  inauguratione  ,  fed  de 
clancularia  ,  privataque  undione  loca  illa  intelligi 
debent ,  qua  a  Prophetis  Reges  perfundebantur  ; 
ut  dum  adhuc  inter  privatos  homines  conviverent  , 
ex  Dei  placito  fceptrum  regium  in  Republica  fe 
habituros  certo  cognofcerent ,  atque  ita  cognito  ac 
examinato  divino  beneficio  ,  non  folum  gratias  pro 
viribus  Numini  rependerent ;  fed  etiam  ad  tantam 
Provinciam  rede  obeundam  fe  praepararent  ,  ne 
poente  fierent  obnoxii  ,  unde  merces  erat  ab  eis  ex- 
pedanda  ;  &  venenum  haurirent  ,  unde  falutem 
aflequi  debuiffient.  Noftrum  aflertum  clare  aperiunt 
verba  illa  Ahia:  Silonitis  ad  Jeroboam  3,  Reg.  cap. 

1 1.  cui  divino  ex  nomine  dixit  :  Te  autem  affumam , 
C7  regnabis  fuper  omnia  ,  qua  defderat  anima  tua , 
enfque  Rex  fuper  Ifrael.  St  igitur  audieris  omnia  , 
qua  pracepero  ubi ,  &  ambulaveris  m  viis  meis ,  &  fe¬ 
ceris  quod  retium  eft  coram  me  ,  cuftodiens  mandata 
mea  ,  CT  pracepta  mea  ,  Jicut  fecit  David  fervus  meus 
&c.  Regni  igitur  praenuntiatio  fada  Jeroboamo  , 
Propheta  Ahia  pneminiftro  ,  non  alio  collineabat , 
nifi  ut  Jeroboam  ,  quem  Deus  Regem  Ifraeliticum 
deftinarat ,  tanti  memor  beneficii,  ad  cuftodiendam 


di- 


1064  MyroTHECIVM  III.  106? 


divinam  legem  ,  fervandumque  praecepta  illius  per¬ 
moveretur. 

Quod  autem  non  alio  propheticas  unitiones  col¬ 
linearent  ,  quam  ut  verbum  Dei  ,  hoc  eft  ,  divina 
voluntas  ,  illi  innotefceret  ,  cui  futuri  regni  fuc- 
ceflio  praenuntiabatur  ;  ne  propria  virtute  ,  aut  be¬ 
neficio  fortunae  ,  ex  cafu  aliquo  pervenifle  ad  reg¬ 
num  arbitraretur?  fed  tantum  a  Deo  id  cognofcere; 
liquido  conflat  ex  lib.  i.  Reg.  cap.  9.  cum  Samuel 
Dei  Propheta  uniturus  Saulem  ,  Dic  puero ,  inquit , 
ut  antecedat  nos  ,  &  tranfeat  :  tu  autem  fubfifie  paulif- 
per  ,  ut  indicem  tibi  verbum  Domini.  Famulis  igi¬ 
tur  tantifper  ultra  progredientibus,  &  Samuele  ,  ac 
Saule  feorfum  remanentibus,  illico  fuper  caput  Sau- 
lis  oleum  Propheta  effudit ,  eidem  aperiens  ,  quod 
Dominus  eum  in  Principem  populi  elegiflet.  De 
quibus  fic  feribitur  cap.  10.  Tulit  autem  Samuel  len¬ 
ticulam  olei  ,  &  ejfudit  fuper  caput  ejus  ,  &  deofcula- 
tus  ejl  eum  ,  &  ait  :  ecce  unxit  te  Dominus  fuper  he¬ 
reditatem  fuam  in  Principem  ,  &  liberabis  populum 
fuum  de  manu  inimicorum  ejus.  Cumque  hae  Princi- 
pum  inunitiones  ,  quae  Prophetis  praeminiflris  fie¬ 
bant,  non  quidem  inaugurationis,  fed  prasdiitionis 
eflent;  non  facro,  fed  communi  oleo  fiebant.  Aut 
etiam  fine  oleo  ,  ut  Ahiam  Silonitem  fecifle  con¬ 
flat  3.  Reg.  1 1 .  qui  proprii  pallii  praecifione  Je- 
roboamo  regnum  Ifraeliticum  praenuntiavit.  Et 
Elifaeus  Hazaeli  verbo  tenus  regnum  Syriae  prae¬ 
dixit. 

Quod  haec  prophetica  unctio  non  publice  ,  aut 
folemnitate  aliqua,  fed  clam  privatimque  haberetur, 
facrae  Litterae  ubique  aperuere.  Nam  Samuel  jam 
antea  de  adventu  Saulis,  quem  Deus  Regem  elege¬ 
rat  ,  praemonitus  eum  convivio  excepit  ,  ac  por¬ 
tione  regia  de  induflria  eidem  fervata  ,  armum  ho- 
fliae  adpofuit ,  quo  Saul  Princeps  futurus  infinuaba- 
tur.  Eumdem  quoque  poftmodum  undturus  ,  ut 
Dei  placitum  atque  voluntatem  eidem  apertius  ex¬ 
plicaret,  non  in  triclinio  id  peragere  cogitavit  ,  ad 
declinandam  illorum  ,  qui  invitati  fuerant  praefen- 
tiam  ,  ne  alter faltem  illorum  ,  qui  fuerant  invitati, 
fecreto  peragenda  perciperet  ,•  neque  ad  praefentiam 
famuli ,  qui  Saulem  comitabatur  ,  eum  perungere 
voluit.  Sed  Dei  placitum  undtione  manifeflaturus 
ait  ad  Saulem  :  Dic  puero ,  ut  antecedat  nos  ,  cr  tranf¬ 
eat  :  tu  autem  fubffte  paulifper.  Seorfum  igitur  a 
famulo  ,  6c  quibufeumque  aliis  ,  qui  Saulem  atque 
Samuelem  comitabantur  ,  Propheta  Dei  Saulem 
Regem  unxit ,  five  redtius  oleo  Regem  praenun¬ 
tiavit. 

Praetereundum  vero  minime  arbitror  ,  quod  Sa¬ 
muel  fummus  Judex  in  Ifrael  ,  ac  totius  populi 
Ifraelitici  Dux  eo  tempore  erat.  Quamobrem  pro 
majeftate  muneris  ,  abfque  comitatu  curiam  nequa¬ 
quam  egrediebatur,  ut  alibi  ofervabamus :  quinimo 
pluribus  comitibus  aulicis  ,  in  publicum  Samuelem 
proceffiffe  ,  fi  quando  opus  erat  ,  perfpicuum  eft. 
Sauli  tamen  regnum  undiione  ipfa  praenuntiaturus, 
vel  folus  fummo  mane  ,  vel  paucis  admodum  eum 
comitantibus  ,  domum  egreffus  eft  ,  ut  feribitur  in 
facro  textu  :  Egrejfique  funt  ambo  ,  ipfe  videlicet  ,  & 
Samuel.  Nonne  fatis  facer  textus  dixiffet  ,  egrejfi 
funt  ambo  ?  Quorfum  addidit  ipfum  ,  £c  Samuelem 
egreffum  ?  Nifi  ut  aperiret  Samuelem  praeter  con- 
fuetudinem  domum  abfque  pompa  exiffe  ?  ut  nimi¬ 
rum  Regis  undtio  ,  five  potius  praenuntiatio  clam 
fieret ,  cundtofque  lateret.  Nec  minus  id  fuaderi 
ex  eo  potefl ,  quod  ipfo  convivii  die  ,  Saulem  Sa¬ 
muel  ungere  noluit,  fed  die  fubfequenti  aurora  jam 
exurgente.  Cumque  mane  furrexijfet ,  dicitur  in  tex¬ 
tu  ,  cum  afeenderet  aurora.  Elucefcente  igitur  jam 
die,  Samuel  vocavit  Saulem  ,  ut  illum  ad  propria 
remitteret  ,  &  tandem  in  extrema  parte  Civitatis 


A 


C 


D 


E 


F 


eumdem  feorfum  a  comitatu  ungeret.  Attendat  9 
quatio  ,  ledtor  gratifiimus  ,  quanta  fimul  in  facro 
textu  congeruntur  ,  ut  hanc  Samuelis  undtionem 
clanculariam  fuifle  conflet  ?  illudque  oleum  ad  Sau¬ 
lem  inaugurandum  nequaquam  effudiffe  Prophetam* 
fed  ad  Dei  placitum  eidem  Sauli  poftmodum  publi¬ 
ce  inaugurando  aperiendum. 

David  quoque  clam  undtum  fuifle  primum  a  Pro¬ 
pheta,  6c  poftmodum  folemniflime  inauguratum  Re¬ 
gem  ,  ex  facris  patet  quidem  litteris.  Priorem  enim 
illam  undtionem  ,  qua  a  Propheta  Dei  Samuele  Da¬ 
vid  in  Bethlehem  undtus  fuit  ,  non  inaugurationis 
ad  regnum  ,  fed  propheticae  tantum  praedidtionis  ex- 
titifle  ,  facra  manifeftant  oracula.  Samuel  enim  de 
falute  Reipublicae  IfraSliticae  follicirus  ,  futurorum¬ 
que  cupidus  ,  futurum  Regem  Reipublicae  He¬ 
braeorum  cognofcere  cupiebat.  Maniftilum  eft  hoc 
ex  primo  Reg.  cap.  16  ubi  Samuel  Davidem  un- 
dturus,  tum  ut  eledtum  a  Deo,  ipfe  proprio  intuitu 
cognofceret  ,  tum  quoque  ut  Davidi  adhuc  puero 
divinum  munus  aperiret  ,  Bethlehem  perrexit,  Deo 
hoc  illi  praecipiente  ,  cui  tamen  Samuel  refpondit  : 
cognofcet  hoc  Saul ,  &  interficiet  me.  Clam  igitur  ac 
in  abfeondito  ,  ita  ut  nemo  Davidis  undtionem  ref- 
ciret,  haec  gerere  Samuel  intendebat,  ac  propterea 
divino  monitu  fe  in  Bethlehem  habiturum  facrificia 
publicavit ,  cujus  etiam  facrificiicaufa  vitulum  fecum 
deduxit.  Cumque  eo  perveniflet ,  hoftiafque  Sc  li¬ 
bamina  paraflet  ,  Ifai  patrem  Davidis  ,  totamque 
illius  familiam  ad  facrificium  invitavit.  Illa  namque 
veterum  facrificia  nil  aliud  erant ,  quam  convivia  in 
loco  fandto  inftrudta  ,  ad  qux  homines  advocaban¬ 
tur  ,  ut  carnes  illas  facrificatas  comedendo  ,  Deo 
reconciliarentur  :  propterea  lingulis  convivis  ,  pro 
dignitate  uniufcujufque  ,  portio  carnis  facrificatae 
precatione  praecedente  dabatur  ,  ut  quifque  Deo 
gratias  rependeret,  eidemque  gratus  fieret.  Oblatis 
igitur  hoftiis  a  Samuele,  dum  pro  lingulis  Prophe¬ 
ta  figillatim  precaretur  ,  feorfumque  ab  aliis  unum¬ 
quemque  filiorum  Ifai  Deo  prafentarer  ;  eumdem 
confulebat ,  ut  quem  elegiflet  Regem  futurum ,  li¬ 
bi  manifeflaret.  Cumque  ita  cum  Ungulis  ageret , 
ad  David  pervenit ,  quem  ad  Dei  imperium  unxit, 
Deo  dicente  :  Surge  ,  unge  eum  ,  ipfe  efl  enim.  Et 
tubdit  textus  :  Tulit  ergo  Samuel  cornu  olei ,  &  unxit 
eum  in  medio  fratrum.  Non  quidem  fratribus  id  co- 
gnofeentibus  ;  Sed  unxit  eum  in  medio  fratrum  ,  id 
eft ,  ex  phrafi  facrae  Scripturae  ,  unum  ex  fratribus 
illius,  reliquis  tamen  undtionis  caufam  ignorantibus, 
ut  redte  quoque  Vatablus  adnotavit. 

Ratio  ipfa,  clanculariae  hujus  unctionis  hiftoriam 
probat.  Nam  fratres  Davidis  ac  pater  undtum  illum 
a  Propheta  in  Regem  fi  cognoviflent ,  nequaquam 
ad  oves  pafcendas  eum  iterum  dimififlent  ,  neque 
fuperbiae  arrogantiaeque  frater  illius  natu  major  Da¬ 
videm  aliquando  reprehendiflet  ,  quod  in  caflraivifi. 
fet  ,  atque  in  praelium  cum  Philiftaeo  defeendere au¬ 
deret  ,  ac  Philiflaeo,  qui  exprobrabat  Ifraelitico  ex¬ 
ercitui  ,  unus  ipfe  fe  opponere  contenderet.  Nam 
lib.  1.  Reg.  fratrem  increpuifle  Davidem  feribitur  his 
verbis  :  Quare  vemfli  ?  &  quare  dereltquifii  pauculas 
illas  oves  m  deferto  ?  ego  novi  fuperbiam  tuam  ,  &  ne¬ 
quitiam  cordis  tui  ,  quia  ut  videres pr alium  defeendifii. 
Si  vero  frater  illius  natu  maximus  ,  qui  ad  caftra 
perrexerat  ,  Davidem  jam  d  Propheta  Samuele  Dei 
juflu  Regem  eledtum ,  hacque  de  caufa  oleo  undtum 
cognoviflet  ,  profedto  illum  de  his  minime  incufaf- 
fet  ?  quinimo  plurimum  veneratus  eflet.  Verbis 
enim  propheticis  fidem  habuiflet  ?  &  fratrem  David 
Regem  futurum  certo  expedtaffet  ,  neque  de  futura 
vidtoria  Davidis  cum  Philiflaeo  manum  conferentis  ad 
minimum  dubitaflet  :  His  certe  argumentis  omnes, 
ni  ccecutire  velint  ,  cognofcant  necefle  eft  ,  clam 
X  x  x  3  Sa- 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


10  66 

Samuelem  ,  non  vero  palam  ,  Davidem  in  Princi¬ 
pem  unxiffe  ,  Regemque  illum  futurum  praefignaf- 
ie  ,  nequaquam  vero  inaugurafle  :  Verbum  Domi¬ 
ni  eidem  aperuiffe  ,  nequaquam  Regem  renuncialfe. 
Prophetici  igitur  muneris  non  erat  ,  Reges  inaugu¬ 
rare  >  fed  Sacerdoti  inauguranti  praeito  elfe ,  ut  di- 
vinaabeo  exciperentur  oracula, de  hisquaeab  Ifraeli- 
tis  quaerebantur  ,  8c  vel  per  Ephod  ,  vel  per  Pro¬ 
phetas  a  Deo  reddebantur. 


A 


GAP.  L. 

Sacerdotalis  erat  muneris  Reges  Ifrael 
inaugurare. 

Ad  loca  2.  Paralip.  cap.  23.  Et  eduxerunt  filium 
Regis ,  er  impo fu  erunt  ei  diadema ,  &  tejlimonium  i  de- 
deruntque  in  manu  ejus  tenendam  legem,  &  confli- 
tuerunt  eum  Regem :  unxit  quoque  illum  fojada  Pon¬ 
tifex  ,  &  filii  ejus.  Et  ad  aha. 

T  caput  capiti  connedatur  ,  pro  declaratione 
eorum ,  quae  ad  calcem  fuperioris  capituli  tra¬ 
didimus  ,  praefens  inftituitur  caput ,  ac  pro- 
pterea  totum  ablumetur  in  ollendendo,  nequaquam 
alicujus  Prophetae,  fed  Pontificis  tantum  fuifle  mu¬ 
neris,  Reges  Ifrael  in  Hebraeorum  Republica inau¬ 
gurare,  lacroque  chrifmate  foris  perungere,  ut  divi¬ 
na  gratia  intus  a  Deo  irrigarentur.  Etenim  Ponti¬ 
ficem  fummum  apud  Ifraelitas  jus  habuiffe  fupra 
Regem  ,  in  exordio  hujus  Myrothecii  cap.  1.  fub- 
indicavimus.  Patroni  autem  hujus  veritatis  funt 
Theodor.  quaeft.  1.  in  Levit.  Procop.  in  4.  Levit. 
Bellarm.  tom.  1.  controver.  lib.  2.  de  Rom.  Pont, 
cap.  29.  fed  cum  primis  Philo  Judaeus  lib.  de  vidi- 
mis  loquens  de  vidimis  pro  peccato ,  in  illis  offe¬ 
rendis  ad  varietatem  perfonarum  variari  quoque  ho- 
ibas  docuit,  6c  ftatim  ait:  tS 

TvilAoiTOi  ,  tS  tSvsf  ,  leallfAu  x<x,Qm(>ztcc  £eow.  pelc^ov 
cevolyi£$  nss za  ixodzguv  fj  ,  rd  rS  d^ovlos 

lAflirrov»  'j  Kj  mw.  Hoc  eft:  Pontificis  pec¬ 
cata  ,  &  populi  fimili  expiantur  v  illima  ;  vitulus  enim 
adducitur  pro  ambobus  ad  immolandum  :  Principis  ve¬ 
ro  ,  fupple  peccata  ,  minori  quidem  animali ,  fed  er 
hoc  ipfo  mafculo .  Cumque  exdiverfitate  vidimarum, 
perfonarum  difcrimen  agnoverit  Philo  ,  Pontificis 
etiam  dignitatem  Regia  fuperiorem  ,  ejus  audorita- 
te  ,  nos  quoque  agnofcere  cogimur.  Nec  folum 
fupra  Regem  Pontificem  fateri  debemus ,  fed  fuper 
omnem  populum,  &  quofcunque  magiftratus.  Hoc 
autem  jus  Pontifici  fummo  ab  ipfo  Deo  tribuitur 
cap.  17.  Deuter.  in  quibufcunque  cafibus  ,  Se  in 
quacunque  judicii  occafione  j  ita  ut  dido  Pontificis , 
quascunque  fententia  etiam  ab  ipfo  Regelata,  firma 
flaret,  aut  corrueret.  Quamobrem  fub  poena  mor¬ 
tis  jubetur  quilibet,  flare  decreto  Pontificis ;  ficenim 
dicitur  ibi:  Si  difficile  &  ambiguum  apud  te  judicium 
ejfe  per/pexeris  inter  fanguinem  &  fanguinem ,  hoc  eft, 
in  caufa  criminali ,  caufam  &  caufam,  nimirum  in 
rebus  civilibus,  lepram  er  lepram ,  hoc  eft,  de  mun¬ 
ditia  ,  &  immunditia,  cujus  rei  judicium  fpedabat 
ad  minores  Sacerdotes,  Se  ad  Levitas,  vel  ad  alios, 
ubi  nec  Sacerdotes  ,  nec  Levitte  adfuilfent :  Et  ju¬ 
dicum  intra  portas  tuas  videris  verba  variari:  furge  , 
gr  afeende  ad  locum ,  quem  elegerit  Dominus  Deus  tuus: 
veniefque  ad  Sacerdotes  Levitici  generis ,  er  ad  judicem 
qui  fuerit  illo  tempore,  quarefque  ab  eis :  qui  indica¬ 
bunt  tibi  judicii  veritatem  ,  &  facies  quacumque  dixe¬ 
rint  ,  qui  prafunt  in  loco ,  quem  elegerit  Dominus ,  er 
docuerint  te  juxta  legem  ejus ,  fequerifque  fententiam  eo¬ 
rum  ,  nec  decimabis  ad  dexteram  neque  ad  finifiram. 


B 


D 


E 


IO67 

In  quibufeumque  igitur  cafibus ,  ne  latum  quidem 
unguem  a  decreto  fummi  Pontificis  alicui  declinare 
licebat.  Sequitur  textus  ptenam  in  rebelles  praeferi- 
bens  ,  qui  fententioe  Pontificiae  nollent  acquiefce- 
re  dicens  :  Oui  autem  fuperbierit  ,  nolens  obedi - 
re  Sacerdotis  imperio  ,  qui  eo  tempore  miniftrat  Do¬ 
mino  Deo  fuo  j  decreto  fudicis  morietur  homo  ille . 
Ex  quibus  locis  primariam  ,  fummam  abfolutam- 
que  poteftatem  ,  etiam  fupra  Regem ,  Pontifici  If- 
raelitico  in  quocunque  genere  caufarum  a  Deo  con¬ 
cedam  agnovimus. 

Apertiora  funt  ,  quae  habentur  cap.  17.  Numer. 
in  quo ,  nifi  quis  ccecutire  velit ,  ex  vi  legis  a  Deo 
Ifraelitis  traditae ,  intelliget  fummi  Sacerdotis  fupe- 
|  rioritatem  ,  ac  eminentiam  fupra  Principem.  Jam 
i  enim  diem  clauferat  extremum  Aaron  ,  fueratque 
:  Eleazar  filius  ejus  fummus  Sacerdos  conflitutus  ,  ac 
declaratus ,  cum  Moyfi  quoque  ad  montem  Abarim 
dies  indicitur  extrema.  De  Duce  fummo  declaran¬ 
do,  qui  Ifraeliticas  acies  inftruat  ac  dirigat,  Moyfes 
Deum  deprecaturi  Sc  ad  orationem  Moyfis,  Deus 
totius  exercitus  Ducem  fummum  conftituit  Jofue. 
Cui  tamen  praecipitur  ad  mandatum  Eleazari  fummi 
Sacerdotis  eunda  regere  debere.  Sic  enim  dixit 
Deus:  Pro  hoc  ,  id  eft,  Jofu  z ,  fi  quid  agendum  erit  ^ 
Eleazar  Sacerdos  confulet  Dominum  :  ad  verbum  ejus 
egredietur ,  &  ingredietur  ipfe ,  &  omnes  filii  Ifrael  cum 
eo  ,  &  c  at  er  a  multitudo.  Itaque  fummi  Sacerdotis 
votum  confultivum  tantum  valuit ;  huic  uni  oracu¬ 
lum  adire  conceditur  a  Deo  ,  quoties  confidendus 
findet.  Non  erant  haec  in  manu  Principis,  Regis, 
aut  Imperatoris.  Deinde  quod  ad  Regimen  praeci¬ 
pitur  Jofue  eunda  ad  Pontificis  nutum  regere  ,  ac 
gubernare.  Illa  enim  phrafis  facrarum  litterarum 
egrediendi ,  &  ingrediendi ,  pacis  ac  belli  modera¬ 
tionem  refpicit.  Quafi  diceret  Deus,  in  Republica 
Ifraelitica  eunda  a  Principe  moderanda  fore  ad  vo¬ 
tum  fummi  Pontificis.  Ex  quo  fane  loco  Pontifi¬ 
cis  fumma  poteftas  in  Principem  laicum  perfpicua 
eft  in  Republica  Ifraelitica.  Non  enim  praecipitur 
a  Deo  Eleazarum  ad  votum  Jofue  ingredi  ,  atque 
egredi ;  quia  fummi  facerdotis  non  erat,  ea  quae  ad 
pacem  ,  bellumque  pertinent ,  moderari ,  in  quo 
decepti  videntur  Abulenf.  in  lib.  Num  quaeft.  39. 
40.  &  Aluar.  Pelag.  de  pland.  eccl.  lib.  1.  art.  62. 
Sed  ut  rede  tradiderunt  Mafius ,  Cajetan.  Oleaft. 
Vatabl.  &  alii,  Jofue  praecipitur  Sacerdotis  mandato 
obedire. 

Quasfo ,  contemplemur  adhuc  fuperioritatem  Pon¬ 
tificis  Ifrnelitae  ,  quam  fupra  Regem  ex  divinis  de¬ 
cretis  habebat.  Nam  quantum  attinet  ad  inltru- 
dionem  ,  ad  confecrationem  ,  ad  depolitionem  at¬ 
que  prohibitionem  a  facris,-  manifeftum  eft  ex  facris 
oraculis  Sacerdotem  fummum  in  Regem  fuperiorita¬ 
tem  habuiffe.  Regem  enim  inftruere  in  divinis  de¬ 
cretis  ,  atque  dirigere  ad  legis  obfervantiam ,  Sacer¬ 
dotis  erat.  De  hoc  fic  legitur  cap.  17.  Deuter.  Pofi 
quam  autem  fedent ,  fupple  Rex,  in  folio  regni  fui , 
defer ibet  fibi  Deuteronomium  legis  hujus  in  volumine , 
accipiens  exemplar  d  Sacerdotibus  Levittca  trtbus.  Non 
enim  quorumcumque  Sacerdotum  erat  legem  tradare, 
fed  illorum  tantum  ,  qui  in  albo  Scribarum  nomen 
dedifient.  Verum  in  Regis  inauguratione,  Pontifi¬ 
cis  erat  munus ,  Regi  legem  tradere.  A  Sacerdote 
quoque  fummo  ,  &  non  ab  alio  minori  Sacerdote 
Rex  confecrabatur  atque  inaugurabatur  ,  ut  infra 
probabimus.  Salomonem  enim  a  Sadocho  inaugu¬ 
ratum  legimus,  lib.  1 . Paralip. cap.  ult.Joafus pariter 
undus  feribitur  4.  Reg.  cap.  11.  nec  non  etiam  2. 
Paral.  cap.  23.  a  Jojada  Pontifice.  Impiam  quoque 
Athaliam  a  Jojada  Pontifice  depofitam  legimus, 
poftquam  fuper  tribum  Juda  per  feptennium  re- 
gnaflet.  Cap.  etiam  2 6,  lib.  2.  Paral.  feribitur  hifto- 

ria 


1068  Myrothecivm  I II»  1069 


ria  Oziae  Regis  ,  qui  aflumpto  thuribulo,  facerdo- 
tale  miniflerium  fibi  ufurpare  ,  Deoque  offerre  fa- 
crum  thymiamatis  incenfum  tentare  cum  aufus  effiet; 
obftitit  ei  Azarias  fummus  Sacerdos.  De  quo  fic  ibi: 
Statimque  wgrejfus  pofl  eum ,  fupple  Regem  ,  t^Az^a- 
nas  Sacerdos ,  dr  cum  eo  Sacerdotes  Domini ,  oElogmta 
viri  fortijfimi ,  r  efl  it  erunt  Regi  ,  atque  dixerunt  :  non 
efl  tui  ojficn  Oz.ia  ,  ut  adoleas  incenfum  Domino ,  fed 
Sacerdotum.  Et  quamvis  Ozias  in  reliquis  piiffimus 
praedicetur  Rex  ,  humanum  tamen  in  hoc  paffus , 
fortafle  etiam  divini  cultus  gratia  ,  quia  tamen  ejus 
muneris  non  erat  thymiamatis  oblationem  Deo  e- 
xercituum  offerre  in  templo  ,  a  Sacerdotibus  merito 
reje<5tus  efl  ,  licet  ipfe  thuribulum  retineret,  mor¬ 
temque  Sacerdotibus,  qui  ei  contradicebant,  mina¬ 
retur.  Periculum  tamen  comminatae  ab  eo  mortis 
feligiofe  contemnentibus  illis,  viriliter  Regi  obfi- 
flebant  ,  illumque  ab  altari  &:  templo  exturbarunt, 
&  ab  ipfa  urbe  illico  ejecerunt. 

Reges  jus  habuiffe  in  Pontifices,  nullibi  in  facris 
litteris  legimus.  Nec  enim  a  proditionibus ,  atque 
Principum  violentiis  argumentum  juris  ex  facris  ora¬ 
culis  colligere  licet.  Quamobrem  quod  proditorie 
<k  contra  fas  aliquando  feribatur  Saul  cap.  22.  lib. 
1.  Reg.  Achimelech  ad  fe  vocatum  ,  &  intra  fepta 
Urbis  pacifice  admilfum ,  interfeciffe  cum  omnibus 
reliquis  minoribus  Sacerdotibus  ,  qui  cum  illo  ad 
Regem  perrexerant  }  non  efl  argumentum  ,  quo 
Regem  jure  aliquo  dominii  Sacerdotem  ad  fe  venire 
juffiffe  probetur.  Dicebamus  enim  fupra  cap  z.  or¬ 
dinem  Leviticum  diverfam  conflituiffeRempublicam 
in  Ifrael  a  laica:  hanc  ad  Regem  pertinuiffe,  Levi- 
ticte  Pontificem  praefuifle.  Vocatus  enim  Achime¬ 
lech  a  Saule,  confidenter  ac  fecure  illum  adiit,  quafi 
Rex  ob  grave  aliquod  negotium  Dominum  confide¬ 
re,  deque  hoc  cum  eo  agere  vellet.  Amice  vocatus 
fecurus  perrexit.  Cumque  eo  veni  flet ,  illum  pro¬ 
ditorie  interfecit.  Id  autem  ad  argumentum  Regite 
audoritatis  fupra  Pontificiam,  quam  fallo,  &  inepte 
ab  Haereticis,  politicifque noflri  temporis  affumatur, i 
manifeflum  elt. 

Alienum  Vero  adeo  hoc  a  jure  Regis  cenfebatur  , 
ut  dicat  Scriptura:  Et  ait  Rex  emiffarus ,  qui  circum¬ 
flabant  eum  :  convertimim  ,  &  interficite  Sacerdotes 
Domini :  nam  manus  eorum  cum  David  efl.  Scientes 
quod  fugijfit  ,  &  non  indicaverunt  mihi.  Nihilominus 
tanta  Sacerdotalis  apicis  reverentia  tenebantur  mili¬ 
tes,  ut  etiam  praefente  Rege  facinus  hoc  committe¬ 
re  noluerint ,  neque  Regem  audierint  :  Noluerunt 
autem  fervi  Regis  extendere  manus  fuas  in  Sacerdotes 
Domini ,  facer  inquit  textus.  Quem  certe  audivif- 
fent,  fi  Regi  in  Sacerdotes  jus  aliquod  fuiffet.  So¬ 
lus  Doeg  aufus  efl  Regi  affentiri :  Et  trucidavit  in 
die  illa  oSloginta  quinque  viros  veflitos  Ephod  lineo.  Hoc 
*  efl ,  ex  nobilioribus  ,  fk  minoribus  Sacerdotibus. 
Propterea  enim  interfedli  dicuntur  velliti  Ephod  li¬ 
neo  i  aut  quia  hoc  familiari  habitu  pontificiam  ma- 
jeflatem  ornare  voluerint ,  quod  non  fine  caufa  gravi 
accerfi  a  Rege  putarent;  aut  certe  Ephod  lineo  ve- 
fliti  dicuntur  a  facro  textu,  ut  Sacerdotes  eos  omnes 
fuiffie  conflet.  Quo  fane  ex  Sacerdotum  minorum 
numero,  qui  Pontificem  fummum  comitabantur, 
plane  conflat,  quanta  Cum  majeflate,  atque  audlori- 
tate  fummus  Hebraeorum  Sacerdos,  ac  Pontifex  in¬ 
cederet  ,  quoties  aliquo  fibi  foret  eundum.  Et  licet 
de  numero  interfectorum  omnes  fere  conveniant; 
pro  auCliori  numero  flat  Jofephus  lib.  fi.antiqu.  cap. 
14.  dicens  :  Affumens ,  fupple  Doeg  Idumaeus  ,  fa- 
cinorofos  aliquos  fui  fimiles ,  interfecit  Achimelech  ,  & 
totam  cognationem  illius  :  erant  autem  orhnes  quafi  tre¬ 
centi  oUuaginta  qumque.  Cui  interfeClorum  nume¬ 
ro  fi  fervitia  ,  aliique  adjungantur  famuli  minores , 
atque  nobiliores,  utique  fupra  mille  in  comitatu  Pon- 


D 


E 


F 


A  tificis  adfuiffe  perfpicuum  erit.  Ex  quo  numero  fa¬ 
tis  aperte  colligitur,  non  minori  quam  regia  majefla¬ 
te  ,  Procerum  nobiliorumque  virorum  flipatum  ca¬ 
terva ,  fummum  Pontificem  confuevifle  iter  facere, 
Regemque  adire. 

Sed  adhuc  apertius  de  flipatoribus  atque  fatellitio, 
quo  fummus  Pontifex  Ifraeliticus  vallabatur,  fermo 
efl  3.  Reg.  1 1.  Sc  lib.  2.  Paralip.  cap.  23.  cum  Joja- 
da,  depolita  Athalia,  Joafum  puerulum  feptennem. 
Regem  Judaeorum  conllituit.  Parafle  enim  militem  * 
ex  Levitis ,  his  verbis  in  facro  textu  feribitur:  Om 
circumeuntes  fidam  congregaverunt  Levitas  de  cunilis 
Urbibus  fuda ,  &  Principes  familiarum  Ifrael ,  vene- 
B  runtque  in  frtifalem.  Et  infra:  Ifte  efl  ergo  fermo , 
quem  facietis:  tertia  pars  veftrum  ,  qui  veniunt  ad  fab- 
batum  ,  Sacerdotum  ,  &  Levit  arum  ,  dr  janitorum  , 
erit  in  portis  :  tertia  vero  pars  ad  domum  Regis  ,  dr  ter¬ 
tia  ad  portam  ,  qua  appellatur  fundamenti.  Et  infra  : 
Levit  a  autem  circundcnt  Regem  habentes  Jinguli  arma 
fua:  dr  fi  quis  altus  ingr e jfus  fuerit  templum  ,  interficia¬ 
tur :  fintque  cum  Rege  intrante ,  &  egrediente.  Quibus 
ex  verbis  fatis  aperte  conflat  Sacerdotes,  &  Levitas, 
qui  ut  dicebamus  cap.  1.  ad  fummi  Pontificis  jus 
pertinebant  ,  arma  traClare  confuevifle  ;  fatellitutn 
quoque  munus  eofdem  gefiiffe  ex  his,  quae  fubinfe- 
runtur  conflati  Si  quidem  fiojada  Pontifex  non  d’mife- 
rat  abire  turmas ,  qua  fibi  per  fingulas  hebdomadas  fuc- 
cedere  confueverant.  Satellitio  igitur  mihtumve  manu 
hebdomadatim  Pontifex  muniebatur  :  quamobrem 
minime  admittendus  erit  illorum  error,  qui  Pontifi¬ 
cem  Ifraeliticum  Regi  aliquando  fubditum  extitifle 
affirmare  non  funt  veriti. 

Difficultatem  majorem  habet  ,  quod  feribitur  3. 
Reg.  2.  his  verbis:  Ejecit  ergo  Salomon  Abiathar ,  ut 
non  effit  Sacerdos  Domini.  Quamobrem  videtur  pofi. 
fe  fufpicari.  Reges  Ifrael  jus  in  Sacerdotes  fummos 
habuiffe  ,  Regique  affumere  aut  deponere  quos  vel¬ 
let  Sacerdotes  licuifle.  Nam  lib.  1.  Paralip.  pro 
Abiatharo  Pontifice  Sadochum  fuifle  confecratum 
feribitur.  Ab  hoc  argumento  cito  fe  liberat  Bellarm. 
tom.  1.  controverf.  lib.  2.  de  Rom.  Pontif.  cap.  25». 
dicens,  Salomonem  non  ut  Regem,  fed  ut  Prophe¬ 
tam  id  feciffe  ;  quae  refponfio  valeat,  quantum  ere- 
teri  valere  judicabunt.  Nam  quamvis  nos  pariter 
nequaquam  Regis  audloritate  hoc  fadlum  dixerimus, 
audloritate  tamen  reliquorum  Sacerdotum  ,  collegii 
nimirum  ex  viginti  quatuor  conflati ,  quod  David  in 
augmentum  divini  cultus  in  Jerufalem  conflituerat. 
Pro  inflituto  namque  hierarch  co  Leviticae  tribus, 
&  Sacerdotum  collegio,  flant  ea,  quae  cap.  2.  dixi¬ 
mus:  flant  etiam  facrofandla  Euangelia  pro  hac  fena- 
tus  facerdotalis ,  atque  Pontificum  in  Hebrsorum 
Republica  dillindlione.  Ibi  enim  principes  Sacer¬ 
dotum  a  minoribus  Sacerdotibus  diffinguntur  :  il¬ 
li  a  Pontificibus  Anna  ,  8c  Cajapha  j  qui  una  cum 
Principibus  Sacerdotum  conveniebant  in  caufis ,  qua: 
ad  religionem  pertinebant.  Hujus  igitur  Senatus  au- 
6loritate ,  Abiatharum ,  ( Rege  inflante  Salomone)  a 
fummo  facerdotio  dejedlum  fuifle,  procul  dubiocre- 
dere  oportet.  Cum  enim  is  ad  partes  Adonis  cum 
Joabo  filio  Sarujae  contra  Salomonem ,  vivente  adhuc 
patre  ,  declinaflet ,  tyrannis  illa  non  folum  £ 
Joabo  fummo  Duce  fuflineretur ,  fed  Pontificis  etiam 
fummi  au6loritate  foveretur,  cujus  dignitas,  urdice- 
bamus,  fumma  in  populo  erat,  tum  ratione  ordinis, 
tum  ratione  militia:  ;  idque  totum  fummo  cum  dif- 
crimine  totius  Reipublicae,  vitaeque  periculo  etiam 
ipfius  Davidis  ageretur,  ut  colligitur  ex  verbis, quas 
Salomon  dixit  ad  Abiathar ,  Vade  in  Anathoth  ad  ae¬ 
grum  tuum  ,  equidem  vir  mortis  es  ,•  profedlo  de  his 
facinoribus  ,  &  aliis  convi£tus  Abiathar,  non  regia 
lau&oritate,  fed  Sacerdotum  fenatu  loco  cecidit.  E- 
tenim  quamvis  Deus  profapiae  Aaronis  tantum  Sum¬ 
mum 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1070 

mum  facerdotium  addixiflet,  non  tamen  uni  tantum 
familite  facerdotalem  dignitatem  adftrinxerat ,  ut  ab 
una  ad  aliam  ex  his,  quae  defcendebant  ab  Aarone, 
Summum  facerdotium  transferri  non  liceret;  fed  quae¬ 
cumque  illa  foret  ,  Pontificalis  apicis  capax  erat, 
dummodo  per  mafculinam  lineam  ab  Aarone  de- 
fcenderet.  Regis  igitur  in  Pontificem  au&oritas 
ex  allato  loco  facri  textus  non  probatur  3  quin 
potius  roborata,  ftabilitaque  manet  audtoritas  Pon¬ 
tificum  fupra  Reges.  Pontificis  enim  erat  regni 
pofleflionem  Principi  tradere  ,  cum  Rex  inaugu¬ 
raretur. 

Sacrorum  quoque  rituum  aemula  Gentilitas  fuos 
confecratura  Reges ,  nec  fine  Numine  id  faciendum 
arbitrabatur  3  nec  alterius  quam  Sacerdotis  id  fore 
muneris  cenfuit.  Quapropter  etiam  apud  Perfas,  in¬ 
augurandorum  Regum  munus  penes  Sacerdotes  Deae 
Bellatricis  extitifle  audtoreft  Plutarch.  in  Artaxerxe 
jam  alias  citato;  &  hoc  quidem  tanta  facrorum  ri¬ 
tuum,  atque  Sacerdotum  dignitate,  ac  majeftate  fie¬ 
bat,  ut  ipfe  ad  Sacerdotes  proficifceretur  ,  ut  abeif- 
dem  facris  inauguraretur.  Quod  Numam  fecifle 
idem  au£tor  fcribit.  AJfumeris  autem,  inquit,  fiip- 
ple  Numa  ,  Augures  &  Sacerdotes ,  afcendit  Capito¬ 
lium.  Tarpejum  illum  vocabant  tunc  Romani ;  ubi  qui 
ttuguribus  praerat  &c.  Excipiamus  nos  cachinnis 
vanorum  Deorum  inaniflima  oracula;  fed  inter  hos 
cachinnos  intelligamus  precor  ,  quantum  dignitatis 
Sacerdotibus  etiam  Deorum  inanium  ab  antiquis 
praeftitum  fuerit ,  quidque  illi  conceflerint  Vatibus, 
quid  tandem  ab  his,  quidve  a  Sacerdotibus  agi  vete¬ 
res  voluerint  in  Rege  inaugurando.  Et  quamvis 
confilia  Deorum  a  Vatibus,  non  vero  a  Sacerdoti¬ 
bus  exciperentur;  Regem  tamen  inaugurare  his  tan¬ 
tum  ,  non  Vatibus  permittebatur ;  fceptrum  ,  diade¬ 
ma  ,  chlamydem  ,  Sc  fi  quae  alia  aderant  regia  or¬ 
namenta  ,  de  more  veterum5,  in  eledtum  jam  Prin¬ 
cipem  ,  una  cum  regno  ,  Sacerdotes  ,  non  Vates 
transferebant. 

Inter  Hebraeorum  pariter  veneranda  facra,  Sacer¬ 
dotalis  apicis  erat ,  facro  chrifmate  inaugurare  Re¬ 
ges  ;  unaque  cum  facro  chrifmate  jura  quoque  regni 
in  eos  transferre.  Quamobrem  Adonias  etiam  re¬ 
gnum  affectans,  qui  elevabatur  dicens  3.  Reg.  1. 
Ego  regnabo ,  Abiatharo  Sacerdote  tantum  praemini- 
Itro  ,  fuam  inaugurationem  ratam  haberi  putabat. 
Et  fermo  ejus  cum  fiab  filio  Saruja  ,  &  cum  Abiathar 
Sacerdote  ,  qui  adjuvabant  partes  Adonia  ,  ait  textus. 
Quae  pariter,  ut  rata  fierent  in  Salomone,  Sado- 
chum  Sacerdotem  arcefii  juflit  David  ,  &  ab  eo 
Salomonem  Regem  inaugurari  mandavit  dicens: 
7  olli  te  vobifeum  fervos  Domini  vefiri ,  &  imponite  Sa¬ 
lomonem  filium  meum  fuper  mulam  meam  :  &  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos ,  &  Nathan  Propheta  in  Re¬ 
gem  fuper  Ifrael.  Et  4.  Reg.  cap.  1 1.  necnon  etiam 
iib.  z.  Paral.  cap.  23.  Joas  nonnifi  a  Jojada  fummo 
Sacerdote  facrum  chrifma ,  juraque  fimul  Ifraelitici 
regni  accepit.  De  quo  fic  legitur :  Et  eduxerunt  fi¬ 
lium  Regis  ,&  impo fuerunt  ei  diadema ,  cr  tefiimonium , 
dederuntque  in  manu  ejus  tenendam  legem ;  &  confii- 
tuerunt  eum  Regem :  unxit  quoque  illum  fojada  Ponti¬ 
fex  ,  &  flnejus.  Quamobrem  Saul  ,  &  David  jam 
olim  a  Samuele  Propheta,  Reges  Numinis  monitu, 
clam  defignati,  &  poftmodum  tam  Prophetae ,  quam 
Sacerdotis  praefentia  Reges  renunciati ,  folius  ta¬ 
men  Sacerdotis  miniflerio  facro  chrifmate  inaugurati 
fuere. 

Sacris  ex  oraculis  Saul  ac  David  non  tantum  fe- 
mel  a  Propheta,  fed  iterum  Sacerdote  praeminiftro , 
facro  chrifmate  folemni  pompa  fuifle  inauguratos 
jam  probetur.  Ut  autem  a  Saule  exordiamur,  eum 
prophetice  clam  undtum  in  terra  Suph  ,  cum  foli 
eflent  Saul  &  Samuel  in  extremis  Civitatis  ad  prtedi- 


1071 

A  cendum  illi  regnum ,  jam  diximus.  Ad  folemnio- 
rem  inaugurationem  devenire  oportet,  quam  in 
Galgala  celebratam  fuifle  conflat.  Nam  in  Mafphat 
adlurus  de  Rege  eligendo,  fortes  fuper  tribus  Sc  fa¬ 
milias  lfraeliticas  Samuel  dedit,  ut  per  fortes  Dei 
placitum  ,  quod  fibi  jam  clam  innotuerat,  populo 
fieret  manifeftum.  Ita  legitur  cap.  n.lib.i.  Reg. 
Qiia  vero  licet  fors  fuper  Saulem  deveniflet,  non¬ 
nulli  tamen  ejus  eleftioni  minime  confenferant  ,-pro- 
pterea  folemni  pompa  Innovato  foedere  inter  Re¬ 
gem,  &  populum  in  Galgala,  illum  inaugurari  Sa¬ 
muel  voluit ,  ut  ibidem  fcribitur.  Et  quid  meher- 
cle  fecundo  Saul  Regem  inaugurari  opus  fuiflet ,  ni- 
B  fi  priori  undtioni  aliquid  defuifl'et.?  Defuit  profefto 
folemnitas,  nimirum  populi  confenlus,  facraque  in- 
undfio;  nec-enim  Samuel  coram  populo  redte,  pro- 
prieque  fe  juftificaflet  cap.  iz.  Iib.  1.  Reg.  cum  ait: 
Loquimini  de  me  coram  Domino ,  &  coram  Chrifio  ejus. 
Et  Chrifti  nomine  Regem  fignificaflet  (qui  Hebraice 
dicitur  meficho  ,  id  eff  unclo  ejus ,  ut  interpre¬ 
tantur,  &  bene,  Vatabl.  Arias  Montan.  &  alii  om¬ 
nes)  nifi  publice  ,  &  folemniter  Saul  facra  undlione 
a  Pontifice  jam  fuiflet  inauguratus.  Alias  illo  voca¬ 
bulo  nihil  fignificaretur,  neque  aliqua  fuiflet  ea  voce 
offenfa  perfona  ,  coram  qua  Samuel  juftificatum  fc 
iri  vellet. 

David  etiam  folemni  pompa  inauguratum  fuifle  , 
facra  teftantur  oracula.  Idunc  enim  tribus  vicibus 
undtum  fcimus  ;  femel  clam  a  Samuele  in  Bethle- 
hem  iterum  quando  in  Hebron  Rex  fuper  unicam 
tantum  tribum  Judae  a  Senioribus  illius  inauguratus 
fuit,  ut  habetur  z.  Reg.  cap.  2.  Teneruntque  viri 
fiida  ,  &  unxerunt  ibi  David ,  ut  regnaret  fuper  do¬ 
mum  juda.  Tertio  denique  facro  oleo  inundtus  fuit, 
quando  omnes  tribus  illum  Regem  acceptarunt,  re- 
nunciarunt ,  &  folemniter  inaugurarunt :  ut  cap.  5. 
ejufdem  libri  fcribitur  his  verbis:  Venerunt  quoque 
Seniores  Ifrael  ad  Regem  in  Hebron ,  &  percujfit  cum 
eis  Rex  David  foedus  in  Hebron  coram  Domino  ,  unxe - 
D  runtque  David  in  Regem  fuper  Ifrael.  Si  ergo  tunc, 
cum  primum  David  a  Samuele  inBethlehem  undtus 
fuit,  undtio  illa  nequaquam  clandeflina  ,  fimplex  & 
privata  ,  fed  publicae  ,  folemnifque  inaugurationis 
locum  fuftinuiflet  ;  iterum  ac  tertio  inaugurari  Da¬ 
vid  minime  indiguiflet.  Nam  priorem  inundtionem 
fumma  Numinis  praefentia  prae  reliquis  cohoneftatam 
fuifle,  facra  oracula  tradunt :  eapropter  ab  his  dua¬ 
bus  poflremis  inundlionibus,  folemnis  inauguratio¬ 
nis  neceffitas  in  Rege  renunciando  expifcari  debet. 

Quod  denique  publicae  folemnesque  Regum  Ifi- 
raelitarum  inaugurationes  ,  non  Prophetarum ,  fed 
Sacerdotum  miniflerio  peragerentur,  eo  argumento 
ledlori  luafum  volumus,-  quod  abfque  Sacerdotibus 
&  facrificiis  inaugurari  aliquem  fas  minime  eflet , 
etiam  penes  veteres  Romanos,  atque  exteros  falfae 
religionis  fedlatores,  verreque  aemulatores  ,  qui  fua 
Kowo(fv]Ait)t  ,  de  qua  fupra  jam  diximus  ,  Mofaycos 
Ifraelitarum  ritus  imitantes ,  Imperatorum  quoque 
renunciationes  facrificiis  cohoneftabant.  Teftis  efl 
Herodian.  Iib.  1.  hifl.  Aug.  inaugurationem  Com¬ 
modi  in  Pannoniis  referens  fic :  Cum  itaque  perrexif 
fit  Commodus  ,  fupple  in  caftra  ,  ac  rem  divinam  fe- 
'  cijfet.  Plura  alia  veterum  Scriptorum  loca  afferri  pofc 
fent ,  quae  brevitatis  gratia  omittuntur. 

Verum  in  facris  oraculis  diligentius  facrae  inaugu¬ 
rationes  referuntur.  Regum  enim  renunciationibus 
ubique  facrificia  hoftia-que  junguntur,  ut  cap.  11. 
Iib.  1.  Reg.  fcribitur  his  verbis:  Et  perrexit  omnis 
populus  in  (falgala ,  &  fecerunt  ibi  Regem  Saul  coram 
Domino  in  Galgala,  cfi  immolaverunt  ibiviliimas  paci¬ 
ficas  coram  Domino.  Solemnis  quoque  inauguratio 
Davidis  fcribitur  cap.  3.  Iib.  z.  Reg.  &  in  ea  tunc 
percuflum  fuifle  foedus  coram  Domino  in  Hebron 

feribi- 


1072  .MyROTHECIVM  III.  107 


fcribitur;  quando  nimirum  in  Regem  fuper  univer- 
fum  Ifrael  renunciatus  fuit.  Salomonis  quoque,  ac 
Joafi  ad  regnum  inaugurationes ,  facris  adhibitis  per¬ 
actas  confiat.  Quamobrem  a  facrificiis  fumpto  ar¬ 
gumento  Sacerdotis  prtefentia  in  inaugurationibus 
probatur,  quia  iine  Sacerdote  praeminiltro  facra  fa¬ 
cere  nefas  fuit ,  omnibus  quidem  gentibus  ,  cum 
primis  vero  Ifraelitis,  idque  divinis  ex  inftitutis. 

Quod  vero  Pontificum  ,  ac  Sacerdotum  munus 
fuerit,  Davidi ,  &  Sauli,  quando  Reges  inaugurati 
fuere,  una  cum  facra  unctione,  jura  quoque  regni 
tradere,  etiam  Abulenf.  quteffc.  2.  in  cap.  io.  lib.  i. 
Reg.  &  lib.  3.  Reg.  cap.  1.  q.  $5.  &  4.  Reg  cap.  9. 
quaeft.  14.  docuit.  Idque  efficaciflima  ea  ratione 
confirmat,  quod  inter  facra  minifteria ,  facra  quoque 
unCtio  in  facris  literis  computatur:  miniileria  autem 
facra  a  non  Sacerdote  peragi,  interdiCtum  erat.  Li¬ 
cet  enim  communi  oleo  Saul  in  Suph  a  Samuele  in- 
unCtus  fuiflet,  id  Prophetis  non  erat  vetitum ,  quod 
illud  oleum  lacrum  non  eflet.  Saulem  vero  facro 
chrifmate  undtum  fuifle  in  Galgala,  non  vero  com¬ 
muni  aut  prophano  oleo,  ii  folemnitatis  ratione,  & 
a  pacificis  hoftiis  ,  quae  tunc  oblatae  fuere ,  fuaderi 
potefi:  ;  tefte  Jofeph.  lib.  6.  antiq.  cap.  <5.  in  haec 
Verba  :  'Zoiy.xnhx  3  (p>j<roivT(Gy ,  K!  Adorias  Jetv  %«po- 
t avlxs  X<*«Am  r  fieitrikeixv  cihvivpdtrai  ,  Qovlam  itdvns 
eis  Tcchyoika  woAiv.  c/riih^Jtre  fi  dvrzs  colei  IaS-hv  ,  jt, 
7T(*AlV  CptoVT©-'  £  TtkY^iSS  0  T  kov  TU 

dylu  ikxiw  ,  Kf  JdiTijjov  dvotyo(>dj<i  ftotmkioo.  Hoc  eit : 
Samuele  monente  opus  ejfe  Sauli  iterum  manus  imponere , 
per  qua  Sauli  rata  fieret  regni  pojfejfio  ,•  convocavit  omnes 
in  civitate  Galgala  :  jujfit  enim  eos  eo  venire  ,  (fi  ite¬ 
rum  fpedante  multitudine ,  Propheta  unxit  Saulem  facro 
oleo,  atque  fecundo  Regem  confalutari  fecit.  Nec  tur¬ 
betur  aliquis  ex  illis  verbis  ,  ^  irdktv  o'pwrr@-  r  otkfi 
S"Si?  o  fitjs  "gzj-i  t  S.dxkov  tw  dyiia  ikouoi.  Quibus 
verbis  Jofephus  Saulem  non  a  Sacerdote ,  fed  a  Pro¬ 
pheta  un6tum  adruere  videtur.  Quam  loquendi 
formam  Graeci  codices  habent  ibi,  &  alibi  fic: 
iiro^6 iu0»j  irds  c  A otos  eis  Tdkyothoo ,  ^  Sotj^a^A  cud 

ftcuuAi»  f  A  cmuttiov  xvgja  cv  Toikydhois*  *  Ubi  ex- 
prefse  dicitur  Saulem  undum  Regem  ii  Samuele.  At 
Hebraeus  codex  habet  ita:  ^  rhibp  apnfij  wVi 
SiKKrnK  Hoc  efl  :  Et  abiit  omnis  populus  Galga- 
lam ,  &  fecerunt  regnare  ibi  Saul.  Allati  igitur  tex¬ 
tus  graeci  debent  accipi,  ac  fi  ex  Jofepho  dicant, 
Saulem  de  mandato  Prophetae  facro  oleo  undtumfuif- 
le  ii  lummo  Sacerdote,-  ficut  cum  dicitur Samuelem, 
aut  Regem  ,  facrum  fecifie  vel  obtulifle.  Cum  ta¬ 
men  certiffime  confiet  facrificia  a  folis  Sacerdotibus 
fieri,  atque  offerri  potuifle,  non  autem  a  Regibus, 
aut  a  Samuele  ,  qui  non  erat  Sacerdos.  Sed  quia 
jubente  Propheta  facra  fuere  oblata  a  Sacerdote ;  ex 
phrafi  facrae  Scripturae  ,  Prophetam  facrum  fecifie 
dicitur.  Vocabulum  quoque  ^eiqorovlxs  ,  quo  utitur 
Jofephus  loco  citato,  id  confirmat.  Eft  enim  facra 
illius  vocabuli  fignificatio  ,  manuumque  impofitio- 
nem  fignificat  ;  quae  a  Sacerdote  fiebat  per  ordinem 
ad  regimen  &  curam  animarum  :  quamobrem  quod¬ 
dam  confecrationis  genus  eo  vocabulo  fignificatur , 
ut  ex  frequentiflimo  .  illius  vocis  ufu,  &  ex  Graecis 
exemplaribus  novi  Teftamenti  manifeftum  eft. 

Ut  enim  praeclare  notavit  Joannes  Morin.  lib.  i. 
exercitat  Ecclefiaft.  exercit.  7.  aliud  eft  apud  Grae¬ 
cos  'tnfjfiktjtns ,  &  aliud  :  nam  >^ljiky]<ns 

eft  eledtio,  ^es^orovloc  vero  confecrationem  fignificat. 
Quam  yju^QTonces  fignificationem  fexcenta  Canonum, 
cC  Patrum  teftimonia  comprobant ,  quas  huc  referre 
praepofterum  nimis  eflet.  Zonara:  teftimonio  in 
prime  can.  Apoft.  res  explorata  erit.  Nunc^  inquit, 
^etporoviei  vocatur  abfolutio  precum ,  fantttque  Spiritus 
invocatio  ,  dum  Sacerdotio  quis  initiatur ,  &  confecra¬ 
tionem  fortitur  ,  Svfi  %  t  rdvvv  r  <&’As- 


A 


B 


D 


E 


yovvTcc  %  %esgorovisfifaov.  Hoc  eft,  Ex  eo  ditia  ,  quod 
Pontifex  homini  confecrando  benedicens  extendat  manum. 
Sed,  me  judice,  apertius  dicendum  erit  ab  un&ione 
illius ,  qui  confecratur  ,  ^otov/*!/  dici.  Diftin- 
guunt  enim  Graeci  inter  ^«Jcpov,  <r(p^yibot ,  &  •£«- 
(>otov(xv.  Nam  eft  eledho  per  fuffragium. 

ZQ&cy}? ,  quae  figillum  five  chara&erem  fignificat, 
ex  forma  verborum,  quibus  poteflas  ad  facra  ei  da¬ 
tur,  qui  ordinatur,  vim  habet.  Xegorovi*  vero  eft 
manuum  impofitio  per  facri  chrifmatis  inun&ionem. 
De  confecratione  igitur  Saulis,  Pontificis  minifierio 
perfolvenda  jufiu  Samuelis  in  Galgala,  ex  Jofepho 
tunc  agebatur  ■,  cujus  manus  impofitionis  tanta  erat 
audlontas  ,  ut  ea  confecrat  one  ,  6c  Pontificiae  ma¬ 
nus  impofitione  ,  regnum  juxta  teftimonium  Jofephi 
ftabiliretur. 

Si  vero  manus  capiti  Saulis  impofitas  a  Propheta 
velimus  ,  ex  Dei  difpenfatione  id  fadlum  dicemus, 
non  vero  jure  aliquo.  Nam  etiam  cap.  27.  Numer. 
cum  extremam  Deus  Moyfi  indixifiet  diem,  atque 
pro  fucccfiore  Moyfes  rogafiet  Deum  dicens :  Pro¬ 
videat  Dominus  Deus  fpirttuum  omnis  carnis  hominem , 
qui  pofjit  exire  fuper  multitudinem  hanc ,  &  pojfit  exire 
&  intrare  ante  eos  ,  er  educere  eos ,  vel  introducere , 
ne  fit  populus  Domini  ficut  oves  abfque  pafiore  :  Et  Deus 
ad  orationem  Moyfis  perfonnm  Jofuc  Ifraelitici  exer¬ 
citus  Imperatorem .defignafiet,  qui  Moyfi  fuccederet,* 
manuum  in  capite  impofitione  ,  poteftatem  eidem 
tradendam  Deus  mandavit  dicens  :  Tolle  fofue  filium 
Nun  ,  virum  in  quo  eft  fpiritus ,  (fi  pone  manum  tuam 
fuper  eum.  Quod  etiam  fecifie  Moyfem  flatim  legi¬ 
tur.  Ex  hoc  tamen  loco  argumentum  minus  vali¬ 
dum  puto  fumi  pofle,  ut  hauriatur  hinc,  Prophe¬ 
tam  Sauli ,  non  vero  Sacerdotem  manum  eidem  im- 
pofuifie.  Nam  Aaroni  quoque  ,  reliquis  minori¬ 
bus  Sacerdotibus ,  manus  Moyfes  aliquando  impo- 
fuit,  ac  facra  undtione  lacravit:  id  tamen  ut  Sacer¬ 
dotem  ,  ficuti  revera  erat  ,  id  fecifie  tunc  confiat. 
Quemadmodum  enim  confecravit  Tabernaculum, 
fic  etiam  tunc  Jofue  poteftatem  tradidit,  manumque 
impofinfle  Moyfem  ut  Sacerdotem  ,  non  ut  Prophe¬ 
tam  dicemus. 

Quod  autem  a.  Sacerdotibus,  non  vero  a  Prophe¬ 
tis  Reges  inaugurarentur  ,  facroque  confecrarentur 
oleo  ,  roborari  potefi:  argumento  fumpto  a  folemni 
Davidis  inauguratione.  Nam  cum  David  folemni- 
ter  in  Hebron  Rex  renunciatus  atque  inauguratus 
fuit,  tam  primo,  quam  fecundo,  nullibi  Scriptura 
facra  Prophetae  alicujus  meminit.  Nec  Samuel ,  qui 
naturae  debitum  jam  perfolverat,  eam  faci  am  unctio¬ 
nem  adminiftrare  potuit  ,  ut  cap.  25.  lib.  1.  Reg. 
fcribitur.  Quod  autem  a  laicis  facra  unftio  mini- 
ftraretur,  facris  litteris  contradicit.  Idcirco  a  Sa¬ 
cerdote  tunc  inauguratum  David  aflerere  cogimur, 
qftemadmodum  Salomonem ,  Adoniam  etiam  in  qua¬ 
dam  fpecie  inaugurationis  3.  Reg.  1.  £t  Joafum  lib. 
4.  cap.  1 1.  8c  lib.  1.  Paral.  cap.  23.  a  Pontifice  inau¬ 
guratos  cognovimus.  Eapropter  concludendum  cen- 
feo,  Reges  Hebrteorum  folemni  pompa,  a  Pontifi¬ 
ce  tantum  in  conventu  Procerum,  facro  oleo  inau¬ 
guratos  ,  renunciatofque  fuifle,  neque  Prophetis  id 
aliquando  licuiffe. 


CAP.  L  I. 

R  ex  te£lo  capite  facro  confecrabatur  oleo. 

Ad  loca  1.  Reg.  cap.  10.  Tulit  autem  Samuel  lenticu¬ 
lam  olei,  &  effudit  fuper  caput  ejus.  Cantic.  'Un¬ 
guentum  ejfufum  nomen  tuum ,  ideo  adolefientula  di- 
lexerunt  te.  2.  Paralip.  cap.  23.  Et  eduxerunt  fi- 
Y  y  y  Uum 


eri 


3074  A  R  C  A  N  O  R  V  M 

Imm  Regis,  &  impofuerunt  ei  diadema  &  teftimonium. 
Et  ad  alia. 

UNcti  o  ubicunque  ,  Sc  in  quocunque  fuerit 
homine  ,  fandttatis  cujufdam  ac  poteftatis 
fpiritualis  in  eum  collatas  nota  eft.  Hac 
enim  ratione  fumma  poteftas  in  fummo  Pontifice, 
Chriftique  Vicario,  aliifque  Epifcopis,  unctione  in  ca 
pita  illorum  effufa  aperte  defignatur.  Chrifmate 
Pontifex  ungitur ,  unguntur  quoque  Principes;  fed 
hi  in  humero  chrifmate  liniuntur  ,  tum  quia  in  ea 
corporis  partis  militaris  virtus  fulget,  quae  primam 
fedem  in  temporali  regimine  tenet ;  tum  quia  eodem 
corporis  membro  principatus  temporalis  fignificatur, 
audore  Ifaia  cap.  p.  his  verbis :  Facias  eft  principatus 
fuper  humerum  ejus.  Quod  etiam  Samuelem  Pro¬ 
phetam  i.  Reg.  cap.  io.  voluifle  arbitramur,  quan¬ 
do  Sauli  promotionem  ad  regnum  infinuaturus,  ar¬ 
mo  vidimae  illum  convivio  excepit,  quem  etiam  de 
induftria  eidem  fervatum  lib.  i.  Reg.  cap.  9.  facer 
textus  his  verbis  tellatur :  Dixit  que  Samuel  coco  :  da 
partem ,  quam  dedi  tibi- ,  &  pr&cepi ,  ut  reponeres  feor- 
fum  apud  te :  levavit  autem  cocus  armum  ,  &  pofuit  an¬ 
te  Saul ;  dixitque  Samuel :  ecce  quod  remanfit ,  pone 
ante  te  ,  &  comede ,  quia  de  induftria  fervatum  eft  ti¬ 
bi.  Htec  autem  Samuelem  propterea  Sauli  dixifle 
confiat  ,  ut  ipfius  principatum,  Sc  adventum  jam  a 
fe  praevifum  Saul  intelligeret.  Humero  autem  vi¬ 
ctimae  ,  regnum  voluifie  illi  fignificare  etiam  Jofe- 
phus  agnovit  in  hac  eadem  hiftoria  cap.  f.  lib.  6. 
antiquit.  dicens:  fujftt  autem,  fuppleSaul,  miniftros 
apponere  Sauli  partem  regiam. 

Eft  enim  brachium  Se  humerus,  roboris  ac  forti¬ 
tudinis  fymbolum  ,  Philone  etiam  audore  libro  de 
Sacerdot.  honor.  Rationem  enim  aflignans,  cur  ar¬ 
mus  viCtimae  in  Sacerdotum  cibum  cederet ,  forti¬ 
tudinem  in  armo  fignificari  docet;  quae  cum  in  Sa¬ 
cerdotibus  quoque  reperiri  debeat,  propterea  armo 
viCtimae  illos  cibari  tradit3  dicens:  Fortitudinis  qui¬ 
dem  ,  &  virilitatis ,  &  omnis  legitima  operationis ,  tam 
in  dando  ,  quam  in  accipiendo ,  &  operando  fymbolum 
eft  ,  fupple  armus.  Eapropter  olim  in  militia  no¬ 
men  daturi ,  in  fignum  valoris  ac  fortitudinis  quam 
profitebantur  ,  ftigmate  in  brachiis  vel  manibus  no¬ 
tabantur  :  ut  habet  Lypfi  lib.  1.  de  milit.  Rom. 
dial.  9.  ex  auCtoritate  iEfii  medici  ,  cujus  haecfunt 
verba  :  clypotlot  kmA Sci  Id  cRn  $  'Gsfysw r«  oCfi\%  tivos 
$  Qu[AdJ(§r  oTa  t  <zgo/H  djop&f  tav  ov 

1  ede  Id  eft  :  Stigmata  vocant  ,  qua  in  fAcie  , 

aut  in  alia  corporis  parte  inferibuntur  :  qualia  funt  mi¬ 
litum  in  manibus.  Manus  pro  brachiis  pofuit.  Haec 
eadem  confuetudo  ftigmatizandi  milites  confirmatur 
auCtoritate  Vegetii  lib.  2.  cap.  5.  dicentis  :  Diligen¬ 
ter  igitur  lettis  junioribus ,  animis  corporibufque  praft an¬ 
tibus  ,  additis  etiam  exercitiis  quotidianis  quatuor  vel 
eo  amplius  menftum  jjujfu  aufpiciisque  invittijftmi Prin¬ 
cipis  legio  formatur  :  nam  vili  uris  in  cute  punElis  mili¬ 
tes  feripti  ,  &  matriculis  inferti  ,  jurare  folent.  Ha¬ 
betur  hoc  idem  ex  lib.  3.  C.  de  Fabricenf.  ubi  bra¬ 
chium  ,  Sc  non  aliud  membrum  in  militibus  ftigma- 
tizatum  legitur.  Ibi  enim  Arcadius  Sc  Honorius 
in  hunc  modum  decernunt  :  Stigmata ,  hoc  eft ,  nota 
publica  ,  ut  legit,  Lypf.  (licet  alii  habeant  nota  pu¬ 
blica)  Fabricenftum  brachiis  ad  imitationem  tironum 
infligantur  :  ut  hoc  faltem  modo poftint  latitantes  agnofei. 
Stigmata  haec  ,  regii  charaCteres  ,  feii  militiae  cha- 
raCter  dicebantur  ,  ex  phrafi  Patris  Auguftini  ad 
Parmen.  contra  illos,  qui  affirmabant  Sacerdotes  tran- 
feuntes  ad  Haereticos ,  licet  non  amitterent  baptif- 
ma  ,  amittere  tamen  facerdotalem  charaderem.  Et 
refertur  in  cap.  Quod  quidam  §.  fifortei  t.  quaeft.  1. 
illud  ftigma  nomen  Imperatoris  habebat,  ut  dicit 
Glofla  in  fupra  citata  1.  3.  C  de  Fabric.  idemque 


Sacrae  Script. 


A 


B 


D 


F 


107  5 

confirmat  Lipf.  in  analed.  Sc  Ambrof.  vel  alius  qui¬ 
cunque  fit  ille  ,  qui  orationem  funebrem  Valenti¬ 
niano  Imperatori  dixit ,  quae  fub  nomine  Ambrofii 
circumfertur  :  ex  qua  armi  ,  feu  humeri  nota  , 
roboris  quoque  ,  ac  valoris  charader  in  armo  intelli- 
gitur. 

Fortitudo  Sc  robur  ,  tum  animi  ,  tum  corporis 
ut  defignetur  in  Principe,  immo  ipfi  principatui  an¬ 
nexum  ,  Imperator  Sc  omnes  alii  fupremi  Principes 
laici  ,  quotquot  initiamur  ,  etiam  nunc  de  more 
Ecclefiae ,  in  humero  oleo  liniuntur.  At  Ifraeliti- 
co  ,  Mofaicoque,  ut  ita  loquamur,  ritu,  Principes 
in  capite  facrabantur.  Sed  unguenti  afperfione  nec¬ 
ne,  an  linitione  copiofa,  an  parca  ejufdem  unguen¬ 
ti  effufione  ,  ambigi  poteft.  Qua:  ambiguntur  , 
quaerantur  ,  ut  tamdem  inventa  poftquam  quaefita 
fuerint ,  cara  teneantur.  Enim  vero  fi  ftandum  efiet 
Rabbinis  ,  R.  Salomon  (tantae  audoritatis  apud 
ftolidiffimos  Hebraeos  ,  ut  ftolidiffimus  homo  ,  qui 
mille  ineptias  commentus  eft  ,  caput  expolitorum 
apud  eos  vocetur,)  cenfet,  ut  refert  Nicolaus  de 
Lyra  3.  Reg.  cap.  1.  St  Genebrar.  Pfal.  88.  Reges 
folitos  perungi  in  fronte  fuper  palpebras  fervata  co¬ 
ronae  figura,  ut  tradit  Abulen.  ex  Rabbinorum  fen- 
tentia  loco  citato  cap.  1  x.  lib.  3.  quaeft.  37.  Et  haec 
inundio  per  facerdotem  fiebat ,  qui  intindo  digito 
in  facro  oleo  ab  aure  ad  aurem  ,  lineam  per  fron¬ 
tem  ,  St  occipitium  circumducebat.  Hujufque  ri¬ 
tus  Genebrardus  rationem ,  a  laxea  Regum  dignita¬ 
te  ex  illorum  fententia  retulit.  Quia  enim  Regum 
undio  ,  dicunt  illi ,  non  eo  dirigebatur  ,  ut  lacra 
haberetur  ,  neque  ad  res  facras  ordinabatur  ,  fed  ad 
prophana  feu  ad  Civilia  pertractanda  illius  undio 
collineabat ;  propterea  non  in  capite ,  fed  in  fronte 
facro  oleo  Princeps  liniebatur ,  ut  ad  formam  regiae 
coronae,  undio  ipfa  Regis  caput  circumambiret,  St 
frontem  ,  ac  occipitium  complecteretur. 

Veritas  ipfa  ambiguitatis  velum  auferat  ,  longe- 
que  alium  ab  hac  nugis  perfonata  fententia  fplendo- 
rem  confpiciendum  prae  fe  ferat ,  Sc  certo  affirmet. 
Reges  Hebraeorum  inauguratos  fuifle  ;  non  linitio¬ 
ne  ,  fed  facri  unguenti  copiofa  effufione  ;  non  in 
fronte ,  neque  ab  aure  ad  aurem  ,  fed  fummo  in 
vertice  capitis.  Veritati  huic  Abulenf.  3.  Reg.  cap. 
10.  quaeft.  1.  Sc  2.  Sc  Pineda  lib.  2.  de  reb.  Salom. 
cap.  6.  num.  3.  fubfcribunt.  Abulenfis  hoc  probat 
a  loco  Canticorum  ,  in  quo  nomen  Sponfi  unguen¬ 
tum  effufum  appellatur  ;  odoris  quidem  tantae  fua- 
vitatis,  ac  fragrantia;,  ut  adolefcentulas  poft  fe,  fo- 
lius  odoris  vi  pertrahere  pollet.  Nulla  vero  alia  de 
caufa  nomen  Sponfi  a  Sponfa  unguentum  effufum 
dici  polfe  videtur  s  ni  fi  ex  fuavitate  facri  unguenti, 
tunc  copiofiffime  in  caput  Regis  eftufi  ;  quando  in¬ 
augurabatur,  atque  Rex  renunciabatur. 

Verum  argumentum  iftud  ,  &  ratio  qua  ducitur 
Abulenfis ,  adeo  infirma  ,  fueeique  expers  appa¬ 
ret,  ut  minime  excreari  queat.  Non  enim  ex  loco 
jam  addudo  ex  lib.  Canticor.  probari  poteft ,  Spiri¬ 
tum  fandum  de  facra  undione  inaugurationis,  non 
autem  de  prophanis  unguentis  loquutum  fuifle.,  qui¬ 
bus  homines  illius  aevi ,  Sc  praefertim  Reges  ac  Prin¬ 
cipes  ad  delicias  utebantur.  Immo  de  prophana  un¬ 
dione  fermonem  haberi  loco  citato  probabilius  eft  , 
cum  de  amatoriis  agatur  ,  quibus  in  negotiis  fra¬ 
grantia  faltem  unguentorum  ,  adolefcentulas  ad  fui 
amorem  ,  Reges  allicerent.  Probandum  primo 
fuiflet  Abulenfi,  (ut  ratio  illa  vim  haberet,)  ibi 
de  facra  undione  inaugurationis  Salomoniae  agi , 
ficque  teftimonium  allatum  intentum  probaflet. 

Pineda  jam  citatus  ,  noftri  hujus  eruditi  feeuli  vir 
quidem  eruditiffimus  ,  Abulenfi  fubfcribit  ,  argu¬ 
mento  fumpto  a  fimilitudine  undionis  Regum  ac 
Sacerdotum  :  Quamobrem  ,  quemadmodum ,  inquit. 


1076 


M  Y  R  O  T 


H 


ejfufione  unguenti  Sacerdotes  facrabantur  i  ita  etiam 
ejufdem  unguenti  ejfufione  Reges  inauguratos  exiftimari 
debet.  Cum  nulla  appareat  difcriminis  ratio  inter 
Regis  inaugurationem  ,  Sacerdotifque  fummi  con- 
fecrationem  :  tum  quia  undio  capitis  eatenus  erat 
in  ufu  apud  veteres  ,  ut  in  conviviis  capita  unge¬ 
rentur;  tum  quia  de  undione  Saulis  dicitur  i.Reg. 
cap.  io.  Tulit  Samuel  lenticulam  olet ,  &  ejfudit  fuper 
caput  ejus.  Et  lib.  4.  Reg.  cap.  9.  de  undione  Jehu 
fcribitur  in  facro  textu  ,  Prophetam  ab  Elifieo  mif- 
fum  ad  ungendum  Jehu  in  Regem  fuper  Ifrael  , 
oleum  fuper  caput  ejus  effudifle. 

Hte  funt  rationes  pro  dodiffimo  Pineda  ,  non 
omnino  contemnendae  ,  licet  robur  illarum  ,  ut 
reor  ,  facile  declinari  poflit.  Quod  enim  Sacerdo¬ 
tes  cum  confecrabantur,  facro  in  capite  perungeren¬ 
tur  oleo,  nequaquam  argumentum  efle poteft ,quod 
etiam  Reges  efifufione  unguenti  fuper  caput  inaugu¬ 
rarentur.  Nam  Sacerdotes  ad  plenitudinem  potelta- 
tis  &  audoritatis  facrae  initiabantur.  Ad  facra  mi- 
nilteria  ungebantur ,  illorumque  minifterium  facrum 
erat  ,  non  vero  Regum ,  quorum  poteftas  ad  civilia 
dirigebatur.  Nec  urget,  quod  convivae  fuper  caput 
ungi  folerent  ,  quia  unguenta  in  conviviis  ad  deli¬ 
cias,  &  ad  corroborandum  cerebrum  adhibebantur, 
ne  fumofitate  vini  laederetur.  Et  ideo  pro  his  con¬ 
vivalibus  undionibus  nulli  habebantur  praefcripti  ri¬ 
tus  :  at  in  Regibus  facro  inaugurandis  oleo ,  prae¬ 
fcripti  ritus  habebantur  ,  ac  fervabantur.  Hinc  ap¬ 
paret  pofteriorem  Pinedae  rationem  ,  priori  infirmio¬ 
rem  efle  ,  nec  majoris  fore  roboris ,  quae  tertio  loco 
ab  eodem  afferuntur.  Quibus  fatisfadum  puto  ,  fi 
dixerimus  in  allegatis  ab  eo  locis  de  undione  tan¬ 
tum  clandeftina  agi  ,  quam  fieri  confuevifle  efiufio- 
ne  unguenti  fuper  caput  non  ambigimus  ;  fed  quae¬ 
rimus  quid  in  folemni  inauguratione  Regum  fieri  fo- 
leret. 

Ea  fuit  dodiffimi  Pinedae  fententia  ;  haec  funt , 
quae  pro  ipfo  militant ,  argumenta  ;  ipfi  quidem  au-  jj 
dori  argumenta  ,  nobis  vero  conjectura:  fatis  revera 
probabiles  ;  ut  propterea  nos  quoque  praedidtae  fen- 
tentiae  dare  nomen  cogamur  :  conglobatis  quidem 
conjeduris  illis  in  hac  unica  ratione.  Prophetae  , 
qui  futura  potius  fadis  ac  gefticulationibus  ,  quam 
verbis  repnefentare  Audebant ,  ut  jam  fupra  docui¬ 
mus  ,  profedo  quae  verbis  praenunciabant ,  mimicis 
quibufdam  motibus  &  actionibus  conjungebant,  qui¬ 
bus  pro  confuetudine  illius  aetatis  ,  &  proprietate 
eorum  ,  quae  praedicebant  ,  rem  efficacius  explica¬ 
bant.  Propterea  non  eft  cur  dubitemus  ,  Samue- 
lem  quando  Saulem  clam  inunxit ,  ut  divinum  pla¬ 
citum  illi  aperiret,  illiufque  Dei  nutu  eledionem  in 
Regem  fuper  Ifrael  manifeftaret  ,  reliquarum  gen¬ 
tium  confuetudinem  ac  ritus  in  Regibus  inauguran¬ 
dis  fuiffe  imitatum  ;  eam  nimirum  ,  quae  poftmo- 
dum  cum  Saule  in  ejus  folemni  futura  inauguratio¬ 
ne  fervanda  erat.  Quinimmo  pro  more  illius  feculi 
eunda  geffifle,  certo  tenendum  reor;  alias  minime 
illa  undione  regnum  eidem  praedixiffet :  &idemfe- 
ciffe  famulum  Prophetarum  ,  quem  Elifaeus  mifit4. 
Reg.  cap.  9.  ad  Jehu  Regem  fuper  Ifrael  ungen¬ 
dum.  Rationi  enim  confonum  eft  ,  Elifaeum  ritus 
quoque  fervandos  eidem  praefcripliffe  ,  quales  in  fo¬ 
lemni  Regum  Ifraelitarum  inunctione  ad  illud  ufque 
tempus  fervabantur.  Cum  igitur  ubique  in  Scrip¬ 
turis  facris  Prophetas  oleum  effudifle  legatur  ;  & 
quidem  fuper  caput  effudifle  ,  quoties  aliquos  Re¬ 
ges  futuros  prasnunciarent  ,  ut  dicitur  1.  Reg.  9. 
igitur  oleum  inaugurationis  non  alio  ,  quam  in  ca¬ 
put  effufum  nobis  affirmandum  erit. 

Si  vero  forma  undionis  inquiratur  ,  non  circum- 
linitione  ab  aure  ad  aurem  ,  ut  dicebant  Rabbini , 
fed  facri  illius  unguepti  copiofa  effufione  inauguratos 


B 


E  C  I  V  M  III.  1077 

Reges  Ifraelitas  arbitror.  Linitioni  enim  huic  ob- 
ftat  puer  ille  ,  feu  famulus  Prophetarum,  qui  ad  un¬ 
gendum  Jehu  ,  feiiad  aperiendum  illi  Dei  placitum, 
miflus  fuit.  Cum  enim  ftatim  ac  illum  unxiffct , 
illico  inde  fugere  ex  praefcripto  Elia:  cogeretur  , 
eunda  certe  facilius  ablolviflet  ,  fibique  ad  fugam 
faciliorem  aperuiflet  viam  ,  fi  digitum  in  oleo  intin- 
xiflet,6t  Jehu  in  fronte  tantum  lini  fle  t ,  quam  oleum 
effundendo  fuper  illius  caput  ;  hoc  profedo  facere 
omififlet  illudque  peregiffet  ,  fi  Reges  linitura  , 
non  olei  lacri  eftufione  fuper  caput  inaugurarentur. 
Cum  igitur  futuros  Reges  Propheta:  nequaquam* 
finierint  ,  ut  dicebant  Rabbini  ,  fed  fuper  capuc 
illorum  oleum  effuderint  ;  expifcari  hinc  conce¬ 
ditur  ,  Reges  apud  Hebraeos  facri  olei  effufio¬ 
ne  ,  non  linitione  capitis  aut  frontis  ,  inaugurari 
folitos. 

Pofle.t  adhuc  inquiri  ,  apertone,  an  operto  capite 
Reges  Hebraeorum  lolemni  ritu  inaugurarentur.  Ut 
breviter  &  cito  me  expediam  ab  hoc  dubio,  certiffi- 
mum  arbitror  ,  nequaquam  aperto  ,  fed  operto  ca¬ 
pite  Reges  inauguratos;  quod  idem  de  folemni  quo¬ 
que  fummi  Sacerdotis  conlecratione  docuimus  ,  fu¬ 
pra  Myrot.  2.  cap.  8 1 .  Etenim  Orientalium  omnium, 
ut  ibi  diximus  ,  confuetudo  extitit  ,  qua:  ad  hoc 
ufque  tempus  perdurat  ,  nunquam  caput  difeoope- 
rire.  Eapropter  quamvis  mul toties  in  Scripturis  fa- 
ens  Reges  conlalutatos  adoratolque  a  fubditis  atque 
ab  extraneis  accipiamus  ;  nullibi  tamen  detedo  ca¬ 
pite  hos  id  feciffe  legimus.  Quia  ,  ut  loco  citato 
dicebamus,  ha:c  capitis  detedio,  moerorem  ac  tris¬ 
titiam  indicabat  ,  qua:  longe  aberant  a  facrificiis 
&  ab  imprecatione  bonorum  ,  qua:  inaugurationi 
debebantur.  Sumpta  igitur  ratione  a  confuetudini- 
bus  illius  temporis  omnino  alienum  eft  ,  Samueletn 
bona  precaturum  Sauh  ,  cum  ait  ,  Et  cujus  erunt  op¬ 
tima  quaque  Ifrael i.Reg.  cap  9,  caput  illi  dete- 
xi fle  ,  ad  notam  mali  ominis.  Hoc  etiam  puer  ille 
Prophetarum  4.  Reg.  cap.  9.  infinuaflet  ,  fumma- 
que  injuria  Principem  affeci  flet,  fi  caput  Jehu  impu- 
dentiflime  detexiflet  ,  vel  eumdem  caput  detegere 
juffiffet.  Utrunque  fane  ,  vel  horum  alterum  affir¬ 
mare  ,  moribus  ac  ritibus  tam  facris  quam  prophanis 
Orientalium  hominum  contradicit. 

Apertiori  adhuc  argumento  hsecipfa  ex  eadem  his¬ 
toria  confirmentur.  Famulus  ille  Prophetarum  adeo 
contemptibilis  apud  Samaritas  habebatur,  ut  nec  eum 
admittere  Principes  dignarentur.  Ex  ipfomet  facro 
textu  id  colligitur.  Ut  enim  egreflus  eft  Jehu  in 
curiam  ad  reliquos  regni  Proceres,  cum  quibus  con¬ 
fidebat  &  colloquebatur,  antequam  a  fuperveniente 
Propheta  in  fecretius  cubiculum  deduceretur  ;  reli¬ 
qui  tunc  Principes  ac  Proceres  in  contemptum  Pro¬ 
phetae  ,  dixerunt  :  Quid  venit  mfanus  ifie  ?  Medi¬ 
tator  ,  amice  Ledor  ,  hanc  loquendi  phrafim  ,  uc 
cognofcas  ex  his  verbis  ,  quanti  Prophetam  illius 
Regni  Proceres  facerent. 

Fuit  enim  vetus  mos  hominum  ,  infanos  ac  ftul- 
tos  exiftimare  ,  qui  divina  loquerentur  ,  divinoque 
fpiritu  agitarentur.  Inde  Ofeas  9.  ait  :  Scitote  Ifrael 
fiultum  Prophetam  ,  infanum  virum  fpiritualem.  Ec 
in  Ad.  Apoft.  Paulum  divina  loquentem  infanire 
putabat  Feftus.  Qua  de  caufa  etiam  Poeta:  aliquan¬ 
do  in' hoc  numero  reponebantur  ,  quod  enthufiafmo 
adi  loqui  putarentur.  Hinc  illud  Symmachi  epift. 

4.  Videor  vobis  mentis  infipere  ,  atejue  adeo  in  Poetas 
nomen  dedtjfe ?  Minime  igitur  mirum  effe  debet, quod 
difcipulus  Elifaei  infanus  non  folum  a  Proceribus  Jo- 
rami  ,  qui  in  confeffu  cum  Jehu  aderant ,  exiftima- 
retur  ,  fed  etiam  quod  adhuc  magis  eft  ,  ejufdem 
etiam  exiftimationis  penes  ipfum  Jehu  eflet  ,  refte 
Jofepho  lib.  9.  antiq.  cap.  4.  jehus  autem  ,  inquit , 
in  confejfum  Ducum  rediit.  Percontantibus  autem  illis , 

Y  y  y  z  &ro~ 


1078  Arcanorvm  Sacrae  Script.  I079 


gjr  rogantibus  ft cire  ,  qua  de  caufa  venijfet  juvenis  ille  : 
dr  infanum  videri  dicentibus.  Rette  inquit  (fupple  Je- 
hus)  conjetturam  facitis ,  nam  infani  verba  loquutus 
eft.  Ex  quibus  Jehu  verbis ,  ipfi  quoque  Prophe¬ 
tam  opprobrio  fuifle  conftat  ;  propterea  nequeadprae- 
fentiam  illius  Jehu  caput  aperuifle,  neque  libi  ab  illo 
caput  detegi  ,  in  maximam  ignominiam  ,  permiflu- 
rum ,  ratio  luadeat  :  caput  enim  illi  difcooperiendo, 
nequaquam  boni  ominis,  ut  dicebamus  ,  non  regni, 
fed  peflimi  ominis  nuncius  Propheta  adfuiflet;  fum- 
mos  namque  temeritatis  ac  impudentiae  fuiflet  homi¬ 
ni  undequaque  contemptibili,  fummo  Principi  inter 
Proceres  regni  caput  detegere. 

Cum  igitur  Prophetarum  adliones ,  tam  his, quae 
praedicebant ,  quam  rebus  fignificatis  ,  pro  more  & 
confuetudine  illius  aetatis  correfpondere  deberent ;  8c 
neque  caput  Jehu  Prophetam  detegere  ,  nec  ipfe  ad 
Prophetae  praefentiam  operimentum  capitis ,  live  pi¬ 
leum  detraxerit  j  utique  pileatum  Jehu  ac  te6tum  a 
Propheta  un&um  dicimus,  fervata  nimirum  inaugu¬ 
rationis  apud  Hebraeos  confuetudine  ,  quorum  Re¬ 
ges  diademati  facro  inaugurabantur  oleo.  Hoc 
etiam  antiquiffimis  temporibus  ufu  venifle  apud  Ro¬ 
manos,  fufpicari  fortalfe  poteft  ex  Plutarcho  inNu- 
ma,  ubi  de  inauguratione  Numae  primi  polt  Romu¬ 
lum  Romanorum  Regis  agitur.  Sed  praeter  allata 
aperte  colligitur  hoc  ex  capite  n.lib.  4.  Reg.  ubi 
Joafum  teftimonio  ,  ut  cum  facro  textu  loquamur  , 
diademate  pracornatum  fuifle  fcribitur,  antequam 
facro  inauguraretur  oleo.  Sic  enim  legimus  :  Pro- 
duxitque  filium  Regis  ,  lupple  Jojada  ,  &  pofuit  fuper 
eum  diadema  ,  &  tefiimonium  :  feceruntque  eum  Re¬ 
gem,  &  unxerunt.  Jam  ergo  non  aperto ,  fed  oper¬ 
to  ;  non  nudo,  fed  diademato  capite  Rex  apud  He¬ 
braeos  facro  initiabatur  oleo  ,  a  Pontifice  inaugu¬ 
rabatur. 


B 


C  A  P.  L  I  I. 


D 


Regi  inaugurato  faufta  a  populo  precabantur. 

Ad  loca  2.  Reg.  ip.  Mifit  autem  Abfalon  explorato¬ 
res  in  univerfas  tribus  Jfirael  dicens  :  Statim  ut  audie¬ 
ritis  clangorem  baccina  ,  dicite  :  Regnabit  Abfalon 
in  Hebron.  3.  Reg.  1.  Et  canetis  buccina  atque  di¬ 
cetis:  Vivat  Rex  Salomon.  Et  ad  alia  plura  loca. 

DUplici  vocum  &  acclamationum  genere 
regia  inauguratio  a  populis  profequebatur  ; 
falutatione  nimirum  feu  adoratione  ,  &  ac¬ 
clamatione.  Prior  erat  Senatorum  ,  Procerumque  E 
Reipublicae  ;  pofterior  populorum  ac  plebis.  In 
falutatione  ratio  dignitatis  ac  ordinis  illorum  habe¬ 
batur,  qui  ad  Principem  confalutandum  accedebant; 
aliqui  enim  ad  ofculum  oris  ,  ut  vidimus,  admitte¬ 
bantur  ;  alii  manum  tantum  Principis  deofculaban- 
tur.  At  vero  in  acclamationibus  nulla  habebatur  digni¬ 
tatis  ratio ,  nullus  fervabatur  ordo  ;  fed  virorum  ac 
mulierum ,  fenum  atque  infantium  ,  nobilium  igno- 
biliumque  voces  in  acclamationibus  commifceban- 
tur.  Conceptis  verbis  electus  Princeps  falutabatur, 
atque  in  adoratione  eidem  faufta  precabantur.  Non 
ita  fieri  folitum  apud  Romanos  in  acclamationibus 
videbimus;  fed  quifque  pro  libito  boni  ominis  ver-  F 
ba  promebat.  Salutatio  habebatur  cum  Senatus  , 
atque  Eledtores  in  Principem  confentiebant;  at  ve¬ 
ro  acclamatio  interdum  falutationem  praecedebat , 
interdum  fequebatur  ;  aliquando  praecedebat  ac  fe- 
quebatur  ;  &  quoties  in  publicum  novus  Princeps 
prodi iflet ,  toties  eidem  acclamabatur.  Acclamatum 
vero  fuifle  boni  ominis  ergo  ,  cuicumque  homini  | 


novum  aliquem  celfiorem  gradum  confcendenti ,  ex 
more  omnium  nationum  ,  certius  eft  quam  proba¬ 
tione  indigeat.  Quamobrem  noftra  etiam  hac  aetate, 
id  iplum  ducitur  in  morem ,  cum  Romae,  vel  alibi. 
Pontifex  five  Auguftus  quifpiam,  corona  redimitur. 
Cundta  enim  futura  minus  faufta  crederentur  ,  nifi 
laeta  populi  acclamatione  eledtio ,  ritus ,  ac  caeremo¬ 
niae  inaugurationis  profequerentur. 

Olim  apud  Romanos  acclamationem  afientandi 
caufa  exordium  fumpfifle*  Livius  lib.  1.  deca.4.  feri- 
bit  :  poftmodum  tamen  fuifle  acclamatum  ad  bona 
precandum  ,  &  boni  ominis  ergo  ,  teftes  funt  om¬ 
nes  pene  Romanae  hiftoriae  Scriptores  :  de  quo  ita 
Herodian.  lib.  2.  Principatus  Pertinacis  :  Hac  di¬ 
cente  Lato  ,  minimi  jam  fe  cohibuit  populus  ,  qum  cef- 
fante  adhuc  &  dubitabundo  milite  ,  Augufium  illum 
declararet ,  patremque  appellaret ,  &  fauftis  acclama 
tionibus  eum  profequeretur.  Idem  etiam  milites  fatti- 
tabant ,  quamquam  non  pari  alacritate  :  fed  etreum- 
fufa  undique  inermibus  ,  feftumque  agitantibus  diem  , 
populi  turba  ,  facile  illos  acclamare ,  ac  Pertinacem  vo¬ 
care  Augufium  coegit.  Et  paulo  infra  ,  poftquam 
Pertinax  a  Praetorianis  Imperator  confalutatus  fuiflet, 
ejuldem  in  Senatum  acceflum  feribens  Herodianus 
populo  acclamante ,  ait  :  Igitur  pofiquam  diluxit ,  in¬ 
curiam  fe  contulit  ,  neque  ignem  fibi  praferri  ,  neque 
ulla  principatus  infignia  pajfus  efi  attolli  ,  donec  Senatus 
fententiam  fcifc itaretur.  Sed  eum  omnes  fimul  atque  vi¬ 
derunt  ,  latis  acclamationibus  exceperunt ,  Augufium - 
que  &  Imperatorem  confalutarunt.  Tacit.  etiam  lib.  4. 
hiftor.  Aug.  creationem  Tiberii  recenfens,  extindto 
jam  Bruto  ;  Magno  ,  inquit  ,  ea  fletu  ,  &  mox  pre¬ 
cationibus  faufiis  audita ,  ac  Ji  modum  orationi  pofuijfety 
mifericordia  fui  ,  gloriaque  animos  audientium  imple¬ 
verat.  Haec  ibi.  Quibus  quidem  fauftis  precationi¬ 
bus  populi  acclamationes  Tacitus  aperit,  atque  fub- 
indicat ,  non  alia  de  ratione  a  populis  acclamationes 
edi  confuevifle ,  nifi  ad  bonum  omen  novo  Impera¬ 
tori  precandum. 

Tantum  vero  acclamatio  audtoritatis  ,  atque  dig¬ 
nitatis  ex  ufu  accepit ,  ut  quae  aflentationis  ,  &  joci 
exordium  habuerat ;  poftmodum  Imperatores  Ro¬ 
mani  fibi  fere  eam  refervaverint ,  nec  communica¬ 
tam  acclamationem  voluerint  cum  aliquo ,  non  di¬ 
cam  homine  infimas  ,  aut  mediocris  conditionis  , 
fed  nec  cum  reliquo  Senatu  ,  quoties  una  in  thea¬ 
trum  Senatus  Imperatorque  conveniflent.  Unus  pro 
multis  Lipfius  lib.  2.  ele&or.  teftis  aderit.  Quini- 
mo  poftea  Imperatores  ac  reliqui  magiftratus  pluri¬ 
mi  fecerunt ,  cujufnam  nomen  in  acclamationibus 
priorem  occuparet  fedem.  Quamobrem  Juftinianus 
Imperator  vidtor  de  Rege  Tneodahato ,  pacem  ei 
in  hanc  legem  concedit :  Vt  populus  pro  more  in  plau- 
fu  &  acclamationibus  ,  Imperatoris  fufliniani  m  primis 
nomen  pranunciaret ,  Theodahati  deinceps  :  idque  five 
in  theatris ,  five  in  triviis  ,  five  alibi  locorum.  Haec 
ex  Procop.  lib.  1.  de  bello  Goth.  aftert  Lipfius  ubi 
fupra.  Ex  cujus  au&oris  verbis  ,  acclamationem 
inter  feria  habitam  perfpicuum  eft,  ac  velut  propria 
Imperii  nota  diligentiffime  legibus  cautum ,  ne  aliis 
a  Principe  concederetur. 

Si  vero  originem  antiquioraque  acclamationis  ex¬ 
ordia  ,  nec  non  etiam  ,  quando ,  ac  ubi  nata  fit  , 
perquirere  voluerimus  ;  inter  antiquitatis  tenebras 
omnia  jacere  fepulta  ,  certo  intelligemus  ;  quamvis 
ejufdem  ufum  pervetuftum  fuifle  ,  perfpicuum  fit. 
Acclamationem  enim  Regnum  atque  Imperium  Ro¬ 
manorum  praeceflifte,  mamfeftum  eft  ex  ejus  frequen- 
tiflimo  ufu  apud  Hebraeos  ,  qui  Romanos  praecefle- 
runt.  Nam  Hebraeos  novo  Regi  ac  Principi  accla- 
mafle  ,  cum  inaugurabatur  ,  ex  facris  Scripturis 
paflim  conftat ;  ut  ex  lib.  1.  Reg.  cap.  10.  lib.  3. 
cap.  1.  lib,  2.  cap.  ip.  lib.  4.  Reg.  cap.  9.  &  ir. 


Myrothecivm  III. 


1080 

lib.  2.  Paralip.  cap.  23.  Sc  aliunde.  Acclamatum 
enim  fuifle  Sauli  ,  Davidi  ,  Abfaloni  ,  Adonix  , 
Salomoni ,  Jehu  &  Joafo  ,  lacer  textus  fcribit. 

Sed  pro  facris  oraculis  intelligendis  advertendum 
eft,  non  femel,  fed  iterum  ac  iterum  apud  Ifraelitas 
Principi  acclamari  confueviflfe  ,  primo  cum  in  ele¬ 
ctione  ,  aut  declaratione  ,  populi  ac  Proceres  aflen- 
tiebantur ;  deinde  cum  Princeps  inaugurabatur.  Nam 
cum  nondum  inauguratus  eflet  Saul  ,  facroque  oleo 
un£tus  in  Galgala,  in  prima  ejus  eleCtione  fuifle  ei¬ 
dem  acclamatum,  Vivat  Rex ,  dicitur  i.Reg.  10. 
In  afleCtata  etiam  tyrannide  Abfalonis  lib.  2.  Reg. 
cap.  15.  eum  mififle  aliquos  ad  univerfas  tribus  Ifi- 
rael  fcribitur  ,  qui  populos  fic  praemonerent  :  Sta- 
tim  ut  audientis  fonitum  baccina  ,  dicetis  :  regnavit 
Abfalon  in  Hebron.  Quam  quidem  acclamationem 
pertinuifle  ad  eleCtionem  Abfalonis  in  Regem  ,  & 
in  fignum  aflenfus  praeftiti  a  populis  ,  non  autem  ad 
inaugurationem,  manifellum  eu;  quod  fimul  ac  fe¬ 
mel  in  univerfis  tribubus  Ifrael  eleCtio  Sc  inaugura¬ 
tio  haberi  nequiret  ,  fed  in  una  tantum  celebrari. 
Sic  etiam  3.  Reg.  1.  qui  Adonia:  partes  fequeban- 
tur  ,  eumque  Regem  acclamabant ,  fluas  acclama¬ 
tiones  minime  ad  inaugurationem  dirigebant  ,  quae 
fine  facro  oleo  celebrari  nequibat;  fed  ad  fignifican- 
dum  aflenfum  ,  quem  in  ejus  eleCtione  praeftabant , 
acclamabant. 

Demum  Principi  in  folemnitate  inaugurationis  ac¬ 
clamabatur  ,  poftquam  a  Pontifice  facro  fuiflet  in¬ 
unitus  oleo.  Nam  de  acclamatione  Joafi  4.  Reg. 
cap.  ii.  &  lib.  2.  Paralip.  cap.  23.  dicitur  :  Impre¬ 
cati  funt  ei ,  atque  dixerunt  :  Vivat  “Rex.  Ita  fcribi¬ 
tur  de  Joafo  lib.  2.  Paral.  23.  Licet  vero  illa  diitio 
Imprecationi  plurimum  apud  Grammaticos  mali  omi¬ 
nis  ac  execrationis  fit ,  quod  ea  diitione  nihil  aliud, 
quam  malum  in  caput  alicujus  fignificari  ab  eiscen- 
featur  ;  tamen  cum  verbum  precari  ,  etiam  in  bo¬ 
num  aliquando  accipiatur  ;  nunc  quoque  decet  illam 
dictionem  in  eamdem  fignificationem  accipere  ,  ex 
auctoritate  noftri  Vulgati  interpretis.  Adverten¬ 
dum  infuper  elt  ,  a  codice  Septuag.  St  ab  Hebraico 
textu  ,  diCtionem  illam  imprecationi  correfponden- 
tem  deefle.  Quamobrem  ab  Interprete  noftro  para- 
phraftice  additam  intelligimus,  ad  expreflionem  bo¬ 
ni  ominis ,  quod  Regi  jam  adorato  ab  Ifraelitis  pre¬ 
cabatur.  Ex  vi  igitur  illius  vocabuli  a  noftro  Vul¬ 
gato  loco  citato  politi  conftare  reor,  apud  Hebrseos, 
ante  alias  quafcumque  nationes  ,  acclamationem  in¬ 
ter  feria  habitam  fuifle.  Voluit  enim  Interpres  vul¬ 
gatus  ea  voce  fubindicare  ,  acclamationem  in  aufpi- 
ciis  Regum  Ifraelitarum  ,  non  affentationis  gratia  , 
non  joci  de  caufa  infonuifle  ,  non  theatralem  extitif- 
fe,  fed  ex  debito  populorum  inter  graviora  regniju- 
ra  ,  jure  facro  a  Samuele  inftitutam  ,  veterique  con- 
fuetudine  probatam, ac  boni  ominis  ergo  fuifle  intro- 
duCtam. 

Clariora  haec  omnia  fient  ex  his,  quae  loco  jam 
citato  lib.  2.  Paralip.  cap.  23.  adjunguntur  ,  fi  ad 
trutinam  revocentur.  Athaliam  fcribitur  vocem  lau¬ 
dantium  Regem  audivifle  ,  cum  Joafus  inaugurare¬ 
tur.  Quarum  vocum  St  laudantium  fenfus  ut  intel- 
ligatur  ,  inquirendum  fupereft  ,  quamnam  ob  cau- 
fam  Joafum  Regem  tunc  eleftum  laudarent  Ifraeli- 
tae ;  quaenam  gefta illius  heroica  celebrarentur;  quas 
partas  vi£torias  ,  quas  fubaftas  nationes  ,  tanto  ftre- 
pitu  ac  plaufu  profequerentur  ;  ut  rumor  acclaman¬ 
tium  ad  Athaliam  ufque  pervenerit  ,  quas  domi  in 
palatio  ,  procul  a  templo  ,  in  quo  Joas  inauguraba¬ 
tur  ,  exiftebat.  Etenim  in  puero  feptenni  ,  cujus 
adhuc  os  lac  fapiebat ,  viftorias  partte  ,  fubaftaque 
regna  ,  aut  devidtas  nationes  ab  Ifraelitis  celebrari 
non  poterant.  Propterea  dicendum  eft  ,  acclama¬ 
tiones  illas  ,  non  quidem  aflentationis  gratia  ,  fed 


I08l 


B 


D 


E 


boni  ominis  de  caufa  apud  Ifraelitas  inftitutas  fuifle, 
atque  propterea  plaufu  St  acclamationibus  ele&um 
Regem  ab  eis  profequutum  ,  ut  illi  atque  Regno 
bona  precarentur.  Quamobrem  Jofeph.  lib.  6.  an- 
tiquit.  cap.  5.  Saulis  ad  regnum  renunciationern 
Icnbens  ait  :  Cumque  populus  faufla  acclamatione  Re* 
gem  falutaffet.  Non  folum  igitur  rationem  acclama¬ 
tionis  ex  diStis',  fed  etiam  ritum  acclamandi ,  bona¬ 
que  precandi  in  Regum  inaugurationibus  pracceffifle 
apud  Hebraeos  Confulum  ac  Imperatorum  Romano¬ 
rum  feculum  >  exprefle  colligitur. 

Acclamationis  deftinatutn  tempus  requiratur  :  ni¬ 
mirum  praecederet  ne  undtionem,  an  eam  fubfeque- 
retur  ,  an  denique  tunc  acclamaretur  ,  fauftaque 
Regi  precarentur  ,  cum  a  Pontifice  Rex  iflfe  lacro 
chnfmate  ungebatur  :  utrumnfe  populi  fignum  ali¬ 
quod  ex.pe£liarent ,  quo -acclamationis  tempus  indi-i 
ceretur  ,  an  vero  nullo  expedtato  figno  ,  quifque; 
pro  libito  acclamaret,  fauftaque  Regi  precaretur* 
Velata  licet  fint  omnia,  pro  viribus  detegantur.  Ex 
Romanorum  enim  hiftonis  tunc  populum  acclamai 
re  ,  fauftaque  novo  Imperatori  precari  folitUm  liqui¬ 
do  conftat  *  cum  congiarium  eidem  daretur.  Erat 
autem  congiarium  ,  munus,  quod  ab  illo,  qui  ma± 
giftratum ,  aut  Imperium  iniiflet  ,  populo  donaba¬ 
tur ,  ut  fcribit  Seneca  lib.  4.  de  beneficiis.4  Mos 
quidem  adeo  pervetus  apud  Romanos  ,  Ut  de  ipfo- 
metNuma  primo  polt  Romulum  Romanorum  Re¬ 
ge  ,  fcorteis  aflibus  congiarium  populo  dedifle  feria 
bat  Alex,  ab  Alex.  lib.  4.  gen.  dier.  cap.  15.  Quam¬ 
vis  forfitan  eo  congiario  non  adeo  ditatas  fuerint  trU 
bus  ,  quemadmodum  eo  ,  de  quo  Plin.  meminit  iii 
panegyrico  Trajano  didto.  Sed  fcortei  hujus  congia¬ 
rii  fides  apud  fuum  audtorem  remaneat. 

Verius  quidem  ,  me  judice  ,  fortafle  fufpicari 
pollet :  non  quidem  congiario  ,  fed  buccina  ,  vel 
aliquo  alio  inftrumento  Ifraelitas  ad  acclamationem 
excitatos  fuifle/  Nec  enim  improbabili  conjedtura 
ad  haec  movemur  :  Modulate  enim  populos  plau¬ 
dentes  ad  acclamationem  procelli  fle ;  imo  etiam  ora¬ 
riis  ufos,  ac  ftudio  ad  componendam  vocem  in  ful¬ 
viorem  fonum  ac  harmoniam  ,  audior  eft  Lipf.  irt 
Tacit.  lib.  16.  annal.  ea  verba  illuftrans  ,  quas  de 
Nerone  citharizante  a  Tacito  dicuntur  :  Plebs  per - 
fonabat  certis  modis  ,  plaufuque  compofto.  Quod 
itidem  lib.  2.  eledt.  affirmat  ,  fimulque  quid  apud 
Romanos  orarium  eflet,  cujus  meminit  Vopifcus  in 
Aureliano,  aperit.  Et  quamvis  oraria  ,  plaudendi- 
que  ,  ac  modulandi  ritus  alienos  fuifle  a  Republica 
Hebraeorum  exiftimem  ,  inftrumenta  tamen  mufica, 
quibus  excitatus  populus  Ifraeliticus  ad  faufta  Regi 
precanda  incitaretur  ,  ad  Ifraelitas  minime  aliena 
fuere. 

Verum  five  congiario,  five  figno  tubas,  aut  alte¬ 
rius  cujufpiam  inftrumenti  excitatas  confueverint  tri¬ 
bus  Romanorum  novo  Principi  acclamare  ,  parum 
noftra  intereft.  Buccina  excitatas  tribus  in  Hebraso¬ 
rum  Republica  ad  acclamandum ,  ab  ipfo  ufque  nafc 
centis  Reipublicas  exordio  aperta  res  eft.  NamExo. 
19.  cum  populus  progreflurus  eflet  ad  montem  ,  ut 
Deum  adoraret  ,  quem  Reipublicas  Imperatorem 
elegerat ,  buccinas  fono  excitatum  a cceffifle  dicitur  : 
famque  advenerat  tertius  dies  ,  &  mane  inclaruerat , 
dicit  textus.  Et  ecce  coeperunt  audiri  tonitrua  ,  ac 
micare  fulgura  ,  &  nubes  denfffima  operire  montem  , 
clangorque  buccina  vehementius  perftrepebat.  Sic  etiam 
lib.  2.  Reg.  cap.  iy.  Abfalon  affedtans  tyranni- 
dem  ,  ad  buccina:  fonum  Regem  fe  acclamandum 
juffifle  fcribitur  fic  :  Mifit  autem  Abfalon  explorato¬ 
res  in  univerfas  tribus  Ifrael  dicens  :  fiatim  ut  audie¬ 
ritis  clangorem  buccina  ,  dicite  :  regnavit  Abfalon  in 
Hebron. 

Hic  autem  clangor  buccina:  in  fignum  acclama- 
Y  y  y  3  tionis 


ArCANORVM  S  A  CRiE  ScRIPT. 


1082 

tionis  editus  in  legitimis  inaugurationibus,  non  qui¬ 
dem  ante  ,  fed  poftquam  Rex  facro  jam  oleo  un- 
dus,  &  diademate  redimitus  fuidet,  perftrepebat, 
atque  infonabat  :  quamobrem  prius  quam  tuba  info- 
nuifet,  novo  Principi  acclamare  nefas  erat  in  Ifrael. 
Quas  Ifraelitarum  confuetudo  non  latuit  Pinedam 
lib.  2.  de  reb.  Salom.  cap.  6.  §.  3  n.  6.  Quod  au¬ 
tem  undo  jam  regi  acclamaretur  ,  cx  eo  con¬ 
fiat;  quod  quoties  facris  in  litteris  de  regia  ali- 
cujus  inauguratione  fermo.eft;  prius  Regem  inau¬ 
guratum  ,  quam  acclamatum  fcribitur.  Sic  enim  lib. 
3.  Reg.  cap.  1.  cum  de  inauguratione  Salomonis  a- 
gitur,  acclamationem  fub  hac  verborum  forma  Davi- 
dem  prasfcripfifle  legimus  :  Tollite  vobifcum  fervos 
Domini  veftri  ,  dr  imponite  Salomonem  filium  meum 
fuper  mulam  rneam ,  &  ducite  eum  in  Gihon :  d?“  ungat 
eum  ibi  Sadoch  Sacerdos  ,  &  Nathan  Propheta  in  Re¬ 
gem  fuper  Ifrael ,  &  canetis  buccina  atque  dicetis:  Vivat 
Rex  Salomon.  Quae  ad  unguem  fervata  dicuntur  ibi¬ 
dem  :  Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos  cornu  olei  de  taber¬ 
naculo  ,  dr  unxit  Salomonem:  &  cecinerunt  buccina 
dixit  omnis  populus  i  Vivat  Rex  Salomon.  Et  lib.  4. 
Reg.  cap.  9.  inauguratum  Jehu  Regem  in  Ifrael 
legimus,  &  ad  fignum  tubae  acclamatum :  Fejlinave 
yunt  itaque ,  &  unufquifque  tollens  pallium  fuum  po- 
fuerunt  fub  pedibus  ejus  in  fimilitudinem  tribuna¬ 
lis  :  &  cecinerunt  tuba  ,  atque  dixerunt ,  regnabit 
fehu.  His  fane  locis  Hebrasorum  confuetudo  illus¬ 
trata  maneat  ,  novumque  Regem  fauftis  acclama¬ 
tionibus  a  populo  exceptum  confiet ,  poftquam  facro 
fuiflet  inundus  oleo  :  non  quidem  confufim ,  Sc  inor¬ 
dinate;  fed  prascone  infonante  tubam,  populumque 
ad  acclamationem  excitante. 

Tuba  vero  ac  buccina  ,  metallica  ,  an  cornea 
eflet  ,  infra  fuo  loco  proprio  fubtiliori  indagine 
explicabitur.  Etenim  tubis  ac  cornibus  figna  ca¬ 
ni  in  Ifrael  confuevifle  ,  cum  Reges  a  populo 
confalutarentur  ,  fcribit  Jofeph.  lib.  9.  antiq.  cap. 
4.  populi  acclamationem  in  renunciando  Rege  Je¬ 
hu  referens  per  hasc  verba  :  Tz&tJvcov  aurov 

ivtirguvvviv  durio  r 0  fiotnov  ,  ^  fax&lfyvltf  7cu?  Ki&triv 

iclponvov  iujovv  itven  fiotriXioi*  Bellicis  itaque  mufi- 
cisque  inftrumentis  apud  Ifraelitas  ,  populus  ex¬ 
citabatur  ,  ut  novo  Regi  acclamaret  ,  faufta  ei¬ 
dem  precaretur  ,  omnique  gaudio  ac  laetitia  confa- 
lutaret. 


C  A  P.  L  I  I  I. 

Acclamationis  forma  in  inaugurationi¬ 
bus  explicatur. 

Ad  loca  2.  Reg.  ip,  Statim  ut  audieritis  clangorem 
buccina  ,  dicite ;  regnavit  Abfalon  in  Hebron.  2. 
Paral.  23.  Imprecati  funt  ei ,  atque  dixerunt :  Vivat 
Rex.  Quod  cum  audiffet  Athalia  ,  vocem  fcilicet  cur¬ 
rentium  ,  atque  laudantium  Regem  ,  mgrejfa  ejl  in 
templum  Domini.  Et  ad  alia. 

NOn  uno  tantum  in  loco,  necfemel,  Roma¬ 
norum  confuetudo  fuit ,  ut  novo  Principi  a 
populo  acclamaretur  ;  fed  etiam  in  theatris , 
theatralibufque  ludis  pluries  id  fiebat  :  ficut  etiam 
pluries  aliquando  congiarium  populo  datum  legimus. 
Auctor  fit  Vopifcus  in  Aureliano  dicens:  Sciendum 
tamen  congiaria  illum  ter  dedijfe ,  donajfe  etiam  populo 
Romano  tunicas  albas  manicatas  lineas  ,  Afras ,  atque 
tASgyptias,  ipfumque  primum  donajfe  oraria  populo  Ro¬ 
mano,  quibus  uteretur  ad  favorem.  Favoris  igitur, 
id  eft  ,  acclamationis  ,  plaufufque  gratia  popu¬ 
lus  a  Principe  orariis  ,  veftibus  ,  congiariisque 


B 


D 


10  83 

donabatur.  Quamobrem  populum  etiam  toties  Im¬ 
peratori  acclamafie  ,  quoties  ab  lplo  donabatur  , 
rationi  confonat :  ut  gratias  nimirum  donanti,  quan¬ 
tum  poterat  referret,  neque  ingratitudinis  nota  inu¬ 
reretur. 

Acclamationis  occationem  fcripfimus  ;  tempus 
monftravimus  nihil  de  forma  verborum  diximus: 
quemadmodum  fecimus  cum  de  adoratione  agere¬ 
mus,  praeconceptam  eam  verborum  formam  expli- 
cando.  Hanc  autem  acclamationem  diffindam  ex- 
titifle  apud  Romanos  ab  adoratione,  ipfamet  verbo¬ 
rum  forma  demonftrat.  In  ea  enim  adoratione,  uc 
vidimus  ,  his  A.ve  Cafar  Imperator ,  vel  aha  huic  fi- 
mili  Proceres  utebantur  :  in  acclamationibus  vero 
nulla  erat  verborum  determinata  forma  ,  quam  ta¬ 
men  ,  quantum  fieri  poteft ,  ad  capita  revocandam 
reor,  ut  pars  parti  refpondeat,  &  eunda  tequa  lance 
librentur.  Nam  quibus  fignis  plauderetur  novo 
Principi  ,  fequenti  capitulo  dicemus :  at  qua  verbo¬ 
rum  forma  eidem  acclamaretur  ;  ac  in  ea  acclama¬ 
tione  ,  qua;  verba  antecederent,  qua  eamdem  co¬ 
mitarentur  ;  &  quas  denique  inaugurationem  fub- 
fequerentur  ,  praefenti  in  capitulo  confideranda  ve¬ 
niunt. 

Aliquando  enim  in  acclamationibus,  quarum  ufus 
erat  penes  Romanos  ,  nonnulla  praemittebantur  , 
qua:  'correfponderent  his,  quas  in  concione  ad  popu¬ 
lum  a  Principe  propofita  fuerant.  Hujus  coniuetu- 
dinis  teftis  eft  Capitol.  in  hiftoria  Gordianorum ,  in 
qua  de  illorum  allumptione  ad  Imperium  agit,  Sc 
populo  in  concione  advocato.  Duces  his  verbis  a’llo- 
quutos  fuifie  tradit  :  Quo  circa  Ji placet ;  quoniam  non 
longe  efi  nobilijfimus  vir  Proconful ,  cum  filio  confulari 
legato ,  quorum  utrique  pefiis  illa  mortem  minata  efi , 
fublata  de  vexillis  purpura  ,  Imperatores  eos  dicemus  ] 
adhibitifque  infignibus  Romano  more  firmabimus.  Tunc 
acclamatum  efi  &c.  Acclamationis  formam  audor 
fubinfert  ;  ita  tamen  ut  primo  ad  propofita  in 
concione  refpondeatur  ,  cujus  refponfionis  hxc 
funt  verba:  zAEquum  efi ,  jufium  efi. 

Ut  autem  laetiora  apparerent,  qua:  acclamaban¬ 
tur;  defundum  jam  Imperatorem,  qui  Rempubli- 
cam  male  admimftraverat  ,  vocibus  exeerabantur. 
Scribit  hoc  Lamprid.  in  Alexandro  his  verbis : 
Ex  aci  is  verbis  pridie  nonas  ,  cum  Senatus  frequens 
m  Curiam  ,  hoc  efi  ,  in  a  dem  Concordia  templum 
inauguratum  conveniffet  ;  rogatufque  ejfet  Aurelius 
Alexander  Cafar  Augufius  ,  ut  concineret  s  ac  primo 
recufaffet  ,  quod  fciret  de  honoribus  fuis  fibt  agendum 
ejfe  :  dein  poflea  venijfet  acclamatum.  &c.  Interque 
acclamationes  illa:  habentur  voces :  Dn  te  ex  ma¬ 
nibus  impuri  eripuerunt  :  impurum  tyrannum  &  tu 
perpefus  es  :  impurum  &  tu  videre  doluifii:  Dii  illum 
eradicaverunt:  infamis  Imperator  rite  damnatus :  infa¬ 
mis  unco  tr alius  efi  ad  exemplum  timoris:  luxunofits 
Imperator  jure  punitus  efi :  contaminator  honorum  jure 
punitus  efi.  judicia  Deorum  hinc  apparent.  Hec&  fexcen- 
ta  alia  in  hiftoriis  Romanorum  leguntur;  ex  quibus 
quasdam  quafi  acclamandi  forma  novis  Imperatoribus 
colligitur. 

Verum  in  facris  Scripturis  hujufmodi  exeerationes 
acclamationibus  admixtis  quamvis  non  legantur ; 
potuiffe  tamen  contingere  ,  ut  apud  Ifraelitas  quol 
que  ,  cum  exeeratione  antecedentis  Principis  ,  fi 
male  ,  vel  tyrannice  Rempublicam  adminiftraflet , 
novo  Regi  aliquando  fuerit  acclamatum  ,  non  eft  £ 
ratione  dilfonum.  Nam  in  Joafi  inauguratione  A- 
thaliam  peffimam  ,  matrem  Regis  Ochozix  extin- 
dam  legimus,  jufiu  Jojadas  fummi  Sacerdotis. Cum 
enim  uique  ad  illud  tempus  Reipublicas  regimen, in 
dedecus  Judaici  fceptri  ,  peffima  mulier  tenuillet, 
regiamque  Davidicam  prolem  ,  quo  ad  poterat  ex- 
tinguere  ftuduiflet  ,  fandumqne  Dei  templum  im~ 

purifli- 


Myrothecivm  III. 


10  84 

puriflimis  facris  prophanaflet ,  veri,  ac  praepotentis  &\ 
Dei  cultum  fuftuliflet,-  fexcentaque  alia  nefandiflima 
patraflet 3  ut  merito  jufiii  Jojadas  Pontificis  fuo  im- 
purifiimo  fanguine ,  impietatis  poenas  perfolverit. 
Quamobrem  quod  Joafo  ad  regnum  fublimato,  dum 
faufta  eidem  precaretur  populus ,  impiiflimam  Regi¬ 
nam  Athaliam  execrareturj  non  immerito  fu  (picari 
poflumus,  ducti  exemplo  etiam  Semei;  qui  David 
Regem  execrabatur  ,  cum  fugeret  Abfalonem  fi¬ 
lium  ,  Regem  acclamatum  in  Hebron  ,  &  in  aliis 
Ifraelitici  regni  civitatibus.  Sic  enim  de  hacexecra- 
tione  legimus  z.  Reg.  cap.  6.  Ita  amem  loquebatur 
Semei  cum  malediceret  Regi :  Egredere  ,  egredere  vir 
[anguinum  ,  &  vir  Belial :  reddidit  tibi  Dominus  u-  B 
niverfum  fanguinem  domus  Saul  ,  quoniam  mvafifii 
regnum  pro  eo  ,  &  dedit  Dominus  in  manu  Abfa. 

Ion  filii  tui  :  &  ecce  premunt  te  mala  ,  quoniam  vir 
[anguinum  es. 

Redeamus  ad  Romanorum  acclamationes,  in  qui¬ 
bus  aliquando  novo  Regi ,  ac  Imperatori  faufta  abf- 
que  execratione  antecefloris  precabantur ,  vitae  nimi¬ 
rum  diuturnitatem,  Imperii  felicitatem,  victoriam 
de  hoftibus  &  alia  fexcenta  hujus  generis  novo  Prin¬ 
cipi  aufpicantes  ;  quorum  meminit  Capitolinus  in 
Gord.  fub  hac  verborum  forma:  Gordiane  Augufi  e 
Dii  tc  fervent  feliciter 3  Dii  te  nobis  dederunt ,  Dii  con¬ 
fervent  ,  Dii  perpetuent.  Plurima  his  fimilia  haben-  C 
tur  apud  Vuolfang.  Laz.  comment.  Rom.  Reipub. 
Barnab.  Briflon.  lib.  1.  de  form.  Rom.  &  L>ipf.  lib. 
z ■  eledor.  Populum  acclamafie  Imperatori  Alexan¬ 
dro,  ubi  gratias  egiflet,  fcribit  Lamprid.  in  Alexan. 

Et  cum  egijfet  gratias  Alexander ,  acclamatum  ejl :  An¬ 
tonine  Alexander  Dii  te  [ervent  :  Antonine  Aureli  Dii 
te  [ervent  :  Antonine  Eie  Dii  te  fervent.  Jamque 
vulgatum  erat  apud  Romanos  acclamationis  car¬ 
men  ,  quod  apud  Tertul.  in  Apologet,  cap.  3/. 
habetur  : 

De  noftris  tibi  fuppiter  augeat  annos. 

Ad  quam  acclamandi  formam  ,  bonaque  precandi  D 
Imperatori  refpiciens  Ovidius  in  favorem  Augufti 
lib.  1.  Faftor.  dixit : 

Augeat  Imperium  nofiri  Ducis  ,  augeat  annos , 
Protegat  &  noftras  querna  corona  [ores. 

Hinc  etiam  illa  Grrecorum  acclamandi  forma 
dg  <4S\ioog  ,  id  eft  ,  in  fieculum  ,  quae  frequentifiima 
apud  Romanos,  Lipfio  auctore  ex  Tertulliano  ,  & 
aliis  fuit. 

Pares  erant  his  illae  Hebraeorum  acclamationes: 
Vivat  Rex  Adonias:  Vivat  Rex  Salomon  3  &  alia  mul¬ 
ta  his  fimilia  ,  in  quibus  Principis  nomen  minime 
exprimebatur  ;  ut  vivat  Rex  s  quae  pafiim  in  facris  £ 
litteris  occurrunt.  Quamvis  vero  in  facris  textibus 
diverfitatem  aliquam  inter  verba  adorationis,  atque 
acclamationis  in  regno  Ifraelitico  minime  intueamur; 
id  fortafle  provenire  potuit  ex  vi  Hebraicae  phra- 
fis  :  quicquid  enim  multiplici  verborum  phrafi  a- 
pud  Romanos  fignificabatur  3  illud  idem  verbis 
Hebraicis  l1??-  jechi  hamelech  explicabatur. 
Quae  acclamationes  Ifraclitarum  ,  longe  antiquiores 
quam  Romanorum  acclamationes  fuere  3  nihil- 
que  aliud  quam  longioris  vitae  curfum  novo  Regi 
augurabantur  ,  eidemque  dierum  perpetuitatem 
cum  omni  felicitate,  dicendi  ea  phrafi  populi  perfo- 
nabant. 

Fuifle  autem  verba  adorationis ,  atque  acclamatio¬ 
nis  fimilia  apud  Ifraelitas  ,  argumento  evidenti  fa¬ 
cris  ex  oraculis  petito  ,  probari  poteft  :  nam  illa. 
Vivat  Rex  ,  ad  adorationem  pertinere,  ex  his  qux 
jam  diximus  manifeftum  eft.  Eamdem  vero  fuifle 
acclamationis  formam  apud  Ifraelitas,  cap.  if.  lib.  a. 
Regum  id  aperte  demonftrat  3  cum  in  affedata  ty- 


IOg$ 


rannide  Abfalonis  fcribitUr:  Mfit  autem  Abfalon  ex¬ 
ploratores  in  umverfits  tribus  Ifiael  dicens  :  Statim  ut 
audieritis  clangorem  buccma  ,  dicite:  Regnavit  Abfialon 
in  Hebron.  Cumque  adoratio  Principi  minime  pne- 
ftari  valeat  ,  nifi  praeiens  adfuerit ;  nec  Abfalon  eo¬ 
dem  tempore  ad  clangorem  buccina:  in  univerfis  tri¬ 
bubus. ,  ac  urbibus  adeffe  poflet  3  ex  eo  loco  ma- 
nitefte  conftat  3  prasdidam  verborum  formam  ,  non 
ad  adorationem  ;  fed  ad  acclamationem  Principis 
pertinuifle;  quae  in  eledione  alicujus,  in  fignum  af- 
fenfus  edebatur. 

Erant  etiam  alia  acclamationum  genera ,  quibus 
apud  Romanos  novo  Caefari  ,  Imperii ,  aut  regni 
fucceflori  ,  Principatum  futurum  ,  aut  felicitatem 
precabantur 3  ex  quorum  verborum  varietate,  accla¬ 
mationis  diverfitas  ab  adoratione,  in  Romanorum 
facris  perfpicua  apparet ,  ut  ea  Lampridii  in  Alex, 
acclamandi  forma  :  Felices  nos  Imperio  tuo !  [elicem 
Rempublicam  !  Et  quae  acclamata  fuerunt  in  Clau¬ 
dium,  feripta  u.  Trebel.  Poli,  in  Claud.  Claudi  Au - 
gufie  ,  Principem  te ,  aut  qualis  tu  es ,  [emper  optavimus . 
Claudi  Augufie ,  te  Re[pubhca  requirebat.  Claudi  Au¬ 
gufi  e  ,  tu  fr ater ,  tu  Pater ,  tu  amicus  ,  tu  bonus  Sena¬ 
tor,  tu  vere  Princeps.  Quae  licet  Imperatori  Alexan¬ 
dro,  ac  Claudio  jam  eledis,  6c  praefentibus,  fuerint 
acclamata 3  fapiunt  tamen  nonnihil  futuri  ,  fi  dili¬ 
genter  illa  dicendi  phrafis  contempletur.  Hoc  etiam 
genus  acclamationis  apud  Hebraeos  in  ufu  extirifle , 
facris  ex  litteris  colligitur.  Enimvero  cum  Joas  inau¬ 
guratus  eft  ,  lib.  4.  Reg.  cap.  11.  novo  Regi  accla¬ 
matum  tanto  plaufu  fcnbrtur  ,  ut  de  acclamantium 
ftrepitu  dicatur  ibi :  Athalia  autem  audivit  vocem  lau¬ 
dantium  Regem.  Quae  vero  voces  laudis  efle  potue¬ 
rint,  fufpicari  minime  poflumus  ,  nifi  eas  perfirniles 
his  dixerimus,  quas  jam  ex  Trebel.  pro  Claudio  re¬ 
tulimus  :  nimirum:  Tu  vere  Princeps ,  tu  regia  pro¬ 
les  ,  tu  Ifiraehtici  regni  verus [uccejfor s  &  alia  plura  his 
fimilia  ,  quae  acclamata  Joafo  putamus.  Puerulum 
enim  vix  feptennem  ,  cum  neque  a  re  bellica,  ne¬ 
que  ex  proftratis  hoftibus  laudari  poflet ,  laudatum 
dicendum  eft  a  felicitate,  quam  illi,  regnoque  po¬ 
pulus  expetebat  ,  atque  fub  eo  Rege  expedabat. 

Potilfimum  vero  acclamationum  verba  tunc  ad 
futurum  regimen  refpexifle  in  facris  litteris  viden¬ 
tur,  cum  acclamandum  alicui  foret,  cujus  fucceflio 
ad  regnum  in  ambiguo  eflet  pofita.  Quamobrem  in 
Ablalone  ,  qui  contra  omne  jus  Patri  fandiflimo 
regnum  furripere  cogitabat.,  nequaquam  2.  Reg.  iy* 
fcnbitur  fuifle  acclamatum :  Vivat  Rex  Abfialon  i  lon¬ 
gam  vitam  illi  precantibus  his  ,  qui  ejus  partes  fe~ 
quebantur  3  fed  ,  Regnabit  Abfalon  m  Hebron.  Quafi 
ea  acclamatione  fignificare  vellent  ,  nequaquam  re¬ 
gnum  Abfalonife  aufpicari ,  fed  defiderare.  Quam¬ 
vis  vero  qui  illis  verbis  acclamarant ,  non  ita  fenfif- 
fent  3  ita  tamen  fenfifle  Spiritum  fandum  ,  effedus 
probavit.  Sic  etiam  lib.  4.  Reg.  cap.  9.  quando  Je- 
hu  Regem  acclamatum  legimus ,  cui  nequaquam 
regnum  debebatur ,  quod  ad  regiam  profapiam  non 
pertineret  3  fed  adverfus  Joram  infurgendo  ,  Rex 
Ifrael  inauguratus  eft  ,•  nequaquam  a  Proceribus,  qui 
illi  adhasferunt :  Vivat  Rex  ,  acclamatum  legimus, 
fed  Re?nabit  fehu:  regnum  nimirum  illi  aufpicando, 
quod  ei  non  alio  jure,  quam  ex  divina  ordinatione 
debebatur. 

Ne  ,  quaefo  ,  circa  ea  quae  dida  funt,  Ledorof- 
fendatur  ,  in  contrarium  afferendo  acclamationis 
formam  ,  qua  ufi  funt  ad  fontem  Rogel  ,  qui  Ado¬ 
nias  partes  fequebantur.  Cum  enim  Adonias,  nullo 
cum  fandiflimo  patre  habito  verbo ,  Abfalonem  imi¬ 
tatus  ,  vivente  adhuc  patre  ,  regnum  affedarer,  fe- 
que  Regem  renunciari  ad  fontem  Rogel  contende¬ 
ret  3  qui  ejus  partes  fequebantur  ,  non  leguntur  ac- 
clamafle  :  Regnabit  Adonias  j  fed  more  aliorum  Prin- 

cipum, 


1086  Arcanorvm 


cipum,  qui  legitimo  jure  ad  regnum  pervenere ,  ac¬ 
clamabant  :  Vivat  Rex  Adornas.  Haic  ,  inquam, 
quaffo  ,  ne  aliquem  offendant  j  ut  propterea  con¬ 
temnenda  putet ,  quae  de  varia  acclamationum  for¬ 
ma  diximus.  Facile  enim  refponderi  poteft ,  illud 
ita  accidide  ,  quia  Adonias  mortuo  Abfalone  ,  jure 
primogeniturac  fruebatur  principatu  inter  fratres , 
cum  effet  fecundus  natu  poli  Abfalon.  Cumque  jure 
primogeniturse  eidem  regnum  deberi ,  penes  regni 
.Proceres  indubitatum  cenleretur  j  propterea  tan- 
quam  legitimo  Principi ,  qui  partes  illius  fequeban- 
tur  ,  acclamabant  :  Vivat  Rex  Adornas.  Cum  ta¬ 
men  contra  omne  fas  ,  £cjus  ,  inaugurationis  quo¬ 
dammodo  epulum  paraffet.  Etenim  fine  patris  ve¬ 
nia  ,  fe  Regem  acclamari  nequaquam  confentire  de- 
buiflet  i  quinimo  etiam  fponte  ab  aliquibus  oblatum 
regnum  acceptare  fibi  non  licebat.  Quia  tamen  aequo 
animo  fibi  regnum  addici  ,  Regemque  fe  acclamari 
confentiebat  :  propterea  quafi  cum  legitimo  fuccef- 
fore  ageretur ,  eidem  acclamabant  :  Vivat  Rex  Ado¬ 
nias.  Haec  de  varia  acclamationis  forma  apud  He¬ 
braeos  a  me  di£ta  accipiat  Le&or,  falvo  meliori  cal¬ 
culo.  Verfamur  enim  inter  abditas  antiquatafque  fa- 
crorum  oraculorum  confuetudines.  Quamobrem  fi 
cui  minus  probata  haec  fuerint ,  nobis  neque  pro 
Adonia  ,,  neque  pro  Ablalone  contendendum  putet. 
Satis  enim  nos  fecifie  arbitramur  5  fi  longo  tot  an¬ 
norum  intervallo  a  nobis  diffitos  mores ,  8c  ritus , 
faltem  fubindicaverimus.  Reliquorum  erit  ,  ex  li¬ 
bris  Hebraeorum  Thalmudicis ,  &.  ritualibus ,  quo¬ 
rum  in  dies  recondita ,  &  vetera  volumina  lucem  vi¬ 
dent  ,  haec  ipfa  noftra  lludia  illuftrare  ac  juvare  ; 
necnon  etiam  ,  fi  quae  rejicienda  fuerint ,  rejicere  , 
&  probanda  probare. 


A 


B 


GAP.  L  I  V. 


Regi  inaugurato  plaudebatur. 


D 


Ad  loca  4.  Reg.  11.  Feceruntque  eum  Regem  ,  (fi  un¬ 
xerunt  ,  (fi  plaudentes  manu  dixerunt  :  Vivat  Rex. 
Nahum  5.  Non  efi  obfcura  contritio  tua  ,  pejjima  e  fi 
plaga  tua  :  omnes  qui  audierunf  auditionem  tuam  , 
comprejferunt  manum  fuper  te.  Et  ad  alia. 


ANti^uissimus  ille  ,  fimulque  fapientiffi- 
mus  Anaxagoras  ,  hominem  animal  fapien- 
tifiimum  propterea  fibi  videri  affirmabat ,  quod 
manibus  foret  inftru&us.  Tradidit  id  nobis  de  Ana- 
xagora  Arifioteles  ,  6c  a  Plutarcho  in  Moralibus  re¬ 
petitum  fcimus.  Hoc  fapientiffimi  viri  affertum  , 
iummorum  Philofophorum  audoritate  comproba¬ 
tum  ,  ea  ratione  interpretatur  Coelius  Rhodig.  lib.  4. 
le£t.  antiq.  cap.  3.  ut  nifi  datae  homini  manus  fuif- 
fent,  ratio  ipfa,  quae  divinitatis  in  homine  pars  qua¬ 
dam  efi  ,  debilis ,  manca  ,  &  quodammodo  inutilis 
cenleretur.  Aujim  dicere ,  inquit  Coei,  fejun tlis  ma¬ 
nibus  ,  fuijfe  non  inermes  modo  nos  futuros ;  fed  velbru - 
tis  infehciores  :  quem  enim  ufum  rationis  haberet  lumen 
illud  divinum  omni  ope  deflitutum  ?  Et  talis  ac  tantus 
revera  efi  manuum  ufus  in  homine  ;  ut  Greeci  vete¬ 
ri  proverbio  dicere  confueverint.  r/  ^ r et  xpps  x’k  dv 
fgycaraivlo,  ld  efi  ,  Quid  non  efficere  valent  manus  l 
1  icpterea  in  facris  iEgyptiorum  ,  &  apud  veteres 
I  heologiae  peritos ,  innumerabilia  fere  lymbola  ha¬ 
buere  manus.  Quas  omnia  pluribus  commentatus  efi 
Pier.  Valer.  vir  longe  do&iffimus.  Nec  enim  manus 
iolummodo  loquentem  ,  ut  casteras  corporis  partes , 
adjuvant  ;  fed  ipfis  quodammodo  loquuntur.  Iis 
namque  ,  ut  Fabius  docet  apud  Coelium ,  pofcimus , 
pollicemur,  vocamus,  dimittimus,  minamur, fup- 


E 


Sacrae  Script.  1087 

plicamus  ,  abominamur  ,  timemus ,  interrogamus, 
negamus,  gaudium,  tnftitiam,  dubitationem ,  con- 
feffionem  ,  poenitentiam  ,  tempufque  ofiendimus. 
Quae  omnia  loquutionum  genera  in  folis  manibus 
polita  quotidie  experimur  in  his ,  qui  lingum  impe¬ 
dimento  tenentur  :  quibus  quidem  alia  non  efi  lin¬ 
gua  ,  quam  manuum  ufus.  Quare  etiam  de  Zacha- 
ria  patre  magni  illius  Baptifta:  fcriplit  Ltic.  cap.  1. 
Et  pofiulans  pugillares  fcnpfit  dicens  (fic.  Poftulat  , 
atque  dicit  ;  cum  adhuc. lingua  illius  non  effet  fo- 
luta  :  poftulavit  certe  non  lingua  ,  quae  divinitus 
vinciebatur  i  fed  manibus.  Et  de  Nerone  Citharoe¬ 
do  in  theatro  Tacitus  lib.  6.  annal.  fcripfit  :  Pofire- 
mo  flexus  genu  ,  (fi  coetum  filum  manu  veneratus  ,  fen- 
tentias  judicum  operiebatur  fitto pavore.  Quinimo  in 
tanta  idiomatum  varietate  folae  manus  omnium  gen¬ 
tium  lingua  loquuntur  :  nam  fi  fimul  conjungantur, 
efficaciorem  orationem  reddunt.  Hinc  enim  con- 
cuffio  ,  hinc  plaufus  manuum  originem  duxit. 

Manuum  plaufus  atque  concuffio  fimpliciter  fi 
confiderentur  ,  cum  fint  a&iones  corporei  cujufdam 
inftru menti  indifferentis ,  cunctorumque  idiomatum 
vim  retinentis  ,  <k  quam  maxime  accommodati  ad 
hoc  ,  vel  illud  fignificandum  ,  moerorem  potius  , 
quam  gaudium  ,  aut  aliquid  aliud  ex  fe,  iplas  mini¬ 
me  fignificabunt  ;  fed  ad  trifiitiam  ,  mcerorem  , 
gaudium  laetitiamque  explicandam  manus  communes 
erunt.  Significatio  ergo  manuum  ad  hoc  potius  , 
quam  ad  aliud  fignificandum  ex  reliquis  aftibus  , 
quibus  plaufus  ipfe  jungetur  ,  determinabitur.  Aliis 
notis  ,  fi  fupercilia  quis  erexerit ,  oculifque  defixis , 
leu  eieclis,  manus  per  modum  plaudentis  concutiet, 
admirantis  erit.  Hinc  etiam  portentofam  Urbis  Ni¬ 
nive  ruinam  cum  minaretur  Deus ,  ut  cunftis  ad¬ 
mirationi  futuram  illius  Urbis  fubverfionem  fi- 
gnificaret,  per  Prophetam  Nahum  cap.  3.  dicebat: 
Non  efi  obfcura  contritio  tua  ,  pe  fima  efi  plaga  tua:  om¬ 
nes  qui  audierint  auditionem  tuam  ,  comprefferunt  ma¬ 
num  fuper  te.  Sub  metaphora  quidem  compreffionis 
manuum  exprimens ,  portentolam  adeo  ejus  ruinam 
futuram  ,  ut  cun6tis  admirationi  effet. 

Quid  eiulatus  ,  fufpiriaque  commemorem?  Quid 
fi  erumpant  lacrymae?  Plaufus  ipfe  manuum  his  jun¬ 
ctus  ,  moerorem  maximum  ,  animique  angorem  ve- 
hementiffimum  fane  pne  fe  feret.  Quamobrem  etiam 
in  conclamandis  mortuis  plaufu  utebantur  veteres. 
Hinc  illud  Plinii  lib.  7 .  cap.  y2.  Plaudendo  concivijfe 
minifieria  ejus  ,  qui  videbatur  ext intius.  Dominus 
quoque  aperiens  Ezechieli  inauditam  ,  atque  feve- 
riffimam  ultionem  ,  quam  ob  legis  tranfgreflionem 
de  populo  Jerofolymitano  fumere  decernebat  ,  ut 
tianfgi  eflionis  mentas  poenas  perverfores  daturos 
oftenderet  ,  Fili  hominis ,  ait  ad  Prophetam ,  plaude 
manu  ad  manum  s  quin  (fi  ego  plaudam  manu  ad  ma¬ 
num.  Quibus  quidem  manuum  plaufibus ,  quem¬ 
dam  quafi  dolorem  aperire  Deus  contendit, ea  ratio¬ 
ne  ,  qua  nos  dolorem  ,  pro  captu  noftro  ,  in  Deo 
cujufcumque  doloris ,  ac  triftitire  experte  concipere 
poffumus  :  quam  etiam  ob  caufam  Prophetam  pa- 
liter  fecum  de  ruina  civitatis  trifiari  volebat. 

Si  denique  lastas  aliquis  ediderit  voces  ,  hifque 
vocibus  manuum  plaufus  adjungetur  ;  hilaris  fane 
animus ,  lietitiasque  fignum  ,  ipfo  manuum  plaufu 
ab  eo  demonfirabitur.  Hujufce  rei  nobis  au£tor  fit 
Xenoph.  lib.  8.  de  predia  Cyri ,  ubi  Hyftafpes  unus 
ex  Gyn  familiaribus  ,  cum  fe  alacrem  de  profperi- 
tate  Regis  oftendere  peroptaret  ,•  quibus  fignis  ,  & 
indiciis  hoc  monfirari  fibi  liceat  ,  aperit  dicens  : 
Sed  unum folum  ignoro ,  quonam fim  ofienfurus,  me  gau¬ 
dere  bonis  tuis ,  utrum  manuum  concujfione  utendum  efi , 
an  ridendum  ,  an  aliquid  faciendum  ?  Eapropter  ad 
hilaritatem,  gaudiumque  demonftrandum,  cum  Prin¬ 
ceps  inauguraretur ,  Rexque  re nunciaretur,  populi 

vo- 


1 


108  8 


M 


y  R  O  T  H 


vocibus  manus  conjungebant ;  ut  in  tanta  d i verfo- 
rum  fexuum  ,  aetatumque  multitudine,  quorum  vo¬ 
ces  g yudii  notae  ad  Principis  aures  in  acclamando 
pervenire  nequibant ,  faltem  plaufus  manuum  fpe- 
«ftaret  :  ac  manibus  faltem  Principem  alloquerentur, 
ad  cujus  aures  alloqui  nequibant ,  ficque  inaugura¬ 
tioni  Regiae  ,  fummoque  Principatui  favere  cenfe- 
rentur. 

Plaufuum  genera  multiplicia  erant :  pedum  ni¬ 
mirum  ,  oris ,  atque  manuum  ;  de  quorum  multi¬ 
plicitate  accipi  debet  id  ,  quod  Tranquillus  dixit  in 
Nerone  :  Divifi  in  fabliones  plaufuum  genera  condifce- 
rent  ,  operamque  navarent  cantanti  Jibi.  Non  enim 
praetereunda  eft  Tranquilli  di&io  condifcerent ,  qua 
fignificare  voluit  ,  tanta  impudentia  Neronem  ad 
theatrum  ad  citharizandum  proceflille  ,  tantoque 
amore  laudis  ,  vel  fi  mavis ,  adulationis  in  ea  arte 
captum  fuifle  ,  ut  adulari  quaefierit.  Nec  fatis  fibi 
plaufum  inconditum  ,  nullaque  arte  editum  ,  uti 
mos  erat  theatri ,  exiftimaverit ;  fed  arte  quadam  , 
ac  ordine  fibi  applaudi  a  theatro  voluerit.  De  quo 
Tacitus  lib.  16.  ait.  Et  plebs  quidem  Urbis ,  hiflrio- 
num  quoque  gefius  juvare  folita  ,  perfonabat  certis  mo¬ 
dis  ,  plaufuque  compoflto.  Non  incompofite  nimi¬ 
rum  ,  neque  incondite  ,  fed  arte  ac  methodo.  Qua 
vero  arte  Neroni  cantanti  applaufum  fuerit  a  fpe£ta- 
toribus ,  ignotum  eft.  De  plaufu  pedum  Virgil. 
inquit : 

Pars  pedibus  plaudunt  choreas. 

Plaufum  oris  vidimus ,  in  loco  Taciti :  fed  quia 
in  Regum  inaugurationibus  verfamur  ;  in  his  potif- 
fimum  plaufum  quaerimus  ,  quo  populi  fe  favere 
Principatui  innuebant.  Tribus  autem  modis  populi 
in  inaugurationibus  manibusTavebant  Principi  ,  qui 
inaugurabatur  :  concutiendo  nimirum ,  feii  quaflan- 
do  ad  invicem  manus  ;  lacinias  veftimentorum  in 
auras  fluitantes,  &  denique  fudariola  ,  ac  lora  ma¬ 
nibus  in  aerem  agitando  :  quibus  motibus ,  ac  ma¬ 
nuum  quaflationi  jundta  acclamatione  ,  aflenfum 
ele&iom  novi  Principis ,  atque  inaugurationi  populi 
declarabant.  Sudariolis  ,  feii  fafciolis  uti  ceperant 
fub  Aureliano;  ut  ex  Vopifco  dixit  Cafaubonus , in 
illis  verbis  :  Tpfumque  primum  d&najfe  oraria  populo 
Romano  ,  quibus  uteretur  populus  ad  favorem.  Nam 
favere  ,  &  favor  funt  Theatrorum  atque  Circi  ver¬ 
ba  ,  nec  non  etiam  aliorum  locorum  ,  in  quibus 
publice  alicui  populi  blandirentur  aut  aliqua  alia 
de  caufa  acclamarent.  Quo  fpe&at  illud  Ovidii  lib. 
3.  Amor. 

Afaxima  jam  vacuo  Prator  fpeclacula  circo 

Quadrijuges  &quo  carcere  mifit  equos. 

Cui  faveas  video  ,  vincet  cuicumque  favebis , 

Quid  cupias ,  ipfl  fcire  videntur  equi. 

Verbum  enim  ,  faveo  ,  in  Circo  a  Poeta  ponitur, 
ut  Theatri  ,  Circique  proprium.  In  quo  etiam  fen- 
fu  Septimus  Romanus  apud  Cafaubonum  in  Vale¬ 
riano  Vopifci  loco  citato  ait  :  Interea  reliquis  Duci¬ 
bus  favorem  attollentibus  ,  gaudio  ,  l&titiaque  completa 
omma  funt.  Corippus  etiam  lib.  4.  de  ludis  Juftini 
Caefaris  verbo  favere ,  nonnifi  in  Circo  utitur  di¬ 
cens  : 

Omnia  roboribus  flernunt  ,  loco  plana  politis 
Conjungunt  tabulis  ,  &  ferri  nexibus  artiant  : 

Qua  pondus ,  ftrepitufque  virum ,  motufque  faventis 
Ferre  queant  populi. 

Et  quia  favere  non  fignificat  tacitam  tantum  ani¬ 
mi  benevolentiam  ,  fed  qute  voce  geftuque  expri¬ 
matur  :  ut  docet  Cafaubonus  ad  illum  locum  Vopif¬ 
ci  :  haec  autem  in  multorum  hominum  concurfu 


E 

A 


C  I  V  M  III. 


B 


D 


E 


IO89 

minime  fatis  exprimi  poterant ;  propterea  ut  figno 
aliquo  ipfum  id  aperirent ,  loris,  fudariolis,  atque 
fafciolis  utebantur.  Probat  hanc  confuetudinem  lo¬ 
cus  Ovidii  lib.  3.  Amor,  dicentis  : 

Quid  fac  is  infelix  ?  perdis  bona  vota  puelU , 

Tende ,  precor  ,  valida  lora  Jiniflra  manu. 

Ex  quo  Ovidii  loco  ,  qui  Augufti  feculo  feribe- 
bat  ,  Calaubonum  deieptum  arbitror  ,  qui  loco  ci¬ 
tato  ex  Vopifco  Aurelianum  primo  apud  Romanos, 
incognitum  orariorum  ufum  inftituifie  docet.  Cum 
enim  orarium  fub  ora  veftis  reponatur  ,  ut  perdo&e' 
Salmafius  in  Aureliano  Vopifci  fcripfit,  idemque  fic 
orarium  ,  quod  lorum  ad  oram  veftis  conlutum  ,  at¬ 
que  Ovidius  hunc  morem  in  theatris  etiam  fub  Au- 
gulto  ftetifle  notet  ;  plane  orariorum  ufum  ab  Au- 
leliano  inftitutum  non  reor  :  fed  cum  aliquos  fu- 
fpedfos  Aurelianus  Imperator  haberet ,  tunc  tradita 
populo  ab  Aureliano  oraria  fufpicor  voluille  Vopif- 
cum,  quibus  ad  favorem  populus  uteretur  :  ut  ora¬ 
riis  his,  qui  fibi  faverent  ,  qui  vero  non  aperte  di- 
gnofeerentur.  Cum  enim  vocibus  undique  perfonan- 
tibus  fautores  agnofeere  in  tanta  multitudine  diffici- 
e  foret  ;  Aurelianus  ludariolo  favorem  oftendi  juf. 
it ,  ut  de  cujufcunque  favore  ac  fide  fibi  conflaret. 
Quod  ftudium  fautorum  anteceflores  illius  minus 
forte  curaverant. 

Veftimentorum  quoque  laciniis  ,  tam  in  theatro," 
quam  alibi  favor  oftendebatur  ;  manibus,  nimirum 
elevando  ,  atque  agitando,  &  in  aerem  eafliem  la¬ 
cinias  jaftitando:  quod  Graeci  dicunt ,  ut  dodtiffime 
notavit  Cafaubonus  loco  citato  cw&creifv  t 
r  io 9-Jjt*.  Quamobrem  de  Adriano  Imperatore, 
audtor  vitae  Heliodori  Sophiftre  ,  feribit  eum  admi¬ 
ratum  viri  eloquentiam  ,  more  theatrali  exiliifle  , 
acciam affeque  oiov  iS7Te)  iyvunoc  t dv  ifjuxvaS  Kcti- 

,  itj  T«  roiotvTct,  c/adh{  r  nMoJagov  ,  dva- 
<retav  r  ,  k,  t  y.oAirov  yh. Philoftra- 
tus  etiam  in  Imagine  Arrichionis  Olimpyonicreait : 

Um  pMj  £  oivTtvroltes  y.ovov  ,  d^d  x,  £  I TklwixS 

KiVOH.  flodei  yovv  dvontYiciYltT  ovilis  T  &<%) IUV.  ip  0!  T  d 

X&Z*  dvotedistriv  ,  ol  'j  f  icQ-yjTot.  Pro  hac  confuetu- 
dine  ftare  etiam  locum  Ovidii  putat  Cafaubonus  j 
ut  validum  lorum  ,  quod  habetur  in  loco  jam  retro 
allato  ex  lib.  3.  Amor,  nihil  aliud  fit ,  quam  vefti¬ 
mentorum  lacinia  ,  &  infima  ora  ,  quibus  adfuta 
funt  lora.  Mihi  tamen  lora  ibi  pro  orariis  minime 
veftimento  adfutis  accipi  placet.  Viderint  alii  me¬ 
liora.  Quod  enim  ibi  a  Poeta  valida  lora  dicantur, 
meum  aflertum  tantifper  deturbat ,  fateor  :  fed  in 
his  controverfiis  non  eft  mihi  immorandum.  Ve¬ 
rum  pro  loris,  laciniifque  veftimentorum  Ovid,  ibid. 
ait : 

Favimus  ignavo  ,  fed  eum  revocate  ,  Quirites , 

Et  date  j ablatis  undique  Jigna  togis. 

En  revocant  ;  at  ne  turbet  toga  mota  capillos  j 
In  nojlros  abdas  te  licet  ufque  fmus. 

Dare  figtia  togis ,  de  quibus  hic  Ovidius ,  eft 
plaudere  togis  ;  ja&atis  nimirum  ,  ut  dicebamus  , 
loris. 

Favor  manuum  erat  in  plaufu :  quo  fpedlat  illa 
Varronis ,  atque  Columellae  querela  de  fuorum  tem¬ 
porum  patribus  familias  :  Qui  in  Circis  potius  ,  ac 
Theatris  ,  quam  in  fegetibus  ,  ac  vinetis  manus  move¬ 
bant.  Illud  etiam  Corippi  lib.  4.  de  ludis  Juftini 
Ctefaris ,  ex  ifto  manuum  plaufu  habet  declaratio¬ 
nem  ;  fic  enim  de  Circo  ait : 

Difpofuere  gradus  ,  queis  flaret  in  ordine  longo 
Divifum  in  turmas  ,  atque  in  fua  corpora  vulgus  ; 

Poffet  &  exertas  ad  munera  tendere  palmas , 

Liberius  fpeblare  oculis ,  mantbufque  favere. 

Z  z  z 


Nec 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1090 

Nec  enim  folum  animi  gaudium  ,  verum  etiam  1 
eorum  qu^e  a£ta  fuerant  approbationem  ,  illa  ma-  | 
nuum  concuffio  prte  fe  ferebat.  Idcirco  apud  vete¬ 
res  Romanos  ,  quibus  Comoediarum  erat  ufus ,  in 
fine  ad  notam  approbationis  ,  plaudebatur  :  quini- 
mo  auditores  etiam  in  fine  plaudere  grati  animi  er¬ 
go  ,  approbationifque  de  caufa  jubebantur  ;  ficque 
dimittebantur  ut  in  Andria  Terentii  videre  eft , 
quae  fic  clauditur  :  Ne  expelletis  dum  exeant  j  hic 
intus  defpondebitur  ,  intus  tranjigetur  ,  fi  quid  eft  quod 
reflet.  Plaudite.  Sic  Arift.  in  arte  poetica  docet  ver¬ 
bo  xpol««$*i  approbationem  fabulae  fignificari,  dicens: 
Sei  dpttpw  dei  xfoleitdg.  Hoc  eft  :  Oportet  autem  am¬ 
bo  femper  plaudere.  Eft  enim  idem  jcpoT®-*  Graece  , 
quod  Latine  plaufus  j  unde  eft  verfus  ille  tro¬ 
chaicus. 

Son  jcp ero v  ,  >Lj  ivdvTis  vp.lv  $  '%,'*'&■  f  xW»j<r#7e. 

Hoc  eft : 

Date  plaufum  &  omnes  nobis  cum  gaudio  plaudite. 

Plaudebatur  igitur ,  ut  gaudium  perceptum  ab  au¬ 
ditoribus  ,  his  qui  in  comoedia  ,  aut  tragoedia  per- 
fonarum  vices  geflerant ,  fieret  manifeftum.  Hinc 
Qumtilian.  lib.  6.  cap.  2.  dixit  :  Tunc  efi  commoven- 
dum  theatrum  ,  cum  ventum  efi  ad  illud  ipfum  ,  quo 
veteres  comoedia  ,  tragoediaque  clauduntur  ,  Plaudite. 
Et  Horatius  epift.  3.  lib.  2.  quae  inferibitur  de  arte 
poetica  ,  inftruens  ,  qua  arte  Poetae  in  fua  poefi  at¬ 
tentionem,  auditorumque  voluntatem  procurare  de¬ 
beant;  ad  illam  plaudendi  confuetudinem  refpiciens, 
quae  in  fine  tragoediarum  ,  dc  comoediarum  adhibe¬ 
batur  ,  dixit  : 

Tu  quid  ego ,  &  populus  mecum  defiderat ,  audi : 

Si  plaufons  eges ,  au/aa  manetis ,  &  ufque 

Sefiuri  ,  donec  cantor ,  vos  ^  plaudite ,  dicat. 

Quem  fane  plaufum  tanti  fecere  veteres  illi  in  fine 
ludorum  ,  ut  quo  major  ederetur  plaufus  ,  clavos  ac 
lapides  in  labrum  aereum  projicerent ,  non  folum  ut 
plaufus  arte  minime  careret ,  fed  etiam  ut  ftrepito- 
fior  plaufus  ederetur.  Inde  fortafle  haufit  Claudius 
Pulcher  lapidum  fonitum  fieri  in  plaufu  ea  ratione  , 
ut  veri  tonitrui  fimilitudinem  referret.  Quae  etiam 
Claudiana  tonitrua  fuiffe  appellata,  Janus  Parrhafius 
in  citato  Horatii  loco  affirmat. 

Plaudendi  vero  apud  Hebraeos  ufus  ,  in  Regibus 
inaugurandis  antiquior  fane  fuit,  quam  apud  Roma¬ 
nos.  Teftatur  hoc  illud  4.  Reg.  cap.  1 1.  &  2.  Pa- 
ral.  cap.  23.  in  quibus  de  inauguratione  Joafi  agi¬ 
tur  ,  per  haec  verba  :  Feceruntque  eum  Regem  ,  & 
plaudentes  manu  dixerunt  :  Vivat  Rex.  Hebraice 
*B  '*1  vaiaccu  caph.  Hoc  eft  :  Et  percujfierunt  manus. 
Eft  enim  plaufus  concuffio  manuum  ,  ut  vidimus. 
Nec  folum  cum  Reges  inaugurarentur  ,  fed  etiam 
ad  laetitiam  ,  alacritatemque  indicandam  ,  plaufu  uti 
confuevere  Hebraei.  Hinc  enim  illud  Propheta:  re- 
fpicientis  inaugurationem  Dei  ,  ut  Regis  in  Pfal. 
Omnes  gentes  plaudite  manibus  ,  jubilate  Deo  in  voce 
exultationis  ,  inquit ,  quoniam  Dominus  excelfus ,  ter¬ 
ribilis  ,  Rex  magnus  fuper  omnem  terram.  Et  Ifa.  cap. 
Sf  ad  notans  Propheta,  divino  afflatus  numine,  gau¬ 
dium,  quod  erant  habituri,  a  Domino  ,  quiMeffiae 
do&rinam  ample&erentur  :  In  latitia  egrediemini , 
inquit ,  &  in  pace  deducemini  :  montes  &  colles  can¬ 
tabunt  coram  vobis  laudem  ,  &  omnia  ligna  regionis 
plaudent  manu.  Quae  metaphorice  didh  a  Propheta, 
ea  ratione  accipi  debent; ut  abfolutaomninoque per¬ 
fecta  ltetitia  populo  his  verbis  a  Propheta  praenuncia- 
retur.  Nos  autem  hate  retulimus  ,  ut  plaudendi 
confuetudinem  antiquiffimam  monftraremus.  De  qua 
etiam  Corippus  lib.  2.  dum  Juftini  pofterioris  folem- 


109  I 

Aj  nem  ritum  in  Imperatore  creando  deferibit,  deplau- 
fu  loquitur  his  verbis: 

Intonuit  patrum  fubitus  fragor  inde  clientum  , 
Clamores  crejcunt  i  clamoribus  adfionat  ather. 
Laudibus  innumeris  regnantum  nomina  tollunt : 
fufiino  vitam  tercentum  vocibus  optant , 

Dugufia  totidem  Sophia  plebs  tota  reclamat: 

Felices  annos  ,  dominis  felicibus  orant. 

Quamobrem  licet  in  unius  tantum  Regis  inaugu¬ 
ratione  ,  nimirum  Joafi  ,  plaufus  in  facris  litteris 
fcribatur  ;  nihilominus  tam  Davidis  ,  quam  Saulis  , 
Salomonis  ,  aliorumque  quorumcumque  Regum  in- 
g  augurationes,  plaufu  fuifie  populos  profequutos,  ex 
more  omnium  gentium  ,  indubitatum  ,  certumque 
fore  debet.  Eaque  cum  primis  de  ratione  ita  affir¬ 
mare  cogimur  ;  quod  tubicinum  ,  atque  cantorum 
in  illorum  inaugurationibus  facer  textus  meminerit: 
quibus  inftrumentis  ad  perfedtam  hilaritatem  fi- 
gnificandam  ,  acclamatio  ,  plaufufque  adjunge¬ 
bantur. 


D 


E 


CAP.  L  V. 

Regi  inaugurato  buccina,  tubis,  ac  tibiis  prae¬ 
cinebatur. 

Ad  loca  3*  Reg-  1.  Et  cecinerunt  buccina  ,  (fi  dixit 
omnis  populus  :  Vivat  Rex  Salomon.  Et  infra  : 
Et  afeendit  univerfa  multitudo  pofi  eum  ,  (fi  populus 
canentium  tibiis  ,  (fi  Ut  antium  gaudio  magno  ,  (fi 
infonuit  terra  a  clamore  eorum.  4.  Reg.  1 1.  Vidit 
Regem  fiantem  fuper  tribunal  juxta  morem  ,  &  can¬ 
tores  ,  &  tubas  prope  eum  ,  omnemque  populum  ter¬ 
ra  Utantem  ,  &  canentem  tubis.  Et  ad  alia  plura 
loca. 

CUm  Rex  ,  8c  Princeps  ,  in  quacumque  Re- 
publica  Dei  perlonam  quodammodo  fuftineat  j 
divinam  quoque  quamdam  prae  fe  ferre  majes¬ 
tatem  cogitur.  Quamvis  igitur  cantores  ,  mufica- 
que  ipfa  ad  divinas  concelebrandas  laudes  cum  primis 
hominibus  conceffa  fuerit ;  ut  Trilmegiftus  affirmat 
in  dial.  Afclepius,  qui  eft  apud  Apul.  dicens  :  Nec 
immerito  m  hominum  coetus  ,  Mufarum  chorus  efi  d 
fumma  divinitate  demiffus  :  fcilicet  ne  terrenus  mundus 
videretur  incultior  ,  fi  modulorum  dulcedine  caruiffet  ; 
fed  potius  inufitatis  hominum  cantilenis  concelebraretur  , 
qui  folus  omnia  ,  aut  PAtcr  efi  omnium  :  atque  ita  coe - 
le fi  ibus  laudibus ,  nec  m  terris  harmonia  fuavitas  defuifi 
fet.  Et  Mundus  ille  inferior  ,  fuperiorem  cum  pri¬ 
mis  imitetur  ordine  quodam  Reipublicae  hienarchico, 
in  quo  Princeps  Dei  perfonam  fuftinet ,  (fi  Paulo 
fides  habenda  eft.)  Et  is  a  fubdiris  cujufdam  quafi 
adorationis  cultu  colatur.  Eapropter  inter  homi¬ 
nes  non  folum  in  facris  religionis  ,  &  inter  facrificia 
ipfa  ,  divinafque  laudes  ab  antiquis  ufque  tempori¬ 
bus  mufica,  cantores,  buccinatores,  atque  alia  in- 
ftrumentorum  genera  libentiffime  recepta  fuere  ,  ut 
facrae  litterae  paffim  teftantur;  fed  etiam  in  cultu  Prin¬ 
cipis  muficam  adhibitam  legimus. 

Ad  cultum  Dei,  muficaeufum  ,  facrae  undique  con¬ 
firmant  littera:.  Sic  enim  de  his  cap.  10.  Num.  cum 
de  forma,  &  ufu  tubarum  eft  fermo  :  Si  quando  ha¬ 
bebitis  epulum  ,  (fi  diesfefios  ,  (fi  calendas ,  canetis  tu¬ 
bis  fuper  holocaufiis  ,  (fi  pacificis  vittimis  ;  ut  fint  vo¬ 
bis  in  recordationem  Dei  vefiri.  Imo  tanto  rigore  hxc 
praecipiuntur  a  Deo  ,  ut  ipfius  divini  Numinis  au¬ 
ctoritate  fulciantur.  Huic  enim  ftatuto  additur  for¬ 
ma  illa  auftoritativa.  Ego  Dominus  Deus  vefler.  Qua 
dicendi  phrafi ,  praecepti  vis  explicatur.  Quinetiam 

fa- 


1092  Myrothecivm  III.  1093 


facra  Idolorum  ,  nequaquam  mufica  caruiffe  res  eft 
apertior  quam  probatione  indigeat.  Hinc  enim  il¬ 
lud  Statii  Thebaid.  lib.  8.  de  Eteoclis  ,  Thebano- 
rumque  facris  pro  devictis  Grajis ,  qui  cum  Adrafto 
ad  Polynicis  favorem  arma  fumpferant  : 

At  non  Sidoniam  diverfa  in  farte  per  urbem 
Nox  eadem  :  vario  producunt  Jidera  ludo  , 

Ante  domos ,  intraque ,  ipfeque  ad  moenia  marcent 
Excubia  ,  gemina  ara  fonant  ,  Idaaque  terga , 

Et  moderata  fonum  vario  (piramwe  buxus. 

Tunc  dulces  fuperos  ,  atque  omni  ex  ordine  alum¬ 
num 

Numen  ,  ubique  facri  refonant  Paanes ,  ubique 
Serta  ,  coronatumque  merum . 

Sic  etiam  Apul.  lib.  1.  Metamor.  Iaera  Ifidis  ma¬ 
gna;  Dete  feribens ,  muficae  choros  minime  ibi  de- 
fuifie  prodidit  dicens  :  Symphonia  dehinc  fuaves  ^fijlu- 
la  ,  tibiaque  modulis  dulcijjimis  perjonabant.  Et  pau¬ 
lo  infra  :  Ibant  &  dicati  magno  Ser  api  tibicines  ,  qui 
per  obliquum  calamum  ad  aurem  porrellum  dextram  fa¬ 
miliarem  ,  templi  ,  Deique  modulum  frequentabant. 
Et  infra  ,  cantorum  meminit ,  qui  facris  erant  ini¬ 
tiati  dicens  ;■  Hi  capillum  derafi  funditus  :  verticem 
pranit entes  ,  magna  religionis  terrena  fdera  areis ,  &  ar¬ 
genteis  ,  immo  vero  aureis  etiam  Jijlris  argutum  tinnitum 
conftrepentes. 

Cujus  fiftri  icon  noviffime  Romae  reperti,  in  mu- 
feo  D.  Francifci  Gualdi  equitis  Sandti  Stephani  af- 
fervatur.  Nec  folum  ad  Dei  cultum ,  fed  etiam  co¬ 
ram  Principe  quali  divinitatis  quodam  fimulacro  , 
confueville  cantores  ac  tibicines  perftrepere  ,  res 
eftnotiffima.  Praecentionis  hinc  vocabulum.  Nam 
quod  Principem  anteire  Iblerent ,  praecentores  hi  di¬ 
cebantur.  Erat  autem  cantorum  ,  atque  tubicina- 
rum  ,  tibiarumque  chorus  harmonicus  praecedens 
Principem  ,  qui  divinae  cujuldam  majeftatis  in  Re¬ 
ge  quodammodo  populos  admonebat.  Quamobrem 
etiam  apud  Romanorum  Imperatores  ufu  venit ;  ut 
cum  aliquo  Princeps  progrederetur  ,  tubicines  ,  ac 
buccinatores  praeirent.  Id  affirmat  Wolfang.  Laz. 
lib.  9.  comment.  Reip.  Rom.  cap.  z.  circa  finem, & 
alii  plures  Romanarum  rerum  'Scriptores,  probat ur- 
que  ex  Lipfio  lib.  7.  decad.  3. 

A  facris  oraculis  ,  &  Hebraeorum  ritibus  ,  velut 
ab  antiquioribus  ,  id  accepifle  tam  Romanos, quam 
alios  ,  merito  fufpicabimur  ;  apud  hos  enim  ubi  de 
inauguratione  Principis  ageretur  ,  ut  nihil  illorum 
deeflet,  quas  divinitatis  aliquod  fpecimen,  majefta- 
temque  quamdam  pras  fe  ferrent}  tubicinarum  etiam, 
atque  buccinatorum  rumorem,  vario  genere  fympho- 
nias  Regi  prazeinifle  legimus  :  cum  primis  dum  Rex 
ipfe  jam  inauguratus  ,  facroque  oleo  un&us ,  a  po¬ 
pulo  acclamandus ,  8c  plaufu  excipiendus  monftrare- 
tur  ,  ut  inde  ad  palatium  deduceretur.  Leguntur 
hasc  lib.  3.  Reg.  cap.  1.  cum  Salomon  fub  quadam 
inaugurationis  fpecie  fuccefibr  in  regnum  juflii  pa¬ 
tris  renuntiatus  fuit  :  Et  afeendit  univerfa  multitudo 
pofi  eum  ,  inquit  textus  ,  &  populus  canentium  tibiis  , 
&  latantium  gaudio  magno  ,  &  infonuit  terra  a  clamo¬ 
re  eorum.  Afeendit  igitur  Salomon  a  loco  ,  ubi  de 
mandato  patris  fucceflor  declaratus  fuerat  >  Jerofo- 
lymam  verfus,mula  vedtus,  &  populus  illum  feque- 
batur  ;  fed  cantores  praeibant.  Sic  etiam  cap.  1 1 . 
lib.  4.  Reg.  de  cantoribus  qui  Joafo  Regi  tunc  ad¬ 
itabant,  cum  a  populo  confalutandus^  acclamanduf- 
que  a  Jojada  proponebatur  ,  feribitur  :  Fidit ,  fup- 
ple  Athalia  ,  populum  terra  Letantem  ,  gr  canentem  tu¬ 
bis.  De  tefiera  vero  feu  figno  acclamationis  ,  cum 
inauguratus  fuit  Salomon,  loquens  facer  textus  ait  : 
'Unxit  Salomonem  ,  fupple  Sadoch  Sacerdos  ,  &  ce¬ 
cinerunt  buccina  ,  &  dixit  omnis  populus.  Vivat  Rex 
Salomon.  Strepitus  ergo  ,  ac  clangor  buccinarum  , 


A 


tibiarum  ,  atque  cantorum  in  Regis  inauguratione 
aderat.  Eumdem  inauguratum  acclamandum  indi¬ 
cabat  :  populum  ad  Regem  confalutandum  ex¬ 
citabat.  Et  denique  jam  facro  oleo  Regem  inun- 
dtum  ,  jamque  confalutatum  ad  regiam  deduce¬ 
bat. 


B 


C 


D 


F 


Huc  ufque  de  praecentione  in  genere  egimus :  re¬ 
liquum  eft:  ,  ut  ad  genera  inftrumentorum  ,  quibus 
Regi  ex  facris  oraculis  praecinebatur  ,  defeendamus. 
Mihi  enim  ignotum  eft  ,  quifnam  ex  audtoribus  ali¬ 
quando  diferimen  aliquod  inter  ftrepitum  ,  clango¬ 
rem,  ac  praecentionem  harmonicam  facrorum  oracu¬ 
lorum  adverterit  :  trium  enim  tantummodo  inftru¬ 
mentorum  in  allegatis  facra:  Scripturae  locis  mentio 
habetur,  quorum  ufum  in  inauguratione  fuifle  cer¬ 
tum  eft  :  tubarum  nimirum  ,  tibiarum  ,  ac  bucci- 
nae  :  qua:  inftrumenta  his  didtiombus  fchophar 
nn?En.  chatfotferoth ,  &  chahhm  in  Hebraico 

textu  nominantur.  Nam  fchophar ,  quod  com¬ 
muni  ,  8c  latino  vocabulo  buccina  interpretatur  , 
Graece  dicitur  :  licet  multoties  pro 

in  facris  Graecorum  exemplaribus  gd^uiy^  legatur. 
Illam  vero  vocem  Hebraicam  chatfotferoth  in 

plurali  politam  interpretes  per  Latinam  vocem  tuba 
inftrumentum  notiffimum  ,  ut  plurimum  reddunt : 
quod  proprie  Graece  Qdh ■my%  dicitur.  -Aliud  deni¬ 
que  inftrumentum  muficum  ,  quod  Hebraice  innu¬ 
mero  plurali  D’'?'?P.  chhalilim  appellatur;  nofter  inter¬ 
pres  Tibiam  dixit ,  Graece  otChos. 

Interpretes  aliqui  fuere  ,  qui  illa  duo  inftrumen¬ 
torum  genera  ^  fchophar  ,  &  chahlim  con¬ 

funderent  ,  alterum  pro  altero  accipiendo  :  nihilo¬ 
minus  diverfa  haec  inftrumenta  ,  atque  diftin&a  ex- 
titifle  in  facris  litteris ,  ex  vocabulorum  diverfitate 
liquido  conftat.  Hanc  enim  diverfitatem  aperte  ex- 
pifcari  poftumus  ex  cap.  15.  lib.  z.  Paral,  in  illis  ver¬ 
bis  :  fur av erunt  Domino  voce  magna  in  jubilo  ,  & 
clangore  tuba  ,  &  finitu  buccinarum.  Hebraice  fic 
legitur  nnisroi  quo  in  loco  duo  illa  vocabu¬ 

la  ,  ibidem  polita  ,  idem  fignificare  nequeunt.  Id- 
ipfum  etiam  ex  Graecis  exemplaribus  non  obfcure 
colligitur  :  fic  enim  legimus  ibidem.  upcmav  cvr$ 

xv&tq)  co  (pwvij  payoc Ajj  ,  ov  dKocKocypUj  ,  Kj  cm  colK- 

,  iij  cv  xiQfllws ,  Jt,  dl<Ppfv$ii<rot,v  nsde  hsJcn  ndcd 
$  ogxx.  Hoc  eft  :  Et  juraverunt  m  Domino  voce  ma¬ 
gna  ,  <2r  m  jubilo  ,  Q'  in  tubis  ,  &  in  buccinis  ,  five 
cornicinis  ,  &  latati  funt  omnis  fuda  de  juramento % 
Non  ergo  redte  aliqui  nnP[':  ac  pariter  didtionem 
per  unam,  eamdemque  latinam  vocem  Tuba  in¬ 
terpretantur  ,  ut  facit  M.  Marin.  fed  necefiario  per 
diftindta  vocabula  latina  reddere  ,  atque  pro  diverfis 
inftrumentis  eafdem  didtiones  accipere  cogimur.  Il¬ 
la  enim  vocabula  non  lynonyma  ,  fed  diverfa  funt} 
&  ad  diverfa  inftrumentorum  genera fignificanda re¬ 
feruntur  ,  &  quaenam  illa-  fint  ,  nobis  requirenda  9 
facer  textus  fubindicat. 

Tubam  igitur  nullumque  aliud  inftrumenti  ge¬ 
nus  Hebraice  n?^D.  chatfotferah  didtam  fuifie  arbi¬ 
tror.  Et  quidem  ea  voce  nihil  aliud  praeter  tubam 
fignificari  ex  cap.  10.  Numer.  apertiftimum  eft  ;  in 
quo  Deus  Moyfi  prscipit ,  ut  ad  convocandum  po¬ 
pulum  ex  argento  tubas  conficiat ,  dicens  :  Fac  ti¬ 
bi  duas  tubas  argenteas  duShles ,  quibus  convocare pof- 
Jis  multitudinem  quando  movenda  funt  cafira.  Ita  ibi. 
Inftrumenta  autem,  quae  tubarum  vocabulo  a  noftro 
Interprete  exprimuntur  ,  rihssn  Hebraice  dicun¬ 
tur  ;  Sc  Grcece  Qolhmyfcg  appellantur :  quamobrem  fic 
legimus  Deum  ad  Moyfem  dixifle  :  sroiVov  factori* 

Svo  (joiAi rryfoic  ,  ihardi  nofafa  doToio  ,  it) 

'hrovj)  <ro)  dvxxctAeiv  t  Qovctyoyr, v  ,  ^  i^od^v  t di  nece- 
ufiohctf.  Hoc  eft  :  Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  : 
laminatas  facies  illas  ,  &  erunt  tibi  ad  convocandum 
Synagogam  ,  &  ad  educendam  caprorum  metationem , 

Z  z  z  z  Hoc 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1094 

Hoc  eft  ad  educendum  populum  de  caftris  ,  quo¬ 
ties  vel  progrediendum  fuerit ,  vel  cum  hofte  ma¬ 
nus  fit  conferenda.  Cum  igitur  inftrumentum  , 
quod  vocabulo  Hebraico  fignificatur  ,  metal¬ 
licum  eflet  ;  nullibi  vero  hebraica  exemplaria  ae¬ 
rea  ,  aut  argentea  inflrumenta  per  vocem 
fchophar  meminifle  reperiantur  ;  eapropter  duo 
illa  inftrumenta  de  quibus  fermo  eft  lib.  2.  Pa- 
ralip.  nimirum  ab  invicem  diftinguere 

cogimur. 

Proinde  dicendum  eft;  etiam  ,  duo  illa  inftrumen- 
torum  genera,  ab  eo  tertio diftingui,  quodD'i’.’'?ritcA«- 
lilim  Hebraice  appellabatur,  tibiaque  a  no ftro inter¬ 
prete  redditur  ac  nominatur.  Et  quidem  mihi  eft 
adeo  hoc  evidens ,  ut  rem  aliter  interpretari  ne¬ 
queam.  Quare  apud  me  eorum  expolitio  probatur, 
qui  buccinam  interpretantur  ,  n?-?*n  tubam 

latine  vertunt  ,  &  D’Y?n  ,  quod  efl;  numeri  pluralis 
tibias  transferunt  ,•  licet  fatis  improprie  hoc  poftre- 
mum  ,  ut  ftatim  declarabo  ,  interpretentur.  Haec 
vero  inflrumenta  illis  vocibus  Hebraicis  nominata, 
atque  per  latinas  Buccinam,  Tubam ,  Tibiamque  ex¬ 
plicata,  apud  Latinos  pariter  diftingui  probare  poflii- 
mus  ,  nec  inepte,  ex  Apul.  lib.  3.  florid.  ubi  de 
fuavitate  ,  ac  excellentia  vocis  humanse  agens ,  il- 
lamque  per  comparationem  ad  varia  inflrumenta  con- 
liderans  ait  :  Siquidem  -vox  hominis ,  &  tuba  rudiore 
torvior  ,  &  tibia  queftu  delectabilior ,  fiftula  fufurro  ju¬ 
cundior  ,  &  buccina  fignificatu  longinquior.  Alii  le¬ 
gunt  :  Siquidem  vox  hominis ,  &  tuba  rudiore  torvior , 

lyra  concentu  variatior ,  &  tibia  quefiu  delefilabilior , 
er  fiftula  fufurro  jucundior ,  dr  buccma  fgnificatu  lon¬ 
ginquior.  Haec  Apulejus ,  de  cujus  varia  ledtione 
nihil  nunc  ad  nos.  Sufficit  haec  attulifle  ;  quibus 
plane  demonflratur  buccinam  ii  fiftula  ,  fiftulam  a 
tibia  ,  8c  utramque  a  tuba  diftingui  :  ut  haec 
inftrumentorum  genera  diverla  fore  plane  confla¬ 
ret  . 

His  omnibus  inftrumentis,  atque  pluribus  aliis  in 
choros ,  concentufque  fuaviffimos  difpofitis  ,  8c  una 
cum  inftrumentis ,  cantores,  ac  praecentores  jundti, 
Regi  jam  inaugurato  apud  Ifraelitas  praecinebant :  eo 
tamen  fervato  eorundem  inftrumentorum  ordine, 
ut  ad  excitandum  populum  ad  adorationem ,  precan- 
dumque  faufta  Regi  ,  buccina  tantum  caneretur. 
Haec  ex  2.  Reg.  15.  hauriuntur;  ubi  Abfalon  mift 
exploratores ,  cum  renunciandus,  &  acclamandus  Rex 
foret  in  univerfas  tribus  Ifrael  ,  juffitque  praeconis 
voce  omnibus  indici  :  Statim  ut  audieritis  clangorem 
buccina  ,  dicite  :  regnavit  Abfalon  in  Hebron.  Et  3. 
Reg.  1.  ubi  de  inauguratione  Salomonis  agitur; 
David  hac  pompa  Salomonis  declarationem  defi- 
gnavit  :  Tollite  vobifeum  fervos  Domini  vejlri  ;  (2 
imponite  Salomonem  filium  meum  fuper  mulam  meam , 
Cr  ducite  eum  in  Gthon  :  &  ungat  eum  ibi  Sadoch 
Sacerdos  ,  &  Nathan  propheta  m  Regem  fuper  Ifi 
rael  ;  &  canetis  buccina  atque  dicetis  :  vivat  Rex 
Salomon. 

Buccinae  ufus  in  regia  adoratione ,  rationem  habet 
a  praeconifando  aliquid.  Nam  quoties  aliquid  po¬ 
pulo  praenunciandum  erat ;  fola  buccina  canebatur. 
Quin  etiam  in  falutatione  ,  obedientiaque  Principi 
praeftanda,  ufus  buccinae  aderat.  Eapropter  cum 
Deus  in  Exodo  cap.  19.  ab  Ifrael itica  republica  in 
Principe  jam  electo,  populum  alloqui,  legefqueob- 
fervandas  eidem  ore  tenus  tradere  vellet ;  legitur  : 
Clangor  buccma  vehementius  perfirepebat ,  &fonus  buc¬ 
cina  paulatim  crefcebat  in  majus  ,  &  prolixius  ten¬ 
debatur.  Non  tubae  ,  non  tibiae ,  fed  buccinae, fo- 
no  populus  congregabatur  ad  Imperatoris  allocu¬ 
tionem. 

Obiter  autem  adnotnndum  putavi  ,  ab  infti- 
tutione  fortafle  Ifraeliticae  Reipublicae  ,  (in 


1095 

cujus  exordio  Deus  ad  montem  Sina  populum  allo- 
quutus  efl ;  )  gentes  reliquas  accepifle  cefpiticium 
tribunal  in  caftris  j  ex  quo  Imperator  milites  fuos 
alloqueretur  ,  atque  ad  arma  excitaret.  Hinc  illud 
Plutarchi  in  Pompeio.  (2^x1  oc  ir.  cvlog  tS 
tiuIikS  yiviofy  Qcv&cfiravlo;  0  usoiSmv  olvlo )  'fi  yr,c  iuropicic 
(2 ocdeioii  Aapi(2cZvov7is  ,  Kj  kxt’ U/ktiAcov  QvvTiHvlif.  De 
quo  etiam  Ammianus  23.  ait:  Ipfe  aggeri  glebali  ajfif-. 
tens  ,  coronaque  celfarum  circundatm  potefiatum ,  talia 
ore  fereno  dijferuit.  Et  Plinius  in  panaegyr.  Traja¬ 
no  didto  de  eadem  allocutione  ait  :  Decora  facies 
Confulis  multa  pofl  fecula  tribunal  viridi  cefpite  conftru- 
filum.  Vopifcus  in  Probo  :  Ab  omnibus  acclamatum 
B  efi  :  Probe  Augufie  Dii  te  fervent :  deinde  concurfus , 
&  cefpititium  tribunal ,  appellatufque  Imperator.  Lu¬ 
canus  de  Caefare  condonante  ait : 

.......  fi  et  it  aggere  fulti 

Cefpitis  intrepidus  vultu ,  meruitque  timeri 
Non  metuens . 

Et  Statius  lib.  7.  Thebaid.  Eteoclis  ad  fuos,  qui 
congrefluri  cum  hofte  jamjam  erant  ,  allocutionem 
feribens  ait: 

. Cum  re  filor  ab  aggere  coepit : 

Magnanimi  Reges ,  quibus  parere  recufem 
Dufiior ,  &  ipfe  meas  miles  defendere  Thebas. 

Et  alibi : 

Hic  fuetus  dare  jura  parens ,  hoc  cefpite  turmas 
Adfari . 

Quas  confuetudines  a  facris  oraculis,  Ifraeliticae- 
que  Reipublicae  facra  exordia  fuffuratas  gentes , 
fufpicor. 

Inftrumentum  autem  ,  quod  in  praecitato  loco  E- 
xodi ;  ( ut  ad  rem  redeamus )  nobis  efl;  buccina  ac 
tuba  ,  qua  neomeenia  populo  in  Pfal.  Si.  &  dies  fefi- 
tus  in  menfe  feptimo  Levit.  25.  praznunciabantur; 
ac  propterea  proprie  a  Sacerdotibus  inflabantur ;  ut 
Jofu.  6.  alibi  faepe  in  Pfalmis,  &  apud  Ifajam 

Prophetam.  Ubique  in  citatis  locis ,  &  alibi  in  He¬ 
braico  exemplari  eft  didtio^'^  fchophar ,  qua,  ut  di¬ 
cebamus  ,  non  tuba,  fed  buccina  fignificatur;  qua 
ad  Regis  acclamationem  excitato  jam  populo,  gau¬ 
dium  ,  laetitia  &  jubilum  reliquis  inftrumentis  popu¬ 
lo  indicebatur  :  ac  fimul  etiam  per  choros  populis 
concinentibus ,  atque  muficis  inftrumentis  perftre- 
aentibus  ,  feftum  celebrabatur.  Eapropter  cum 
inauguratus  fuit  Salomon,  feribitur:  Et  afeendit  u- 
niverfa  multitudo  pofi  eum  ,  &  populus  canentium  tibiis. 
Hebraice  Q  hoc  eft :  Fiftulantes  fifiuhs.  Et 
quando  Joas  Rex  fuit  renunciatus  4.  Reg.  cap.  1  j. 
omnem,  populum  tubis  exhilaratum  legimus,  Hebrai¬ 
ce.  nnP-n3  bachatsotseroth.  Ex  quibus  perfpicuum 
eft  ,  omni  inftrumentorum  genere  regiae  inaugura¬ 
tioni  plaufum  in  Republica  Ifraelitica  fuifle  conce¬ 
lebratum. 

His  illudiantur  loca  aliqua  Pfalmorum ,  in  qui¬ 
bus  Deo  triumphatori  more  regio  concinendum  a 
militibus  ex  parta  vidtoria  prsecipitur.  Unus  eft 
Pfal.  46.  in  quo  Propheta  omnes  populos  invitat  ad 
praecinendum  Domino  dicens :  Afeendit  Deus  in  jubi¬ 
lo  ,  cr  dominus  in  voce  tuba.  Eft  enim  Prophetica 
metaphora  fumpta  a  confuetudine  Regum ,  cum  fe 
ad  regiam  recipiebant.  Hebraice  fic  ^'p?  n) 
p  hoc  eft:  Domimus  m  voce  buccina.  Et  Pfal.  P7, 
Dei  a  Propheta  veluti  Imperatoris  ob  partas  vi- 
dtoria  luades  celebrantur  ,  deque  militari  peritia 
laudatur  his  verbis  :  Pfallite  Domino  in  cithara,  & 
voce  pfalmi  ,  in  tubis  dufil ilibus  ,  dr  voce  tuba 

cornea.  Hebraice  fic  legitur  nin'!l  n!?J 

Hfn;  TjSrsn  ua1?  lany  ‘itp)  rrrssna j  pjoC  c(^  ; 

Pfallite  Domino  in  cithara  ,  &  fono  pfiilterii  ,  in  tubis , 
&  voce  buccina  jubilate  coram  Rege  Domino.  Tubae 

igitur 


D 


E 


1096 

igitur  ac  buccinse  fono  ,  Regi  cum  fertum  celebra 
retur  ,  ac  etiam  cum  inauguraretur  ,  cantores  ,  ac 
populi  praecinebant ,  concinebant,  atque  etiam  fub- 
cinebant ,  cum  ad  regiam  Rex  in  folio  regni  feffu- 
rus  deduceretur.  Omnibus  enim  his  inftrumentis 
confociabatur  ,  ut  tam  Rex  ,  quam  populus  com¬ 
muni  gaudio  excitaretur  ,  &  fpecimen  quoddam  di¬ 
vinae  imaginis  in  Rege  populus  contemplaretur  ,  Sc 
Rex  ipfea  Deo  in  fummo  totius  Reipublicre  faftigio 
conftitutus ,  tantum  beneficium  humilitate  compen- 
faret ,  atque  pro  captu  humante  infirmitatis  ,  ccele- 
rtis  beatitatis  quodammodo  tam  Rex  ,  quam  popu¬ 
lus  participes  fierent  ;  ficque  magis  magifqueadcce- 
leftem  gloriam  muficis  inftrumentis  ,  tam  Rex  , 
quam  populus  excitati  fufpirarent.  Utinam  nos  quo¬ 
que  dum  in  Ecclefia  divinis  facrifque  myfteriis  in- 
terfumus  ,  canticis  facris  permoti  ,  divinas  in  lau¬ 
des  erumpentes  ,  &  voce  ac  fpiritu  pfallentes  ,  ad 
aeternam  adfpirantes  gloriam  ,  in  ea  quiefeere  per- 
optemusj  ut  Deum  perpetuo  laudare  poflimus. 


Myrothecivm  III. 


CAP.  L  V  I. 


Buccina  regire  praecentionis  inftrumentum  ex¬ 
plicatur. 

Ad  loca  5  •  Reg.  i .  Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos  cornu 
,  olei  de  tabernaculo  ,  &  unxit  Salomonem  :  &  ceci¬ 
nerunt  buccina  ,  &  dixit  omnis  populus  :  Vivat  Rex 
Salomon.  Exo.  19.  famque  advenerat  tertius  dies  , 
&  mane  jam  inclaruerat ,  &  ccce  coeperunt  audiri  to¬ 
nitrua  ,  &  micare  fulgura  ,  &  nubes  denfjfma  ope¬ 
rire  montem ,  clangor  que  buccina  vehementius  perfire- 
pebat.  Et  ad  alia  plura. 

REgije  praecentionis  fingula  nunc  inftrumen- 
ta  contemplemur  ,  eorundemque  diftin&io  , 
tam  ex  parte  materiae  ,  quam  formae  ac  foni 
monftretur.  Non  enim  praeter  rem  do&ioribus  vi¬ 
debitur  ,  tantifper  in  his  immorari ,  cundtaquefigil- 
latim  cognofcere  ,  quae  ab  aliis  illuftrata  minime 
fuere.  Buccina  primo  loco  fefe  offert  ,  inftrumen¬ 
tum  recurvum  ,  fonum  edens  cum  quodam  rtridore. 
Hujus  inftrumenti  materiam  antiquioribus  tempori¬ 
bus  corneam  extitiffe  ,  facris  ex  oraculis  jam  tene¬ 
mus  ,  vocabulumque  ^  hoc  fubindicat  :  niiff 
fortaffe  ^  appellatum  hocinftrumentum  velimus, 
vel  a  forma  ,  vel  etiam  a  fono.  Monftrantur  ifta 
tum  au&oritate  ,  tum  ratione.  Audfcoritas  fumatur 
ex  Lipf.  lib.  4.  milit.  Rom.dialog.  10.  qui  buccina¬ 
torem  ,  buccinamque  a  vocis  fimilitudine  &  cantu 
didam  vult ,  au&oritate  Varronis  qui  a  bou  ,  bou  , 
buccinam  putat.  Et  ce  /3 o{»  cornua  bubula, buc- 
cinam  appellat  Dionyf.  lib.  z.  Nam  quia  atate  Var¬ 
ronis  ,  inquit  doctiflimus  Lipfius  ,  buccina  fiebat  ex 
materia  metallica ,  &  tamen  cornu  dicebatur  ,  &c.  Hujus 
vocabuli  rationem  quoque  affert  dicens  :  Cornua  di¬ 
cebant  ,  quod  ea  y  qua  nunc  fisnt  ex  are  ,  ex  cornu  bu¬ 
bulino  tunc  fierent.  Verum  ,  me  judice  ,  ex  Varro¬ 
ne  lib.  4.  de  ling.  lat.  folum  habetur  buccinatorem 
a  vocis  fimilitudine  &  cantu  fic  dici ,  quod  interpre¬ 
tor  ego  a  bucca  ,  &  cantu  ,  quafi  bucca  cantantem 
Varro  buccinatorem  dicat  ;  ficque  non  ad  materiam 
buccina:  ,  fed  ad  buccinandi  formam  Varro  refpe- 
xerit. 

Sed  quicquid  fit  de  Varrone,  etymon  quoque  He¬ 
braicae  vocis ,  materiam  hujus  inftrumenti  infinuare, 
atque  cum  Lipfio  ftare  videtur.  Vocem  enim 
fchophar  componi  ex  fichave  id  eft  ,  vanum ,  feu 
vacuum  ,  &  phar  ,  id  eft  ,  taurum ,  five  bos  con- 
ftat  :  ut  idem  fit  fchophar  ,  quod  vacuum  tau- 


B 


1097 

A  ri  ,  id  nimirum  quod  in  tauro  eft  vacuum.  Quo 
nomine  nil  aliud  lignificari ,  quam  cornu  bubulum, 
nomine  ipfo,  ratione,  &  experientia  manifeftum  eft. 
Licet  itaque  poftmodum  ex  aere  apud  exteros ,  £c 
metallo  fieri  buccina  coeperit  ,  nihilominus  facris  in 
oraculis  nonnifi  ex  cornu  arietino  eam  Deus  fieri  juf- 
fit.  Nam  Jofue  cap.  6.  in  quo  de  ruina  Jerichunti- 
na  eft  lermo  ,  dicitur  :  Septimo  autem  die  Sacerdotes 
tollent  fiept  em  buccinas  ,  quarum  ufius  eft  in  j  ubi  leo  :  & 
prae  edant  arcam  foederis  ,  feptiefquc  circuibitis  Civit  a* 
tem  ,  &  Sacerdotes  clangent buccinis.  InHebraicole- 
gimus  haec  verba  D’<??r!.  nyatf  -n.xtr;  D^rip» 

Hoc  eft  :  Septem  Sacerdotes  ajfument  fiept  em  tubas  arie- 
tinas. ^  Et  ftatim  num.  y.  in  quo  de  qualitate  foni  ha¬ 
rum  buccinarum  agitur, ad  quarum  clangorem  cor¬ 
ruerunt  muri  Jerichuntini  ,  lubditur  Eff? 

••  -  Hoc  eft  :  Et  fuit  in  protrahendo  in  cornu  arietino . 
Hoc  eft  ,  dum  protraheretur  fonus.  Quibus  fane 
ex  locis  buccinam  ,  cujus  ufus  erat  in  facris  litteris  , 
ex  cornu  fuifle  liquido  conftat. 

Quamvis  autem  apud  Vulgatum  interpretem  tuba 
&  buccina  confundantur  ,  alteraque  pro  altera  faepe 
ab  interprete  ponatur  ,  cum  hoc  diferimen  nihil  ad 
vim  (acri  lenius  faciat  ,  parumque  referat ,  qua  vo¬ 
ce  interpres  utatur  ;  nihilominus  in  Hebraico  buc¬ 
cina  ,  qua:  fchophar  dicitur  ,  pro  arietina  ubi¬ 

que  ponitur,  materiamque  corneam  extitiffe  mons- 
tiatur  ,  &  ad  majorem  expreflionem  materia: ,  in- 
ftrurnentum  quod  ibi  num.  4.  buccina  appellatur , 
per  vocem  l?f,  qheren  ,  id  eft  ,  cornu  n.  y.  expri¬ 
mitur.  Similiter  in  exemplari  Graeco  legimus , 
tvfld  itpeic  Ar^ovf)  t&lx  Kigfillvcts  ioij. 3jjA.  Hoc  eft  ; 
Et  feptem  Sacerdotes  accipient  feptem  cornicinas  jubilei. 
Et  infra  :  oi  hqeis  faATnSci  x  ntgfillvcm.  Id  eft. 
Et.  Sacerdotes  buccmabunt  cornicinis.  Utimur  hac  di- 
dfione  cornicina,  pro  buccina;  ut  efficacius  rigoro- 
fa  Graeca  vocis  Ivy  ,  Hebraica:  fignifi- 

catio  exprimatur.  Velim  tamen  admonitum  Lc- 
p)  <ftorem,  quod  quemadmodum  in  exemplari  vulgato, 
abfque  diferimine  tuba,  buccinaque ponuntur,  nul¬ 
la  habita  diferiminis  ratione  inter  alteram,  atque  al¬ 
teram  j  ita  in  Graecis  exemplaribus  ,  quae 

buccina  ,  five  cornicina  interpretatur  ,  multotiespro 
tuba  ponitur  ,  &  QdAmyf,  ,  qua:  tubam  fignificat , 
ftat  etiam  aliquando  pro  buccina  ,  qua:  cornea  erat. 
Jofephus  lib.  y.  antiq.  cap.  1.  hxc  ipfa  expreffit  di¬ 
cens  .  ^  t ij  arpwrf)  ^  eofyjf  yjykfce  t  jcij3o7ov  0«  cfg- 
dor Iw  ov  kwAw  ,  t*  r  mKnm  4uA<#t- 

n‘ov  hZ.  oi  Kj  'ortyrviiQxv  zulot,  k  e^nv  xorm'  faAzrt^ovhc. 
Hoc  eft  :  Et  prima  die  fefti  arcam  facerdotes  ferentes  , 
circum  illam  y  id  eft,  urbem,  erant  ftipati  armatorum 
cuftodia  :  &  accefferunt  clangentes  feptem  cornibus.  Id- 
ipfum  etiam  au&oritate  noftri  Interpretis  oftenditur 
Pfalm.  97.  in  quo  divinae  concelebrantur  laudes,  in 
voce  tubie  corneae  ;  fed  pro  tuba  cornea  in  Hebraeo 
eft  didrtio  "'t1115'. 

^Eream  fuifle  buccinam  Romanorum  Veget,  lib. 
3.  de  re  milit.  cap.  y.  apertis  verbis  aperit,  dicens: 
Buccina  qua  in  femet  aereo  circulo  fleElitur.  Hinc  pro- 
fe£to  a  materia  inftrumenti  defumpto  vocabulo,  qui 
buccina  clangebant ,  iEneatores  appellatos  fuifle  Go- 
defcalcus  ad  illum  locum  Vegetii  teftatur  ,•  ut  palam 
fieret ,  materiam  illorum  inftrumentorum  ,  quibus 
illi  canebant ,  aeream  fuifle.  Hinc  quoque  iilud  Sta¬ 
tii  lib.  8.  Thebaid. 


Talia  apud  Grajos,  cum  jam  Mavortia  contra 
Cornua ,  jam  favos  fragor  areus  excitat  enfes. 

Lucanus  quoque  materiam ,  formamque  buccinas 
nobis  infinuans  ait : 


Batavique  trucesy  quos  are  recurvo 
Stridentes  acuere  tuba  ,  ,  , 

Z  z  z  5 


Vir* 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1098 

Virgilius  pariter  lib.  7.  AEneid.  apertiffime  in  hanc 
materiam  buccinae  conipirans  ,  fic  cornuum  memi¬ 
nit  : 

nALreaque  aflenfu  confpirant  cornua  rauco. 

Ovidius  eamdem  cornuum  materiam  aeream  deli¬ 
neavit  dicens  : 

Non  tuba  diretti  ,  non  aris  cornua  flexi. 

Forma  buccinae  ex  his  etiam  teftimoniis  non  ob- 
fcure  colligitur  ;  non  quidem  in  gyrum  ,  ut  perfe- 
£te  peripheriae  figuram  retineret  ,  fed  ut  U  principio 
paulatim  in  circulum  recurvum  declinans  ,  tandem 
in  latum  os  delineret  :  ita  ut  tam  fublimitate ,  quam 
gyro  fuum  proprium  initium  ,  unde  afflabatur  ,  ex¬ 
cederet  :  proptereaque  cornu  ,  lituumque  didtam 
fuifle  buccinam  ,  apud  Poetas  Latinos  efb  manifes¬ 
tum.  Hinc  illud  Statii  lib.  7.  Thebaid.  congref- 
fum  Thebanorum  fcribentis  cum  his,  qui  Polynicis 
partes  cum  Adrafto  fequebantur  ,  qui  quidem  non 
expediatis  belli  fignis  cum  hofte  conferuerunt  manus. 
De  quo  fic  ait  : 

.  .  .  Sic  fubitis  Thebana ,  Argivaque  pubes 

Conflixere  globis  ,  retro  vexilla  ,  tubaque 

Pofl  tergum ,  &  litui  bellum  invenere  fiquuti. 

Peripheriae  dixi ,  non  certe  perfedlae ,  fed  incur¬ 
vae.  De  qua  ita  Cerda  in  6.  Virg.  ad  verf.  1 6y. 
Litum  medium  inflrumentum  fuit  inter  tubam ,  &  cor¬ 
nu  ,  non  retium  prorfus ,  ut  illa ,  nec  totum  incurvum. 
Quamvis  igitur  Scriptores  interdum  confundant  vo¬ 
cabula  ,  liquet  tamen  eam  fuifle  buccinae  formam, 
qualem  Ovidius  effigiavit  cum  ait : 

.  .  . . cava  buccina  fumitur  illi 

7  orti  lis  in  latum  ,  qua  turbine  crefcit  ab  imo . 

Et  revera  arietini  cornu  forma  Jof.  6.  etiam  figu¬ 
ram  buccinae  plane  explicat ;  fic  enim  circumagitur 
figura  arietini  cornu,  ut  non  in  fphaeram  ,  fed  intra 
fphaeram  circumadla  compleatur  ,  ac  intra  feipfam 
claudatur.  Arietinum  cornu  id  oftendit  ,  ut  eapro¬ 
pter  figurae  etiam  ac  formae  de  caufa  buccinam  alio 
vocabulo  a  Latinis  appellatam  lituum,  perlpicuum 
fit  apud  Virgilium  in  fexto  aeneidos  ,  apud  alios, 
quos  infra  referemus ;  8t  ideo  liticinas  quoque  di- 
&os ,  qui  buccina  canebant. 

Figuram  formamque  buccinae  vox  ipfa  Hebraica 
pariter  infinuat.  Nam  radix  didtionis  eft  *’9t-L 
fchahar ,  quae  rotunditatem  cum  incurvatione  alicujus 
rei  in  fe  ipfa  fignificat.  Sic  enim  in  ea  radice  ,  ieu 
voce  dixit  Avenarius.  Tuba  inflrumentum  in¬ 
curvum  ex  are  ,  argentove  ,  cornu  ,  quod  rotunditate 
eft  prapilatum  ad  formam  fpirarum  in  circulos  ,  &  re¬ 
volutiones  non  in  fe  recurrentes  coatlum.  Cumque  fi 
ad  idem  omnino  pundhim  buccina  refle&eretur ,  fo- 
num  nullum  ederet  ;  eapropter  figura  buccinae  fu- 
pra  feipfam  introrfum  vergitur.  Hanc  buccinae  fi¬ 
guram  ,  quae  ab  ore  pullantis  initio  fumpto  ,  fub 
axillam  ,  &  dehinc  ad  caput ,  ac  fupra  recurrens 
fadlo  circulo  buccinatorem  circundat  ,  ex  Ovidio 
accepimus  ,  £c  ex  veteri  columna  Trajana  ab.  6. 
&  tab.  10.  num.  57.  &  3.  &  ex  aliis  pluribus  lapidi¬ 
bus,  ac  antiquis  parietinis.  Inflexionis  enim  de  cau¬ 
fa  ,  hoc  inftrumenti  genus ,  lituus  quoque  ,  ut  vi¬ 
dimus  ,  appellabatur.  De  quo  ita  Ciacconius  in  no¬ 
tis  ad  Trajani  columnam.  Inftrumenta  cava  &  re¬ 
torta  ,  fupple  ,  illa  funt  ,  qua  in  femetipfa  areo  cir¬ 
culo  feliuntur  ,  quorum  finitu  aliquid  exercitui  nun- 
ciabatur  ,  aciefque  excitabatur.  Nam  per  hujufmodt 
cornua  ,  &  tubas ,  indubitatis  finis  agnofeit  exercitus  , 
utrum  flare  ,  aut  progredi  ,  an  certe  regredi  oporteat  i 
utrum  longe  perfequi  fugientes  ,  an  receptui  canere. 
Buccinatores  emm  ,  &  cornicines  ornamentum  erant 


1099 


totim  legionis  in  ingrejfu  confliftus ,  Cr  ejus  reditu .  Haec 
erat  ejus  forma. 


B 


D 


Huic  buccinae  formae  confentiunt  etiam,  quae  de 
illa  feribit Vegetius  lib.  5.  de  re  milit. cap. y.  dicens: 
Buccina ,  fupple  eft  ,  qua  in  femetipfa  areo  circulo  fle- 
ttitur.  Quemadmodum  Lucano  audtore  jam  fupra 
retulimus  :  qui  eamdem  refpiciens  buccina:  formam 
ait  : 

Bataviqtte  truces  ,  quos  are  recurvo 
Stridentes  acuere  tuba. 

De  voce  fonoque  buccinae  agamus.  Quem  fuifle 
ftridulum  Sc  quam  longe  perftrepentem  ,  non  tam 
Apuleius  lib.  3.  florid.  ubi  de  humana  voce  agens , 
eam  buccinae fignificatu  longinquiorem  dixit;  quam 
etiam  ex  cap.  6.  Jofue  hoc  idem  manifeftum  fit : 
cum  dicitur  ,  quod  in  extenlione  fonitus  buccinae 
Jerichuntina  moenia  corruerunt  ;  quibus  fane  verbis 
fonitum  illius  longe  extendi  facer  textus  demonftrat. 
Unde  Ennius  Annal.  8.  ait : 

Inde  locei  lituus  fonitus  ejfudit  acutos. 

Et  in  eadem  foni  deferiptione  Statius  lib.  6  The¬ 
baid.  dixit; 

Multa  gemunt  contra  raucis  conventibm  agri , 

Et  lituis  aures  circumpulfantur  acutis. 

Cum  enim  hoc  inflrumentum  eflet  incurvum ,  Io¬ 
num  edebat  ftreperum ,  &  acutum :  de  quo  Seneca 
Oedip. 

. . finuit  reflexo  clajjicum  cornu ^ 

Lituus  adunco  flridulos  cantus  elijit  are. 

Virgilius  etiam  lib.  6.  AEneid.  cornuum  ad  pu¬ 
gnam  excitantium  dum  meminit,  Ionum  quoque  il¬ 
lorum  aperit  dicens : 

zAireaque  ajfenfu  confpirant  cornua  rauco . 

Et  lib.  8.  in  principio  : 

Ut  belli  Jignum  Laurenti  Turnus  ab  arce 
Extulit ,  &  rauco  flrepuerunt  cornua  cantu. 

Horatius  quoque  lib.  2.  Carm.  od.  4.  dixit :  Li¬ 
tui  flrepunt .  Locus  ex  cap.  19.  Exo.  apprime  per- 
ftreperum  buccinae,  feu  litui  fonum monftrat.  Nam 
cum  Deus  in  Synai  populo  jam  per  biduum  praepa¬ 
rato  ,  ut  divinarum  vocum  fieret  capax  ,  more  Im¬ 
peratoris  exercitum  Ifraeliticum  adlocuturus  accede¬ 
ret  ;  famque  advenerat  tertim  dies  ,  ait  textus  ,  c 'T 
mane  inclaruerat  :  &  ecce  coeperunt  audiri  tonitrua ,  ac 
micare  fulgura  ,  &  nubes  denfijfima  operire  montem  , 
clangorque  buccina  vehementius  perflrepebat.  Et  in¬ 
fra: 


Myrothecivm  III. 


I IOO 

fra  Et  fonu s  buccina  paulatim  crefcebat  in  majus  , 
&  prolixius  ferebatur.  Vel  ut  Hebraice  legitur 

pJfl  ^p)  Hoc  eft  :  Et  vox  buccina  multum 
fortis.  Perfpicuum  eft  igitur  clangorem  buccinas  , 
quam  longiffime  perftrepere  ac  audiri. 

Buccina  cujus  eflet  materiae  formasque ,  jam  con- 
ftat.  Ufus  illius  aperiendus  fupereft.  De  quo  ita 
Pontan.  lib.  11.  Symbol,  ad  JEneid.  ad  verf.  167. 
Tuba  pedites  ,  equites  vero  lituo ,  ad  pugnam  advocari 
fape  notatum  eft.  Quae  vera  fint  necne  ,  alii  me  di- 
ligeritiores  viderint.  Nec  enim  in  columna  Traja¬ 
ni  ,  neque  apud  Guilel.  ChouI ,  ubi  agitur  de  Ro¬ 
manorum  caftrorum  metatione ,  liticines  equeftres 
nobis  exhibentur  ;  fed  ubique  pedeftres  eos  vidimus, 
ut  Miflenum,  quem  in  maritima  clafleliticinam  dixit 
Virgilius : 

Et  lituo  pugnas  inftgnis  obibat  £r  hafta. 

Nec  enim  equites  ,  fed  pedites  in  ea  clafle  ad 
pugnam  vocabantur.  Sed  quicquid  fit  de  his,  litui, 
feu  buccinas  apud  Romanos  ufus ,  iu  bello  tantum 
ex  columna  Trajani  habetur.  Itaque  ad  claflicum 
canendum  adhibitam  buccinam,  feu  lituum  fufpica- 
ri  poteft  ;  quod  liticines  hac  de  caufa  fignis  adjungi 
videamus  in  ejus  columnae  delineatione  tabula  6.  p. 
37.  71.  atque  etiam  in  aliis  veterum  monumentis. 

Verum  ut  ad  facra  me  conferam  oracula  ,  ad 
quorum  explicationem  laboramus ,  inftrumentum , 
quod  ut  vidimus  ,  dicebatur  ,  toties  ad  uliim 
lfraetitis  extitifle  fcimus  ,  quoties  aliquid  populo 
praenunciabatur  :  five  ad  facra  ,  five  ad  alia  pras- 
nunciatio  pertineret.  Buccina  enim  neomenias  ,  fi¬ 
ve  novilunia  praenunciabantur  ,  de  qua  in  Pfal.  81. 
dicitur  :  Buccinate  in  neomenia  tuba ,  Hebraice  legi¬ 
tur,  clangite  in  neomenia  buccina.  Si  annus  Jubilasi 
populo  indicendus  fuiflet ,  de  quo  Levit.  27.  buc¬ 
cina  ille  indicebatur.  Claflicum  ubi  canendum  fo¬ 
ret  ,  excitandufque  populus  ad  arma  fuiflet ;  eodem 
inftrumento  id  fiebat ,  ut  Jof.  6.  &  Judic.  7.  Si  ad 
poenitentiam  commovendus  eflet  populus  ,  buccina 
excitabatur.  Sic  Ilaiae  78,  dixit  Deus  ad  Prophe¬ 
tam  :  Clama  ne  cejfes  ,  quoji  tuba  exalta  vocem  tuam; 
dr  annuncia  populo  meo  fcelera  eorum ,  &  domus  fa- 
cob  peccata  eorum.  Et  ubi  in  noftro  textu  eft  didtio 
tuba  vocabulum  id  eft,  buccina  in  hebraico  tex¬ 
tu  legitur.  Quando  etiam  Rex  adorandus  ,  five 
confalutandus  fuiflet ,  buccina  id  fignificabatur ,  po¬ 
puloque  bene  ominandi  tempus  in  acclamationibus 
buccina  prasnunciabatur  ;  ut  vna  cum  aliis  mufica- 
libus  inftrumentis  in  praecentione  regia  ,  buccina 
quoque  perftreperet. 


C  A  P.  L  V  I  I. 

Tuba  ,  &  tibia  regias  praecentionis  inftrumen- 
ta  monftrantur. 

Ad  loca  Num.  10.  Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  du- 
tiiles  ,  quibus  convocare  pojfts  multitudinem  ,  quan¬ 
do  movenda  funt  caftra.  3,  Reg.  1.  Et  afcendit  uni- 
verfa  multitudo  poft  eum  ,  &  populus  canentium 
tibiis.  Et  infra  :  &  foab  audita  voce  tuba.  Et 
ad  alia. 

TU  B  A  quas  chatfotferab'  in  fingulari 

Hebraice  dicitur  ;  licet  nh?XtJ  chatfitferoth 
pluraliter  in  facro  textu  ubique  legatur  ;  in¬ 
ftrumentum  metallicum  ex  tere,  argentove  fadlum, 
five  conflatum  erat  :  ut  fupra  vidimus  ,  ex  cap.  10. 
Num.  ubi  tubas  ,  quas  ex  Dei  mandato  a  Moyfe 
parata:  fuere  ad  populum  in  concionem  vocandum  , 


B 


D 


E 


I  IQt 

'argenteas  fuifle  conftat.  Sic  enim  legimus  Locu¬ 
tu  fque  eft  Dominus  ad  Moyfem  dicens  ;  fac  tibi  duo* 
tubas  argenteas  duci  itis  ,  quibus  convocare  pojfts  multi¬ 
tudinem  quando  movenda  funt  caftra.  Ufus  itaque  tu¬ 
barum  a  Deo,  tum  ad  profedtionem  exercitus,  tum 
ad  convocandum  Senatum  his  verbis  prslcribitur  j 
Cumque  increpueris  tubis  ,  congregabitur  ad  te  omnis  tur¬ 
ba  ad  oftium  tabernaculi  foederis.  Et  infra  :  Quando 
autem  congregandus  eft  populus  ,  fimplex  tubarum  clan¬ 
gor  erit  ,  &  non  concise  vlulabunt.  Vetuftiores  vero 
Romani  buccina  comitia  indicere  confueverunt ,  fi 
Propertio  fides  habenda  eft  ;  ni  fi  poetica  licentia 
illum  buccinam  pro  tuba  pofuifle  velimus  ,  dum 
ait  : 

i  ;  j 

Buccina  cogebat  prifeos  ad  verba  Quirites. 

Quod  etiam  Dionyf.  lib.  2.  affirmat.  Juvenalis  tu- 
b^  materiam  ,  ac  formam  quoque  tradidifle  tunc 
nobis  videtur  ,  cum  ex  joco  de  quodam  ait  fe  igno¬ 
rare  ,  tubicen  an  cornicen  dicendus  foret : 

Quadraginta  dedit  Gracchus  feftertia  dotem 

Cornicini  ,  five  hic  retio  cantaverat  are. 

Et  quia  refti  hieteris  Poeta  meminit,  Lipfius  vir 
undequaque  eruditiffimus  lib.  4.  de  milit.  Rom.dial. 

10.  tubam  effingit  unius  tantum  canalis  ,  iliumque 
reftum.  Cui  etiam  confentit  delineatio  columnte 
Trajanas,  in  qua  una  cum  buccinis  inftrumenta  quo¬ 
que  aerea  redas  forma:  ad  claflicum  canendum  con- 
fpiciuntur.  Quas  tubas  dici  debere  certius  eft,  quam 
probari  poffit.  Sic  enim  de  ea  Vegetius  lib.  3.  de 
milit.  Rom.  cap.  7.  Tuba  qua  diretia  eft  appellatur. 
Stant  pro  hac  tubas  forma  vetera  numifmata,  in  qui¬ 
bus  fama  tubam  inflat  ad  partas  vidorias,  devidofque 
hoftes  publicandum ,  &  tuba  redam  retinet  formam. 
Nam  ad  infinuandam  velocitatem  famte  ,  qua  in 
univerfum  pervolat  ,  alas  eidem  imagini  adjungun¬ 
tur. 

Favet  huic  formas  tubas  Ovidius  ,  jam  fupra  a  no¬ 
bis  relatus  ,  cum  de  materia  a:rea  cornuum  agens 
ait  :  ° 

) 

Non  tuba  direcli  ,  non  aris  cornua  flexi. 

Propertius  quoque  tubam  appellavit  retium  as.  Si¬ 
milem  quoque  redamque  habuifle  formam  ,  tubam 
de  qua  in  facris  agitur  litteris ,  certiffimum  eft.  At 
nos  ,  quibus  cum  facris  oraculis  flandum  eft ,  tubas 
formam  tentabimus  explicare  per  ea  ,  qua:  cap.  1  o. 
Num.  habentur  ;  Deo  fic  Moyfi  praecipienti  :  Fac 
tibi  duas  tubas  argenteas  dutitles.  Hebraice  fic  legi¬ 
mus  ”h*Xn  «,S  ntfj,  id  eft  >  fac  m  ^ 

Deinde  materiam,  formamque  illarum  aperiens fub- 
dit  n?j??  ^  hoc  eft,  argenti  lamtnati  facies  ilLu.  In 
quam  vero  formam  laminre  pro  tubis  ducerentur, in- 
telligere  poflumus  ex  Jofepho  lib.  3.  antiquit.  cap. 

11.  dicente.  Reperit ,  fupple  Moyfes,  etiam  formam 
buccina  ex  argento  fatia  :  eft  autem  talis  ,  longitudi¬ 
nem  quidem  habet  paulo  minus  cubitalem ,  crajfttudine 
autem  eft  tibia  paulo  crajftor  s  cujus  os  tantum  patebat  , 
quantum  ad  inflandum  fujftceret  :  dejinebat  in  extremi¬ 
tate  campanuti  fimilis  $  quemadmodum  tuba  ,  quaAfo- 
fra  vocatur  apud  Hebraos.  Ex  quibus  fane  Jofephi 
verbis  tubam  Hebraeorum  ,  ejufdem  fuifle  omnino 
formas  cum  tuba  Romanorum  ,  quam  ex  lapidibus  , 
8c  numifmatibus  tradidimus  ,  perfpicuum  eft,  nimi¬ 
rum  ut  A  Pag.  1102. 

Verum  ut  hoc  genus  inftrumenti  fonum  edere 
poflet  ,  neceflario  in  eo  requiri  videbatur  ,  ut  ali¬ 
quam  haberet  ad  os  ligulam  ,  quas  ori  admota  buc¬ 
cinatoris  ,  ftridorem  ederet,  et  tuba:  canali  admota, 
introque  illata  canali ,  fonum  moderaretur ,  ficque 
gratior  fonus  ab  ea  redderetur.  Quemadmodem  nunc 
in  illis  inftrumentis ,  quas  piphari  Italice  dicuntur  , 

fieri 


Arcangrvm  Sacrae  Scrjpt. 


x  102 


1x03 


fieri  folet.  Stridor  enim  ille  ad  imum  canalem  de¬ 
latus  ea  ligula  in  metallico  inftrumento  dulcefcit ,  at¬ 
que  gratior  redditur  •  alias  nullum  ,  ut  puto  ,  To¬ 
num  edidiflet. 

Quas  diximus  de  ligula  ad  os  tubas  admota ,  intra- 
que  tubicinis  os  recepta  ,  ad  tuba;  ftridorem  fuavio- 
rem  edendum  ,  tubasque  cantum  formandum  ,  no¬ 
bis  viam  aperiunt ,  ut  intelligamus  ,  cur  tuba  oflea 
didta  fuerit  apud  Proper.  lib.  4.  eleg.  3.  cum  ait; 

Et  flruxit  querulas  rauca  per  offa  tubas . 

Per  ofla  ,  id  eft  ,  in  ojjibus  fmul junElis  ,  atque 
conglutinatis  ad  tubam  formandam  ,  dixit  PafTaratius. 
Verum  fallitur  ,  tum  quia  inter  tubam  ac  tibiam  non 
diftinguit  ,  tum  quia  antiquitus  fieri  folitas  tubas  ex 
oflibus  putat  :  quod  ex  Plutarcho  haufit  ,  qui  ex 
offibus  Cervorum  &  Afinorum  ,  folitas  fieri  tibias 
ait  :  quae  quidem  offa  licet  ad  ufum  tibias  valuiflent, 
ut  hodie  ad  fiffularum  ufum  accommodatiflima  funtj 
tamen  ad  tubam  non  erant  accommodata.  Poeta  igi¬ 
tur  tubam  dixit  ofleam  ,  propter  ofleam  ligulam  , 
quam  diximus  tubas  admotam  ad  fonum  edendum. 
Ligula  circa  medium  partes  conftringuntur  ac  col¬ 
ligantur,  8c  a  tubicine  ad  fonum  edendum  ficadftri- 
ftas  intra  os  recipiuntur. 

Quem  nam  fonum  tuba  fub  ea  forma  re£ta ,  fine  ea 
quam  commenti  fumus  ligula  ederet ;  fatis  perob- 
fcurum  videtur.  Non  enim  cantus  ,  non  harmo¬ 
niam  ,  fed  vlulatum  ea  inftrumenti  forma  edi  pofle 
arbitror  s  qualem  nimirum  tabellarii  apud  Italos  fuo 
illo  asreo  inftrumento  unius  canalis ,  quoties  nodtur- 
no  tempore  curfitantes  iter  faciunt ,  edere  confueve- 
runt.  Eo  namque  inftrumento  longe  inflato  vigiles 
civitatum  excitati,  equos  ftatim  parare  tabellariis  ad 
ulterius  progrediendum  ,  &  urbium  portas  aperire 
eo  fono  ,  feu  potius  vlulatu  admonentur ;  nifi  extra 
urbes  equi  parati  jam  habeantur,  netabellarii  tantif- 
per  immorari  cogantur  :  quem  quidem  fonum ,  im- 
mo  potius  ftrepitum  auribus  potius  injucundum  , 
quam  gratum  efle  conftat.  Quamobrem  hac  faltem 
de  caula  alieniffimum  quoque  extitiflca  majeftate  re¬ 
gia  ,  &  a  facris ,  inftrumenti  hoc  genus  ,  nobis  fit 
certum. 

Obliquam  fiicrae  tubs  fuiffe  formam  ,  vel  aliquo 
modo  in  gyrum  converfam  ,  fufpicari  poflet  a  ratio¬ 
ne  muficah  ,  quas  in  his  inftrumentis  habetur  i  mul- 


C  tiplicatis  namque  canalibus  fonum  reddidiffet.  Ete¬ 
nim  per  redtos  ,  obliquofque  canales  tubicinis  vo¬ 
cem  ,  five  flatum  dedudtum  ,  gratum  ,  fuavemque 
fonum  ,  five  potius  cantum  aliquem  edere  pofle  ex¬ 
perimur,  qualem  paflim  in  tubis  cernimus,  quorum 
ufus  his  noftris  temporibus,  tam  in  choris  muficali- 
bus ,  quam  etiam  apud  Principes ,  &  Urbes  Italas 
imperatorio  jure  infignes ,  tum  in  pace,  tum  in  bel¬ 
lo  habetur  ,  ad  Principis  majeftatem  reprasfentan- 
dam  ,  ad  claflicum  canendum  ,  militefque  ad  pu¬ 
gnam  excitandos.  Quam  enim  afperitatem  habet  vox 
ipfa  unico  dedudta  canali ,  per  diredtos ,  repetitofi 
que  eofdem  ,  &  in  fe  ipfos  etiam  converfos  ,  vel  ad 
principium  tuba:  reflexos  ,  vox  moderatur  ,  grati¬ 
is  orque  redditur  >  in  ea  nimirum  tubae  forma, qua  can¬ 
tores  ad  muficos  concentus  utuntur  ,  cujus  priores 
canales  duplicati  nunc  extenduntur  ,  nunc  ad  os  re¬ 
trahuntur,  ut  vox  gravetur,  vel  acuatur,  juxta  ex- 
tenfionem  ,  vel  retradtionem  canalium.  Hanc  tu¬ 
bam  veteribus  quoque  notam  fcimus  ex  concentu  mu- 
ficali  :  in  ea  enim  tuba  fonus  gravatur,  vel  acuitur, 
fi  canalis  mobilis  ,  qui  alios  intra  fe  claudit,  ab  ore 
elongetur  ,  vel  ori  approximetur  ,  more  tubarum 
dudtilium-  Hac  enim  ratione  toni  muficales  expli¬ 
cantur  ,  &  vox  ipfa  gravatur  ,  vel  acuitur  ad  libi¬ 
tum  mufici  tubicinis  ;  unaque  pars  tubae  ad  aurem 
aliquando  ducitur  ,  ut  aurem  tegat  ad  fonum  gravio¬ 
rem  reddendum.  Antiquitus  apud  iEgyptios  tubas 
has  extitifle  notas  ,  faltem  audtoritate  Apuleji  pro¬ 
batur,  qui  hanc  tubam  lib.  1 1.  Metam,  in  facris  ma¬ 
gnae  Ifidis  nobis  effigiavit  dicens  :  Ibant  &  tibicines 
dicati  magno  Serapi  :  tibicines  qui  per  obliquum  cala¬ 
mum  ad  aurem  porre  Ilum  dextera  *  familiarem  templi  , 
Deique  modulum  frequentabant.  Duo  funt  hic  notan¬ 
da  in  verbis  Apuleji  :  alterum  fpedtat  ad  formam  , 
magnitudinemque  tuba;,  quam  expreffit  in  illis  ver¬ 
bis  :  Obliquum  calamum  ad  aurem  porreblum.  Alte¬ 
rum  refpicit  muficalem  harmoniam  ,  ad  quam  illius 
tuba;  ufus  erat  ,  quem  Apulejus  in  illis  verbis  ex¬ 
preffit  :  Dextera  familiarem  templi ,  Deique  modulum 
frequentabant.  Itaque  dextera  extendente  ,  vel  re¬ 
trahente  tubae  canales ,  muficales  foni  ab  ea  ede¬ 
bantur  ,  in  eaque  extenfione  ,  &  retractione  ,  tibi¬ 
cines  modulabantur.  Hujus  tubae  formam  icone  B 
hujus  paginae  utcunque  reddimus. 

Nec  obiter  aut  inconfiderate  praetereas  velim  , 

amice 


1104  Myrqth 

amice  Le£tor,  familiarem  ab  Apulejo  templis  ,  Di- 
ifque  dici  hujus  tubae  modulum.  Nam  tuba  ,  five 
ejus  ,  quam  defcripfit  Apulejus  ,  five  alterius  formae 
fuerit  ;  non  folum  ALgyptiis  ,  ut  vidimus  ex  Apu¬ 
lejo  ,  fed  etiam  Romanis  ipfis  erat  inftrumentum  ad 
ufum  facrorum.  Quamobrem  etiam  Calphurnius  in 
eclog.  relatus  a  Lipfio  loco  citato  ait : 

Inter  facra  tubas  ,  non  inter  bella  ,  flonare. 

Et  Suidas  QclAttiyZ  ,  inquit  ,  'nfacUnov  -riro  ogyecv ov, 
Jigets  i^uvlo  T>j  QdA-ssifyi .  Id  eft  :  Tuba  facrum  ho6 
inftr ument um  efi  :  Sacerdotes  enim  utebantur  tuba.  Quod 
Suidam  dixifie  confiat,  ut  rationem  afferret ,  curtu- 
ba  facra  diceretur. 

Inter  tubas  ,  eas  quoque  facras  fuifte  confiat  .qua¬ 
rum  ufus  erat  in  Ifrael  :  ubi  ex  lege  Num.  io.  lolis 
Sacerdotibus  tubis  clangere  concedebatur.  Sic  enim 
ibi  dicitur  :  Filii  Aaron  Sacerdotes  clangent  tubis  \ent- 
que  hoc  legitimum  fempiternum  in  generationibus  veftris. 
Qua  phraii  dicendi  lignificatur  ,  nemini  licuifle  ex 
non  facerdotibus,  tubis  canere.  Sacerdotes  his  ute¬ 
bantur  in  Calendis  menfium  ,  five  neomeniis  ,  in 
motione  caftrorum  ,  in  convocando  Senatu  ,  fimili- 
ter  etiam  cum  in  bello  ,  ac  pugna  manus  cum  hofte 
conferenda  foret  ,  aut  receptui  canendum  :  &  in 
aliis  quoque  occafionibus  *  de  quibus  Num.  io.  fa¬ 
ris  prolixe  a  Moyfe  feribitur.  Tubis  quoque  ceci- 
nifle  lfraelitas ,  cum  Rex  facro  jam  oleo  un&us ,  & 
a  populo  confalutatus,  eidem  populo  venerandus,  at¬ 
que  acclamandus  monftrabatur  ,  ex  cap.  n.lib.4. 
Reg.  in  quo  de  Joafi  inauguratione  agitur  ,  manife- 
ftum  efi. 

Erat  denique  aliud  genus  infirumenti  ,  quoablf- 
raelitis  canebatur  ,  cum  Reges  Hebraeorum  inaugu¬ 
rarentur.  Hoc  chalilim  in  numero  plurali  ap¬ 

pellatur  :  nec  frequenter  facris  in  oraculis ,  hoc  in- 
Itrumentum  in  fingulan  legitur.  Pluribus  autem  fo¬ 
raminibus  perforatum  extitiffe  ,  a  vocabulo  Hebrai¬ 
co  hauritur.  Hoc  enim  fignificat  verbum  cha- 
lal  a  quo  di<5tio  dT'?C|.  derivatur  ,  quam  aliqui  tibiam 
interpretantur  ,  tibiae  quidem  vocabulo  illud  intel- 
ligentes  inftrumentum  ,  quod  proprie  filtula  ,  tam 
apud  Plinium  ,  quam  apud  graviores  Scriptores  ap¬ 
pellatur.  Eam  fic  praeclare  defcripfit  S.  Paul.  No- 
lan.  in  nat.  9.  quem  ad  honorem  S.  Felicis  cecinit } 
ubi  de  adventu  Nicetre  cujufdam  Epifcopi,  deque 
modulationibus  ait: 

i  .  .  „  .  vel  qui  perflantia  textis 
Labra  terit  calamis  ,  licet  unum  carmen  ab  uno 
Ore  ferat  )  non  una  tonat ,  variofque  magiflra 
Temperat  arte  fonos ,  arguta  foramina  flatu , 
Aiobilibufque  regit  digitis ,  claudit  que,  aperitque , 

Ut  rapida  vice  dulcefcat ,  redeatque  cavernis.  E 

Cujus  quidem  infirumenti  ufum  frequentiflimum 
extitiffe  in  facrificiis  veterum  Romanorum,  veteres 
lapides  ubique  fubindicant;  nullibi  enim  in  his  facri- 
ficium  expreflum  confpicitur  ,  in  quo  aliquis  dupli¬ 
cem  tibiam  inflans ,  non  confpiciatur.  Is  efi  fenfus 
Statii  lib.  8.  Thebaid.  Sacrificium  Thebanorum  ob 
partam  vi£toriam  deferibentis  ,  ac  dicentis : 

.  .  .  gemina  ara  fonant ,  Idaaque  terga , 

Et  moderata  fonum  vario  fpiramine  buxus , 

Tunc  dulces  fuperos  ,  atque  omne  ex  ordine  alum- 


B 


E  C  I  V  M  Ili. 

Id  efi  : 


1 10$ 


num 


Numen ,  ubique  facri  refonant  P&aner  .  .  . 

Hujus  tibiae  fonum  fuifle  gratiffimum  auribus ,  at¬ 
que  fuaviffimum  ,  ex  Antipatro  in  florileg.  epigram. 
lib.  1.  cap.  11.  num.  3.  fubodoratur  :  qui  etiam  de 
ea  fic  ait. 

Aule!  3  ptAiffiov. 


D 


Loti  autem  refonant  es ,  aquale  ipfl  Cithara  dulce. 

Tibiam  autem  loti  nomine  hic  fignificari  fufpica- 
mur  :  quia  ex  loto  apud  Graecos  ,  five  a  fuavitate 
foni  vocabulum  fortiebatur  :  quamobrem  alio  nomi* 
ne  fiftula  ,  a  Latinis  dicebatur,  a  Graeco  dvhfi  Hxe 
omnia  mamfefia  fiunt  ex  illo  Philippi  lib.  1.  florileg, 
epigr.n.  i.inillo:  ° 

Ypctgov  doxfealU  ztcAvt^tuiv  Aonuv. 

Hoc  efi  :  . 

Suaviter  tibia  canenti  per  foraminatas  lotos. 

Tibix  denique  vocabulo  illud  inftrumentum  fi  ac¬ 
cipiatur  ,  quod  vernacula  lingua  apud  nos  pifaro  di¬ 
citur  ,  hifpanice  vero  meneflril ,  &  phrygi  1  fortafle 
tibia  apud  Grxcos  fuit }  verius ,  ut  reor  ,  Hebraici 
vocabuli  vis  attingeretur.  Nam  °’^n  chahhmUe- 
taxe  inftrumentum  hoc  ,  a  pluralitate  foraminum 
appellatum  confiat ;  quia  prxter  foramina  feptena  , 
qux  digitis  ad  vocem  elevandam  ,  gravandam,  aut 
acuendam  aperiuntur  vel  clauduntur,  medium  illius 
lingulari  quodam  cortice  ,  vel  ligneo,  vel  ex  aliqua 
materia,  minutifiimis  foraminibus  perforato  circunda- 
tur  ut  vox  gravior  ,  ex  foramine  quodam  majori 
ub  illo  cortice  claufo  refonet  ,  dum  tadftu  cujufdam 
ligulx  metalhcx  extendentis  fe  ufque  ad  manus  illi-* 
us,  qui  tibia  canit,  aperiatur,  Sc quo  manus  pulfan- 
tis  pertingere  nequit ,  ligula  accedat ,  ac  recedat , 
aperiat  vel  claudat  foramen  ,  &  vox  gravetur  ,  vel 
elevetur  ,  ut  videre  licet  in  figura  C’  Pag.  1102. 

Ulus  horum  inftrumentorum  adhuc  perdurat,  8c 
ex  ligno  tantum  illud  confpexi  :  fed  jam  olim  ex  au¬ 
ro  ,  aurichalco  ,  cervorum  ,  afinorumque  cruribus 
parabatur  ,  ut  legitur  apud  Philoftratum  lib.  y.  de 
vita  Apollonii  JThianei  ,  ubi  Apollonius  quxrit  a  ti- 
an  a  materia  ex  qua  tibia  compa&a  efi  ,  fo= 


bici 


ne 


An  igitur  pr&terea  cani  efficit 
aurichalcove 


,  aut  cervo - 


num  habeat  ,  dicens 
hae  tibia  ,  quod  ex  auro 
rum  ,  aut  qfmorum  cruribus  compatta  flt  ?  Quibus  pla¬ 
ne  verbis  auftor  fubindicat  ,  qua  ex  materia  tunc  ti¬ 
bia  pararetur.  Cumque  per  choros  tibiis  cani 
quemadmodum  etiam  tubis,  eonfuetudo  tunc  obtine^ 
i  idcirco  quoties  facra  Scriptura  horum  inftru¬ 
mentorum  meminit ;  toties  de  illis  non  quidem  in 
lingulari ,  fed  in  plurali  numero  loquitur.  Tubis 
igitur  ,  buccinis,  ac  tibiis  ,  ut  puto,  apud  Ifraeli- 
tas  Regi  jam  inaugurato  ,  cum  a  populo  fuifiet  ac¬ 
clamandus  ,  &  ab  inaugurationis  loco  ad  palatium 
educendus ,  praecinebatur.  Hxc  prxeentio  oracu¬ 
lo  3.  Reg.  confirmatur  &  comprobatur,  ubidepri- 
ma  Salomonis  inauguratione  agitur.  Poftquam  enim 
facer  textus  adorationis  ad  fonum  buccinx  meminifi 
fet  •  de  prxeentione  ,  qux  tunc  perfonabat ,  cum 
Rex  ad  thronum  deducebatur  ,  his  loquitur  verbis: 
Et  afeendit  univerfa  multitudo  pofi  eum  ,  &  populus  ca¬ 
nentium  tibiis  ,  rfr  Ut  antium  gaudio  magno :  gr  mfonuil 
terra  'a  clamore  eorum. 


CAP.  LVIII. 

Rex  inauguratus  foedus  cum  Deo  ,  Sc  populo 
percutiebat. 

Ad  loca  1 .  Reg.  Et  perrexit  omnis  populus  in  Galgala , 
&  fecerunt  ibi  Regem  Saul ,  fr  immolaverunt  ibi 
v illimas  pacificas  coram  Domino.  Et  Ltatus  efi  ibi 
Saul  2.  Reg.  q.  T inerunt  quoque  finior  es  Ifrael  ad 
Regem  in  Hebron  ,  &  percuffit  cum  eis  Rex  David 
foedus  in  Hebron  coram  Domino.  Et  ad  alia  plura. 

A  a  a  a  Foe- 


ixo6  Arcanorvm  Sacrae  Script.  1107 


Foedera  inaugurationis  nobis  nunc  confide- 
randa  veniunt :  quae  an  fancirentur  cum  Rege, 
antequam  is  facro  inauguraretur  oleo ,  ex  Ifrae- 
liticce  Reipublics  inftitutis ,  an  poft  inauguratio¬ 
nem  ,  cognofcere  eft  admodum  difficile.  Foederum 
tempus  alii  videant  i  Rex  enim  fauftis  accla¬ 
mationibus  a  populo  profequutus,  non  ftatim  ad  re¬ 
giam  ,  in  qua  regni  pofleflionem  accipiebat ,  deduce¬ 
batur  }  fed  foederalibus  facrificiis  prius  operam  da¬ 
bat.  Cogimur  itaque  foederum  ritus,  foederum  for¬ 
mam  ,  foederum  verba  ,  foederum  robur  ac  vim, 
nunc  per  aliqua  capita  confiderare :  quos  quidem  ri¬ 
tus  nequaquam  ab  his ,  qui  in  quibufcumque  aliis 
publicis  foederibus  fervabantur  ,  extitiffie  diverfos, 
certiffimum  arbitror.  Verum  in  aufpicando  novum 
principatum,  foedera  interpofitafuifle,  vix  probatio¬ 
ne  indiget.  Adfumit  enim  fibi  Princeps  regni ,  le¬ 
gum,  aequitatisque  tutelam:  futurum  fe  patris,  re- 
ligionifque  cuftodem  ,  &  vindicem  fpondet:  popu¬ 
lus  contra  legum  obfervantiam  ,  &  fidem  principi 
promittit,  tum  deinde  fumptus ,  atque  expenlas  non 
folum  ad  regiam  majeftatemconfervandam,fedetiam 
ad  illam  honefte  ,  &:  utiliter  adminiftrandam  ,  8c 
qus  ad  communes  ufus,  &  dignitatem  pertinent ,  fe 
fuppeditaturum  promittit.  Quae  omnia  fine  juramen¬ 
to,  ac  foederibus  firma  fore  nequeunt. 

Ethnicos  quoque  Principes  ,  foederum  leges  ac 
padfca  ,  cum  inaugurabantur,  interponere  confuevif- 
fe  confiat.  Cambyfes  enim  apud  Xenoph.  lib.  8. 
de  paedia  Cyri  ,  mutuam  amicitiam  inter  Cyrum 
filium  fuum  ,  Perfasque  fub  ejus  regimine  ,  ac 
fceptro  ,  ut  firmaret,  inconcuflamque  ftabiliret ,  ne 
Cyrus  in  Perfas  avare  imperaret  ,  ne  ve  Peris  a 
Cyro  alienarentur  ;  in  ipfo  ftatim  Principatus  exor¬ 
dio  foederibus  facris  id  ftabiliendum  cenfuit.  De  quo 
ita  Xenophon.' w?  ovv  prjlxvri*  ylyvyf),  t' ocyxloi, 

iy,o)  AoKei ,  eCptj,  SrvQetvrcis  qu oig  noivi},  x,  Sex?  cRriftctg- 
QvvM£$.  Hsc  dixit  Cambyfes ,  ut  a  facris 
foederibus  Cyrus  ejus  filius  imperium  aufpicaretuf. 

Hanc  autem  Principis  in  initio  Principatus  paci- 
fcendi  cum  populo  confuetudinem  ,  jam  tum  & 
deinceps  ubique  &  Perfis  retentam  fuifle  teftatur 
Xenoph.  ibidem  dicens  :  Imvtx  «Vov tos  wpfiwx  , 

Quvi$oi;t  Kvp»  t€,  ii)  t oTg  Ilt^Quv  Tihitri.  Kcy  QvvHp%ooi 

IttVTOC  TOT  i  ,  Ttj  S^n^Ol^TV^d^uOI  ,  XT  U  Kj  \IVV  iTl 

£fg.yflfxtri  ■sroiovvTt?  dflb.qA.iSf nigtrai  re  ofix<rihdSs. 

Ubi  notandum  venit  illud,  quod  audior  fubintulit : 
XTU)  Jt,  vvv  eri  Sfa.p9fxi n  zsoioo VTtg.  Quibus  teftatur, 
quod  quemadmodum  tunc  Cambyfes  in  Cyri  inau¬ 
guratione  conftituit,  ita  fua quoque  state  fervabatur, 
&  fervandum  perpetuo  decreverunt  Peris.  Sic  enim 
illa  Xenophontis  verba  interpretantur :  Hac  cum  di- 
xiffet  Cambyfes  ,  communiter  adprobarunt  Cyrus  ,  & 
magiftratus  Perfarum.  Atque  hac  ut  tum  pepigerunt , 
atque  Deos  atteflati  funt ,  ita  etiam  hac  tempeftate  face¬ 
re  invicem  &  Perfa  &  Rex  perfeverant.  Quamobrem 
Xenophon  Cyrum  minorem  merito  quidem  lib.  i.de 
Cyr.  min.  exped.  laudat,  quod  a  foederibus  frangen¬ 
dis  plurimum  abhorreret.  Poft  ea  vero ,  inquit,  quam 
Lydia  ei  a  Patre ,  magna  Phrygia ,  &  Cappadocia ,  & 
omnium ,  qui  in  Caftoli  campos  conveniunt ,  Imperium 
decretum  eft  ;  primum  facile  omnibus  declaravit ,  fe  ni¬ 
hil  foederum  ,  pallorum  ,  ac  promijforum  omnium  reli¬ 
gione  antiquius  habere. 

Sed  divins  benignitatis  magnitudo  erga  homines, 
quam  maxime  miranda,  ac  veneranda,  facris  in  lit¬ 
teris  fefe  offert.  Is  enim  cum  a  populo  Ifraelitico 
Imperator  Ifraelitici  exercitus,  inftitutorque  Reipu- 
blics  eledlus  aliquando  fuiflet:  non  folum  ea,  qus 
pacis  ac  belli  funt,  Sc  qus  ad  Rempublicam  redte 
inftituendam  pertinent ,  curare  ftuduit  ;  fed  etiam 
more  aliorum  Principum ,  Principatus  initia  foederi¬ 
bus  firmare ,  ac  ftabilire  voluit.  De  hoc  in  Exo.  cap. 


B 


D 


E 


29.  hsc  leguntur:  Si  audieritis  vocem  meam ,  inquit 
Deus  ,  &  cuftodientis  pahum  meum  ,  eritis  mtht  in 
peculium  de  cunilis  populis ,  ( mea  eft  enim  omni;  terra ) 
&  vos  eritis  mihi  in  regnum  facerdotale ,  &  gens  finffa. 
Quapropter  ftatuta  omnia,  qus  illi  populo  Deus  tra¬ 
didit  ,  legem  foederis  appellari  voluit ;  quia  nihil 
fuit  in  ea,  quod  foederibus  a  Deo  firmatum  nonfuil- 
fet)  quibus  fe  ipfum  non  folum  ad  redtam  inftitutio- 
nem  Reipublics  ,  regimenque  illius  fe  obligabat ; 
fed  etiam  ad  immittendum  populum  in  regiones 
Chanansorum,  reliquarumque  gentium,  qus  in  li¬ 
bro  Exodi  recenfentur,  ex  padto  teneri  voluit.  Et 
populum  ad  obfervantiam  legum  ,  quas  Deus  ferre 
ad  regimen  illius  Reipublics  intendebat,  foederum 
vinculis  vincire  curavit  }  refpondentibus  illis  i 
Cunila  qua  loquutus  eft  Dominus  faciemus.  Ut  mu¬ 
tuis  foederibus  Principi  obedientiam  fe  debere  If- 
raelits  profiterentur  :  &  Deus  ipfe  ad  fervandum 
ea  ,  qus  populo  promiferat,  teneretur. 

De  his  foederibus  cap.  24.  Exo.  agitur  :  ubi 
poftquam  Deus  per  plura  capitula  leges  obfervandas 
proprio  ore  Ifraelitis  tradidiffet,  &  fefe  ad  introdu¬ 
cendum  illum  populum  in  regiones  exteras  obligaf- 
fet,  fic  legitur:  Scripftt  autem  Moyfes  fermones  Domi- 
ni  i  &  mane  confurgens  adificavit  altare  ad  radices 
montis ,  &  duodecim  titulos  per  duodecim  tribus  Ifrael ; 
mijitque  Juvenes  de  filiis  Ifrael,  &  obtulerunt  holocau- 
fta ,  immolaverunt  que  vilhmas  pacificas  Domino  vitulos. 
Non  eft  prstereundum  ,  propterea  hic  dici  immo¬ 
latas  vidtimas  pacificas  ,  quia  hsc  vidtimarum  gene¬ 
ra  regis  inaugurationi ,  &  foederibus  proprie  debe¬ 
bantur.  Deinde  fubintulit  textus:  Affumenfque  vo¬ 
lumen  foederis  legit  audiente  populo  i  qui  dixerunt,  omnia 
qua  locutus  eft  Dominus ,  faciemus ,  &  erimus  obedien- 
tes.  Ille  ,  fupple  Moyfes,  fumptum  fanguinem  refper - 
Jit  in  populum  ,  &  ait :  Hic  eft  fanguis  foederis ,  quod 
pepigit  Dominus  vobifeum  fuper  cunilis  fermonibus  his. 
Id  eft,  hic  eft  fanguis  ,  quo  foedera  de  omnibus, 
qus  Deus  nobis  promifit,  &  vice  verfa  vos  illi  pro- 
mififtis  ,  firmantur.  Cujus  vidtimarum  immolatio¬ 
nis,  foederumque  ftabiliendorum  rituum,  ab  eo  uf- 
que  tempore,  ac  multo  ante  ,  inter  homines confue- 
dinem  extitiffe  plane  confiat. 

Eamdem  feriendorum  foederum  confuetudinem 
fervatam  poftmodum,  cum  Hebrsorum  Reges  inau¬ 
gurarentur  ,  ac  Principatum  aufpicarentur*  certum 
eft  :  &  facras  vidtimas,  facros  fanguines,  lacraque 
libamina  ad  firmandum  foedera  inter  Regero ,  &  po¬ 
pulum  interpofita  fuiffe  ,  monumenta  facra  teftan- 
tur.  Ut  vero  a  primordiis  regis  inftitutionis  inRe- 
publica  Ifraelitica ,  feriendorum  foederum  ritus  fuma¬ 
tur  exordium  1.  Reg.  cap.  n.  cum  Saul  fecundo  in 
Galgala  ,  prsclaracum  felemnitate,  in  totius  regni 
conventu  Rex  fuiflet  renunciatus,  atque  facro  inau¬ 
guratus  oleo ,  de  foederibus  ea  occafione  firmatis  fic 
Icribitur :  Et  perrexit  omnis  populus  in  Galgala  s  &  fe¬ 
cerunt  ibi  Regem  Saul  coram  Domino  m  Galgala ,  &  im¬ 
molaverunt  ibi  villimas  pacificas  coram  Domino  ,  dr  Ia- 
tatus  eft  ibi  Saul ,  &  cunlli  viri  Ifrael  nimis.  Ecce 
hic  in  Rege  inaugurando  vidtims  faers  adfunt.  En 
hic  facer  fanguis,  fanguis ,  inquam,  foederum  de 
caufa  fufusj  quod  ratio  pacificatarum  hoftiarum  ,  ut 
infra  declarabitur,  nobis  oftendit. 

Qus  vero  inter  Regiseledtionem.feu  inftitutionem, 
ejufdemque  inaugurationem  di ftindtio intercedat,  non 
eft  ledtori  prstereundum  ,  ad  intelligentiam  pluri¬ 
morum  locorum  faers  Scripturae.  Declarationem  e- 
nim  alicujus  in  Regem  ,  five  ejus  eledtionem  inaugu¬ 
rationem  prsceflifle  ,  tum  ratione,  tum  ex  facris  ma- 
nifeftum  eft  litteris.  Sed  quia  eledtio,  five  declaratio 
alicujus  perfons  in  Regem  ,  nullam  eidem  pofleflio- 
nem  regni  dabat,  nullis  etiam  ftabiliebatur  foederi¬ 
bus®  At  vero  inauguratio,  a  qua  Reipublics  regi- 
•  men 


IIOS  MyROTHECIVM  III.  XI09 


men  aufpicabatur,  8c  per  quam  eledojam  Principi 
jus  &  pofleffio  regni  concedebatur,  foederibus  Itabi- 
liebatur.  His  lllullrantur  facrarum  Scripturarum  lo¬ 
ca  plurima  ;  &  explicatur  ,  cur  neque  in  eledione 
Saulis  1.  Reg.  10  neque  in  declaratione  Salomonis, 
qui  Davidi  in  regnuin  Ifraeliticum  fuccefiurus  erat, 
foedera  interpofita  fuifle  legantur  ;  fed  tunc  pacificas 
tantum  vidimas  immolatas  legimus ,  quando  hi  ipfi 
Reges  inaugurati  fuerunt. 

Quod  autem  vidimae  pacificas,  quas  immolatx le¬ 
guntur  ,  foederum  tantum  firmandorum  de  caufa  o- 
blatx  in  Saulis  inauguratione  fuerint,  a  facris  ritibus 
certiffimum  pro  illis  fumatur  argumentum.  Nam 
quodeumque  genus  vidimarum  ,  quod  ad  holocau- 
ftum ,  aut  ad  lacrificium  pro  peccato  ex  divinis  in- 
ftitutis,  non  pertineret,  vidimarum  pacificarum  no¬ 
mine  in  facris  litteris  veniebat,  ut  ex  lib.  Levitici 
perfpicuum  ell  ;  five  foederum  de  caufa  ,  five  alio 
quocumque  fuiflent  oblatae  titulo.  Quamobrem  vi¬ 
dimae  quoque  foederales,  pacificae  dicebantur.  Id 
liquido,  me  judice,  locus  confirmat,  quemfupraex 
cap.  24.  Exod.  retulimus  ,  ubi  de  foedere  populi 
cum  Deo  fancito  agitur.  Quo  in  loco  vidimas  pro  foe¬ 
dere  (labiliendo  pacificas  appellantur. 

Apertius  adhuc  lib.  2.  Reg.  cap.  y.  inaugurationis 
foedera  habentur:  quando  nimirum extindo jam Sau- 
le ,  David  fuper  omnes  duodecim  tribus  Rex  fuit  re- 
nunciatus.  De  quo  foedere  haec  feribuntur :  Vene¬ 
runt  quoque  &  femores  Ifrael  ad  Regem  in  Hebron  ,  & 
percuffit  cum  eis  Rex  David  foedus  in  Hebron  coram  Do¬ 
mino  •  unxeruntque  David  in  Regem  fuper  Ifrael.  Per¬ 
cutere  vero  foedus  coram  Domino,  nil  aliud  fonat, 
quam  holtias  vidimasque  Deo  immolare  ,  &  ,  ut 
moris  erat  in  pacifcendo,  teftem  padi  Deum  vocare. 
Quod  etiam  ipfa  phrafis  Hebraea  apertius  indicat  di¬ 
cens  1’y.?  fe  fe  Id  eft  :  Et  per- 

ctiffit  ipfs,  id  eft,  Ifraelitis,  vel  cum  Ifraelitis,  Rex 
David  foedus  in  Hebron.  Si  ergo  David  percudit  foe¬ 
dus  ,  certe  aliquid  percudit.  Quamobrem  fi  vidi¬ 
mas  a  padis  auferantur,  nihil  remanebit  percudum 
in  illo  foedere.  Vidimas  igitur  in  medium  percu¬ 
tiantur  ,  &  foedus  erit.  Et  lib.  4.  Reg.  cap.  1 1 .  lib. 
2.  par.  cap.  23.  in  quibus  locis  de  inauguratione  Joa- 
fi  agitur  ,  Jojadam  Sacerdotem  percuffifle  foedus  in¬ 
ter  Deum,  &  Regem  ,  ac  populum  feribitur.  Quae 
pariter  foedera  per  verbum  vaiichroth  explican¬ 
tur.  Cujus  vocabuli  fignificatus  nequit  verificari, 
nifi  detur  aliquod  animal ,  quod  in  foedere  ineundo 
ac  ftabiliendo  percuteretur;  ac  propterea  fine  facri- 
ficiis,  fine  fanguine ,  facrifque  libaminibus ,  quibus 
foedera  ftabilirentur,  regnique  fceptruminmanujam 
eledi  Principis  inconcude  firmaretur  ,  nequaquam 
Regum  inaugurationes  in  Republica  Ifraelitica  cele¬ 
brabantur. 

Sed  obfervare  cum  primis  oportet ,  in  regibus 
inaugurandis  duplex  tantum  foedus  fanciriconfuevif- 
fe;  non  triplex,  ut  videtur  voluide  Sandius4-  Reg. 
cap.  11.  in  commentario  ad  verf.  17.  Alterum  inter 
Regem  ,  &  Deum  \  quo  Rex  una  cum  populo  ad 
obiervantiam  legum  ,  quas  de  religione  a  Deo  latae 
fuerant,  8c  caeremoniarum Leviticarum  obligabatur. 
Alterum  inter  populum  ,  ac  Regem,  quo  is  ad  cu¬ 
ram  Reipublicx,  &  populus  ad  parendum  Regi  ad- 
ftringebatur.  Duplex  hoc  foedus  ex  facris  litteris 
cap.  1 1.  lib.  4.  Reg.  habetur,  cum  dicitur:  Pepigit 
ergo  fojada  foedus  inter  Deum ,  gr  Regem ,  &  inter  po¬ 
pulum ;  ut  effet  populus  Dommi.  En  primum  foedus. 
Et  mter  populum  ,  &  Regem ,  fubditur  de  pofteriori 
foedere.  Quia  enim  tunc  temporis,  nimirum  quan¬ 
do  inauguratus  fuit  Joas,  fpecimcn  omne  fandas  re¬ 
ligionis  ab  Athalia  fublatum  fuerat,  Idololatria  in- 
trodudaj  facraque  omnia  prophanata:  propterea  in¬ 
ter  Deum  ex  una,  Regemque  8c  populum  ex  altera 


A 


B 


D 


E 


F 


parte,  facrum  foedus  percudum  fuide  feribitur,  quo 
Rex,  &  populus  fe  futuros  Deo  morigeros ,  legis¬ 
que  fandas  obfervatores  pollicebantur  ;  &  Rex 
iple  de  reftauranda  religione  ,  de  divino  cultu  in 
Republica  pro  viribus  procurando  ,  deque  Idolola¬ 
tria  cum  primis  a  regno  exturbanda  pacilcebatur. 
Quod  foedus  ,  quando  Joas  fuit  inauguratus  ,  il- 
lico  exeeutioni  Judxi  mandare  curarunt ,  templo 
Bahali  facro  demolito  ,  Sacerdotibusque  Bahal  ad 
necem  datis. 

Duplex  illud  foedus  Jofephus  etiam  prxclare  a- 
peruit  lib.  9.  antiq.  cap.  7.  dicens  :  Vt  vero  coeptet 
contra  Gotholiam  hoc  pabto  fuce  efferunt ,  convocans  foa- 
dus  populum  ,  &  milites  in  templum  ,  facramento  ade¬ 
git  benevolos  fore  Regi ,  er  procuraturos  illius  falutem  , 
&  augendo  principatui  daturos  operam  :  d.einde  ipfum 
Regem ,  honorare  Deum ,  &  non  tranfgredi  leges  AEojm 
fs  ,  dare  fidem  compulit.  Itaque  uno  eodemque  la- 
cro,  five  divertis,  ratio  foederis  circa  legis  Mofaycas 
obfervandam ,  atque  etiam  populi  circa  Regem  ilu- 
dium  comprehendebantur. 

Hasc  vero  prioris  foederis  ratio  inter  Deum  8c 
Regem  ,  non  tantum  quando  Joas  fuit  inaugura¬ 
tus  ,  firmata  ftabilitaque  fuit  ;  fed  quoties  Rex 
effet  inaugurandus  ,  toties  ex  inftitutione  re¬ 
gias  inaugurationis  ,  ab  ipfo  ufque  tempore  Sa- 
muelis  innovatum  arbitror.  Id  haurio  ex  lib.  r. 
Reg.  cap.  8.  in  quo  fandus  Dei  Propheta Samuel  po¬ 
pulum  his  verbis  alloquitur  :  Ecce  dedit  vobis  Domi¬ 
nus  Regem  :  fi  timueritis  Dominum ,  tfir  fer v ieritis  eit 
&  audieritis  vocem  ejus ,  .&  non  cxafperaveritis  os  Do¬ 
mini,  eritis,  &  vos  ,  &  Rex,  qui  imperat  vobis ,  fe- 
quentes  Dominum  Deum  veftrum :  fi  autem  non  audieri¬ 
tis  vocem  Domini,  fed  exafperaveritis  drc.  vos ,  &  Rex 
vefter peribitis.  Ut  enim  Rex  ipfe  ad  legum  divina¬ 
rum  obfervantiam  vinciretur;  haede  cauta  Hebraeos 
legem  Moyfis  in  ejus  manus,  qui  Rex  renunciaba- 
tur,  tradere  confuevifle  arbitror ,  ut  diximus,  cum 
vis  verbi  Tefiimonium  a  nobis  retro  examinaretur. 

Sed  quia  ,  ut  retro  dicebamus  ,  &  Myrothecio 
praecedenti  comprobavimus,  Rex  abfolutam  &  pla¬ 
nam  jurifdidionem  in  Republica  Ifraelitica  habebar,- 
ac  propterea  ad  obfervantiam  earum  legum  ,  quas 
Deus  ad  inftitutionem  Ifraelitica:  Reipublicae  tradi¬ 
derat ,  non  teneri  videbatur;  quaerendum  fupereft, 
ad  quas  leges,  foedere  quo  diximus.  Rex  obligare¬ 
tur.  Et  quidem  ad  folas  casremoniales  ex  foedere 
dido  ligatum  extitifle  arbitror,  ad  eas  nimirum ,  quas 
ad  facros  ritus  ,  &  religionem  pertinebant ,  quae 
propterea  fecunda  lex  a  Septuaginta  interpretibus 
dicebatur.  Prius  enim  Deus  leges  politicas  populo, 
deinde  facrificiorum  leges  tradidit:  &  de  his  legibus 
intelligendum  exiftimo  Dei  decretum ,  quod  habe¬ 
tur  Deuter.  1 7.  fub  his  verbis  de  Rege  :  Pofiquam 
federit  in  folio  regni  fui,  deferibet fibi  Deuteronomium 
legis  hujus  ,  accipiens  exemplar  k  Sacerdotibus  Levitica 
tribus  i  Qr  habebit  fecum  ,  leget  que  illud  omnibus  diebus 
vita  fisa  :  ut  difeat  timere  Dominum  Deum  futim ,  er 
cufiodtre  verba  &  caremonias  ejus.  Ubi  tum  quia  a 
Sacerdotibus  exemplar  voluminis  accipere  Rex  ju¬ 
beretur  ;  tum  quia  ad  nihil  aliud  hoc  decreto  Rex 
ligatur  ,  nifi  ad  cufiodiendum  fiaiuta  divinarum  cae¬ 
remoniarum  ;  propterea  Regem  liberum ,  abfolutum- 
que  dominum  in  politicis ,  non  autem  in  caeremo- 
nialibus  habuifie,  ex  pluribus  facrae  Scripturae  locis 
colligi  pofle  fufpicamur  ;  ut  Myrothecio  praece¬ 
denti  probavimus.  Atque  propterea  de  his  tan¬ 
tum  caeremonialibus  ftatutis  fervandis  in  populo , 
foedus  inter  Deum  ,  d  Regem  iniri  confuevifle 
putamus. 

Firmabatur  aliud  quoque  foedus  inter  Regem  ,  & 
populum  ,  ut  loco  jam  relato  ex  lib.  4.  Reg.  cap» 
11.  feribitur.  In  quo  Rex  fe  jufiitiam ,  aequitatem- 
A  a  a  a  2  que 


IIIO  ARCANORVM  SacRjE  ScRIET.  Iixx 


que  fervaturum  in  regimine  Reipublicae  ,  illamque 
defenfurum  fe  ab  holhbus  ufque  ad  fanguinem  pol¬ 
licebatur  :  St  vice  verfa  populus  Regi  obedientiam 
fpondebat.  Hujus  pofterioris  foederis  ratio  colligi¬ 
tur  ex  ipfa  inflitutione  regiae  inaugurationis  i.  Reg. 
cap.  8.  cum  Samuel  populo  jus  Regis  propofuit ,  po- 
pulufque  aflentiendo  regiis  juribus  ,  Rex  erit  fuper 
nos  ,  inquit  ,  &  erimus  nos  quoque  Jlcut  omnes  gentes , 
dr  judicabit  nos  Rex  nojler  i  &  egredietur  ante  nos ,  & 
■pugnabit  bella  nofira  pro  nobis.  Illis  etenim  verbis  , 
Erimus  nos  quoque  Jient  omnes  gentes  ,  Plane  Ifraeliti- 
cum  populum  ,  obedientiam  Regi ,  St  debitum  ob- 
fequium  fe  praedaturum  ,  quemadmodum  etiam  re¬ 
liquas  nationes  Regi  promififle  condat.  Et  pugnabit, 
inquiunt  ,  bella  nofira  pro  nobis.  Quod  didum  con¬ 
flat  ab  Ifraelitis ,  ut  explicarent ,  quid  ipfi  a  Rege 
expofeerent ,  St  ad  quid  Rex  illis  obligaretur.  Ab 
hoflibus  nimirum  ,  ab  incurfionibus  inimicorum  fe 
tueri  Ifraelitae  a  Rege  efflagitabant.  Id  illis  Rex 
promittere  cogebatur  ,  St  fub  his  conditionibus  foe¬ 
dera  inaugurationis  inter  Regem  St  populum  firma¬ 
bantur. 

Hanc  foederum  feriundorum  formam  ,  St  in  foe¬ 
dere  ipfo  ,  quae  fancita  fuere  ,  legis  regni  nomine  fi- 
gnificari  in  lacris  litteris  exidimo  ;  haecque  fore  ju¬ 
ra  illa  ,  quae  Samuel  in  lib  r.  Reg.  cap.  io.  fcripfif- 
fe,ac  repofuifle  in  tabernaculo  Domini  legitur.  Lo¬ 
cutus  efi  autem  Samuel  ad  populum  legem  Regni  ,  dr 
fcripfit  in  libro  ,  &  repofuit  coram  Domino ,  inquit  fa- 
cer  textus.  Ut  in  poflerurn,  quibus  teneretur  legi¬ 
bus  Rex  ,  St  ad  qua:  populus  obligaretur  ,  notum 
in  Republica  fieret ,'  ne  alter  illorum  foedifragi  nota 
aliquando  inuri  ab  altero,  aut  injuftitiae  crimine  dam¬ 
nari  poflet.  Idto  accerfitus  Saul  dicitur  ,  ut  fimul 
cum  populo  leges  audiret  ,  quae  adminiftrandi  Re¬ 
gnum  formam  praeferibebant  ;  ut  ipfe  nodet ,  quid 
oneris  cum  regno  fufeepiffet ;  St  populus  ,  quid  re¬ 
gio  nomini  deberet,-  atque  ita  re  prius  legitime,  rite- 
que  compofita  ,  perfedior  atque  pacatior  regni  mo¬ 
deratio  fieret. 


CAP.  LIX. 

Foedera  ad  Numinis  praefentiam  St  facras  aras 
feriebantur. 

Ad  loca  Exo.  24.  Et  mane  confurgens  adificavit  altare 
Domino  ad  radices  montis  ,  dr  duodecim  titulos  per 
duodecim  tribus  Ifrael.  Jerem.  34.  Et  dabo  viris  , 
qui  pravar  icantur  foedus  meum  ,  dr  non  observave¬ 
runt  verba  foederis  ,  quibus  afienfi  funt  in  confpeclu 
meo  ,  vitulum  ,  quem  conciderunt  in  duas  partes. 
Et  ad  alia  plura  loca. 

SAcrorum  facrificiorum  ratio  ,  quae  in  foede¬ 
ribus  fanciendis  ,  cum  Princeps  inauguraretur  , 
immolabantur  ,  fatis  aperte  ad  folam  Numinis 
praefentiam  ea  ipla  foedera  firmare  veteres  confuevif- 
fe  ,  demondrat.  Sed  ut  fpeciales  ritus  horum  foe¬ 
derum  ,  ex  ritibus  diverfarum  gentium  contemple- 
mur  ;  hoc  indituimus  caput  :  nam  foedera  fancire 
ad  Numinis  praefentiam  confuevere  omnes  ubique 
gentes.  Et  quamvis  haec  probatione  indigere  mini¬ 
me  videantur  j  nihilominus  in  gratiam  ftudioforum 
fpeciale  aliquid  pro  foederibus  aderatur  :  padum  ni¬ 
mirum  illud  ,  ac  foedus ,  quod  Polybius  lib.  7.  in¬ 
ter  Graecos ,  atque  Carthaginenfes  interceflifle  feri- 
bit  :  de  quo  in  libri  jam  citati  exordio  agit  his  ver¬ 
bis  :  'oQX.<§r  bv  i&elo  alvvifixA  0  s gxlqyoc  >  pxyuv  ,  /3«£- 
pox,xf&  ,  x,  itcMnc  w  Kx^fovl m  0 i  pur  *u- 

nwltf  ol  Kagfflfovioi  rfefldiophai  fwfww, 


A 


C 


E 


SevoQxvy  KAtopxicis  Al^vouwv  iryicfidjTlu}  ,  ov‘x7Tis-<lAs 
np.de  Qihiwvroi  0  fixmA <41? ,  LvjfMjr^Jus  vjref  xvt eu, 

M xnefovav  ,  «j  r  Qoppd^m  a/xvltov  Atoe  ,  ^  Bfxc  , 
Kj  AzroTAxvoc  ,  Lvxvdov  bx{pov(Gp  Kxi>%yi£qvIuv  ,  ^  ngx- 

KAeiSO  ,  Xj  IQAXX  ,  COXvl  LQV  flswv  T  ,  X. 

HAlis  ,  jij  SsAjfv»)?  ,  X)  yne  ,  ovxvllov  xolxpwv  ,  ^  Ajpo- 

VCdV  ,  Xj  vbxTXV.  OVXvlloV  7TXVTUV  fljWV  QffOl  XxU%XC Tl  KXg- 

XA&qvx  ,  ovxvllov  B-iuv  irdatTuv  otroi  /uxneJovixv  ,  Xj  r  xA- 
aIim  iiAx^x  nobliypsffi)/ *  c vxvhov  ttxvtojv  er 

xv  ,  ocoi  rivts  scpes-^xaiTiv  eaf)  rSSs  £  o£x«.  Certe  ad 
rem  de  qua  agimus ,  nefeio  an  ex  veterum  monu¬ 
mentis  aliquid  apertius  habeatur.  Hoc  enim  in  foe¬ 
dere  notandum  erit ,  quoties  illa  di&io  ivxwiov  repe¬ 
tatur  ,  quae  m  confpeElu  ,  &  in  prafentia  ,  interpreta¬ 
tur  ,  St  coram  aliquo  ,  aliquid  agere  fignificat.  Sic 
enim  interpretatur  locus  allatus  :  Hoc  ejl  foedus ,  quod 
iniit  Annibal  imperator  Magon  dr  Barmocar  ,  nec  non 
omnes  Senatores  Carthagtnenjium  ,  qui  adfunt  cum  eo  , 
dr  omnes  Carthaginenfes  militantes  cum  eo  ,  cum  Xeno - 
phane  Cleomachi  filio  Athenienfi  Legato  ,  quem  mifit 
ad  nos  Philippus  Rex  Demetrii  filius  ,  pro  fe  ,  dr  Aia - 
cedombus  ,  dr  fociis  in  confpeclu  Jovis  ,  ac  Junonis ,  dr 
Apollinis  ,  coram  Damone  Carthaginenfium  >  dr  Her¬ 
cule  ,  dr  Jolao ,  coram  Diis  expeditionis  ,  fole  ,  luna , 
dr  terra  ,  coram  fluminibus  ,  pratis  ,  dr  aquis  ,  coram 
Diis  ,  qui  incolunt  Carthaginem  ,  coram  Diis  univer- 
fis  ,  qui  Aiacedoniam  dr  reliquam  Graciam  habitant  , 
coram  Diis  omnibus  prafidibus  rei  bellica,  quotquot  pra- 
fident  ,  dr  interveniunt  huic  foederi.  Ex  quibus,  qute 
de  firmandis  foederibus  ad  Numinum  praefentiam  di¬ 
cebamus ,  etiam  ex  Ethnicorum  inditutis  probata  re¬ 
manent.  Hinc  Homerus  Iliad.  lib.  3.  dum  Troja¬ 
nos  ad  fingulare  certamen  futurum  inter  Alexan¬ 
drum  ,  St  Menelaum  dabiliendum  ,  foedus  iniifle 
cum  Graecis  Peribit ,  Trojanis  eas  hodias,  qum Ter¬ 
rae  ,  Solique  eflent  facrae  ,  defignat  ;  at  ex  parte 
Graecorum  alteram  Jovi  Xenio  ,  id  eft  ,  hofpitali 
oblatam  tradit,  Xenio  nimirum,  cujus  partes  puta¬ 
bantur  jura  hofpitii  a  Paride  violata  ulcifci,  ut  reSte 
adnotavit  Spondanus. 

Numinum  autem  ob  praefentiam  ,  qui  ad  foedera 
tedes  vocabantur  ,  quotquot  foedus  inituri  fuiflent , 
ad  aras  accedebant ,  St  non  ereStas  aras  erigebant  ; 
&  in  loco  in  quo  feriundum  fuiflet  foedus ,  idolum, 
aut  aliquid  aliud  ,  quod  Numinis  locum  teneret,  (a- 
crumque  St  fandum  cenferetur  habendum  ,  ibi  de¬ 
cernebant.  Apud  Parthos  foedera  firmafle  prope  al¬ 
taria  St  ad  facras  aras,  eruditiflimus  vir  Alex. ab  Alex, 
lib.  f  ■  gen.  dier.  cap.  3.  affirmat.  Nec  procul  ab 
aris  foedera  fancire  Grteci  confuevere  :  quinimo  ip- 
fis  in  aris ,  fi  fides  eft  habenda  Euripidi  in  Iphig. 
Aulid.  Quod  etiam  Romanis  familiare  fuifle  Vir- 
gil.  lib.  8.  iEneid.  fubindicat  dicens: 


Pofi  idem  inter  fe  pofito  certamine  Reges 
Armati  Jovis  ante  aram. 


Et  in  primo  iEneid.  cum  jam  olim  inter  Roma¬ 
nos  Carthaginenlefque  foedus  percufliim  fuiflet  in 
pelago,  quod  medium  inter  Africam,  Sardiniamque 
intercedit  j  prius  arae  excitabantur,  ut  nequaquam  ir¬ 
rita  cenferentur  foedera  fine  aris  ida.  De  quibus 
ita  ille  : 


Saxa  vocant  Itali,  mediis  qua  in  flutlibus  aras, 
Dorfum  immane  mari  fummo. 


F 


Nec  tantum  ad  aras  accedere  confuevere  gentesj 
led  etiam  eafdem  manu  tenere ,  cum  foedera  jura¬ 
mento  firmarent ,  fi  fides  Virgilio  lib.  12.  iEneid 
habenda  eft.  Nam  apud  eum  Turnus  ad  fingulare 
certamen  cum  iEnea  defcenfurus ,  St  ad  utriulque 
tutamen  inito  foedere  ,  ac  communi  juramento  fir¬ 
mato,  prarter  didas  caeremonias,  de  contadu  facrae 
arte,  haec  habet  uEneas: 


Tan- 


1 1 12  Myrothecivm  III.  in? 


Tango  aras ,  mediofque  ignes ,  &  Numina  teflor. 


A 


Eft  etiam  Ciceronis  locus  pro  hoc  ritu  in  oratione 
pro  Flac.  inve£ti  in  illum  ,  qui  per  epiftolas  jurave¬ 
rat  ,  cui  fidem  minus  habendam  affirmat  dicens  : Er¬ 
go  is  ,  qui  fi  aram  tenens  juraret  ,  crederet  nemo  ,  per 
epifiolam  ,  qua  voluit  juratus  probabitur  ?  Probus  quo¬ 
que  in  Annibale  refert,  Hamilcarem  filium  Anniba- 
lem  eodem  ritu  fe  Romanorum  hoftem  futurum  ad 
jurandum  coegi  fi  e.  Simulque ,  inquit,  ad  aram  Ha¬ 
milcar  ,  Annibalem  filium  novennem  ,  apud  quam  fa- 
crificare  inftituerat  ,  eamque  cateris  remotis  tenentem  , 
jurare  jujfit  ;  nunquam  fe  m  amicitia  cum  Romanis  fo¬ 
re.  Haec  relata  fint  pro  Idololatrarum  ritu  ,  &  ex 
communibus  feriendorum  foederum  caeremoniis.  Ni¬ 
hil  tamen  ex  his  fuperftitionibus  apud  Ifraelitas  lo¬ 
cum  habuifie  confiat ,  quibus  ad  facras  aras  accede¬ 
re  a  Deo  interdictum  fuerat  ;  nec  alicui  etiam  ex 
Regibus  eas  contre&are  ,  ut  puto  ,  concedebatur. 
Eapropter  Hebraei  ,  neque  dum  in  civilibus  negoti¬ 
is  juramenta  interponerent ,  neque  cum  ex  publica 
caula  foelera  fanxiflent ,  licet  ad  facrum  tabernacu¬ 
lum,  &  ad  Dei  praefentiam  id  facere  tenerentur  \  a 
contablu  tamen  facrae.arae  arcebantur. 

Foederum  autem  arte  ,  caeremoniis  abfolutis,  mi¬ 
nime  diruebantur ,  quod  maxime  advertendum  du¬ 
co  ;  fed  in  tefiimonium  foederis  olim  initi  integrae 
fervabantur,  ut  pofteris  fanciti  foederis  aeternum  ef- 
fent  monumentum.  Teltes  lunt  Euripid.  in  Sup- 
plic.  &  Sophocl.  in  Oedip.  verf.  6y 8.  apud  quem  fic 
loquitur  Thefeus. 


!B 


C 


T l?  JijT  U/V  dvS' fO?  dl[fij<(otV  CAifiolhQt 
TotSb’  ,  0T&  ffptoTOV  [fio  y\ 

K qivyi  t  ediv  i?iv  isiot ; 


Erat  enim  Thefeus  Rex  Athenarum  ,  cui  Argi¬ 
vorum  regnum  tributum  perfolvebat.  Cum  enim 
aliquando  a  Thebanis  Argivi  propriis  fedibus  ac  lari¬ 
bus  deturbati ,  ad  Thefeum  confugiflent ,  &  is  com¬ 
parato  exercitu  ,  deftru6tis  devidtifque Thebis, ami¬ 
citis  foedera  cum  Argivis  iniiflet ;  ad  horum  foede¬ 
rum  memoriam  ere£ta  fuerat  tunc  ara  ,  de  qua  ibi 
loquitur  Thefeus.  Sic  enim  interpretantur  illa  car¬ 
mina: 


D 


Quis  refpuat  talis  viri  benevolentiam  , 
Cujus  primum  foederis  tefiis 
Communis  femper  apud  nos  efi  ara  ? 


Ubi  Scholiafies  verba  illa  explicans  ,  fic 

ait  :  O'  S'o(>vji;iv&  ,  a7rAo'ix.wT£§ov.  xtx.- 

,  >lj  TX?  07TU?  btJ7tolovV  cfkt^iVOl^iVTOl?  ,  ij  SJnfdll- 

xx?  ,  yLj  urohtfAtov?  <pthxg.  Hoc  eft  :  H'  <f'ogv£ev@j  ami¬ 
cus  fimpliciter.  fogv%evx?  vocant  &  eos  qui  hofpitio  quo-  E 
vis  utuntur  ,  &  adjutores  ,  &  belli  focietate  conjunElos. 
Supple  ,  eo  vocabulo  fignificant.  Sed  parum  ad  nos, 
cur  Oedipus  dicatur  amicus  a  Thefeo  :  fufficiat  no¬ 
bis  ex  Euripidis  loco  ,  foederum  religionem  (de 
qua  multa  Myrothec.  2.  diximus)  in  ara  fervanda 
nunc  cognovifle. 

Foederum  autem  religione  adeo  armabantur  vete¬ 
res  ,  ut  Fecialis  juflu  fenatus  tantum  ,  aut  Impera¬ 
toris  ,  aut  Dictatoris ,  qui  in  Romana  Republica 
fupremum  teneret  Magifiratum  ,  non  vero  alterius 
magiftratus  auCtoritate  foedera  firmaret  ,  tefte  Fe- 
nefiella  lib.  i.  de  Sacerd.  Rom.  cap.  9.  &  Pompon. 
Let.  de  Magiftr.  Rom.  Enimvero  a  foedere  feriun-  F 
do  ,  feu  a  fide  facienda  ,  Fecialem  diCtum  tradunt. 
Pater  patratus  etiam  is  dicebatur  ,  Sc  verbena  redi¬ 
mitus  ad  firmandum  foedus  accedebat.  Sic  illum 
prsdiCti  auctores  appellant  >  £c  hanc  patris  patrati 
infiitutionem  ab  Albanis,  Romanos  accepifle  ,  mihi 
plane  confiat.  Cujus  in  feriendis  foederibus  tanta 
erat  auCtoritas  ,  ut  quicquid  ille  cum  hoftibus  fir- 


mallet  ,  a  Republica  ,  Senatuque  Romano  ratum 
cenferetur.  Quamobrem  cum  Fecialis  ad  locum  , 
ubi  feriundum  fuiflet  foedus  ,  acceffifiet ,  fceptrum* 
quod  manu  geftabat  ,  pro  Jove  decernebat  ,  quali 
coram  Jove  foedus  firmaretur  ,  quod  coram  fceptro 
ereCto  feriebatur.  Hoc  feribit  ac  tefiatur  auCtor  an- 
tiquit.  convival.  lib.  1  cap.  30.  Nec  mirum  de  hac 
caeremonia  ,  cum  haftae  quas  a  Graecis  cxijzr rqof.  di¬ 
cebantur  ,  facrofandtm  cenierentur  ,  divinoque  cul¬ 
tu  venerarentur ,  ut  nobis  prodidit  Coei.  Rhodig. 
lib.  21.  antiq.  lect.  cap.  6.  Quin  etiam  Casnei  cujuf- 
dam  meminit ,  qui  adventantes  ad  eum  omnes,  per 
haftam  jurare  compellebat  ,  ac  tandem  haftam  in 
meditullio  fori  ere£lam  pro  Deo  cenferi  juffit.  Ab 
hac  fuperfiitiofa  religione  ,  Romani  fortafle  accepe¬ 
runt  ,  ut  Fecialis  in  pacifcendis  ,  firmandifque  foe¬ 
deribus  fceptrum  pro  Jove  erigeret. 

Sed  multo  religiofius  certe  atque  fandtius ,  Nu¬ 
minis,  verique  Dei  praefentiam  curavere  viri  pietate 
infignes  Jacob  ,  Ifaac  ,  Moyfes  ,  &  alii  in  facris  lit¬ 
teris  commendati,  qui  foedera  firmaturi  lapides  prae¬ 
grandes  ,  live  columnas  fiantes  ,  (fortafle  ad  Nu¬ 
minis  praefentiam  exprimendam , )  erexifle  leguntur; 
coram  quibus  holocaufia  offerrentur  ,  atque  hoftias 
cremarentur.  De  his  Gen.  cap.  31.  ubi  Jacob  ,  8e 
Laban  in  monte  Galaad  pafturi  erexere  lapidem  in 
titulum.  Sic  enim  legimus  dixifle  Jacob  ad  Laban: 
Veni  ergo  ,  ineamus  foedus  ,  ut  fit  in  tefiimonium  inter 
me  ,  &  te.  Tulit  itaque  Jacob  lapidem  ,  &  erexit  il¬ 
lum  in  titulum.  Graece  Uyirtv  dvrov  ,  flatuit  il¬ 
lum  ,  fupple  lapidem, columnam.  Et  ut  adnotavic 
Scapula  in  di<5tione  ?v\Kr\  ,  hasc  vox  plerumque  acci¬ 
pitur  pro  cippo  ,  feu  columna  ,  quae  in  fepulcris  fta- 
tuebatur  ,  aut  in  qua  foedera  ,  feix  juramenta  inferi- 
bebantur  ,  aut  alia  quae  pofteritati  mandanda  forent: 
quibus  loci  fandlitatem  ,  aut  religionem  indigitare 
vellent.  Nam  in  citato  loco  Genefeos  ,  in  quo  nos 
legimus  ,  Erexit  lapidem  in  titulum  ;  ex  Hebraico 
interpretari  poflumus  :  Conftituit  lapidem  in  fatuam . 
Utramque  enim  patitur  iuterpretationem  Hebraica 
di£tio  051?  miz.beach.  Cujus  dictionis  proprius  fi- 
gnificatus  alibi  in  libro  de  Idolis  fcripturalibus ,  fi 
Deus  dederit ,  explicabitur.  Sandtos  tamen  illos 
viros  ad  nullum  Idololatriae  genus ,  in  his  caeremo¬ 
niis  refpexifle,  aut  lapidibus  aliquem  cultum  praffii- 
tifle  certum  eft  :  fed  ut  locum  ,  in  quo  foedera  fir¬ 
manda  erant,  facrum  fore  decernerent,  fluminifque 
praefentiam  aliquo  modo  conteftarentur ,  lapides  eri¬ 
gebant.  Nec  enim  propterea  quod  ftatuas  erexi  fiet 
Jacob  ,  damnandus  erit  ,  cum  fic  potuerint  tunc 
fiatuae  in  honorem  futuri  Meffiae  erigi ,  quemadmo¬ 
dum  nunc  ad  repraefentandum  Deum  hominem  fa¬ 
ctum,  &  Meffiam  jam  advenifle,  fiatuae  in  Catho¬ 
lica  Ecclefia  eriguntur  ,  facraeque  imagines  pingun¬ 
tur.  Nondum  enim  lata  fuerat  lex,  quae  imagines, 
titulos  ,  ac  fimulacra  in  facris  faciendis  haberi  prohi¬ 
beret.  Haec  enim  lex  poftmodum  cap.  26.  Levit, 
lata  fuit ;  vigore  cujus  fimulacra  vetita  fuifle  viden¬ 
tur  ,  fub  hac  verborum  forma  :  Non  facietis  vobis 
I do  Ium ,  &  fculptile  :  nec  titulos  erigetis  ,  nec  injignem 
lapidem  ponetis  in  terra  veftra ,  ut  adoretis  eum.  Quia 
vero,  ut  dicebamus,  lapidibus  quibufdam,  locifan- 
(fiitatem  veteres  fignificare  nitebantur,  idcirco  foe¬ 
dus  inituros  Jacob  &  Laban,  lapides  erexifle  ex  con- 
fuetudine  legimus. 

Moyfem  quoque  foedus  percuflurum  inter  Deum, 
&  populum  Ifraeliticum,  eumdem  ritum  erigendi  ti¬ 
tulos,  &  aras,  fervafle  perfpicuum  eft,  ex  cap.  24. 
Exo.  per  haec  verba.  Et  mane  confurgens  adificavit  , 
fupple  ,  Aloyfes  altare  Domino  ad  radices  montis  ,  (jr 
duodecim  titulos  per  duodecim  tribus  Ifrael.  Ubi  vero 
nos  legimus  titulos  ere6tos  ,  Hebraice  feribi- 
tur,  quo  vocabulo  lapides  fiantes  fignificantur.  Hos 
Aaaa  3  erexit 


III4  Arcanorvm 


erexit  Moyfes  ac  facravit ,  foedas  pro  Deo  inituras 
cum  populo,  delata  lege  acceptanda,  cuflodienda 
ac  obfervanda  ;  itaque  ab  eo  ufque  tempore  ad  aras 
tantum  foedera  firmata  cognofcimus. 

Poflquam  vero  Ifraelitae  facrumDei  tabernaculum 
in  deferto  ,  &  fanCtuin  Dei  templum  Hierofolymis 
erexerunt,  &  Numen  ex  facra  arca  prasfentiffimum 
cenfebatur;  non  alibi  quam  in facro tabernaculo,  aut 
facro  templo  ,  foedera  Reipublicse  de  caufa  percu¬ 
tiebantur  :  quinimo  alibi  foedera  fancire  nefas  erat. 
Locus  Jerem.  cap.  34.  hoc  explicat  :  ubi  Propheta 
Dei  nomine  ,  Regi  ,  atque  Proceribus  tranlgreffio- 
nem  foederis  exprobrat ;  quod  Proceres  ,  Rex 
Sedechias  ,  reliquique  Judaeorum  Optimates ,  jam 
olim  cum  Deo  percuflerant,  de  cuflodienda,  obfer- 
vandaque  lege  annualis  fabbatifmi ,  &  de  Ifraeliticae 
gentis  fervis  in  libertatem  vindicandis ,  deque  di¬ 
mittendis  ancillis  ex  gente  propria  ,  quas  contra  di¬ 
vinae  legis  praeferiptum  adhuc  in  fervitute  detine¬ 
bant.  Qua  occafionc  Propheta  facri  templi  memi¬ 
nit  ,  in  quo  foedus  fancitum  fuerat.  Et  inuftispattum 
in  confpettu  meo  ,  inquit,  in  domo  in  qua  invocatum  eft 
nomen  meum. 


B 


Ut  autem  ad  Regum  inaugurationes  accedamus, 
inaugurationifque  foedera  contemplemur  ;  ad  pri¬ 
mum  Reg.  lib.  cap.  12.  nos  transferamus,  in  quo 
Saul  iterum  Rex  fuit  renunciatus,  atque  facro  oleo 
unCtus.  Dicitur  enim  ibi  populum  ,  Proceres  nimi¬ 
rum  &  Optimates  ,  in  concionem  fuifle  congrega¬ 
tos  non  folum  in  Mafpha,  quia  locus  orationis  erat  in 
Mafpha  ,  ut  ibi  feribitur ;  fed  etiam  in  Galgala  ,  ubi 
facra  arca ,  facrum  tabernaculum  ,  ac  etiam  altaria 
facra,  jam  alias  facrorum  de  caufa  ereCta  habebantur. 
Horum  autem  locorum  fingulariter  meminit  facer 
textus,  in  quibus facrae  arae  erant}  utad  prasfentiam 
fluminis  ,  Sc  prope  facras  aras,  inaugurationis  foede¬ 
ra  firmata  fuifle  confiet. 

David  quoque  foedus  cum  populo  percuflifle ,' cum 
inauguratus  fuit ,  feribitur  2.  Reg.  cap.  y.  ut  vidi¬ 
mus.  Ad  aras  vero  id  egifle  fubindicatur  illis 
verbis  ,  coram  Domino  s  quibus  quidem  praefentia 
Numinis  ex  facra  ara  in  foedere  firmando  fignifica- 
tur.  Sic  etiam  primo  Paralip.  cap.  29.  coram  Do¬ 
mino  inauguratus  dicitur  Salomon  vivente  adhuc 
patre  ;  de  cujus  inaugurationis  foedere  haec  feribun- 
tur  :  Et  comederunt ,  &  biberunt  coram  Domino  in 


D 


die  illa  cum  grandi  la titia  :  &  unxerunt  fecundo  Salo¬ 
monem  filium  David.  Unxerunt  autem  eum  Domino  in 
Principem.  Ungere  vero  aliquem  Domino ,  hic  di¬ 
citur  pro  in  confpeCtu  Domini ,  &  ad  locum  facri 
tabernaculi:  Joafum  etiam  ,  quando  inauguratus 
fuit  in  facro  templo  ,  foedus  percuflifle  feribitur  4. 
Reg.  cap.  11.  &  lib.  2.  Paral.  cap.  23.  his  verbis: 
Pepigit  ergo  fiojada  foedus  inter  Deum  &  %egem  ,  & 
inter  populum.  De  Sablis  quoque  inauguratione  cum 
agitur,  facrificia  oblata  fuifle  coram  Domino  feribun- 
tur.  Quamobrem  fi  coram  Domino  omnes  hi  inau¬ 
gurati  fuere ,  foedera  pariter  coram  Domino  fancita 
fuifle  manifeftum  efi  :  fandiori  fane  religione ,  & 
facratiori  cultu ,  quam  Grtecorum,  aut  Romanorum 
fcedera  fancirentur  :  ac  proinde  graviori  fupplicio 
damnandi ,  atque  puniendi ,  quoties  in  foedere  non 
ftetiflent. 


E 


CAP.  L  X. 

Sanguines  hoftiarum ,  libamina ,  foederumque 
cultri  monftrantur. 

Ad  loca  Genel.  8.  zsEdificavit  autem  JVoe  altare  Do- 
mwo;  &  tollens  de  cunilis  pecoribus  ^  ef  volucribus 


Sacrte  Script.  1115 

mundis ,  obtulit  holocaufta  fuper  altare.  Exo.  24. 
Scripfit  autem  Moyfes  univerfos  fermones  Domini :  & 
mane  confurgens  adificavit  altare  ad  radices  montis. 
Et  infra.  Et  obtulerunt  holocaufta ,  immolaverunt- 
que  viBimas  pacificas  Domino  vitulos.  Et  ad  alia 
plura.  Illuftratur  Homerus. 

AD  facras  aras ,  paCtorum ,  foederumque  tefies 
futuri  iam  acceflinius ;  fluminis  prasfentiam 
religiofe  coluimus;  afferantur,  quasfo,  holti^, 
&  jugulum  praebeant  vidimas  ,  ut  exta  contemplari 
poflimus,  futuraque  bona  tum  Ifraelitis,  Regi,  at¬ 
que  iis  qui  pacifcebantur,  ominari  nobis  liceat.  Sed 
quaenam  hoffiae ,  quaenam  animalia  ferienda  forent,  ut 
foedera  quoque  firmarentur,  apud  diverfos  diverfa 
legimus ,  ac  pro  gentium  diverfitate  diverfum  quoq; 
religionis  cultum  extitifle  confiat;  varias  aras,  di¬ 
verfa  Numina,  quin  etiam  vidimas  quoque  habujfi. 
fe  diverfas  compen  :  at  fine  fanguine,  libaminibus 
ac  facrificiis ,  foedera  aliquando  firmata ,  minime  me 
legifie  memini . 

Mittamus  nunc  feram  illam,  atque  barbaram 
Medorum,  Lydorumque  confuetudinem  ,  qui,  ut 
affirmat  Herodotus,  in  ea  corporis  parte,  in  qua 
brachia  humeris  junguntur,  fele  ferientes,  mutu¬ 
umque  fanguinem  viciflim  delingentes,  foedera  fir¬ 
mabant.  Confuetudo  etiam  Carmanorum  ,  ac  Ly¬ 
dorum  asque  baibara  dimittatur:  Carmani  enim  fibi 
viciflim  quandam  faciei  venam  aperientes,  cruorem 
poculis  admifeebant ,  invicemque  porrigentes,  ac 
degu flantes  fanguinem  ,  fummum,  ac  firmum  ami¬ 
citis  foedus  fe  iniifle  arbitrabantur:  Coelio  Rhodi- 
gino  tefte  lib.  18.  cap.  32.  Quod  etiam  apud  Scy- 
thas  vfu  venifle  Herod.  lib. 4.  cap.  4.  affirmat.  Ca¬ 
tilinam  quoque  apud  Romanos  in  illa  conlpiratione 
adverfus  patriam,  ac  Rempublicam  id  fervaffe,  Sa- 
luftius  fcribit  lib.  Gatilin.  dicens:  sddditus  efi ,  pignus 
conjurationis ,  fanguis  humanus ,  quem  circumlatum  in 
pateris  bibere:  fummum  nefas ,  mfi  amplius  e fi 'et ,  prop¬ 
ter  quod  biberunt.  Exhorruerunt  quidem  Romani , 
&  merito,  humani  fanguinis  ufum  in  foederibus ;at 
qui  proprias  Reipublicas  perniciem ,  &  ruinam  non 
horruerunt,  nec  fanguinis  potum  recufarunt.  Hinc 
vero  perfpicuum  fit,*non  folum  apud  exteros,  bar- 
barofque  homines,  fed  etiam  apud  Romanos  aliquos, 
in  foederibus  firmandis  humani  cruoris  potum  ad- 
fuifle. 

His  prastermiffis,  quas  potius  ferinum,  quam 
humanum  aliquod  fapiunt,  de  foederibus  tantum, 
quas  humanum  retinent  faporem,  nofter  fit  fermo. 
Fuit  autem  viCtimarum,  hoftiarumque  jugulatio  foe¬ 
deribus  feriundis  adeo  intima;  ut  plurimi  cum  Feffo 
foedera,  a  feriendis  viCtimis  diCta  affirment  :  quia 
nimirum  viCtimis  non  manatis ,  facris  non  pe  radis  } 
fanguine  ad  altare  non  effufo,  libaminibus,  &  aliis 
quas  facris  debentur  non  appofitis,  foedera  minime 
firmarentur.  Hebraicum  quoque  foederis  vocabulum 
n’-?  berith  illud  idem  fuadet:  quamobrem  nonnulli, 
nec  immerito  n'1?  berith  diCtum  a  verbo  carath , 

quod  efi  ferire ,  exfeindere ,  five  percutere  autumant: 
ficque  foedus  Hebraice  quafi  cherith  mutata 
littera  3  in  3  diceretur.  Latini  quoque  eadem  de  ra¬ 
tione  percutere,  &  ferire  foedus  pro  pacifci  habere 
videntur:  quia  apud  quoque  hos  mactatis  hofiiis 
fcedera  firmabantur. 

Quod  fi  Deus,  cuius  fapientia  bonitas,  cuius  bo¬ 
nitas  fapientia  efi,  foedera  cum  hominibus  initurus, 
fanguinem  ab  altari  deeflfe  noluit,  ut  homo  aliquan¬ 
do  futurus,  abeo  ufque  tempore,  hominum  mores 
imitari  videretur;  quid  homines  illius  aetatis  fecifle 
putamus,  ut  foedera  firmarentur?  Certum  igitur  ac 
indubitatum  maneat,  abfque  fanguine  victimarum, 

publica 


III 6 


M  Y  ROTHEClVM  III. 


B 


publica  foedera  hunquam  fancita}  five  tempus  quod  A 
legem  praecedit, live  fubfequens  tempus  refpexerimus. 

Plurima  infacris  litteris  extant  loca,  quaefanguine 
victimarum  foedera  fancita  oftendunt.  Nam  Gen.cap. 
21.  Abimelech  cum  Abraham  foedus  initurus,  fan- 
guine,  facrificijs,  ac  vidtimis  illud  firmavit :  Tulit 
itaque  ^kraham  ovet ,  &  boves ,  percufferuntque  ambo 
foedus ,  dicitur  loco  citato.  Qui  vero  animalia  hxc 
pro  puteo,  de  quo  erat  inter  eos  jurgium,  ab  Abra- 
harrto  tradita  Abimelecho  exiflimant,  decipiuntur 5 
cum  ad  foedus  feriundum  hax  Abimelecho  Abraham 
tradidilfe  certum  fit,  &  pro  puteo,  five  ut  Abraha- 
mo  jus  putei  Abimelech  cederet,  feptem  agnos  Abra¬ 
ham  eidem  tradidifie  ibidem  feribatur.  Nani  cum 
Abraham  oves  &  boves  ad  facrificia  fcederalia  con- 
ftituifiet  .,  feptemque  agnas  gregis  feorfumfepofuilfet, 
dixit  ei  Abimelech:  Quid  [ibi  volunt  feptem  agna  ifia  quas 
fi  are  fectfii feorfum  ?  At  ille  : feptem ,  inquit ,  agnas  acci¬ 
pies  de  manu  mea:  ut  fint  mihi  in  teflimonium ,  quoniam 
ego  fodi  puteum  iftum.  Et  cap.  31.  eiufdem  libri  agi¬ 
tur  de  foedere  inito  inter  Jacobum  ,  &  Laban,  La- 
banque  Jacobo  dixifle  feribitur :  Veni  ergo  ,  &  inea¬ 
mus  foedus:  ut  fit  in  tefiimonium  inter  te ,  &  me.  Quo 
autem  ritu  illud  foedus  initum  fuerit,  dicitur  fic: 
Tulit  itaque  facob  lapidem ,  &  erexit  illum  iu  titulum. 

Et  tandem  ad  calcem  capituli  fubditur:  furavit  ergo 
facob  per  timorem  patris  fui  Ifaac :  immolatifque  viElimis 
in  monte ,  vocavit  fratres.  Sanguine  igitur,  facroque 
fanguine,  facris  libaminibus,  facroque  epulo  fanci¬ 
ta  foedera,  firmata  pa£ta,  facras  literas  aperiunt ,  ac 
teftantur. 

Quinimo  tali  nexu  foederalis  fides  cum  Facrificiis 
jungebatur,  ut  vi&imae,  vina,  crateres,  paterae, po¬ 
cula,  6c  fi  quae  alia  ad  foederis  facrificium  pertinuif- 
fent,  in  folemnioribus  foederibus  publice  a  Gnecis 
circunducerentur,  unoque  vocabulo  illa  omnia  fi- 
gnificarentur,  quo  foedus  notabatur.  NamoV(<&  m^x, 
id  eft,  foedera  fidelia  dicebantur.  Hanc  dicendi  phra- 
fimaqud  Homerum  lib.  3 .  Iliad.  alibi  faepe  legimus. 

K rjgvKis  b’  x\x  ol$v  (Qtoov  ojniix  ari sd. 

Erant  enim  foedera  inter  Trojanos,  &  Graecos  fta- 
bilienda  pro  lingulari  certamine.  Ut  autem  quotquot 
aderant,  i£bi  foederis  tefles  fierent ;  folemni  pompa 
cunfta,  quae  ad  facrum  pertinebant,  &  ad  locum,  in 
quo  foedus  ftabiliendum  ac  firmandum  fuilfet,  du¬ 
cebantur.  Et  quamvis  vafa  illa  omnia,  libamina, & 
vi&imae  ad  facrificia  tantum  afferrentur}  foederum 
tamen  occafione ,  facrificia  non  dicebantur }  fed 
cgxt»  Dicebantur  autem  t^yax  quod  illa  omnia 
ex  ritu  facrorum  foederibus  deberentur.  Sic  enim 
carmen  illud  Homeri  interpretatur: 

Pracones  autem  per  Civitatem  Deorum  ferebant 

foedera  fidelia. 

Graeci  etiam  ipfi,quifomniata  numina,  cultumque 
fuperflitiofum  Deorum  reliquos  docuere,  in  foederi¬ 
bus  firmandis  non  femper  eifdem  ufi  funt  vidtimis. 
Etenim  cum  aliquando  ex  his  aliqui  Cyri  minoris  fli- 
pendia  meruiflent ,  Regeque  extin&o  de  reditu  co¬ 
gitarent  i  ut  fofpites  eb  pervenirent ,  quo  tendebant, 
atque  in  abeundo  nullum  incommodum  regionibus 
afferrent,  per  quas  iter  facere  cogebantur}  cum 
Arieo  Regis  Perfarum  duce,  ac  legato  foedus  eos 
percufliffe  fcripfit  Xenophon  lib.  2.  de  Cyr.  min. 
exped.  &  illud  tauro,  lupo,  capro, &  ariete fuper  fcu-  F 
tum  ma&atis  fanciviffe.  Caprum  fortaffe,  lupum  que 
exinftituto  Perfarum,- taurum  vero  &  arietem  ex  Re¬ 
ligione  Graecorum  madtarunt  :  ut  utrarumque  natio¬ 
num  ritu  foedera  firmarentur, ac  facratiffima  haberentur. 

Trojani  vero  cum  Grrccis  foedus  inituri,  agnos 
facrificarunt}  hifque  jugulatis  &  una  cum  libamini¬ 
bus  aris  facris  admotis  foedera  firmafle ,  fcripfit  Ho- 
mer.  lib.  3. Iliad. dicens: 


iii  7 


D 


A  £V€  clw,  Jtj  0 IVOV  ivCPfOil»  KXQZCOV 

Ackm  cv  xiyetw .  <p£^£  de  tpx  jviv 

Kygob,  1$mqs  ,  yi$\  %t>v<re<x  xvsre?A«. 

Duo  ergo  agni  facnficandi  ab  Homero  dicuntur, 
in  foedere  fanciendo  inter  Trojanos,  ac  Grtecos, 
lingularis  certaminis  de  caufa,  quod  Alexander  cum 
Menelao  habiturus  erat.  Quorum  agnorum  cruore 
numina  evocanda,  placanda,  atque  inaltari  propi¬ 
tianda  ex  1  itu  erant ;  vinumad  libamina,  religionis,  ut 
puto,  gratia  in  utre  caprino  deferebatur  }  crateris 
meminit,  quo  fanguis  hoftiarutn  excipiebatur:  ut 
non  tam  Idolum  ex  ritu  facrificiorum  fanguine  con- 
fpergentur,  fed  etiam  fundamentum  ,  feii  bafis  alta¬ 
ris.  Enumerantur  etiam  a  Poeta  in  allatis  carmini¬ 
bus  cyathi  aurei,  fimpuli  nimirum,  quibus  vina  in  altari 
a  confoederatis  guftabantur,  ac  libabantur.  Haec  om¬ 
nia  foedera  fidelia  appellantur  ,  quia  his  foedera 
nunquam  frangenda  feriebantur.  Sic  enim  interpre¬ 
tantur  allata  Homeri  carmina.: 

Agnos  duos ,  &  vinum  latum  fruElum  agri 
Utre  in  caprino:  ferebat  autem  cratera  lucidum 
Fecialis  Idam ,  cr  aureas  pateras  .  .  „ 

Licet  vero  hic  nihil  a  Poeta  de  qualitate  agnorum, 
neque  de  illorum  colore  dicatur,  aut  quibus  Diis 
mactarentur ;  id  tamen  jam  fupra  idem  Poeta  expref- 
ferat,  cum  Menelaus  foederum  conditionem  Troja¬ 
nis  propoluit  dicens: 

OtiTili  <5  Xgv’,  £T£gOV  A£UJtOV,6TSj)> luu  Je  ptiAxfvxv 
r>)  T£ ,  Kj  YithLM'  Aii  <T g  Y]p,tig  o’l<ro/sfys  x?Aov. 

Itaque  duos  agnos  T rojani  afferre  j  ubentur }  alterum 
album ,  alterum  nigrum. :  is  terrae  offerebatur  atque 
immolabatur,  &  foeininini  generis  erat}  Soli  vero 
mafculus  candidufque  immolabatur  agnus.  Grceci 
inluper  praeter  duos  agnos,  tertium  fe  allaturos  Jovi 
Hofpitali  violatae  a  Paride  hofpitalitatis  ultori,  offe¬ 
rendum  affirmant,  quod  hac  de  caufa  Gneci  expe¬ 
ditionem  contra  Trojanos  fufeepiflent.  Sic  enim  in¬ 
terpretantur  illa  carmina : 

Ajferte  autem  Agnos,  alterum  album ,  alterum  nigrum^ 

Terra  &  Soli }  fovi  autem  nos  afferemus  alium. 

Ubi  Didymus  haec  ipfa  explicans  ait.-  T«J  o<%£« 

Hxs '«  it^is^yisi^xeiixxy<i.rd )Ja/&i  A#jUsrp«ovTi, 

dffivx  ep^tri  hdjKov  legxgyti&fjvxi  olgvx.  rtj yij  pjA xivxv 
it,  S-yiAjav  t7r£)1oixvTt)  r,  Bso c.  Hoc  eft:  Sacra  inducit t 
qua  erant  propria  unicuique  Deo:  Soli  quidem  fplendido 
agnum  mafculum ,  &  album  facrificarunt ;  terra  autem 
fceminam  ,  eamque  nigrum  fiquidem  talis  Dea  erat„ 
Quo  in  loco  Agni  tantum  fcederalem  idhnn  fubiere, 
non  caper,  non  taurus,  non  lupus,  non  aries.  An 
vero  ex  patrio  ritu  id  Graeci  tunc  fecerint ,  an  ut 
regionis  illius  Manes  venerarentur,  &  evocarent  fibi 
propitios  ,moremque  veterum  Ethnicorum,  ac  Troja¬ 
norum  facra retinerent, in  quorum  regione  bellum  ge¬ 
rebatur  ,  &  foedus  percutiebatur,  mihi  plane  ignotum 
eft-  Turni  &  .lEneae  foederales  ritus  Virgil.  lib.  12, 
fub  hac  forma  ,  hifque  caeremoniis  fcripfit: 

.....  puraque  in  vefie  Sacerdos 
Setigera  foetum  Juis,  intonfamque  bidentem 
Attulit ,  admovitque  pecus  ,  flagrantibus  aris» 

Illi  ad  furgentem  converfi  lumina  folem , 

Dant  fruges  manibus  falfiis ,  &  tempora  ferro 
Summa  notant  pecudum ,  paterifque  altaria  libant . 

Quo  in  loco  Virgilius  facerdotalem  habitum, qua- 
htatemque  vi&imae  in  porca  ,  &  in  bidente  intonfa 
tradidit:  quae  nimirum  inter  folemniores  Romano¬ 
rum  hoftias  recenfebatur.  Ignem  aris  admotum  feri- 
bit,  antequam  hoftia  jugularetur}  precationes, atque 
imprecationes  ad  Solem,  libationes,  fetafque capitis 
ferro  lignatas  ofteryjit}  ut  foederum,  facrificiorum- 
que  ritus  brevi  compendio  enarraret.  Ritus  autem. 

qui 


Arcanorvm  Sacrae  ScriFt. 


1118 

qui  ^  Virgilio  ibi  recenfentur,  ex  caeremoniis  Ro¬ 
manorum  defumuntur  ,  quas  a  Trojanis  accepifle 
Romanos  fufpicari  pollet.  In  foederibus  autem  Ro¬ 
manorum  non  fcmper  eadem  fuit  allata  vidtima;  por¬ 
cam  enim,  ut  plurimum  fandtiorem  ipfis  hoftiam , 
locum  in  fcedenbus  habuifle , Plinius ,  Livius,  Pom¬ 
ponius  Laetus ,  Feneft.  de  Sacerd.  Rom.  &  alii  tra¬ 
dunt,  cum  Virgilio  lib.  8.vEneid.  dum  foedus  initum 
inter  Trojanos ,  Italofque  refert,  dicens: 

Stabant ,  &  c<eja  jungebant  foedera  porca . 

Agnum  quoque  apud  eofdem  aliquando  jugula¬ 
tum,  ex  Livio  lib.  1 1,  ab.  Urbe  condita,  tradidit 
nobis  Coei.  Rhodig.  ledt.  antiq.  lib.  21.  cap.  15-.  in 
haec  verba :  Eaque,  ut  rata  ferrent fore,  agnum  lava  manu , 
dextera  fi 'licem  retinens  , fi falleret  Jovem  :  caterofjue  pre - 
cans  Deos ,  itafemaltarent,  quemadmodum  ipfe  agnum  ma- 
Slajfet ,  ^  fecundum  precationem  caput  elift.  Haec  ibi  ex 
Livio.  Ex  quibus  aliquando  porcum ,  nonnunquam 
porcam,  interdum  agnum,  foederum  feriundorum 
de  caufa,  facris  aris  a  Romanis  admota  fuifie  conftat. 

In  facris  Hebraeorum  ,  apud  quos  ex  Dei  pras- 
feripto  foedera  fandiiora  feriebantur,  line vidtimarum 
madtatione  id  fieri  nequaquam  confuevifle,jam dixi¬ 
mus.  Loca  qua:  id  probent ,  palfim  in  facris  Litteris  oc¬ 
currunt.  Huncque  ritum  non  folum  in  feriendis  foede¬ 
ribus,  &  pacifcendo  cum  hominibus;  fed  etiam  quoties 
pacifcendum  fuit  cum  Deo  (mirabile  diditu  de  Dei 
benignitate)  vidtimae  fanguis,  Sc  libamina  adfuerunt. 
Foederalium  vidtimarum  genera  diverla  ,  necnon 
etiam  ritus,  in  facris  litteris  habentur.  Nam  quan¬ 
do  Deus  iniit  foedus  cum  Noe  de  aquis  diluvii  non 
inducendis  fuper  terram  }  non  quaecumque  facrificia, 
fed  holocaufia  tantum ,  &  ex  caeremoniis  holocaulti 
foedus  firmatum  fuifle  feribitur.  Vidtimae  quoque  ex 
diverfis  animalium,  tam  terreftrium  ,  quam  volati¬ 
lium  fpeciebus  afiumptae  fuerunt;  cum  quibus  etiam 
libamina  oblata  procul  dubio  puto:  ea  nimirum  liba¬ 
mina,  quae  ex  ritu  holocaulti  huic  faero  debebantur, 
ficenim  de  his  Genef.  8.  feribitur:  <tASdificavit  autem 
Noe  altare  Domino ,  <2r  tollens  de  cunilis  pecoribus  ,  dr 
1 Volucribus  mundis ,  obtulit  holocaufia  fuper  altare.  Et 
infracap.  9.  dixiflfe  Dominum  ad  Noe  legitur ;  Sta¬ 
tuam  patlum  meum  vobifeum  ,  &  nequaquam  ultra  in¬ 
terficietur  omnis  caro  aquis  diluvii :  neque  erit  deinceps 
diluvium  dijfipans  terram.  Quae  autem  elfent  volu¬ 
cria,  animaliaque  munda, &  quo  ritu  madtarentur  , 
atque  cremarentur  holocaufta  ,  in  libro  Levitici  feri¬ 
bitur.  Sermo  enim  Mofaycus  in  libro  Genefis,  iis 
conlonat  ritibus,  quos  in  libro  Levitici  ex  divinis 
flatutis  ipfemet  perfcripferat. 

Alio  vidtim.irum  genere  Deus  foedus  firmavit  cum 
Abraham ,  quando  illius  pofteritati  regiones  Chana- 
naeorum  ac  reliquarum  gentium  promi  fit.  Quam 
promilfionem  foederibus  ratam  ac  firmam  fore  voluit 
Deus.  Quas  vero  vellet  ad  illud  feriendum  foedus 
aflumi  hoftias,  aperuit ,  dicens  Gen.  if.  Sume  mihi 
vaccam  triennem ,  &  capram  trimam ,  c -T  arietem  trium 
annorum ,  turturem  quoque ,  &  columbam.  Ritus  hu¬ 
jus  facrificiific  deferibuntur:  Qui  tollens  univerfa  hac,  \ 
divifit  ea  per  medium ;  &  utrafque  partes  contra  fe  ab- 
ftrinfecus  pofuit :  aves  autem  non  divifit.  Et  tandem 
fubditur:  In  illo  die  pepigit  Dominus  foedus  cum  Abra¬ 
ham. 

Padturus  etiam  Deus  more  Regum ,  in  fui  princi¬ 
patus  exordio,  cum  populo  Ifraelitico,  quando  ab 
ipfis  ad  inftituendam  novam  Rempublicam  in  Sinai 
eledtus  Princeps,  eidem  leges  tradere conftituit; eas 
tamen  leges  ad  regimen  illius  Reipublicae  a  fe  dige- 
ftas  publicari  noluit,  ni  fi  prius  foedera  firmarentur. 
De  quibus  fic  feribitur  Exo.  24.  Scripfit  autem  Afoy- 
fes  umverfos  fermones  Domini  :  &  mane  confurgcns  adi- 
ficavit  altare  ad  radica  montis ,  $r  duodecim  titulos  per 


A 


B 


D 


E 


I  I  19 

duodecim  tribus  Ifrael:  mifitque  juvenes  de  filiis  Ifrael  , 
&  obtulerunt  holocaufia ,  immolaverunt  que  v  illimas  pa¬ 
cificas  Domino ,  vitulos.  Tulit  itaque  Aloyfes  dimidiam 
partem  fangumis ,  &  mifit  in  crateras , partem  autem  re- 
fiduam  fudit  fuper  altares  affumenfque  volumen  foederis 
legit  audiente  populo.  Et  ftatim  infra :  Ille  vero  fumptum 
fanguinem  refperfit  in  populum ,  &  ait :  hic  efi  fanguis  foe¬ 
deris  ,  quod  pepigit  Dominus  vobifeum  fuper  cunilis  Jer- 
mombus  his.  Confirmarijidhuc  hasc  ipfa  pofliint  ex 
cap.  34.  Jerem.  apud  quem  Jerofolymitis  tranfgreflio- 
nem  foederis  Propheta  objicit  cujus  occafione  vidti- 
mas  in  foedere  madtatae  meminit  j  nimirum  vituli, 
cujus  fanguine  foedus  firmatum  fuerat,  dicens:  Et 
dabo  viros,  qui  pravar  icantur  foedus  meum ,  &  non  ob- 
fervaverunt  verba  foederis,  quibus  ajfenfi  funt  in  confpellu 
meo ,  vitulum  quem  conciderunt  in  duas  partes.  In  his 
igitur  foederibus  divinis  facram  vidtimamper  medium 
concifam  fuifle,  perfpicuum  remanet. 

Ad  foedera  regite  inaugurationis  digrediamur, 
quae  eifdem  omnino  vidimis  firmata  dici  oportet, 
quorum  ufus  in  reliquis  publicis,  folemnionbufque 
foederibus  erat}  atque  propterea  vituli  immolatione 
fancita  fuifle  reor.  Ritus  atque  caeremoniae  in  mac¬ 
tandis  his  vidlitnisinveftigandae  remanent}  fed  a  qua¬ 
litate  ac  genere  facrific  ii,  haec  ipfa  explicantur.  Fuif¬ 
fe  namque  in  regiis  inaugurationibus  oblatas  vidtimas 
pacificas,  facra  oracula  ubique  manifeftant.  Ritus 
autem  pacificorum  ex  lege,  quae  habetur  cap.  3.  Le¬ 
vit.  talis  erat :  Quod  fi  hoflia  pacificorum  fuerit  ejus  obla¬ 
tio-,  fr  de  bobus  voluerit  afferre  ,  marem ,  five  fceminam, 
immaculata  offeret  coram  Domino  :  ponetque  manum  fu¬ 
per  caput  victima  fisa ,  qua  immolabitur  m  introitu  ta¬ 
bernaculi  teftimonii ,  fundentque  filii  Aaron  Sacerdotes 
fanguinem  per  altaris  circuitum  :  &  offerent  de  hofiia 
pacificorum  m  oblationem  Domino  adipem ,  qui  operit  vi¬ 
talia ,  &  quicquid  pinguedinis  efi  intrinfecus ,  Q r  duos 
renes  cum  adipe,  quo  reguntur  ilia  •  &  reticulum  jecoris 
cum  reniculis :  adolebuntque  ea  fuper  altare  in  holocau - 
fium.  Eapropter  in  fecunda  Salomonis  inauguratione, 
quam  legimus  lib.  1.  Paral.  cap.  ult.  madtatos  mille, 
arietes  mille,  &  agnos  mille  legimus  ,•  non  quidem 
haec  omnia  ad  foedus  feriendum ,  fed  priora  tantum, 
de  quibus  dicitur  in  textu,  Immolaveruntque  viUimas 
Domino.  Has  fuifle  puto  vidtimas  inaugurationis, 
reliquas  vero  ad  holocauftum  oblatas,  de  quibus  di¬ 
citur  :  Et  obtulerunt  holocaufia  die  fequenti ,  tauros  mille , 
&  arietes  mille,  agnos  mille  cum  libaminibus  fuis,  & 
univerfo  ritu  abundantiffime  m  omnem  Ifrael:  &  come¬ 
derunt  &  biberunt  coram  Domino  in  die  illo  cum  grandi 
Utitia  ,  cr  unxerunt  fecundo  Salomonem  filium  David. 

Quo  in  loco,  non  licet  praeterire,  cum  vidtimis 
foederalibus  atque  hoftiis  inaugurationis,  libamina 
quoque  allata  fuifle.  Erat  autem  libamen  vini  effu- 
fio  in  vidtimam ,  quas  immolabatur ,  inquit  Joannes 
Grammat.  inHeliod.  relatus  a  Coei.  Rhodig.  lib.  12 
antiq.  Ie6l.  cap.  1.  Ec  nos  Myrothecio  praecedenti 
libaminis  vocabulo  vinum  diximus  intelligi,  quod  in 
facris  adhibebatur ;  non  tam  ut  de  illo  in  ignem  al¬ 
taris  funderetur,  quam  etiam  ut  de  eo  deguftarenc 
hi ,  qui  de  facrificio  participabant.  Horum  libami¬ 
num  de  ratione,  Homer. lib.  3.  Uiad.  inter  ea,  qute 
ad  foedera  ferienda  circumferebantur  per  exercitum 
cyathos  quoque  recenfet,  quorum  in  facrificiis  alius 
non  erat  ufus,  nifi  ad  libamina;  ac  proinde  cum  cy¬ 
athis  vini  quoque  meminit  dicens: 

.  ...  itj  olvov  ivQgOVOt  KOi^7TOV 

aVxw  ovcdydu .  Hoc  efh 

.  ...  Et  vinum  UtumfruUum  agri 

Vire  in  caprino . 

Supple,  ferebant  Caduceatores.  Horum  etiam  li¬ 
baminum  ufum  in  foederibus  Hebneorum  extitifle, 
ex  jam  relato  loco  lib.  1.  Paral.  cap.  ult.  liquido  con¬ 
fiat. 


Myrothecivm  III. 


1120 

Hat.  Ratio  etiam  hoftiae  pacificae  hoc  fuadet,  quoeex 
Dei  praeferipto  fine  libamine  nequaquam  offerebatur* 
de  cujus  libaminibus  his  verbis  cap.7.  Levit,  agitur: 
Qui  offert  viftimam  pacificorum  Domino ,  afferat  fimul 
&  facnficium ,  id  eft,  libamenta.  Erant  autem  haec 
libamenta ,  fimila ,  oleum,  thus,  ut  dicitur  cap. 2. 
Levit.  8c  vinum,  quod  innumerabilibus  pene  in  lo¬ 
cis  facrae  legis  ad  Iaera  parari  jubetur.  Quamobrem 
nec  defuifle  vinum  facrificio*fbederis ,  cum  Reges 
inaugurabantur,  certiffimum  erit. 

In  illo  autem  liepe  citato  loco  Homeri  5.  Iliad  ac¬ 
curate  confideranda  funt,  quae  de  religiofis  gladiis, 
quo  foedera  nimirum  hoftiae  feriebantur,  leguntur 
his  verbis: 

H’  Kj  'xx v  dgvvv  rdut  v>jAj»  psoiArff. 

Et  ftatim  poli  alterum  verfum  haec  fubintulit  Poeta: 

.....  "Xxv  ^  jtdjva?  etAilo  p^aAnoc . 

Quae  carmina  ad  verbum  interpretata  fic  fonant. 

Dixit  et  jugulos  agnorum  abfcidit  crudeli  enfe. 

Et  ftatim  ....  etenim  animum  abfiuler at  gla¬ 
dius. 

Illa  igitur  vocabula  vtjXei  %etAxoj ,  &  illa  poftrema 
«asto  ^«Ajm?,  nobis  innuunt,  non  quocumque  vul¬ 
gari  communique  gladio ,  vi£limam  jugulare  Graecos 
confuevifie;  fed  facro  aliquo  gladios  ad  haec  mu¬ 
nera  deftinato  ufos  fuilfe :  qui  gladius  ex  vi  illorum 
verborum  ,  non  ferreus ,  fed  aereus  erat :  propterea 
non  ,  aut  |/<por,  fed  ^aAxof  illum  dixit  Ho¬ 

merus.  Machaera  enim,  &  f/epo?  ferrea  erant j  & 
ideo  hoftiam  ma£tare  in  facris  cavebant ,  ne  facra 
prophanis  mifcerentur,  fi  eodem  gladio  vi&imam  ju- 
gulaflent,  quo  fanguinem  humanum  in  pugna  fun¬ 
debant.  Quod  fi  prophanae  religionis  cultores  ifta 
cavebant,  quidni  veri,  ac  fummi  Dei  cultores  fe- 
cifte  dixerimus?  Nam  qualis  fuerit  gladius,  quo  ad 
ma&andas  vidlimas  Hebraei  uterentur,  in  Scripturis 
facris  non  legi;  a:reum  tamen  fuilfe  me  legifle  me¬ 
mini  apud  eruditifiimum  feriptorem;  &  is  fuit  (ni 
fallor)  eruditiffimus  Arias  Mont.  quem  nunc  quoque 
diligentius  pervolviftem  ,  fi  inter  pauculos  pauperri¬ 
mi  feriptoris  regia  Biblia  locum  haberent. 

Ad  Romanos  nos  convertamus ,  qui  tanta  religio¬ 
ne  vitlimam  jugulabant,  ut  nequaquam  gladio  foe- 
deralem  viddimam  ma&arent ;  fed  filice  porcam  fe¬ 
rire  confueverint,  ut  Livius,  Pomponius  Ltetus,& 
Feneftella  lib  1.  de  facerd.  Rom.  cap.  9.  tradidere. 
Ex  quibus  colligere  liceat ,  quam  religiofo  apparatu, 
non  folum  veteres  illi  lacra  facerent ;  fed  etiam  foe¬ 
dera  folemnia  fancirent,  atque  rata  fieri  ftuderent: 
inter  quorum  fcedera  folemniora,  inaugurationis  quo¬ 
que  foedera  primam  fedem  habuiffe,  nemo  in  dubium 
revocare  debet. 

CAP.  L  X  I. 

Hoftiarum  conta&u  ,  &  dextera  data  fcedera 
firmabantur. 

Ad  loca  Genef.  51.  Veni  ergo  ,  &  ineamus  foedus ;  ut 
Jit  in  teftimontum  inter  me  ,  &  te.  Tulit  itaque  fa- 
cob  lapidem  ,  &  erexit  illum  in  titulum  j  dixit  que 
fratribus  fuis  :  afferte  lapides  :  qui  congregantes  fe¬ 
cerunt  tumulum.  lib.  1.  Paral.  cap.  29.  Sed  univerji 
Principes ,  &  potentes ,  cunBi  filii  Regis  David  de¬ 
derunt  manum.  Et  ad  alia  plura. 

Uam  religiofo  cultu  ,  bone  Deus,  penes  an¬ 
tiquos  foedera  fancita  fuerint,  quis  non  admi¬ 
rabitur  ?  Tot  enim  facris  ritibus ,  tot  religio- 


B 


D 


Q 


II2I 

fis  caeremoniis  ,  tam  pio  cultu  fcedera  facrofanfta 
haberi  veteres  curabant;  ut  certe  ex  his  manifeftum 
fit,  quam  grave  piaculum  apud  illos ccnferetur, con¬ 
tra  percuflum  foedus  aliquid  committere.  Plurima 
in  fuperioribus  capitulis  fcripfimus,  plura  adhuc feri- 
benda  fuperfunt.  Ut  autem  a  fummo  vi&imse  capi¬ 
te  exordiamur ;  omittantur,  quae  de  injedtione  Ia* 
pidum  in  acervum,  foederis  de  caufa,  ante  latam  le¬ 
gem  leguntur  :  quotquot  enim  in  foedere  convenif- 
fent  ,  lapides  in  acervum  aliquem  ,  ex  facris  oracu¬ 
lis,  five  in  aedificium  altaris  congerebant.  Ut  Genef. 
cap.  jt.  ubi  non  tantum  Jacob  &  Laban  lapidem 
erexiffe  legimus,  cum  fcedus  fanciverunt ;  fed  etiam 
quotquot  tunc  facris  interfuerunt,  ac  in  foedere  con¬ 
veniebant  ,  fingulos  attuliffe  lapides  ,  illofque  ubi 
Laban  ,  8c  Jacob  lapidem  magnum  erexerant ,  con- 
gefiifle  ,  facra  Scriptura  tradidit;  dicente  Jacob,  ad 
Laban  :  Veni  ergo  ,  &  ineamus  foedus  ;  ut  Jit  tn  tefii- 
momum  inter  me  &  te.  Tulit  itaque  facob  lapidem  , 
&  erexit  illum  in  titulum  :  dixit  que  fratribus  fuis  :  af¬ 
ferte  lapides  :  qui  congregantes  fecerunt  tumulum  ,  co- 
mederuntque  fuper  eum.  Hunc  tamen  ritum  exolevif- 
fe  poftmodum  cenfeo  :  quod  nullibi  amplius  hujus 
ritus  facra  oracula  meminerint;  poriflimum  veropoft 
latam  legem  ,  ad  extirpandum  omnino  Idololatriam, 
atque  quafcunque  idololatrandt  occafiones  ,  titulos 
quoque  erigere  ,  non  folum  Deus  prohibuit  ,  fed 
etiam  a  quocumque  loco  amovere  juffit. 

Incidebant  pilos  ex  capite  vi&imarum  Ethnici  , 
ut  ftatim  dicemus.  Hoc  in  facris  Scripturis  non  le¬ 
gitur  ;  fed  tantum  manuum  impofitio  in  fummo  ver¬ 
tice  vi&im-ae  ,  ex  praeferipto  divina:  legis  ,  habetur 
Levit,  cap.  1.  8t  deinceps  pluribus  in  locis  legitur. 
Qui  verticis  conta&us  ,  facrificiis  adeo  debebatur  ; 
ut  quodcunque  facrificium  a  manuum  impofitione 
in  capite  viftimae  exordiretur.  Ea  manuum  impo¬ 
fitione  in  vertice  vi£timae  ,  qui  facrificium  offere¬ 
bant  ,  hoftiam  devovebant  ,  facramque  illam  con- 
ftituebant.  Prophanae  vero  religionis  fe&atores  ,  a 
piis  a  Deo  inftitutis  facrificiis ,  hau  fi  fle  puto  non  ma¬ 
nuum  impofitionem  ,  fed  pilorum  in  fummo  verti¬ 
ce  vi&ima:  praecifionem  :  Diabolo  id  fuggerente  , 
ut  facros  &  a  Deo  praeferipros  ritus ,  non  tam  cu¬ 
laretur  ,  quam  pro  fua  nequitia  eluderet.  Romanos 
enim  de  fummo  vertice  hoftiae  ,  pilos  incidere  con- 
fueviffe  ex  ritu  facro  ,  cum  ad  aram  hoftia  jam  fuifc 
fet  admota,  fcripfit  Virgil.  lib.  1.  fEneid  vers.245'. 
dum  fEneam  ad  inferos  defcenfurum  facris  operam 
dediffe  fic  ait : 

Quatuor  hic  primum  nigrantes  terga  juvencos 
Conjlituit ,  frontique  invergit  vina  fac  er  do  s , 

Et  fummas  carpens  media  inter  cornua  fetas ,  &c. 

Ex  quibus  perfpicuum  eft  ,  ritum  carpendi  fetas 
de  fummo  vertice  hoftiarum  ,  non  tam  ex  foederi¬ 
bus  ,  quam  ex  communi  ufu  facrificiorum  extitifie. 
Et  Odyfi.  3.  v.  f.  qui  facrum  facit,  a  praecifione pi¬ 
lorum  exorditur.  De  quo  ita  Homerus. 

«srat^og^©-*  xscp&Aij?  iv  jrvg/  /3atA- 

Auv. 

Hoc  eft : 

Supplicavit ,  incipiens  ex  capite  pilos  in  ignem  ja¬ 
ciens. 

Ea  enim  praecifione  pilorum  apud  Ethnicos ,  quem¬ 
admodum  manuum  impofitione  apud  Ifraelitas ,  vi- 
<5limx  ,  ut  dicebam  ,  devovebantur  ;  quibus  de¬ 
votis  ad  prophanos  ufus  eafdem  convertere  jam 
non  licebat  ,  fed  omnino  igni  ,  arifque  erant  tra¬ 
dendae. 

Hoc  eodem  ritu  devotas  fuilfe  vi&imas  in  feriun- 
dis  foederibus,  tam'  apud  Graecos,  quam  etiam  Ro- 

B  b  b  b  ma- 


Arcanorvm  Sacrje  Script. 

Aj 


1122 

manos  ,  tum  a  communi  ratione  facrificiorum ,  tum 
audore  Homero  ,  &  Virgilio  novimus.  Nam  Ho¬ 
merus  in  lib.  Iliad.  cum  fsepe  relata  jam  foedera  fcri- 
pfit  ,  quae  Trojani  &  Graeci  ad  lingulare  certamen 
Alexandri  &  Menelai  firmandum  lancivere  ,  ferro 
praecifos  pilos  teftatur  ;  quos  quidem  Feciales  ,  five 
mavis  Caduceatores  ,  inter  Optimates  ,  ac  Proceres 
illorum  ,  qui  foedera  feriebant ,  diftribuerunt.  De 
quibus  ita  Homerus: 

Atp «dV  3  igvosdpfa®*  %ei'g£osi  ju,oc%cq , 

H  oi  7T»p  ^ t" <p g y.iya  >t«Aeov  cfiiv  olwgTO, 

AgVUV  CM  KitydhiWV  T«4jUV£  ezvfrtf 

Ktigvx.ec  Tp um ,  ^  A’yonuv  vcdpiav  dflcoic- 

Incidebantur  autem  hi  pili  in  foederibus  ,  non  ab 
aliquo  ex  ultima  fcece  praeminiftro  ;  neque  alicujus 
plebeji ,  aut  minorum  facrificulorum  munus  id  erat; 
led  ab  Atride  ipfo  praeminiftro  pilos  incifos  in  allatis 
carminibus  prodidit  Homerus.  Dubitari  polfet ,  ad 
foederum  miniftrum  aperiendum  ,  cum  duo  eflent 
Atridae  ,  Agamemnon  nimirum  ,  atque  Menelaus 
fratres  ,  uter  illorum  nomine  Atridis  intelligendus 
veniat  in  loco  citato  ex  Homero  :  utrum  videlicet 
Menelaus  ,  qui  cum  Alexandro  in  arenam  ad  fingu- 
laie  certamen  dcfcenfurus  erat  ,  an  Agamemnon  , 
fummus  in  ea  expeditione  Graecorum  Imperator  >  am-, 
bo  enim  cum  fratres  eflent  ,  Atridas  a  Poeta  ali¬ 
quando  didos  cognovimus.  Menelaum  tamen  ab 
co  mimftetio  nunc  excludere  cogimur  ,  quod  flam¬ 
mam  poteftatem  in  Graecorum  exercitu  nequaquam 
haberet  ,  qua:  quidem  ad  facrum  faciendum  foede¬ 
rum  de  caufa  requirebatur.  Nec  enim  aliqua  fuadet 
ratio  ,  cur  in  ea  Angularis  certaminis  occafione,  po¬ 
tius  Menelaus ,  quam  Alexander  Trojanus  ,  qui  ex 
adverfo  certaturus  erat ,  pilos  de  fummo  vertice  vi¬ 
di  marum  eorum  foederum  occafione  incidere  debuif- 
fet ;  pari  enim  dignitate  illuftrabantur  ,  pari  manu 
etiam  ad  pugnam  fingulareque  certamen  parabantur; 
eapropter  vel  ambo  pilos  incidere  ,  vel  certe  neu¬ 
ter  id  facere  debuiflet.  Magis  igitur  ad  rem  de  qua  D 
agitur  ,  Agamemnon  Hebraeorum  Imperator  Atrida 
nomine  ibi  intelligendus  videtur  ,  ut  etiam  Sponda- 
nus  fentit  ;  ad  quam  Imperii  de  ratione  ,  facrorum 
quoque  principatus  pro  more  veterum  debebatur}  & 
qui  foederum  pariter  conditiones  praefcribere  ,  atque 
prae fcriptas  ratas  facere  ,  facris  interpofitis  ,  tene¬ 
batur.  Cur  vero  Agamemnon  ,  non  vero  Priamus 
Trojanarum  Rex  illud  obierit  munus  ,  non  incon¬ 
grue  quaeritur  ;  fed  ,  ut  puto,  ratio  a  loco  fumipo- 
tefl;  :  quia  nimirum  in  caftris  Graecorum  fub  Impe¬ 
rio  Agamemnonis  ,  non  autem  intra  mcenia  Trojante 
Urbis  ,  ea  pada  feriebantur. 

Pilis  jam  incifis  ab  Agamemnone  ,  non  quidem  E 
ipfe ,  fed  Caduceatores  ,  Ducibus  fummis  ,  Opti¬ 
matibus,  Proceribus,  &  quibufeunque  aliis  fortiffi- 
mis  militibus  ,  utriufque  exercitus  ,  ex  munere  eof. 
dem  diftribuebant }  non  quidem  exeerationis de  cau¬ 
fa  j  ut  dicebat  Spondanus }  fed  quia  ab  ea  praecifio- 
ne  ,  foederum  facrificia  inchoabantur  :  prtecifie  au¬ 
tem  fetae  omnibus  quos  diximus  ,  tradebantur  ,  ut 
his  ab  eifdem  in  ignem  injedis  ,  ab  omnibus  facrifi- 
cium  inchoaretur  ,  ejufdemque  facrificii  participes 
cenferentur.  Hoc  totum  ex  illis  Homeri  carmini¬ 
bus  fic  interpretatis  colligitur : 

Atrides  autem  extrahens  manibus  cultrum , 

ei  apud  enfis  magnam  vaginam  femper  pende- 

Agnorum  ex  capitibus  abfeidit  pilos  :  fed  eos  po- 
fiea  t 

P/  £cones  Trojanorum  &  Achivorum  dijlribuerunt 
Optimatibus . 

Mirum  profedo  ,  ce  revera  minime  prxtereun- 


B 


Il2g 

dum  ,  qua  religione  cultuque  haec  facra  fcederalia 
apud  gentes  fierent.  Agamemnon  enim  fummus  ar¬ 
morum  ,  ac  etiam  fortafle  facrorum  Princeps  non 
gladio  quo  hoftiae  jugulabantur,  pilos  quos  diximus 
incidit ;  fed  diverfo  ,  ferreo  nimirum  gladio:  a:reus 
enim  ille  erat  quo  hoftiae  jugulabantur ,  &  facer  • 
ille  prophanus.  Quam  diverfitatem  diverfa  ab  Ho¬ 
mero  aflumpta  vocabula  plane  indicant.  Nam  uoC 
,  Sc  %i<poc  ,  ac  ^«A>co?  in  Homeri  carminibus 
nobis  occurrunt.  Machaera  primo  ,  qui  gladius  la 
tus  ferreus,  &  adfeindendum  aptiffimus  erat  •  quem 
in  latere  Agamemnonis  pependifle  Homerus  feribit 
Is  conjundus  erat  alteri  gladio  ,  qui  appella¬ 
tur.  Fuifle  vero  faot  gladium  ,  quo  Agamemnon 
in  praelio  pugnabat,  loca  plurima  ex  Homero  id  pro- 
bant  }  ubique  enim  eo  vocabulo  enfes  in  pugna  apud 
pr^diduin  Audorem  didos  comperi.  Ferreo  au 
tem  gladio  fetas  praecifas  in  facrificiis  Ethnicorum  " 
Euripides  in  Eled.  infinuafle  videtur  ,  dicens  : 

A  iyiS~oc  og&tjv  ctyctylAct ,  fdoo^-lotv 

Ta/auv  ,  icp  dyvov  srv£  eS-tjxe  Jsgid. 

Sermo  Poetae  erat  de  facrificio  ,  quod  .Egifthus 
ad  manes  paternos  placandos  habuit.  Et  quia  a  prte- 
cifione  pilorum  facrificium  inchoabatur  ;  propterea 
I  oetaincifionis  pilorum  ,  &  cultri  in  illis  carmini¬ 
bus  meminit.  Quae  fic  interpretantur: 

lAbgtfihus  diretlum  cultrum  ,  vitulinos  pilos 
Secans  ,  in  luftralem  ignem  impofuit  dextra. 

Et  licet  hic  nihil  de  ferreo  gladio  aperte  dicaturi 
amen  ex  Virgilio  loco  infra  citando  ,  &  ex  Statio 

1  hebaid.  ferreo  gladio  fetas  praecifas  confiat.  Sic 
enim  ait: 

’  •  . . famque  ardua  ferro 

Signati  capita  ,  &  frugum  libamine  primo 
In  vulnus  cecidere  greges . 

Nifi  velimus  aliud  fuifle  fignare  capita  mananda¬ 
rum  victimarum  ,  aliud  pnecidere  ab  eifdem  pilos. 
Cultrorum  vero  diverficas  ,  ex  eo  in  foederibus  Grsc- 
corum  fufpican  poteft  ,  quod  fetas  Agamemnon  fe- 
cuit }  at  vero  jugulare  viftimas  ad  popas,  ex  ritu  fa¬ 
crorum  pertinebat,  licet  in  his  foederibus  Agamem¬ 
nonem  vi&imam  jugulafle  confiet.  Sed  quicquid  fit 
r  ferreo  gladio  ad  pra:cifionem  pilorum 

fubfcribit  Virgil.  lib.  iz.  ^Eneid.  dum  foedus  inter 
Ai,neam  ,  Turnum  ,  i£l:um  ita  feribit: 

. Et  tempora  ferro 

Summa  notant  pecudum ,  pateris  altaria  libant 

Ex  quo  poftremo  Virgilii  loco  ,  nec  non  etiam  ex 
Homero  ,  Euripide  ,  Statio  &  aliis  ,  non  manibus 
evulfos  pilos  hoftiarum  ,  fed  ferro  prscifos ,  tam 

apud  Gia:cos  ,  quam  apud  Romanos  perfpicuum 
elt.  f 

At  apud  Ifraelitas ,  cum  in  Regum  inauguratione 
pacifica:  hoftias  mattarentur  ,  facrificiumque  pacifi¬ 
corum  ab  impofitione  manuum  inchoaretur  }  etiam 
in  quibufeunque  foederibus  firmandis  manus  vertici 
hofliae  impofitas  ab  his  ,  qui  in  foedus  veniebant , 
certum  efle  debet.  Haec  enim  cap.  3.  Levit,  defa- 
cro  pacificorum  legitur  :  Quod  fi  hofiia  pacificorum 
fuerit  ejus  oblatio  ,  gr  de  bobus  voluerit  offerre  ,  ma¬ 
rem  five  feminam  ,  immaculata  ojferet  coram  Domino. 
Hasc  ad  qualitatem  vidlimte  pertinent.  Quantum 
ad  ntus,  textus  fequitur  his  verbis  :  Ponetpue  manus 
fuper  caput  viSlima  fua  ,  qua  immolatur  in  introitu  ta¬ 
bernaculi  teflimonii  &c.  In  foederum  igitur  facrifi¬ 
ciis  ,  quae  erat  pacificorum  ,  impofitas  fuifle  manus 
fupra  caput  vidimas,  perfpicuum  eft. 

Contadus  verticis  hoftiarum ,  &  dexterarum  con- 
'jundio  inter  illos  ,  qui  pacilcebantur ,  non  tam  ex 

riti- 


Myrothecivm  III. 


1 124 

ritibus  Graecorum  Sc  Romanorum  ,  quam  etiam  If- 
raelitarum  in  firmandis  foederibus  fequebatur.  A  fi- 
militudine  foederum  in  nuptiis  ,  five  malis  ,  a  nup¬ 
tiarum  foederibus ,  id  haurio.  Nam  quod  dexterae 
in  nuptiis  atque  fponfalibus  firmandis  conjungeren¬ 
tur  apud  Ifraelitas  ,  fcribitur  in  lib.  Tob.  cap.  7. 
in  quo  Raguel  Saram  filiam  fuam  Tobiae  tradidit 
fponfam  ;  £c  fic  dicitur  :  Et  apprehendens  dexteram 
filia  fisa,  dexter aEobia  tradidit  dicens  &c.  Hanc  au¬ 
tem  caeremoniam  in  foederibus  quoque  fervatam  pu¬ 
to  ;  quia  fepe  legimus  etiam  apud  prophanos  fcri- 
ptores  ,  eofdem  ritus  in  nuptiis  fuifle  fervatos ,  qui 
in  foederibus  fervabantur.  Nam  lib.  1.  Paralip.  cap. 
29.  Davide  adhuc  vivente,  quando  Salomon  fecun¬ 
do  fuit  Rex  renunciatus,  fummaque  cum  folemnita- 
te  in  conventu  totius  regni  facro  oleo  inauguratus  , 
pro  foedere  firmando  cjpxteram  Proceres  ,  &c  Ma¬ 
gnates  regni  porrexifle  fubodoratur  ex  his  ,  quae  ibi 
dicuntur  his  verbis  :  Sed  &  univerfi  Principes ,  &  po¬ 
tentes  ,  &  cancli  filii  Regis  David  dederunt  manum , 
&  fitbjetti  fuerunt  Regi.  Quidnam  fibi  voluerint  dan¬ 
do  manus  ,  fupra  jam  in  aliquo  fenfu  ,  nimirum  ad 
conteftationem  fubje&ionis ,  explicavimus  ;  fed  non 
incongrue  poteft  etiam  interpretari  ,  ad  fymbolum 
fidei  Proceres  Reipublicae  pbrrexifie  manus  in  foede¬ 
re  feriundo. 

Romanorum  quoque  confuetudo  perantiqua  fuit, 
in  foederibus  firmandis  dare  dexteras.  Tradidit  hoc 
Livius  lib.  j.  decad.  I.  dicens  :  Dextera  data  fidem 
futura  amicitia  /anxit  :  idem  foedus  iblum  inter  Duces  , 
inter  exercitus  falutatio  faSla.  Fuit  quoque  id  com¬ 
mune  Graecis,  fi  Euripidi  inlphig.  fides  eft  haben¬ 
da  >  a£t.  1.  verf.  57.  ubi  Agamemnon  Senem  fer- 
vum  alloquitur  ;  datque  rationem  fatis  prudentem 
ex  periculo  inimicitiarum ,  quae  inter  Proceres  Grae¬ 
ciae  timebantur  propter  nuptias  Helenae  ,  quas  illa 
i£to  inter  ipfos  foedere  ,  ea  conditione  fedavit  ,  ut 
omnes  ad  favorem  illius  ftarent,  quem  ipfa  elegiflet. 
De  quo  foedere  agens  Poeta  dexterae  cUtae  meminit 
dicens : 


1125 


B 


2,7r<jv£oU  T  UK(>/Iqi,  Jtj  (jf  i-XiTTlbyfyj. 

In  dextris  enim  datis  fe  plurimum  fidere  Agamem¬ 
non  affirmat  ,  ac  in  facris  libaminibus  ,  quae, ut  ar¬ 
bitror  ,  propterea  imperfecta  Agamemnon  appellat , 
ob  Punicae  fidei  defeCtum  ,  fi  loqui  ita  fas  elt ,  de 
fide  Trojanorum  ad  mentem  Homeri,  cujus  tefti- 
monii  haec  eft  interpretatio  : 

Merique  libamina  ,  &  dextera  ,  quibus  confidi¬ 
mus. 

Apud  alias  quoque  quamvis  barbaras  nationes  , 
junCtas  fuifle  dexteras  in  foederibus  ad  fidem  firman¬ 
dam  ,  hiftorici  ubique  teftantur.  Etenim  Parthos 
apud  altaria  tanquam  Diis  teftibus  &  arbitris ,  poft- 
quam  facra  libaflent ,  dexteris  datis  pacem  inire, 
foederaque  fancire  confuevifle  fcnbit  Alex,  ab  Alex, 
lib.  15-.  cap.  3,  Quam  ob  rem  Principum  atque  Ma¬ 
gnatum  fidiffimi  miniflri,  dexteras  illorum  appellan¬ 
tur  ;  ut  apud  Martial.  lib.  11.  epigr.  n.  7. 

Ljdia  dicebar  Domino  fidifiima  dextra. 

Et  Statius  lib.  5.  Sylvat.-eleg.  prima  in  eandem 
fententiam  ait  : 

Vidi  te  pridem  in  flore  nitentem , 

Vidi  alte  propius ,  propiufque  accedere  dextra". 

7 

Nec  omittamus  quaefo,  communem  hanc  omnium 
gentium  confuetudinem  jungendi  dexteras  in  foede¬ 
ribus  ex  numeri  denarii  religione  fluxiffe  ,  ut  fcribit 
Rhodig.  lib.  22.  antiquit.  leCt.  cap.  14.  quod  nimi¬ 
rum  numerus  denarius  omnium  numerorum  perfe¬ 
ctiones  compleCteretur.  Eodemque  tefte  lib.  4.  cap. 
3.  auCtoritate  Diodori  ,  dextera  fanCtiffimum  fidei 
pignus  cenfebatur  ;  ut  propterea  foedera  ,  ad  facras 
aras ,  Diis  teftibus  firmata  ,  viCtimarum  fanguine  li¬ 
gnata  ,  &  dexterarum  fanCtiffimis  pignoribus  robo, 
rata  ,  inconcufla  omnino  haberentur  ,  &  rata  crede¬ 
rentur;  atque  contra  praefcripta  foedera  operari ,  fa- 
crilegum  ab  omnibus  exiftimaretur. 


. Kcd  viv  , 

dgxsff  7e  QvpfioiA&v 

d^Aoim  ,  Hj  Vt  iy.Tto^uv  ,&C. 

Quae  ex  phrafi  quidem  Euripidis  difficillima funt 
interpretatu ;  at  ex  Gulielmi  Canteri  interpretatione 
hoc  fignificant : 

. .  ...  Et  hoc  ei  in  mentem  venit , 

ZJt  jufiurandum  mutuo  darent ,  &  dextras  conjun¬ 
gerent 

Proci  inter  fe  ,  &  per  ardentes  viEltmas  ... 


Illa  enim  verba  Jt,  Sl  lpmv£uv ,  ut  adnotavit  Joan- 
nes  Brodaeus ,  immolatis  hoiliis  foedera  fanciri  con- 
fueviffe  fignificant.  Qui  locus  juxta  Erafmi  auCtoris 
damnati  tranflationem  fic  fe  habet : 

ZJt  coirent  jurejurando  proci. 

Atque  inter  ipfos  jungerent  dexteras  ,  ad  hac 
Adolenda  divum  ponerent  aris  facra. 

Quibus  verfibus  Euripides  in  foederum  ritibus 
dexterarum  conjunCtionem  complexus  eft.  Graecos 
pariter  in  foedere  faepe  relato  dexteras  Trojanorum 
complexos  fuifle  ,  &  viciflim  Graecorum  dexteras 
complexos  fuifle  Trojanos ,  fcripfit  Homer.  lib.  4. 
Illiad.  cum  Agamemnon  fraCti  foederis  a  Trojanis 
conquereretur ,  fratremque  Menelaum  confolaretur : 
quem  Pandarus  unus  e  Trojanis ,  contra  foederis 
praefcripta  impie  vulneraverat.  Confolatur,  inquam, 
illum  Agamemnon  fpe  interpofita  ,  quod  a  Diis  ad- 
verfus  quos  Trojani  pejeraverant,  ulcifceretur.  Qua 
occafione  meminit  juramenti ,  pollicita  fidei ,  & 
dexterarum  complexus ,  dicens : 


E 


r~ 


CAP.  L  X  I  1. 

Juramenta  foederalibus  hoftiisadjungebantur. 

Ad  loca  cap.  2 6.  Gen.  Sit  juramentum  inter  nos  ,  & 
ineamus  foedus.  Cap.  31.  furavit  ergo  facob  per  ti¬ 
morem  Patris  fui  Ifaac.  Ezech.  34.  Et  tollet  de  fe¬ 
mine  regni  ,  ferietque  cum  eo  foedus  ,  &  ab  eo  acci¬ 
piet  jusjurandum.  Judic.  11.  Dominus ,  qui  hac  au¬ 
dit  y  ipfe  mediator  ,  ac  tefiis  e  fi  quod  noflra  promijft 
faciemus.  Et  ad  alia. 

JUramento  fanciri  ac  firmari  foedera  ubique 
gentium  cenfebatur.  In  juramentis  vero  quibus 
foedera  firmabantur,  non  folum  juramenti  for¬ 
ma  ,  ex  fono  verborum  attendenda  erit  ;  fed  etiam 
ritus  atque  ceremoniae  ,  quae  juramento  interpone¬ 
bantur. 

Juramentum  definiunt  DoCtores ,  quod  fit  aCtus, 
quo  divinum  nomen  fidei  faciendae  caufa  adhibetur. 
(  haec  obiter  didta  fint ;  non  enim  definitionem  jura¬ 
menti  inquirimus. )  Cum  enim  juratur ,  Deus  quafi 
teftis  eorum  ,  quae  dicuntur  ,  invocatur.  Quam- 
obrem  etiam  Cicero  lib.  3.  de  offic.  fusjurandum , 
inquit ,  eft  affirmatio  religiofa  :  quod  autem  affirmate 
quafi  Deo  tefie  promiferis  ,  id  tenendum  eft  :  jam  enim 
non  ad  iram  Deorum  ,  qua  nulla  eft  ,  fed  ad  juftitiam , 
&  ad  fidem  pertinet.  Qpo  fenfu  nullam  dari  in  Nu¬ 
minibus  iram  Cicero  dixerit.  Quodnam  fpecimen 
veri  ex  facra  theologia  habeat  ,  difeutere  non  eft 
praefentis  inftituti ;  dari  tamen  juftitiam  ac  fidelita- 
B  b  b  b  2  tem 


Arcanorvm  Sacrae  Script.  1127 


1126 

tem  in  Deo  ,  Cicero  ,  facra  Theologia  ,  facra  ora¬ 
cula  ,  refta  ratio  docent.  Eapropter  quicquid  Deo 
tefte  invocato  aliquis  promiferit  ,  perfolvi  necefle 
fore  conflat  y  quia  juramentum  facrorum  Numinum 
juftitiam  ,  fidehtatemque  refpicit.  Qua;  divina  at¬ 
tributa  ille  ,  qui  promifla  juramento  firmata  non  fol- 
vit ,  impie  negafle  cenfetur.  Nam  juris  utriufque 
periti  dixerunt  ,  Juramentum  ejfe  affirmationem  ,  vel 
negationem  ,  facra  rei  atteftatione  firmatam.  Bald.  in 
leg.  t.  ff.  de  jurejur.  Hoftien.  in  fumma  tit.  deju- 
rejuran.  Abbas  Felin.  &  alii  in  rubr.  de  jurejur.  Et 
quia  affirmatio  ,  &  negatio  dicit  conceptum  mentis , 
ut  Metaphyfici  docent ;  propterea  re£te  argumenta¬ 
mur  ,  juramentum  externum  nil  aliud  efle  ,  quam 
interna  voluntatis  ,  five  interni  confenfus  teftifica- 
tionem,  Deo  fummo  invocato,  qui  humanarum  vo¬ 
luntatum  fcrutator  perfpicaciffimus  eft. 

Deorum  igitur  cultus  fecit,  ut  apud  quafcumque 
nationes  ,  fumma  cum  religione,  juramentum  fem- 
per  veneratum  fuerit  ;  ac  etiam  foluta  quascumque 
juramento  firmata  fuiflent.  Et  quidem  Deus  de 
perjuris  ultionem  fe  fumpturum  ubique  in  facris  lit¬ 
teris  conteftatus  eft.  Nec  id  folum  apud  eos,  qui 
verum  Deum  coluerunt  ,  8c  fandtae  religionis  leges 
ac  ritus  rite  fervaflent;  fed  etiam  apud  reliquos,  qui 
inani  cultu  plurima  Deorum  fuperftitione  teneban¬ 
tur,  divinae  ultionis  in  perjuros  animadverfio  enituit. 
Philoftratus  enim  lib.  1.  de  vita  Apoll.  Thyan.  apud 
Thyanam  ,  fontem  Jovi  facrum  extitiffe  fcribit  (five 
vere  ,  five  falfo  ,  viderint  alii )  frigidum  fane  ,  fed 
perpetua  ebullitione  mirabilem  ,  viris  probis,  puris, 
Bc  fidem  fervantibus  dulcem  ,  atque  afpedtu  placi¬ 
dum  ,  infidis  vero  atque  perjuris  omnino  adverfum; 
ita  ut  ejus  aqua  epota  ,  oculos ,  manus  ac  pedes  pe¬ 
jerantis  adec  inficeret ;  ut  puftulis  ac  vomicis  totum 
corpus  pejerantis  commacularetur,  atque  abeo  fonte 
difcedendi  facultas  his  ipfis  fublata  foret ,  qui  peje- 
raffent.  Quin  etiam  prope  fontem  ipfum  fuam  cala¬ 
mitatem  perpetuo  deplorare  cogerentur  ,  &  palam 
vi  morbi  ,  fe  pejeratos  fuiffe  profiterentur.  Quse 
licet  ab  antiquis  fidta,  vel  diabolicis  praefligiis  con- 
tigifle  non  dubitaverim  }  argumento  nobis  funt , 
quam  facrilegum  pejerare  ab  Ethnicis  etiam  cenfe- 
retur.  O  pejerantium  juftiflima  vindidta  ,  o  fide¬ 
litatis  fanfta  religio  ,  ac  juramenta  fervantis  gratifli- 
mum  Deo  facrificium !  Dei  enim  veracitatem,  fide¬ 
litatem,  juftitiamque  homines  profitentur,  dum  ju¬ 
ramento  firmata  fervant. 

Graecos  quoque  juramentum  in  pacilcendo  ,  fe- 
riendifque  foederibus  interponere  confuevifle,  tam 
ex  his, quae  in  fine fuperioris  capituli  diximus,  quam 
ex  his  quae  hic  proxime  citavimus  in  illis  verbis  Eu¬ 
ripidis  ,  non  obfcure  colligitur. 

'Vt  coirent  jurejurando  Proci. 

Nifi  enim  tam  Trojani ,  quam  Graeci  in  illo  foe¬ 
dere,  de  quo  fcripfit  Homer.  lib.  3,  Iliad.  juramen¬ 
tum  interponere  confueviflent  ,*  nequaquam  Poeta 
fupplicatum  fuifle  ab  Agamemnone  fcripfifTet ,  ut 
quicumque  pejeraflet  ,  faeviflime  puniretur.  Si 
ergo  juramento  ,  tefte  Euripide  ,  proci  convenie¬ 
bant  ,  ac  etiam  ,  ut  vidimus  ,  in  diftributione  pilo¬ 
rum  de  fummo  vertice  vi&imarum  inciforum ,  quam 
nobis  fcripfit  Homerus  ,  Proceres  conveniebant ; 
pariter  in  foedere  feriendo  juramentum  quoque  adhi¬ 
bui  Graecos  ac  Trojanos  de  ftando  promiflis  indu¬ 
bitatum  erit  :  propterea  enim  inferas  Deitates  loco 
proximo  evocavit  Homerus  ,  ut  quofcumque  peje¬ 
rantes  comperiflent ,  faeviflime  punirent. 

Si  quis  vero  adhuc  ambigeret ,  an  Hebraei  jura¬ 
mentum  interponerent  in  foederibus  fanciendis  ,•  fa- 
cras  paginas  evolvat ,  &  fexcenta  loca  veritatem 
hanc  explanabunt.  Nevero  longius  abeamus,  fele 


A  nobis  offert  cap.31  Gen.  ubi  Jacob  foedus  cum  Labano 
inivit  ,  ut  pax  atque  concordia  inter  utrorumque 
profapias  perpetuo  ftabiliretur.  Antequam  hoftice 
Acederales  immolarentur,  haec  de  juramento  habet 
|  facer  textus  :  juravit  ergo  Jacob  per  timorem  patris 
\fui  Ifaac.  Et  cap.  zi.  ejufdem  libri  ,  in  quo  de  foe¬ 
dere  inito  inter  Abraham  ,  &:  Abimelech  in  Berfa- 
(  bea  agitur  ,  haec  habentur  ;  Idcirco  vocatum  efi  no¬ 
men  loci  illius  Berfabea  ,  quia  ibi  uterque  juravit  ,  & 
inierunt  foedus  pro  puteo  juramenti.  Et  cap.  26.  ejuf¬ 
dem  libri ,  Abimelech  venit  cum  Ochozat ,  &  Dux 
militum  Pycol  de  Geraris  ad  ineundum  foedus  cum 
Ifaac  ;  fed  quia  in  foedere  juramentum  interponeba- 
B  tur  3  dixerunt :  Sit  juramentum  inter  nos ,  &  ineamus 
foedus.  Juramento  igitur  fcedera  ftabilire  confuevifle 
Ifraelitas  perfpicuum  eft. 

Quinimo  juramentum  adeo  intrinfecum  foederibus 
cenfebaturj  ut  Deum  quoque  juramentum  adhibuif- 
fe  in  feriendis  foederibus  cum  hominibus  legatur. 
Nam  Genef.  cap.  10.  perpendunt  Rabini,  quod  ubi 
nos  legimus  ,  Nequaquam  ultra  maledicam  terra  pro¬ 
pter  homines  ,  bis  in  Hebraico  textu  legitur  rPx 
Quam  reduplicationem  fieri  a  Deo  tradunt  vigoreju- 
ramenti  ,  quo  Deus  fe  obligavit  de  non  mittendis 
jam  aquis  diluvii  ad  ruinam  omnium  hominum.  Scri- 
pfit  hoc  in  praedidto  loco  R.  Salomon ,  qui  etiam 
audloritate  Rabbinorum  in  tradlatu  de  juramentis  id- 
ipfum  confirmat.  Et  cap.  26.  Gen.  jam  citato,  quam¬ 
vis  Deus  ad  aliquid  nequeat  adftringi,  nec  juramen¬ 
to  ,  ac  magis  fimplici  promiffioni  flare  teneatur  ,  ut 
communiter  Doftores  cum  Concil.Tolet. 8. tradunt: 
&  habetur  zz.  quasft.  4.  cap.  incommutabilis.  Atha- 
naf.  tra&atu  de  Cruce  ,  &  de  Paffione  Domini.  Ba- 
fil.  fer.  1.  in  pfal.  14.  Epiphan.  hasrefi  29.  Tertul, 
lib.  2.  contra  Mare.  cap.  2<5.Ambrof.lib.  i.de  Abel, 
&  Cain  cap.  10.  £c  alii  plures  ,  quos  brevitatis  cau- 
fa  omittendos  duxi  ;  nihilominus  in  veteri  teftamen- 
to  humanae  conditioni  fefe  accommodans  Deus,  dum 
py  pofteritati  Abrahas  ,  Regiones  Chananaeorum  pofli- 
dendas  tradere  promifit  ,  juramento  teneri  voluit  , 
dicens  ad  Ifaac  :  Tibi  enim  ,  &  femini  tuo  dabo  um- 
verfas  regiones  has ,  complens  juramentum  ,  quod  fpopon- 
di  Abraham  patri  tuo.  Ad  quod  fane  juramentum  re- 
fpiciens  Zacharias  apud  Euc.  1.  dicebat  ;  Jusjuran¬ 
dum  ,  quod  juravit  ad  Abraham  patrem  nofirum  datu¬ 
rum  fe  nobis.  Ea  enim  ipfa  nodle ,  in  qua  Deus  cum 
Abrahamo  foedus  pepigit,  Meffiam  quoque  in  foede¬ 
re  comprehendit ,  dicens  :  In  femine  tuo  benedicentur 
omnes  tribus  terra.  Similiter  in  foedere  inito  a  Deo 
cum  Ifraelitis  in  monte  Synai,  juramentum  interpo¬ 
lum  fuifle  ab  Ifraelitis  cap.  iz.  lib.  Sap.  feribitur, 
divinaque  juftitia  commendatur  ,  quod  legis  tranf- 
grefl'01  es  punient ,  his  verbis  ;  Cum  quanta  diligen¬ 
tia  judicajh  fihos  tuos ,  hoc  eft  populum  Ifraeliticum; 
quorum  parentibus  juramenta  Qr  conventiones  dedifii  bo¬ 
narum poffieffionum  ?  Nifi  fortafle  velimus  locum  hunc 
Sapientis  refpicere  ad  caeremoniam  illam  ,  quam  le¬ 
gimus  decretam  a  Moyfe  in  cap.  27.  Deureron.  & 
cap.  8.  Jofue  ab  eo  fervatam  ,  Levitis  flantibus  in 
monte  Hebal  &  Garizim  ad  imprecandum  mala,pre- 
candumque  bona  filiis  Ifrael  in  ingreflu  terrae  pro- 
miffionis.  Nam  didtionem  Arnen ,  qua  ibi  utebatur 
populus  in  confirmationem  precationum  &  impreca¬ 
tionum  ,  vim  juramenti  habuifle  tradunt  Rabbini  in 
cap.  12.  Genefis  ,  inquirentes  ,  quis  locus  fit  il¬ 
le  ,  qui  in  noftro  textu  dicitur  convallis  illuftris,  & 
in  Hebraico  codice  Helon  Moreh.  R.  Salomon  fcri¬ 
bit  :  is  eft  fcachen  :  unde  vidit  ,  fupple  Abraham  , 
montem  Garizim  ,  8c  montem  Hebal  ,  in  quibus  If- 
raelitae  acceperunt  juramenta  legis;  tunc  enim  in  eo 
loco  ,  juramento  ,  legis  conventiones  firmatae  cen- 
feri  poflent.  Ex  quibus  ,  adeo  haec  duo ,  foedus 
nimirum  ac  juramentum  ex  inftitutis  veterum  fuifle 

con- 


Myrothecivm  III. 


1128 

conglobata  ,  eft  manifeftum  ,  ut  etiam  quando  ab 
hominibus  negotia  cum  Deo  agebantur  ,  foedera¬ 
que  fanciebantur  ,  juramentum  foederi  apponere¬ 
tur. 

Sulpicabitur  fortafle  aliquis ,  juramentum  non  ha- 
buifle  locum  in  foederibus  inaugurationis ,  de  qui¬ 
bus  nofter  eft  fermo.  Sed  veritatem  deteget  nobis 
locus  ex  cap.  1 7.  Ezech.  cum  Nabuchodonofor  vi- 
dor  de  Jerololymitano  regno  ,  deque  tota  Judaeo¬ 
rum  gente  ,  Joachim  Regem  ,  qui  tunc  principa¬ 
tum  tenebat ,  una  cum  tota  ejus  familia  in  Babylo¬ 
nem  captivum  tranftulit ,  viribufque  regni  debilita- 
tis  ,  alium  Regem  in  Jerufalem  conftituit ,  quem 
Sedechiam  nominavit;  in  cujus  inauguratione  prae- 
ftito  illi  juramento  ,  idum  fuifle  foedus  facra  ape¬ 
ruerunt  oracula.  Nec  dubium  quin  ex  inftitutis  & 
conluetudine  inaugurationis,  juramentum  illud  prae- 
ftitum  tunc  fuerit.  Id  totum  Ezech.  praedixerat  di¬ 
cens  :  Et  tollet  de  femine  Regni  ,  facietque  cum  eo  foe¬ 
dus  ,  &  ab  eo  accipiet  jufurandum.  Juramentum  er¬ 
go  foederi  confociabatur,  cum  Princeps  aliquis  Rex 
renunciaretur  ,  facroque  inauguraretur  oleo. 

Qua  verborum  forma  Praelitae  jurare  confueve- 
rint,  minime  explicatum  video;  eam  tamen,  Vivit 
Dominus ,  quae  paflim  in  facris  libris  occurrit,  ad  ju¬ 
ramenti  formam  pertinuiffefuljaicari  ,  ac  certo  credi 
non  immerito  pollet  :  dodiores  rem  hanc  inquirant. 
Apud  Graecos  vero  juramenti  formam  eam  extitifte 
arbitror ,  quam  ponit  Homerus  lib.  7.  Iliad. 
id  eft ,  fciat  fupiter. 

O fui»  j  iVw  zttoms  iipijr. 

Hoc  eft : 

Juramenta  autem  Jupiter  fciat  valde  fonnas  maritus 
Junonis 

Lib.  etiam  10.  II.  apud  Homerum  erat  negotium 
Hedori  cum  Dolone  quodam  ,  qui  caftra  Graeco¬ 
rum  fe  exploraturum  fpoponderat  j  deque  conven¬ 
tis  conditionibus  explorationis  Dolonjuramentum  in¬ 
terponendum  ab  Hedore  petebat.  Quod  quidem 
fub  eadem  verborum  forma  interpofitum  Homerus 
fcribit ; 

. . Jtj  0  i  OfAOOSZ 

fV«  vvv  duros  izfy$%Tt&  itetis 

Hoc  eft; 

.....  .  &  ei  juravit: 

Sciat  nunc  Jupiter  ipfe  valde  fonans  maritus  Juno¬ 
nis. 

Profufa  vero  verborum  feries, in  conteftandisevo- 
candifque  Deis  foederum  teftibus ,  ex  Homero  lib. 
3.  Iliad.  aperte  per  haec  verba  habetur : 

zdj  iMlJ&SV  j UtAiWV  Xt Jjire  ,  JJltyiSt  , 

H«a i@r  9-'  0?  7T«vt’  ityogdf  ,  Kj  tcxvt  i 7r<xx«ifr  » 

Kou  aroTiXjuol ,  x^  yedot,  x^  0 i  t/Vsvg^S-e  xotpicvlois 

A‘vQpu7nsc  tImvoSoviO  ,  Ti?  x’  cl^no^xov  OjW-oftrjj, 

Tfieic  faolfvgoi  isty  QvKcHastli  b’  o/jKict,  wif»* 

Invocabantur  enim  ,  ut  ex  allatis  verfibus  liquet, 
Dii  fupra  coeleftes  ,  Numina  ipla  coeleftia  ,  terre- 
ftria  ,  fluvialia  ac  fubterranea  ;  ut  foederi  quod  fe¬ 
riebatur  ,  teftes  adeflent.  Quas  omnia  perfummum 
facrorum  Antiftitem  ,  totiufque  exercitus  Impera¬ 
torem  firmabantur.  Sic  enim  allata  interpretan¬ 
tur  : 

Jupiter  Pater  ab  Ida  imperans  loriojtjjime  ,  ma¬ 
xime  , 

Solque,  qui  omnia  vides  ,  (fi  omnia  audis , 

Et  fluvii,  (fi  terra  ,  &  qua  fubter  laborantes 


1129 


A 


B 


D 


E 


Homines  punitis ,  quicumque  pejeraverit ; 

V istefiesfitis :  obfervate  autem  foedera  fidelia. 

Et  in  foedere  ,  quod  Proceres  Magnefias  atque 
Smyrnasi  inter  fele  ad  favorem  Regis  Seleuci  fan- 
cierunt  ,  quod  inter  antiqua  rudera  Graeciae  Comes 
Arundelius  publicavit  ,  fic  juratur.  oy,wos  Sjg.  yijv, 
yjAiov  ,  ,  diiyvocv  ,  ec^ioiv  ,  x^  t  rxo^onsoAov  ,  Xj  T 

pnli&T  Qt7TVXVlvlu>  ,  ^  WfiKtf  T  OV  VOtAlJo «f  ,  X,7*f  «V 

Ax?  9-fea'e  vdvTXf  ,  X,  ndsAs  ,  X,  T  ?  @#<r»Aew? 

XS  rvxlw.  Hoc  elt  :  furo  per  terram  ,  Solem  ,  Mar¬ 
tem  ,  Minervam  ,  Martiam  ,  Dianam  ,  efi  matrem 
Sipy lenem  ,  Apollinem  ,  qui  efi  in  Pandis ,  efi  alios  De¬ 
os  omnes  ,  ac  Deas,  &  fortunam  Regis  Seleuci.  Simili 
forma  jurant  quoque  Smyrnasi,  nifi  quod  pro  Apol¬ 
line  ,  Venerem  Stratonitidem  invocarunt  :  nihilque 
de  fortuna  Seleuci  meminere  ,  quia  hasc  in  Venere 
Stratonitide  fignificabatur.  Juramentorum  autem 
haec  diverfitas ,  numina  refpicit  ,  quas  lingulari  re¬ 
ligione  a  lingulis  regionibus  colebantur.  Nam  prae- 
ter  communia  totius  Graeciae  Numina,  unaquaeque 
gens  cum  juraret  ,  illa  advocabat  Numina,  quas  lin¬ 
gulari  religione  apud  eos  colebantur.  Latinos  etiam 
eamdemaut  limilem  habuifle  juramenti  formam, per 
ea  ,  quas  Turnus  apud  Virgil.  lib.  i2.iEneid.  dixit, 
liquido  conftat. 

Audiat  hac  genitor  ,  qui  foedera  fulmine  fancit. 

Sancit ,  id  eft  ,  ut  Servius  interpretatur  ,  fanda  effe 
facit.  Nam  cum  foedera  feriebantur ,  fi  corufcatio 
adfuifiet  ,  juramenta  ipfa  ab  Jove  confirmata  crede¬ 
bantur.  Vel  fancit ,  id  eft  ,  rata  haberi  vult  ,  ful¬ 
mine  vindicando  quicquid  contra  formulam  jura¬ 
menti  commiflum  fuiflet.  Sed  ampliorem  etiam  Deo¬ 
rum  conteftationem legimus  in  eodem  locoapudVir- 
gilium  ,  in  quo  iEneas  Deos  coeleftes ,  terreftres  , 
aqueos ,  &  quafcumque  alias  Deitates,  foederistef» 
tes  advocat  dicens : 

Eflo  nunc  Sol  teflis  ,  efi  hac  mihi  terra  precantiy 
Quam  propter  tantos  potui  perferre  labores , 

Et  pater  omnipotens  ,  efi  tu  Saturnia  Juno 
fam  melior ,  jam  Diva  precor  ,  tuque  inclite  Ma¬ 
vors  , 

Cunila  tuo ,  qui  bella  ,  Pater  ,fub  numine  torques t 
Et  fontes ,  fluviofque  voco  ,  quaque  atheris  alti 
Relltgio  ,  efi  qua  coeruleo  funt  Numina  ponto. 

In  hac  vero  foederum  materia  ,  fi  velimus  folem- 
niflimam  jurisjurandi  formam  a  Romanis  haurire  j 
vetuftiflima  erit  per  Jovem  lapidem  jurare  ,  ut  plu¬ 
ribus  in  locis  veterum  monumentorum  feriptores  tra¬ 
dunt.  Et  habetur  ex  Apuleio  in  lib.  de  Deo  Socrat. 
6c  ex  Feneft.  lib.  1.  de  lacerd.  Rom  cap.^.&Polyb, 
lib.  3 .  hift.  cum  de  foedere  i£to  inter  Romanos  ,  £c 
Carthaginenfes  tradat.  Fecialis  enim  lapidem  tene¬ 
bat  ,  Jovemque  lapidem  ,  cum  juraret  ,  conteftaba- 
tur.  Nam  Fecialium  munus  erat ,  pacis  foedera  fe¬ 
rire  ,  difeeptationemque  non  armis  ,  aut  certamini¬ 
bus  contentiones  fupprimere  :  neque  prius ,  quam 
abfeifla  omni  juris  obtinendi  fpe  ,  ad  arma  populos. 
Feciales  ire  linebant.  Hi  igitur  in  foederibus  fir¬ 
mandis  juramentum  interponebant  fub  hac  forma  : 
Si  retle  ,  (fi  fine  dolo  malo  foedus  hoc  ,  atque  jusjuran¬ 
dum  facio.  Hanc  vero  per  Jovem  lapidem  jurandi 
formam  ,  fandiflimam  habitam  fuifle  Coei.  Rhodig. 
lib.  21  cap.  15.  ex  audoritate  Gellii  lib  1.  Nodium 
Attic.  fcribit.  Cujusjuramenti  eamdem  formam  cum 
Feneftella  fi  fciens  fallo  ,  defcripfit.  Ad  haec  verba 
cum  quidam  juraturus  perveniflet  apud  Cicer,  lib.  7. 
epift.  fam.  vox  ei  defecit ;  ut  Deo  permittente  ,  mi¬ 
raculo  etiam  apud  Ethnicos  ,  juramenti  religio  com¬ 
probaretur.  Alia  quoque  Numina  praeter  relata  in¬ 
vocare  ,  eademque  fradi  juramenti  vindices  invoca- 
B  b  b  b  |  reTro- 


Arcanorvm  Sacrae  Scrijpt. 


1130 

re  Trojanos  confuevifle  ,  ex  Virgil.  lib.  eodem  hau¬ 
riri  poceft  ;  apud  quem  Latinus  in  juramento  his  uti¬ 
tur  verbis: 

Hac  eadem ,  tALnea  ,  terram  ,  mare ,  fi  der  a  juro  , 

Latonsque  genus  duplex ,  fanumque  bifrontem , 

Vimque  Deum  infernam ,  &  duri  facrarta  Ditis. 

A  facris  vero  litteris  Ethnicos  haufifle  ,  propha- 
nafleque  has  eafdem  conteftationes  fufpicor.  Moy- 
fes  enim  filios  Ifrael  ad  obfervantiam  foederis  cum 
Deo  fanciti ,  cum  Deuteronom.  4.  30.  Ifraelitas 

exhortaretur,  Tefles  invoco  hodie  ,  inquit,  Coelum  & 
terram .  Ubi  creaturas  juramenti  teftes  Moyfem  in 
vocafle  confiat.  Illamque  conteftandi  formam  con¬ 
firmat  Deut.  32.  dicens  :  Audite ,  Coeli,  quA  loquor ,  au¬ 
diat  terra  verba  oris  mei.  Ad  quam  confuetudinem 
advocandi  teftes  juramentorum  coelum  ,  8c  terram 
Chriftum  quoque  refpexifle  arbitror  ;  cum  nobis 
Matt.  y.  prohibuit  jurare  per  Coelum  ,  aut  terram 
dicens  :  Ego  autem  dico  vobis  non  jurare  omnino  ,  ne¬ 
que  per  Coelum  ,  quia  thronus  Det  efl ;  neque  per  ter¬ 
ram  ,  quia  fcabellum  ejl  pedum  ejus.  Hoc  autem  Chri- 
fii  prasceptum  ad  rem  minime  feciflet,  nifi  coelum 
terramque  teftes  juramenti  advocare  tunc  temporis 
Hebraei  confueviflent. 

Foederibus  inaugurationis  confueviflelfraelitasju- 
ramentum  interponere  ,  teftemque  Deum  invocare, 
in  cap.  1 1.  lib.  Judic.  facer  textus  aperuit,  ubi  Ga- 
laaditae  Jephte ,  quem  elegerant  in  Ducem  adierunt; 
ut  ejus  opera  ,  &  militari  peritia  ab  imminenti  peri, 
culo  vaftationis  ,  quod  illis  ex  Madianitarum  armis 
imminebat,  liberarentur.  Cumque  de  illorum  fide 
parum  fideret  Jephte  ,  Galaaditae  dixerunt  :  Domi, 
nus  qui  hac  audit ,  ipfe  mediator  ,  ac  tejlis  ejl  j  quod 
nojlra  promiffa  faciemus.  Habebimus  nimirum  te  in 
Principem  exercitus.  Sub  hac  enim  conditione fum- 
mi  ducatus  ,  Jephte  in  bellum  defcendere  ,  manui¬ 
que  cum  Ammonitis  conferere  Galaaditis  fpoponde- 
rat.  Et  quia  in  foedere  inaugurationis  Deus  teftis 
invocabatur,  ideo  cap.  17.  Ezech.  cum  Sedechias 
Rex  Judaeae  a  Nabuchodonolore  Rex  inauguratus, 
&  renunciatus  ,  contra  juramentum  ac  foedus  fan- 
citum  ,  Regem  ^Egypti  ,  armaque  illius  contra  Na- 
buchodonoforem  Regem  Babylonicum  commoviflet; 
Deus  fe  a  Sedechia  lpretum  fuifle  per  Prophetam 
conqueritur  ,  feque  illam  rebellionem  ulturum  affir¬ 
mat  ,  dicens  :  Et  judicabo  eum  ibi  in  pravaricatione , 
qua  defpexit  me.  Nequaquam  vero  fe  contemptui  ha¬ 
bitum  a  Rege  Sedechia  afleruiflet  Deus,  nifi  in  foe¬ 
dere  fanciendo  Deus  teftis  invocaretur. 

Juramentorum  ritus  ,  6c  caeremonia:  exquirendae 
remanent ,  quae  fi  exfacrisoraculisfubodorandaefint, 
manus  in  coelum  tollere  ac  elevare  in  juramento  II- 
raelitas  ,  etiam  ante  latam  legem  confuevifle  dice¬ 
mus.  Unde  Genef.  14  cum  Rex  Sodomorum  ,  A- 
brahamo  vidtori  cundta  fpolia  ,  quae  praedatus  fuerat 
in  pugna  adverfus  Amraphel  ,  8t  ejus  confoederatos 
conceffiflet  ,  dixifletque  ei ,  Da  mihi  animas  ,  cate- 
ra  tolle  tibi ;  Abraham  fe  nihil  illorum  accepturum 
afleruit' ,  ac  juramento  firmavit  dicens  :  Levo  ma¬ 
num  meant  ad  Dominum  Deum  excelfum  pojfejforem  coe¬ 
li  ,  &  terra'.  Qua  quidem  manus  elevatione  fe  tef- 
tem  Deum  invocare  profefliis  eft  :  quini mo  Deus 
ipfe  temporum  confuC.tudini  indulgens  ,  hominum¬ 
que  conditioni  fefe  accommodans,  quoties  de  aliqua 
re  cum  hominibus  egiflet ,  juramentumque  interpo- 
fuiflet ;  eadem  tollendi  manum  casremonia  ,  jura¬ 
mentum  firmare  (olebat.  Unde  Deuter.  cap.  23.  le¬ 
gitur  :  Levabo  ad  coelum  manum  medW  ,  &  dicam  , 
vivo  ego  j  Ji  acuero  ut  fulgur  gladium  meum. 

Hac  verborum  phrafi  ,  loca  plurima  facrarufii  lit¬ 
terarum  illuftrantur  ,  in  quibus  Deum  fuper  aliquas 
regiones  manus  fuas  levafle  legitur.  Quibus  fane  ver  - 


D 


B 


E 


II3I 

bis  ,  aliquid  de  illis  regionibus  Deum  conftituifle  , 
juramentoque  id  confirmaflefignificatur.  Quia  enim 
Deus  Abrahamo  terram  Chananaeorum  fe  daturum 
juraverat  ,  &  ad  ceremonias  juramenti  ,  illiufque 
confirmationem  manus  levari  pertinebat ;  eapropter 
cum  de  illis  regionibus  fibi  loquendum  fuit ,  fe  ma¬ 
nus  levafle  fuper  illas  profitebatur.  Quamobrem  cap. 
14.  Numer.conteftans  neminem  eorum  Ifraelitarum 
perventurum  ad  regionem  promiflam  ,  qui  in  fedi- 
tione  confenferant ,  ait  :  Omnes  qui  numerati  ejlis  a 
viginti  annis  ,  &  fupra ,  &  murmur afl is  contra  me ,  non 
intrabitis  terram  ,  fuper  quam  levavi  manum  meam. 
Similiter  etiam  cap.  20.  Ezech.  Deus  ipfe  jubet  Pro¬ 
phetam  exprobrare  Ilraelitico  populo  ea  ,  qute  in  ter- 
ra  ^Egypti  ad  ipforum  favorem  operatus  eflet,  quan-. 
do  juramento  fe  daturum  illis  terram  Chananteorum 
lpopondit.  Cujus  juramenti  meminit  fub  metapho¬ 
ra  elevationis  manus  in  haec  verba  :  Et  dices  ad  eos: 
Hac  dicit  Dominus.  In  die  qua  elegi  Ifrael ,  &  levavi 
manum  meam  pro  fiirpe  domus  facob ,  &  apparui  eis  in 
terra  tsEgppti  ,  &  levavi  manum  meam  pro  eis  dicens  : 
Ego  Dominus  Deus  vefler.  In  die  illa  levavi  manum 
meam  pro  eis  ,  ut  educerem  eos  de  terra  tAEgjpti.  Qute 

quidem  dicendi  phrafis ,  in  facris  oraculis  ubique  ju¬ 
rantis  eft.  ^  J 

Ethnicos  a  facris  oraculis  mutuatos  puto  ,  ut  ipfi 
quoque  jurando  manus  levarent.  Tradidit  id  nobis 
Virgihus  lib.  12.  .Eneid.  ubi  Latinus  foedus  tdturus 
cum  Enea  ,  juramentoque  foedus  flabiliens ,  ma¬ 
num  ad  coelum  elevavit.  De  quo  Poeta  cecinit 
fic  : 

Sufpiciens  coelum ,  tendit  que  ad fidera  dextram. 

Imo  non  dexteram  vacuam ,  fed  dexteram  fceptrum 
regium  tenentem ,  feribit  Poeta  Latinum  elevafle  di¬ 
cens  : 


Dextra  fceptrum  nam  forte  gerebat. 

Non  quidem  quod  id  fortuito  acciderit ,  ut  non¬ 
nulli  in  eo  loco  Virgilii  putant;  led  more  jurantis 
Regis  hoc  Poetam  dixifle  arbitror.  Quia  enim  Tur¬ 
nus  in  publicis  a£tibus,pro  regia  majeftate  fceptrum 
tenebat  j  propterea  ex  praricriptis  ritibus  juramenti , 
tam  Graecorum ,  quam  Trojanorum  ,  id  fadtum  Vir¬ 
geus  Icripfit  :  quod  etiam  Homer.  lib.  7.  Iliad.no- 
bis  teftatum  reliquit.  Trojani  enim  acerba  clade  a 
Gr^cis  proftrati ,  ab  Agamemnone  Grasci  exercitus 
Imperatore  funerandi  cadavera  facultatem  poftulantj 
petitis  annuit  Agamemnon  ,  conceflaque  Iceptri  ele¬ 
vatione  juramento  firmavit.  Juramentum  hoc  Poe¬ 
ta  fub  hac  verborum  forma  retulit. 

eitcuv  ,  to  ck^itt^ov  diviori.  t£  vttbri  StoTeiv. 

Quafi  Diis  fceptrum  a  Regibus  tunc  porrigeretur, 
quando  jurabant  ,  ut  juramenti  teftes  advocarentur. 
Sic  enim  illa  interpretantur : 

Sic  dicens  fceptrum  porrexit  omnibus  Diis. 

Quam  eamdem  confuetudinem  ,  non  tam  ex  pra> 
feripto  Graecorum  ,  quam  etiam  Trojanorum  dedu- 
<£lam  ,  idem  Poeta  lib.  10. Iliad.teftatur.  Cumenim 
Hedtor  Priami  filius,  gloria  militari  celeberrimus, 
fcire  percuperet,  quid  Grasci  in  caftris  agerent;  ex- 
cubiafne  debita  diligentia  haberent  ,  caftrorumque 
vigilias  fervarent;  an  vero  ad  quaecumque  bellica 
munia  negligentiores  fe  gererent ;  cogitarentne  ad 
ultimum  ulque  fpiritum  bellum  profequi;  an  vero 
fugam  meditarentur  ;  Dolon  quidam  Heftori 
cundba  fe  exploraturum  fpopondit  ea  conditione,  ut 
equi  currufque  Achillis  poft  viftoriam  ab  Hedfore  ei 
donarentur.  Haec  autem  juramento  firma  fore  voluit. 
De  quo  ita  Homerus: 

A’ftd 


1132 

A’Hk’  «yt  yo)  to  <nt5j7r1§ov  «vec^ee,  ^  pto}  oyoasov. 

Hoc  eft. 

Sed  age ,  mihi  fceptrum  eleva ,  &  mihi  jura. 

Non  folum  igitur  in  foederibus  fanciendis,  fed 
etiam  extra  foedera  fceptrum  a  Regibus,  manufque 
a  veteribus  jurandi  caufa  elevabantur.  Quem  etiam 
ritum  elevandi  manus  in  foederibus  ,  quando  Prin¬ 
ceps  ,  Rex  renunciabatur ,  &  facro  jam  fuiffet  con- 
fecratus  oleo ,  ex  pervetufto  confuetoque  jurandi  ri¬ 
tu  admittere  cogimur ;  ut  foedera  ipfa  praeter  firmi¬ 
tatem  ,  quam  a  facris  aris ,  a  datis  dextris,  a  vidtimis 
devotis,  ab  impofitione  manuum  habuerant,  jura¬ 
mento  quoque  firmiora  fierent;  atque  omni  religiofo 
ritu  fancita,  8c  firmata,  inconcufla  in  firmiffima  re¬ 
ligionis  bafi  ftabilirentur  ;  nec  aliquando  Princeps, 
aut  populus  haberet  argumentum  ,  per  quod  fibi  li¬ 
cere  arbitraretur,  a  foederum  conditionibus  recedere, 
ac  promiflls  non  flare. 


Myrothecivm  III.  II 33 

A  mox  in  mare  projiciebant,  &  foedus  tamdiu  durare 
comprecabantur,  quam  diu  nidrus  in  mari  latuiflet. 
Sed  imprecari  eofdem  confuevilfe  in  foedifragos , 
conflat  ex  Eurip.  in  Iphig.  qui  ut  ad  foedera  firman¬ 
da  vidtimas  aris  impofuiflet,  illico  fubinfert; 


B 


C  A  P.  L  X  I  I  I. 

Foederum  precationes,  imprecationefque 
explicantur. 

Ad  locum  Jerem.  cap.  34.  Et  non  fervaverunt  verba 
foederis  ,  quibus  afienfi  funt  in  conjpeblu  meo :  vitulum 
quem  conciderunt  in  duas  partes ,  &  tranjierunt  inter 
divifiones  ejus  Principes  Juda  ,  Principes  Jerufalem , 
Eunuchi ,  &  Sacerdotes ,  &  omnis  populus  terra ,  qui 
tranjierunt  inter  divifones  vituli.  Et  ad  alia  plura 
loca. 

SAcris  aris,  junftis  dexteris,  devotis  vidtimis, 
juramento,  Numinum  atteflarioni  ,  Divorum 
invocationi,  adhuc  precatio  bonorum  in  his, qui 
foedera  fervaflent ,  in  foedifragos  malorum  impre¬ 
catio  adjungebatur :  bona  igitur ,  ac  mala  pro  omni¬ 
bus  flabant.  Sed  quia  antiquae  fuperflitionis  homi¬ 
nes,  bona  a  fuperis Numinibus,  mala  ab  inferis  ad  ho¬ 
mines  immitti  arbitrabantur.  Eapropter  non  folum 
Deos  fuperos,  fed  etiam  inferos,  ut  dicebamus,  in 
foederibus  ftabiliendis  veteres  evocare  confueveref 
hos  ut  pejerantes  &  foedifragos  punirent ;  fuperos 
vero  Deos,  ut  bonis  plurimis  ditarent,  quos  in  foe¬ 
derum  promiflls  flare  cognoviffent.  Precabantur 
etiam  eofdem  fuperos  Deos,  ut  in  foedifragos  mala 
ab  inferis  Numinibus  immitti  mandarent.  Exifiima- 
bant  enim  Idololatra: ,  fuperiora  Numina  in  inferos 
poteflatem  habere. 

Precationes,  imprecationefque,  antequam  vidti- 
ma  crederetur,  a  Romanis  interponebantur.  Scribit 
hoc  antiquitatum  convivalium  Audior  lib.  1.  cap.  30. 

ex  Feneflella  accepit.  Tam  dire  enim  veteres 
Romani  ex  ipforum  religione  in  foedifragos  faevie- 
bant ,  ut  Fecialis  ita  loqueretur:  Si  rette ,$*  jinedolo 
malo  foedus  hoc,  atque  jusjurandum  facio  ,•  Dii  mihi 
euntia  felicia  prafient :  fi  autem  aliter ,  aut  ago ,  aut 
cogito ;  eat  ens  omnibus  falvis  ,  in  propriis  legibus ,  in 
propriis  fepulcris ;  folus  ego  peream ,  ut  hic  lapis  e  mani¬ 
bus  meis  decidit.  Quibus  didlis  lapidem  e  manu  dimit¬ 
tebat  addebatque  ei  imprecationi  :  Tantoque  magis 
ferito ,  quanto  magis  potes ,  pollefque.  Sic  Jovem  pre¬ 
cabatur  Fecialis,  ut  ex  Livio  tradit  Feneflella,  cum 
porcam  foederalem  Fecialis  percuteret. 

Graecos  quoque  in  foederibus  eodem  ritu  ufos 
fuifle,  &  precationes,  ac  imprecationes  interpofuif- 
fe,  res  eft  notiflima.  Confuevere  enim  hi  ferrum 
ignitum  tenere,  quod  nidrum  didtum  accepimus  ex 
Coei.  Rhodig.  lib.  21.  antiq.  ledi.  cap.  iy.  Hoc 


C 


D 


E 


Ac  femetipfi  adfir ingerent  diris  ad  id 
Caput  obligantes  exeeratiombus. 

Apertius  tamen  adhuc  hrec  nobis  feripta  reliquit 
Poetarum  Princeps  Homerus  lib.  3.  Iliad.  in  deferip- 
tione ,  jam  pluries  repetiti  foederis.  Imprecabantur 
enim  mala,  non  quidem  Romanorum  more,  ante¬ 
quam  vidtima  madlaretur;  fed  potlquam  altari  fuper» 
polita  vina  libarentur  ;  hac  verborum  forma. 

Zdt'  j nixhfs,  ylyigi,  ^  cc&avolJo)  Dsoi  d7ko] , 

-srC? rigoi  va rt/s  oqkioo  zrrjyr'v<Jav  , 

<r <p  iyx.i(^>ccXoe  %a,yxSi;  peo v ,  ug  i  cT  ol\ogt 

A^TT,  TSXVMV  &C: 

Quibus  ex  verbis  dira  faevaque  imprecatio  confpi- 
cuafit,  quam  fibimetipfis  imprecabantur  hi,  qui 
foedera  feriebant.  Deos  enim  atque  Numina  omnia  ob- 
teftabantur,  ut  in  eos  qui  foedera  fregiffent,  dire 
ftevirent.  Htec  vero  tunc  pacifcentes  proferebant,  cum 
vinum  Diis  libarent ;  cerebrumque  foedifragorum, 
eodem,  quo  vinum  fluebat  modo,  fluere,  ac  dilui 
Deos  exorabant,  fic  dicentes: 

Jugiter  gloriofijfime ,  maxime ,  &  immortales  dii 
alii , 

'Utri  priores  fup er  foedera  peccaverint : 

Sic  ipforum  cerebrum  humi  fluat  ^ficut  hoc  vinum, 

Ipforum ,  &  filiorum  &c. 

Hac  de  caufa  veteres  Idololatrae  ab  Jove  non  vul¬ 
gari  animadverfione ,  fed  fulmine  percuti  foedifra¬ 
gos  putabant,  Ariflophane  tefle,  ubi  ait. 

TStov  d);  (poivfgaig  o  ijthg  njo"  53n  txs  c&nogxxg. 

Id  eft: 

Hoc  enim  plane  mirabile  fulmen  'jugiter  in  per - 
juros  mittit . 

Et  Lucianusin  Timone,  impudentiam  nonnullo¬ 
rum  hominum, qui  contemptis  Numinibus  pejerant, 
redarguens,  fulminis  metum  fubindicavit, dicens,  id 
genus  hominum  Ellychnii  magis  extindlionem  time¬ 
re,  quam  fulminis  cafum  ,  St  idtum.  Sic  enim  ait: 

S-cctIov  ySv  Sfooqxeiv  ng  Sh^i^vToov  tcoAov  S-qvoffklJoc, 
cpc^nB-eiyj  xv,  lj  r  J  zexv^xyccTo^og  x,t^xvvS  QKcya. 
Hoc  eft :  Itaque  eorum  qui  pejerare  aggrediuntur ,  citius 
quifpiam  exuntlum  elljchmum  formidaverit  ,  quam 
fulminis  illius  omnium  domitoris  flammam.  Ex  quo 
communi  hominum  metu  a  perjuris  contempto, 
perfpicuum  eft  ,  quam  ficrilegum  pejerare  Idolo¬ 
latrae,  veterefque  arbitrarentur;  quam  etiam  caven¬ 
dum  perjurium  eflet,  quamque  religiofum  apud  om¬ 
nes  etiam  Ethnicos,  foedera  fervafle  putaretur. 

Nec  defuit  lacer  is  ritus,  atque  haec  religiofa  cte- 
remonia  diras  imprecandi  in  foedifragos,  Hebneo- 
rum  facris,  ut  pluries  faerse  littera:  monflrant.  Po- 
tefl  id  primo  ex  cap.  34.  Jerem.  cognofci ,  ubi  cum 
Deus  de  quibufdam  foedifragis  conqueretur,  ait: 
Et  non  obfervaverunt  verba  foederis ,  quibus  ajfenfi  funt 
m  confpettu  meo.  Et  licet  verba  foederis  ,  pacla  ipfa 
dicantur  ,  in  quibus  confentiebant,  qui  in  foedus  ve¬ 
niebant  :  eo  tamen  vocabulo  exeerationes  etiam 
quae  in  foedifragos  enunciabantur ,  intelligi  pof- 
(unt.  Etenim  qui  foederabantur,  diris  quoque  c- 
xecrationibus  aflentiebantur ,  St  ad  eas  caput  obli¬ 
gabant. 

Exeerationes  iftae  in  foedifragos  cap.  2.7.  Deuter. 
exprefle  habentur  ,  ubi  Moyfes  verba  faciens  de 
foedere  inter  Deum ,  St  populum  renovando ,  quan¬ 
do 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1134 

do  Jordane  tranfmifio  populus  Ifraeliticus  terram 
promiflam  ingrederetur  ,  foederis  ritus  his  verbis 
prxfcripfit :  Quando  ergo  tranfieritis  Jordanem,  erigi¬ 
te  lapides ,  quos  ego  hodie  pracipio  vobis  in  monte  Hebal , 
&  levi /rabis  eos  calce ,  &  adificabis  ibi  Altare  Domino 
Deo  tuo  :  &  immolabis  hofiias  pacificas ,  comedefque  ibi, 
&  epulaberis  coram  Domino  Deo  tuo.  Qux  omnia 
juxta  prxfcriptum  Moyfis  lub  Jofue  ada  fuifle  legi¬ 
mus  cap.  8.  Cumque  ut  diximus,  his  qui  padafer- 
vaffent,bona  precarentur , imprecarenturque  mala  in 
hos,  qui  foedera  fregiffent;  eapropter  Moyfes  non¬ 
nullos  Levitarum  in  monte  Hebal  collocari  jullit , 
qui  in  foedifragos  mala  innumerabilia  ominarentur, 
quibus  affentiretur  totus  populus,  reCpondendo  Arnen. 
Jullit  etiam  ex  adverfo  montis  Hebal  in  monte  Ga- 
rizim  alios  Levitas  ad  precandum  bona  conftitui ,  ad 
favorem  illorum,  qui  pada  fervaflent:  qux  fufe  vi¬ 
deri  poflimt  in  loco  ex  Deuteronomio  nuper  a  nobis 
citato. 

Ad  hanc  malorum  imprecationem  in  foedifragos 
refpexiffe  puto  exremoniam  illam  Hebraeorum  ve- 
tuftiffimam,  fecandi  videlicet  foederales  hoftias  binas 
in  partes,  &  membra  lic  divifa  contra  fe  altrinfecus 
hinc  inde  collocandi,  ut  inter  eadem  lic  concifa ,  per- 
tranfirent  hi,  qui  in  foedus  veniebant.  Qux  caere¬ 
monia  eos  qui  foedus  feriebant,  refpiciebat;  quod 
nimirum  libimetiplis  eandem  concifionem  illo  tran- 
fitu  imprecari  intelligerent ,  nili  in  foedere  ftetiflent. 
Meminit  hujus  ritus  Jerem.  Proph.  cap.  54.  dum  de 
foedere  renovato  inter  Deum,  &  populum,  fuo  hor¬ 
tatu  agit :  de  fervis  nimirum  manumittendis  juxta 
legem  Domini  quolibet  anno  feptimo  remillionis. 
Quod  tamen  renovatum  foedus  cum  Jerofolymitx 
poftmodum  non  fervaflent,  de  trangreflione  foede¬ 
ris  Deus  per  Prophetam  conqueritur  j  eaque  occa- 
fione,  ritus,  cxremoniafque  in  eo  foedere  fervatas 
Deus  aperit  dicens:  Dabo  viros,  qui  pravaricantur 
foedus  meum ,  &  non  obfervaverunt  verba  foederis ,  qui¬ 
bus  ajfenji funt  in  confpeElu  meo ,  vitulum  quem  concide¬ 
runt  in  duas  partes ,  &  tranfierunt  inter  divijiones  ejus 
Principes  Juda ,  &  Principes  Jerufalem ,  &  Eunuchi , 
Cr  Sacerdotes,  &  omnis  populus,  qui  tranfierunt  inter 
divijiones  vituli.  Equidem  tranlitus  ille  confoederan¬ 
tium  inter  disjedas  vidimas,  adeo  foederi  intrinfe- 
cus,  eflentialifque  cenfebatur;  ut  fola  voce  tranli¬ 
tus,  foedus  lignificaretur  :  ac  in  foedus  tranfire  ex 
phrafi  facrarum  litterarum  idem  efiet,  ac  foedus  fir¬ 
mare  :  ut  legitur  cap.  29.  Deuter.  quando  Moyfes 
in  terra  Moab,  antequam  vitae  fupremum  clauderet 
diem,  foedus  inter  Deum  ,  populumque  Ifraeliticum 
renovavit  dicens  :  Vos  flatis  hodie  cunEli  coram  Domina 
Deo  veflro  ,  Principes  veflri  &  tribus ,  ac  majores  natu , 
atque  doElores .  omnis  populus  Ifracl ;  liberi  j  & 
&  uxores  veftra  ,  advena  ,  qui  tecum  morantur 
in  cajlns ,  exceptis  lignorum  cafir ibus ,  &  iis  qui 
comportant  aquas ,  ut  tranfeas  in  foedere  domini  Dei 
tui ,  cr  m  jurejurando,  quod  hodie  Dominus  Deus  tuus 
percutit  tecum.  Quas  phrafis  axpertius  exprimitur  He¬ 
braico  idiomate  'I!™  nin;  ^  hoc  eft,  ut 

tranfeas  in  foedus  Domini  Dei  tui.  Quem  locum 
explicans  R.  Salomon  in  commentario  ad  illa  verba, 
docet  id  didum  ratione  confueti  tranlitus  illorum , 
qui  foedus  feriebant.  Partes  enim  aliquas  vidimarum 
hinc  ponebant,  alias  inde,  &  pertranfibant  interd¬ 
ias.  Ita  ad  verbum  ille.  Verba  hebraica  non  at¬ 
tuli  ,  quia  diverfo  caradere  a  lingua  fanda  cudenda 
eflent ,  quas  hinc  non  habentur  :  tum  etiam  quia 
ex  phrali  rabbinica  latis  dure  illa  ipfa  exprimun¬ 
tur.  Nobis  fufticiat  ex  vi  phrafis  ritum  foederis  a- 
gnovifle. 

Cxremoniam  hanc,  foederumque  hunc  ritum  anti- 
quiflimum  apud  homines  ,  etiam  ante  latam  legem 
(o  prodigium ,  6  divinas  bonitatis  portentum)  Deum 


B 


D 


E 


113  5 

quoque  obfervafle  conflat ;  quando  Genef.  cap.  iy. 
loedus  cum  Abranamo  firmavit.  Deus  enim  homi¬ 
num  conditioni,  juxta  illius  retatis  ritus  quodammo¬ 
do  fefe  accommodans,  ut  Abrahamumde  pofleffione 
regionis  Cananasorum  certum  redderet,  quam  ei  in 
polleris  fuse  generationis  promittebat,  foedus  cum 
illo  inire  voluit,  atque  ad  foedus  vidimas  parari  jullit: 
nimirum  vaccam  triennem ,  capram  trimam ,  6c  arie¬ 
tem  trium  annorum.  Cumque  illas  Abraham  madafi 
let,  atque  in  binas  partes  diffecuiffet;  membraque 
vidimarum  contra  fe  altrinfecus  pofuiflet ;  ipfemet 
Deus,  fons,  &  origo  totius  bonitatis,  foederantium 
more  inter  illa  feda  animalia,  fub  ignis  fpecie  per- 
tranfivit,  ut  communiter,  &  vere  Dodores  affirmant, 
locum  Genefis  capite  jam  dido  explicantes  ,  cu¬ 
jus  hsec  lunt  verba  :  Cum  ergo  occubuiffet  fbl, 
faEla  efi  caligo  tenebrofa,  &  apparuit  clibanus  fu - 
mans  ,  &  lampas  ignis  tranfiens  inter  divijiones 
illas. 

Quia  igitur  cum  Reges  inaugurarentur,  foedera 
quoque  feriebantur  inter  Regem  &  populum,  nec- 
non  etiam  populus  una  cum  Rege ,  foedus  cum  Deo 
renovabant,  haec  ipfa  foedera  ex  confuetudine  Rei- 
publicx  ida  fuifle  credendum  eft.  Madatis  nimirum 
vidimis,  immolatis  holliis,  necnon  etiam  tranfitu  il¬ 
lorum,  qui  foedera  feriebant  inter  partita  vidi- 
marum  membra  ;  adhibitis  quoque  precationibus, 
imprecationibufque  ,  ac  diris  cum  juramento  , 
prout  foederum  moris  erat.  Ita  inauguratio¬ 
nis  foedera  fancita  fuifle  ex  cap.  11.  &  12.  lib.  1. 
Reg.  colligi  poteft.  Nam  cum  in  Galgala  populus 
Ifraeliticus  foedus  inaugurationis  cum  Saule  fancirer, 
de  hoc  ita  facer  textus  cap.  1 1.  Dixit  autem  Samuel 
ad  populum:  venite ,  &  eamus  m  Galgala  ,  &  innove¬ 
mus  ibi  Regnum.  Quid  eft:  autem  innovare  regnum? 
forte  alium  Regem  conftituere  a  Saule,  qui  forti¬ 
bus  Rex  a  Deo  jam  declaratus  fuerat;  Nequaquam 
certe;  fed  innovare  regnum  eft  foederibus  confuetis 
ftabilire  Regem  Saul ,  illique  tradere  totius  Ifraeli- 
tici  regni  jura,  ut  dicitur  ftatim  lic :  Et  perrexit  om¬ 
nis  populus  in  Galgala  ,  &  fecerunt  ibi  Regem  Saul  co¬ 
ram  Domino  in  Galgala :  &  immolaverunt  ibi  viEtimas 
pacificas  coram  Domino :  &  Utatus  efi  ibi  Saul ,  &  cur,  Eli 
viri  Ifrael  nimis.  Ecce  foedus  inaugurationis  ex  vic¬ 
timis  pacificis  manifellum  eft  :  precationes ,  Sc  im¬ 
precationes  afferantur  in  his  verbis  Samuelis  cap.  12. 
populum  alloquentis.  Si  timueritis  Dominum ,  & 
fervieritis  ei  ,  &  audieritis  vocem  ejus ,  &  non  exafpe- 
ritis  os  Domini :  eritis  &  vos  &  Rex  qui  imperat  vobis 
fequentes  Dominum  Deum  vefirum.  Si  autem  non  au¬ 
dieritis  vocem  Domini ,  fed  exafperaveritis  fermones  ejus : 
erit  manus  Domini  fuper  vos ,  &  fuper  patres  vefiros. 
Hac  enim  precationes  &  imprecationes  eo  tempore, 
&  loco  a  Samuele  latae  fuere,  quando  foedus  regni 
cum  Saule  ftabiliebatur;  etenim  os  Domini  exafpe- 
rare,  valet  idem,  ac  contra  lancita  foedera  operari; 
audire  vero  vocem  illius,  foederum  promiflis  flare 
fignificat. 

Tranfeamus,  quaefo,  Sc  inquiramus,  quinam  in 
foedere  apud  Ifraelitas  ftabiliendo  inter  illa  vidima- 
rum  partita  membra  tranfire  confueverint.  Quxfito 
autem  facile  fatisfieri  poteft: ,  fumpto  argumento  ab 
his,  qui  confoederabantur.  Quamobrem  in  foedere 
inter  Regem,  populumque  fancito.  Regem  ipfum 
ex  una  parte,  Optimates  vero  Reipublicx  five  di¬ 
gniores  tantum  ,  five  pluresex  altera  parte,  inter  illa 
animalium  partita  membra  tranfire  folitos,  omni  du¬ 
bio  carere  debet.  Eapropter ,  ut  puto ,  quoties  Re¬ 
gum  inaugurationes  in  facris  literis  legimus,  toties 
etiam  conventum  Optimatum  Reipublicx  convenif- 
fe  fcimus.  Quamobrem  cum  Saul  inaugurandus  ef- 
fet,  Samuelem  convocafle  populum  in  Galgala  lib.  1. 
'Reg.  cap.  12.  feribitur.  Similiter  lib.  2.  Reg.  cnp.  y. 

quando 


Myro  thecivm  III. 


1136 

quando  David  facro  oleo  Rex  fu  per  omnes  tribus  If-  A 
raeliticas  in  Hebron  inauguratur  ,  de  illius  inaugu¬ 
ratione  fic  legimus  :  V enerunt  quoque  Seniores  Ijrael 
ad  Regem  in  Hebron  ,  &  percujft  cum  eis  Rex  David 
foedus  in  Hebron.  Hos  igitur  Seniores  ,  qui  Opti-j 
mates  Reipublicas  erant ,  inter  partitas  vi<5limastran-| 
fifie  ,  ex  cap.  quoque  34.  Jerem.  pofiumus  collige¬ 
re  ,  in  quo  perlonae  qux  tranfierunt  inter  illas  ani¬ 
malium  fe£tiones  ,  recenfentur  bis  verbis  :  Et  tran¬ 
fierunt  inter  divijiones  ejus  (fupple  vituli)  Principes 
fida  ,  &  Principes  ferufalem ,  Eunuchi  ,  &  omnis  po¬ 
pulus  terra  ,  qui  tranfierunt  mter  divijiones  vituli. 

Difficultas  autem  in  foedere  cum  Deo  feriendo  , 
ex  facris  litteris  enodanda  lupereft  -y  quilnam  videli-  B 
cet  in  eo  foedere  Dei  perfonam  fuflineret ,  ejufque 
nomine  inter  victimarum  partita  membra  pertranfi- 
ret.  Quid  ex  aliorum  fententia  referam  ,  non  ha¬ 
beo.  Verum  ,  ut  breviter  mei  animi  fenfum  ape¬ 
riam  ,  affirmate  dico  ;  fummum  Sacerdotem  Dei 
perfonam  fuflinere  confuevifle  ,  quoties  foedera  in¬ 
ter  Deum  ,  hominefque  feriebantur  :  atque  pro- 
pterea  ipfum  etiam  fummum  Sacerdotem  exDeiper- 
fona  ,  una  cum  Rege  ,  inter  membra  concifie  vi¬ 
ctimae  pertranfiffe  >  quoties  inter  Deum  ,  Regem- 
que  foedus  fanciretur  pariter.  Sacerdotem  fimul 
cum  Rege  ac  Optimatibus  tranfiffe  puto  ,  quoties 
foedus  inter  Deum  ,  populumque  Ifraeliticum  ,  qui 
'in  Rege  >  &  Optimatibus  illius  repraefentabatur , 
feriendum  ,  vel  innovandum  fuiffet  ,•  ita  iit  quic- 
quid  hi  firmaffent  ,  ab  omnibus  ratum  habere¬ 
tur. 

Ne  vero  quis  nos  ex  capite  loqui  exiflimet  ,  aut  , 
inconfultis  facris  textibus ,  a  quibus  lacra  omnia  pe- i 
tenda  funt;  conjeCturae  quibus  ad  htec  movemur, in | 
medium  afferantur.  Nam  in  foedere  ,  deqUopro-! 
xime  loquuti  fumus ,  nonnihil  ad  rem  noflram  fubo- 
doratur  cap.  11.  lib.  4.  Reg.  quando  nimirum  Joas 
Rex  renunciatus  fuit  ,  ubi  lic  legitur  :  Pepigit  ergo 
fojada  foedus  mter  Dominum  ,  <jr  Regem  ,  &  mter  po¬ 
pulum  ,  ut  ejfet  populus  Dommiy  &  inter  Regem  &  po¬ 
pulum.  Quo  in  loco  facer  textus  bina  tuncfuiffeiCta 
foedera  fubindicat ,  ut  jam  fupra  adnotavimus  :  al¬ 
terum  inter  Deum  ex  una  parte  ,  &  Regem  ,  ac 
populum  ex  altera  ,  in  quo  foedere  Rex  ,  populuf- 
que  ,  divinae  legis  praeceptis  fe  morigeros  futuros 
fpoponderunt  :  alterum  inter  Regem  ex  una  parte, 
ac  populum  ex  altera  ,  in  quo  Rex  cum  juflitia  ,  & 
aequitate  populum  fe  re&urum  pollicebatur  ,  popu- 
lufque  fe  Regi  in  omnibus  obtemperaturum  promit- 
tebac.  Qute  foedera  Jojada  prmminiflrofirmatafcri- 
buntur.  At  cum  de  ejufdem  foederibus  lib.  z.  Pa- 
ral.  cap.  Z3.  fermo  incidit  /  illa  eadem  foedera  inita 
cum  Jojada  fummo  facerdote  feribuntur  ,  nulla  de 
Deo  mentione  fa£la  ;  fic  enim  ibi  legitur  :  Pepigit 
autem  fojada  foedus  mter  fe  ,  univerfumque  populum  , 

&  Regem  ,  ut  ejfet  populus  Domini.  Quam  diverfi- 
tatem  lacrorum  codicum  attendere  fi  voluerimus ,  & 
invefligare  ,  cur  foedus  ,  quod  lib.  4.  Reg.  cum 
Deo  fancitum  feribitur  ,  lib.  2.  Paral.  cum  Jojada 
fummo  Sacerdote  firmatum  dicatur  ;  nulla  alia  ,  me 
judice  ,  ratio  facris  textibus  magis  accommodata  fuc- 
curret,  quam  quas  a  munere  Jojadae  fumitur.  Quod 
nimirum  in  eo  foedere  inter  Deum  ,  &  Regem 
i&utn  ,  Jojada  Summus  Sacerdos  Dei  perfonam  luf- 
tinuerit.  Quam  ob  caufam  in  libro  Paralipome- 
non  ,  ut  vidimus  ,  foedus  ictum  fuiffe  ,  non  qui¬ 
dem  cum  Deo  ,  fed  inter  Jojadam  &  populum  ,  fa¬ 
cer  textus  tradidit  :  ut  populus  ,  &  Rex  Domini 
effent ,  id  efl  ,  ut  Deo  ,  legique  ejus  effent  mori- 
geri.  Haec  quidem  verba  ab  inflituto  aliena  videren¬ 
tur  ,  fi  foedus  hoc  cum  Jojada  initum  diceretur  ,  & 
populus ,  ac  Rex  Jojadas  fummo  Sacerdoti  ,  fe  fu¬ 
turos  morigeros  promififfent.  Sed  in  facris  textibus 


1137 


D 


ubique  foedus  initum  dicitur  ;  ut  Rex  populufque 
Deo  morigeri  exifterent.  Igitur  cum  Deo  ,  non 
vero  cum  Jojada  foedus  initum  fuit.  Sed  quia  inter 
partitas  vidtimas  ipfe  unus  fummus  Sacerdos  ac  Pon¬ 
tifex  Jojada  Dei  perfonam  fuflinens  ,  cum  Rege  , 
populique  Optimatibus  :n  quocumque  foedere  tran- 
fivit  ,  ut  foedus  ratum  haberetur  5  idcirco  foedus  * 
quod  4.  Reg.  cum  Deo  firmatum  dicebatur  ,  lib. 
z.  Paralip.  inter  Jojadam  ,  umverfumque  populum, 
ac  Regem  ,  ut  effet  populus  Domini,  fancitum  feri¬ 
bitur. 

Subodoratur  hxc  eadem  caeremonia  cap.  34.  Je¬ 
rem.  cum  in  eo  foedere  quinam  tranfierunt  inter  fe- 
£ta  animalia  recenfentur  :  nam  Sacerdotes  quoque 
inter  illas  fedlas  vidlimas  tranfiffe  referuntur.  Ex 
quibus  duobus  facrarum  litterarum  locis  ,  evidenti 
argumento  colligere  licet,  quod  quoties  inter  Deum, 
&  Reges  Ifrael  ,  feii  Judae  ,  foedera  feriebantur ;  in 
quibus  Rex  ac  Optimates  ad  divinae  legis  obfervan- 
tiam  le  obligabant ,  fummus  Sacerdos  Dei  perfonam 
fuflinens  ,  &  Rex  propriam  ,  inter  difledtas  hoflias 
pertranfibant.  Quo  fummi  Sacerdotis  ,  ac  Regis 
tranfitu  ,  facra  illa  foedera  ,  rata  validaque  ccnfe- 
bantur. 

Horum  foederum  ad  facras  aras  ,  ad  facros  ignes, 
devotis  victimis ,  fecaris  atque  concifis  hoftiis,  jura¬ 
mento  ,  tranfitu  inter  fedlas  vi£timas  ,  precationi¬ 
bus ,  imprecatiombufque  fancitorum  ,  tanta  erat re- 
ligio  ,  tantumque  pondus  ,  ut  illa  violare  ac  frange¬ 
re  ,  fummum  nefas  ab  omnibus  duceretur.  Aper- 
tiffimojam  confrat  argumento  ,  quam  grave  piacu¬ 
lum  foedera  frangere  cenferetur.  Quod  fi  grave  pia¬ 
culum  ,  &  revera  grave  facrilegium  ,  initum  cum 
hominibus  foedus  non  fervare  ,  aut  aliquid  contra 
padla  fentire  putabatur  *  quanto  gravius  facrilegium, 
Deo  prasflitam  fidem  non  fervafieexiflimandum  fue¬ 
rit  ,  omnes  certe  norunt.  Merito  igitur  Deus  be- 
nedidlus  ,  toties  in  Scripturis  facris  per  Prophetas 
conqueritur  ,  populum  tot  portentis  de  fervitute 
.Jigyptiaca  a  fe  liberatum  ,  Reges  in  illo  populo  a 
fe  eledtos  ,  &  tot  favoribus  llluflratos  ,  fancita  foe¬ 
dera  violaffe  ,  padla  irrita  fecifle  ,  promiffifque  nul¬ 
latenus  fletifie.  Quamobrem  rei  indignitate  com* 
motus  mala  plurima  foedifragis  Regi  ,  ac  populum 
jam  olim  per  Prophetas  comminata  legimus ■  &tde- 
nique  bello  ,  lceptri  ablatione  ,  vaflnate,  diuturnis 
captivitatibus ,  piiffimus  Deus  de  Rege  ,  ac  populo 
vindidtam  fumpfit,  &  in  foederis  fanciti  tranfgreffo- 
res  graviffime  animadvertit  ,  perpetua  illius  "ingrati 
populi  dilperfione.  Quid  igitur  nobis  timendum 
erit  ?  qui  cum  in  baptifmo  nomen  Chriflo  in  evan- 
gelica  do£lrina  dederimus ,  &  Satanas  ac  pompis  ejus 
renunciaverimus  ,  nihilominus  ita  vivimus  ,  ac  fi  ex 
joco  illa  omnia  promifla  fuerint.  Ad  mentem,  qurn- 
fo  ,  fancita  foedera  in  baptifmo  a  nobis  revocentur, 
&  promiffis  flare  curemus. 


F 


C  A  P.  L  X  I  V. 

Rex  ad  regiam  in  throno  fedens  ,  regni  pof- 
feflionem  accipiebat. 

Ad  loca  3-  Reg-  I •  Et  afeendetis  poji  eum':  (f  ve- 
niet  ,  &  fedebit  fuper  folium  meum ;  &  ipfe  regnabit 
pro  me  :  tllique  pracipiam  ,  ut  fit  Dux  fuper  Ifrael , 
&  fuper  fudam.  4.  Reg.  1  j .  Audivit  autem  A- 
thalia  vocem  populi  currentis  j  cr  ingreffa  ad  turbits  in 
Templum  Domini  ,  vidit  Regem  Jiant  em  fuper  tribu¬ 
nal  juxta  morem.  Et  ad  alia, 


C  c  c  c 


In- 


I 


1 1 3  8  Arc ANORVM 

INaugurAto  jam  Rege,  foederibus  i£tis,co- 
meltiique  facris  ,  de  Rege  in  pofleflionem  Regni 
immittendo  agebatur.  Haec  libi  i.  Paral.  cap. 
ult.  exprefla  habentur  ,  cum  Salomon  ,  Vivente  ad¬ 
huc  fan&iffimo  patre  David  ,  folemniter  in  conven¬ 
tu  Procerum  atque  Optimatum  Reipublicx  ,  Rex 
fuit  inauguratus.  Denique  regia  jura  eidem  in  thro¬ 
no  tradebantur  ,  ut  3.  Reg.  cap.  1.  David  expreffit, 
filii  fui  Salomonis  fubitaneae  inaugurationis  formam 
praefcribens  Sadocho  ,  &  Banajae  his  verbis  :  Et  af¬ 
eendetis  pofi  eum  (nimirum  poft  Salomonem)  &  ve¬ 
ntet  ,  &  fedebit  ftiper  folium  meum  ,  &  ipfe  regnabit 
pro  me  :  tllique  pr&cipiam  ,  ut  jit  Dux  fuper  Ifrael ,  & 
fuper  fudam. 

Tantae  autem  au&oritatis  ac  praeeminendae  in  re¬ 
gio  throno  federe  ,  ubique  gentium  ab  omnibus  cen- 
febatur  ;  ut  Valer.  tefle  lib.  y.  cap.  16  6c  Q.  Cur¬ 
tio  lib.  8.  penes  Perfas  regio  fediffe  in  throno  ,  cui¬ 
cumque  alii  a  Rege  capitale  eflet.  Romanos  quo¬ 
que  conlenflfle  de  dignitate  throni  auftoritate  Am¬ 
miani  lib.  if.  probatur,  ubi  de  Juliano  ait  :  Adlm- 
perium  placuit  Julianum  adfumere.  Cum  venrjfet  acci¬ 
tus  pradiblo  die  ,  advocato  omni  ,  quod  aderat  commi¬ 
litio  ,  tribunali  ad  altiorem  fuggefium  eretlo  ,  quod  aqui¬ 
la,  circumdederunt ,  &Jigna,  &c.  Ext  fuit  io  enim  ces- 
pititii  tribunalis  ,  feditionem  ac  novi  Imperatoris  re¬ 
nuntiationem  arguebat  ;  nec  e  tribunali  quifquam 
milites  alloqui  poterat ,  nifi  Imperator  eflet.  Eapro¬ 
pter  licet  apud  fEgyptios  Perfarum  finitimos ,  Jofe- 
pho  omnimoda  in  fEgypto  poteftas  a  Pharaone  con- 
cefla  fuifiet ,  cun&aque  pro  nutu  illius  in  tota  regio¬ 
ne  fEgypti  ac  principatu  adminiftrarentur  ;  tamen 
in  throno  regio  federe  ei  interdictum  fuifle  cap.  41. 
Genef.  fcribitur  ;  Pharaone  Rege  ^gypti  dicente 
ad  Jofephum  :  T u  eris  fuper  domum  meam  ,  &  ad  tui 
oris  imperium  cunttus  populus  obediet ;  uno  tantum  regni 
folio  te  prae  edam.  Quia  igitur  folius  regis  majeftatis 
erat  in  throno  federe  i  ea  decaufa  thronum,  aut  fo¬ 
lium  alicui  ademifle  ,  nihil  quam  regiam  majeftatem 
ac  dignitatem  eidem  abftulifle  declarabat;  quaphra- 
fi  Trajanum  regnum  ademifle  Parthis  fubindicatur 
a  Capitolino  ,  cum  in  vita  Antonini  Trajanum  re¬ 
giam  Parthorum  feliam  ademifle  fcripfit. 

Tanti  denique  honoris  in  throno  regio  federe  exi- 
ftimabatur  ;  ut  neque  primogenito  Regis  ,  totius 
Regni  Principi  ac  Regi  futuro,  in  regio  throno  fe¬ 
dere  ,  vivente  adhuc  patre  ,  concederetur.  Quini- 
mo  quicumque  hoc  tentare  aufus  fuiflet  ,  regnum 
tyrannice  aflfeCtafle  cenfebatur,  perduellionifque  re¬ 
us  habebatur.  At  thronum  alicui  conceffifle  idem 
erat ,  ac  fi  regia  dignitas  ,  auCtoritas  atque  majeftas 
eidem  concefla  diceretur.  Hinc  apud  Dionem  a 
throno  Glabrionem  detraClum  legimus  in  affumptio- 
ne  Pertinacis  ad  Imperium.  De  quo  ita  ille  :  •yKot,- 
fifiuva,  ethici  ,  ^  x.d&ife  n  zFtflivctKoe  c&n  $  fi.otmhelis  9-p 0- 
v*.  Hoc  elt  :  Glabrionem  detraxit  i  &  fecit  federe  Per¬ 
tinacem  m  regio  throno.  Mitto  nunc  fignificafle  etiam 
Virg.  lib.  11.  iEneid.  regnum  concedi  illi  ,  cui 
thronum  concederetur  ,  dum  Latinum  Regem  fel¬ 
iam  mitti  ad  iEneam  jubentem  inducit ,  dicens: 

Et  feliam  regni  ,  trabeamque  mfignia  nofiri. 

Sacra  quoque  oracula  id  paffim  aperiunt.  Nam 
in  lib.  Efther  cap.  1 .  in  quo  agitur  de  initio  regni 
Afliicri  ,  ad.  hoc  fignificandum  dicitur  :  jQuando  fe- 
dit  in  folio  Regni  fui  ,  Sufan  regni  ejus  exordium  fuit . 
Id  eft,  quando  Afliierus  fedit  in  folio  ,  quod  efl  in 
Sufan,  tunc  regnare  coepit.  Sic  etiam  David  cum  in 
Salomonem  filium  regnum  tranftuliflet,  dixit  ad 
Nathanem :  Et  afeendetis  pofi  eum ,  &  fedebit  fuper 
folium  meum ,  &  ipfe  regnabit  pro  me.  Sacer  quoque 
textus  cap.  1 1.  Exo.  ut  funeftae  illius  necis  primoge¬ 
nitorum  in  y£gypto  leveritatem  aperiret  ,  &  nec 


Sacrae  Script. 


'A 


1139 

fupremas  quidem  majeftatis  perfonisDeum  pepercifle 
monftraret  :  quinimo  ab  ipfis  ,  quodammodo  exor¬ 
dium  necis  a  Deo  fumpfiffe  ;  a  primogenito  Regis 
ac  Pharaonis  ,  qui  fedet  in  folio  ejus  ,  necem  in¬ 
choatam  fcribitur.  Non  quidem  quod  vere  tunc 
primogenitus  Pharaonis  federct  in  illo  folio  ;  fed 
quod  regia  dignitas  jure  gentium  illi  ipfi  in  pofte- 
rum  deberetur.  Eapropter  Chald.  paraphr.  aper¬ 
tius  hoc  declarans  ,  A  primogenito  Pharaonis  ,  in¬ 
quit  ,  qui  futurus  efl  ,  m  fedeat  fuper  folium  regni 
ejus. 


B 


D 


E 


F 


Efl:  autem  thronus  Cathedra  cum  hypopodio  ,  id 
eft:  ,  fcabello  fub  pedibus  ,  ut  habet  Coei.  Rhodig. 
lib.  16.  cap.  9.  Addamus  nos  non  folum  hypopodi- 
on  ,  fed  etiam  umbraculum  throno  deberi  regio,  au- 
dloritate  Plutarchi  conflare  •  qui  cum  in  Themifto- 
cle  dixiflet  Xerxem  ab  aureo  folio  in  colle  fediffe, ut 
pugnam  fpedtaret  Marathoniam  ,  ac  poftmodum  de 
pugna  conferrent  Themiftocles  ,  atque  Anftides;£c 
1  hemiftocles  pontem  refeindendum  confideret ,  ut 
fugm  confilium  abrumperetur  Xerxi;  Ariftidemcon- 
filio  non  acquiefcentem  dixifle  ait  :  Nuv  pSfi  r^tpSnn 

tw  fiotgfidpu)  7nwohipt,YiKot,p%j  ,  oin  $  KotlxKheiQuffa  eisAu) 
E ThceS»  ,  ^  Kdlotryircti/dfc  esi  dvxynlw  xsoro  cfia?  clv£(^ e 
TyjhlKXTCOV  Jwcif/.iWV  XVg/OV  ,  iSK  CTl  X.0iQypi{u(^  \J%SQ  CKtd~ 

Xgvo-ji  B-idirij)  T  y<r\j%iot,i  ,  &c.  Hoc  eft: 

Hactenus  quidem  eum  barbaro  ludente  pugnavimus  , 
quem  quidem  m  Graciam  cum  concluferimus  ,  &  metu 
ad  necejfitatem  adegerimus  ,  virum  tam  multis  fubni- 
xum  legionibus  ;  »0»  jam  fedens  fub  umbraculo  aureo 
fpeclabit  pugnam  folute  ,  &c.  Itaque  folium  Xerxis , 
quod  pov  retro  dixerat  ,  ac  ab  aliis  thronus ,  ut 
videbimus ,  appellatur  ,  umbraculum  quoque  aure¬ 
um  habuifle  conftat ,  ut  jam  fella  cum  hypopodio  , 
hoc  eft  fuppedaneo  ,  umbraculo  in  luperiora  , 
quod  italice  baldachino  dicitur ,  perfeftam  throni  ima¬ 
ginem  praeferat.  Ex  hujus  fedis  deferiptione  conftat 
quanam  Cathedra  homines  fierent  perduelles  ,  quo¬ 
ties  in  ea  federe  pertentaflent ;  qutenam  eifdem  in- 
terdidta  foret ;  qute  denique  Regibus,  ac  Principi¬ 
bus  concederetur  ,  ut  Rex ,  ac  Princeps  non  folum 
diadematis ,  veftiumque  cultu  caeterisconfpicuus  red¬ 
deretur  ,•  fed  etiam  in  confeflu  Senatorum  cathedra 
ipfa  cultior ,  fublimiorque  appareret.  Quamobrem 
apud  Dionem  ,  Senatum  fuggeftum  altum  Caligulae 
decrevifle  fcribitur.  De  quo  etiam  Tacitus  lib.  1. 
Annal.  Milites  ,  inquit  ,  una  tres  aquilas  ,  &  figna 
cohortium  locant  ,  fimul  congerunt  cejpites  ,  extruunt 
tribunal  ,  quo  magis  confpicua  f  des  foret. 

Sed  quonam  111  loco  folium  regium  Ifraelitarum 
ac  Hebrsorum  ere<5tum  viferetur  ,  ambigi  poteft  : 
utrumne  in  regia  ;  an  in  templo  ;  vel  prope  Dei  ta¬ 
bernaculum  ante  templi  conftru6Uonem  ;  vel  ali¬ 
quod  lingulare  folium  eredtum  haberetur  in  Ifrael  , 
in  quo  Rex  renunciatus  ,  fedens ,  Regni  Ifraelitici 
pofleflionem  acciperet.  Etenim  ubi  de  Salomonis 
inauguratione  in  lacris  textibus  agitur  ,  nihil  de  lo¬ 
co  ,  in  quo  folium  haberetur  legimus  :  fed  tantum 
Davidem  juflifle  Salomonem  filium  duci  ad  folium 
regni,  ibique  futurae  fucceflionis  pofleflionem  fume- 
re  debere.  Ex  facris  oraculis  Principem  inaugura¬ 
tum  ,  deinde  diademate  redimitum  ,  ac  facro  oleo 
initiatum  ,  poftmodum  ad  thronum  duci  folitum  , 
ubi  regni  jura  acciperet ,  &  regiae  dignitatis  poflef- 
lor  fieret ,  perlpicuum  eft.  Nec  funt  audiendi,  qui 
primum  in  throno  Regem  ledifle ;  demum  diadema¬ 
te  fuifle  coronatum  affirmant  :  nam  Salomonem  ad 


fontem  Gihon  diademate  redimitum  ,  deinde  eum- 
dem  ad  folium  regium ,  ut  in  eo  federet,  dedu&um , 
ex  facris  litteris  cognovimus.  Ita  dicitur  lib.  3. 
Reg.  cap.  I .  Ducite  eum  in  Gihon  ,  &  ungat  eum  ibi 
Sadoch  Sacerdos  ,  &  Nathan  Propheta  :  &  afeendetis 
pofi  eum  ,  er  veniet ,  &  fedebit  fuper  folium  meum  , 

&  ipfe 


1140  My  ROTHECIVM  III.  1 141 


(fl  ipfe  regnabit  pro  me.  Alibi  igitur  facro  oleo  Rex 
inaugurabatur,  ac  alibi  in  throno  regio  regni  poflef- 
fionem  accipiebat. 

Aliquis  fortaffe  folutum  nodum  iftum  crederet ; 
quod  lib.  4.  Reg.  cap.  12.  &  lib.  2.  Paral.  cap.  23. 
cum  de  inauguratione  Joafi  agitur  ,  in  templo  is  in¬ 
auguratus  fcribitur  ,  Athaliamque  templum  ingref- 
fam  Regem  flantem  fuper  tribunal  vidifle  referatur, 
quo  etiam  in  loco  undus ,  ac  corona  jam  redimitus 
fuerat  :  Audivit  autem  Athalia,  inquit  facer  textus, 
vocem  populi  currentis ,  &  ingrejfa  ad  turbas  in  templum 
Domini  ,  vidit  Regem  flantem  fuper  tribunal  juxta  mo¬ 
rem  ,  (fl  cantores  ,  &  turbas  prope  eum.  Ex  quibus 
manifeflum  fore  videtur  ,  folium  illud  ,  in  quo  in¬ 
auguratus  Rex  regni  jura  recipiebat ,  in  templo  fle- 
tifle  eredum  ;  aedificato  faltem  jam  templo ;  cum 
revera  ante  aedificationem  templi  ,  idem  folium  pro¬ 
pe  tabernaculum  eredum  ftetiffe ,  in  loco  ,  in  quo 
Reges  Hebraeorum  facris  operam  dare ,  votaque  fol- 
vere  pro  more  confueverant,exiflimari  poffet.  Qui¬ 
bus  favere  videtur  ,  quae  de  regio  folio  Latini  Re¬ 
gis  Virgilius  lib.  7.  ALneid.  tradidit  :  illud  enim  in 
templo  prope  facras  aras  repofuit  ,  in  quo  etiam  re¬ 
gni  prima  aulpicia  Latinos  Reges  accipere  confueviffe 
affirmat  dicens : 

. Ille  intra  tebla  vocari 

Imperat ,  (fl  folio  medias  confedit  avito. 

T ellum  auguflum  ,  ingens ,  centum  fublime  colum¬ 
nis 

'Urbe  fuit  ftimma  ,  Laurentis  regia  Pici , 

Horrendum  ffilvis  ,  (fl  religione  parentum. 

Hinc  fceptra  accipere ,  &  primos  attollere fafces , 
Regibus  omen  erat  :  hoc  illis  curia  ,  templum , 

Ha  facris  fedes  epulis ,  hinc  ariete  cajo 
Perpetuis  fohti  Patres  confidere  menfls. 

Qui  locus  dodiffimi  ,  ac  veteris  Poetae  ,  fupra 
quam  credi  poteffc  ,  refpondet  his  ,  quae  de  Joafo lo¬ 
co  citato  in  facris  litteris  leguntur.  Hac  difficultate 
Pinedam  preffum  vereor.  Et  quidem  fuccubuiffe 
conflat.  Nam  in  cap.  7.  de  reb.  Salom.  illud  tribu¬ 
nal  ,  in  quo  Athalia  Regem  Joafum  in  templo  flan¬ 
tem  vidit  ,  illud  ipfum  thronum  fuifle  docet,  in  quo 
Rex  Ifrael  folemni  ritu  federe  confueverat  ;  Joa¬ 
fum  quoque  in  illo  throno  fedendo  regni  jura  ac 
pofleffionem  ultro  a  populo  oblatam  accepiffe  tra¬ 
dit. 

Ut  autem  de  throno  praeludam  ,  quae  illius  noti¬ 
tiam  prteflare  ,  difficultatefque  enodare  queunt  ,  in 
dubium  revocari  nequit ,  quod  tribunal,  in  quo  Joa¬ 
fum  flantem  vidit  Athalia,  illud  idem  erat ,  quod 
Salomonem  in  atrio  templi  libi ,  poflerifque  Regi¬ 
bus  erexit  ,  ut  in  eo  facris  operam  dando  confide¬ 
rent  ;  proptereaque  feorfum  in  eminenciori  ,  ac  di¬ 
gniori  loco  ,  prae  reliquo  populo  ,  pro  dignitate  ac 
majeflate  regia  eredum  vifebatur.  In  eo  igitur  Joa¬ 
fum  Regni  jura  ,  ac  pofleffionem  accepiffe  ,  docuit 
Pineda  :  Salomon  vero ,  inquit  ipfe ,  regni  pofleffionem 
accepit  in  throno  David.  Hunc  vero  ante  templi  con- 
flrudionem  ,  an  effet  in  regia  ,  an  vero  prope  ta¬ 
bernaculum  ,  nec  in  aliquo  facrae  Scripturte  loco  ex¬ 
primitur  ,  nec  Pineda  docuit. 

Sed  fi  bonus  quandoque  dormitat  Homerus,  etiam 
Pinedam  eruditiffimum  certe  virum,  in  his,  quse 
docuit  de  tribunali,  feu  folio,  in  quo  Joas  poffeffio- 
nem  Regni  accepit,  dormitaffe,  liquido,  ut  reor, 
conflat.  Enimvero  thronum  illum,  feu  tribunal,  in 
quo  Athalia  vidit  Regem  flantem,  ad  Regni  poflef- 
fionem  accipiendam  nequaquam  pertinuifle,  pluri¬ 
bus  argumentis  ,  hifque  evidentiflimis  demonflrari 
potefl.  More  igitur  fcholalhcorum  ad  hominem  in 
Pinedam  infurgamus;  8c  ex  ejus  dodrina,  ab  ener¬ 
gia  didionis  flantem ,  quatenus  perfonas  refpicit,ar- 


B 


D 


E 


gumenta  fumantur.  Ipfe  namque  Pineda  in  eodem 
opere  de  rebus  Salomonis  docuit  ex  phrafi,  &  modo 
loquendi  facrae  Scriptura:,  flare  fubditorum,  acmi- 
nillrantium  fore  vocabulum;  federe  vero  Principum, 
Regum,  ac  Judicum,  pace  regnique  Habilitate  fru- 
entium.  Sit  igitur  ita  in  facris  litteris;  &  de  Joafo 
loquamur,  de  quo  Sciiptura  facra  4.  Reg.  11.  tradi¬ 
dit,  vifum  fuiffe  ab  Athalia  in  Templo  flantem  in 
regio  tribunali,  nonfedentem,  fed  flantem,  inquit 
facer  textus,  juxta  morem:  ficenim  textus:  Audivit 
autem  Athalia  vocem  populi  currentis ,  (fl  ingrefsa  ad 
turbas  in  Templum  Domini ,  vidit  Regem  flantem  fuper 
tribunal  juxta  morem.  Quod  autem  hic  4.  Reg.  tri¬ 
bunal  appellatur, gradus  dicitur  lib.  2.  Paral. cap.  23. 
his  verbis:  Cumque  vidiffiet  Regem  flantem  fuper  gra¬ 
dum  in  introitu  (fle.  Quod  etiam  fcribitur  in  Hebraico 
textu  per  didionem  gnomed ,  quas  flare  fignifi- 
cat,  non  autem  federe.  Et  Jofeph.  lib.  9.antiq.  cap. 
7.  haec  eadem  feribens  ait :  iSSca,  yoSoAloo  r 
cRn  'p  ffuluiys  ^  t  /BokuAikov  <ss&Mei'fdfaov  fitpavo v. 

Hoc  efl :  T idens  Gothoha  puerum  in  fuggeflu  flantem , 
regiaque  redimitum  corona  (fle.  Illud  igitur  tribunal, 
in  quo  tunc  Joas  flare  ab  Athalia  vifus  efl ,  ad  jura 
regni  adipifeenda  non  erat ;  cum  locus  ille  nequaquam 
fuperioritatis,  fed  fubjeftionis  imaginem  prae  fe  fer¬ 
ret  ;  &  ad  flandum  ,  non  autem  ad  fedendum  ,quod 
audoritatis,  fuperioritatifque  notam  fuifle  diximus, 
eredum. 

Argumentum  aliud  fumatur,  a  ritu  orandi  excon- 
fuetudine  Hebraeorum,  qui  dum  orarent,  &  facri- 
ficia  lacrafque  Sacerdotum  operationes  precibus  con- 
fociarent,  erigebantur,  non  autem  proflrabantur,aut 
aliqua  alia  ratione  corpus  ad  terram  inclinabant.  Ex 
quo  ritu,  &  confuetudine  fuggeflum  illud  in  tem¬ 
plo  conflitutum  nequaquam  regii  juris,  fed  orandi 
caufa  eredum  extitiffe  manifeflum  erit.  Additur 
enim  in  textu  Athaliam  vidifle  Regem  flantem  juxta 
morem ,  non  quafi  ad  jura  reddenda,  fed  juxta  mo¬ 
rem;  quia  confuetudo  erat  Regum  Judaeorum,  in 
Templo  fupra  illud  fuggeflum  non  federe  ,  aut  ge¬ 
nua  fledere,  fed  flare  ad  orandum.  Confuetudinem 
enim  Hebraeorum ,  ut  flando  facra  facerent ,  &  ora¬ 
rent,  illud  Prophetae  in  pfalmo  probat ;  Stantes  erant 
pedes  nojlri  in  atriis  tuis  Jerufilem.  Et  Chriflus  Do¬ 
minus  Servator  nofler  Luc.  cap.  18.  fub  parabola  il¬ 
lorum,  qui  Deum  precabantur,  verba  faciens,  duos 
homines  inducit ,  qui  afeenderunt  in  Templum  ut 
orarent,  alterum  Publicanum,  &  alterum  Phari- 
faeum;  ad  confuetudinem  vero  Hebraeorum  refpici- 
ciens  dicebat :  Phariftus  flans  hac  apud  fe  orabat ,  & 
Publicanus  fimiliter  flans ,  nolebat  vel  oculos  ad  coelum 
levare.  Joas  igitur,  &  alii  Reges  in  illo  fuggeflu, 
quafi  in  orationis  loco  flabant ;  &  juxta  morem  alio¬ 
rum  Regum,qui  ibi  ora  verant,  Athaliam  Joafum  vidif- 
fe  fcribitur.  Salomonem  quoque  fcribitur  lib.  2.  Paral. 
cap.  6.  flantem  in  illo  fuggeflu  orafle.  Stetit  ergo  > 
fupple  Salomon ,  coram  altari  Domini  ex  adverfo  unD 
verfle  multitudinis  Ifrael,  inquit  textus,  (fl  extendit 
manus  fuas.  Si  quidem  fecerat  Salomon  baflm  aneam  , 
(fl  pofuerat  eam  m  medio  bafllica ,  habentem  quinque 
cubitos  longitudinis ,  (fl  quinque  cubitos  latitudinis ,  (fl 
tres  cubitos  altitudinis :  fletitque  fuper  eam  :  (fl  deinceps 
flexis  genibus  contra  univerfa  multitudine  Ifrael  ,  (fl  pal¬ 
mis  in  coelum  levatis.  Haec  autem  flexio  genuum 
non  ex  more,  fed  ex  peculiari  humilitatis  tunc  affedu 
a  Salomone  fada  fuit ,  ad  praefentiam  Numinis, 
quod  ex  nebula  quae  tunc  locum  fandum  compleve¬ 
rat,  adefie  cognovit. 

Sumatur  quoque  argumentum  a  ratione  jurifdic- 
tionis ,  cujus  pofleflio  a  jure  dicendo  deducitur;  hoc 
enim  vis  illius  vocabuli  furifdittio  fignificar.  Ibi  ita¬ 
que  a  Rege  pofleflio  Regni  profedo  accipiebatur  ; 
ubi  jus  dicere,  8cin  dicendo  jure,  federe  eidem  con- 
C  c  c  c  2  cedebatur. 


H42  Arcanorvm 

cedebatur.  Nam  vis  verbi  federe,  eft  adeo  propria 
Praffidum,  ac  Principum ,  ut  folo  fedendi  vocabulo 
juris  dicendi  audoritas  alicui  concedatur.  Ad  hanc 
phrafim  juris  dicendi  refpiciens  Propheta  Pfal.  9.  & 
Dei  fummum  imperium  venerans  ,  fic  ait:  Et  Do- 
minus  in  at  ernum  permanet  '.paravit  m ju  dicio  thronum Jk- 
um,& ipfe  judicabit  orbem  terret  inaquitate ,  judicabit  po¬ 
pulos  m  juftttia.  Ex  quibus  praeclare  a  feffione  di¬ 
gnitas  imperii  ,  8c  perpetuitas  colligitur.  Aptius  ex 
hebra;o  exemplari  ,  in  quo  fic  legimus.  ESfj^nfrn 
snef*p3  □‘oitfh  pv  pnxa  ban  oistf;  sini  ixoa  oatfoS  jjp  atf 


Qua:  fic  interpretantur  ad  verbum :  Et  Dommus  in 
at  ernum  fedebit^fiabilivit adjudicandum folium fuum :  & 
ipfe  judicabit  orbem  in  judicio ,  jura  dabit  populis  in  rec¬ 
titudine.  Ut  probaret  igitur  Propheta  divini  imperii 
aeternam  jurifdidionem,  perpetuam  fefiionem  in  Deo 
agnovit,  fic  exorfus  '.Dommus  in  aternum  fedebit.  Et 
Propheta  Ifaias  plenam  Dei  majeftatem  confcriberq 
volens,  Vidi  Dominum  ,  inquit,  [edentem  fuper  folium 
excelfum  &  elevatum.  Et  per  verbum  federe ,  regni 
Afliieri  exordium  cap.  1.  Eftheris  oftenditur.  Cum 
igitur  intra  templum  in  fuggeltu,  in  quo  Athalia 
vidit  Joafum,  nullum  juris  dicendi  jus  IfraelitisRe- 
gibus  eflet,  neque  in  illo  Regem  (edentem  Athalia 
viderit ,  fed  liantem  j  profedo  neque  ad  regni  pof- 
feflionem  accipiendam  fuggeftum  illum  fuifle  eredum 
dicendum  erit. 

Ex  vi  vocabulorum  hebraici  textus  efficaciffime 
probatur,  in  templo  Regni  pofleffionem  Joafum  non 
accepifle.  Quia  locus  ille ,  in  quo  Reges  ad  oran- 
flum  liabant,  neque  tribunal ,  neque  folium  Hebrai¬ 
ce  appellatur :  ut  conflat  ex  lib.  3.  Reg.  fed  chyor 
dicitur,  id  eft,  vas  aneum^  fortafle  etiam  vacuum 
ad  formam  fuggefti ,  fuper  quod  condonantur  Eccle- 
fiaftse.  Cujus  vero  formae  illud  fuggeftum  ,  in  quo 
ftetitjoas  eflet,  4.  Reg.  infinuatum  cenfeo  ex  vi 
didionis  Hebraicae.  Dicitur  enim  Joafum  ftetifle 
*W  ^  quod  fuper  columnam  nonnulli  interpretantur} 
ac  ego  interpretarer,  fuper  locum  fiatus ,  id  eft,  fuper 
locum  conftrudum  ,  ut  in  eo  Reges  liarent.  Con¬ 
flat  igitur  fuggeftum  illum  adfedendum  non  fuifle, 
ac  propterea  neque  talem,  qualis  requirebatur,  ut 
eflet  locus,  in  quo  Rex  Regni  pofleffionem fedendo 
proprie  accipiebat. 

Argumentum  aliud  fumatur  a  vocabulorum  diver- 
fitate  ,  quibus  regius  thronus,  fuggellufque  ille,  in 
quo  Joas  in  templo  vifus  eft  ab  Athalia,  fignifican- 
tur.  Nam  fella,  live  thronus,  in  quo  Regi  inau¬ 
gurato  jura  regni  tradebantur*,  Hebraice  dicitur 
cijfe.  Quamobrem  Propheta  in  Pfalmo  jam  alla¬ 
to  ,  in  quo  divina  in  dicendo  jureaudoritas  contem¬ 
platur,  a  Habilitate  perpetuae  feffionis  ,fedem  illam  , 

,  hoc  eft  ,  thronum  appellavit.  Ideo  dicimus 
ad  hoc  genus  fedis  pertinere  propre  jus  dicere. Sic  enim 
Propheta  ibi 1X?? Hoc  eft:  Stabilivit  adju¬ 


dicandum  thronum  fuum.  Et  hac  voce  facer  textus  u- 
titur,  ciim  lolii  meminit,  ad  quod  Salomon  Davidis 
mandato  dedudus  fuit,  ut  regni  pofleffionem  acci¬ 
peret.  Eodem  etiam  vocabulo  a  facro  Scriptore  fella 
nominatur,  ad  quam  Joafum  jam  inauguratum ,  Pro¬ 
ceres  ac  milites  in  palatio  deduxerunt;  ut  regni, re¬ 
giorumque  jurum  pofleffionem  acciperet.  Quinimo 
ad  majorem  expreffionem  muneris  illius  folii  ,  He¬ 
braice  nominatur  n?'?r?I2r2  id  eft  ,  folium  regimi¬ 
nis.  Quinam  vero  erit  ,  qui  facras  litteras  fupremis 
vix  labiis  deguftaverit  ,  qui  folium  regni,  live  regi¬ 
minis  appellari  non  intelligat ,  illum  thronum  tan¬ 
tum  ,  in  quo  regni  pofleffio  tradebatur  ?  Quis  eft  , 
qui  ex  ejufdem  facra;  Scripturae  phrafi  non  agnofcat, 
per  fefiionem  in  folio  regni  ,  nihil  aliud  fignificari  , 
nili  aflumptionem  regite  pofleffionis  ?  Quamobrem 
Ii  haec  throno  ,  qui  erat  in  regia  ,  conveniunt ,  non 
autem  fuggeftui,  qui  erat  in  templo,  qui  nequaquam 


SacrjE  Script.  1143 

,  fed  vel  ,  ut  vidimus  ,  dicebatur ;  co- 
gimur  fateri  ex  vi  vocum  Joafum  non  in  templo,  ut 
docuit  Pineda  ,  fed  in  regia  ,  regni  jura  ,  jam  fce- 
deribus  fancita  atque  firmata  accepifle  ,  ac  propter¬ 
ea  in  regia  ,  non  in  templo  fedifle  fcribitur.  Et  Sa¬ 
lomon  ,  qui  templum  Deo  aedificavit,  etiam  fugge¬ 
ftum  Regibus  ad  adorandum  Ifraelitis  in  eodem  tem¬ 
plo  erexit;  in  palatio  vero  thronum  ex  auro,  &ex 
ebore  ,  ut  fcribitur  lib.  3.  Reg.  cap.  10.  ad  jus  di¬ 
cendum,  &  ad  regia  munera  obeunda;  in  regia  qui¬ 
dem  ,  non  in  templo  ,  hoc  parare  juffit ;  in  quo 
munera  regia  Regem  exercere  omni  jure  interdidum 
erat. 

Sacra  quoque  oracula  non  obfcureinfinuarunt,  tri- 
B  bunal  illud  quod  erat  in  templo  ,  in  quo  Athalia  vi¬ 
dit  Joafum  flantem  ,  non  ad  regni  regiminifquepof- 
feffionem  capiendam  fuifle.  Etenim  fi  tribunal  il¬ 
lud  in  templo  eredum ,  ad  jura  regni  adipifcenda  pa¬ 
ratum  extitiflet  ;  non  erat  Jerofolymitis  ,  cur  Joa¬ 
fum  ad  illud  folium  ,  quod  proprie  thronus  appella¬ 
tur  ,  ex  quo  Reges  judicia  ferunt  ,  deducere  coge¬ 
rentur.  Praeter  rem  quidem  in  fine  illius  capituli 
n.  lib.  4.  Reg.  in  facro  textu  in  regio  palatio  Joafum 
regni  pofleffionem  accepifle,  ibique  ab  Optimatibus, 
atque  regni  Proceribus  Jura  regni  eidem  tradita fuif- 
fe  fcriberetur  ,  fic  :  Deduxeruntcjue  Regem  de  domo 
Domini  ,  &  venerunt  per  viam  porta  fcutar  iorum  in  pa¬ 
latium  ,  &  fedit  Juper  thronum  Regum.  Vel  ut  fcri¬ 
bitur  lib.  2.  Paralip.  cap.  23.  his  verbis  :  Sumpfitcjue 
centuriones ,  &  fortijfmos  viros  ,  ac  Principes ,  &  om¬ 
ne  vulgus  terra  ,  &  fecerunt  defcendere  Regem  de  domo 
Domini  ,  &  introire  per  medium  porta  fuperioris  in  do¬ 
mum  Regis  ,  &  collocaverunt  eum  in  folio  regali.  Seu 
ut  habet  Jofeph.  lib.  9.  antiq.  cap.  7.  in  eandem  fen- 
tentiam  ,  «t  ^  ieg S  /zjfythxftdv  dyi  t  idxcov  eic  to  j3«- 
inAi/av,  ^  x,otQy,QotvToseis  tov  fixiri AotoV  B-povov,dJ(ptpi,iiQt  re  ro 
ttAj Jfiof.  Itaque  neque  ratione  loci,  templi  nimirum, 
neque  ratione  vocabuli  ,  fuggeftum  illud  ,  quod  in 
templo  erat  ,  ad  Regni  pofleffionem  faciebat.  Non 
enim  fixo-iAmoc  9-p ovoc  ,  fedes  regia  in  templo  ereda 
D  dicebatur.  Praeterea  in  templo  ,  nec  in  illo  fugge- 
ftu  Joas  Rex  fuit  acclamatus ,  fed  in  eo  collocatus, 
&  coronatus  fcribitur  in  facris  litteris  ;  in  eo  fanci- 
vit  foedera  ,  &  ad  haec  fancienda  ibi  flabat  ;  ad  re¬ 
gni  vero  pofleffionem  afllimendam  ,  quae  poftquam 
firmata  forent  foedera  ,  Regi  concedebatur  ,  ad  re¬ 
giam  dedudus  Joas ,  in  regio  folio  fedit.  Nam  in 
templi  fuggeftu  ,  etiam  priufquam  facro  oleo  initia¬ 
retur  ,  Joafum  ftetifle  conflat  ,*  ex  eo  enim  fugge¬ 
ftu  Jojada  Summus  Sacerdos  Joafum  populo  viden¬ 
dum  exhibuit:  cum  tamen  antequam  Rexfacrocon- 
fecraretur  oleo  ,  &  antequam  fancita  forent  foedera, 
tam  cum  Deo  ,  quam  cum  populo,  nec  jura  Regni 
Regi  traderentur ,  nec  Rex  regni  pofleffionem  acci¬ 
peret. 

Cum  igitur  Regni  ,  regaliumque  jurum  poflef¬ 
fio  ,  ut  loquamur  cum  junfperitis ,  ibi  aflumeretur, 
ubi  regia  munera  a  Rege  exercebantur  ;  Rex  au¬ 
tem  haec  munera  non  flando  ,  fed  fedendo  ,  non  in 
templo  ,  fed  in  palatio  obiret  :  profedo  in  eo  loco, 
in  quo  fedifle  dicitur  ,  ibi  Regni  pofleffionem  Re¬ 
gem  afliimpfifle  affirmamus.  Quamobrem  Joafum  , 
Salomonem  quoque,  ac  reliquos  Reges  Hebraeorum 
in  Palatio  regio  ,  quod  curia  ,  8c  aula  a  Latinis  ,  & 
a  Graecis  dici  folet  ,  non  alibi  ,  regni  pofleffio¬ 
nem  accepifle  fateri  cogimur  :  in  throno  nimirum 
fedendo  ,  quem  Salomon  ex  ebore  in  regia  parari 
mandaverat  :  in  quam  regni  pofleffionem  cum  Rex 
perrexerat,  fatellitioftipatus,&:  ab  Optimatibus  ite¬ 
rum  confalutatus,  a  populo  quoque  iterum  acclama¬ 
batur  ,  ac  favoribus  profequebatur.  Id  ipfum  etiam 
lervatum  ,  ac  retentum  fcimus  fub  Conftantinopo- 
litanis  Imperatoribus  :  nam  Conppus  lib.  a.  Juftini 

pofte- 


1 14+  M  r  r  o  t  h 

pofterioris  ,  ritus  in  Imperatore  creando  folemnes 
egregie  defcribens  ,  ad  rem  noftram  fic  loqui- 
tur  : 

Ipfe  coronatus  folium  confcendit  avitum  , 

Atque  crucis  faciens  fignum  venerabile  fedit. 

Atque  hac  feffione  ,  tota  regis  inauguratio ,  om- 
nefque  ritus ,  atque  caeremonias  ,  quas  facram  He¬ 
braeorum  Regum  inun&ionem  ,  ac  inaugurationem 
fpe&abant ,  abfolvebantur. 


C  A  P.  L  X  V. 

Regum  Ifraelitarum  thronum  magnificentifli- 
mas  ftru&uras  extitifle  monftratur. 

Ad  locum  lib.  3.  Reg.  cap.  10.  Fecit  etiam  Rex  Sa¬ 
lomon  thronum  de  ebore  grandem  ,  er  veflivit  eum 
auro  fulvo  nimis ;  qui  habebat  fex  gradus  ,  &  fum- 
mitas  throni  rotunda  erat  m  parte pofieriori  :  &  dua 
manus  hinc  ,  atque  inde  tenentes  fedile  ,  &  duo  leo¬ 
nes  flabant  juxta  manus  fingulas  ,  er  duodecim  leun¬ 
culi  flantes  fuper  fex  gradus  hinc  ,  atque  inde.  Et 
ad  alia. 


e  c  1  v  M  III.  1x45 

A  reddebantur.  De  quorum  throno  ,  Athenaeus,  hasc 
habet  .•  rxc  •j  nXoflolviSC ,  ^  t  Xtpurw  oLpi&iXav  , 

nf  0!  7tt(j Qfiv  [duciXeis  irofxdiiuc 

fiorgvf  i^jsQmv  ,  ^  r  /v<hx. m  , 

T£  ffoiv\o$x7rwv  Aifiwv  \jzngfioi?XovTwv  if  7toAvt£- 
A««^f.  Infanivifle  certe  homines  milerrimi  in  his 
paiandis  videntur.  Nam  nec  gemmis  ,  nec  lapillis 
pretiofiffimis  pepercerunt ,  ut  majeftatem  ab  hofti- 
bus  aliquando  diripiendam  ,  diruendam  oftenta- 
rent.  Sic  enim  locus  Athenaei  interpretatur  :  Et 
quidem  aureas  platanos  ,  &  auream  vitem  ,  fub  qua 
Reges  Perfarum  fe  dent  es  multoties  judicia  trabi  ab  ant  , 
habentem  uvas  ex  fmaragdo ,  ornatam  Indicis  carbuncu¬ 
lis  ,  £r  aliis  omnigenis  lapillis  magnificentia  exuperanti - 
bus.  Plinius  etiam  Junior  in  Panegyrico ,  ledis  Im¬ 
peratoria  meminit  ex  auro  ,  eboreque  mirabili  ope¬ 
re  compa£tas.  Si  vero  cunifta  recenfere  vellemus  , 
quae  de  humana  vanitate  veterum  monumenta  tradi¬ 
derunt  ,  quantumque  in  foliis  fellifque  parandis  am¬ 
bitio  humana  ftuduerit  ,  &  auri  argentique  abufus 
offendere  vellemus  $  nullus  eflet  dicendi  terminus. 
Thronos  emm  operis  certe  praeftantiffimi  apud  ex¬ 
teros  faspe  legimus.  Eline  etenim  illud  Virgil.  lib. 
1.  -Eneid.  de  throno  Didonis: 


B 


INter  praecipua  regiae  majeftatis  infignia,  Im- 
peratoriasque  dignitatis  ornamenta  ,  ubique  gen¬ 
tium  ,  folium  five  thronum  ,  primatum  habuiffe 
conflat.  Pineda  id  lib.  3.  de  reb.  Salom.  cap.  q. 
eruditiflime  certe  tradidit  ,  &  difertiflime  quoque 
offendit,  quam  fuerit  cultum  apud  Ifraelitas  folium, 
in  quo  Rex  ipfe  judicaturus ,  vel  aliquid  aliud  pro 
Reipublicae  bono  publice  a&urus ,  in  confeflu  Opti¬ 
matum  federe  confueverat.  Enimvero  pro  regis  di¬ 
gnitatis  fplendore ,  fplcndida  quoque  Reges  habuif¬ 
fe  folia,  hiftoriae  tam  facrae,  quam  prophanas  con- 
teftantur  i  adeo  ut  in  caftris  quoque  dum  ad  bella 
procederent  Romani  Imperatores  ,  folia  fecum  ha-  D 
buifle  manifeftum  fit  :  quin  etiam  ex  alborum  ra¬ 
mis  aliquando  ,  ea  excitari  confuevifle  Myrothecio 
fecundo  cap.  36.  ex  Herodiano,  &  Plinii  panegyri¬ 
co  ad  Trajanum  di<fto  ,  8c  retro  quoque  in  hoc  ipfo 
Myrothecio  pleniflime  probavimus.  Quapropter  in 
regia  Ifraelitica  aula  ,  in  qua  jus  dicebatur,  a  Rege 
Salomone  regium  thronum  excitatum  3.  Reg.  cap. 

his  verbis  feribitur  :  Porticum  quoque  Soln  ,  m 
quo  tribunal  efl  ,  fecit ,  fir  texit  lignis  cedrinis  a  pavi¬ 
mento  ufque  ad  fummitatem .  Et  quia ,  ut  puto  ,  fo¬ 
lium  hoc  lateribus  quibufdam  claudebatur  quafi  pa¬ 
rietibus  ,  fubditur  in  textu  :  Et  domuncula ,  m  qua 
fedebatur  ad  judicandum  ,  erat  in  medio  porticu  flmili 
opere. 

Fuit  autem  celebris  Regum  Perfarum  fella  apud 
Philoftr.  lib.  de  imagin.  relato  a  Pineda.  Xerxem 
quoque  navalem  pugnam  ad  Hellefpontum  ex  aureo 
throno  fpe&affe  feribit  Plutarch.  in  Themiftocle. 

Sed  nihil  ficelucetinter  veterum  monumenta,  quem¬ 
admodum  id  quod  Athen.  lib.  12.  dipnof  feribit  de 
Regum  Parthorum  throno  ,  de  quo  fic  ait:  03  9-po- 

icp’  ai  i%gy]y.oiTi<r£  bv  ,  ov  <t&m- 

5->jK«<r#v  kiovIiskoi  AiQoKoTxfiiot  %(>v (Tot,  m  (he- 

IsJaJo  fixTiov  zsoikIxov  vro(>(pv(>5\i.  Ubi  obfervare  licet, 
Athenteum  loqui  de  throno  juris  dicendi  de  caufa  ere- 
ftum  ,  quia  fefiionis  meminit  ,•  fic  enim  locus  inter¬ 
pretatur  :  Thronus  autem  ,  fuper  quo  judicabat  fedens, 
lupple  Parthorum  Rex  ,  aureus  erat  :  quem  circum 
ambiebant  quatuor  aurea  columnula  gemmis  diflwthe  , 
fuper  quem  extendunt  veftimentum  varium  purpureum. 
Eifdem  etiam  regibus  Perfarum  ,  nimirum  vitis  au¬ 
rea  pro  fella  five  pro  throno  fuit ,  non  in  ea  in  qua 
coenabat  aula  ,  fed  alibi  ,  videlicet  ,  in  qua  judicia 


Eum  foribus  Diva  media  tefiudine  templi 
Septa  armis  ,  folioque  alte  fubnixa  refedit , 

'Jura  dabat ,  legefque  viris ,  operumque  laborem 
Partibus  aquabat  jufiis  ,  aut  forte  trahebat. 


Sed  ad  Romanos  fermo  convertatur  nofter apud 
quos  ab  exordio  ipfo  Urbis,  Regue  majeftatis,  Con- 
iularis  ,  Di&atoria:  ,  Imperatoriasque  dignitatis  , 
Edilitias,  Praetorias ,  &  omnium  munerum  majo¬ 
rum  nota  fuit  fella  currulis  ex  ebore  fadta  ,  medio¬ 
que  in  curru  conftituta  ;  qua  quidem  ad  munerum 
decorem  ,  hi  ad  curiam  vehebantur  ,  qui  fupremos 
magiftratus  in  republica  gererent.  Quamobrem 
apud  Feftum  magiftratus  x pfi  ,  curules  magiftratus 
dicuntur,-  quia  curru  vehebantur.  Hanc  feliam  cu¬ 
rulem  ,  non  a  Teucris,  fed  ab  Hetrufcis  ad  Roma¬ 
nos  manafie  fufpicari  poteft  ;  quodapud  Dionyf.  lib. 
3.  Hetrufci  afferant  ad  Tarquinium  Prifcum  Roma¬ 
norum  Regem  poft  Numam  ,  coronam  auream  feU 
lam  eburneam  ,  &  fceptrum  in  fummitate  Aquilam  ha¬ 
bentem  ,  tumeam  purpura  ,  auroque  diftinllam.  Et 
Silius  de  Vetulonia  Urbe  Hetrurise  ait: 

Hac  altos  eboris  decoravit  honore  curules. 

Vel  etiam  feliam  curulem  a  Latinis  Regibus  ex¬ 
ordium  duxiffe  ,  teftimonio  Virgilii  fufpicari  licet  ; 
quod  eam  fedem  a  Rege  Latino  +Eneas  mifiam  lib. 
1 1.  iEneid.  feribat.  Nifi  velimus  ,  forteque  veri¬ 
us  ,  Poetam  habita  ratione  ad  tempus  &  ufum  fuas 
aetatis ,  de  fede  curuli  fcripfifie  j  minime  vero  ad 
ufum  perantiqui  feculi  refpexiffe  ,  de  quo  tunc  lo¬ 
quebatur  cum  munera  xEneae  mifta  referrer.  Nam 
de  pace  firmanda  cum  eo  agebatur  :  de  qua  cum  in 
Senatu  Latino  inter  Optimates confuleretur ; fiefuam 
aperuit  Latinus  Rex  fententiam  : 

Pr  ater  ea  qui  dibla  ferant  &  foedera  firment , 

Centum  oratores  prima  de  gente  Latinos 
Ire  placet  ,  pacifque  manu  pratendere  ramos. 

Alunera  portantes  ,  aurique  eborique  talenta , 

Et  feliam  Regni ,  trabeamque,  infignia  nofiri. 
Confulite  m  medium  ,  &  rebus  fuccurite  fejfis. 

Haec  Rex  Latinus ,  au£tore  Virgilio  ad  Proceres 
fuae  gentis  loquutus  eft.  Ex  quibus  vel  ab  eo  ufque 
fortaffe  tempore  feliam  curulem  dignitatis  regiae  apud 
Latinos  monumentum  extitifie  monftratur  vel  ex 
fententia  Virgilii  ad  Trojanos  feliam  curulem  miftam 
fuifle  a  Latinis  ;  quafi  Latinas  gentis  haec  fedes  pro¬ 
pria  foret  ,  ut  ad  Romanos  hereditario  quodam  quafi 
C  c  c  c  3  *  jure 


Arcanorvm  Sacrae  Script. 


1146 

jure  pervenifle  monftraretur.  De  forma  curulis  fel-  A 
lx  multi  multa  dixerunt,  quae  penes  fuos  auftores 
videri  poterunt.  Nec  enim  regiae  tantum  ,  atque 
imperatoriae  dignitatis,  fed fupremorum quoque ma- 
giltratuum  ornamentum  in  Romana  Republica  lel- 
lam  curulem  extitiffe  dignitatifque  teftimonium  pre¬ 
ciarum  ,  dodtiffime  Wolfang.  Laz,  lib.  z.  comment. 
Reip.  Rom.  affirmat  ,  ac  pluribus  antiquis  monu¬ 
mentis  probat;  ut  propterea  fatis  liqueat,  tantae  fuif- 
fc  majeftatis  ,  fella  curuli  uti  ,  quanta  erat  tunc  in 
orbe  toto  ,  Romanx  Reipublicx  majeftas  ac  di¬ 
gnitas. 

Ejufdem  dignitatis  ac  formx  quoque  ,  feliam  five 
thronum  juris  dicendi  fortaffe  extitiffie  penes  Roma-  J3 
nos  Imperatores ,  fubodorari  poteft  ex  Appian.  Ale- 
xandr.  lib.  z.  belli  civilis.  Referens  enim  a&a  Se¬ 
natus  blandientis  ,  atque  applaudentis  Cxfari  vi£to- 
ri  fecundo  de  Pompejanis ,  &  ex  Hifpania  Romam 
redeunti  ,  ipfum  in  fede  aurea  ,  eburneaque  ex  de¬ 
creto  Senatus  jus  reddidiffe  teftatur  dicens  :  <mpp4- 

3  ,  Kj  ! VClIyjg  TTOtrfiboO  ,  Xj  bir.TOiTUf  If  T  iOCV t£  /3/oV 
3jp£$»j  ,  V7 Tuloi  ii  biY-OC  £T»J  ,  Kj  TO  QuptOti  iifOi  ,  Jtj  <*<TV 
/.oj  eivcu  ,  %%yi[sont(j4v  tfm  9-pevwv  iA£tp«vl/vwv  t£  , 
XQviriuv.  Qux  quidem  verba  de  fella  curuli  prxto- 
na  intelligenda  cenfet  Wolfangus  loco  proxime  cita¬ 
to  cap.  3 .  Aliter  alii.  Locus  fic  interpretatur  :  Ap¬ 
pellatus  eft  &  Pater  Patria  ,  &  dillator  in  omnem  vi¬ 
tam  cletlus  ,  Confulque  ad  decennium  ,  corpus  ejus  fa- 
crum  ,  &  intemeratum  habitum  ,  jus  ab  aureo  folio  , 
eburmoque  dicebat.  Quinimo  etiam  in  fella  Impera¬ 
toria  tantum  erat  majeftatis  ,  atque  cultus }  ut  ad 
Neronis  Statuam  in  caftris  Romanorum,  in  fede  cu¬ 
ruli  collocatam  ,  Tyriditatem  Regem  Parthorum 
detradtum  libi  diadema  depofuifle  fcribat  Tacit.  lib. 
ij.  Annal.  ut  ab  ipfo  Imperatore  Nerone  illud  quo¬ 
dammodo  accepifle  videretur.  Plura  pollent  afferri, 
qux  apud  Wolfangum  ,  locis  citatis  ,  &.  Barnab. 
Brifon.  lib.  a.  de  form.  habentur.  Nobis  tamen  huc- 
ufque  relata  fufficiant,ut  probatum  remaneat,  quan-  ^ 
tx  femper  fuerit  au&oritatis  ,  quantxque  majeftatis 
apud  Romanos  ,  ac  exteras  gentes  fella,  feu  Cathe¬ 
dra  ccnfpicua  gemmis ,  auro  ,  lapillis  pretiofis ,  & 
aliis  ornamentis  uti ;  cujus  propterea  ufus  magiftratum 
gerentibus  concedebatur  ,  exteris  autem  omninoin- 
terdicebatur. 

Sed  quamvis  Romanorum  Sella  di&atoria  ,  ac  fi 
quos  alios  thronos  exteri  ,  Romanique  Reges  ,  ac 
Imperatores  excogitarunt, ad  dignitatem  majeftatem- 
que  regiam  ,  &  imperatoriam  oftentandam  ,  prx- 
clariffima  fuerint  ;  longe  quidem  tam  forma  ,  quam 
materia  fpe&abilior  fuit  thronus  ille  ,  five  folium  , 
quod  Deus  libi  conftitui  voluit  in  facro  tabernacu¬ 
lo  ,  ex  quo  ipfe  quodammodo  fedensluper  alasChe- 
rubin  refponfa  daret.  Arca  hic  thronus  dicebatur. 
De  cujus  forma  diximus  Myrothecioprxcedenti exi¬ 
mia  ,  &  qux  ufque  ad  hxc  tempora  minus  cognita 
erant ,  aperuimus.  Ad  hunc  ipfum  thronum  ,  feu 
Dei  folium  Ilaiam  refpexifle  puto  cap.  6  cum  inquit: 
Vidi  Dominum  fedentem  fuper  folium  excelfum ,  &  ele¬ 
vatum  $  &  ea  qua  fub  ipfo  erant  replebant  templum.  Se- 
raphin  flabant  fuper  illud  ,  fex  ala  uni  ,  &  fex  ala  al¬ 
teri  :  duabus  velabant  faciem  ejus ,  &  duabus  velabant 
pedes  ejus  ,  &  duabus  volabant.  Pro  cujus  loci  ex¬ 
politione  multa  dicenda  forent ,  qux  ,  fi  Deus  de¬ 
derit  ,  aliquando  dicentur.  Pari  ratione  majeftas  in¬ 
effabilis  fedis  in  divino  triumpho  confpicitur,  quam 
Ezechiel  cap.  i.  confcripfit  j  ubi  de  Imperatorio  Dei 
throno  verba  faciens  ait  :  Et  fuper  firmamentum ,  quod 
erat  imminens  capiti  eorum  ,  quafi  afpetlus  lapidis  fap- 
phin  ,  fimihtudo  throni  :  er  fuper  fimilitudinem  throni , 
Jimihtudo  quafi  afpellus  hominis  defuper.  Cujus  thro¬ 
ni  fingulx  partes  contemplari  prxfentis  cum  non  fit 
negotii  i  fufficiat  cognovifle  feliam  confpicuam  trium- 


1147 

Ezechiele  vifam  : 
in  triumpha- 


phalem  Divinx  majeftatis  ab 
Ilaiam  vero  defcripfifle  Deum  non 
li  curlu  ,  fed  in  regia  fedentem  ,  &  ideo  intra 
templum. 

Ad  regiam  Ifraeliticam  defeendamus  ,  Sc  hujus 
thronum  contemplemur  ex  auro  ,  eboreque  contex¬ 
tum  ,  in  quo  Reges  Judxorum  facro  oleo  jam  inau¬ 
gurati  an  confecrati  ,  regni  poffeffionem  cum  acci¬ 
perent,  fedebant  $  &  in  eodem  throno,  Ifraelmco  po¬ 
pulo  jura  ab  eifdem  reddebantur. 

Davidis  quoque  tempore  Reges  Ifrael  thronum  , 
five  folium  habuifle,in  lacrisfcribitur oraculis.  Ciim 
enim  Abner  ab  Isbofeth  filio  Saulis  ad  partes  Davi- 
dicas  declinaffet  ,  Davidemque  adiiflet  i  Davidici 
j  quoque  throni  facer  textus  meminit  dicens  i.  Reg.  3. 

I  Quomodo  juravit  Dominus  David ,  fic  faciam  cum  eo  j 
\  ut  transferatur  regnum  de  domo  Saul ,  &  elevetur  thro¬ 
nus  David  fuper  Ifrael  ,  &  fuper  Judam.  Et  cap.  7. 
Nathan  propheta  Dei  nomine  fic  alloquitur  Davi- 
dem  :  Et  fidelis  erit  domus  tua  :  &  regnum  tuum  uf¬ 
que  in  aternum  ante  faciem  tuam  ,  &  thronus  tuus  erit 
firmus  jugiter.  Quibus  ex  oraculis  fub  metaphora 
throni ,  regni  firmitas ,  ac  Habilitas  inconcuffa  prx- 
nunciatur.  Qux  tamen  metaphora  nullius  effet  fi- 
gnificationis  j  nifi  tam  David  ,  quam  Saul  throno 
uli  fuiflent ,  ufufque  throni  etiam  ante  tempora  Re¬ 
gis  Salomonis  in  Ifrael  extitiflet.  De  regio  ac  pro¬ 
prio  folio  Davidis  dixit  Banajas  ad  regem  David  3. 
Reg.  1 .  ubi  de  declarando  Salomone  fucceflore  man¬ 
datum  accepiflet  :  Quomodo  fuit  Dominus  cum  Do¬ 
mino  meo  Rege  ,  fic  fit  cum  Salomone  ,  er  fub  limi¬ 
us  faciat  folium  ejus  a  folio  Domini  mei  Regis  Da¬ 
vid. 

At  cujus  formx  ,  majeftatifque  thronus  Saul  ac 
Davidis  fuerit  ,  faerx  litterx  nobis  nequaquam  ma- 
nifeftant  :  nihilominus  a  majeftate  regii  diadematis, 
quo  David  utebatur  j  a  Davidici  Regni  fplendore  ; 
ab  auri,  &  argenti,  eboris  atque  aliarum  rerum  prx- 
ftantiffimarum  copia,  quibus  David  abundabat  j  thro¬ 
ni  quoque  Davidici majeftatemfubodorarepoffumus: 
ut  pro  majeftate  regni,  ac  Regis  munificentia  in  prx- 
ftantiffimo  quoque  ac  fpedtabili  throno  Regem  fedif- 
fe  certiffimo  argumento  haurire  liceat.  Sublimita¬ 
tem  ,  celfitudinemque  Davidici  throni  colligere  pofi- 
lumus  e  verbis  Banajx,  qui  faufta  precando  Salomo¬ 
ni  ,  Davidi  dixit  3-  Reg  1.  Sublimius  faciat  folium 
ejus  a  folio  Domini  mei  Regis  David.  Qux  infulle  ni¬ 
mis  a  Banaja  di£ta  fuiflent  ;  nifi  in  regia  Davidis 
majeftate  ,  throni  quoque  celfitudinem  agnofeere- 
mus. 

Cujus  formx  thronus  fuerit ,  quem  Salomon  ad 
Regni  majeftatem  oftentandam  apparari  juffit,  faerx 
litterx  minime  tacuerunt ;  led  forma  ,  materiaque  , 
reliquos  omnes  fuperiorum  Regum  thronos  longe  fu- 
perafle  prodiderunt.  Quamobrem  lib.  3.  Reg.  cap. 
10.  hxc  leguntur  :  Non  eft  f alium  tale  opus  in  uni- 
verfis  regnis.  Quo  quidem  facris  ex  litteris  teftimo- 
nio  ,  quotquot  majeftatem  felix  curulis  Romano¬ 
rum  ,  aurei  folii  Xerxis ,  aliorum  Regum  maje¬ 
ftatem  fcripferunt ,  huic  uni  primas  cedere  cogun¬ 
tur  j  &  prxftantiam  throni  Solomonici  prx  aliis  om¬ 
nibus  Regum  fellis  admirari  debent.  Materia  enim 
ejus  aurum  ,  ac  ebur  fuit.  Non  quidem  quod  fu- 
perficie  tenus  aureis  tegeretur  laminis ,  ut  templi  pa¬ 
rietes  ,  portxque  tegebantur.  Neque  enim  ebur 
ufque  adeo  vile  5c  indecorum  ab  eis  cenfebatur  ,  ut 
fplendenti  alia  quacumque  materia  preciofa  incrufta- 
n  debuerit.  Nam  ebur  tunc  temporis  fupra  aurum 
xftimabatur  ,  auftore  Plin.  lib.  7.  cap.  38.  lib.  8. 
cap.  3.  &  lib.  35*.  cap.  8.  dummodo  ejus  feripta dili¬ 
genter  attendantur  :  cui  etiam  Paufanias  lib.  1.  fub- 
lcribit.  Nec  etiam  thronus  ifte  Salomonis  totus  erat 
e  folido  ebore  j  vel  enim  eburneus  diceretur  ,  vel 

aureus 


1148  M  Y  R  O  T  H 

aureus ,  fi  totum  folium  aureis  laminis  effiet  opertum. 
Cum  igitur  tn  facro  textu  dicatur  3.  Reg.  10.  Fecit 
etiam  Rex  Salomon  thronum  de  ebore  grandem ,  &  ve- 
Jlivit  eum  aut 0  fulvo  rumis  ;  dicerem  eburneis  eru¬ 
itis  ,  aut  tabulis  fuperindudtisinferioribus  lignis  thyi¬ 
nis  ,  compadtum  extitifle  thronum.  Quemadmo¬ 
dum  domus  eburneae  ab  Achabo  3.  Reg.  zz.  aedifi¬ 
catae  dicuntur  ,  &  aliae,  quarum  meminit  Amoscap. 
3.  ita  ut  interrafo  ebori  ,  ejus  cavitatibus ,  finibul- 
que  in  varias  rerum  ,  ac  florum  fpecies  ,  auro  fulvo 
nimis  impletas  ,  ad  opus  vermiculatum  thronus  re¬ 
gius  elaboratus  fuerit.  Confueviffie  id  fieri  ,  tefta- 
tur  Plinius  1  b.  35.  cap.  1.  dum  nimiam  hominum 
ambitionem  exagitat.  Nec  tantum  parietes  ,  inquit, 
toto  operuit  auro  ;  verum  &  interrafo  marmore  vermi¬ 
culatu  ad  effigies  rerum  &  animalium  cruflis.  Certe 
Plautus  eburnatos  dicit  ledtulos  ,  5c  vehicula  ,  aut 
quia  cruflis  tedfa  eboreis  inferrentur  ,  aut  quia  ebo¬ 
re  fedfcili  diftindta  effient.  Pari  ratione  thronus  Salo¬ 
monis  cogitari  poflet. 

Forma  etiam  Salomonici  throni ,  ea  quidem  erat, 
qua  nihil  praeflantius  excogitari  liceret  j  adeo  ut  in 
hac  materiae  ,  &  formas  prasftantia  ,  Regni  Ifraeli- 
tici  majeftas  ac  fplendor  plurimum  eluceret.  Hanc 
quidem  Salomonici  lolii  ipedlabilem  formam ,  ut  con¬ 
templarentur  pofteri ,  facer  textus  lib.  3.  Reg.  cap. 
10.  in  haec  verba  delineavit  :  Fecit  etiam  Rex  Salo¬ 
mon  thronum  de  ebore  grandem  ;  &  vejlivit  eum  auro 
fulvo  nimis  ,  qm  habebat  fex  gradus :  &  fummitas  thro¬ 
ni  rotunda  erat  in  parte  pofieriori  ,  &  dua  manus  hinc 
atque  inde  tenentes  fedile  ,  &-duo  leones  Jlabant  juxta 
manus  Jingulas  ,  &  duodecim  leunculi  flantes  fuper  fex 
gradus  hinc  atque  inde .  Huic  praeclariffimae  ,  atque 
fpedtabiliffimae  throni  formae  ,  fubfellium,  fivefup- 
pedaneum  deeffie  videbatur  ;  fed  lib.  z.  Paral.  cap. 
9.  materia  quoque  fuppedanei  defcnbitur  his  verbis: 
Fecit  quoque  Rex  Salomon  folium  eburneum  grande  ,  er 
vejlivit  illud  auro  mundijjimo  ;  fex  quoque  gradus  * 
quibus  afeendebatur  ad  folium  ,  &  fcabellum  au¬ 
reum. 

Ut  vero  diligentius  folium  Salomonis  contempla¬ 
remur  j  fingulas  illius  partes  delineare  nos  oporte¬ 
ret  ;  verum  quia  alii  in  hoc  feliciffime  laborarunt  , 
illam  tantum  concavitatem  in  fuperiora  rotundam  con- 
fiderabimus ,  cui  tergum  ,  poflerioraque  Regis  he- 
micyclo  teftudinato  adhaerebant ,  &  Regem  exci¬ 
piebant;  Quaeratur  igitur  ad  ejus  formam  contem¬ 
plandam  ,  utrumne  aliquid  in  ea  concavitate  caela-J 
tum  confpiceretur  ,  necne.  Affirmat  Jofeph.  lib.  8. 
antiq.  cap.  Z.  dicens  :  eigydtravTO  e|  lAetpav-ro? 
S"pJvov  ,  &nxzf\ov  ,  c v  KocT&CKthn  firp-onos. 

i%ovToc  pJf  dvocficcQpiiis  ,  indico  3  t«t oiv  1%  iTifiS  1 U£- 
f>ui  bvo  A eovles  iQfcwebav  ,  xoasruv  olvui Oev  ahAwv  7T«p£- 
5-wtwv  :  Hoc  efl  :  Fecit  etiam  ex  ebore  pragrande  fo¬ 
lium  ,  calatum  in  fpecie  tribunalis  ,  habentem  fex  gra¬ 
dus  ,  per  quos  afeendebatur  :  in  quorum  Jingults  ad  ex¬ 
tremitates  ,  leonum  effigies  erant  impofita  ,  totidem  alus 
fuperne  imminentibus .  Totum  igitur  folium  caelatum 
erat  :  quid  tamen  in  ea  rotunditate  $  ac  cavitate,  quas 
humeros  excipiebat  ,  caslatum  effiet  ,  Septuaginta 
aperuerunt  cap.  10.  lib  z.  Reg.  his  verbis  :  ^ 
lojuxi  tw  3“.povw  ,  cm  t  oirhru  dv tS.  Quibus  ver¬ 

bis  vitulorum  figuras  ipfi  throno  adfuifle  dicitur.  Sic 
enim  illa  verba  interpretantur  :  Erant  &  prominen¬ 
tis,  vitulorum  ipfi  throno  ,  ex  poflerionbus  ejus.  Do¬ 
cuit  idipfum  Jofephus  loco  jam  citato  dicens  :  dvot- 
xacA fo  3  di  p,oap>s  t d  kxt  obtj v  dv t2  (3A£zi tov- 

TOf.  Hoc  e lt  :  Et  qua  reclinabatur  ,  dimidiatus  erat 
juvencus  tergum  fuum  refpiciens.  Vifebatur  ergo  id 
quod  religionis  nota  in  vitulis  erat. 

Habemus  revera  regium  folium  Ifraelitica  majes¬ 
tate  dignum  ,  totum  ubique  auro  tedtum  ,  fculp- 
turifque  effigiatum  :  in  cujus  fedili  duabus  manibus 


B 


tci.vn  III.  1149 

Ajhinc  atque  inde  pofitis ,  Rex  Cedens  fuftentabatur  ; 
fic  enim  lacer  textus  habet  :  Et  dua  manus  hinc  at¬ 
que  inde  tenentes  fedile.  In  cujus  loci  expolitione  do- 
dtiffimus  Gafpar  Sandtius  in  commentario  hujus  lo¬ 
ci  ,  manus  nequaquam  accipit  proprie  ,  fed  hac  vo¬ 
ce  fignificari  vult ,  quicquid  aliud  fuftinetj  &  poft- 
quam  varia  adduxit  exempla,  tandem  ait  :  Hic  puto 

manus  vocatur  hoc  loco  eminentia  quadam  ,  qua  in  eo 
magnifico  folio  ,  regium  fedile  tenent  ,  atque  fuflentant, 
qua  fulcra  quadam  fuerunt  :  quorum  incertam  fuiffe  for¬ 
mam  argumento  efi  j  quia  ,  qua  hoc  loco  dicuntur  ma-> 
s  ,  lib.  z.  Paralip.  nominantur  brachiola  ;  Septua¬ 
ginta  prominentias  illas  ,  qua  folio  fubfunt  ,  illudque  fu- 
fient ant  ,  figuram  indicant  habuiffe  vitulorum  ,  qui  eo 
modo  regio  fubfunt  fedili  , fic ut  duodecim  boves  aneo  ma- 
j  qHt  caput  humerofque  extra  molem  illam  grandem 
producunt  ,  illamque  pofieriori  corporis  parte  ,  dorfoque 
fufpendunt.  Unde  autem  Septuaginta  fumpferint ,  non 
afjequor.  Deinde  manus  fuper  thronum  videntur  Jlatue- 
re  :  harum  autem  manuum  ,  quem  ufum  habere  potue¬ 
rint  ,  fupra  thronum  ,  non  video  ,  mfi  forte  fint  illa  , 
qua  in  hujufmodi  brachia  dicuntur  s  quia  / 'edentis  bra¬ 
chia  fuflentant.  Hiec  ille.  Sed  non  omnia  p0 Hu¬ 
mus  omnes  :  non  enim  Septuaginta  formas  vitulo¬ 
rum  fedili  fuppofuerunt ;  fed  throno  appofuerunt , 
in  ea  parte  ,  quas  dorfum  Regis  excipiebat.  Ita¬ 
que  deceptum  puto  eruditiffimum  Sandtium  ,  in  in- 
telligentia  Septuaginta  interpretum.  Quod  etiam 
manus  nomine  fulcra  intelligantur  ,  qute  regium 
fedile  fuflentant ,  atque  fedili  fubfunt ,  minime  pro¬ 
bo.  Nam  hinc  &  inde  ad  fedile  aderant  Leones,  qute 
fulcrorum  munus  obibant. 

Verum  manuum  figuram  in  hoc  agnofeo  throno  , 
quas  invicem  coirent,  &  fedile  hujus  folii conflitue- 
rent.  Quod  fortafle  Salomon  a  duabus  alis  Cheru- 
binorum  ex  arca  foederis  accepit  ,  quorum  alte  ,  un 
dicebamus  Myrothec.  z.  fedile  divini  tribunalis  ad¬ 
aptabant.  Sed  hae  manus ,  a  qua  parte  throni  erum¬ 
perent  ,  quo  geflu  coirent ,  ac  fedile  fuftentarent , 
latet.  Nifi  velimus  manus  erupifle  prope  Leones  i 
tergo  folii.  Etenim  fi  humanas  manus  formam  reti¬ 
nebant,  brachiis  quoque  adjungi  neceffie  fuit  ,•  ita  ut 
brachia  a  pofteriori  parte  throni  ,  ut  puto  ,  erum¬ 
perent  ,  manufque  dum  porrigebant  ,  vel  fedile  fu- 
flinebant ,  vel  fefe  invicem  complexae  fedile  confti- 
tuebant.  Hujus  autem  extitifle  formae  Regium  Sa¬ 
lomonis  thronum  ,  Septuaginta  lib.  z.  Paral.  cap.  9. 
aperuere  dicentes  :  Et  brachiola  hinc  ,  &  hinc  fuper 
thronum  fejfionts  ,  &  duo  leones  flantes  fuper  brachiola „ 
Jofephus  quoque  hoc  idem  aperuit  ,  dicens  : 
Qua  vero  parte  Rex  fedebat  ,  manus  eum  excipie¬ 
bant. 

Hujus  Salomonici  throni  allata  deferiptio  pluribus 
fuiffiet  fane  explicanda,  verum  nobis  fufficiat in prae- 
fentiarum  illius  materiam  ex  facris  textibus aperuifle, 
formam  aliquo  modo  dehneaffie  ,  caelaturafque  folii 
hujus  toto  orbi  celeberrimi,  afapientiffimo  Salomo¬ 
ne  favore  Numinis  parati ,  leviter  infinuafle.  Di- 
gniffimum  certe  folium  Regi  fiipientiffimo ,  8c  aDed 
eledto  convenientiffimurn  congruebat.  Infufa  enim 
Regi  fapientia  a  Deo  ad  dicendum  jus  fuerat  ;  Rei- 
publicae  a  Deo  ordinatae  divinilque  legibus  decoratae 
praeficiebatur  »  quamobrem  praeflantiffimo  federe  itl 
folio  eum  certe  oportebat ;  ut  Refpublica  ,  quae  fa¬ 
pientia  legibufque  reliquas  praecellebat  nationes,  thro¬ 
no  quoque  Regio  eafdem  anteiret.  Nam  in  thro¬ 
no  ,  in  quo  fecundum  ftatuta  divinae  legis  jus  erat  a 
Rege  dicendum  ,  divinae  majeflatis  pariter  fpecimen 
aliquod  ut  eluceret  necefle  fuit,  non  folum  in  Re¬ 
ge  ,  qui  facro  confecratus  fuerat  oleo  ,  &  Dei  ,  ac 
Moyfis  perfonam  in  ea  Republica  fufti  nebat ;  fed 
etiam  in  lolio  omni  majeftate  prasftantiffimo  ,•  ut  in 
eo  Reipublicae  regenda:  onus  Rex  fufeiperet ,  &  hac 

ratio- 


D 


E 


1150  Arcanorvm 

ratione  Regis  inauguratio  &  majeftas  ,  fuis  omnino 
numeris  perfedta  cenferetur. 


CA  P.  L  X  V  I. 

Regiae  inaugurationis  folemnitas  epulo  abfol- 
vebatur. 

Ad  loca  Genef.  31.  Juravit  ergo  Jacob  per  timorem 
patris  fui  Ifaac  :  immolatifque  vtElimis  in  monte  , 
vocavit  fratres  fuos  ut  ederent  panem,  g.  Reg.  cap. 
I.  Immolatis  ergo  Adonias  arietibus  ,  &  vitulis  ,  & 
univerfis  pinguibus  juxta  lapidem  Zoelet.  Et  infra  : 
Audivit  autem  Adonias  ,  &  omnes  qui  invitati  fue¬ 
rant  ab  eo  ,  jamque  convivium  finitum  erat.  Et  ad 
alia. 

RItus,  c^remoniaeque  foederis ,  in  regia  inau¬ 
guratione  ,  convivio  atque  epulis  ex  confue- 
tudine  tam  Romanorum  ,  quam  Graecorum , 
qui  in  cultu  religionis  fuperfiitiofiffimi  fuere,  abfol- 
vebantur.  Quod  etiam  apud  Hebraeos  veri  Summi¬ 
que  Dei  jam  olim  cultores,  locum  habuit  ,  dumlf- 
raeliticae  Reipublicae  dignitas  viguit.  Utrum  vero 
inaugurationi  convivia  ,  foederis  caufa  deberentur  ; 
an  vero  ,  ut  novo  Regi  convivio  ac  epulis  fefta  age¬ 
rentur ,  me  latet.  Utraque  de  caufa  convivari  foli- 
tum  apud  Ifraelitas  dicemus.  A  Gentibus  igitur  no- 
itrum  in  hac  re  fit  exordium  ,  inter  quas  Perfae  pri¬ 
mo  occurrunt  :  penes  quos  ,  ut  fcribit  Herodotus , 
confuetudo  extitit  :  ut  inter  vinum  ac  epulas  ,  fre¬ 
quenti  convivio  ,  uxoribus  ,  &  liberis  ,  caeterifque 
quos  caros  habebant  adhibitis  ,  inter  facra  menfae  , 
velut  inter  hofpitales  Deos  ,  foedera  ,  amicitiaeque 
contraherentur.  Quod  etiam  aliquando  ufu  venifle 
apud  Germanos  Tacitus  fcribit.  Quamobrem  lib. 
z.  Annal.  ubi  fub  fcedere  infidias  a  Rhelcupore  Co- 
tyi  firuitas  fcribit ;  inter  epulas  pofi:  foedus  eas  para¬ 
tas  tradidit  dicens  :  Rhefcuporis  fanciendo  (ut  di6ha- 
bat)  foederi  convivium  adjicit  :  trallaque  in  multam 
noctem  latitia  per  epulas  ,  ac  vinolentiam  ,  incautum 
Cotyn  ,  &  pofi quam  dolum  intellexerat  ,  facra  regni  , 
ejufdem  familia  Deos3  Qr  hofpitales  menfas  obteflantem , 
catenis  onerat.  Convivium  igitur  foederi ,  facrificio- 
rum  laltem  ,  ut  puto  ,  de  caufa  adjungebatur.  Foe¬ 
dera  enim  ,  ut  vidimus ,  abfque  lacrificio  minime 
fiebant  ,  nec  facrificia  foederum  fine  convivio,  etiam 
apud  Hebraeos  ,  apud  quos  ,  ut  dicebamus  ,  inter 
facra  pacificorum  foedera  reponebantur.  Eft  enim 
regula  facrorum  ab  Eufeb.  lib.  4.  de  praeparat,  evang. 
allata  fub  his  verbis  Apollinis  : 

Extremas  reddes  partes  ,  atque  igne  cremabis , 
Quod  fuperefi  propone  tibi  ,  dapibufque  referva. 

_  Nec  mirum  fane  ita  fieri  confuevifle,  cum  Gentes 
facra  putarent  convivia.  Quamobrem  convivae  thia- 
fotte,  ideft,  Deificati tefie  Ccel.  lib.  27.  antiq-ledt. 
cap.  24.  appellabantur.  Ex  doctrina  etiam  Xeno¬ 
phontis  ,  atque  Demofthenis  ,  quaelibet  multitudo, 
quae  divinae  rei  caufa  coivifiet  ,  eo  nomine  appella¬ 
batur.  Chorus  pariter  in  facris convivantium ,  quod 
co  nomine  diceretur  ,  facer  apud  antiquos  habitus 
fuit.  Quodam  igitur  quafi  jure,  facris  foederibus, 
qux:  Diis  teftibus  ad  facrasaras  fanciebantur  jfacrum 
adjungebatur  epulum  ;  ut  qui  coram  Diis  animo 
jundti  luerant  ,  etiam  voluntate  copulati,  apudeof- 
dem  pranderent. 

Sed  cum  inter  edulia,  quae  menfis  apponi confue- 
vere  ,  panis  apud  nationes  omnes  primas  obtinuerit 
fedes  ;  propterea  inter  facra  edulia  etiam  facratiorem 
panis  habuit  locum,  lmmo  inter  foederum  efcasfo- 


Sacrae  Script.  1151 

A 'Ius  panis  interdum  facri  foederis  nota  fuit.  Mitta¬ 
mus  nunc  carnium  ufum  ,  carmine  ab  Orpheo  dam¬ 
natum  apud  Coei.  Rhodig,  lib.  28.  cap.  2.  a  quo 
cibo  veteres  aliqui  adeo  abhorruerunt  ,  ut  inter  tria 
Triptolemi  praecepta,  qu te  ex  eodem  Cceliocircum- 
ieruntur  ,  unum  ellet  ,  carnibus  non  effe  vefcen- 
dum.  De  pane  tantum  loquamur  ,  cujus  ufum  ab 
orbis  ufque  principio  ,  homini  concefibm  fuilfe  con- 
ltat.  Pani  enim  primae  ^  ut  arbitror  ,  propterea 
dantur  partes,  non  folum  quod  omnibus  animalibus 
communis  fit;  led  etiam  quod  omnium  quodammo- 
de  efcarum  condimentum  gratifilmum  ,  atque  fua- 
,  vifiimum  femper  fuem.  Panem  apud  Macedones , 
B  amicitiae  fymbolum  extitifle  tradidit  nobis audor  an- 
tiquit.  conviv.  hb.  1.  cap.  50.  affirmans  nullum  ma¬ 
jus  amicitiae  fymbolum  ,  neque  firmiffimi  foederis 
notam  majorem  Macedones  habuiffe  ,  quam  panem 
gladio  per  medium  fecatum  porrexiffehis ,  cum  qui¬ 
bus  foedera  feriebantur.  Et  Quinto  Curtio  terte  lib. 
o.  Alexander  Magnus  totius  fere  Orientis  domitor , 
cum  erga  Roxanem  Satrapis  barbari  cujufdam  filiam 
amore  exarfiflet ,  panem  libi  patrio  more  afferri  juf- 
fit  >  (Quod  erat  ritu  Macedonico  fan&iffimum  coe¬ 
untium  pignus)  quem  gladio  cum  diflecuifiet  6c 
uterque  libaflet ,  illam  fibi  matrimonio  junxit  ,  fce- 

C  dffihaione™0111311  at(Nerancit0>  ejufdem’pani$ 


E 


Repetamus  facra  ,  quae  nofiri  funt  muneris  ,  Sc 
iin  his  quoque  foedera  convivio  abfoluta  monftremus. 
jNec  enim  apud  Hebraeos  foedera  robur  obtinuiflent, 
inifi  convivio  perficerentur.  Foedus  a  Jacob  cum  La¬ 
dano  in  monte  Galaad  percufibm  ,  convivioque  cx- 
ipletum  legitur  Gen.  cap.  31.  Juravit  ergo  Jacob  per  ti¬ 
morem  patris  fui  Ifaac  ,  habet  facer  textus  ,  immola- 
tifque  vittimu  m  monte  ,  vocavit  fatres  fuos  ,  ut  ede¬ 
rent  panem .  Aliquis  forfitan  de  fimplici  commiini- 
que  pane  ,  verba  lacri  textus  intelliget  ,  atque  in 
hoc  lenlii  fortafle  locum  illum  interpretabitur  •  ut 
nimirum  more  Macedonum  illud  Jacobi  cum  Laba¬ 
nto  initum  foedus  exirtimetur  :  fcd  phrafis  commu* 
|ms  ferarum  litterarum  ,  huicobfiat  interpretationi 
qn  qua  ex  communi  phrafi,  vocabulo  panis  omne  ^e- 
I  nus  CJ horum  ,  quod  menfis  folet  apponi  ,  fignifea- 
tur  ;  convivium  nimirum  undequaqueabfolutum  at¬ 
que  peifedturn  ,  quale  fane  in  foederibus  haberi mos 
ei-at.  Nam  fi  Ifaac  ,  &  Abimelech  foedera  cap.  26. 
Genef.  feriunt  ,  convivii  meminit  facer  textus  di¬ 
cens  :  Ifaac  fecit  eis  convivium.  Et  cap.  21.  Exo. 
quando  Deus  benedi&us  cum  populo  Ifraelitico , 
quem  de  fervitute  AEgyptiaca  liberaverat  ,  foedus 
iniit ,  quo  in  foedere  populus  Iiraeliticus  ex  una  par¬ 
te  Deum  in  Principem  &  Imfperatorem  Reipubii- 
cx  ut  fit  pe  diximus  ,  elegit  ,  &  ad  legum  ab  ip- 
lo  latarum  obfervantiam  fefe  obftrinxit  ;  &  DeuseX 
altera  parte  fe  Principem  populi  futurum,  eumdem- 
que  ab  hofiibus  fe  defenlurum  liberaturum  ea  Con¬ 
ditione  fpopondit  >  ut  leges ,  &  praecepta  ab  ipfa  la¬ 
ta  cuftodirent  ;  in  hoc  ,  inquam  ,  folemniffimo  foe¬ 
dere,  ne  convivium  deefiet,  vi&imas  pacificas  legi- 
;  mus  oblatas.  Enimvero  fi  hoftim  pacificae  in  fcede- 
libus  oblatte  fuere, convivio  ac  epulis  poft  fincitum 
fcedus  operam  dedifle  populum  liquido  confiat  ,  ex 
pitefciipto  legis  latae  Levit,  cap.  3.  in  qua  fermo  efl 
de  hofiia  pacifica  ,  qu®  Deo  offerebatur.  Statui¬ 
tur  enim  ibi  ,  ut  duo  renunculi ,  adeps  inteftina  ,Sc 
pinguiora  quaeque  inaltari  crementur.  Arrousdcx- 
jtcr  in  partem  illius  Sacerdotis  cedebat  ,  qui  facrum 
fecifiet ,  &  ianguinem  hofiiae  circumcirca  altare ef- 
fudifiet  :  reliquum  vero  quod  fuperfuifict  oblatm 
hoftias ,  ab  his ,  qui  illam  hoftiarn  obtuliffcnt ,  vef- 
cebatur.  Quamobrem  fi  populus  Ifraeliticus  ,  & 
jejus  nomine  Patriarchae  duodecim  tribuum  ,  Deo 
Sacrificium  pacificum  in  eo  foedere  obtulerunt ;  uti- 
•  que 


1X52 


M  Y  R  o  T 


B 


que  etiam  inftrudto  convivio  lacra  comederunt  ,  at 
que  coram  Domino  epulati  funt.  Eapropter  in  eo¬ 
dem  capitulo  fcribitur  :  Dideruntque  Deum  ,  &  co¬ 
mederunt  ,  ac  biberunt.  Affirmandum  igitur  rema¬ 
net  ,  facrum  illud  ac  fan&iffimum  foedus  cum  Deo 
tunc  fancitum  ,  convivio  abfolutum  ac  termina¬ 
tum  fuifle  ,  ut  nulla  perfe&i  foederis  ratio  eidem 
deeffiet. 

Convivium  &  facrum  epulum  a&um  fuifle  tunc 
quando  Reges  facro  confecrabantur  oleo  ,  atque  in¬ 
augurabantur  ,  necne  ,  incertum  putat  San&ius  lib. 

5.  Reg.  cap.  1.  n.  33.  Verum  ,  cum  foedera  in  eo¬ 
rum  inauguratione  ferirentur  ,  convivia  quoque  de¬ 
beri  Regum  inaugurationibus  ,  me  judice  ,  eft  ma- 
nifeftum  ;  laltem  ex  ratione  viftimae  pacificas ,  quae, 
quoties  de  Regum  inaugurationibus  agitur  ,  toties 
oblata  in  facris  oraculis  fcribitur.  Ita  cap.  11.  lib. 

I.  Reg.  ubi  de  Saulis  inauguratione  inGalgala  facra 
Scriptura  meminit.  In  illius  etenim  inauguratione 
vi&imae  pacificae  oblatae  dicuntur.  Nam  in  Mafpha 
licet  de  Regno,  Regeque  inftituendo  a£tum  fuiflet, 
non  tamen  de  folemni  Regis  inauguratione  ;  at  ve¬ 
ro  in  Galgala  cum  folemni  Regis  inauguratione,  con¬ 
vivium  quoque  folemniffimum  inftruclrum  fuit.  Hoc 
idem  magis  exprefle  in  renunciatidrte  Adonix  ad  fu¬ 
turum  regnum  cap.  1.  lib.  3.  Reg.  legimus ,  cum 
dicitur  :  Immolatis  ergo  Adonias  arietibus  ,  &  vitu¬ 
lis  ,  &  univerjis  pinguibus  juxta  lapidem  Zohelet  &c. 
Eft  autem  immolatio  in  facris  textibus  animalium 
madfatio  ,  fi  ve  ad  facrum  faciendum,  five  ad  quod- 
cumque  aliud  convivium  inftruendum.  Quam- 
obrem  in  hoc  convivio  Adoniae  ,  merito  dubitari 
poflet ,  num  de  inaugurationis  foedere  ageretur  j  parf- 
que  negativa  verior  ,  me  judice  ,  cenferi  deberet. 
Sed  five  de  foedere  ageretur  ab  Adonia  ,  five  non  , 
parum  refert  :  convivium  agebatur ,  de  quo  infra 
in  eodem  capitulo  aperte  fcribitur  ,  cum  de  renun- 
ciatione  Salomonis  ad  fucceffionem  regni  eft  fermo, 
his  verbis  :  Audivit  autem  Adoriias  ,  &  omnes  cjui 
invitati  fuerant  ab  eo  ,  fupple  ,  acclamationes  faultas  D 
pro  Salomone  ,  jamque  convivium  finitum  erat  &C. 
Expreffit  etiam  hoc  idem  Jofephus  lib.  7.  antiq.cap. 

I I .  fcribens  hanc  Adoniae  ad  intentum  regnum  renun- 
ciationem  per  haec  verba  :  Porro  Adonias  paratis  in 
fuburbano  epulis  ad  fontem.  Ex  praefcripto  igitur  in¬ 
augurationis  epulum  inftitutum  fuifle  ab  Adonia per- 
fpicuum  eft.  In  hac  enim  intenta  ab  Adonia  fuccef- 
fionis  renunciatione  ,  illum  fervafle  fpecimen  quod- 
dam  inaugurationis  ,  faltem  quantum  tunc  fieri  po¬ 
terat  ,  ratio  ipfa  demonftrat ,  &  facra  fubindicave- 
runt  oracula. 

Dicet  fortafle  aliquis,  epulum  illud  juflu  Adoniae 
mftrudtum  ,  ad  rem  noftram  minime  facere  ,  cum 
in  eo  inaugurationis  regiae  foedera  inita  non  fuerint. 

Sed  efto  ita  fit  *  atque  fub  judice  Iis  pendeat  ,  fue- 
ritne  inaugurationis ,  an  fucceffionis  epulum  illud  , 
necne  ;  nulli  tamen  tergiverfandum  jam  erit,  cum 
de  Salomonis  inauguratione  loquuti  fuerimus,  &  ejus 
declarationem  ad  fucceffionem  ,  folemni  convivio 
abfolutam  fuifle  ,  faltem  fufpicari  nos  polle  proba¬ 
bimus.  Teftis  fit  Jofephus  loco  citato  ,  cum  ait  ; 
p-ijcfe  yixfov  Sfg.Anr oP\i<;  xvxfi&xQstnv  <55n  r  npdovov  t  2o- 
AoydZvx  ,  K)  ?^jxydvlz?  noAtoo?  cfiii  r  7tYiyv;v  ,  ^ 

tw  iAchui  iirxvle?  ,  ei<ryyov  ei?  r  7roA»v  i7rdj<pyySvlt? ,  ^ 

T-  jbxaiAeixv  xvtu  yt\t£%  7ToAv^dvtov  di^cy^uoi.  ^  nsfgy- 
fixyovle?  ei?  t  oUov  (ZcktiAikov  ,  jc«6/£s<riv  xvrdv  $ 
Spovx.  Jtj  ttx?qAxc?  est’  dJw^xv  d>Qv?  irpfidcYi^  ^  lo pr»jv, 
X0^ wv  ^  xvAoT?  Tfp vroytyoo?  ,  u?  Gsro  £  nAfex?  r  op}- 
yxvuv  xzrxQxv  ?p£AYl%ei&it)  r  yylV  ,  ^  xiqfi.  Ex  quo 
loco  Jofephi  ,  in  hac  Salomonis  declaratione  ad  fuc¬ 
ceffionem  ,  convivium  agnovit  regium  GafparSan- 
6tius  ,  do&iffimus  quidem  in  facris  litteris  vir,  prae 
cmnibus ,  me  judice  ,  quos  Societas  dedit.  Is  qui- 


h  e  c  x  v  m  in, 


1153 


A  dem  au&or  improbabile  minime* putat  ,  idem  cdn- 

tigifle  ,  cum  unctus  fuit  David  in  Hebron.  Et  hoc 
quidem  tantjfper  fubodoratur  lib.  1.  Paralip.  cap.  1 1. 
Locus  Jofephi  allariis  iic  ad  Verbum  reddi  poterit. 
Alee  minima  interpcfita  mora  impofueriint  fkper  mulam 
Salomonem  *  &  dubium  extra  Civitatem  ad  fontem ,  & 
0U0  unctum  ,  introduxerunt  in  Civitatem  plaudentes 
er  optantes  tllt  Regnum  multorum  annorum  ;  &  dedu- 
itum  m  domum  regramm  folio  collocarunt  :  &  omnis  po¬ 
pulus  ad  epulas  &  fefuvitatem  illico  converPus  efl 
chon,  &  ,m,  MeaM.fi,  „  prt  rculumdme 
mentorum  terra  fimul ,  ac  air  refonaret.  Qux  omnia 
de  feftis  conviviifque  Jerofolymitanae  Civitatis  in  hac 
regix  lucceflionis  declaratione  accipi  poffunt ,  faltem 
ad  inftar  fcederalis  inaugurationis  ,•  ut  vel  non  mi¬ 
nus  laetitias  hanc  Salomonis  declarationem  habuifle 

videretur  ,  quam  fibi  ipfi  Adonias  commimfceba' 
tur. 

Verum  de  convivio  epuloque  regiae  inauguratio¬ 
nis  magis  aperte  polt  enarratam  Salomonis  declara¬ 
tionem  fcribitur  3.  Reg.  1.  &  lib.  1  para].  cap.  ulr> 

Quibus  in  locis  facer  textus  recenfuit  viftimascopio- 
le  immolatas  ex  caula  Iblemmoris  convivii  inaugura¬ 
tionis ,  qux  vivente  adhuc  patre  fandhffimo  David 
celebrata  fuit  ,  convenientibus  Proceribus,  atque’ 
Optimatibus  Reipublicx.  Qiiinetiam  tempus  hujus 
epu  .  adnotatur  :  fuiffie  nimirum  celebratum  ,  non 
quidem  in  ipfo  inaugurationis  die  ,  fed  fequenti.  De 
quo  his  verbis  loco  citato  dicitur  :  Immolaverunt  que 
victimas  Domino  ,  er  obtulerunt  holocaufia  die  fequen- 
U  fnille  ,  arietes  mille  cum  libaminibus  ruis 

er  umverfo  ritu  abundantiffimi  m  omnem  Ifraet  :  & 
comederunt  ,  &  biberunt  coram  Domino  in  die  illo  cum 
grandi  Dtma  Dic,tur  vero  coram  Domino  populum 
comediffie  ac  bibiflej  quia,  ut  fupra  docuimus, con¬ 
vivia  hxc  ,  quibus  fodera  firmabantur  ,  Regefque 
inaugurabantur  ,  non  prophana  ,  fed  facra  erant;  at¬ 
que  propterea  in  locis  laci  is,  intra  limites  facri  taber¬ 
naculi,  vel  lub  porticibus  templi,  in  quibus  ex  pra> 
icripto  legis  de  victimis  ficrificatis  tantum  edere  li¬ 
ce  at  ,  agebantur.  Sed  quia  ea  convivia  plurium 
1-AxroyCom  toti  populo  parabantur  ;  ideo  populum 
opipare  convivatum  Ixtatumque  ,  in  flicro  textu  fcri¬ 
bitur.  Quod  nimirum  jam  Regis  confecratibne  ab- 
loluta,  folemmffimoque  ritu  fancitis  fcedenbus,  om¬ 
nes  quotquot  aderant ,  conviviis  ac  epulis  ,  totis  in¬ 
tegris  illius  diebus  ,  operam  darent. 

Etiam  inaugurationem  Joafi  convivio  abfoluram 
fuifle  ex  facris  oraculis  manifeftum  eft.  Ut  enim 
Joas  puer  feptennis  inauguratus  in  facro  textu  dicitur* 

&  ad  regiam  duftus,in  regioque  lolio  collocatus  fcri¬ 
bitur  ;  populum  quoque  Jxtatum  legimus.  Hxc  fub 
his  verbis  habentur  cap.  23  lib.  2.  Paralipom.  Et 
fecerunt  defeendere  Regem  de  domo  Domini ,  &  introire 
per  medium  porta  fuperions  in  domum  Regis  :  &  collo¬ 
caverunt  eum  m  folio  regali ,  Utatufque  efi  omnis  popu¬ 
lus  terra.  Sic  etiam  legitur  4.  Reg.  cap.  1 1;  Qute 
phrafis  (aerarum  Litteranam  explicatur  ex  his,  quie 
Jolephus  feribie  lib;  p.  antiquit.  cum  de  inaugura¬ 
tione  Joafi  agit ,  per  haec  verba  :  T utw»  P  <h- 
S'x&?  ,  T  udlovld^uv  ,  K)  iyiyovw  ,  £  ^  A otS 
zexvlc?  C4£  £  it (>S  rtdfiyAxft uv  xy<j  r  icbxeov  ei?  r 0  fix<riAiovy 
ii)  KX§Y><rx\}@-  d?  T  (HxiTtAlKCV  9 gcvov  ,  zTT&qsyiyviO-iU  t} 
7rAijd&  ,  ^  vrfjc;  dJuyjxv  t&tt&t i?  Sm  ttoTAx?  togra-i 
<rxv  PAfiCftg.  Hoc  eft  :  Hac  autem  ftngula  ctim  prace- 
ptjfet  ,  fupple  Jojada  ,  cum  Centurionibus  ,  (jr  Duci¬ 
bus  ,  er  omni  populo  ,  ex  templo  affumtum  foafum  der 
duxit*  in  regiam  ;  ubi  injidens  regali  folio  ,  clamoribui 
&  plaufu  multitudinis  exceptusjfi  ,  &  ad  epulas  ctm- 
verfi 'permultos  dies  hilares  fuere.  Ex  quibus  Jofephi 
verbis  plane  conftat ,  ex  phrafi  facrarum  Litterarum 
epulas  fignificari,  quoties  in  illis  populus  Ixtatus  fcri¬ 
bitur.  Et  hinc  inaugurationem  quoque  Joafi  dc  nio- 

D  d  d  d  re 


I 


1X54  Arcanorvm  Sacrae  Script.  Mvroth.  III.  1155 


re  Ifraelitici  regni  convivio  expletam  perfe&amque 
fuiffe  liquet ,  perinde  ac  reliquas  inaugurationes ,  de 
quibus  huc  ufque  loquuti  fumus. 

Epulemur  nos  quoque  tot  jam  vigiliis  ,  atque  La¬ 
boribus  fefli  ,  in  apparando  hoc  Myrothecio  ,  re¬ 
giamque  Ifraeliticam  majeltatem  in  throno  fedentem 
contemplemur  ,  &  in  ea  Meffiae  Regis  gloriam  a- 
gnofcamus ,  &  eidem  faufta  precaturi  acclamemus  , 
Vivat  Rex.  Tanta  enim  ac  talis ,  ex  facro  hoc  Re¬ 
giae  inaugurationis  unguento  fragrantia  expirat ,  ut 
in  odorem  illius  nobis  Currendum  fit.  Quemadmo¬ 
dum  Sacerdotes  ,  Prophetas  ,  Principes  ,  Optima¬ 
tes  Reipublicas  ,  populufque  omnis  ,  Cerethi  quo* 
que  &  Phelethi  avidiffime  cucurrerunt :  hi,  ut  Re¬ 
gem  ftiparent  5  Sacerdotes ,  ut  eumdem  confecra- 
renti  Prophetas,  ut  divini  placiti  faufta  praenuncia- 


B 


rent ;  Principes  ac  Proceres  Reipublicas  ,  ut  Re¬ 
gem  confalutarent  j  milites  omnes  ,  ut  Regi  plau¬ 
derent  ;  acclamarent  reliqui  ;  omnes  denique  ,  ut 
manum  porrigerent  novo  Regi  ,  8c  eidem  fideliflx- 
mum  obfequium  fponderent:  quotquot  videlicet  ju- 
ilitiam  ,  &  asquitatem  in  populo  llraelitico  ,  juxta 
divinas  leges  expetebant  &  expedtabant. 

Nos  igitur  regias  majeltatis  in  Ifrael  fpedtatores 
fadli ,  &  in  ea  Mellk  ac  Servatoris  noftn  gloriam 
agnofcentes ,  quantum  fragrantiae  ,  odoratique  fpi ri¬ 
tus  ex  ea  undtione  Reges ,  qui  Meffiam  futurum  re- 
1  prasfentabant  ,  retinerent  ,  hucufque  admirati ;  in 
1  Myrotheciis ,  quas  fequuntur.  Numine  aulpice  ,  in 
Regis  Meffias  dignitate  ac  majeftate  ,  pietatem  fum- 
!  mam  ,  ac  charitatem  venerabimur. 


LAUS  T>  E  0. 


SERIES  CAPITUM. 


C  A  P.  I. 

SAcerdotalis  ,  gr  Laicalis  flatus  diflinblio  in  Repu- 
blica  Iflaelitica  monflratur.  pag.  777 

C  A  P.  II. 

Eccleflaftici  ,  &  laicalis  flatas  ordo  in  Iflaelitica  gente 
declaratur .  7^* 

C  A  P.  III. 

Comitia  Reipublica  ad  Regis  infiitutionem  indicun¬ 
tur.  765* 

C  A  P.  IV. 

Pontifici  ,  ac  Sacerdotibus  Mofaycis  jus  fit  fragi  i  in  co¬ 
mitiis  regiis  non  erat.  77 1 

C  A  P.  V. 

Quinam  haberent  jus  fhfiragii  in  regia  elettione  explica¬ 
tur.  777 

GAP.  VI. 

PrafeSli  militia  in  Principe  eligendo  ,  &  declarando  au- 
ftoritas  monflratur.  785 

C  A  P.  VII. 

Regiorum  comitiorum  loca  apud  Ifiraelitas  dejignan- 
tur.  788 

C  A  P.  VIII. 

Religio  in  Rege  eligendo  ab  Iflaehtis  deflderabatur.  794 
C  A  P.  IX. 

Faciei  majefias  ,  militarifque  peritia  Principatus  erant 
nota.  800 

C  A  P.  X. 

j lura  Ifraelitici  fenatus  in  Rege  inftituendo  explican¬ 
tur.  808 

C  A  P.  XI. 

Prophetis  ,  ac  Vatibus  ,  quo  jure  in  Rege  deflgnando  lo¬ 
cus  ejfet.  813 

C  A  P.  XII. 

Oraculorum  excipiendorum  d  Propheta  ratio  explica- 
tur.  819 

C  A  P.  XIII. 

Inaugurationis  Oracula  ,  qua  forma  ab  Iflaehtis  forti¬ 
bus  quarerentur. 


C  A  P.  XIV. 

Sacerdotibus  facrorum  de  eaufa  locus  erat  apud  Iflaelitas 
in  Regiis  Comitiis.  854 

C  A  P.  XV. 

Ceretheos  &  Pheletheos  non  conflliarios ,  fed  regios  mili¬ 
tes  in  Ifrael  fuiffe  monflratur.  840 

C  A  P.  XVI. 

Ceretheos  ,  &  Pheletheos  regios  ftipatores  extitiffe  proba¬ 
tur.  845 

C  A  P.  X  V  I  L 

Ceretheos  &  Pheletheos  non  Iflaelitas  ,  fed  alienigenas 
fuiffe  docent  aliqui.  851 

GAP.  XVIII. 

Ceretheos  ,  &  Pheletheos  non  alienigenas  ,  fed  Iflaelitas 
fuiffe  monflratur.  8y8 

GAP.  XIX. 

Ceretheos  &  Pheletheos  regios  fatelhtes  a  Cetra  &  Pelta 
nomen  accepiffe  oftenditur.  864 

C  A  P.  XX. 

Cetra,  ac  Pelta  forma  invefligatur.  87» 

C  A  P.  XXI. 

Non  gregariis , fed  illuftrior  ibus  militibus  Reges  Ifrael fli- 
pabantur.  880 

C  A  P.  XXII. 

Illuftriores  milites  clypeo  aureo  utebantur.  886 

C  A  P.  XXIII. 

Davidis  vaior  ,  ac  militaris  peritia  d  flutis  aureis  in 
turri  appenfls  commendatur.  890 

C  A  P.  XXIV. 

Stipatores  Regii  apud  Iflaelitas  aureo  clypeo  decoraban¬ 
tur.  g9s 

C  A  P.  X  X  V. 

Mularum  ex  facris  litteris  vocabula  ad  regiam  pompam 
declarandam  explicantur.  90  8 

C  A  P.  XXVI. 

Hebraica  Biblia ,  V 'slgati  interpretis  auttoritate  funt  cor¬ 
rigenda.  pj4 

C  A  P.  XXVII. 

Aquas  calidas  ,  non  falfas  ,  nec  mulos  Anam  in  deferto 
reperijfe  probatur.  92 1. 

C  A  P. 


SERIES  CAPITUM 


GAP.  XXVIII. 

Jfraeliticus  Princeps  inaugurandus  mula  vehebatur .  9:6 
C  A  P.  XXIX. 

Communi  genere  muU ,  Salomon  ad  declarationem  regia 
fuccejjioms ,  vellus  ojlenditur.  933 

C  A  P.  XXX. 

Praftantia  mularum  regiarum  ,  pernicitas  aperitur. 

959 

C  A  P.  XXXI. 

Regia  inaugurationis  loca  in  Ifrael  monftrantur.  944 

C  A  P.  X  X  X  I  I. 

Salomon  in  Gihon  dubius  regni  fucceffor  fuftu  Patris  de¬ 
claratur.  .  949 

C  A  P.  XXXIII. 

Rex  e  tellus  a  Respublica  Proceribus  er  militibus  adora¬ 
batur. 

C  A  P.  XXXIV. 

Principis  jam  inaugurati ,  adorandi  forma  explicatur. 

960 

C  A  P.  XXXV. 

Explicatur  quo  ordine  ad  ofculum  Principis  fubditi  ad¬ 
mitterentur.  p6jf 

C  A  P.  XXXVI. 

kegia  adorationis  verba  monftrantur.  972 

C  A  P.  XXXVII. 

Munera  explicantur ,  qua  Regi  cum  inauguraretur  ,  of¬ 
ferebantur.  978 

GAP.  XXXVIII. 

Diadematis  ufus  ,  &  forma  monftratur.  983 

C  A  P.  XXXIX. 

Reges  Ifrael  itas  diademate  ufosfutjfe  monftratur.  0)91 

C  A  P.  X  L. 

Diadematis  Ifraclitici  forma  expifeatur.  998 

C  A  P.  X  L  I. 

Regia  armilla  forma  mveftigatur.  1O04 

C  A  P  X  L  I  I. 

Majeftas  amicus  Ifraelitarum  Regum  demonftratur. 

1012 

GAP.  X  L  I  I  I. 

Forma  amicius  Ifraelitarum  Regum  expifeatur.  1017 

C  A  P.  X  L  I  V. 

Sacras  legis  tabulas  Regi  inaugurando  traditas  fuiffe  fuf- 
picatur.  1 02,5" 

C  A  P.  X  L  V. 

Olei  necejfttas  in  conftituendo  Rege  Ifraelitico  ojlenditur. 

1030 

C  A  P.  X  L  V  I. 

Oleo  communi  Reges  Ifraeiitas  inauguratos  fuifte  dicunt 
aliqui.  1036 

C  A  P.  X  L  V  I  I. 

Sacro  confecrationis  oleo  Reges  inauguratos  dicunt  alii. 

1045” 


C  A  P.  X  L  V  I  I  I. 

Oleo  fancl 0  alterius  generis  ab  oleo  conjecrat-ionis  ,  Reges 
Ifrael  inauguratos  auttor  exiftimat.  1072 

c  A  P.  X  L  I  X. 

Reges  Ifrael  nequaquam  a  Prophetis  facro  oleo  inaugura- 
bamur.  '1060 

c  A  P.  L. 

Sacerdotalis  erat  muneris  ,  Reges  Ifrael  inaugurare. 

io  66 

GAP.  L  I. 

Rex  teSlo  capite  facro  confecrabatur  oleo.  I073 

C  A  P.  L  I  I. 

Regi  inaugurato  faufta  a  populo  precabantur .  1 0  g 

C  A  P.  L  I  I  1. 

Acclamationis  forma  in  inaugurationibus  explicatur . 

1082 

C  A  P.  L  I  v. 

Regi  inaugurato  plaudebatur.  1086 

C  A  P.  L  V. 

Regi  inaugurato  buccina  ,  tubis  ,  ac  tibiis  pracinebatur. 

1091 

C  A  P.  L  V  I. 

Buccina  regia  pracentionis  wftrumentum  explicatur . 

1096 

C  A  P.  L  V  1  I. 

Tuba  ,  &  tibia  regis,  pracenticnis  inftrumenta  monftran- 

tHr'  ix  00 

C  A  P.  L  V  I  I  I. 

Rex  inauguratus  foedus  cum  Deo  ■  &  populo  percutiebat 

I  105 

c  a  p.  Lix. 

Foedera  ad  Numinis  prafentiam  ,  £r  ad  Jacras  aras  fe¬ 
riebantur.  I  I  I  o 

C  A  P.  L  X. 

Sanguines  boftiarum  ,  libamina  ,  fcederumque  cultri 

monftrantur.  iii.^ 

GAP.  L  X  I. 

Hoftiarum  contafiu  ,  &  dextera  data  foedera  frmaban - 
tur.  1120 

C  A  P.  L  X  I  I. 

Juramenta  foederibus  hoftiis  adjungebantur.  uzf 

C  A  P.  L  X  I  I  I. 

Foederum  precationes  ,  imprecationefque  explicantur. 

1  132 

C  A  P.  L  X  I  V. 

Rex  ad  regiam  in  throno  fedens  regni  pojfffionem  accipio - 
bat.  x ,  37 

C  A  P.  L  X  V. 

Regum  Ifraelitarum  thronum  magnificvntijJimA  ftrublur # 
extitijfe  monftratur.  \  ja. 

C  A  P  L  X  V  I  *** 

Regia  inaugurationis  folemnit.as  epulo  abfolvebatur.  1  j  50 


Dddd  2 


INDEX  LOCORUM, 


Quce  ex  Sacris  Oraculis  5  &•  V et  erum  monumentis  jingularibus  explica¬ 
tionibus  in  primo  Myrothecio  illufirantur. 

EX  SACRIS  L  I  T  T  E  -  R  I  •  S. 


Ex  libro  GENESIS,  cap.  XII. 

NOvi  quod  pulchra  fis  mulier  ,  &  quod  cum 
viderint  te  ALgyptii ,  di&uri  funt  ,  uxor 
ipfius  eft  ,  &  interficient  me  ,  &  te  refer- 
vabunt.  v.  11.12.  164.  F.  267.  A. 

X  X.  Concluferat  enim  Dominus  omnem  vulvam 
domus  Abimelech  propter  Saram  uxorem  Abra- 
hae.  v.  18.  270.  C. 

XLIV.  Scyphus  quem  furati  eftis  ,  ipfe  ell  in  quo 
bibit  Dominus  meus  ,  &  in  quo  augurari  folet. 
v.  7.  224.  A. 

Ex  libro  EXODI. 


!  Ex  lib.  SAP . 

II.  Venite,  fruamur  bonis  qute  funt;  vino  pretiofo, 
&  unguentis  nos  impleamus,  &c.  v.  6.  7.  2ia.  E. 

Ex  IS  AI  A. 

i 

1  XXIV.  In  illa  die  faciet  Dominus  omnibus  populis  in 
monte  hoc  conviyium  pinguium,  convivium  vin¬ 
demia:  ,  pinguium  medullatorum  ,  vindemiae  de¬ 
faecatae.  v.  6.  2,07.  B. 

Ex  J  E  RE  MI  A. 


XXV.  Et  pones  eas  fuper  candelabrum  ,  ut  luceant 

ex  adverfo.  v.  37.  30.  E. 

XXXV.  Omnis  voluntarius  ,  Sc  prono  animo  offerat 
eas  Domino,  v.  7.  71.  C. 

XXXVIII.  Fecit  labrum  aeneum  cum  bafi  fua 
de  fpeculis  mulierum ,  quae  excubabant  in  oftio 
tabernaculi,  v.  8.  41.  C. 

Ex  libro  LEVIT  ICI. 

X.  Obtulerunt  ignem  alienum ,  quod  eis  praeceptum 
non  fuerat,  v.  1.  43.  B. 

Ex  I  REGUM. 

XXVI.  Tulit  igitur  David  haftam&fcyphum  aquae, 
qui  erat  ad  caput  Saul,  &  abierunt,  v.  12.  22 6.E. 

Ex  I.  PARALIP. 

XXIX.  Dies  noftri  quafi  umbra  fuper  terram  ,  & 
nulla  ell  mora.  v.  15.  160.  A. 

f 

Ex  libro  J  O  B. 

XLl.  Fervefcere  faciet  quafi  ollam  profundum  ma¬ 
re,  &C  ponet  quafi  cum  unguenta  bulliunt,  v.  22. 

109.  E. 

Ex  PSALMIS. 


LIX.  Juda  Rex  meus,  Moab  olla  fpeimeae.  v.  10. 

177.  B. 

Ex  PROVERB. 

VII.  Afperfi  cubile  meum  myrrha  ,  6c  aloe.  v.  17. 

257  E- 

Ex  libro  CANTIC. 


\ .  Gena:  tum  ,  ficut  areolae  aromatum  confitae  a 
pigmentariis,  v.  13.  p0.^. 

Surrexi  ut  aperirem  diledlo  meo  :  manus  meae  ftil- 
laverunt  myrrham  ,  &  digiti  mei  pleni  myrrha 
probatiflima.  v.  7.  B. 

Labia  ejus  lilia  diftillantia  myrrham  primam,  v,  1 3. 

134.  D. 


I.  Ollam  fuccenfam  ego  video,  &  faciem  ejus  a  facie 
Aquilonis,  v.  13.  180.  C. 

1  XVII.  Expeflatio  Ifrael  Domine,  v.  13.  179.F. 

Ex  DANIELE. 

XIII.  Dixit  ergo  puellis ,  afferte  mihi  oleum  ,  & 
Imegmata  ,  ofiia  pomarii  claudite,  v.  17. 

273.  B. 

Ex  Z  AC  H  ARI  A. 

IV.  Vidi  8c  ecce  Candelabrum  aureum  torum  , 
lampas  ejus  fuper  caput  ipfius,  &  feptem  lucerme 
ejus  fuper  illud,  £c  feptem  infuforia  lucernis  qum 
erant  fuper  caput  ejus.  v.  2.  72.  B.  78.  D. 

Et  duae  olivae  fuper  illud  ,  una  a  dextris  lampadis, 
&  una  a  finiftris  ejus.  v.  3.  63.  A. 

Quid  funt  duae  fpicae  olivarum  ,  quae  funt  juxta  duo 
roftra  aurea  ,  in  quibus  funt  fuffuforia  ex  auro  ? 

v-  1Z *  53*  E  54*  A- 

Ex  CMATTHJEO. 

III.  Ego  a  te  debeo  baptizari ,  &  tu  venis  ad  me  ? 
&c.  fine  modo  :  fic  enim  oportet  nos  implere 
omnem  juftitiam.  v.  14.  17.  170.  C. 

XVIII.  Nondico  tibifepties,  fedfeptuagies  lepties. 
V.  22.  27.  jr 

Ex  JOANNE. 

XIII.  Qui  lotus  eft  non  indiget,  nifi  ut  pedes  lavet.’ 
v-  10.  167.  c. 

Ex  Attib.  tMPOST. 

VIII.  Et  jufiit  ftare  currum  ,  &  defeenderunt  uter¬ 
que  in  aquam,  &  baptizavit  eum.  v  38.  J49.A'. 

Ex  ^APOC  ALTP. 

XXI.  Timidis  autem  ,  incredulis ,  &  exeeratis, 
&  homicidis  ,  &  fornicatoribus  ,  £c  veneficis, 
&  idololatris  ,  6c  omnibus  mendacibus ,  pars  eo¬ 
rum  ent  in  ftagno  ardenti  igne  ,  fulfure.  v.  8. 

182.  £>. 


1 


Ex 


INDEX  L 

Ex  Veterum  MO  NV  ME  NT I S. 

I  ertul.  in  Apologer.  Honefta  res  ,  folemnitate  pu¬ 
blica  exigente  ,  inducere  domui  tuae  habitum  ali- 
cujus  novi  lupanaris.  28.  E, 

Ex  AT  H  E  N <i_yE  O. 

Athen.  iib.  3.  cap.  jj. 

Kj  jt*vp’0»  c9n  sofAX Aryvarl&  KfxTifOv  Trotei, 

id  eit : 

&  unguentum  in  ore  prxftantiflimum  iEgyptus 
&Clt.  211.  D. 

Athen.  llb.  12.  cap.  2.  eScrov  dvoti  rtj  iTkqvoov  (pcovq 
to  xflvov.  id  eft  :  Sufum  enim  efle  voce  Graeco¬ 
rum  ,  idem  quod  *p/w.  1 54.  F. 

Athen.  1  ib.  17.  cap.  8.  A<jpivo^  >  p actor?  ,  xpfyoiiri  , 
Kflo-jMoo-avdaAoif.  id  efl :  Lyriis ,  rofis,  liliis,  cof- 
molandalis.  133,  D. 

Ex  POLLUCE. 

Pollue.  Iib.  19.  Cap.  2(>.  ^  yyjv  ei  yvpoif  cRn  tktw 
PCPVfiov  ,  cri  y%o  ilj  yvpAiov  ?c£  to  yvpov.  id 

elt  :  &  quidem  fi  unguentis  in  his  utendum  eft, 
quod  quidem  &  unguentulum  dixit  unguentum. 

18.  C. 

Ex  CICERONE. 

Cicer,  famil.  Iib.  19  epift.  9.  fed  vellem  non  folum 
falutis  mex  ,  quemadmodum  medici ,  fed  etiam 
ut  alyptx,  virium,  &  coloris  rationem  habere  vo- 
.luiflent.  _  264.  A. 

Lib.  9.  famil.  epift.  22.  Quid  ipla  res  modo  honefta, 
modo  turpis?  fuppedit  flagitium  eft:  jam  eris  nu¬ 
dus  in  balneo  ,  non  reprehendis.  1^6.  E. 

Ad  Attic.  lib.  12.  epift.  6  Sed  longa  oratio  eft,  & 
tu  occupatus  in  meo  fortafle  aliquo  negotio  ,  & 
pro  ifto  affo  fole  ^  quo  tu  abufus  es  in  noftro  pra¬ 
tulo  ,  a  te  nitidum  fiolem  ,  undumque  repete- 

264.  B. 

Ad  Q^frat.  lib.  3.  epift.  1.  In  balneariis  alia  in  al¬ 
terum  apodyterii  angulum  promovi ;  propterea 
quod  ita  erant  pofica  ,  ut  eorum  vaporarium  ,  ex 
quo  ignis  erumpit ,  effet  fub  tectum  cubiculi. 

179.  A .  B. 

Ex  LAMPRIDIO. 

In  Heliogabal.  Condito  pilcinas  ,  &  folia  tempera¬ 
vit  ,  8c  rofato  ,  &  ablynthiato  ,  vulgus  ad  biben¬ 
dum  invitavit ,  &c.  124.  E. 


O  C  O  R  U  M. 

Ex  ANACREONTE . 

Anacr. 

«foV  VcTop  ,  /3»V  oTvOVy  U  Tt<M  , 

rf,v  4/VAv  liapatrov. 

id  eft  .- 

Da  aquam,  projice  vinum,  o  puer. 

Animam  mihi  fopito.  164.  Ai 

E*  VIRG1LI0. 

./Eneid.  1, 

Crateres  laeti  ftatuunt ,  &  vina  coronant. 

Bucol.  Craterefqueduosftatuam  tibi  pinguis  olivi. 

Ex  PLAUTO . 

In  Milit.  glor.  a£t.  3.  fcen.  i, 

Omifit  nardini  viniamphoram cellarius.  212.  F. 

Ex  JVVENALI. 

Sat.  5. 

Quando  vocatus  adeft  calidae,  gelidxque  minifter. 

207.  C. 

Sat.  6. 

ridendaque  multo 

Pane  tumet  facies  ‘  aut  pinguia  Poppeana 
Spirat,  6c  hic  miferi  vifcantur  labra  mariti. 

Ex  UM  A  RT  I  A  L  I. 

L'b.  1.  epigr.  78. 

Sole  utitur  Charintis ,  &  tamen  pallet. 

Tingit  cutem  Charinus,  6c  tamenpallet.  264.  B. 

Lib.  y.  epigram.  42. 

Si  vos  pinguis  onyx  anhelat  xftus.  &  in  fin. 

Et  flamma  tenui  calent  ophitx. 

Ritus  fi  placeant  tibi  Laconum.  &  in  fequent. 

236.  B. 

Ex  STATIO . 

Libro  Silvarum  ,  in  elegia  qux  inferibitur  Balnea 
Etrufci. 

Moeretonyx  longe  ,  queriturque  exclufus  Ophites. 
6c  in  fequent.  ibid.  D. 

Ex  veterum  AT) AG II S. 

A  puro  pura  defluit  aqua.  150.  A . 

|  Aquam  &  ignem  interdicite.  ibid.  E, 


D  d  d  d  3 


I  N- 


X  LOCORUM, 

Qux  ex  facris  Litteris  >  &  veterum  Scriptorum  monumentis  > 
Angularibus  explicationibus  in  Myrothecio  Secundo 
Sacrorum  Ebeochrifmat&n  illuftrantur. 


i  N  D 


Ex  libro  GENESIS,  cap.  VI. 

I 

Videntes  filii  Dei  filias  hominum  ,  quod  e  fient  pul¬ 
chra.  ,  acceperunt  fibi  uxores  ex  omnibus  quas 
elegerant,  hi  funt  potentes  a  Jaculo  viri  fiamofi. 
v.z.fiq- 

XVII-  Mafculus  cujus  praputii  caro  circumcifa  non  fu¬ 
erit,  delebitur  anima  illa  de  populo  fuo.  v.  14.  393  O 

XXIV.  Dedit  Rebecca  inaures  aureas  appendentes ficlos 
duos  ,  fi  armillas  totidem  ,  pondo  fidorum  decem. 

v.  22.  5°4-  A.. 

XXV.  Da  mihi  de  cothone  hac  rufa  ,  quia  oppido  laf- 
fius  fum,  fic.  vende  mihi  primogenita  tua.  Illerefpondit: 
en  morior:  quid  mihi  proderunt  primogenita ?  ait  Ja- 
cob  ,  jura  ergo  mihi ;  juravit  ei  Efau  fi  vendidit  pri¬ 
mogenita  ,  fi  fic  accepto  pane  fi  lentis  edulio  ,  come¬ 
dit  fi  bibit ,  fi  abiit  parvipendens  ,  quod  primogeni¬ 
ta  vendidifiet.  v.  30,  31,52,  33,  fi  34.  695'.  B. 

699.  C 

Ex  libro  EXODI. 

VI.  Ego  Dominus  qui  apparui  Abraham  ,  Ifiaac  ,  fi 
Jacob  m  Deo  omnipotente  ,  fi  nomen  meum  Adonai 
non  indicavi  eis.  v.  3.  C*  5T4* 

XIX.  I^os  ipfi  vidifiis  ,  qua  fecerim  fiEgjptus  ,  quo¬ 
modo  portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum  ,  fi  af- 
fumpferim  mihi.  v.  4-  592..  B. 

V~ade  ad  populum  ,  fi  JanEhfica  illos  hodie  ,  fi 
cras  ,  laventque  vefiimenta  fua  ,  fi  fint  parati  in 
diem  tertium  ,  defcenditque  Moyjes  ad  populum  ,  fi 
fanthficavit  eum.  v .  10,  11.  693*0. 

XX.  Ego  fum  Dominus  Deus  tuus,  fortis  fi  z.elotes,  vi- 
fitans  iniquitatem  patrum  in  filios  in  tertiam  ,  & 
quartam  generationem,  v.  I.  397*  O. 

XXX.  Sume  tibi  aromata  prima  myrrha ,  fi  eledaquin- 
gentos  ficlos.  v.  23.  326.  D.  Et  cmnanomi  me¬ 

dium  ,  id  efi ,  ducentos  quinquaginta  ficlos ,  calami  fi- 
militer  ducentos  quinquaginta ,  caffia  autem  quingen¬ 
tos  ficlos.  v.  23.  fi  346.  A. 

Ex  libro  NUMERORUM. 

XVI.  Loquutufque  efi  Dominus  ad  Moyfen  ,  dicens  ; 
Pracipe  Eleaz.aro  filio  Aaron  Sacerdoti ,  ut  tollat  thu- 
nbula  qua  jacent  m  incendio  ,  fi  ignem  huc  illucque 
difpergat  j  quoniam  fanbhficata  funt  m  mortibus  pec¬ 
catorum  ,  producatque  ea  in  laminas  ,  fi  affigat  al¬ 
tari.  v.  37,  38.  631.  F. 

Ex  libro  DEUTERON. 

XXVII.  Quando  ergo  tranfieritis  Jordanem  erigite  lapi¬ 
des  ,  quos  ego  hodie  pracipio  vobis  ,  in  monte  Hebal , 
fi  levigabis  eos  calce  ,  fi  adtficabis  ibi  altare  Domi¬ 
no  Deo  tuo  de  lapidibus ,  quos  ferrum  non  tetigit ,  (fi  de 
faxis  informibus  ,  fi  impolitis  ,  (fi  offeres  Juper  eos 
holocaufia  Domino  Deo  tuo  .  fi  fcnbes  fuper  lapides , 
omnia  verba  legis  hujus  plane  fi  lucide  v.  4,  7,  6,  7, 

8*  588.  B.  &  feqq.  | 

Ex  libro  I.  REGUM. 

VII.  Et  convenerunt  in  Mafphath  ,  hauferuntque  aquam 


fi  effuderunt  in  confpeSlu  Domini  ,  fi  jejunaverunt 
in  die  illa  ,  atque  dixerunt  ,  peccavimus  Domino. 

v‘  6 •  441. F. 

XVII.  Porro  pondus  lorica  ejus  quinque  millia  fic  Lorum. 

V,S'  ^  307. c. 

XXI.  Si  mundi  funt  pueri  maximae  a  mulieribus ,  fic.  or 
refpondit  David  Sacerdoti  ,  fi  dicit  ei  :  Equidem  fi 
de  mulieribus  agitur  ,  continuimus  nos  ab  heri  fi  nu- 
diuft  ertius  ,  quando  egrediebamur  ■,  fi  fuerunt  vafa 
puerorum  fanbla.  Porro  hac  via  polluta  efi  ,  fed  fan- 
Ilificabitur  in  vafis.  v.  4.  fi  q.  688.  B. 

Ex  libro  III.  REGUM. 

VIII.  In  die  illa  fiinbl ificavit  Rex  medium  atrii  ,  quod 
erat  ante  domum  Domini.  Fecit  quippe  holocaujlum 
ibi,  fifacnficium,  fi  adipem  pacificorum  ,  quoniam 
altare  areum  quod  erat  coram  Domino  minus  erat, 
fi  capere  non  poterat  holocaujlum  fi  Jdcnficium  ,  fi 
adipem  pacificorum.  v.  64..  583  F. 

X.  Fecit  quoque  Rex  Salomon  ducenta  fcuta  de  auro  pu- 
nJfimo,fexcenti  auri  ficlos  dedit  m  laminas  futi  unius. 
v-  1(5.  304.0. 

Ex  libro  I.  P  A  R  A  L  I  P. 

XXII I.  Et  erunt  fub  manu  filiorum  Aaron  in  cultum 
domus  Domini  ,  m  veflibulis ,  fi  m  exhedris,  fi  in 
loco  purificationis  ,  fi  m  SanSluario  ,  fi  in  univerfis 
operibus  ejus.  v.  28.  438.  IX 

XX  VIII.  fit  ex  ipfo  fieret fimilitudo  quadriga  Cherubin 
extendentium  alas  ,  fi  velantium  arcam  foederis  Do¬ 
mini.  ^.18  4-4.  E. 

Ad  fufcmulas  quoque  fi  phialas  fi  thuribula  ex 
auro  purijfimo  ,  fi  leunculos  aureos  pro  qualitate  men- 
Jura  pondus  difinbuit  w  leunculum  fi  leunculum ,  fi- 
militer  fi  m  leones  argenteos  dtverfum  argenti  pondus 
fieparavit.  v  17.  JI  3.  D. 

Ex  libro  II.  PARALI  P. 

IV.  Fecit  etiam  atrium  Sacerdotum,  fi  bafihcam  gran¬ 
dem  ,  fi  ojham  bafilica  qua  texit  are.  v.  9.  608. 

C.  672.  E. 

Ex  libro  J  O  B. 

XXIX.  Quando  lavabam  pedes  meos  butyro  ,  fi  petra 
fundebat  mihi  rivos  olei.  v.  6.  71  5.  B. 

Ex  I  S  A  I  A. 

II.  Projectfii  enim  populum  tuum  domum  Jacob ,  quia 
repleti  funt  ut  olim  ,  fi  augures  habuerunt  ut  Phili- 
flitm  ,  fi  pueris  alienis  adhaferunt.  v  6.  643. B. 

VI.  V idi  Dominum  fidentem  fuper  filium  excelfum  fi 
elevatum ,  fi  ea  qua  fub  ipfo  erant  replebantEemplum. 
Seraphim  flabant  fuper  illud ,  fex  ala  uni ,  fi  fex  ala 
alteri :  duabus  velabant  faciem  ejus  ,  fi  duabus  ve¬ 
labant  pedes  ejus  ,  fi  duabus  volabant,  v.  1 .  fi  2. 

7l°‘  B- 

XIX.  In  die  illa  erit  altare  Domini  in  medio  terra  ts£- 

gjpu\ 


INDEX  SACRI  SCRIPTURA. 

Ex  PLUTARCHO. 


gypti  ;  &  titulus  Domini  juxta  terminum  ejus  ,  erit 
Jignum  ,  &  teftimomum  Domino  exercituum  tn  terra 
vEgypti.  v.  19.  408.  B. 

Ex  EZECHIELE. 

VIII.  Ecce  ipji  applicant  ramum  ad  nares  fisas.  v.  18. 

536-  A- 

XLIII.  Et  Ariel  duodecim  cubitorum  in  longitudine 
per  duodecim  cubitos  latitudinis ,  quadrangulatum  aquis 
lateribus .  v.  1 6.  6 IO.C. 

Ex  Euangelio  J  O  A  N  N  I  S. 

IV.  Patres  nofiri  in  monte  hoc  adoraverunt  ,  &  vos  di¬ 
citis  ,  quia  Hierofolymis  efl  locus  ,  ubi  adorare  opor¬ 
tet.  v.  10.  598.  B. 

VIT.  rPropterea  Adoyfes  dedit  vobis  circumcijionem  ,  non 
quia  ex  Moyfe  eji  ,  fed  ex  Patribus  ,  &  m  Sabbato 
circumciditis  hominem.  S/  circumcijionem  accipit  ho¬ 
mo  m  Sabbato ,  ut  non  folvatur  lex  Moyjis.  &c.  v.zz. 

23.  J74-  C. 


Ex  prophanis  SCRIPTORIBUS. 

Ex  J  O  S  E  P  H  O. 

Lib  1.  de  bello  cap.  5.  Pompejus  una  cum  fisis  comiti¬ 
bus  in  Templum  ingreffus  ,  ubi  neminem  prater  Pon¬ 
tificem  adejfe  fas  erat  ;  qua  intus  erant  candelabra 
cum  lychnis  &  menfis  ,  in  quibus  libare  ,  atque  ado - 
Iere  moris  efl  ,  &  vafcula  ex  auro  cunela  fpeSlavit. 

507.  E. 


Opufculum  de  EI  Templi  Delphici  explicatur.  yyy.F. 

Ex  APULEJ  O. 

Lib.  I.  Floridor.  Tei  truncus  dolamine  effigiatus  s 
vel  ftipes  libamine  humettatus  ,  vel  lapis  unguine  de¬ 
libutus.  408.  E. 

Ex  CICERONE. 

Inorat,  pro  domo  fua.  Ades,  ades  Luculle  Servili,  dum 
dedico  Templum  fovi  ,  ut  mihi  praeatis  ,  poflemque 
teneatis.  429.  E. 

Ex  H  O  M  E  R  O. 

Lib.  7.  Iliad. 

Dedit  fafomdes  ducere  vini  mille  lagenas, 

Hinc  vinum  emebant  comati  Achivi. 

Alti  quidem  are,  alii  autem  ardenti  ferro , 

Alii  autem  pellibus ,  alit  autem  ipjis  bobus  , 

Alii  autem  captivis  rebus  ;  pofuerunt  autem  convi¬ 
vium  abundans.  296.  A» 

Ex  Nonno  D  I  O  N  Y  S  I  A  C. 

Lib.  7.  nu.  14. 

-  -  -  non  tunc  libatio 

Air  i  os  inebriavit  greffus  benevolenti  fumo 

Vino  t infla.  700.  E. 


INDEX  LOCORUM  OMNIUM, 

Quas  ex  Sacris  Oraculis  tam  veteris  ,  quam  novi  Teftame.nti, 
in  Myrothecio  primo  citantur ,  vel  explicantur. 


{umerus  paginam  indicat  ;  littera  vero  Alpbabetica  illius 

loci  fedem  offendit . 


Ex  libro  GENESIS,  cap.  IV. 

Efpexit  Dominus  ad  Abel,  8c  ad  munera  ejus  s 
ad  Cain  autem ,  &  munera  ejus  non  refpexit. 
v.  4,  &  5.  38.  B. 

VIIL  AEdificavit  autem  Noe  altare  Domino  ,  & 
tollens  de  cun£tis  pecoribus ,  &  volucribus  mun¬ 
dis  ,  obtulit  holocaufta  fuper  altari,  v.  20.  49.  F. 

XII.  Novi  quod  pulchra  fis  mulier  ,  8c  quod  cum 
viderint  te  ALgyptii,  interficient  me  ,  &  te  refer- 
vabunt.  v,  n,  &  iz.  8z.D.  264. F. 

XVlII.  Domine,  fi  inveni  gratiam  in  oculis  tuis, 
non  tranfeas  fervum  tuum  j  fed  afferam  pauxil¬ 
lum  aquse  ,  &  lavate  pedes  veftros.  v.  3.  &  4. 

148.  A. 

XIX.  Obfecro  ,  Domini  ,  declinate  in  domum  pu¬ 
eri  veftri  ,  &  manete  ibi  :  lavate  pedes  veftros, 
5c  mane  proficifeemini  in  viam  veftram.  v.  z. 

148.  E. 

XX.  Concluferat  enim  Dominus  omnem  vulvam 
domus  Abimekch  propter  Saram  uxorem  Abra- 

*  h*.  v.  18.  250.  C. 


En  morieris  propter  mulierem  ,  quam  tuliftu 
V.  3.  ibid.  E , 

XXII.  Tulit  quoque  ligna  holocaufti ,  &  impofuit 
fuper  Ifaac  filium  fuum,  ipfevero  portabat  ignem, 
5z  gladium,  v.  6.  49.  E. 

XXVIII.  Surgens  ergo  Jacob  mane  tulit  lapidem  , 
quem  fuppofuerat  capiti  fuo  ,  &  erexit  in  titulum 
fundens  oleum  defuper.  v.  18.  232.  C. 

XXXVII.  Etfedentes,  ut  comederent  panem ,  vi¬ 
derunt  Ifmaelitas  viatores  venire  de  Galaad  ,  £c 
camelos  eorum  portantes  aromata  ,  &  refinam  , 
&  ftadten  in  Ai-gyptum.  v.  25.  108.  i?, 

XLIII.  Introduc  viros  domum ,  &  occide  vi&imas, 
&  inftrue  convivium,  quoniam  mecum  funt  co- 
mefturi  hodie,  v.  16.  163.  D. 

Et  introdu&is  domum  attulit  aquam, &  laverunt 
pedes  fuos.  v.  24.  ibid.  D. 

XL1V.  Scyphus  quem  furati  eftis,  ipfe  eft,  in  quo 
bibit  Dominus  meus ,  &  in  quo  augurari  folct.  v.  7. 

224.  A. 

Ex 


D  d  d  d  4 


INDEX  SACRI 

Ex  libro  EX  O  T>  I. 

XIT.  Fadum  eft  autem  ,  in  nodis  medio  percudit: 
Dominus  omne  primogenitum  in  terra  -Egypti, 
a  primogenito  Pharaonis ,  qui  in  folio  ejus  fede- 
bat ,  ulque  ad  primogenitum  captivae  ,  quae  erat 
incarcerej  &  omne  primogenitum  jumentorum , 
furrexitque  Pharao  node  ,  &  omnes  fervi  ejus, 
cundaque  vEgyptus  ,  &  ortus  eft:  clamor  magnus 
in  fiEgypto  ,  neque  enim  erat  domus,  in  qua  non 
jaceret  mortuus,  v.  29.  8c  50.  24.  A. 

XXV.  Loquere  filiis  Ifrael ,  ut  tollant  mihi  primi¬ 
tias,  ab  omni  homine  ,  qui  offert  ultroneus,  acci¬ 
pietis  eas.  Haec  funt  autem  6cc.  v.  2.  70  B. 

Ibid.  Haec  funt  autem  quae  accipere  debetis,  aurum, 

&  argentum,  dass,  hyacinthum,  &  purpuram, 
coccumque  bis  tindum  ,  &  byffum  ,  £t  pilos  ca¬ 
prarum  ,  Sc  pelles  arietum  rubricatas,  pellefque 
janthinas  ,  &  ligna  fetim,  oleum  ad  luminaria 
concinnanda,  aromata  in  unguentum,  &  thymia¬ 
ma  boni  odoris.  v.  3,4,  y,  6,  &  7.  10.  C.  11.C. 

71.B.  78.  A. 

Ibid.  Facies  Sc  lucernas  feptem  ,  &  pones  eas  fuper 
candelabrum  ,  ut  luceant  ex  adverio.  Emundo- 
ria  quoque,  &  ubi  qux  emunda  funt ,  extinguan- 
tur,  fiant  ex  auro  puriflimo.  v.  37,  &  58,  2y.  C. 

29.  F.  34  C.  y  1  .E. 
Ibid.  Omne  pondus  candelabri  cum  univerfis  vafis 
fuis  ,  habebat  talentum  auri  puriffimi.  v.  59. 

63.  F. 

XXVII.  Praecipe  filiis  Ifrael ,  ut  afferant  tibi  oleum 
de  arboribus  olivarum  puriflimum  ,  piloque  con- 
tufum  :  ut  ardeat  lucerna  femper  in  tabernaculo 
tefiimonii.  v.  20.  &  21.  14  C.  \6-A.  18 .A. 

Ibid.  Et  collocabunt  eam  Aaron  ,  8c  filii  ejus  ,  ut 
ufque  mane  luceat  coram  Domino,  v.  21.  34.  C. 

Ibid.  Ardeat  lucerna  femper  in  tabernaculo  teftimo- 
nii ,  extra  velum  quod  oppanfum  eft  teftimonio. 

Et  collocabunt  eam  Aaron,  Sc  filii  ejus,  ut  ufque 
mane  luceat  coram  Domino.  Perpetuus  erit  cul¬ 
tus  per  fucceffiones  eorum  a  filiis  Ifrael.  v.  21. 

49.  .5.  67.  C. 

XXX.  Faciefque  undionis  oleum  fandum,  unguen¬ 
tum  compofitum  opere  unguentarii,  v  2 7.  8i.Z>. 

10 6.B.  266.  A. 

Faciefque  thymiama  compofitum  opere  unguen¬ 
tarii,  mixtum  diligenter,  &  puriflimum,  &  fan- 
dificatione  digniffimum.  v.  gy.  106.  B. 

Hoc  oleum  undionis  fandum  erit  mihi  in  ge¬ 
nerationes  veftras.  v.  31.  269  A 

Hoc  oleum  undionis  fandum  erit  mihi  in  ge¬ 
nerationes  veftras.  Caro  hominis  non  ungetur  ex 
eo  ,  6c  juxta  compofitionem  ejus  non  facietis  aliud, 
quia  fandificatum  eft,  &  fandum  erit  vobis.  Ho¬ 
mo  quicumque  tale  compofuerit ,  &  dederit  ex 
eo,  alieno,  exterminabitur  de  populo  fuo.  v.  31, 

32- 33-  ibid.  A.  B. 

XXXV.  Ifte  eft  fermo  quem  pnecepit  vobis  Domi¬ 
nus  ,  dicens  :  Separate  apud  vos  primitias  Domi¬ 
no.  v.  4.  £t  y.  7I.  D. 

Candelabrum  ad  luminaria  fuftentanda  ,  vafa 
illius,  &  lucernas,  6c  oleum  ad  nutrimenta  ignium. 
v-  '4-  .  29.  C.  3 7.F. 

Egreflaque  omnis  multitudo  filiarum  Ifrael  de 
confpedu  Moyfi  ,  obtulerunt  mente  promptiffi- 
ma  atque  devota,  primitias  Domino,  ad  facien¬ 
dum  opus  tabernaculi  teftimonii.  v.  20.  6c  21. 

70.  D. 

Sed  St  mulieres  dodas ,  qua?  texuerant,  dede¬ 
runt  hyacinthum  ,  purpuram  St  vermiculum,  ac 
byffum  St  pilos  caprarum,  fponte  propria  eunda 
tribuentes,  v.  2y.  yj  £> 


SCRIPTURI 

Omnes  viri  £t  mulieres  mente  devota  obtule¬ 
runt  donaria ,  ut  fierent  opera  quae  juflerat  Domi¬ 
nus  per  manum  Moyfi.  v.  29.  70.  D. 

Quicquid  ad  cultum  ,  St  ad  veftes  fandas  ne- 
ceffarium  erat,  viri  cum  mulieribus  praebuerunt, 
&c.  Si  quis  habebat  hyacinthum  St  purpuram  , 
coccumque  bis  tindum  ,  byffum  St  pilos  capra¬ 
rum,  pelles  arietum  rubricatas,  &  janthinas,  ar¬ 
genti,  srifque  metalla,  obtulerunt  Domino,  li¬ 
gnaque  fetim  in  varios  ufusT  v.22,23  &24-  77.C. 

Principes  vero  obtulerunt  lapides  onychinos} 
&  gemmas  ad  fuperhumerale  ,  St  rationale  ,  aro¬ 
mataque  St  oleum  ad  luminaria  concinnanda  ,  £c 
ad  praeparandum  unguentum,  v.27.  5t28.  11.B. 

101.  F.  108.  D. 

XXXVII.  Compofuit  St  oleum  ad  fandificationis 
unguentum,  v.  29.  166.  A. 

Fecit  St  lucernas  feptem  cum  emundorns  fuis, 
&  vala  ,  ubi  ea  ,  quae  emunda  funt ,  extinguan- 
tur  v.  23.  2y.Z>. 

XXXVIII.  Fecit  &:  labrum  aeneum  cum  bafi  fua  de 
fpeculis  mulierum  ,  quae  excubabant  in  oftio  ta¬ 
bernaculi.  v.  8.  4,  e. 

XXXIX.  Candelabrum  ,  lucernas,  St  utenfilia  earum 
cum  oleo.  v.  36.  yi.d.  56 .A. 

Ex  libro  LEVIT  ICI. 

Cap.  VI.  Ignis  autem  in  altari  meo  femper  ardebit, 
quem  nutriet  facerdos  fubjiciens  ligna  mane  per 
fingulos  dies  ;  St  impofito  holocaufto  ,  defuper 
adolebit  adipes  pacificorum,  v.  12.  38  D.  49. 

A. 

Cremabitur  in  altari  tota  node  ufque  mane  : 
ignis  ex  eodem  altari  erit,  ignis  eft  ifte  perpetuus, 
qui  nunquam  deficiet  in  altari,  v.  10.  12.  St  13. 

38.  E. 

Et  efferet  eos  extra  caftra  ,  &  in  loco  mundif- 
fimo,  ufque  ad  favillam  confumi  faciet,  v.  11, 

4y.  E. 

VIII.  Qui  poftquam  levaverunt  ea  coram  Domino  , 

rurfum  fufeepta  de  manu  eorum  adolevit  fuper  al¬ 
tare  holocaufti,  eo  quod  confecrationis  eflet  obla¬ 
tio  ,  in  odorem  fuavitatis  facrificii  Domini,  v.28. 
&  29-  3 9.  D. 

IX.  Fado  autem  odavodie,  vocavit  Moyfes  Aaron, 

&  filios  ejus ,  ac  majores  natu  Ifrael  ,  apparuit- 
que  gloria  Domini  omni  multitudini  :  St  ecce 
egreffus  ignis  a  Domino  devoravit  holocauftum. 
St  adipes  qui  erant  fuper  altare  :  quod  cum  vidifi 
fent  turba? ,  laudaverunt  Dominum  ruentes  in  fa¬ 
cies  fuas.  v.  1.  &  29.  ibid.  F. 

X.  Obtulerunt  ignem  alienum ,  quod  eis  praeceptum 

non  fuerat,  v.  1.  43  B. 

XI.  Fontes  vero  ,  St  cifternas  ,  St  omnis  aquarum 

congregatio  munda,  v.  36.  159.  D, 

Et  omne  fuper  quod  ceciderit  cadaver  illorum  , 
immundum  erit  :  clibanus  ,  chytropodes  diruan¬ 
tur  ,  quia  immunda  funt.  v.  3y.  '  178.  B. 

XIII.  Quicunque  maculatus  fuerit  lepra  ,  St  fepa- 
ratus  eft  ad  arbitrium  facerdotis  ,  habebit  vefti- 
menta  diffuta,  caput  nudum,  os  vefte  contedum; 
contaminatum  ,  ac  fordidum  fe  clamabit,  v.  44. 
45'-  iy  B.A. 

XVIII.  Ad  mulierem,  quas  patitur  menftrua,non 
accedes,  nec  revelabis  foeditatem  ejus.  Nec  pol¬ 
luamini  in  his  omnibus,  in  quibus  contaminatas 
funt  univerfas  gentes,  v.  20.  St  21.  iyy.^. 

XXI.  Loquere  ad  facerdotes filios  Aaron,  St  dices  ad 
eos  Stc.  Sandi  erunt  Domino,  &  panes  Dei  fui 
offerunt ;  Stc.  quia  confecrati  funt.  Deo  fuo, 

&  panes  propofitioms  offerunt,  v^i.  6  St  7. 

68. C. 
XX II. 


INDEX  S  A  C  R  JE  SCRIPTURAE. 


XXIL  Qui  tetigerit  immundum  fuper  mortuo  ,&  ex 
quo  egreditur  lemen  quafi  coitus  ,  immundus  ent 
ufque  ad  vefperum.  v.  4  177.  A. 

Qui  tangit  reptile  ,  &  quodlibet  immundum  , 
cujus  contadlus  eft  fordidus  ,  immundus  erit  uf- 
que  ad  vefperum.  v.  7.  &  6.  154.  E. 

XXIV.  Prtecipe  filiis  llfacl ,  ut  afferant  tibi  oleum 
de  olivis  puriffimum  ,  ac  lucidum,  v.  2.  14.  C. 

1 8 .  A. 

Ad  concinnandas  lucernas  jugiter,  v.  2.  73.  D. 

Ponetque  eas  Aaron  a  Velpere  ufque  ad  mane 
coram  Domino  ,  cultu  rituque  perpetuo  in  gene¬ 
rationibus  veftris.  Super  candelabrum  mundifli- 
mum  ponentur  femper  in  co.nlpe61;u  Domini,  v.  3. 
&4  34 -B.  66.  F.  67.  B. 

Ex  libro  N  U  M  E  R. 

IV.  Ifta  funt  onerafiliorum  Cahath,  fuper  quos  erit 
Eleazar  filius  Aaron  facerdotis ,  ad  cujus  curam 
pertinet  oleum  ad  concinnandas  lucernas ,  Sc  com- 
pofitionis  incenfum,  &  Sacrificium,  quod  femper 
offertur,  &  oleum  undtionis.  v.  17.&16.  10. E. 

zi.E. 

Tabernaculum  foederis,  &  Sandtum  Sanfto- 
rum  ingredientur  Aaron,  &  filii  ejus,  quando  mo¬ 
venda  lunt  caftra.  v.  4.  68-^. 

Sument  &  pallium  hyacinthinum  ,  quo  operient 
-  candelabrum  cum  lucernis  6c  forcipibus  fuis ,  8c 
emundloriis ,  cundtis  vafis  olei ,  qute  ad  concin¬ 
nandas  lucernas  neceflaria  funt.  v.  9  6z.  A.  68.  A. 

VII.  Filiis  autem  Cahath  non  dedit  plauftra  £c  bo¬ 
ves  ,  quia  in  fandtuario  ferviunt  ,  Sc  onera  pro- 
priis  portant  humeris,  v.  9.  61.  £.  j 

IX.  State  ut  confulam  Dominum  ,  quid  praecipiat  ! 
vbbis.  Homo  qui  fuerit  immundus  fuper  anima,-  | 
five  in  via  procul  in  gente  veftra,  faciat  Phafe  Do-  1 
mino  m  me nfe  fecundo,  quartadecima  die  mentis 
ad  vefperam  :  cum  azymis  &  la&rucis  agreitibus 
comedent  illud  :  non  relinquent  ex  eo  quidpiam 
ufque  mane  ,  &  os  ejus  non  confringent,  omnem 
ritum  Phafe  obfervabunt.v.  9, 10,11, 6c  12.  157. 

B.  1 

XVI.  Haufto  igne  de  altari  cucurrit  in  medio  confla¬ 
grationis  ,  6c  Dominum  placavit,  v.  46.  49.  D. 

Iffa  eft  lex  hominis  qui  moritur  in  tabernacu¬ 
lo  :  omnes  qui  ingrediuntur  tentorium  illius  ,  & 
univerfa.  vafe  qute  ibi  funt ,  polluta  erunt  feptem 
diebus,  v.  14.  156.  B. 

Hoc  modo  mundus  luflrabit  immundum  tertio 
&.  (Septimo  die;expiatufque  die  feptimo  lavabit  fe, 

&  veftirnenta  fua ,  £c  immundus  erit  ufque  advef- 
perum.  v- 19..  1  76.  C. 

Si  quis  hoc  ritu  expiatus  non  fuerit ,  peribit  ani¬ 
ma  illius  de  medio  Ecclefite  ,  quia  fanftuarium 
Domini  polluit,  &non  eft  aqua  luftrationis  afper- 
fus.  v:  20.  176.  C. 

XIX.  Quicquid  tetigerit  immundus  ,  immundum 
faciet  ,  &  anima* qua:  horum  quidpiam  tetigerit, 
immunda- erit  ufque  ad  vefperum.  v.22.  1 5 f.B. 

Ex  libro  D  E  UT  ERO ■  N. 

XXlV.  Si  fruges  collegeris  olivarum  ,  quicquid  re- 
manferit  in  arboribus  ,  non  reverteris  ut  colligas, 
v.  20.  \J.D. 

Ex  hbro  J  O  S  U  E. 

VII.  Jolue  vero  fcidit  veftimenta  fua  ,  &  pronus  ce¬ 
cidit  in  terram  coram  arca  Domini ,  ufque  adivef- 
peram  ,  tam  ipfe ,  quam  omnes  fenes-Ifrael,  mi- 
feruntque  pulv-erem  fuper  capita  fua.  v.  6.  140.  D. 


Ex  libro  J  V  T>  I  C  U  M. 

IX.  Numquid  poffum  deferere  pinguedinem  meam* 

qua  &  Dii  utuntur  &  homines  ,  5c  venire  ut  in¬ 
ter  ligna  promovear  ?  v.  9.  10  .D. 

X 1 1 .  Munquid  Ephratsus  es  ?  qud  dicente  non 
fum  ,  interrogabant  eum  :  dic  ergo  Scibbcleth  , 
quod  interpretatur  Spica.  Qui  refpondebat  Sib- 
boleth  eadem  littera  fpicam  exprimere  non  va¬ 
lens.  v.  y.  £c  6.  116.  B. 

Ex  R  V  T  H. 

III.  Lavare  &  ungere  j  &  induere  cultioribus  vefti- 
mentis.  v.  3. 

Ex  primo  REGUM 

L  Et  abiit  mulier  in  viam  funm.  v.  18.  199  D. 

III.  Fadlum  eft  ergo  in  die  quadam,  Heli  jacebat  in 
loco  fuo  ,  &  oculi  ejus  caligaverant  ,  nec  poterat 
videre  lucernam  Dei  antequam  extingueretur.  v.  2. 

67.  C. 

VII.  Fa&um  eft  autem,  cum  Samuel  offerret  holo* 
cauftum  ,  Philiftiim  iniere  praelium  contra  Ifracl. 
v-  io.  46.  D. 

VI u.  Filias  quoque  veftras  faciet  fibi  unguentarias, 
&c.  v.  13.  81.  B. 

X.  Tulit  autem  Samuel  lenticulam  olei ,  &  effudit 

fuper  caput  ejus.  v.  1.  231.  E. 

Ecce  cuneus  Prophetarum  obvius  ei  ,  &  infi- 
luit  fuper  eum  fpiritus  Domini,  £c  prophetavit  in 

medio  eorum,  v.  10.  194  F. 

XVI.  Imple  cornu  tuum  oleo,  6c  veni,  ut  mittam  te 
ad  Ilai  Bethlehemitem.  v.  1.  246.  A. 

XXVI. Tulit  igitur  David  haftam  &  fcyphum  aqtfm 
qui  erat  ad  caput  Saul  ,  &  abierunt,  v.  12.  224. 

E.  226.  E. 

Abiit  autem  David  in  viam  fuam.  v.  27. 

199.  D. 

Ex  fecundo  R  E  G  V  AI. 

Vi  Abiit  ergo  David,  &  adduxit  arcam  Dei  de  do¬ 
mo  Obededom  ,  in  civitatem  David  cum  gaudio, 
v.  12.  1 13.  E. 

Et  David  faltabat  totis  viribus  ante  Dominum, 
porro  David  accindtus  erat  Ephad  lineo,  v.  14, 

ibid. 

XI.  Vade  in  domum  tuam  ,  £c  lava  pedes  tuos.  Et 

egreffus  eft  Urias  de  domo  Regis ,  iequutufque 
eft  eum  cibus  regius,  v.  8.  163.  E. 

XII.  Num  mortuus  eft  puer  ?  qui  refponderunt  ei  , 

mortuus  eft.  v.  191  142.  E. 

Surrexit  ergo  David  de  terra  lorus  undtuf- 
queeft:  cumque  mutaffet  vellem,  i ngreffus  eft  do¬ 
mum  Domini  ,&  adoravit.  v.  20.  Ibid . 

Et  venit  in  domum  fuam  ,  petivitque  ut  pone¬ 
rent  ei  panem  ,  &  comedit,  v.  20.  153.  F.  18 8.D. 

XIV.  Lugere  te  fimula  ,  Se  induere  vefte  lugubri, 
&.  ne  ungaris  oleo  ,  ut  fis  quafi  mulier  multo  tem¬ 
pore  lugens  mortuum.  v.  2.  8l.  A.  141  .D. 

Ex  tertio  REGUM. 

I.  Sumpfitque  Sadoch  facerdos  cornu  olei  de  taber¬ 
naculo  ,  &  unxit  Salomonem,  v.  39,  24 6.  A. 

VII.  Capitella  autem ,  qua:  erant  fuper  capita  colum¬ 
narum  ,  quafi  opere  lilii  fabricata  erant  in  porticu 
quatuor  cubitorum,  v.  19.  iiS.-D. 

Fecitque,  Salomon  amnia,  vafa  in  domo  Domi¬ 
ni 


INDEX  SACRI 

ni :  altare  aureum  &  menfam  fuper  quam  poneren¬ 
tur  panes  propofitionis,  auream,& candelabra  aurea 
quinque  ad  dexteram  ,  &  quinque  ad  finiftram, 
contra  Oraculum  ,  ex  auro  puro,  Scquafililii  flo¬ 
res  ,  lucernas  deiuper  aureas ,  &  forcipes  au¬ 
reos,  &c.  v.  48.  &  49.  27.  D. 

XVII.  Vivit  Dominus  Deus  tuus ,  quia  non  habeo 
panem  ,  nili  quantum  pugillus  capere  poteft  fari¬ 
nas  in  hydria,  v.  12.  87.  D. 

Et  paulum  olei  in  lecytho,  v.  12.  z 36.  C. 
E11  colligo  duo  ligna  ,  ut  ingrediar  ,  &  faciam 
illum  mihi  &C  filio  meo  ,  ut  comedamus ,  &  mo¬ 
riamur.  v.  iz.  87.  E. 

XVII 1 .  Cecidit  ignis  Domini,  6c  voravit  holocaulium , 

&  ligna  ,  &  lapides,  pulverem  quoque  St  aquam 
quae  erat  in  aquas  duCtu ,  lambens,  v.38.  43.  E. 

XlX.Et  ecce  Angelus  Domini  tetigit  eum,  St  dixit 
illi:  Surge  St comede.  Refpexit,  Stecce  ad  caput 
fuum  lubcinericius  panis  ,  St  vas  aquas,  v.  7. 

ZZ4.  F. 

Surge  St  comede  j  grandis  enim  tibi  reflat  via. 
v.  7.  199.  E. 

Et  ambulavit  in  fortitudine  cibi  illius,  quadra¬ 
ginta  diebus  St  quadraginta  noCtibus  ufque  ad  mon¬ 
tem  Dei  Horeb.  v.  8.  227.  A. 

Revertere  in  viam  tuam  per  Defertum  in  Da- 
mafcum:  cumque  perveneris  illuc  ,  unges  Hazael 
Regem  fuper  Syriam  ,  St  Jehu  filium  Namfi  un¬ 
ges  Regem  fuper  lfrael  :  Elifasum  autem  filium 
Saphat  ,  qui  efi  de  Abelmeiila  ,  unges  Prophe¬ 
tam  pro  te.  v.  17.  St  16.  193.  B.  197.  E. 

PfofeCtus  ergo  inde  Elias  repent  Elifieum  fi¬ 
lium  Saphat  in  duodecim  jugis  boum  :  St  iple  in 
duodecim  jugis  boum  arantibus  unus  erat.  Stc. 

v.  19.Z00  B. 

Cumque  veniflet  Elias  ad  eumsmifit  pallium  fuper 
illum  ,  qui  ftatim  reliCtis  bobus  cucurrit  pofi  Eliam, 

St  ait :  Ofculer  oro  patrem  meum,  St  matrem  meam, 

St  fic  fequar  te.  Dixitque  ei,  Vade  St  revertere,  quod 
enim  meum  erat  feci  tibi.  v.  19,  zo.  zoi.  C. 

Reverfus  autem  ab  eo  tulit  par  boum ,  St  mafta- 
vit  illud,  St  in  aratro  boum  coxit  carnes  ,  St  de¬ 
dit  populo,  &  comederunt,  v.zi.  194.  E. 

XXII.  Ambulavit  in  via  patris  fui  ,  St  matris  fure  , 

&  in  via  Jeroboam  filii  Nabat,  qui  peccare  fecit 
lfrael.  v.  73.  199. 

Ex  quarto  R  E  G  V  M. 

IV.  Non  habeo  ancilla  tua  quicquam  in  domo  mea, 
nifi  parum  olei  quo  ungar,  v.  z.  7.  A.  86.  D. 

23  1 .  B. 

Vende  oleum  ,  St  redde  creditori  tuo  :  tu  au¬ 
tem  ,  &  filii  tui  vivite  de  reliquo,  v.  7.  8 j.A. 

Dimitte  eam  ,  quia  anima  ejus  in  amaritudine 
polita  eft  ,  St  Dominus  celavit  a  me.  v.  27. 

VIII.  Quid  enim  fum  fervus  tuus  canis ,  ut  faciam 

rem  iftam  magnam?  v.  13.  200.  F. 

Oftendit  mihi  Dominus  te  Regem  Syris  fore. 
v.13.  ibid. 

IX.  Tolle  lenticulam  hanc  olei  in  manu  tua  ,  St 
vade  in  Ramoth  Galaad  ,  St  unge3  Jehu.  v.  1. 

231.  E. 

Quid  venit  infanus  ifie  ad  te?  v.  11.  iqz.A. 
XVIII.  Veniam  ,  &  transferam  vos  in  terram  qua; 
fimilis  eft  terrae  veftrae,  in  terram  fru&iferam  ,St 
fertilem  vini ,  terram  panis ,  St  vinearum  ,  ter¬ 
ram  olivarum,  &  olei ,  ac  mellis,  v.32.  ij.D. 

Ex  primo  TARA  L  I P. 

XXI.  Et  aedificavit  ibi  altare  Domino  ,  obtulitque 


SCRIPTURI. 

holocaufta  St  pacifica  ,  St  invocavit  Dominuta  , 
exaudivit  eum  in  igne  de  coelo  fuper  altare  ho- 
locaufti.  v.  26.  38.  C.  43.  D. 

XXIX.  Dies  noftri  quafi  umbra  fuper  terram ,  Stnul- 
la  eft  morat  V.  17.  160.  A. 

Ex  Jecundo  P  AR  ALIT O  M. 

VII.  Cumque  compleffet  Salomon  fundens  preces , 
ignis  defeendit  de  coelo,  St  devoravit  holocaufta, 
St  viCtimas.  v.  1.  43* 

XVI.  Mortuus  eft  anno  quadragefimo  primo  regni 
fui.  Et  fepelierunt  eum  in  fepulcro  luo  ,  quod 
fecerat  fibi  in  civitate  David  ,  pofueruntque  eum 
fuper  leCtum  fuum  plenum  aromatibus  ,  St  un¬ 
guentis  meretriciis  ,  quae  erant  pigmentariorum 
arte  confe&a  ,  St  combuflerunt  luper  eum  ambi¬ 
tione  magna,  v.  13. &  14.  100.B106.C. 

Ex  fecundo  E  S  T>  R  zyE. 

III.  Et  juxta  eum  aedificavit  Eziel  filius  Araiae  auri¬ 
fex  :  St  juxta  eum  aedificaVit  Ananias  filius  pig¬ 
mentarii,  &  dimiferunt  Jerufalem  ufque  ad  murum 
plateis  latioris,  v.  8.  86.  B, 

Ex  quarto  E  S  D  R  c yE. 

II.  Paravi  tibi  arbores  duodecim  gravatas  variis  fru¬ 
ctibus  ,  St  totidem  fontes  fluentes  lac  St  mei ,  & 
montes  immenfos  feptem  habentes  rofam  ,  &  li¬ 
lium.  v.  18.  St  19.  izi.F.  1 23.  A. 

Ex  libro  J  V  T>  IT  H. 

X.  Surrexit  de  loco ,  in  quo  jacuerat  proftrata  ad  Do¬ 
minum.  Vocavitque  abram  fuam  ,  £c  defeendens 
in  domum  fuam  abftulit  a  fe  cilicium,  &  exuitfe 
veftimentis  viduitatis  fuae  ,  &  lavit  corpus  fuum. 
St  unxit  fe  myro  optimo,  v.  1.  z.  &  3.  141. D. 

&  diferiminavit  crinem  capitis  fui.  v.  3.  273. C. 

Ex  libro  E  ST  H  ER. 

II.  Cum  autem  veniflet  tempus  lingularum  per  or¬ 
dinem  puellarum  ,  ut  intrarent  ad  Regem  ,  ex¬ 
pletis  omnibus,  quae  ad  cultum  muliebrem  perti¬ 
nebant  ;  menfis  duodecimus  vertebatur  :  ita  dun- 
taxat  ut  fex  menfibus  oleo  ungerentur  myrrhino. 
St  aliis  fex  quibufdam  pigmentis  St  aromatibus 
uterentur,  v.  iz.  146.^/.  249. Z).  27 6. A. 

IX.  Et  revertente  femper  anno  folemni  celebrarent 
honore  ,  eflentque  dies  lfti  epularum  ,  atque  lae¬ 
titiae.  v.  zi.  143.  C. 

Ex  libro  J  O  B. 

XLI.  Fervefcere  faciet  quafi  ollam  profundum  ma¬ 
ris  ,  St  ponet  quafi  cum  unguenta  bulliunt,  v.  22. 

82.  A.  109. E. 

Ex  PSALMIS. 

XXII.  Parafti  in  confpe&u  meo  menfam  ,  adverfus 
omnes  qui  tribulant  me.  v.  7.  188.  E.  207.  T. 

Impinguafti  in  oleo  caput  meum:  St  calix  meus 
inebrians,  quam  praeclarus  eft.  Ibid. 

XLIV.  In  finem  pro  his  qui  commutabuntur,  filiis 
Core  ,  ad  intelleClum  ,  Canticum  pro  dileCto. 
v.  I.  118  .A. 

Dilexifti  juftitiam ,  St  odifti  iniquitatem  :  prop- 
terea  unxit  te  Deus,  Deus  tuus  oleo  laetitiae,  v. 8. 

111 .  B.  13  yD.  143.  A. 

Mvr- 


INDEX  SACRAE 

Myrrha  Sc  gutta  Sc  cafia  a  veflimentis  tuis.  v.  9. 

25*8.  B. 

LIX.  Juda  rex  meus ,  Moab  olla  fpei  meae.  v.  10 

LXVII.  Et  julli  epulentur  ,  Sc  exultent  in  con- 
IpeStu  Dei  ,  Sc  deledlentur  in  laetitia,  v.  4. 

113.  C. 

LXXXVIII.  Inveni  David  fervum  meum  :  oleo  fan- 
<5to  meo  unxi  eum.  v.  21.  166.A.Z69.B. 

C 1 II.  Et  vinum  laetificat  cor  hominis  v.  17.  1 14.F. 

Extendens  coelum  ficut  pellem,  v.3,  193.  F. 

CIV.  Nolite  tangere  Chriltos  meos ;  Sc  in  Prophe¬ 
tis  meis  nolite  malignari,  v  lp  196.  C. 

CVIII.  Genua  mea  infirmata  funt  a  jejunio ,  Sc  ca¬ 
ro  mea  immutata  eft  propter  oleum;  v:  24. 

140.  F. 

Ego  autem  fi£tus  fum  in  opprobrium  illis  :  vi¬ 
derunt  me,  Sc  moverunt  capita  fua.  v.2p.  141.C. 

Et  induit  malediSlionem  ficut  vellimentum 
fuum,  Sc  intravit  ficut  aqua  in  interiora  ejus ,  Sc 
ficut  oleum  in  bfiihus  ejus.  v.  18.  171  .B. 

CXXVI.  Nifi  Dominus  cuftodierit  civitatem  :  fru- 
fbra  vigilat,  qui  cuftodit  eam.  v  2.  89  D. 

CXL1.  Corripiat  me  jullus  in  mifericordia  ,  Sc  in¬ 
crepabit  me,  oleum  autem  peccatoris  non  impin¬ 
guet  caput  meum.  v.p.  188.  E. 

Ex  libro  T  R  0  V  E  R  B. 

VI.  Conferva,  fili  mi,  praecepta  patris  tui.  v.  20.  71. 

A,  7  6  E. 

VII.  Fili  mi,  cuftodi  fermones  meos,Sc  praecepta 

mea  reconde  tibi.  v.  1.  71.  A.  76  E. 

Ibid.  Afperfi  cubile  meum  myrrha ,  Sc  aloe.  v.  17. 

277.  E. 

XXVlI.  Unguento  ,  Sc  variis  odoribus  deledlatur 
cor.  v.  9.  97.  A. 

Ex  ECCLESIASTE . 

X.  Mufcae  morientes  perdunt  fuavitatem  unguenti, 
v.  t.  96.  C. 

Ex  CANTIC.  CANT1C. 

I.  Meliora  funt  ubera  tua  vino  ,  fragrantia  unguen¬ 
tis  optimis,  v.  1.  94.  F.  214.^. 

Ibid.  Oleum  effufum  nomen  tuum;  ideo  adolelcentu- 
las  dilextrunt  te  :  trahe  me  poli  te,  curremus  in 
odorem  unguentorum  tuorum,  v.  2.  Sc  5.  4.  E. 

81.  A. 

In  odorem  unguentorum  tuorum  curremus,  v. 

3.  81.  A. 

Memores  uberum  tuorum  fuper  vinum,  v.  3. 

214.  B. 

Dum  efiet  Rex  in  accubitu  luo  ,  nardus  mea 
dedit  odorem  fuum.  v.  11.  104.  E.  204 ,  D. 

Falciculus  myrrhre  diledtus  meus  mihi.  v.  12, 

25  6  B.  277.  E. 

Ecce  tu  pulcher  es ,  dikdte  mi ,  Sc  ledtulus  nofter 
floridus,  v.  17.  278.  B. 

II.  Ego  flos  campi ,  Sc  lilium  convallium  ;  ficut  li¬ 
lium  inter  fpinas ,  fic  amica  mea  inter  filias,  v.  1. 

Sc  2.  r  57.  C. 

Ibid.  Diledlus  meus  mihi  ,  Sc  ego  illi  ,  qui  palcitur 
inter  lilia  ,  donec  afpiret  dies ,  Sc  inclinentur  um- 
brx.  v.  16.  Sc  17.  137.  C. 

III.  Surgam  ,  Sc  circuibo  civitatem  ,  per  vicos  Sc 
plateas  quaeram  quem  diligit  anima  mea.  v.  2. 

89  C. 

Invenerunt  me  vigiles ,  qui  cuftodiunt  civita- 


scriptura 

tem  \  num  quem  diligit  anima  mea  vidifiis  ?  pau? 
Iulum  cum  pertranliflem  eos,  inveni  quem  diligit 
anima  mea.  v.34.  •  ibid . 

Quae  ell  ifla  ,  quae  afeendit  per  defertum  fkuC 
virgula  fumi  ex  aromatibus  myri  hae  Sc  thuris  ,  & 
univerfi  pulveris  pigmentarii?  v.  6  278.  £  261.  E, 

Ibid.  Egredimini,  £e  videte  filix  Sion  Regem  Salo¬ 
monem  in  diademate,  quo  coronavit  illum  mater 
fua  m  die  defponfationis  illius  ,  Sc  in  die  latitite 
cordis  fui.  v.  1 1.  143. E. 

IV.  Emifllones  tuae  paradifus  malorum  punicorum. 

v.  13.  102  .  F. 

V.  Expoliavi  me  tunica  mea,  quomodo  induar  ilia? 

lavi  pedes  meos  ,  quomodo  inquinabo  illos?  £cc. 
Surrexi  ut  aperirem  dilefto.  Manus  meaeuiilillave- 
runt  myrrharn  ,  Sc  digiti  mei  pleni  myrrha  pro» 
batiflima.  v.3, 4,6^7.  273.0.277.^,263,^. 

Surrexi  ut  aperirem  dilecto  meo, :  marius  mete 
diftillaverunt  myrrham  ,  Sc  digiti  mei  pleni  myr¬ 
rha  probatiflima.  v.  5.  94.  E. 

Invenerunt  me  cultodes,  qui  circumeunt  civi¬ 
tatem  ;  percuderunt  me  ,  Sc  vulneraverunt  pal¬ 
lium  meum  mihi  cullodes  murorum,  v.  7.  88. 

C.  D. 

Labia  illius  lilia  rtillantia  myrrharn  primam  i 
V.  13.  134.  C  127.  F. 

Genx  illius  ficut  areolae  aromatum  confitx  a 
pigmentariis,  v.  r 3.  90 .B.  94. F. 

VIII.  Apprehendam  te,  Sc  ducam  in  domum  matris 

meae  ,  ibi  me  docebis  &  dabo  tibi  poculum  ex  vi¬ 
no  condito  ,  Sc  multum  malorum  granatorum, 
v.  2.  214.  C 

Ex  libro  SATIE  NT 

II.  Exiguum  Sc  cum  taedio  ell  tempus  vitae  noftrae. 
Venite  ergo  ,  Sc  fruamur  bonis ,  qux  funt  ,•  Si 
utamur  creatura  tanquam  in  juventute  celeriter, 
v.  6.  126.  E. 

Et  non  pertranfeat  nos  flos  temporis,  v.  7. 

120.  E. 

Vino  pretiofo  ,  Sc  unguentis  nos  impleamus, 
v.  7.  8.  D.  214  E. 

Coronemus  nos  rofis  antequam  marcefcant,  nul¬ 
lum  fit  pratum  ,  quod  non  pertranfeat  luxuria 
noftra.  v.  8.  120.F. 

Ex  libro  ECCLESIASTICI 

IX.  Omni  tempore  veftimenta  tua  fint  candida  ,  & 

oleum  capiti  tuo  non  deficiat.  8.B.  171. 

A.  232. A. 

XXIV. In  Sion  firmata  fum  ,  Sc  in  Civitate  fanfiifica- 
ta  fimiliter  requievi ,  Sc  in  Hierufalem  poteflas 
mea.  v.  17.  90 .  F. 

Quali  cedrus  exaltata  fum  in  Libano  ,  Si 
quafi  Cypreflus  in  monte  Sion  :  quafi  palma  exal¬ 
tata  fum  in  Cades  ,  Sc  quafi  plantatio  rofie  mHie- 
rico  :  Sc  quafi  oliva  Ipeciofain  campis ,  quafi  pla¬ 
tanus  exaltata  fum  juxta  aquas,  v.  17, 18  ,  Sc  19,' 

90.  E, 

In  plateis  ficut  cinnamomum,  Scbalfamum aro¬ 
matizans  odorem  dedi.  v.  20.  91  .A. 

Sicut  cinnamomum  ,  Sc  baliamum  aromatizans 
odorem  dedi  ,  Sc  quafi  balfamum  non  mixtum 
odor  meus.  v.  20.  104.  C, 

Quafi  myrrha  ele£la  dedi  fuavitatem  odoris  : 
Sc  quafi  florax,  Sc  galbanus  ,  Sc  ungula  Sc  gutta, 
Sc  quafi  libanus  non  incifus  vaporavi  habitationem 
meam.  v.20.2i.  Ibid.B . 

XXIV  Quafi  plantatio  rofx  in  Hierico  ,  quafi  flos 
rofarum ,  quafi  arcus  refulgens  inter  nebulas  glo¬ 
rias.  v.  18.  123 .A. 

*  D  d  d  d  XXXIV. 


Index  sacrae 

XXXIV.  Qui  baptizantur  a  mortuo  ,  St  iterum  tan¬ 
git  eum  ,  quid  proficit  lavatio  illius  ?  v.  30. 

149.  C. 

XXXVIII.  In  his  curans^itigabit  dolorem,  St  un¬ 
guentarius  faciet  pigmenta  iuavitatis  ,  St  undio- 
nes  conficiet  fanitatis ,  St  non  confummabuntur 
opera  ejus.  v.  7.  170.  C. 

XLV11I.  Qui  ungis  reges  ad  poenitentiam  ,  &  pro¬ 
phetas  facis  fucceffores  poli  te.  v.  8.  201.C. 

Ex  I  S  A  1  A. 

III,  In  die  illa  auferet  Dominus  ornamentum  calcea¬ 
mentorum  ,  St  lunulas  ,  St  torques ,  St  monilia, 

&  armillas  ,  8t  mitras,  &  difcnminalia,  &  peri- 
fcelidas,  &  murenulas  ,  St  olfadoriola ,  &  inau¬ 
res,  St  annulos,  St  gemmas  in  fronte  pendentes  , 

St  mutatoria  ,  St  palliola  ,  St  linteamina,  St  acus, 

St  fpecula ,  &  findones,  St  vitas, St  theriflria.  Et 
erit  pro  fuavi  odore  fcetor  ,  St  pro  zona  funicu¬ 
lus,  St  pro  cnfpanti  crine  calvitium,  v.  18, 19,20, 

21, 22, 23.  &  24.  247.  E. 

XXI.  Surgite  principes  ;  St  ungite  clypeum.  v.  y. 

197.  A. 

Pone  menfam  ,  contemplare  in  fpecula  come¬ 
dentes,  &  bibentes  :  furgite  principes ,  St  ungite 
clypeum.  v.  7.  ibid.C. 

In  illa  faciet  Dominus  omnibus  populis  in  mon¬ 
te  hoc  convivium  pinguium  ,  convivium  vinde¬ 
miae,  pinguium  medullatorum  ,  vindemiae  defce- 
catae.  v.6.  zoy.B. 

LXI.  Spiritus  Domini  fuper  me,  eo  quod  unxerit  me. 

V.  1.  *  193.  C. 

Ad  annunciandum  pauperibus  mifit  me.  Ut 
ponerem  fortitudinem  lugentibus  Sion,  ut  darem 
eis  coronam  pro  cinere,  St  oleum  gaudii  pro  ludu. 
V.2.,  2,&$.  1 1 1.  A.  139.  C.  143. i? 

Ex  J  E  RE  MI  A. 

I.  Ollam  fuccenfam  ego  video,  St  facies  ejus  a  facie 
Aquilonis,  v.  13.  1  80.  C. 

XVII.  Expedatio  Ifrael  Domine,  omnes  qui  te  de¬ 
relinquunt,  confundentur;  recedentes  a  te  in  terra 
feribentur  ;  quoniam  dereliquerunt  venam  aqua¬ 
rum  viventium  Dominum.  v.  13.  179.  F.  160.  A. 

XX  Er  dixi  ,  non  loquar  ultra  in  nomine  Domini , 
quia  fadumeft  in  opprobrium  mihi.  v.  9.  192  .A. 

Ex  B  A  R  V  C  H. 

VI.  Lucernas  accendunt  illis,  gt  quidem  multas,' ex 
quibus  nullam  videre  poliunt,  v.  1 8.  27.  C.  2 j.B. 

Ex  EZECH1ELE. 

XVT.  Etlavi  te  aqua,  St  emundavi  fanguinem tuum 
ex  te  ,  St  unxi  te  oleo.  v.  9.  iyi.D. 

XXIII.  Miferunt  ad  viros  venientes  de  longe  ,  ad 
quos  nuncium  miferant,  itaque  ecce  venerunt  , 
quibus  te  lavilli ,  St  circumlinifli  llibio  oculos 
tuos;  &  ornata  es  mundo  muliebri;  fedifli  in  ledo 
pulcherrimo,  St menla ornata efl  ante  te;  thymia¬ 
ma  meum  ,  St  unguentum  meum  pofuifti  (uper 
eam,  St  vox  multitudinis  exultantis  erat  in  ea, 

&  in  viris ,  qui  de  multitudine  hominum  adduce¬ 
bantur  ,  St  veniebant  de  deferto ,  pofuerunt  ar¬ 
millas  in  manibus  eorum  ,  St  coronas  fpeciofas  in 
capitibus  eorum.  v,4o,4i,St42. 

XXV11.  Juda  St  terra  Ifrael  ipfi  inflitores  tui  in  fru¬ 
mento  primo  ;  balfamum ,  St  mei.  St  oleum,  St 
relinam  propofuerunt  in  nundinis  veftris.  v.  17. 

104.  D. 


SCRIPTURA. 

Ex  T>  A  N  I  E  L  E. 

XIII.  Dixit  ergo  puellis  ,  afferte  mihi  oleum  ,  St 
fmigmata.  St  oltia  pomarii  claudite,  ut  laver. 
v'  *7>  253.  C.  277 .B. 

Ex  O  S  E  A. 

IX.  Scitote  Ilrael  flultum~Prophetam ,  infnnum  vi¬ 
rum  fpiritualem  propter  multitudinem  iniquitatis 
tute  ,  St  multitudinem  amentiae.  v.  7.191,/; 
Da  eis  ubera  arentia,  vulvam  fine  liberis,  v.  14. 

250.  C. 

Ex  J  O  E  L  E. 

III.  Et  pofuerunt  puerum  in  proflibulum  ,  St  puel¬ 
lam  vendiderit  pro  vino.  v.  3.  zio.A. 

Ex  c/f  MOS. 

III.  Non  faciet  Dominus  verbum  nifl  revelaverit  il¬ 
lud  ad  fervos  fuos  Prophetas,  v.  7.  197.  B. 

Vi  .  Veh  qui  opulenti  eftis  in  Sion  ,  bibentes  vinum 
m  phialis  ,  St  optimo  unguento  delibuti,  v.  1. 

8.C.  80 .F.  204.  F. 

Ex  ZACHARI  A. 

II.  Abfque  muro  habitabitur  Hierufalem,  St  ego  ero 
murus  ignis  in  circuitu ,  St  m  gloria  in  medio  ejus, 
v-  3;  .  89.  E 

IV.  Vidi  ,  St  ecce  candelabrum  aureum  totum  ,  St 

lampas  ejus  fuper  caput  ipfius,  St  feptem  lucerna; 
ejus  fuper  illud,  v.  2.  72.  B.  60.  E. 

Et  feptem  infuforia  lucernis  ,  qute  erant  fuper 
caput  ejus.  v.  2.  fz.B, 

Quid  funt  dum  fpiem  olivarum  ,  quae  funt  jux¬ 
ta  duo  roitra  aurea  ,  in  quibus  funt  fuffuforia  ex 
auro  ?  v.  12.  73*  A. 

XIV.  Et  erunt  lebetes  in  domo  Domini,  quafi phia¬ 
las  coram  altari,  v.  20.  177.  £. 

Ex  primo  M  A  C  H  A  B. 

I.  .TEdificaverunt  gymnafium  in  Hierofolymis  fe¬ 
cundum  legem  nationum  ,  St  fecerunt  fibipnepu- 
tia  ,  St  recefferunt  a  teflamento  fando,  v.  17.  St 
l<5‘  167.  A. 

IV.  Et  repofuerunt  lapides  in  monte  domus  in  Joco 
apto,  quoadufque veniret  Propheta,  St  refponde- 
ret  de  eis.  v.  4 6.  192.  D. 

Ex  fecundo  c SM  A  C  H  A  B. 

I.  Utque  hoc  fadum  efl,  &  tempus  affuit,  quo  Sol 
refulfit ,  qui  prius  erat  in  nubilo,  accenfus  efl 
ignis  magnus  ,  ita  ut  omnes  mirarentur,  v.  22. 

49.  E. 

IV.  Super  hasc  promittebat  St  alia  centum  quinqua¬ 
ginta  ,  fi  poteflati  ejus  concederetur  gymnafium 
St  ephebiam  fibi  conftituere.  v.  9.  1 67.  A. 

Etenim  aufus  efl  fub  ipfa  arce  gymnafium  con. 
flituere,  St  optimos  quofque  epheborum  in  lupa¬ 
naribus  ponere,  v.  12.  \67.B.  210 .A- 

Ex  CM  A  T  T  H  JE  O. 

III.  Ego  debeo  a  te  baptizari  ,  St  tu  venis  ad  me  ? 
refpondens  autem  Jefus  dixit  ei  ;  fine  modo  ,  fic 
enim  decet  nos  implere  omnem  juflitiam.  v.  14. 

St  17.  170;  C. 

V.  Non 


I  N 

V.  Non  veni  folvere  legem  ,  fed  adimplere. 

1 56.  D. 

Ibid.  Eso  autem  dico  vobis,  dilieite inimicos veftros. 
v.  44  77.  A. 

VI. Tu  autem  cum  jejunas,  unge  caput  tuum  ,  St  fa¬ 
ciem  tuam  lava.  v.  ly.  8 .D.  14 1  .D.  189 .A. 

IX.  Quare  cum  publicanis  St  peccatoribus  mandu¬ 
cat  magifter  vefter  ?  v.  11.  175 .  F. 

XI.  Inter  natos  mulierum,  non  furrexit  major  Joan- 
ne  Baptifta.  v.  n.  12,  F. 

XVIII.  Non  dico  ubi  fepties,  fed  feptuagies  fepties. 
v.  22.  2.5.  F. 

XXII.  Tauri  mei  fit  altilia  occifa  funt.  v.4.  205 '  D. 

XXVI.  Non  bibam  a  modo  de  hoc  genimine  vitis , 
donec  bibam  illud  novum  in  regno  Patris  mei.  v. 
29.  20  y.A. 

Ex  MARCO. 

VIL  Pharifaei  enim  ,  fit  omnes  Judaei  ,  nili  crebro 
laverint  manus,  nen  manducant;  tenentes  traditio¬ 
nem  feniorum  :  fit  a  foro  ,  nili  baptizentur,  non 
comedunt,  v.  3.  iy^.A.  161.  £. 

XV.  Et  dederunt  illi  bibere  myrrhatum  vinum,  v. 
23.  214.  C. 

Ex  L  U  C  A . 

VII.  Et  ecee  mulier,  quae  erat  in  civitate  peccatrix, 

attulit  alabaftrum  unguenti  ,  fit  ftans  retro  fecus 
pedes  ejus.  v.  37.  206.  D.  zij.B. 

Aquam  pedibus  meis  non  dedifti.v.  44.  161. 

B.  164.  B. 

Oleo  caput  meum  non  unxifti.  v.  4 6.  4.  F. 

204.  E. 

IV.  Et  aperiens  librum,  invenit  locum  *  in  quo  erat 

fcripttim  ;  Spiritus  Domini  luper  me  ,  eo  quod 
unxerit  me.  v;  18.  8.  C.  19^  C. 

VII.  Hic  li  elTet  propheta  fciret  utique  ,  quae  fit 
qualis  eft:  mulier  ,  quae  tangit  eum  ,  quia  pecca¬ 
trix  efte  v  39.  jyd.  A. 

5CI.  Et  cum  loqueretur,  rogavit  illum  quidam  Phari- 
faeus  ,  ut  pranderet  apud  fe  ,  St  ingreffus  recu¬ 
buit  Pharifaeus ,  fit  coepit  intra  fe  dicere  ,  quare 
non  baptizatus  effet  ante  prandium.  v.  38.  15-3. 

E.  1G0.  C. 

Ex  J  O  A  N  N  E. 

II.  Erant  autem  ibi  hydriae  fex  lapideae  fecundum 

confuetudinem  Judaeorum,  v.  6.  lyy.  D. 

III.  Nifi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  St  Spiritu  fan- 
£to,non  intrabit  in  regnum  coelorum,  v.  5.  lyy.D. 

V.  Ipfe  erat  lucerna  ardens  ,  fi c  lucens  ante  Domi¬ 
num.  v.  35-.  12.  F. 

IX.  Hic  homo  peccator  eft.  v.  24.  iy<5.  E. 

XIII.  Surgit  a  coena  ,  Stc.  St  ponit  veftimenta  fua: 
fit  cum  accepiflet  linteum , praecinxit  fe  linteo,  fit 
lavit  pedes  difcipulorum.  v.  4.  i6f.A. 

Si  non  lavero  te  ,  non  habebis  partem  mecum. 
V.  8.  Ibid.  B, 

Non  tantum  pedes ,  fed  St  manus ,  fit  caput, 
v.  9.  Ibid. 


Qui  lotus  eft,  non  indiget  ,  nili  ut  |?edes  laver, 
v.  10.  Ibid.  &  C . 

Ex  ^AEtib.  x_A  T  O  S  T. 

VIII.  Et  jufilt  ftare  currum  ,  fit  defeenderunt  uter^ 

que  in  aquam  ,  St  baptizavit  eum.  v.  84  149.  E . 

XXI.  Tunc  Paulus  alfiimptis  viris  poftera  die  puri¬ 
ficatus  cum  illo  ,  intravit  in  templum  ,  annuncians 
expletionem  dierum  purificationis,  donec  offerre¬ 
tur  pro  unoquoque  eorum  oblatio.  Dum  autem 
feptem  dies  confummarentur  ,  Stc  v.  2 6.  iy6.  F. 

XXI  V.  In  hoc  fit  ipfe  ftudeo  fine  offendiculo  ,  fit 
lcientiam  habere  ad  Deum  ,  fit  ad  homines  fem- 
per.  Poli  annos  autem  plures*  eleemofynas  fafifcu- 
rus  in  gentem  meam  veni  ,  fit  oblationes  ,  fit  vo¬ 
ta,  in  quibus  invenerunt  me  purificatum  in  tem¬ 
plo.  v.  16.  17.  fit  18.  iy6.  F. 

XXVI.  Hmc  loquente  eo  *  fit  rationem  reddente  , 
Feftus  magna  voce  dixit  :  Infanis  Paule  ,  mult£ 
te  litterae  ad  infaniam  convertunt,  v.  24.  191.  F. 

Ex  Epft.  ad  H  E  B  R  JE  O  S. 

IX.  In  priori  quidem  tabernaculo  femper  introibant 

facerdotes  facrificiprum  officia  confummantes :  111 
fecundo  autem  femel  in  annofolus  Pontifex,  v.6, 
fit  7.  68.  F.. 

Ex  Epft.  J  A  C  O  B  I. 

V.  Infirmatur  quis  in  vobis?  inducat  presbyteros Ec- 

clefiae ,  St  orent  fuper  eum  ,  ungentes  eum  oleo 
in  nomine  Domini,  v.14.  10 5.  E, 

Ex  Epft.  I.  J  O  A  N. 

II.  Sed  vos  unfitionem  habetis  a  fanfibo  ,  fit  noftis 

omnia.  Non  fcripfi  vobis  ,  quafi  ignorantibus  ve¬ 
ritatem  ,  fed  quafi  fcientibus  eam.  v.  20.  8.  B 

,  •  .  .  .  1 9  5  *  F. 

Et  vos  unctionem  quam  accepiftis  ab  eo, in  vo¬ 
bis  maneat  ,  fit  non  habetis  neceffitatem  ,  Ut  quis 
doceat  vos ,  fed  ficut  unfitio  ejus  docet  vos  de  om* 
nibus,  fit  verax  eft,  fit  non  eft  mendax,  fit  ficut 
docuit  vos,  manete  in  eo.  v.  27.  105. E.  19 y.F. 

III.  Qui  viderit  fratrem  fuum  neceffitatem  habere  9 

fit  clauferit  vifcera  fua  ab  eo ,  quomodo  charitas 
Dei  eft  in  illo  ?  v.  17.  1 3.  B, 

Ex  AT  O  C  A  L  Y  T  S  I. 

II.  Vincenti  dabo  manna  abfeonditum.  v.  17.  20 y.F. 

VI.  Receffit  coelum  ficut  liber  involutus,  v.  14. 

193.  F. 

XI.  Ifti  funt  duse  olivae  ,  fit  duo  candelabra  lucentia 
ante  Dominum.  V.  4.  1  $.A, 

XXI  Timidis  autem  ,  fit  incredulis,  fitexeeratis, 
fit  homicidis  ,  fit  fornicatoribus  ,  St  veneficis  ,  fit 
idololatris  ,  fit  omnibus  mendacibus ,  pars  eorum 
erit  in  ftagno  ardenti  igne  St  fulfure.  v.  8.  1  Sz,  D, 


DEX  S  A  C  R  tE  SCRIPTURA, 

v.  17. 


*  D  d  d  d  2 


I  N. 


INDEX  LOGORUM 

SACRI  SCRIPTURA, 

Qua:  in  Sacrorum  Ekiochrifmatan  Myrothecio  Secundo 

citantur  ,  &  expenduntur. 


Ex  libro  GENESIS,  cap.  VI. 

Videntes  filii  Dei  filias  hominum,  v.  2.  E- 

Gigantes  autem  erant  fiuper  terram  in  diebus 
illis.  Poftquam  enim  mgrejfi  fiunt  filii  Elo- 
him  ad  filias  hominum  ,  HUque  genuerunt  ,  ifti  fiunt 
potentes  a  Jaculo  viri  famofi.  v.\.  lbid. 

XI.  Faciamus  nobis  Civitatem  ,  &  turrim ,  cujus  cul¬ 
men  pertingat  ad  coelum  i  &  celebremus  nomen  noftrum, 
antequam  dividamur  m  univerfias  terras,  v.  4.  fio. 

D. 

XV.  Semini  tuo  dabo  terram  hanc  a  fluvio  ts£gypti  ufi- 
que  ad  fluvium  magnum  Euphraten  ,  Kimtos ,  &  Ke- 
nez.<eos ,  ICedmonaos ,  &  Hethaos ,  &  Therez.&os ,  Ra- 
phaim  quoque  ,  &  Amorrhaos  ,  &  Chananaos ,  & 
Gergefieos,  &  fibufieos.  v.  18.  fit[.  D. 

Unde  ficire  pojfium ,  quod  pojfeffurus  Jim  eam  ?  Et  re- 
fpondens  Dominus :  Sume  ,  inquit ,  mihi  vaccam  trien¬ 
nem ,  &  capram  trimam.  v.S.&tj.  f6o.  D. 

Cumque  J'ol  occumberet  ,  fiopor  irruit  fiuper  Abram^ 
horror  magnus ,  &  tenebrofius  invafit  eum.  v.  12. 

5<5o.  D. 

Cum  ergo  occubuijfet  flol,  ,  fafta  efi  caligo  tenebro- 
fia  ,  &  apparuit  clibanus  fumans  ,  &  lampas  ignis , 
tranfiens  inter  divifiones  illas,  v.  1  7.  ibid. 

In  illo  die  pepigit  Dominus  foedus  cum  Abraham 
dicens.  Semini  tuo  dabo  terram  hanc  ,  a  fluvio  zAE- 
gjpti  ufque  ad  fluvium  magnum  Euphratem,  v.  1 8. 

ibid.  D. 

XVII.  Delebitur  anima  illa  de  populo  fluo.  v.  14.  393, 

C.  396.  D. 

Alaficulus  ,  cujus  praputii  caro  circumcifia  non  fue¬ 
rit  ,  delebitur  anima  illa  de  populo  fluo.  v.  14. 

395 ’•  E- 

Daboque  tibi ,  &  femini  tuo  terram  peregrinationis 
tua  ;  omnem  terram  Chanaan  m  pojfeffionem  aternam , 
eroque  Deus  eorum.  Dixit  iterum  Deus  ad  Abraham: 
Et  tu  ergo  cuflodies  paftum  meum ,  &  femen  tuum 
pofl  te  in  generationibus  fluis .  Hoc  eft  pahum  meum , 
quod  obfervabitis  inter  me  &  vos  ,  &  femen  tuum  pofl 
te  :  Circumcidetur  ex  vobis  omne  mafculinum ,  & 
circumcidetis  carnem  pr&puth  veftri  ,  ut  fit  m  fignum 
foederis  inter  me  &  vos.  v.  8 , 9,  10,  &  1 1 .  5-74,  D. 

576.  A. 

Et  flatuam  pallum  meum  inter  me  &  te  ,  &  inter 
femen  tuum  pofl  te  m  generationibus  fluis ,  foedere  fem- 
piterno  :  ut  flm  Deus  tuus  ,  &  feminis  tui  pofl  te. 

7*  576.  B. 

XXI  Tulit  itaque  Ahraham  oves  £r  boves  ,  &  dedit 

oiAbimelech .  v .  27.  296.  E. 

Septem  agnas  accipies  de  manu  mea  :  ut  flnt  mihi 
tn  teftimomum  ,  quoniam  ego  effodi  puteum  iftum. 

v-  3°-  ,  296.  E. 

XXIII.  I  erra,  quam poflulas ,  quadringentos flclos argen¬ 
ti  valet  i  iflud  efi  pretium  inter  me,  &  te.  v.  17. 

310.  B. 

Quod  cum  audiffet  Abraham  appendit  pecu¬ 
niam  ,  quam  Ephron  poflulaverat  ,  audientibus  filiis 
Heth  ,  quadringentos  flclos  argenteos  probata  moneta 
publica,  v.  16.  297.  E.  298.  F.  303.  B. 

XXIV.  Inaures  aureas  appendentes  flclos  duos ,  &  ar- 


millastotidem ,  pondo  flclorum  decem,  v.  22.  304.  A.’ 

XXV.  Da  mihi  de  cothone  hac  rufa  ,  quia  oppido  lafi- 
fiusfium.  v.^Q.  69 fi  B.  ibid.  E.  696.  C. 

Quam  ob  caufiam  vocatum  eft  nomen  efi  ejus  Edom. 

3°-  696.  D. 

Vende  mihi  primogenita  tua.v.  31.  697.  B. 

Ilie  refpondit  :  En  morior  ,  quid  mihi  proderunt 
primogenita  ?  Ait  facob  ,  jura  ergo  mihi,  juravit  ei 
Efau  &  vendit  primogenita.  Et  fic  accepto  pane ,  & 
lentis  edulio ,  comedit ,  &  bibit ,  &  abiit , parvipen¬ 
dens  quod  primogenita  vendidiffet.  ^.32,33,  &  34. 

695  B.  ibid.  D.  696.  E.  ibid.  F.  699.  C.  ibid.  D. 

YflKSJ  W.Statimque  ut  fenflt  v  eft  iment  orum  illius  fragran¬ 
tiam  ,  benedicens  illi  ,  ait :  Ecce  odor  filii  mei  flcut 
odor  agri  pleni ,  cui  benedixit  Dominus,  v.  26.  7 1 5.  E. 

fufte  vocatum  efi  nomen  ejus  facob  ,  fiupplan- 
tavit  enim  me  en  altera  vice  :  primogenita  mea  ante 
tulit ,  0°  nunc  fecundo  fiurripuit  benedittionem  meam. 

M6-  69P.  F. 

Dominum  tuum  illum  confiitui  ,  &  omnes  fratres 
ejus  fervit  uti  illius  fiubjugavi.  v.  3  7.  700.  A. 

XXVIII.  Erexit  lapidem  m  titulum  jundens  oleum  de - 
fiuper.  v.  18.  409.  F.  18. 

Si  fuerit  Dominus  mecum ,  &  cufiodierit  me  in 
viam ,  per  quam  ego  ambulo ,  &  dederit  mihi  panem 
ad  vefcendum  ,  &  vefhmentum  ad  induendum  ,  re- 
verfiujque  fuero  profpere  ad  domum  patris  mei  :  erit 
mihi  Dominus  m  Deum ,  0-  lapis  ifte ,  quem  et  exi  in 
titulum  ,  vocabitur  domus  Dei .  v.  20.  21, 22.  4  1  3  .F. 

XXXI.  Et  tumulus  hic  ,  &  lapis ,  quem  erexi  inter  me 
&te  ,  t  eft  is  erit  s  tumulus  inquam  ifte ,  &  lapis,  flnt 
in  teftimomum .-  fi  aut  ego  tranftero  illum ,  pergens  ad 
te  ;  aut  tu  pr&tenens  ,  malum  mihi  cogitans,  v.  fi, 

5‘2“  408.  A  487.  C. 

Deus  Abraham ,  &  Deus  Nachor  judicet  inter  nos , 
Deus  patris  eorum.  juravit  ergo  facob  per  timo¬ 
rem  patris  fui  Ifaac ,  immolatifque  vilhmis  m  monte , 
vocavit  fratres  fuos ,  ut  ederent  panem  v.  ^3  7 4  ibid 

XXXII.  V icavit  facob  nomen  loci  illius  Phanuel .  di¬ 
cens  :  V tdi  Deum  facie  ad  faciem  ,  &  fialva  fatta 
eft  anima  mea.  v.  30. 

XXXIII.  Emitque  partem  agri,  in  quo  fixerat  taber¬ 
naculum  ,  d  filus  Emor  patris  Sichem  ,  centum  aonisy 
&  er  eho  ibi  altari  ,  invocavit  fiuper  illud  fortiffimum 
Deum  Ifirael.  v.  19.&10.  417.  E. 

XXXV.  Ille  vero  erexit  titulum  lapideum  ,  in  quo  lo¬ 
cutus  fuerat  ei  Deus ,  libans  fiuper  eum  libamina  ,  & 
effundens  oleum,  v.  14.  410.  A 

Ex  libro  EXODI. 

III.  Terra  ,  in  qua  ftas ,  terra  fanha  eft.  v.  5 

IV.  Cumque  effet  m  itinere  ,  m  dtverforto  occurrit  ei 

Dominus ,  &  volebat  occidere  eum.  Tulit  illico  Se- 
phora  acutiflimam  petram ,  &  circumcidit  praputium 
filii  flui,  tetigitque  pedes  ejus ,  &  ait:  Sponfiusfangui- 
num  tu  mihi  es.  v.  24.  &  25.  396  A. 

VI  Ego  Dominus  qui  apparui  Abraham  ,  Ifaac  ,  & 
facob  m  Deo  omnipotente  ,  &  nomen  meum  Adonai 
non  indicavi  eis .  v.  3.  5T3.  A.  ibid.  D.  5 5*4.  E. 

ibid.  F, 
XII.  Si 


INDEX  SACRAE  SCRIPTURA 


xir.  Si  quis  peregrinorum  in  vefiram  voluerit  tranfire 
coloniam  ,  dr  facere  Phafe  Domini  ,  circumcidetur 
prius  omne  mafculinum  ejus  ,  dr  tunc  rite  celebrabit : 
eritque  Jicut  indigena  terra  :  Ji  quis  autem  circumci - 
Jus  non  fuerit ,  non  vefcetur  ex  eo.  v.  48.  37^*  A. 

575'  D- 

Hac  efi  religio  Phafie  :  Omnis  alienigena  non  co¬ 
medet  ex  eo.  Omnis  autem  fervus  emptitius  circum¬ 
cidetur  ,  dr  fic  comedet.  Advena  dr  mercenarius  non 
edent  ex  eo.  v.  43, 44  <27*47.  575.  D. 

XIV.  Cumque  extendijfet  Moyfes  manum  fuper  mare  , 
abfluht  illud  Dominus  ,  flante  vento  vehementi  dr 
urente  tota  notie ,  dr  vertit  m  ficcum.  v.zy.  423  .  B. 

XVI.  Audivi  enim  murmur  vejlrum  contra  Dominum: 
nos  vero  quid  fumus ,  quiamuffitafiis  contra  nos.  v.  7. 

568.  D. 

XIX-  Venit  Moyfes ,  dr  convocatis  majoribus  natu  po¬ 
puli  ,  expofuit  omnes  Jermones  quos  mandaverat  Do¬ 
minus.  v.  7.  369.  C. 

Refponditque  omnis  populus  Jimul :  Cunila  qua  locu¬ 
tus  efi  Dominus  faciemus.  v.  8.  369.  C. 

Si  audieritis  vocem  meam ,  dr  cufiodieritis  patlum 
meum  ,  eritis  mihi  m  peculium  de  eunti ts  populis. 
Mea  efi  enim  omnis  terra  ,  &  vos  eritis  mihi  in 
regnum  facerdotale  ,  &  gens  fantla.  i/.  7.  377.  C. 

5-62.  E.  788.  C. 

Vade  ad  populum  ,  &  fantlifea  idos  hodie,  &  cras , 
laventque  veftimenta  fua.v,  10.  435.  C. 693- D. 

Vos  ipfi  vidifiis  ,  qua  fecerim  *ALgyptns  quomodo 
portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum  ,  &  ajfumpfe- 
rim  mihi.  v./[.  56 2.  B. 

Hac  funt  verba ,  qua  loqueris  ad  filios  Ifrael.  v.  6. 

562.  E. 

Defcenditque  Moyfes  de  monte  ad  populum  ,  dr 
Jantlificavit  eum.  Cumque  lavijfent  vefiimenta  fua , 
ait  ad  eos  :  Eftote  parati  in  diem  tertium ,  dr  ne  ap¬ 
propinquetis  uxoribus veflris .  v.  14.  688.  D.  69 3. D. 

Sacerdotes  quoque  qui  accedunt  ad  Dominum,  fan- 
tiificentur  ,  ne  percutiat  eos.  v .  22.  694.  E. 

XX.  Non  facies  tibi  fculptile.  v.  4.  388  D. 

Altare  de  terra  factetis  mihi  ,  dr  offeretis  fuper  eo 

holocaufia  ,  &  pacifica  vefira ,  dr  boves  :  In  omni 
loco,  m  quo  memoria  fuerit  nominis  mei ,  veniam  ad 
te,  &  benedicam  tibi.  ?/.  24.  5:82.  D.  Ibid.  E. 

597-  A. 

Quod  fi  altare  lapideum  feceris  mihi  ,  non  adifica- 
bis  illud  de  fettis  lapidibus,  v.zq.  797.  B.  597.  A. 

Non  afeendens  per  gradus  ad  altare  meum.  v.  16. 

604.E.617.C.  618  B. 

Ne  reveletur  turpitudo  tua  v.  26.  620.  C.  622.  D. 

XXI.  Qui  percufferit  hominem  volens  occidere  ,  morte 

moriatur.  v.iz.  391.  B. 

Si  quis  aperuerit  ci fi  er  nam ,  dr  foderit,  dr  non  ope¬ 
ruerit  eam  ,  cecideritque  bos  ,  aut  afinus  in  eam  , 
reddat  Domino  pretium  jumentorum,  v .  3  3 .  39 1 .  D. 

XXII.  Si  quis  furatus  fuerit  bovem ,  aut  ovem ,  dr  oc¬ 

ciderit  ,  vel  vendiderit :  quinque  boves  pro  uno  bove 
refiituet  ,&  quatuor  oves  pro  una  ove.  v.  1.  402. C. 

XXIII.  Ecce  ego  mittam  Angelum  meum ,  qui  pracedat 
te  ,  &  cufi  odiat  in  via  ,  dr  introducat  m  locum  quem 
paravi.  Pracedetque  te  Angelus  meus  ,  dr  introdu¬ 
cet  te  ad  Amorrhaum ,  dr  Heth&um ,  &Pherez.aum, 
Canan&umque  ,  &  Hev&um ,  d)'  febufizum,  quos  ego 
conteram,  v.  ZO.  560. A. 

Terrorem  meum  mittam  in  pr&curfum  tuum,  dr 
occidam  omnem  populum ,  ad  quem  ingredieris :  cun- 
orumque  mimicorum  tuorum  coram  te  terga  vertam : 
emittens  crabrones  prius  ,  qui  fugabunt  Hevaum ,  dr 
Cananaum ,  dr  Hethaum ,  antequam  introeas.  Non 
ejiciam  eos  a  facie  tua  anno  uno ,  ne  terra  in  fohtudi- 
nem  redigatur  ,  dr  crefcant  contra  te  befiia.  Paulatim 
expellam  eos  de  confpeftutuo ,  donec  augearis,  &pof- 
fideas  terram,  v.  27.  760.  A. 


Ponam  autem  terminos  tuos  a  Mari  rubro  ,  ufijite 
ad  Alare  PaUfimorum  dr  d  deferto  ufque  ad  Jluvium : 
tradam  in  manibus  vefins  habitatores  Terra  ,  &  eji¬ 
ciam  eos  de  confpeUu  vefiro.  v.  31.  760.  B. 

XXIV  .Scnpfit  autem  Moyfes  univerfos  fermones  Domini’. 
&  mane  confurgens  adifi cavit  altare  ad  radices  mon¬ 
tis  ,  dr  duodecim  titulos  per  duodecim  tribus  Ifrael . 
^•4-  787.  E.  798. D.  799.  C. 

Mifitque juvenes  de  filiis  Ifrael,  dr  obtulerunt  holo - 
caufta  ,  immolaveruntque  v  illimas  pacificas  Domino 
vitulos,  v,  y.  799.  B  71 1.  E. 

Tulit  itaque  Moyfes  dimidiam  partem  f anguinis , 
&  mifit  m  crateras:  partem  autem  refiduam fudit  fu- 
per  altare .  AJfumenfque  volumen  foederis  ,  legit  au¬ 
diente  populo  :  qui  dixerunt  :  Omnia  qua  locutus  efi 
Dominus, faciemus,  dr  erimus  obedientes.  v.  6,  7.  787. 

E.  711.  E.  714.  B» 

Omnia  verba  Domini ,  qua  locutus  efi  faciemus . 
v-  7-  760.  C.  761.  A.  787.  E. 

Affumenfque  volumen  foederis  ,  legit  audiente  populo  , 
qui  dixerunt.  v.j.  751.  A. 

Ille  vero  fumptum  fanguinem  refperfit  in  populum , 
dr  ait  :  Hic  efi  fanguis  foederis  ,  quod  pepigit  Domi¬ 
nus  vobifeum  fuper  cunilis  fermombus  his.  v.  8.  56  r. 

A.  774.  A.  787.  F» 

Et  viderunt  Deum  Ifrael  :  &  fub  pedibus  ejus 
quafi  opus  lapidis  fapphinni ,  &  quaji coelum  ,  cum  fe- 
renum  efi.  v.\o.  469.  D. 

Videruntque  Deum  ,  dr  comederunt ,  &  biberunt. 
*-11*  799.  C. 

XXV.  Loquere  filiis  Ifrael ,  ut  tollant  mihi  primitias  ;  ab 
omni  homine,  quiojferet  ultroneus ,  accipietis  eas.  v.  2. 

427.  A.  428.  E. 

Oleum  ad  luminaria  concinnanda  ,  aromata  iti 
unguentum ,  dr  thymiamata  boni  odoris,  v.  6.  289.  F. 

Arcam  de  lignis  fetim  compingite  ,  cujus  longitudo 
habeat  duos  dr  femis  cubitos,  v.  10.  421.  B.  466.  E. 

Et  deaurabis  eam  auro  mundiffimo  mtus  dr  fons  : 
faciefque  fupra  coronam  auream  per  circuitum,  v.  11. 

4 66.  E. 

Facies  quatuor  circulos  aureos  :  quos  pones  per  qua 
tuor  Arca  angulos  :  duo  circuli  fint  in  latere  uno ,  dr 
duo  in  altero.  Facies  quoque  velles  de  lignis  fetim,  dr 
operies  eos  auro.  Inducefque  per  circulos,  qui  funt  in  Ar¬ 
ca  lateribus,  ut  portetur  m  eis. v.  12. 1  3  .dr  14.  526.  C» 
Eacies  &  Propitiatonum  de  auro  mundijfimo  :  duos 
cubitos  ,  dr  dimidium  tenebit  longitudo  ejus  ,  dr  cu¬ 
bitum ,  ac  femijfem  latitudo,  v.  17.  46 7. 

Duos  quoque  Cherubim  aureos  ,  dr  produlhles  fa¬ 
cies  ex  utraque  parte  oraculi,  v.  1 8.  463.  F.  4<57.C. 

471. B’ 

Cherub  unus  Jit  in  latere  uno  ,  &  alter  in  altero , 
Vtrumque  latus  Propitiatoriitegant ,  expandentes  alas, 
&  operientes  oraculum,  v.  19.&  20.4 67.  C.471.  A.B. 

Refpiciantque  fe  mutuo  verfis  vultibus  m  Propitiato - 
rium ,  quo  operienda  efi  Arca  ,  in  qua  pones  tefiimo- 
tiium,  quod  dabo  tibi.  v.  20.  463.  A.  467.  A. 

471-  B- 

Inde  pracipiam  ,  dr  loquar  ad  te  fupra  Propitiato - 
rium  ,  ac  de  medio  duorum  Cherubim  ,  qui  erunt  fu¬ 
per  Arcam  teftimonii ,  cunela  qua  mandabo  per  te  fi¬ 
liis  Ifrael.  v.  22.  467,0.  468.  C.  469  B. 

Facies  &  menfam  de  lignis  fetim  ,  habentem  duos 
cubitos  longitudinis ,  dr  in  latitudine  cubitum ,  dr  in 
altitudine  cubitum  ac  femijfem.  Et  inaurabis  eam 
auro  punffimo  j  faciefque  illi  labium  aureum  per  cir¬ 
cuitum  ,  &  ipfi  labio  coronam  mterrafilem  a  tam  quat¬ 
tuor  digitos:  dr  fuper  illam  ,  alteram  coronam  aureo¬ 
lam.  Quatuor  quoque  circulos  aureos  praparabis , 
dr  pones  eos  in  quatuor  angulis  ejufdem  menfa  per 
fingulos  pedes.  Subter  coronam  erunt  circuli  aurei ,  ut 
mittantur  velles  per  eos ,  dr  poffit  menfa portari .  Ipfos 
quoque  velles  facies  de  lignis  fetim  ,  CT  circumdabis 

*  Dddd  3  aur» 


INDEX  SACRA 

auro  ad  fubvehendam  menfam.  verf.  23.  24.  25. 
z6.z7.z8.  479.  E.  480.  E.  48Z.  B.C.  483.  B. 

526.0. 

Parabis  fi  acetabula  ac  phialas  ,  thunbula  ,  fi 
cyathos,  in  quibus  oferendafunt  libamina  v. 29  41Z.B. 

Parabis  fi  acetabula  ,  ac  phialas ,  fi  thuribula , 
fi  cyathos  ,  in  cjuibus  oferenda  funt  libamina  ,  ex 
auro  punfmo  :  Et  pones  fuper  menfam  panes  Propo- 
Jitionis  in  confpehu  meo  femper.  v.  29,  fi  50,  478. 

D.  487.  F.  488.  D.  489.  F.  490.  E.  496.  D. 
503.  D.  508.  E.  509.  D.  E  510.F. 

Facies  fi  candelabrum  dulhle  de  auro  mundifmo , 
haflile  ejus ,  fi  calamos  ,  fcyphos  ,  fi  fpharulas ,  ac 
lilia  ex  ipfo  procedentia.  Sex  calami  egredientur  de 
lateribus,  tres  ex  uno  latere ,  fi  tres  ex  altero:  Tres 
fcyphi  cjuafi  in  nucis  modum  per  calamos  fingulos , 
fpharulaque  Jimul ,  fi  lilium ,  &  tres  Jimiliter  fcyphi 
injlar  nucis  m  calamo  altero ,  fpharulaque  fimul ,  fi 
lilium:  hoc  erit  opus  fex  calamorum,  qui  producendi 
funt  de  hafiili.  In  ipfo  autem  candelabro  erunt  qua- 
tuor  fcyphi  m  nucis  modum ,  fphctruUque  per  fingulos , 

(fi  lilia.  SpharuU  fub  duobus  calamis  per  tria  loca  , 
qui  fimul  fex  fiunt  procedentes  de  hafiili  uno.  Et  fpha- 
rula  igitur  fi  calami  ex  ipfo  erunt ,  umverfa  ductilia 
de  auro  punjfimo.  verf.  3  1.32.  33.  34.35  36.  518.C. 

522.  F.  526.  A.  52  7.  B.  528.  E. 

Facies  fi  lucernas  feptem  ,  fi  pones  eas  fuper  can¬ 
delabrum  ,  ut  luceant  ex  adverfo.  Emunctoria  quo¬ 
que  ,  fi  ubi  qua  emuncta  funt  extinguantur ,  fiant  de 
auro  punjfimo.  v.  tf.fi  38.  412.D.  518.D. 

Omne  pondus  candelabri ,  cum  univerfls  vafis  habe- 
bittalentum  auripurijfimi.  2>.  39.  5 18.  E. 

Facies  illa  juxta  exemplar,  quod  tibiin  monte  mon- 
ft  ratum  e  fi.  v  40.  468.  C. 

XXV  l  Eriges  tabernaculum  juxta  exemplar ,  quod  tibi 
m  monte  monflratum  efl.  v.  30.  420.  D. 

Facies  fi  velum  de  hyacintho ,  fi  purpura ,  coccoque 
bis  tinho ,  fi  byjfo  retorta ,  opere  plumario  fi  pulchra 
varietate  contextum.  Quod  appendes  ante  quatuor  co¬ 
lumnas  de  lignis  fetim  ,  qua  ipfic  quidem  deaurata 
erunt,  fi  habebunt  capita  aurea ,  fedbafes  argenteas. 
Inferetur  autem  velum  per  circulos  ,  intra  quod  pones 
Arcam  teftimonu  ,  quo  fi  Sanctuarium ,  fi  Santlua- 
ru  fan  Ilii  ana  dividentur.  Pones  fi  Propitiatorium 
fuper  Arcam  tefiimonn  m  Sanlio  Sanhorum.  v.  3 1 . 

32.  33.  er  34.  460.  F. 464.  a! 

XX  Vll.  Facies  fi  altare  de  lignis  fetim,  quod  habebit 
quinque  cubitos  m  longitudine ,  fi  totidem  m  latitudine , 
id  efl  quadrum ,  fi  tres  cubitos  m  altitudine  Cornua 

autem  per  quatuor  angulos  ex  ipfo  erunt  :  fi  operies 
illud  are.  Facie fque  tn  ufus  ejus  lebetes  ad  fufcipiendoj 
cineres ,  fi  forcipes  atque fufcmulas ,  fi  ignium  rece¬ 
ptacula  ,  omnia  vafa  ex  are  fabricabis.  Craticulamque 
m  modum  retis  aneam:  per  cujus  quatuor  angulos  , 
erunt  quatuor  annuli  anei ,  quos  pones fubter  arulam  al¬ 
tans:  erit  que  craticula  ufque  ad  altaris  medium,  v.i. 

2.3.4  fiq.  412.  E.  526.  C.  662.  F.  663.  F.667.F. 

669.  C.  670.  F. 

Facies  fi  altare  de  lignis  fetim ,  quod  habebit  quin¬ 
que  cubitos  in  longitudine  ,  Cr  totidem  in  latitudine , 
id  efl  ,  quadrum ,  fi  tres  cubitos  m  altitudine,  v.  1 . 

612. D. 618. E. 

Cornua  autem  per  quatuor  angulos  ex  ipfo  erunt. 

612.E.628.E.636.C.’ 

Trium  cubitorum  altitudinis ,  verf  2.  618.  620. 

622.  D. 

Et  facies  annulos  fuper  quatuor  extremitates  illius. 
v-4-  665.  C. 

Erit  que  craticula  ufque  ad  altaris  medium,  v.  5. 

666  D. 

Facies  fi  velles  altaris,  v.6.  66  3. 

Facies  G  velles  altaris  de  lignis  fetim  duos  ,  quos 
operies  laminis  aneis ,  fi  induces  per  circulos ,  erunt  que 


SCRIPTURA 

ex  utroque  latere  altaris  ad  portandum,  v.  6.  7.52  6.C 

628.  E; 

Non  folidum ,  fed  inane,  fi  cavum intrinfecus fa¬ 
cies  illud,  ficut  tibi  m  monte  monflratum  efl.  verf  8 

_  .  ,  .  ,  652  A.  627.  F.  628.  f! 

factes  er  atrium  tabernaculi ,  m  cujus  aujlrah placa 
contra  meridiem  erunt  tentoria  de  byjfo  retorta :  centum 
cubitos  unum  latus  tenebit  m  longitudine.  Et  columnas 
viginti  cum  baflbus  totidenranets ,  qua  capita  cum  cala¬ 
turis  fms  habebunt  argentea.  Similiter  fi  in  latere  a- 
quiloms  per  longum  erunt  tentoria  centum  cubitorum 
columna  viginti ,  fi  bafes  an  e  a  ejufdem  numeri,  fi 
capita  earum  cum  calaturis  fuis  argentea.  In  latitudi¬ 
ne  vero  atrii,  quodrefpicit  ad  occidentem,  erunt  ten¬ 
toria  per  quinquaginta  cubitos  ,  fi  columna  decem  , 
bafefque  totidem,  v.ty.  10.11.  12.  418. f' 

In  ea  quoque  atrii  latitudine,  qtu  refpicit  ad  orien¬ 
tem  quinquaginta  cubiti  erunt ,  in  quibus  quindecim 
cubitorum  tentoria  lateri  uno  deputabuntur ,  columna¬ 
que  tres  ,  fi  bafes  totidem:  fi  m  latere  altero  erunt 
tentoria ,  cubitos  obtinentia  quindecim,  columnatres 
fi  bafes  totidem.'  In  introitu  vero  atrii  fiet  tentonuZ 
cubitorum  viginti  ex  hyacintho  fi  purpura  ,  coccoque 
bistmUo ,  fi  by for  et  orta,  opere  pluniani:  columnas 
habebit  quatuor  ,  cum  baflbus  totidem.  Omnes  co¬ 
lumna  atrii  per  circuitum  veflita  erunt  argenteis  lami¬ 
nis  ,  capitibus  argenteis ,  fi  baflbus  aneif.  v.ii.ia 
if.i6.fi  17.  419.  K 

XXVI 1 1 .  Facies  v  efl  em  fanttam  Aaron  fratri  tuo  m  glo¬ 
riam  ,  fi  decorem  ,  fi  loqueris  cunilis f  api  entibus  corde , 
quos  replevi  fpintu  prudentia  ,  ut  faciant  v  efl  es  Aa¬ 
ron,  m  quibus  fanlhflcatus  mimftret  mihi.  'v.zy. 

t-  a  ■  ;  ,  715C. 

Et  vejtietur  ea  Aaron  in  ojjicio  miniflerii.  v.  35. 

72  5 .  C 

XXIX.  Sed  fi  hocf  tcies ,  ut  mihi  in  facerdotio  confecren- 

•  459- B. 

Tolle  vitulum  de  armento  ,  fi  arietes  duos  imma¬ 
culatos  ,  panefque  azymos  ,  fi  cruftulam  abfque  fer¬ 
mento  ,  qua  confperfa  Jit  oleo ,  lagana  quoque  azyma 
oleo  lita ,  deflmilia  triticea  cunila  facies,  v  1.  fi  2. 

A. 

Et  Aaron ,  fi  filios  ejus  applicabis  ad  oflium  Taber¬ 
naculi  tefiimonn.  v.  4.  693.  C 

Cumque  laveris  patrem  cum  filiis  fuis  aqua  v.  4. 

691.F.730.  D.693.C. 

indues  Aaron  vejtimentis  fuis.  v.  5.  ibid. 

Et  pones  thtaram  m  capite  ejus  ,  fi  laminam  fan - 
Ham  fuper  thiaram  ,  fi  oleum  unlhonis  fundes  fuper 
caput  ejus ,  atque  hoc  ritu  confecrabitur.  v.6  fi  7. 

459.  B.  728.  D. 

Et  oleum  unlhonis  fundes  fuper  caput  ejus  ,  atque 
hoc  ritu  confecrabitur.  verf.  7.  290.  B.  724.  B, 

<r//  ,  728. 'E.* 

1  oLles  quoque  arietem  alterum  ,  fuper  cujus  caput 

Aaron  ,  fi  filii  ejus  ponent  manus  fuas  ,  quem  cum 
immolaveris ,  Jumes  de  fanguine  ejus ,  fi  pones  fuper 
extremum  auricula  dextera  Aaron ,  fi  filiorum  ejus ,  fi 
fuper  pollices  manus  eorum  ,  ac  pedis  dexteri  ,  fun - 
denfque  fangumem  fuper  altare  per  circuitum,  v.  19. 

C^’ZO*  762.  A.  706.  E. 

Cumque  tuleris  de  fanguine  ,  qui  efl  fuper  altare , 
fi  de  oleo  unlhonis ,  afperges  Aaron ,  fi  vefiesejus  , 
filios  ,  fi  veflimenta  eorum  ,  confecratifque  ipfls  fi 
v  efl  ibus.  v.  21 .  707.  D.  709.  C.  71  I .  C.  7 1  3.  B. 

Sanlhfic abi  fque  fi  pellufculum  confecratum  ,  fi 
armum  quem  de  ariete  feparafti  ,  quo  initiatus  eji 
Aaron ,  fi  filii  ejus ,  cedentque  m  partem  Aaron  ,  fi- 
filiorum  ejus  jure  perpetuo  a  filus  Ifrael.  v.  27.  fi  28. 

3  71.  A. 

Septem  diebus  confecrabis  manus  eorum ,  fi  vitulum 
pro  peccato  offeres  per  fingulos  dies  ad  expiandum. 
Mundabfque  altare ,  cum  immolaveris  expiationis 

hofliam 


INDEX  SACR  JE  SCRIPTURA 


'hofiiam  ,  &  unges  illud  in  fanthficationem.  verff  7. 
&  36.  679.  F. 

Hoc  efi  quod  facies  in  altari :  Agnos  anniculos  duos 
per  fin<julos  dies  jugiter ,  unum  agnum  mane ,  &  alte¬ 
rum  vefpere ,  decimam  partem  JimiU  confperfz  oleo  tu- 
fo  ,  quod  habeat  menfuram  quartam  partem  hin  ,  & 
‘Vinum  ad  libandum  ejufaem  menfitra  in  agno  uno. 
Alterum  vero  agnum  &c.  v.$%. 39  4°-  A. 

Et  ungues  illud  ad  fanttificandum  illud,  verf.  36. 

6)-o.  D. 

Septem  diebus  expiabis  altare ,  &  fanElifi cabis  ,  dr 
erit  Sanfltum  Sanctorum.  v.^y.  636.  C.  638.  E. 

645*.  B.  646.  D.  649.  B. 

Omnis  qui  tetigerit  illud  fanlhficabitur.  verfi^y. 

649  B.  659.  C. 

Hoc  ejl  quod  facies  in  altari,  agnos ,  drc.  v.  38. 

645. C. 649.  A.  649.  B. 

Porro  filiis  Aaron  tunicas  lineas  parabis  ,  dr  bal¬ 
teos  ,  dr  thiaras  m  gloriam ,  dr  decorem,  verf.  7. 

722. B. 

Indues  Aaron  vefiimentis  fuis  j  id  efi  ,  linea ,  dr 
tunica  ,  dr  fuperhumerah  ,  dr  rationali  j  quod  con¬ 
fringes  balteo  ,  dr  pones  thiaram  in  capite  ejus  ,  dr  la¬ 
minam  fanblam  fuper  thiaram.  v.  7.  dr  6.  730.  D. 

Sumptumque  de  fanguine  vituli ,  pones  fuper  cornua 
altaris  dicito  tuo.  v.  12.  708.  C. 

V fiem  autem  fanblam ,  qua  utetur  Aaron ,  habe¬ 
bunt  filii  ejus  pofi  eum ,  ut  ungantur  in  ea ,  dr  confe- 
erentur  manus  eorum.  720.  B.  721.  E.  722.  F. 

723.  A.C. 

Septem  diebus  utetur  illa ,  qui  Pontifex  pro  eo  fue¬ 
rit  confiitutus  de  filiis  ejus.  v.  30.  724.  C.  727.  F. 

Et  qui  ingredietur  Tabernaculum  tefiimonu  ,  ut 
minifiretinfanlluario.  v  30.  727.  F. 

XXX.  Facies  quoque  altare  ad  ado lendum  thymiama , 
de  lignis  fetim ,  habens  cubitum  longitudinis ,  &  alte ~ 
rum  latitudinis ,  id  ejl  quadrangulum ,  &  duos  cubitos 
in  altitudine.  Cornua  ex  ipfo  procedent.  Tefiiefque 
illud  auro purifftmo ,  tam  craticulam  ejus ,  quamparie- 
tes  per  circuitum  ,  &  cornua,  v.  1. 2.  &  3.  732.  F. 

533.A.536.F. 

Facie fque  ei  coronam  aureolam  per  gyrum  ,  &  duos 
annulos ,  aureos  fub  corona  per  fingula  latera  ,  ut  mit¬ 
tantur  m  eos  velles  ,dr  inaltare  portetur,  v.  4. 52  5.  D. 

n2'F* 

Ipjos  quoque  vecles  facies  de  lignis  fetim  ,  &  inau¬ 
rabis.  v.6.  5  33.  A. 

Ponefque  altare  contra  velum  ,  quod  ante  Arcam 
pendet  tefiimonii  ,  coram  Propitiatono  ,  quo  tegitur 
tefiimonium ,  ubi  loquar  tibi-  v.6.  534  .D. 

Non  offeretis  fuper  eo  thymiama  compofitionis  alte¬ 
rius  ,  nec  oblationem ,  &  victimam  ,  nec  libabitis  li¬ 
bamina  ,  &  deprecabitur  Aaron  fuper  cornua  ejus  fe- 
mel  per  annum  m  fanguine  ,  quod  oblatum  efi  pro  pec¬ 
cato,  dr  placabit  fuper  eo  m  generat tonibus  vefiris.  v.9. 

&  19.  731. F. 

Hoc  autem  dabit  omnis ,  qui  tranft  ad  nomen  3  di¬ 
midium  ficli  juxta  menfuram  Templi  ;  ficlus  viginti 
obolos  habet.  Alediaparsfich  offeretur  Domino,  v.  1 

314.B. 

Facies  dr  labrum  an  eum  cum  bafi fua  ad  lavandum  i 
ponefque  illud  inter  Tabernaculum  tefiimonii  ,  dr  al¬ 
tare.  543  E. 

Et  mifia  aqua  lavabunt  in  ea  Aaron ,  dr  filii  ejus 
manus  fuas ,  ac  pedes ,  quando  ingreffuri  fiunt  Taber¬ 
naculum  tefiimonii ,  &  quando  accejfuri fiunt  ad  altare , 
ut  ojjerant  in  eo  thymiama  Domino  ,  ne  moriantur, 
v.  19  20.  5-44.  B.  747.  C.  691.  C.  692.  A. 

Locutufque  efi  Dominus  ad  Moyfen ,  dicens :  Sume 
tibi  aromata  prima  myrrha ,  &  e/ebhc  quingentos  ficlos , 
dr  cinnamomi  medium  ,  id  efi  ducentos  quinquaginta 
ficlos  ,  calami  fimiliter  ducentos  quinquaginta  fidos  , 
eafia  autem  quingentos  fidos  m  pondere  Santluarii , 


oleum  de  olivetis  menfuram  hin.  verf.  22.  23.  &  4-: 

290.A.  294.B.  300.A.  335.0.3:4.  A.336.J, 

342-  A.  34^'^  35f-D. 

Faciefque  unci  tonis  deum  S  antium  unguentum  com-= 
pofi  tum  opere  unguentarii ,  dr  unges  ex  eoTabernacu- 
lum  tefiimonii ,  &  Arcam  t  efi  amenti  ,  Menfam  cum 
vafis  fuis,  Candelabrum  ,  dr  utenfilia  ejus ,  Altaria 
thymiamatis ,  drholocaufii,  dr  univerfam fuppclledi- 
lem  ,  qua  ad  cultum  eorum  pertinet.  Sanctificabis- 
que  omma,  dr  erunt  Sanda  SanElorum ,  qui  tetigerit 
ea,  fandificabitur.  v.  27.  26.  27.28.29.  290.  E. 

362.F.  359.  C.  410.E.  411. E.  487.F.  729. B. 

748.  B.  678. F. 680.  A. 

Aaron  ,  dr  filios  ejus  unges  ,  fantlificabifque  eos , 
ut  facerdotio  fungantur  mihi.  v.$,o.  379.  B.  41  3.  B» 

680.  A„ 

Fidis  quoque  Ifiael  dices  :  Hoc  oleum  unctionis 
fandum  erit  mihi  m  generationes  veftras :  caro  homi¬ 
nis  non  ungetur  ex  eo  ,  dr  juxta  compofitionem  ejus 
non  facietis  aliud,  quia  fimd  ficatum  efi ;  dr  fandum 
erit  vobis.  Homo  quicumque  tale  compofuerit  ,  dr 
dederit  ex  eo  alieno ,  exterminabitur  de  populo  fuo. 

v.  31. 32.  dr  33.  367.B.  393.A.  397.0.  397.B. 


Sume  tibi  aromata ,  fi  ad  en ,  &  onycha  ,  galbanum 
boni  odoris  ,  dr  thus  lucidijfimum  ,  aqualis  ponderis 
erunt  omnia.  Faciefque  thymiama  compofitum  opere 
unguentarii ,  mixtum  diligenter,  &  purum,  dr  fian- 
dficatione  digntffimum  ,  cumque  in  tenuiffimum  pul¬ 
verem  umverfa  contuderis ,  pones  ex  eo  coramTaber- 
naculo  tefiimonii ,  in  quo  loco  apparebo  tibi.  Sandum 
Sandorum  erit  vobis  thymiama,  verf  34.37.  dr  3 6. 

3  20.  F. 

XXXI.  Cufiodite  Sabbatum  meum ,  fandum  efi  enim 
vobis:  qui  polluerit  illud,  morte  monetur :  qui  fecerit 
in  eo  opus ,  peribit  anima  illius  de  medio  populi  fui 

*4*  -  39I. 

XXXIII.  Loquebatur  autem  Dominus  ad  Moyfen  facie 
ad  faciem ,  ficut  filet  loqui  homo  ad  amicum  fuumj 

v-11-  469  E*. 

XXXV.  Egrefjdque  omnis  multitudo  filiorum  Ifirael  de 
confpedu  Moyfi  ,  obtulerunt  mente  promptiffima ,  at¬ 
que  devota  ,  primitias  Domtno  ,  ad  faciendum  opus 
Tabernaculi  tefiimonii.  v.zo.drzi,  427. A. 

Principes  vero  obtulerunt  lapides  onychinos ,  dr  oem- 
mas  ad  fuperhumerale ,  dr  rationale  ,  aromataque ,  dr 
oleum  ad  luminar  ia  concinnanda ,  &  adpraparandum 
unguentum,  v.zq.&ifit.  378.  B. 

XXXVI.  Qui  cum  inflarent  operi,  quotidie  mane  popu¬ 
lus  vota  efferebat,  v.  3 .  42  8  E 

Vnde  artifices  venire  compul fi ,  dixerunt  Moyfi'. 
Plus  offert  populus ,  quam  necejfanum  efi .  fafft  erg  0 
Moyfis  praconis  voce  cantari  :  Nec  vir  ,  uec  mulier 
quidquam  offeret  ultra  m  opere  Sanduaru.  Stcque 
ce  fatum  efi  a  muneribus  0 ferendis ,  eo  quod  oblata  fiuf- 
ficerent ,  & juper abundarent,  v.q.  7. 6.  &y.  427.  B. 

•  ,  428.  E. 

XXXVII.  Duos  etiam  Cherubim  ex  auro  dudili ,  quos  po - 
fuit  exutraqueparte  Propitiator  ii:  Cherub  unum  m  jum- 
mitate  unius  partis ,  dr  Cherub  alterum  in  fummitate 
partis  alterius  :  duos  Cherubim  in  fimijulis  fiimmitati- 
bus  Propitiatorii  ,  extendentes  alas  ,  dr  tegentes  Pro- 
pitiatonum ,  fieque  mutuo ,  dr  illud  refpictentes.  v.  7. 

8  ^9.  465.  F.  471.  B.  ibid.  E.* 

Et  vafa  ad  diverfis  ufus  menfiz  ,  acetabula  ,  phia¬ 
las ,  dr  cyathos ,  dr  thuribula  ex  auro  puro ,  in  quibus 
offerenda  fiunt  libamina,  v.  16  412.E.47S.E. 

Fecit  dr  Candelabrum  dublile  de  auro  mundi fmo . 

v- 17-  523.  A. 

Talentum  auri  appendebat  Candelabrum  cum  omni¬ 
bus  vafis  fuis.  v.  24.  718  E 

XXXVIII.  Fecit  dr  altare  holocaufii  de  lignis  fetim,  quin¬ 
que  cubitorum  per  quadrum  ,  &  trium  in  altitudi¬ 


ne; 


INDEX  S  A  C  R  JE 

fie:  cujus  cornis  a  dc  angulis  procedebant  ,  operuitque 
illud  laminis  ancis.  Et  in  ufus  ejus  paravit  ex  are 
'vafa  dtverft  ,  lebetes  ,  forcipes  ,  fufc inulas  ,  unci¬ 
nos  ,  fi  igniumreceptacula.  Craticulamque  ejus  in  mo¬ 
dum  retis  fecit  aneam  ,  fi  fu b ter  eam  m  altaris  medio 
arulam ,  fufis  quatuor  annulisper  totidem  retiaculi  fum- 
mitates  ad  immittendos  veEles  ad  portandum,  v.  r.  3. 

412.E. 

Craticulamque  ejus  in  modum  retis  fecit  aneam , 
fi  fubter  eam  in  altaris  medio  arulam ,  fufis  qua- 
tuor  annulis  per  totidem  retiaculi  fummitates  ,  ad 
immittendos  veEles  ad  portandum  :  quos  fi  ipfos  fecit 
de  lignis  fetim ,  fi  operuit  laminis  aneis :  induxitque 
in  circulos  ,  qui  m  lateribus  altaris  eminebant,  v.  4, 

$■  6.  fi  7.  667.  A.  ibid.  E. ibid.  F. 

Fecit  fi  labrum  aneum  cum  bafi  fua  de  fpeculis  mu¬ 
lierum  ,  qua  excubabant  ad  ofiium  Tabernaculi. 
^•8.  743.  F. 

Et  in  introitu  ejus  opere  plumario  fecit  tentorium  ex 
hyacintho ,  purpura  ,  vermiculo  ,  ac  byfio  retorta  ,  quod 
habebat  viginti  cubitos  in  longitudine  ,  altitudo  vero 
quinque  cubitorum  erat  ,  juxta  menfuram  ,  quam 
cunEta  atrii  tentoria  habebant,  v.  1 8.  6oy.  D. 

Hac  funt  infirumenta  Tabernaculi  tefiimonii,  qua 
enumerata  funt  juxta  praceptum  Moyfis ,  in  caremoniis 
Levit  arum ,  per  manUm  hhamar  filii  Aaron  Sacerdo¬ 
tis:  qua  Befeleel filius  ZJri ,  filii  Hur  de  Tribu  j 'uda , 
Domino  per  Moyfen  jubente ,  compleverat ,  junElofibi 
focio  Ohab  filio  Acbifamet ,  de  tribu  Dan :  quifiipfe 
artifex  lignorum  egregius  fuit  ,  fi  polymitarius  ,  at¬ 
que  plumarius  ex  hyacintho  ,  purpura  ,  vermiculo  , 

&  byfio.  v.zi.  22.0*23.  420.  D. 

XXXIX.  PerfeElum  efi  igitur  omne  opus  Tabernaculi , 

&  teEii  Tefiimonii:  feceruntque  filii  Ifrael  cunElaqua 
praceperat  Dominus  Moyfi.  Et  obtulerunt  Tabernacu¬ 
lum  3  &  teElum  ,  fi  umverfam  fupelleEhlem ,  annu- 
los ,  tabulas ,  veEles ,  columnas  ac bafes.  verf.^ i.^z. 

427.C. 

Et  obtulerunt  Tabernaculum  ,  fi  teElum ,  efi  uni- 
verfam  fupelleElilem  ,  annulos  ,  tabulas,  veEles,  co¬ 
lumnas  ,  fi  bafes ,  opertorium  de  pellibus  arietum  ru¬ 
bricatis.  32.33.  640.  F. 

Altare  aneum  }  retiaculum ,  veEles  ,  fi  vafa  ejus 
omnia.  ?/.  38.  j^id 

XL.  Menfe  primo ,  prima  die  menfis ,  eriges  Taberna¬ 
culum  tefiimonii  ,  fi  pones  m  eo  Arcam ,  dimittes- 
que  ante  illam  velum  ,  fi  illata  menfa  pones  fuper 
eam,  qua  rite  pracepta  funt.  Candelabrum  flabit  cum 
lucernis  fuis  ,  fi  altare  aureum ,  inquoadoleturincen- 
fum  ,  coram  Arca  tefiimonii  :  tentorium  in  introitu 
Tabernaculi  pones,  v.  2.  f  4.  5.  426.D.  442.  F. 

447-  D.  474.  D.  478.  D. 

Lrrcumdatnjque  atrium  tentoriis,  &  ingrefiumejus. 

*  419.  b’ 

Et  afiumpto  unEhonis  oleo  ,  unges  Tabernaculum 
cum  vafis  fuis  ,  ut  fanElificentur :  altare  holocaufii , 

&  omnia  vafa  ejus:  labrum  cum  bafi  fua,  omnia  un- 
Ehonts oleo  confecr abis.  v.  9.  10.  11.  202.  F.  410.  C. 
411.C.  414.  D.  426.  D.  ibid.E.  478.  C.  479  B. 
ibid.  F.  484.  D.  748. C.  777.  D.  637. F.  <579.  C. 

679.  D. 

Omnia  unElionis  oleo  confecr  abis  ,  ut  fint  SanEla 
SanElorum.  v.  1  1.  2.90  B. 

Apphcabifque  Aaron  ,  fi  filios  ejus  ad  for  es  Taber¬ 
naculi  tefiimonii ,  fi  lotos  aqua  indues  fanElis  v  efi  ibus , 
ut  miniflrent  mihi  ,  fi  unEho  eorum  in  facerdotiutn 
fempiternum proficiat,  v.iz.  13.  4^.  D.  679.  E. 

687.  D.  693. C. 

Igitur  menfe  primo  anni  fecundi,  prima  die  menfis , 
collocatum  efi  Tabernaculum.  Erexitque  Moyfes  il¬ 
lud  ,  £5  pofuit  tabulas ,  ac  bafes ,  (fi  veEles  ,  flatuit- 
que  columnas  ,  fi  expandit  teElum  fuper  Tabernacu¬ 
lum  tefiimonii ,  impofito  defuper  operimento ,  ficut  Do- 


SCRIPTURI 

minus  imperaverat,  verfi  17.  16.  fi  17.  ^2.6  F; 

474  D; 

Pofuit  fi  tefiimonium  in  Arca  ,  fubduEhs  in¬ 
fra  v  efi  ibus  ,  fi  oraculum  defuper :  Cumque  in- 
tuliffet  Arcam  in  Tabernaculum  ,  appendit  an¬ 
te  eam  velum  ,  ut  expleret  Domini  juffionem. 
Pofuit  fi  menfam  in  Tabernaculo  tefiimonii ,  ad 
plagam  Septentrionalem  extra  velum ,  ordinatis  coram 
Propofitionis  panibus ,  ficut prxccperat  Dominus  Moyfi. 
Pofuit  fi  Candelabrum  mT  ab  emaculo  tefiimonii  e re- 
gione  menfis.  m  parte  aufirali ,  locatis  per  ordinem  lu¬ 
cernis  ,  juxta  pr&ceptum  Domini.  Pofuit  fi  altare 
aureum  fub  teElo  tefiimonii  contra  velum ,  fi  adolevit 
fuper  eum  wcenfum  aromatum ,  ficut juffierat  Dominus 
AToyfj.  Pofuit  fi  tentorium  in  introitu  Tabernaculi 
tefiimonii.  verfi  19.  20.  21.  22.  23.  24.27.  fi  26. 

,  f  474-  E.  473 .  A. 478. D.  487.  D. 

1  ojmt  cr  altare  holocaufii  m  vefhbulo  tefiimonii  , 
offerens  m  eo  holocauflum ,  fi  facrificia.  v.  2  7.  661.  C. 

Labrum  quoque  ftatuit  inter  Tabernaculum  tefii¬ 
monii,  fi  altare,  implens  illud  aqua.  Laveruntque 
Moyfes ,  fi  Aaron ,  fi  filu  ejus  manus  fuas  ac  pedet, 
cum  ingrederentur  teElum  foederis  ,  fi  accederent  ad 
altare  ,  ficut  praceperat  Dominus  Moyfi,  v.  29.  fi  3  o. 

,  691.  E. 

Erexit  fi  atrium  per  gyrum  Tabernaculi ,  fi  alta¬ 
ris  ,  duElo  in  introitu  ejus  tentorio,  v.  2i.  410.  C. 

436.A. 

Pojtquam  omnia  perfeEla  funt  ,  operuit  nubes  Ta¬ 
bernaculum  tefiimonii ,  fi  gloria  Domini  implevit  il¬ 
lud.  Nec  poterat  Moyfes  ingredi  teElumfoederis  nube 
operiente  omnia  ,  fi-  majeftate  Domini  coni  fiant  e, 
quia  cunEia  nubes  operuerat,  verf.  32.  33.  fi  34. 

^  477-E 

Ex  libro  LE  VITICI. 


I.  Si  holocauflum  fuerit  ejus  oblatio ,  ac  de  armento  ,  ma- 

fiulum  immaculatum  offeret  ad  oftmm  Tabernaculi  te- 
ftimonii.  v.t,.  ^i.F. 

II.  Anima  cum  obtulerit  oblationem  facrificii  Domino , 
fimila  erit  ejus  oblatio  ,  fundetque  fuper  eam  oleum , 
Cv  ponet  thus ,  ac  deferet  ad  filios  Aaron  Sacerdotes: 
quorum  unus  tollet  pugillum  plenum  frnila  ,  fi  olei  t 
ac  totum  thus ,  fi  ponet  memoriale  fuper  altare  in  0- 
dorem  fuaviffimum  Domino,  verf.  1.  fi  z.  492.  A. 

537.  B. 

Quicquid  obtuleris  facrificii,  fale  condies,  nec  au¬ 
feres  fal  foederis  Dei  tui  de  facrifcio  tuo:  in  omni  ob¬ 
latione  tua  offeres  fal.  v.  1  3 .  494,  C. 

IV.  Cumque  intinxerit  digitum  in  fanguinem ,  afperget 
fepties  coram  Domino,  v.  iy.  ])a 

VIII.  Tolle  Aaron  cum  filiis  fuis ,  vefies  eorum ,  fi  uh- 
Elionis  oleum,  v.i.  290.  E. 

Fecit  Moyfis  ut  Dominus  imperaverat ,  congrega- 
taque  omni  turba  ante foresTabernaculi ,  ait:  Ifieefi 
fermo ,  quem  jujfit  Dominus  fieri.  Statimque  obtulit 
Aaron  ,  fi  filios  ejus.  Cumque  laviffet  eos.  v.  4. 7. 

641.  C, 

Statimque  obtulit  Aaron ,  fi  filios  ejus.  Cumque 
laviffet  eos,  veflivit ,  fic.  verf  6.  fi1  T.  6gi,  A. 

693.  C. 

Cumque  laviffet  eos  ,  veflivit  Pontificem  fub u cula 
hnea  ,  accingens  eum  balteo  ,  fi  induens  eum  tunica 
hyacinthina  ,  fi  defuper  humerale  impofuit  ,  quod 
aftr ingens  cingulo ,  aptavit  rationali ,  in  quo  erat  do - 
Elrina  ,  fi  veritas.  Cidari  quoque  texit  caput :  fi 
fuper  eam  ,  contra  frontem  ,  pofuit  laminam  auream 
confecr atam  in  fanElificationem ,  ficut pneeperat  ei  Do¬ 
minus.  v.  6.  y .  8 .  fi  9.  7^0.  D. 

Tulit  fi  unElionis  oleum  ,  quo  linivit  Tabernacu¬ 
lum  cum  omnifupelleElili fua.  v.  10.  460.  B.  6f  9.  D. 

660,  B.  <58o.  B.  730.  E. 

Cum - 


INDEX  S  A  C  R  y£ 

Cumque  fanclificans  afperfijfet  altare feptemvicibus, 
unxit  illud  ,  fi  omma  vafa  ejus ,  labrumque  cum  baji 
fua  fanbhficavit  oleo.  v.n.  65-9.  D.  660. C. 66 1.  J\. 

680.  B. 

Quod  fundens  fuper  caput  Aaron  ,  unxit  eum,  fi 
eonfecravit  :  filios  quoque  ejus ,  fic .  verf.  12.  fi  i">. 

680. B.  730.  E. 

Obtulit  fi  vitulum  pro  peccato:  cumque  fuper  ca¬ 
put  ejus  pofuijfet  Aaron  ,  fi  filn  ejus  manus  fuas ,  im¬ 
molavit  eum ,  hauriens  fanguinem  ,  fi  tinclo  digito , 
tetigit  cornua  altaris  per  gjrum  ,  quo  expiato  ,  fifan- 
dificato  ,  fudit  reliquum  fanguinem  ad  fundamenta 
ejus.  v.  14.  17.  47f.  E. 706.  C.  709.D. 

Obtulit  fi  filios  Aaron',  cumque  de fdn^uine  arie¬ 
tis  immolati  tetigiffet  extremum  auricula  finpulorum 
dextra,  fi  pollices  manus  ac  pedis  dextri ,  reliquum 
fudit  fuper  altare  per  circuitum,  v.24,.  707.  A. 

Afiumenfque  unguentum  ,  fi  fanguinem ,  qui  erat 
in  altari ,  afperjit  fuper  Aaron  ,  fi  vefiimenta  ejus ,  fi 
fuper  filios  illius ,  ac  veftes  eorum,  v.  30.  7  07.  E. 

De  oftio  quoque  7  abernaculi  non  exibitis  feptem 
diebus  ,  ufque  ad  diem ,  quo  complebitur  tempus  con- 
fecrationis  veflrdt.  i/.  3  3.  68^.  F. 

Septem  diebus  finitur  confecratio:  ficu*  in  pr  fient  la- 
rum  f  alium  eft  ,  ut  ritus facrificii compleretur .  v.  3  3. 

&  3  4;  7Z4.  C. 

Die  ac  noEle  manebitis inTabernaculo ,  obfervantes 
cufiodias  Domini ,  nemoriamini.  v.^y.  684.  A. 

IX.  Fabio  autem  oclavo  die  ,  fic.  v.  1.  683.  C. 

Apparuit  gloria  Domini  omni  multitudini ,  &  ecce 

egreffus  ignis  a  Domino ,  devoravit  holocauflum ,  fi 
adipes  qui  erant  fuper  altare.  ^.24.  639.  A. 

X.  Arreptis  Nadab  fi.  Abiu  filii  Aaron  thuribuhs ,  po- 
fuerunt  ignem ,  fi  inc  en  fum  de  fuper ,  offerentes  coram 
Domino  ignem  alienum :  quod  eis  praceptumnon  erat. 

540.  e! 

Capita  vefira  nolite  nudare  ,  (fi  vefiimenta  vefira 
nolite  fcwder e ,  ne  forte  moriamini.  v.6>  7^1  C 

XI.  Fontes  vero ,  fi  cifterna  ,  fi  omnis  aquarum  congre¬ 
gatio  munda  erit .  v.fis.  434.  B. 692  F. 

XVI.  Loquere  ad  Aaron  fratrem  tuum ,  ne  omni  tem-  ' 
pore  ingrediatur  Sanbluanum  ,  quod  efi  intra  velum 
coram  Propitiatorio ,  quo  tegitur  Arca,  ut  non  moria¬ 
tur  ,  quia  in  nube  apparebo  fuper  oraculum,  verf.  2. 

468.  D.  477.  D.  732  D. 
Tunica  linea  veflietur  ,  feminalibus  lineis  verenda 
celabit :  accingetur  z.ona  linea,  cidarim  lineam  impo¬ 
net  capiti:  hac  enim  vefiimenta  funt  fanda.  v.^.y2g>.F. 

Ajfumptoque  thurtbulo ,  quod  de  prunis  altaris  im¬ 
pleverat ,  fi  hauriens  manu  compofitum  thymiama  in 
tncenfum  ,  ultra  velum  intrabit  in  Santla  ,  ut  pbfitis 
fuper  ignem  aromatibus ,  nebula  eorum,  fi' vapor  ope¬ 
riat  oraculum  ,  quod  eft  fupra  teftimonium  ,  fi  non 
moriatur,  v.  li.fi  13.  322. E.  732. D.  539,  E. 

Tollet  quoque  de  fanguine  vituli ,  cr  afperge!  digito 
fepties  contra  Propitiatoriumad  Orientem,  v.  14  677.  A. 

Cumque  madavent  hircum  pro  peccato  populi  , 
inferet  fanguinem  ejus  intra  velum  ,  ficut  praeceptum 
eft  de  fanguine  vituli ,  ut  afpergat  e  regione  oraculi ,  fi 
expiet  Sanduanumab  immunditiis  filiorum  Ifrael,  fi 
a  pr&varicatiombus  eorum  ,  cundtfque  peccatis.  v.  17. 

477. C.  637. C 

Juxta  hunc  ritum  faciet  Tabernaculo  teftimohii, 
quod  fixum  efl  inter  eos  m  medio  for  dium  habitationis 
eorum,  v. 16.  477.  A.  ibid.  D. 

Cum  autem  exierit  ad  altare  ,  quod  coram  Do¬ 
mino  eft ,  oret  pro  fe  ,  fi  fumptum  fanguinem  vituli 
atque  hirci  ,  fundat  fuper  cornua  ejds  per  gyrum ; 
afpergenfque  digito  fepties,  expiet ,  fi  fanklificet  illud 
ab  immunditiis  filiorum  Ifrael.  v.  1 8.  fi  19.  646.  E. 

654  A.  677.  B.  ibid.  £.  656.  B. 
Poftquam  emundaverit  Sanduarmm ,  fi  Taberna¬ 
culum,  fi  altare,  fic.  v.20.  477.  D.  637;  C» 


SCRIPTURyE. 

Et  poftquam  egreffus  obtulerit  holocauflum  fitum , 
ac  plebis  ,  rogabit  tam  pro  fe ,  quam  pro  populo  ,  fi  a- 
dtpem  ,  qui  oblatus  eft  pro  peccatis,  adolebit  fuper  al- 

tarc'  V.l^.fizq.  680  F. 

Expiabit  autem  Sacerdos ,  qui  tthttus fuerit ,  fi  cu¬ 
jus  manus  initiata  funt ,  ut  facerdotio  fungatur  pro  pa¬ 
tre  fuo:  induet urqueftola  linea  fi  veftibus  fandis  ,  fi 
expiabit  fanduanum  ,  fi  Tabernaculum  Teftimohii, 
atque  altare ,  Sacerdotes  quoque  ,  fi  univcrfuin  popu¬ 
lum.  v.  32. 33;  B 

XIX.  Sancit  eftote  ,  quia  ego  Santtus  fum.  verf  2. 

"\T  V  r  Tj  ,/*  A  • 

AAI.  Pontifex'}  id  eft  ,  Sacerdos  maximus  inter fratres 
fuos,  fuper  cujus  caput  fu  fum  eft  und  tonis  oleum  ,  fi 
cujus  mahus  m  facerdotio  confecrata  fiunt ,  veflitufiiue 
eft  fianbhs  veftibus ,  caput  futim  non  dificooperiet  ,  ve¬ 
fiimenta  non  fcwdet :  fi  ad  omne  mortuum  non  ingre¬ 
dietur  omnino  ;  fuper  patre  quoque  fuo  fi  matre^non 
contaminabitur.  Nec  egredietur  de  Sahdis  ,  ne  pol¬ 
luat  Sanbluarium  Domini ,  quia  oleum  fanbla  unclio- 
ms  Dei  fui  fuper  eum  eft.  v.  it).  11.fi  ii.  692.  D. 

VYjr  ■  •  .  j.  7^ 5-  C.  73 1  vXJ. 

AA11,  S£U%  tetigerit  immundum  fuper  mortuo  ,  fi  ex 
quo  egreditur  femen  quaft  coitus ,  fi  qui  tangit  reptile  , 
fi-  quodlibet  immundum ,  cujus  tacius  eft  fordidus ,  im¬ 
mundus  erit  ufque  ad  vefperum  ,  fi  non  vefcetur  his 
qua  fanElificata  funt :  fed  cum  laverit  'carnem  fuam 
aqua,  fi  occubuerit fol,  thnc  mundatus  Vefcetur  de 
fanciif catis  ,  quia  cibus  illius  eft.  Verf.  y.  5.6.  fi  7. 

XXIII.  Cadetur  agnus  immaculatus  anniculus  m  \olo- 
cauftum  Domini.  Et  libamenta  offerentur  cum  eo , 
dua  decima  ftmiU  confperfa  oleo  m  mcenfum  Domini , 
odoremque  fuavifftmum  :  liba  quoque  Vini  ,  quarta 
pars  Hm.  v.  12.fi  13.  512. E. 

XXIV.  Accipies  quoque  jimilam ,  fi  coques  ex  ea  duo¬ 
decim  panes ,  qui  ftnguli  habebunt  duas  decimas :  quo¬ 
rum  fenos  altnnfecus  fuper  menfam  purifftmam  coram 
Domino  flatues  :  fi  penes  fuper  eos  thus  lucidifftmUm 

v-Sf-fij-  48 6.B. 

Educ  blafphemum  extra  cajha ,  fi  ponent  omnes  qui 
audierunt }  manus  fuas  fuper  caput  ejus ,  fi  lapidet 
eum  omnis  populus.  Et  ad  filios  Ifrael  loqueris :  Homo  * 
qui  maledixerit  Deo  fuo ,  portabit  peccatum  fuum : 
fi  qui  blafphemaverit  nomen  Domihi  ,  morte  moria¬ 
tur.  v.  14.  i  5 .  fi  16.  401.  D. 

XXVI.  D  eft  ruam  excelfa  vefira  ,  fi  ftmulacra  confin¬ 
gam.  v.  30.  g 

XXVII.  Omnis  a  (limat  io  ficlo  Sancluarii  ponderabitur . 
Siclus  viginti  obolos  habet,  v.  27.  fi  16.  3  14,  B, 

Ex  libro  NUMERI. 


I.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moyfen  in  deferto  Sinat 
m  Tabernaculo  foederis,  v.i.  gjg  B.684.F. 

Tollite  fummam  univerft  congregationis  filiorum 
Ifrael  per  cognationes  fi  domos fuas ,  fi  hemina  ftngu- 
lorum ,  quicquld  fexus  eft  maftulim.  v.  2.  371.  F. 

687.  A* 

Levit  s.  autem  in  tribu  familiarum  fuarum  non  funt 
numerati  cum  eis.  Locutufque  eft  Dominus  ad  Moy * 
fen ,  dicens:  Tribum  Levi  noli  numerare ,  neque  po¬ 
nes  fummam  eorum  cum  filus  Ifrael.  v.  47. 48.  3  7  2 .  A. 

687 .  A. 

Sed  tonftitue  eos  fuper  Tdberhaculunt  teftimomi, 
fi  eunda  vafa  ejus ,  fi  quicqtud  in  baremonias  per¬ 
tinet.  v.dp.  68 f.  A. 

Ipft  portabunt  T abernaculum  ,  fi  omnia  utenftlia 
ejus:  fi  erUnt  ih  mmifterio ,  ac  per  gyrum  Taberna¬ 
culi  metabuntur.  Cum  profteifeendum  fuerit  ,  depo¬ 
nent  Levita  Tabernaculum  :  cum  caftrametandum  , 
erigent  .*  quifquis  externorum  accejfcrit  ,  occidetur. 

tf.70.tf  71;  473F.771.F. 

*  Ecee  Porro 


INDEX  SACRyE  SCRIPTURI. 


Porro  Levita  per  gyrumTabernacult  figent  tentoria, 
ne  fiat  indignatio  fiiper  multitudinem  filiorum  Ifirael, 
fi  excubabunt  in  cujlodiis  Tabernaculi  tefiimonii. 
v.  5;.  454.  A.772.B. 

II.  Caftramctati  fiunt  per  turma s  fluas ,  fi  profetti  per  fa¬ 
milias  ac  domos  patrum  fiuorum.  v.  34.  772.  A. 

III.  In  pretio  autem  ducentorum  fiexagmta  trium  ,  qui 

excedunt  numerum  Levit  arum  ,  de  primogenitis  filio¬ 
rum  Ifirael  j  accipies  quinque  ficlos  per  fingula  capita , 
ad  menfiuram  Sanctuarii.  Siclus  habet  viginti  obolos. 
v.^S.fi  apj.  314.B. 

IV.  Sument  fi  pallium  hyacinthinum  ,  quo  operient  Can¬ 

delabrum  cum  lucernis  fi  forcipibus  fuis  ,  fi  emun¬ 
ctoriis  fi  eundis  vafis  olei  ,  qua  ad  concinnandas  lu¬ 
cernas  necejfaria  fiunt  :  fi  fiuper  omnia  ponent  operi¬ 
mentum  janthinarum  pellium  ,  fi  inducent  vedes. 
v,c).\o.  727  F.  726  D. 

Nec  non  fi  altare  aureum  involvent  hyacinthino 
veflimento ,  fi  extendent  defiuper  operimentum janthi¬ 
narum  pellium ,  inducentquevedes.  v.n.  7$ 7.  B. 

Sed  fi  altare  mundabunt  cinere ,  fi  involvent  il¬ 
lud  purpureo  veflimento  ,  ponentque  cum  eo  omnia 
vafia ,  quibus  in  minifterio  ejus  utuntur ,  id  e  [i  ,  ignium 
receptacula  ,  fufanulas  ac  tridentes ,  uncinos  &  batil¬ 
la.  v.i^.fiiq..  671.  D. 

Nolite  perdere  populum  Caath  de  medio  Levitarum  : 
fied  hoc  facietis  ut  vivant  ,  fi  non  moriantur ,  fi  teti¬ 
gerint  Sanda  Sandorum  ,  Aaron  fi  filii  ejus  intra¬ 
bunt, ,  ipfique  difponent  opera  fingulorum ,  fi  divident 
quid  portare  quis  debeat.  Alii  nulla  cunofitate  vi¬ 
deant  ,  quA 1  fiunt  in  SanVcuario ,  priufiquam  involvan¬ 
tur,  alioqmn  morientur,  v.  1  8.  19.  20.  g8i.  D. 

VII.  Fadum  eft  autem  in  die  qua  complevit  AI oy fies  Ta¬ 

bernaculum  ,  fi  erexit  illud:  unxitque  (fi  fiandifica - 
vit  cum  omnibus  vafis  fuis  ,  altare  fimiliter  (fi  omnia 
vafia  ejus.  Obtulerunt  Principes  Ifirael  (fi  capita  fa¬ 
miliarum  ,  qui  erant  per  fingulas  Tribus ,  prafiedique 
eorum  ,  qui  numerati  fuerant ,  munera  coram  Domi¬ 
no  ,  &c.  v.  i.x.  3.  678.  D.  679.  A.  684.  C. 

Primo  die  obtulit  oblationem  fiuam  Nahajfon filius  A- 
minadab  de  tribu  fit  da  :  fuerunt  que  in  ea  ,  acetabu¬ 
lum  argenteum  pondo  centum  triginta ficlorum.  v.  12. 

^13.  488.  C. 

Adortariolum  aureum  appendens  decem ficlos  obtulit . 
v.  16.  303.  E. 

Cumque  ingrederetur  AI oy fies  Tabernaculum  foede¬ 
ris ,  (fi  confideret  oraculum ,  audiebat  vocem  loquen- 
tis  ad  fe  de  Propitiatorio ,  quod  erat  fiuper  Arcam  te¬ 
fiimonii  inter  duos  Cherubim ,  unde  &  loquebatur  ei. 

v.Sy.  468.  D. 

VIII.  Et  locutus  eft  Dominus  ad  Aloyfien  ,  dicens:  Tolle 

Levitas  de  medio  filiorum  Ifirael ,  (fi  purificabis  eos 
juxta  hunc  ritum :  Afiergantur  aqua  luflrationis ,  (fi 
radant  omnes  pilos  carnis  fiua.  Cumque  laverint  ve- 
fiimentafiua,  (fi  mundati fuerint.  v.6.J.  641.  D. 

Et  applicabis  Levitas  coram.  Tabernaculo  foederis , 
convocata  omni  multitudine  filiorum  Ifirael.  Cumque 
Levit  &  fuerint  coram  Domino  ,  ponent  filii  Ifirael  ma¬ 
nus  fluas  fiuper  eos.  Et  offeret  Aaron  Levitas ,  munus 
in  confipeblu  Domini  a  filiis  Ifirael ,  ut  fierviant  inmi- 
nifteno  ejus,  v.p.10.11.  ibid. 

X.  juxta  hunc  modum  reliqui  facient ,  ululantibus  tu¬ 
bis  in  proficit  tonem.  v.6.  572.  E. 

Anno  fecundo  ,  menfie fecundo ,  vigefima  die  menfis, 
elevata  eft  nubes  de  Tabernaculo  foederis ,  profiethque 
fiunt  filii  Ifirael  per  turmas  fluas  deferto  Smai  ,  (fi  re¬ 
cubuit  nubes  m  fiolitudine  Pharan.  verfi.  11.  (fi  12. 

5  7z-e- 

Profecti  fiunt  ergo  de  monte  Domini  viam  trium  die¬ 
rum  ,  Arcaque  foederis  Domini  pracedebat  eos  ,  per 
dies  tres  providens  caftromm  locum.  Nubes  quoque  Do¬ 
mni  Juper  eos  erat  per  diem  cum  incederent.  v.  34  34. 

573.  A.  ibid.C.- 


XI.  Et  dixit  Dominus  ad  Aloyfien  :  Congrega  mihi 

fieptuagmta  viros  de  femoribus  Ifirael ,  quos  tu  nofti 
quod  fenes  populi  fint  ac  magiftri:  (fi  duces  eos  ad  0- 
ftium  Tabernaculi  foederis  i,  fiaciefique  ibi  ftare  tecum , 
ut  deficendam  (fi  loquar  tibi  :  (fi  auferam  de  fpiritu 
tuo,  tradamque  eis,  ut  fiufientent  tecum  onus  populi, 
(fi  non  tu  folus  graveris.  v.iC.ij.  567. O. 

Sexcenta  millia  peditum  hujus  populi  fiunt ,  (fi  tu 
dicis:  Dabo  eis  efitim  carnium  menfie  integro?  Num- 
quid  ovium  cr  boum  multitudo  cadetur ,  ut pojfiu fiuffi- 
cere  ad  cibum  ?  vel  omnes  pifices  maris  m  unum  con¬ 
gregabuntur  ,  ut  eos  fanent,  v.zi.zz.  768,  A. 

XII.  Audite  fiermones  meos :  Si  quis  fuerit  inter  vos  Pro¬ 

pheta  Domini  ,  in  vifione  apparebo  ei  ,  vel  per  fiom- 
nium  loquar  ad  illum.  At  non  talis  fervusmeus  Aloy- 
fies  j  qui  m  omni  domo  mea  fidehffimus  eft :  ore  enim 
ad  os  loquor  ei :  (fi  palam  ,  (fi  non  per  anigmata  (fi 
figuras  Dominum  videt,  v.6  7.  8.  429.  A.  469.  F. 

Et  non  in  anigmatibus.  v.  8.  469.  B. 

XIV.  Filii  veftri  erunt  vagi  in  deferto  ,  annis  quadra¬ 
ginta  ,  (fi  portabunt  fornicationem  vefiram  ,  ■  donec 
confumantur  cadavera patrum  in  deferto .  v.  3  3. 77 1.  A. 

XV.  Cum  ingreffi  fueritis  terram  habitationis  veflra , 

quam  ego  dabo  vobis ,  fi  feceritis  oblationem  Domino 
m  holocauftum  ,  aut  vibhmam  ,  vota  fiolventes ,  vel 
fiponte  0  ferentes  munera  ,  aut  in  fiolemnitatibus  vefiris 
adolentes  odorem  fuavitatis  Domino ,  de  bobus  fi  ve  de 
ovibus:  ofier  et  quicumque  immolaverit  viEhmam ,  fit - 
crificium  fimiL  ,  decimam  partem  ephi  ,  confperfit,  0- 
leo ,  quod  menfiuram  habebit  quartam  partem  hin :  fi 
vinum  ad  liba fundenda  ejufidem  men fiant ,  dabit  in  ho- 
locaujlum ,  five  in  vtliimam.  v.  2.  3.4.  7.  702,.  B. 

703.  E. 

Dixitque  Dominus  ad  Aloyfien:  Adorte  moriatur  ho¬ 
mo  tfte  ,  obruat  eum  lapidibus  omnis  turba  extra  ca- 
ftra.  v.  35.  401.  B* 

Cumque  eduxi fet  eum  foras  ,  obruerunt  eum  lapi¬ 
dibus  ,  (fi  mortuus  eft  ,  ficut  praceperat  Dominus. 

v-  36-  ibid* 

XVI.  Sed  fi  ignis  egrefus  a  Domino ,  interfecit  ducentos 
quinquaginta  viros ,  qui  0 ferebant  incenfum.  Locu - 
tufique  ejl  Dominus  ad  Aloyfien ,  dicens:  Pr&cipe  Elea- 
z*aro  filio  Aaron  Sacerdoti ,  ut  tollat  thunbula  qua 
jacent  in  incendio  ,  fi  ignem  huc  illucque  di/pergat: 
quoniam  fianclifieata  fiunt  m  mortibus  peccatorum :  pro¬ 
ducat  que  ea  in  laminas  ,  fi  affigat  altari  ,  eo  quod 
oblatum  fit  in  eis  incenfum  Domino  ,  (fi  fianclifieata 

fint.  v.  37.36.  37.38.  631. F. 

Cumque  jacerent  m  terra ,  fic.  ^.47.  532.  C. 

Dixit  ALoyfies  ad  Aaron  :  Tolle  thuribulum  ,  fi 
haufto  igne  de  altari  ,  mitte  incenfum  defiuper  ,  per¬ 
gens  cito  ad  populum  ut  roges pro  eis  ;  jam  enim  egrefa 
eft  ira  d  Domino ,  fi  plaga  deflevit.  Quod  cum  fie- 
cifiet  Aaron  ,  fi  concurriffet  ad  mediam  multitudi¬ 
nem  4  quam  jam  vaftabat  incendium  ,  obtulit  thy¬ 
miama  :  fi  ftans  inter  mortuos  ac  viventes  ,  pro  po¬ 
pulo  deprecatus  eft  ,  fi  plaga  cefavit.  v.  46. 47. 48. 

322.  D.  732. C.  739.  D. 

XVIII.  Dixitque  Dominus  ad  Aaron  ;  in  terra  eorum 
nihil  pofidebitis  ,  nec  habebitis  partem  inter  eos:  ego 
pars  fi  hereditas  tua  in  medio  filiorum  Ifirael.  v.  20. 

^  ,  37I-C. 

XX.  Tolle  Aaron  fi  filium  ejus  cum  eo  ,  (fi  duces  eos 
m  montem  Hor.  Cumque  nudaveris  patrem  vefte  fiua , 
indues  ea  Eleaz.arum  filium  ejus  ,  Aaron  colligetur , 
fi  morietur  ibi.  Fecit  Aioyfes  ut  praceperat  Domi¬ 
nus  :  fi  aficenderunt  m  montem  Hor  coram  omni  mul¬ 
titudine.  Cumque  Aaron fipohajfiet  veftibus  fuis ,  induit 
eis  Eleaz.arum  filium  ejus.  Illo  mortuo  in  montis  fu- 
perciuo  ,  deficendit  cum  Eleaz-aro.  v.  27.  26.  27.28. 
&  29.  720.  F. 

XXIII.  zAUdifica  mihi  hic  fieptem  aras ,  fi  para  totidem 
vitulos  ,  ejufidemque  numen  arietes,  v .  j.  799.  A. 

Sta 


INDEX  SACRi  SCRIPTORI 


Sta  paulifper  juxta  holocaufium  tuum  ,  donec  va¬ 
dam  ,  fi  forte  occurrat  mihi  Dominus,  v.  3.  ibid. 

C. 

XXVII.  Ad  filios  autem  Ifrael  loqueris  hac:  Homo  cum 
mortuus  fuerit  abfque  filio  ,  ad  filiam  ejus  tranjibit 
har  editas.  Si  filiam  non  habuerit ,  habebit  fucceffores 
fratres  fuos.  Quod  fi  fi  hos  non  habuerit  ,  dabitis 
hareditatem  fratribus  patris  ejus.  Sm  autem  nec  pa¬ 
truos  habuerit  ,  dabitur  hareditas  his  ,  qui  proximi 
fiunt.  Eritque  tooc  filiis  Ifrael  Santlum  lege  perpetua, 
v.  8,  9,  io>  n.  394. F. 

XXV11I.  Die  autem  Sabbati  offeretis  duos  agnos  annicu¬ 
los  immaculatos ,  fi  duas  decimas  fimiU  oleo  confper- 
fa  in  facrificio  ,  fi  liba  qua  rite  funduntur  per  fingu- 
la  fabbata  in  holocaufium  fempiternum.  v.  9.  10. 

j-08.  C. 

Libamenta  autem  vini ,  qua  per  fingulas  fundenda 
fiunt  viBimas,  ifia  erunt,  v.  14.  502,. C. 

XXXI.  Hoc  eft  praccptum  legis  ,  quod  mandavit  Do- 
midus  Aioyfi :  Aurum  ,  fi  argentum ,  (fi  as,  &  fer¬ 
rum  ,  (fi  plumbum  ,  (fi  fiannum  ,  (fi  omne  quod  po- 
tefl  tranfire  per  flammam  ,  igne  purgabitur,  v.  2,1  , 

22, 25.  433’D- 

Quicquid  autem  ignem  non  potefi  fufiinere  ,  aqua 
expiationis  fantlificabuur  .v .  23.  434-  A.  693. Ii. 


Ex  libro  DEUTERON. 


I.  Non  valeo  filus  negotia  vefira  fufiinere  ,  (fi  pondus 
ac  jurgia.  Date  ex  vobis  viros  japientes  (fi  gnaros  , 
(fi  quorum  converfatio  fit  probata  in  Tribubus  veftris , 
ut  ponam  eos  vobis  Principes.  Tunc  refpondijlis  mihi  : 
Bona  res  fft  ,  quam  vis  facere.  Tulique  de  Tribubus 
veftris  viros  fapientes  ,  (fi  nobiles  ,  (fi  conftitui  eos 
Principes ,  Tribunos  ,  (fi  Centuriones ,  (fi  Quinqua¬ 
genarios ,  ac  Decanos  ,  qui  docerent  vos  fingula.  v.  12, 

13,14,  ly-  566.  F. 

Audite  illos ,  (fi  quod  jufium  eft  judicate  ,  five  ci¬ 
vis  fit  ille  ,  five  peregrinus  :  Nulla  erit  difttnttio  per- 
finarum  ,  ita  parvum  audietis  5  ut  magnum  :  nec 
accipietis  cujufptam  perfonam ,  quia  Dei  judicium  eft. 
v.i6.ij.  567.  A. 

IV.  Et  oftendit  vobis  pattum  fuum  ,  quod  pracepit ,  ut 
faceretis ,  fi  decem  verba  ,  qua  fer ip [it  in  duabus  ta¬ 
bulis  lapideis,  v.  13.  _  53-8.C. 

XII.  Cave  ne  offeras  holocaufta  tua  in  omni  loco ,  quem 
videris  :  fed  in  eo  quem  elegerit  Dominus  in  una  tri¬ 
buum  tuarum  offeres  hoftias  ,  fi  facies  quacumque 
pracipio  tibi.  v.  13.  fi  \\.  583.  A. 

XVII.  Poftquam  autem  fiderit  in  folio  regni  fui ,  deferi- 
bet  fibi  Deuteronomium  legis  hujus  m  volumine  ,  ac¬ 
cipiens  exemplar  a  Sacerdotibus  Levitica  tribus  ,  (fi 
habebit  fecum  ,  legetque  illud  omnibus  diebus  vita 
fua  i  ut  difeat  timere  Dominum  Deum  fuum  ?  (fi  cu- 
ftodire  verba  ,  (fi  caremonias  ejus.  v.  18.  (fi  19. 

569.  B. 

XIX.  Non  ajfumes ,  (fi  transferes  terminos  pyoximi  tm , 
quos  fixerunt  priores  in  poffefftone  tua  ,  quam  Domi¬ 
nus  Deus  tuus  dabit  tibi  m  terra ,  quam  acceperis pof- 
fidendam.  v.  14.  407.  IX 

XXV.  Accipiet  eam  frater  ejus  ,  fi  fufeitabit  femen 

fratris  fui  :  (fi  primogenitum  ex  ea  filium  nomine  il¬ 
lius  appellabit  ,  ut  non  deleatur  nomen  ejus  ex  Ifrael. 
V.  y.  fi  6.  395.  A. 

XXVI.  Hodie  Dominus  Deus  tuus  pracepit  tibi ,  ut  fa¬ 
cias  mandata  hic  atque  judicia  :  (fi  cuftodias  (fi  im¬ 
pleas  ex  toto  corde  tuo  ,  (fi  ex  tota  anima  tua.  Do¬ 
minum  elegifti  hodie  ,  ut  fit  tibi  Deus  ,  (fi  ambules 
in  viis  ejus  ,  (fi  cuftodias  caremonias  illius  ,  (fi  man¬ 
data  ,  atque  judicia  i  (fi  obedias  ejus  imperio,  v.i  6, 

*7-  yyS.D. 

Dominum  elegifti  hodie ,  ut  ftt  tibi  Deus ,  (fi  am¬ 


bules  m  viis  ejus  ,  fi  cuftodias  caremonias  illius  fi 
mandata  ,  atque  judicia  ,  (fi  obedias  cjtis  imperio, 
v.  17.  516.  D. 

Et  Dominus  elegit  te  hodie  ut  fis  ei  populus  peculia¬ 
ris  ,  ftcut  locutus  eft  tibi  ,  fi  cuftodias  omnia  pracep - 
ta  illius  :  fi  factat  te  excelfiorem  cunilis  gentibus  i 
quas  creavit,  v.  18,19*  56 1.  E. 

XXVI!.  Cumque  tranftentis  Jordanem  ,  in  Terram  , 
quam  Dominus  Deus  tuus  dabit  tibi  ,  erigei  ingentes 
lapides ,  fi  calce  levigabis  eos ,  ut  pojfts  m  eis  feribere 
omnia  verba  legis  hujus,  v  2,  3 .  y 96.  A . 

Quando  ergo  tranftentis  Jordanem ,  erigite  lapides , 
quos  ego  hodie  pracipio  vobis  ,  m  monte  Hebal  ,  fi 
levigabis  eos  calce  :  fi  adificabis  ibi  altare  Domino 
Deo  tuo  de  lapidibus  quos  ferrum  non  tetigit  ,  fi  de 
faxis  informibus  fi  impolitis  :  fi  offeres  fuper  eos  ho¬ 
locaufta  Domino  Deo  tuo  ,  fi  immolabis  hoftias  paci¬ 
ficas  ,  comedefque  ibi  ,  fi  epu'abens  coram  Domino 
Deo  tuo.  Et  Jcnbes  fuper  lapides  omnia  verba  legis 
hujus  plane  fi  lucide.  v.  y  f  6, 7, er 8.  588.  B. 

596.  A. 

MalediUus  ,  qui  transfert  terminos  proximi  fui  ; 
fi  dicat  omnis  populus :  Arnen,  v.  17.  407.  E. 

XXIX.  Hac  funt  verba  foederis ,  quod  pracepit  Dominus 
Moyft ,  ut  feriret  cum  filus  Ijrael  m  terra  Moab  : 
prater  illud  foedus  ,  quod  cum  eis  pepigit  in  Oreb. 

v.  1.  jjgfc.  588.  E. 

Cuftodite  ergo  verba  patii  hujus  ,  &  implete  ea  : 
ut  intelligatis  umverfa  qua  facitis.  Hos  fiatis  hodie 
eunti i  coram  Domino  Deo  veftro  ,  Principes  veftn  , 
fi  Tribus  ,  ac  majores  natu  ,  atque  Dotlores,  omnis 
populus  Ifrael.  v.  9.  fi  10.  588.  E. 

ZJt  tranfeas  m  foedere  Domini  Dei  tui ,  fi  m  jure¬ 
jurando  ,  quod  hodie  Dominus  Deus  tuus  percutit  te- 
cum  :  ut  fufcitet  te  fibi  in  populum  ,  fi  ipfe  ftt  Deus 
tuus  ,  ftcut  locutus  eft  tibi  ,  fi  ftcut  juravit  patribus 
tuis  ,  Abraham  ,  Ifaac  ,  fi  Jacob.  N~ec  vobis  fohs 
ego  hoc  foedus  ferio  ,  fi  hac  juramenta  confirmo  ;  fed 
cuntlis prafentibus  ^  fi  abftentibus.  v.  12  ,  13,^'  14. 

588.  f’ 

XXXII.  Vbi  fiunt  Dii  eorum  ,  in  quibus  habebant  fi¬ 
duciam  ,  de  quorum  vithmis  comedebant  adipes  ,  fi 
bibebant  vinum  libaminum,  v,  37.  38.  498.  C. 

XXXIII.  Hi  cuftodierunt  eloquium  tuum  ,  fi  patlum 
tuum  ftervaverunt  ,  judicia  tua  b  Jacob  ,  fi  lenem 
tuam  0  Ifrael ,  ponent  thymiama  in  furore  tuo  ,  fi 
holocaufium  fuper  altare  tuum,  v.oq  10.  J32.  B. 

Ex  libro  j  O  S  U  E. 

V.  Fac  tibi  cultros  lapideos ,  fi  circumcide  file  undo  filios 

Ifrael.  Fecit  quod  jufferat  Dominus,  fi  circumcidit  fi¬ 
lios  Ifrael  in  colle  praputiorum.  v.  2.  ^-<5.  F. 

Populus  autem  qui  natus  eft  m  deferto,  per  quadra¬ 
ginta  annos  itineris  latijjlma  folitudmis  ,  mcircumci- 
fius  futi  fic.  donec  confumerentur  qui  non  audierant 
vocem  Domini  ,  fi  quibus  ante  juraverat  ,  ut  uon 
oftenderet  eis  terram  laEle  fi  molle  manantem.  Ho¬ 
rum  filii  in  locum  fiuccejferunt  patrum  ,  fi  circumci- 
fi  funt  d  Jofue  :  quia  ftcut  nati  fuerant  ,  m  praputto 
erant ,  nec  eos  in  via  aliquis  circumciderat  v.  y.6,  j. 

570.  E.  57 6.  F. 

VI.  V :c feramini  ,  tradidit  enim  vobis  Dominum  civi¬ 
tatem  ,  Jitque  ctvitas  hac  anathema,  verf.  16 ,  17. 

458.  £. 

Hos  autem  cavete  ne  de  his  *  qua  praeopta  funt , 
quippiam  contingatis  ,  fi  filis  pravancatioms  rei,  fi 
omnia  caftra  Ifrael  fub  peccato  fint  atque  turbentur. 
Quicquid  autem  auri  ,  fi  argenti  fuerit  ,  fi  v  a  fo¬ 
rum  aneorum  ac  ferri  ,  Domino  eonfecretur  ,  repofi- 
tum  in  thefauris  ejus.  v.  1  8-  fi  \  9-  4^8.  E. 

VII.  Audient  Chananai  ,  fi  omnes  habitatores  Terra , 
fi  pariter  conglobati  circumdabant  nos  ,  atque  dele - 

*  Eeee  2  bunt 


INDEX  SACRiE  SCRIPTURI 


bunt  nomen  noftrum  de  terra,  v.  9.  396.  E. 

XX Ii.  Cumque  vemjfent  ad  tumulos  fordanis  m  terra, 
Chanaan  ,  adificaverunt  juxta  Jordanem  altare  infi¬ 
nita  magnitudinis.  v .  10.  603.  F. 

Quod  cum  audiffent  filii  Ifirael ,  &  ad  eos  certi 
nuncu  detulijfent ,  adificaffe  filios  Ruben ,  &  Gad ,  & 
dimidia  tribus  Manafie  ,  altare  m  terram  Chanaam 
fuper  fordanis  tumulos  ,  contra  filios  Ifirael ,  conve¬ 
nerunt  omnes  m  Silo ,  ut  afcenderent ,  CT  dimicarent 
contra  eos.  v.  \l.  &  12.  604.  A. 

Hac  mandat  omnis  populus  Domini  :  Qua  eft  ifia 
tranfigreffio  ?  cur  reliquiftis  Dominum  Deum  Ifirael , 
adficantes  altare  facrilegum  ,  dr  a  cultu  illius  rece¬ 
dentes  ?  v.  16.  604.  Ci 

Quod  fi  putatis  immundam  ejfe  terram  pojfefiionis 
vefira  ,  traUftte  ad  terram  ,  in  qua  Tabernaculum 
Domini  eft ,  &  habitate  inter  nos  ,  tantum  ut  a  Do¬ 
mino  ,  dr  a  noftro  confortio  non  recedatis  ,  ad/ficato 
altari  prater  altare  Domini  Dei  noftri.  v.  19.  604. 

D. 

Refponderuntque  filii  Ruben  ,  dr  Gad  ,  dr  dimi¬ 
dia  Tribus  Manafie  Principibus  legationis  Ifirael : 
Fortififimus  Deus  Dominus  ,  fiortifiimus  Deus  Do¬ 
minus  ,  ipfie  novit  ,  &  Ifirael  fimul  mtelliget  :  fi 
pravaricationis  animo  hoc  altare  confitruximus  ,  non 
cuftodiat  nos  ,  fied  puniat  nos  in  prafenti  :  dr  fi  ea 
mente  fecimus  ,  ut  holocaufta  ,  dr  fiacrificium  ,  cr 
pacificas  vilhmas  fuper  eo  imponeremus  ,  ipfie  q ru¬ 
rat  dr  judicet,  verfi  21  ,  22  ,  &  23-  605.  A. 

Extruamus  nobis  altare  ,  non  in  holocaufta ,  neque 
ad  viUimas  offerendas  ,  fied  in  teftimonium  inter  nos9 
&  vos  ,  &  fiobolem  noftram  veftramque  progeniem , 
ut  fierviamus  Domino  ,  &  juris  noftri  fit  offerre  holo- 
caufia  ,  dr  vili  imas ,  <fr  pacificas  bofiias  :  dr  nequa¬ 
quam  dicant  cras  filii  veflri  filiis  noftris  :  Non  eft  vo¬ 
bis  pars  in  Domino.  Quod  fi  voluerint  dicere  ,  re- 
fipondebunt  eis  :  Ecce  altare  Domini  ,  quod  fecerunt 
patres  noftri ,  non  in  holocaufta  ,  neque  in  fiacrificium , 
fied  m  teftimonium  noftrum  ,  ac  veftrum.  v.  26.  27. 
^'28.  591. B. 

Quibus  auditis  ,  Thinees  Sacerdos  ,  &  Principes 
legationis  Ifirael  qui  erant  cum  eo  ,  placati  fiunt  :  dr 
verba  filiorum  Ruben  ,  &  Gad  ,  dr  dimidia  Tribus 
Manaffie  libentijfime  fiuficeperunt.  v.  30.  6 05.  A. 

Teftimonium  noftrum,  quod  Dominus  ipfie  fit  Deus. 
2/.  34.  592.  D. 

XXlV.  Teftes  vos  eftis  ,  quia  ipfi  elegeritis  vobis  Do¬ 
minum  ut  fierviatis  ei ,  refponderuntque  teftes.  v.  22. 

559-C 

Ex  libro  JUDICUM. 

VIII.  Dominare  noftri  tu  ,  dr  filius  tuus  ,  dr  filius  filii 
tui  ,  quia  liberafti  nos  de  manu  Madian.  Quibus 
ille  ait  :  Non  dominabor  veftri  ,  nec  dominabitur  m 
vos  filius  meus  ,  fied  dominabitur  m  vobis  Dominus, 
v.zz.  563.  D.  j6j.D. 

IX-  Humquidpofium  defer  ere  pinguedinem  meam,  qua 
dr  Dii  utuntur  ,  dr  homines  ,  dr  venire  ut  inter  li¬ 
gna  promovear  ?  v.  9.  4oy.  D. 

Ex  libro  R  U  T  H. 

I V  *  7  eft  es  vos  eftis  hodie ,  quod  poffederim  omnia  ,  qua 
fuerunt  Elimelech  ,  &  Chelion  ,  dr  Mahalon  ,  tra¬ 
dente  Noemi  :  dr  Ruth  Moabitidem  uxorem  Maha. 
Ion  m  conjugium  fiumpferim  ,  ut  fiuficitem  nomen  de- 
funlli  m  hareditate  fiua  ,  ne  vocabulum  ejus  de  fami¬ 
lia  fiua  ac  patribus  dr  populo  deleatur,  v.  9.  dr  1  o. 

396.  F. 


Ex  libro  I.  REGUM. 

I.  Venit  ergo  dies  ,  dr  immolavit  Elcana  ,  dedit  que 

Phenenna  uxori  fiua  ,  dr  cunilis  filus  ejus ,  dr  filiabus 
partes :  Anna  autem  dedit  partem  unam  triflis  ,  quia 
Annam  diligebat.  Dominus  autem  concluferat  vulvam 
ejus.  v.  4.  cr  5.  497.  E, 

Et  adduxit  eum  fecum  poftquam  ablallaverat  in 
vitulis  tribus  ,  dr  tribus  modus  farina  ,  er  amphora 
vim.  v.  24.  503.  F.  504.  E. 

II.  Porro  filii  Heli  ,  filii  Beli al ,  neficientes  Dominum, 

neque  officium  Sacerdotum  ad  populum  :  fied  quicum¬ 
que  immolaret  vilhmam  ,  veniebat  puer  Sacerdotis , 
dum  coquerentur  carnes  ,  &  habebat  fuficinulam  tri¬ 
dentem  m  manu  fiua  ,  dr  mittebat  eam  m  lebetem , 
vel  m  caldariam  aut  ollam  ,five  in  cacabum :  &  omne 
quod  levabat  fufcinula ,  tollebat  Sacerdos  fibi.  v.  12, 
131^14.  675-.  C. 

Incendatur  primum  juxta  morem  hodie  adeps  ,  dr 
tolle  tibi  quantumcumque  defiderat  anima  tua.  v.  1 6. 

.  67f-  D. 

Erat  ergo  peccatum  puerorum  grande  nimis  coram 
Domino ,  quia  retrahebant  homines  a  fiacnficio  Domi¬ 
ni.  v.  17.  403.  B. 

Quare  calce  abjecifti  vi II imam  meam  &  munera 
mea ,  qua  pracepi  ut  offerrentur  m  Templo ,  &  magis 
honorabit  filios  tuos ,  quam  me?  v.  29  403.  C. 

Pars  magna  domus  tua  morietur  ,  cum  ad  virilem 
atatem  pervenerit.  Hoc  autem  erit  tibi  fiignum,  quod 
venturum  eft  duobus  filiis  tuis  ,  Ophnt  &  Phtnees  : 
in  die  uno  morientur  ambo.  v.  33.  CT  34.  ibici. 

Et  fiuficitabo  mihi  Sacerdotem  fidelem.v.  3^  446.E. 

IV.  Ingemuerunt  Philtftiim  ,  dicentes :  Veh  nobis  ,  non 

enim  fuit  tanta  exuit  at  io  heri ,  &  nudPiis  tertius:  Veh 
nobis.  Quis  nos  fialvabit  de  manu  fiubhmium  Deorum 
iftorum  ?  hi  fiunt  Dii  ,  qui  percujferunt  zASgyptum 
omni  plaga  m  deferto,  v.  8.  383.  C. 

V.  tMggravata  eft  autem  manus  Domini  fuper  Az.otios , 
ac  demolitus  eft  eos  :  &  percuffit  in  fiecretiori  parte  na¬ 
tium  Atotum  ,  &  fines  ejus  ,  &  ebullierunt  villa  , 
Cr  agri  m  medio  regionis  illius  ,  Cr  nati  fiunt  mures , 
&  f  alia  eft  confufto  mortis  magna  in  civitate,  v.  6. 

383.  F. 

VI.  Dimittite  eam  ,  ut  vadat.  Et  afficietis  :  &  fi 
quidem  per  viam  finium  fiuorum  afcenderit  contra 
Bethfiames  ,  ipfie  fecit  nobis  hoc  malum  grande,  v.  8, 

9.  381.  D. 

Ibant  autem  in  direllum  vacca  ,  per  viam  qua  du¬ 
cit  Bethfiames  ,  &  itinere  uno  gradiebantur  pergentes 
dr  mugientes :  &  non  decimabant  neque  ad  dexteram 
neque  ad finiftram.  v.  12.  3 8 3. E. 

Percuffit  autem  Dominus  de  viris  Bethfamitibus , 
eo  quod  vidiffent  Arcam  Domini  :  &  percuffit  de  po¬ 
pulo  feptuagwta  viros ,  &  quinquaginta  millia  plebis  : 
dr  luxit  populus,  v.  19.  381.  F. 

VII.  Abftulerunt  ergo  filii  Ifirael  Baalim ,  &  Aftaroth , 

dr  fierv ierunt  Domino  [oli.  ^.4.  583.  C. 

Et  convenerunt  m  Mafiphat ,  haufieruntque  aquam^ 
dr  effuderunt  m  confpellu  Domini  ,  &  jejunaverunt 
in  die  illa  ,  atque  dixerunt  ibi  :  Peccavimus  Domi¬ 
no.  v.  6.  440.  E. 

VIII.  Audi  vocem  populi  in  omnibus  ,  qua  loquuntur 

tibi  s  non  enim  te  abjecerunt  ,fied  me  ,  ne  regnem  fu¬ 
per  eos.  v.  7.  563.  C.  e,  66.  B. 

Rex  enim  erit  fuper  nos ,  &  erimus  nos  quoque  fi- 
cut  omnes  gentes  :  dr  judicabit  nos  Rex  nofter  ,  dr 
egredietur  ante  nos ,  dr  pugnabit  bella  noftra  pro  no¬ 
bis.  v.  1 9.  er  20.  566.  A. 

X.  Cumque  abieris  inde  ,  dr  ultra  tranfieris  ,  &  vene¬ 
ris  ad  quercum  Thabor  ,  invenient  te  ibi  tres  viri 
aficendentes  ad  Deum  tn  Bethel  ,  unus  portans  tres 
hoedos ,  dr  alius  tres  tortas  panis ,  dr  alius  portans  la¬ 
genam  vim.  v.  3.  ^04.  A.  504.  F.  583. C. 

Et 


INDEX  SACR 

Et  fer  ip fit  in  libro  ,  (fi  repofutt  coram  Domino,  v. 
27.  440.  C. 

XIV.  ludificavit  autem  Sani  altare*  Z/.35.  797.  B. 

XV.  Porro  triumphator  tn  Ifrael  non  parcet ,  (fi  poeni¬ 

tudine  non  flefletur  ,  neque  enim  homo  efi  ,  ut  agat 
poenitentiam .  v »  29.  763.  B. 

XVII.  Porro  pondus  lorica  ejus  quinque  millia  ficlorum 
aris  erat.  v.  7.  307.  C. 

XXI.  Si  mundi  fiunt  pueri  ,  maxime  a  mulieribus?  Et 
refipondit  David  Sacerdoti ,  (fi  dixit  ei  :  Equidem  fi 
de  mulieribus  agitur  ,  continuimus  nos  ab  hen  ,  (fi 
nudiustertius  ,  quando  egrediebamur ,  (fi  fuerunt  va- 
fia  puerorum  fanfla.  v.^cfiq.  588.  B. 

Porro  via  hac  polluta  efi  ,  fied  fianchficabitur  hodie 
in  vafis.  v.  7.  688. C. 

Neque  enim  erat  ibi  panis ,  nifi  tantum  Panes  pro- 
pofitionis  ,  qui  fub lati  fuerant  a  facie  Domini ,  ut  po¬ 
nerentur  panes  calidi,  v  6.  489.  E. 

XXVIII.  Mutavit  ergo  habitum  fisum  ,  veflitufque  efi 
alus  veftimentis ,  &  abiit  ipfie  ,  (fi  duo  viri  cum  eo , 
veneruntque  ad  mulierem  node  ,  (fi  ait  illi  :  divina 
mihi  in  Pythone  ,  (fi  fufcita  mihi ,  quem  dixero  tibi, 
v.  8  779.  D. 

Dixit  que  ei  mulier  :  quem  fufeitabo  tibi?  qui  ait : 
Samuelem  mihi  fufcita.  Cum  autem  vidifiet  mulier 
Samuelem ,  exclamavit  voce  magna  ,  (fi  dixit  ad 
Saul :  Quare  impofiuifii  mihi?  tu  es  enim  Saul.  Di- 
xitque  ei  Rex  :  Noli  timere.  Quid  vidifii  ?  (fi  ait 
mulier  ad  Saul  1  Deos  vidi  afeendentes  de  terra,  v. 

I  1,12,  &  13.  579 ,E. 

Ex  libro  II.  REGUM. 

VII.  Numquid  tu  adtficabis  mihi  domum  ad  habitan¬ 
dum  ?  nec  enim  habitavi  in  domo ,  ex  die  illa  ,  qua 
eduxi  filios  Ifrael  de  terra  «fiBgypti  ,  ufque  in  diem 
hanc  :  fed  ambulabam  in  Tabernaculo  ,  (fi  in  tento¬ 
rio.  v.  fi  &  6.  471.  E. 

XIV.  Et  quarunt  extinguere  ficintillam  meam ,  qua  re¬ 
liti  a  efi ,  ut  non  fuperfit  viro  meo  nomen ,  (fi  reliquia 
fup er  terram,  v.  7.  397.  A. 

XXLV.  Erige  Domino  altare,  v.  18.  447.  A. 

Ex  libro  III.  REGUM. 

II.  Abiathar  quoque  Sacerdoti  dixit  Rex  :  Vade  in  A- 
nathoth  ad  agrum  tuum  1  (fi  equidem  vir  mortis  es, 
fed  hodie  non  te  interficiam ,  quia  portafii  Arcam  Do¬ 
mini  coram  David  Patre  meo  ,  (fi  fufiinuifli  laborem 
in  omnibus  ,  tn  quibus  laboravit  pater  meus.  Ejecit 
ergo  Salomon  Abiathar  ,  ut  non  ejfet  Sacerdos  Domi¬ 
ni.  v  2  6.&2.J.  726.  F. 

VI.  Et  fecit  m  Oraculo  duos  Cherubim  de  lignis  oliva¬ 
rum  decem  cubitorum  altitudinis,  v.  23.  474.  B. 

Texit  quoque  Cherubim  auro.  v.  28.  ibid. 

Fecit  m  introitu  Templi  pofies  de  lignis  olivarum  , 
quadrangulatos :  (fi  duo  ofiia  de  lignis  abiegnis  altnn- 
fecus ,  (fi  utrumque  ofiium  duplex  erat ,  (fi  fe  invicem 
tenens  aperiebatur.  Et  fculpfit  Cherubim  ,  (fi  pal¬ 
mas  ,  (fi  calaturas  valde  eminentes ,  operuitque  omnia 
laminis  opere  quadro  ad  regulam. V-^^^fi  608. C. 

VII.  Fecit  ergo  Hiram  lebetes  ,  (fi  fcutras  ,  (fi  hamu¬ 

las  ,  (fi  perfecit  omne  opus  Regis  Salomonis  m  Templo 
Domini,  v.  40.  671.  D. 

VIII.  Tunc  congregati  fiunt  omnes  majores  natu  Ifrael 

cum  Principibus  Tribuum  ,  (fi  Duces  familiarum  fi. 
liorum  Ifrael  ad  Regem  Salomonem  in  f  er  u filem  :  ut 
deferrent  Arcam  foederis  Domini  de  Civitate  David , 
id  efi  de  Sion.  Convenitque  ad  Regem  Salomonem 
univerfus  Ifrael  in  menfe  Ethanim  ,  in  folemni  die  , 
ipfe  efi  menfis  feptimus.  V eneruntque  cunfli  fenes  de 
Ifrael.  V.  1,2.  (fi  3.  427.  D. 

Et  intulerunt  Sacerdotes  ,  Arcam  f  cederis  Domini 


JE  SCR.IPTUR.yE. 

in  locum  fuum  ,  in  oraculum  Templi  ,  in  SanElum 
San florum  fubter  alas  Cherubim.  v.  6.  427.  F. 

Siquidem  Cherubim  expandebant  alas  fuper  locum 
zArca  ,  (fi  protegebant  Arcam  ,  (fi  velles  ejus  defit- 

Per-  vj  7-  474.  D . 

cAidificans  adificavi  domum  in  habitaculum  tuum , 
firmijfimum  folium  tuum  m  fempiternum.  verf.  13. 

431.  A.  ibid. 

Domine  Deus  meus  ,  audi  hymnum ,  (fi  orationem, 
quam  fervus  tuus  orat  coram  te  hodie  ,  ut  fint  oculi 
tui  aperti  fuper  domum  hanc  noflc  ac  dte.  v.  28. 

j'  •,  43  !•  B. 

In  die  illa  fanfhficavit  Rex  medium  atrii  ,  quod 

erat  ante  domum  Domini.  Fecit  quippe  holocaufium 
ibi ,  (fi  facrificium  ,  (fi  adipem  pacificorum ,  quoniam 
altare  areum ,  quod  erat  coram  Domino ,  minus  erat , 
(fi  capere  non  poterat  holocaufium ,  (fi  facrificium ,  (fi 
adipem  pacificorum,  v.64.  583.  F.  627.D. 

Fecit  ergo  Rex  Salomon  in  tempore  ilio  feftiv  itat  em 
celebrem  ,  (fi  omnis  Ifrael  cum  eo,  multitudo  magna 
ab  introitu  Emath ,  ufque  ad  rivum  tAfgypti ,  coram 
Domino  Deo  noftro  feptem  diebus  ,  &  feptem  diebus  , 
id  efi ,  quatuordecim  diebus.  Et  in  die  0 flava  dimi- 
fit  populos,  qui  benedicentes  Regi  profecti  funt.  v  67. 
&  66.  640.  A.  683.  C. 

X.  Fecit  quoque  Rex  Salomon  ducenta  fcuta  de  auro 

punjfimo  ,  fexcentos  auri  fidos  dedit  m  laminas  fcuti 
unius,  v.  16.  Q 

XI.  Tunc  adificavit  Salomon  fanum  Chamos  Idolo  Mo - 
ab  m  monte  ,  qui  efi  contra  Jerufalem  ,  (fi  Moloch 
Idolo  filiorum  Ammon  ,  atque  in  hunc  modum  fecit 
univerjis  uxoribus  fuis  alienigenis  ,  qua  adolebant 
thura  ,  1 fi  immolabant  Diis  fuis.  v,J.  (fi8  784.  B. 

Et  hac  efi  caufa  rebellionis  adverfus  eum  ,  quia 
Salomon  adificavit  Mello  ,  (fi  aquavit  voraginem 
Civitatis  David  patris  fui.  v.  27.  4 1 8.  A. 

Si  igitur  audieris  omnia  ,  qua  pracepero  tibi  ,  (fi 
ambulaveris  m  vhs  meis  ,  &  feceris  quod  reflum  efi 
coram  me  ,  cuftodiens  mandata  mea  ,  (fi  pracepta 
mea  ,  ficut  fecit  David  fervus  meus  ,  ero  tecum.  v , 

3^-  795- B» 

XII.  zALdificavit  autem  feroboam  Sichem  in  monte  E- 

phraim  ,  &  habitavit  ibi ,  (fi  egreffus  inde ,  adi  fica * 
vit  Phanuel.  v.  27.  59  3  •  C6 

XV.  Er  fecit  Afa  reflum  ante  confpeflum  Domini  ficut 
David  pater  ejus  :  (fi  abflulit  effeminatos  de  terra  , 
purgavitque  univerfas  fordes  Idolorum,  qua  fecerant 
patres  ejus.  Infuper  &  Maccham  matrem  fuam  amo¬ 
vit ,  ne  ejfet  Princeps  m  facris  Priapi ,  (fi  m  luco  ejus , 
quem  confecraverat :  fubvertitque  fpecum  ejus  ,  (fi 
confregit  Jimulacrum  turpijfimum  ,  (fi  combuffit  in 
torrente  Cedron  :  excelfa  autem  non  abfiuht.  v.  1 1 

12,  13,  er  14.  '  594  b! 

XVII I.  Et  accedente  ad  fe  populo  ,  curavit  altare  Do* 
mini ,  quod defiruflum fuerat,  v.  30.  796.  A . 

Et  accedente  ad  fe  populo ,  curavit  altare  Domini, 
quod  defiruflum  fuerat  ,  (fi  tulit  duodecim  lapides  , 
juxta  numerum  Tribuum  filiorum  facob  ,  ad  quem 
faflus  efi  fermo  Domini  ,  dicens  :  Ifrael  erit  nomen 
tuum.  Et  adificavit  de  lapidibus  altare  m  nomine 
Domini  :  fecitque  aquaduflum ,  quafi  per  duas  ar ac¬ 
tiunculas  in  circuitu  altaris  ,  (fi  compofuit  hjna  ,  di* 
vifitque  per  membra  bovem,  verfyo ,  31  ,  32,,  33. 

591  E.  792.  E. 

Et  tulit  duodecim  lapides  ,  juxta  numerum  Tri¬ 
buum  filiorum  facob  ,  ad  quem  faflus  efi  fermo  Do¬ 
mini  dicens  :  Ifrael  erit  nomen  tuum.  v.  3  r.  (fi  32. 

792.  E.  794.  B. 

Domine  Deus  Abraham  ,  (fi  Ifaac  ,  (fi  Ifrael , 
oflende  hodie,  quia  tu  es  Deus  Ifrael.  v.  36.  594.  D. 

Exaudi  me  Domine  ,  exaudi  me  :  ut  difcat  popu¬ 
lus  ifie ,  quia  tu  es  Dominus  Deus ,  (fi  tu  convertifii 
corsorum.  v.  37,  594*  C, 

Eeee  3  Do* 


INDEX  sacra;  scriptura 


“Dominus  ipfe  efi  Dens  ,  Dominas  ipje  efi  Deas.  v. 

39*  .  .  794- D- 

XX.  Dii  montiam  fant  Dii  eorum  ,  ideo  fuperaverunt 
nos  :  fed  melius  efi  ut  pugnemus  in  campefribus  ,  fi 
obtinebimus  eos.  v.  z 3.  582.  B. 

Servus  tuus  egrejfus  efi  ad  prxhandum  cominus: 
cumque  fugijfet  vir  unus  ,  adduxit  eum  quidam  ad 
me  ,  fi  ait  :  Cufiodi  virum  tfium  :  qui  fi  lapfus 
fuerit ,  erit  anima  tua  pro  anima  ejus  ,  aut  talentum 
argenti  appendes,  v.  3 9.  299.  C. 

Ex  libro  IV.  REGUM. 


V.  Vere  fcio ,  quod  non  fit  alius  Deus  in  univcrfa  terra, 
nifi  tantam  m  Ifirael  fic.  Obfecro  itaque  ,  concede 
mihi ,  ut  tollam  onus  duorum  burdonum  de  terra;  non 
enim  faciet  ultra  fervus  tuus  holocaufium ,  aut  vilii- 
mam  Diis  alienis  ,  nifi  Domino,  v.  1  f ,  16 ,  fi  17. 

378.  F. 

Hoc  autem  folum  efi  ,  de  quo  depreceris  Dominum 
pro  fervo  tuo  ,  quando  ingredietur  Dominus  meus 
Templum  Remmon  ut  adoret  :  fi  illo  innitente  fuper 
manum  meam  ,  fi  adoravero  in  Templo  Remmon  , 
adorante  eo  in  eodem  loco ,  ut  ignofcat  mihi  Dominus 
fervo  tuo  pro  hac  re.  v.  18.  fi  19.  379.  A. 

XVI.  Perrexit  que  Rex  Achaz.  in  occurfam  Theglath- 
phalafar  Regi  Ajfjriorum  in  Damafcum ,  cumque  vi- 
difiet  altare  Damafci  ,  mifit  Rex  Achaz.  ad  Unam 
Sacerdotem  exemplar  ejus  ,  fi  fimihtudmem  juxta 
omne  opus  ejus.  Extruxitque  ZJnas  Sacerdos  altare : 
juxta  omnia  qua  praceperat  Rex  Achaz.  de  Damafco  , 
ita  fecit  Sacerdos  Orias  ,  donec  veniret  Rex  Achaz. 
de  Damafco.  Cumque  veniffet  Rex  de  Damafco ,  vi¬ 
dit  altare  ,  fi  veneratus  efi  illud  :  afcenditque  ,  fi 
immolavit  holocaufia  ,  fi  facnficium  fuum  ,  fi  li¬ 
bavit  libamina ,  fi  fudit  fanguinem  pacificorum ,  qua 
obtulerat  fuper  altare,  v.  IO,  1 1,  1 2,  I  3.  qcj  1 .  D. 

Alufach  quoque  Sabbati  ,  quod  adificaverat  in 
Templo  ,  fi  mgreffum  Regis  exterius  convertit  in 
Templum  Domini  ,  propter  Regem  Affyriorum.  v.  18. 

591.  D. 

XXI.  Converfufque  efi  ,  fi  adi  f  cavit  excelfa ,  qua  difi- 
fipaverat  Ez.echias  puter  ejus  :  fi  erexit  aras  'Baal , 
&  fecit  lucos  ficut  fecerat  Achab  Rex  Ifirael,  fi  ado¬ 
ravit  omnem  militiam  ccsh ,  &  coluit  eam.  Extruxit¬ 
que  aras  m  domo  Domini  ,  de  qua  dixit  Dominus : 
In  jerufalem  ponam  nomen  meum.  Et  extruxit  al¬ 
taria  im  iv  er  fi  militia  coeli  m  duobus  atriis  Templi 
Domini.  584.  C. 

Ex  libro  I.  PARALIE. 


XX  T.  Dedit  ergo  David  Ornan  pro  loco ,  ficlos  auri  ju- 
fiiffmi  ponderis  fexcentos.  V.  2J.  504.  D. 

Et  adificavit  ibi  altare  Domino  :  obtulitque  holo¬ 
caufia  ,  C r  pactfca  ,  fi  invocavit  Dominum ,  fi  ex¬ 
audivit  eum  m  igne  de  ccelo  fuper  altare  holocaufti. 
v.  26.  417.  F. 

Tabernaculum  autem  Domini  ,  quod  fecerat  Moy- 
fes  in  deferto ,  fi  altare  holocaufiorum  ,  ea  tempefiate 
erat  in  excelfo  Gabaon.  Et  non  pravaluit  David  ire 
ad  altare  ,  ut  ibi  objecraret  Deum  :  nimio  enim  fu¬ 
erat  timore  perterritus  ,  videns  gladium  Angeli  Do¬ 
mini.  v.29  50.  567.  F. 

XXlir.  Et  impofuerunt  ei  diadema  ,  fi  teftimomum , 
dederuntque  m  manu  ejus  tenendam  legem  ,  fi  con- 
fiituerunt  eum  Regem,  v.  1  1.  769.  C. 

Aurum  quoque  dedit  in  menfas  Propofitionis ,  pro 
diverfitate  men furum  ,  fimi  liter  fi  argentum  m  alias 
menfas  argenteas  :  Ad  fufanulas  quoque ,  &  phialas, 
fi  thuribula  ex  auro  punjjimo  ,  fi  leunculos  aureos 
pro  qualitate  menfura  pondus  dfiribuit  ,m  Leunculum , 
&  leunculum.  v,i6,fiiy.  5 13.  E. 


Similiter  fi  in  leones  argenteos  ,  diverfum  argenti 
pondus feparavit.  v.iy.  ibid. 

Altari  autem  ,  in  quo  adoletur  incenfum  ,  aurum 
punffimum  dedit  :  ut  ex  ipfo  fieret  fimihtudo  quadri- 
g&  Cherubim  extendentium  alas  ,  fi  velantium  Ar¬ 
cam  foederis  Domini.  Omnia  ,  inquit  ,  venerunt 
fcripta  manu  Domini  ad  me ,  ut  intelligerem  univer- 
fa  opera  exemplaris,  v.  18.  fi  19.  474-  E" 

Et  erunt  fub  manu  fditsrum  Aaron  m  cultum  do¬ 
mus  Domini  ,  in  vefiibulis ,  fi  m  exhedris  ,  fi  m  lo¬ 
co  purificationis ,  fi  in  Sanctuario  ,  0'  m  univerfis 
operibus  ejus.  v.  28.  438.  19. 

Ex  libro  II..  PARALI  P. 

III.  Fecit  etiam  in  domo  SanEli  Sanblorum  Cherubim 
duos  ,  opere  fiatuano  ,  fi  texit  eos  auro.  verf.  10. 

474.  B. 

AU  Cherubim  viginti  cubitis  extendebantur  ,  ita 
ut  una  ala  haberet  cubitos  quinque  ,  fi  tangeret  pa¬ 
rietem  domus,  fi  altera  quinque  cubitos  habens, aliam 
tangeret  alterius  Cherub  :  Similiter  Cherub  alterius 
ala  quinque  habebat  cubitos  ,  fi  tangebat  parietem  : 
fi  ala  ejus  altera  quinque  cubitorum ,  alam  Cherub 
alterius  contingebat  :  Igitur  ala  utnufque  Cherubim 
expanfi  erant  ,  fi  extendebantur  per  cubitos  vigmtt. 
V.  ll.XZ.fi  474,  C. 

Ipfi  autem  flabant  er  e  SI  is  pedibus  ,  (fi  facies  eorum 
erant  ver  fi  ad  exteriorem  domum,  v.  1  3.  474.  B 

IV.  Fecit  quoque  altare  ancum  viginti  cubitorum  longi¬ 

tudinis  ,  &  viginti  cubitorum  latitudinis  ,  (fi  decem 
cubitorum  altitudinis. v.  1.  60  f.  B.  606.  B.607.  E. 

6,J.D.  626.R 

Fecit  etiam  atrium  Sacerdotum ,  (fi  bfifilicam gran¬ 
dem  :  (fi  oftia  in  bafilica  ,  qua  textit  are.  verf.  9. 

608.  C.  672.  E. 

Fecit  autem  Hiram  lebetes ,  (fi  creagras  ,  fi  phia¬ 
las  ,  fi  complevit  omne  opus  retis  m  domo  Dei.  v.  j  1. 

671.  D. 

Thymiateria  quoque  ,  fi  thuribula  ,  fi  phialas ,  fi 
mortariola  ex  auro  purifiimo.  v.  22.  535".  A. 

V.  Et  intulerunt  Sacerdotes  Arcam  foederis  Domini  in 

locum  fuum,  id  efi ,  ad  oraculum  Templi ,  mSanUa 
Sanctorum  fubter  alas  Cherubim  :  ita  ut  Cherubim 
expanderent  alas  fuas  fuper  locum  ,  in  quo  pofita  erat 
Arca ,  fi  ipfim  Arcam  tegerent  cum  veSHbus  Juis. 
v.  7.  fi  8.  474.  D. 

XI.  Sacerdotes  autem  ,  fi  Levita ,  qui  erant  in  univcr- 
Jb  Ifirael ,  venerunt  ad  eum  de  cunilis  fedibus  fuis  , 
relinquentes  fuburbana ,  fi  poffeffiones  fuas ,  fi  tran- 
feuntes  ad  fi  udam ,  fi  fierufalem  :  eo  quod  abjecif- 
fet  eos  froboam  ,  fi  pofieri  ejus  ,  ne  Sacerdotio  Do¬ 
mini  fungerentur.  v.  ig.  14.  ^94.  A. 

Sed  fi  de  cunilis  Tribubus  Ifirael ,  quicumque  de¬ 
derant  cor  fuum ,  ut  quarerent  Dominum  Deum  Ifirael, 
venerunt  in  ferufalem  ad  immolandum  vichmas  fuas 
coram  Domino  Deo  Patrum  fuorum.  v.  16.  ibid. 

XXVI.  Fuit  igitur  Oz.ias  Rex  leprofus  ufque  ad  diem 
mortis  fax  ,  &  habitavit  in  domo  feparata  plenus  lepra, 
ob  quam  cjellus  fuerat  de  domo  Domini,  verf.  21. 

4°  3.  E. 

XXVIII.  Non  fecit  reclum  in  confpectu  Domini  ,  ficut 
David  pater  ejus.  v.  2.  ^82  B. 

Ipfe  efi ,  qui  adolevit  incenfum  in  Valle  Benennom, 
fi  lufiravit  filios  fuos  tn  igne  ,  juxta  ritum  Gentium , 
quas  interfecit  Dominus  m  adventu  filiorum  Ifirael. 
v.  3.  581.  F. 

Ipfe  efi ,  qui  adolevit  incenfum  m  Valle  Benennom, 
obfervabat  fomnia  ,  fellabatur  auguria ,  maleficis  ar¬ 
tibus  inferviebat.  v.  ibid. 

XXIX.  Congregaveruntque  fratres  fuos  ,  fi  fanShfica- 
ti  fiunt  ,  fi  mgreffi  fiunt  juxta  mandatum  Regis  ,  fi 
imperium  Domini  ,  ut  expiarent  domum  Dei.  Sa¬ 
cer- 


INDEX  SACR 

cerdotes  quoque  ingreffi  templum  Domini  ,  ut  fanlli- 
flcarent  illud ,  extulerunt  omnem  immunditiam  ,  quam 
intro  repererant  m  veflibulo  domus  Domini  ,  quam 
tulerunt  Levita  ,  &  afportaverunt  ad  torrentem  Ce- 
dron  foras.  v.\q9\  6.  438.  F. 

Ceperunt  autem  prima  die  menfls  primi  mun¬ 
dare  ,  &  in  die  oilavo  ejufdem  menfs  ingreffi  funt 
porticum  Templi  Domini  ,  expiaveruntque  Templum 
diebus  otio.  v.  17.  682.  C. 

Et  m  die  fextadecima  ejufdem  menfs ,  quod  coepe¬ 
rant  impleverunt,  v.  1 7.  682.  D. 

Ex  libro  I.  E  S  D  R  VE. 

o 

IIT.  Et  furrexit  fofiue  filius  jofedech  ,  &  fratres  ejus  Sa¬ 
cerdotes  ,  &  Zorobabel  filius  Salathiel  ,  &  fratres 
ejus,  &  adificaverunt  altare  Dei  Ifracl ,  ut  offer¬ 
rent  in  eo  holocauflomata  ,  fcut  fcriptum  efl  m  lege 
Aioyfi  viri  Dei.  Collocaverunt  autem  altare  Dei  fu- 
per  bafis  fuas.  ^.2,3.  606.  C.  647-  A. 

Deterrentibus  eos  per  circuitum  populis  terrarum  , 
&  obtulerunt  Juper  illud  holocauftum  Domino  mane  , 
&  vefpere.  v.  3.  645.  A.  649- D. 

Eeceruntque  folemnitatem  Tabernaculorum  ,  fcut 
fcriptum  efl  :  &  bolocaufla  diebus  fingulis  ,  per  ordi- 
nem ,  fecundum  praleptum  opus  Dei  m  die  fluo.  v.  4. 

647.  F. 

Et  pofl  hsc  holocauflum  juge  tam  in  Calendis ,  quam 
in  umverfis  folemnitatibus  Domini,  v.  7.  647  D. 

VI.  Et  fecerunt  folemnitatem  Azymorum  feptem  diebus, 
v.  2 1.  636.  F . 

Ex  libro  III.  E  S  D  R  i. 

II»  Et  Cyrus  Rex  protulit  vafafacra  Domini ,  qua  tran- 
flulit  Nabuchodonofor  Rex  Babylonis  ex  jerufalem , 
&  confecravit  ea  Idolo  fuo.  Et  proferens  ea  Cyrus 
Rex  Perfarum  ,  tradidit  Mithridato  ,  qui  erat  fuper 
thefauros  ipfus  ,  per  hunc  autem  tradita  funt  Salma- 
nafaro  Prajidi  fudeU^  horum  autem  hic  numerus ,  li¬ 
batoria  argentea  ,  duo  millia  quadringenta  ,  athifca 
argentea  triginta  ,  phiala  aurea  triginta  i  item  argen¬ 
tea  duo  millia  quadringenta  ,  &  alia  vafa  mille  i 
omnia  autem  vafa  aurea  ,  &  argentea  quinque  millia 
'oUingenta  fexaginta.  v.  10,11,  12,  13,  Cr  14- 

7 06.  A.  714.  F. 

Ex  libro  E  S  T  H  E  R» 

III.  Si  tibi  placet  decerne  ,  ut  pereat ,  &  decem  millia 
talentorum  appendam  arcariis gaz.a  tu&.v.Qj.  299.  B. 

VIII.  Z)t  plures  alterius  gentis ,  &  fella  eorum  religioni 

&  caremoniis  jungerentur .  v.  17.  ^78.  B. 

IX.  Scnpferuntque  Efther  Regina  filia  Abih ai Mar- 
dochaus  fiudaus  ,  etiam  fecundam  epiftolam  ,  ut  omni 
ftudto  dies  ifta  folemnis  fanciretur  m  pofterum.v.  29. 

446.  A. 

Et  mi ferunt  ad  omnes  fudaos ,  qui  in  centum  vigin- 
ti  feptem  Provinciis  Regis  AJfueri  verfabantur  ,  ut 
haberent  pacem  ,  &  fufciperent  veritatem,  obfervan- 
tes  dies  Sortium,  v.  30,  gl .  ibid.  B. 

Et  fuo  tempore  cum  gaudio  celebrarent ,  fcut  con- 
flituerat  Mardochaus ,  &  Efther.  v.^l.  ibid.C. 

Et  illi  obfervanda  fufceperunt  a  fe ,  &  d  femine  fuo 
jejunia  ,  &  clamores  &  Sortium  dies,  v  .31.  ibid.D. 

Ex  libro  J  O  B. 

XXIX.  Quando  lavabam  pedes  meos  butyro  9  &  petra 
fundeba  mihi  rivos  olei.  v.  6.  71  5.C. 

XLI.  Fervefcere  faciet  quafi  ollam  profundum  mare  , 
&  ponet  quafi  cum  unguenta  bulliunt,  v.z l.  294  D. 


JE  SCRIPTURI 

Ex  PSALMIS. 

XLIV.  Pro  patribus  tuis  nati  funt  tibi  filii ,  conflit ues 
eos  Principes  juper  omnem  terram,  Alemores  erunt 
nominis  tui  ,  m  omni  generatione  ,  &  generatione. 
^•17^8.  391. E. 

L.  Afperges  me  hyjfopo ,  &  mundabor:  lavabis  me  ,  & 
fuper  nivern  dealbabor,  v.  9.  689.  A, 

LXXV1II.  Ultio  fanguims  fervorum  tuorum  ,  qui  ef- 
fufus  efl.  V.  i  t.  7 1  3 .  F. 

LXXIX.  Qui  fedcs  fuper  Cherubim  ,  manfeftare  co¬ 
ram  Ephraim.  v.z.  470.  A. 

LXXXl.  Deus  fleiit  in  fjnagoga  Deorum  ,  in  medio  au¬ 
tem  Deos  dijudicat.  v.  i.  777. Bi 

LXXXV1II.  Si  dereliquerint  filii  ejus  legem  meam  , 
in  judiciis  meis  non  ambulaverint  ,  fi  juftitias  meas 
prophanaverint  ,  (f  mandata  mea  non  cufiodierint . 
•M1»?2*  ,  723.  B. 

XCIV.  Quadraginta  annis  proximus  fui  generationi 
huic  ,  &  dixi:  femper  hi  errant  corde  :  ipfi  vero  non 
cognoverunt  vias  meas.  v.  io,  I  1  7 '  6  E. 

XCV1II.  Dominus  regnavit  ,  irafcantur  populi  ,  qui 
fedet  fuper  Cherubim  ,  moveatur  terra „  v.  1.  4 70.  A. 

CJX.  Tu  es  Sacerdos  m  aternum  ,  fecundum  ordinem 
Melchifedech.  v.  4.  293  B» 

CXIll.  Domus  Ifrael fperavit  in  Domino  ,  adjutor  eo¬ 
rum  ,  &  protollor  eorum  efl.  v.  9.  370.  F° 

CX  VII.  Conftituite  diem  folemnem  in  condenfis  ,  ufquc 
ad  cornu  altaris,  v.  27.  797  A 

CXXX1I.  Sicut  unguentum  in  capite  ,  quod  defendit 
in  barbam ,  barbam  Aaron  j  quod  defendit  m  oram 
v  efl  imenti  ejus.  v.Zt&^.  718.C.  731.  A. 

CXXXJII.  Ecce  nunc  benedicite  Dominum  ,  omnes  fer¬ 
vi  Domini,  v.  1.  622.  A. 

CXL.  Dirigatur  Domine  oratio  mea  ,  ficut  tncenfum 
m  confpellu  tuo.  v.z.  732.  E.  605.  E 

Ex  libro  P  R  O  V  E  R  B. 

VIII.  Per  me  Reges  regnant  5  &  potentes  jufla  decer¬ 
nunt.  v.  17.  398.  Es 

Ex  libro  ECCLESIASTICI. 

XXIV.  In  plateis  ficut  cinnamomum  ,  &  bal farnum 
aromatizans  odorem  dedi.  v.zo.  337  E. 

XXIX.  Initium  vita  hominis ,  panis ,  Cr  aqua.  v.z  8. 

487.  D» 

L.  In  afcenfu  altaris  fanlh gloriam  d.edit  fanlhtatis  a- 
miUum.  v.  12.  61  7.  D.  623.  As 

Ex  I  S  A  I  A. 

II.  Quia  repleti  funt  ,  ut  olim  ,  &  augures  habuerunt „ 
ut  Philiflum  ,  Cr  pueris  alienis  adhaferunt.  v.  6. 

643*  B. 

Vl.  Didi  Dominum  fidentem  fuper  folium  excelfum  & 
elevatum  :  crea,  qua  fub  ipfo  erant ,  replebant  tem¬ 
plum.  Seraphim  flabant  fuper  illud  :  fex  ala  uni ,  CP 
fex  ala  alteri  :  duabus  velabant  faciem  ejus9  CT  dua¬ 
bus  velabant  pedes  ejus  ,  Qr  duabus  volabant,  v.  1. 
&  Z.  730.  Bi 

Et  ea  ,  qua  fub  ipfo  erant  ,  replebant  Templum, 
v.  1.  ibid.  C. 

SanUus ,  fanlius  ,  fanftus  Dominus  Deus  exerci¬ 
tuum.  v .3.  470.  D.  733.  A. 

XIX.  In  die  illa  erit  altare  Domini  in  medio  terra 
z/£gypti  ,  &  titulus  Domini  juxta  terminum  ejus , 
erit  fignum  ,  &  teftimomum  Domino  exercituum  in 
terra  cZEgypti.  v.  19,20.  48  B. 

XXIX.  Humiliaberis  ,  de  terra  loqueris ,  &  de  humo 
audietur  eloquium  tuum  :  &  erit  quafi  Pythonis  de 
terra  vox  tua  3  de  humo  eloquium  tuum  muffita- 
bit.  v.  4.  r3o.  Ai 

JLXIIi 


INDEX  SACR/E 


SCRIPTURA. 


LXII.  Et  qui  comportant  illud  ,  ibunt  in  atriis  fanttis 
meis.  v.  9.  /OZ.  E. 

LXV.  Populus  qui  ad  iracundiam  provocat  me  ante  fa¬ 
ciem  meam  femper  :  qui  immolant  in  hortis  ,  fi  Jd- 
crificant  fuper  lateres  :  qui  habitant  in  fepulcns  ,  fi 
in  delubris  idolorum  dormiunt  :  qui  comedunt  car¬ 
nem  fuillam  ,  &  jus  prophanum  in  vafes eorum,  v.  3. 
4.  780.  B. 

Ex  J  E  R  E  11  II 

XIX.  Et  erunt  domus  Jerufalem  ,  fi  domus  Regum 
Juda  ,  ficut  locus  Topheth  immunda  :  omnes  domus, 
in  quarum  domatibus  facrificaverunt  omni  militia, 
coeli  ,  fi  libaverunt  libamina  diis  alienis .  verf  1  3 . 

5S+.  D. 

Ex  EZECHIELE. 


VIII.  Et  introduxit  me  in  atrium  domus  Domini  inte¬ 
rius  :  fi  ecce  in  oftio  Templi  Dommi  inter  veftibu- 
lum  fi  altare  ,  quaji  vigmtiquinque  viri  dorfa  ha¬ 
bentes  contra  Templum  Dommi ,  &  facies  ad  Orien¬ 
tem  :  &  adorabant  ad  ortum  Solis,  v.  16.  643. D. 

Et  ecce  viri  dorfa  habentes  contra  Templum  Domi¬ 
ni ,  fi  facies  ad  Orientem,  v.  I<5.  6 19. D. 

Ecce  ipf  applicant  ramum  ad  nares  fuas.  v.  1 7. 

536.  A. 

XXIII.  Sedifii  in  letto  pulcherrimo  ,  fi  menfa  ornata 
efi  ante  te  :  thymiama  meum  ,  fi  unguentum  meum 
po/uifii  fuper  eam.  v.  41.  403.  F. 

Et  lapidentur  lapidibus  populorum  ,  fi  confodian¬ 
tur  gladiis  eorum  :  filios  fi  filias  earum  interficient , 
fi  domos  earum  igne  fuccendent.  v.  47.  ibid. 

XXXVI.  Effundam  fuper  vos  aquam  mundam  ,  fi 
mundabimini  ab  omnibus  inquinamentis  vefins.  verf. 
25.  441. F. 

XL1II.  Jfia  autem  m  en  fur  a  altaris  in  cubitu  verijfimo , 
qui  habebat  cubitum  palmum  :  in  finu  ejus  erat  cubi¬ 
tus  ,  fi  cubitus  in  latitudine  y  fi  definitio  ejus  ufque 
ad  labium  ejus,  fic.  t/.  I  5.  614.  D. 

Et  de  finu  terra  ufque  ad  crepidinem  novifiimam  , 
duo  cubiti  ,  fi  latitudo  cubiti  unius  :  fi  'a  crepidine 
minore  ufque  ad  crepidinem  majorem  quatuor  cubiti , 
fi  latitudo  cubiti  unius,  v.  14.  606.  F.  61 1.  A. 

614.  D. 

Tpfe  autem  Ariel  quatuor  cubitorum  ,  fi  ab  Ariel 
ufque  furfum  cornua  quatuor.  v.  17.  609.  E.  61 1. 

A.  614.  D. 

Et  Ariel  duodecim  cubitorum  in  longitudine  per 
duodecim  cubitos  latitudinis  :  quadrangulatum  aquis 
lateribus.  Et  crepido  quatuordecim  cubitorum  longi¬ 
tudinis  ,  per  quatuordecim  cubitos  latitudinis ,  in  qua- 
iuor  angulis  ejus.  v.  1 6,  17.  6 10.  C.  61 1.  B. 

614.  D.  614  F. 

Et  corona  in  circuitu  ejus  dimidii  cubiti  ,  fi  finus 
ejus  ,  unius  cubiti  per  circuitum  :  gradus  autem  ejus 
verfi  ad  Orientem,  v.  17.  614  F. 

Et  gradus  ejus  verfi  ad  Orientem,  v.  17.  617.  D. 

618  E.  619.  C. 

Hi  funt  ritus  altaris  :  64 6  B.  In  quacunque  die 
fuerit  fabricatum  ,  ut  fi  offeratur  fuper  illud  holo- 
cauftum ,  effundatur  /anguis,  v.  18.  447.  B.  638.  D. 

642.  D.  <543. E.  643.  F.  645-.  E. 

Et  dabis  Sacerdotibus ,  fi  Levitis,  qui  funt  de 
femine  Sadoc  ,  qui  accedunt  ad  me  ,  ait  Dominus 
Deus ,  ut  offerant  mihi  vitulum  de  armento  pro  pecca-- 
to.  v.  19.  642.  £  644  A.  647.  F. 

Et  ajfumens  de  /anguine  ejus  ,  pones  fuper  quatuor 
cornua  ejus,  fi  fuper  quatuor  angulos  crepidinis ,  fi 
fuper  coronam  m  circuitu:  fi  mundabis  illud,  fi  ex¬ 
piabis.  v.io.  674.  B  ibid.C. 

Et  m  die  fecunda  offeres  hircum  caprarum  imma¬ 


culatum  pro  peccato  ,  fi  expiabunt  altare  ,  ficut  ex* 
piaverunt  m  vitulo,  v.zz.  642.  B.  646.  A. 

Cumque  compleveris  expians  illud  ,  ojferes  vitulum 
de  armento  immaculatum  ,  fi  arietem  de  irerje  im¬ 
maculatum.  v,  23.  662.  D. 

Et  ojferes  eos  m  confpettu  Domini  :  fi  mittent  Sa¬ 
cerdotes  fuper  eos  fial ,  fi  offerent  eos  holocaufium  Do¬ 
mino.  w.  24.  646.  A.  662.  D. 

Septem  diebus  facies  htrcum  pro  peccato  quotidie. 

642.  C.  646.  A. B  ibid. F. 

Septem  diebus  expiabunt  altare  ,  fi  mundabunt 
illud  ,  £r  implebunt  manum  ejus.  v.  z  6.  6:8.  D. 

642.  E.  643.  A.  646.  A. 

Expletis  autem  diebus  ,  in  die  ociava  ,  fi  ultra , 
facient  Sacerdotes  fuper  altare  holocaufla  veftra  ,  fi 
qua  pro  pace  offeruntur  ,  fi  placatus  ero  vobis  ,  ah 
Dominus  Deus.  v.zy.  636.  D.  638.  D.  646.  A. 

XLV.  Sufficiat  vobis  Principes  ffrael ;  iniquitatem  & 
rapinas  intermittite  ,  fi  judicium  fi  jufiitiam  faci- 

te-  v-  9'  314.D. 

Porro  viginti  ficli  ,  fi  viginti  quinque  Jicli  ,  fi 
quindecim  feli ,  minam  fiaciunt .  v.iz.  719  B. 

Siclus  autem  viginti  obolos  habet,  v.  iz.  3  14  C. 

Ex  D  A  N  I  E  L  E. 

II T.  Benedittus  es  in  throno  regni  tui  :  fi  fuper laudabi- 
hs  ,  fi  fuper  exaltatus  m  /ecula.  Benbdillus  es,  qui 
intueris  abyffos ,  fic ,  v.  74,  77.  470.  B. 

A  me  ergo  pofitum  efi  hoc  decretum  ,  ut  omnis  po¬ 
pulus  ,  tribus  fi  lingua  ,  quacunque  locuta  fuerit 
blafphemiam  contra  Deum  Sidrach  ,  Mifach  ,  fi 
slbednago  ,  difpereat ,  er  domus  ejus  vafletur ,  neque 
efi  enim  alius  Deus  ,  qui  po/fit  ita  falvare.  v.  96» 

.....  383.  F* 

V.  Fracepit  ergo  jam  temulentus  ut  afferrentur  vafa  au¬ 
rea  (fi  argentea  ,  qua  afporiaverat  Habucho  dono  for 
pater  ejus  de  Templo  ,  quod  fuit  in  Jerufalem  ,  ut 
biberent  in  eis  Rex  ,  &  optimates  ejus  ,  uxorefque 
ejus  ,  efi  concubina.  Tunc  allata  funt  vafa  aurea  , 
&  argentea  ,  qua  a/portaverat  de  Templo  ,  quod  fu¬ 
erat  in  jerufalem  :  fi  biberunt  in  eis  Rex  ,  fi  opti¬ 
mates  ejus ,  uxores  fi  concubina  illius.  Bibebant  vi¬ 
num  ,  fi  laudabant  Deos  fuos  aureos ,  argenteos  ,  ae¬ 
reos  ,  ferreos  ligneofque  ,  fi  lapideos.  In  eadem  ho¬ 
ra  apparuerunt  digiti  ,  quafi  manus  hominis  feriben- 
tis  contra  candelabrum  in  fuperficie  parietis  auU  re¬ 
gia  :  fi  Rex  afpiciebat  articulos  manus  fcnbentis.  v. 

2,  3,4^7.  382. B. 

Ex  A  M  O  S. 

V.  Numquid  hofiias  ,  fi  facrificium  obtuhfiis  mihi  in 

deferto  quadraginta  annis?  v.  27.  776.  E>, 

VI.  Bibentes  vinum  m  phialis ,  fi  optimo  unguento  de¬ 
libuti.  v.6.  *  673.  F. 

Ex  S  O  P  H  O  N  I  A. 

I.  Et  extendam  manum  meam  fuper  judam  ,  fi  fuper 

omnes  habitantes  jerufalem  :  fi  dtfperdam  de  loco 
hoc  reliquias  Baal ,  fi  nomifta  adituorum  cum  Sacer¬ 
dotibus  •  fi  eos  qui  adorant  fuper  tella  ,  militiam 
coeli,  v.  4.  er  7.  584.  E. 

Ex  M  A  L  A  C  H  I  A. 

II.  Labia  Sacerdotis  cufl odient  feientiam  ,  fi  Iqem  ex 

ore  ejus  requirent  ,  quia  Angelus  Dommi  exercituum 
efi.  v.  7.  360.  E, 


E* 


INDEX  S  A  C  R  £  SCRIPTURA 
Ex  libro  I  MACHAB^ORUM. 


I.  Et  intravit  in  fanttificationem  cum  fuperbia  ,  (jr  ac¬ 
cepit  altare  aureum  ,  &  candelabrum  luminis  ,  & 
univerfa  vafa  ejus ,  &  menfam  propojitioms ,  &  liba¬ 
toria ,  &  phialas  ,  &  mortariola  aurea  ,  &  velum. 

v.  23  5° $■  F. 

IV,  Et  acceperunt  lapides  integros  fecundum  legem  ,  tfi 
adificav erunt  altare  novum  ,  fecundum  illud  quodfuit 
prius,  v.  47.  5’95'-F.  598.  E. 

Et  adificaverunt  fantta  ,  &  qua  intra  domum  erant 
intrinfecus :  &  adem  &  atria  fanfftfi caverunt,  v.  48 . 

598.  E. 

Et  ante  matutinum  furrexerunt  quinta  ,  &  vige- 
fma  die  menfis  noni ,  (  hoc  efi  menfis  Cafeu  )  centefi- 
mi  quadragefimi  ottavi  anni  :  &  obtulerunt  facnfi - 
eium  fecundum  legem  ,  fuper  altare  holocauflorum 
novum ,  quod  fecerunt,  v.  72,  73«  644  D.  6)0.  A. 

Et  fecerunt  dedicationem  altaris  diebus  otio  ,  & 
obtulerunt  holocaufla  cum  latitia  ,  &  facnficium  fa- 
lutaris,  &  laudis,  v.f  6.  636.  D. 

Ex  Euangelio  MARCI. 

xvr.  Euntes  in  mundum  univerfum  ,  pradicate  Euan-  j 
gelium  omni  creatura,  v.  15.  587.  E. 

Ex  Euangelio  L  U  C  JE. 

II.  Sub  principibus  Sacerdotum  Anna  &  Caypha ,  facium 

efi  verbum  Domini  fuper  fi  annem  Zachana  filium  in 
deferto.  726. K. 

XII.  Sint  lumbi  vefiri  pracintti.  v.  37.  6x2.  E. 

Pracinget  fe  ,  &  faciet  illos  difcumbere  ,  &  tran- 
fiens  minfirabit  illis,  v.  3 'J .  ibid- 

XVIII.  Vade ,  vende  omnia,  qua  habes ,  &  da  paupe¬ 
ribus  ,  (5  veni  ,  fequere  me.  v.  22.  387.  D. 

XX 11.  Dividite  inter  vos.  v.  18.  4P8.  D. 

Ex  Euangelio  J  O  A  N  N  I  S. 

II.  Erant  autem  ibi  lapidea  hydria  fex  pofita  fecundum 
purificationem  fudaorum.  v.  6.  507.  A. 

IV.  Patres  nofiri  in  monte  hoc  adoraverunt ,  &  vos  di¬ 
citis  y  quia  firofolymis  efi  locus  ,  ubi  adorare  oportet, 
v.  20.  598.  B. 

VII.  Propterea  Moyfes  dedit  vobis  circumcifionem :  ( non 
quia  ex  Moyfe  efi  ,  fed  ex  patribus )  &  in  Sabbato 
circumciditis  hominem.  Si  circumcifionem  accipit  ho¬ 
mo  in  Sabbato ,  ut  non  folvatur  lex  Moyfis.  v.  22 , 
23.  574-C.  777. A. 

Mihi  indignamini ,  quod  totum  hominem  fanum 
feci  in  die  Sabbati  ?  v.  23.  f7\'  E* 

XIX.  Mihi  non  loqueris  ?  nefcis  quia  poteftatem  habeo 
crucifigere  te  ,  &  poteftatem  habeo  dimittere  te  ?  Re- 


fpondit  fifus  :  Non  haberes  tn  me  potefiatem  ,  nifi 
datum  tibi  efiet  defuper.  v.  10.  598. F. 

Ex  Epiftola  ad  ROMANOS. 

II.  Gentes  ,  qus.  legem  non  habent ,  naturaliter  ,  qua  le¬ 
gis  funt  faciunt.  ^14.  37  fiD. 

IV.  Et  fignum  accepit  circumcifionis  ,  Jignaculum jufti- 

t ia  fidet.  v.11.  35-9.  A. 

XIII.  Omnis  anima  potefiatibus  fublimioribus  fubdita 
fit  :  non  eft  enim  potefias  nifi  a  Deo  :  qua  autem  funt 
a  Deo  ,  ordinata  funt.  Itaque  qui  refiftit  potefiati  , 
Det  ordinationi  refiftit.  v.  1 .  &  2.  398.  E. 

Dei  enim  mintfter  efi  tibi  in  bonum.  Si  autem 
malum  feceris  ,  time  :  non  enim  fine  caufa  gladium 
portat.  Dei  enim  mintfter  eft  vindex  in  iram  ei  ,qui 
malum  agit.  v.  4.  399.  B. 

Ad  GALATAS. 

V.  Teflificor  autem  rurfus  omni  homini  circumcidenti  fe, 
quoniam  debitor  efi  univerfa  legis  facienda,  v.  3. 

3 78. A.  577.  F. 

I.  ad  T  I  M  O  T  H. 

VI.  Sellare  jufiitiam  ,  pietatem  ,  fidem  ,  caritatem  , 

patientiam ,  manfuetudwem.  v.  11.  362.  B. 

Ad  TITUM. 

II.  In  omnibus  teipfum  prabe  exemplum  bonorum  ope¬ 
rum  ,  m  dollrina  ,  in  integritate ,  in  gravitate  ,  ver¬ 
bum  fanum  ,  &  irreprehenfibile  :  ut  is  qui  ex  adver- 
fo  efi ,  vereatur ,  nihil  habens  malum  dicere  de  nobis. 
v'  7>8-  36 z. B. 

Ad  H  E  B  R  y£  O  S. 

IX.  Chrifius  ajfift  ens  Pontifex  futurorum  bonorum  ,  per 
amplius  &  perfefttus  Tabernaculum  ,  non  manufa - 
Itum  ,  id  eft  ,  non  hujus  creationis  ,  neque  per /an- 
guinem  hircorum  ,  aut  vitulorum  ,  fed  per  proprium 
fanguinem  introivit  femel  in  fanffa.  verf.  1  1 ,  12. 

293-  C. 

Sine  J anguinis  effufione  non  fit  remifiio.  v.  22. 

476.  C.  641.  A.  67 1.  D. 

XIII.  Habemus  altare  de  quo  edere  non  habent  potefta¬ 
tem  qui  Tabernaculo  deferviunt.  v.io.  ,  293.  C. 

Ex  APOCALYPSI. 

VI.  Vidi  fubtus  altare  ,  animas  interfettorum  propter 
verbum  Dei ,  &  propter  teftimonium ,  quod  habebant. 
v»9'  612,  C.  528.  A. 


\ 


*  F  f  f  f 


T  A- 


TABULA  LOCORUM 

rr 

SACRA  SCRIPTURA, 

Qu&  in  tertio  J\d  ^  0  E  JE  E  C  1 0  ub  uuUore  cituntur 

C>  illuflrantur. 


Ex  libro  GENESIS,  cap.  IV. 

i 

NOnne  fi  bene  egeris ,  recipies  :  fin  autem  ma¬ 
le  ,  ftatim  in  foribus  peccatum  aderit  ? 

v-  7-  .  791' £>■ 

VIII.  fiEdificavit  autem  Noe  altare  Domino  :  St 
tollens  de  cundftis  pecoribus  ,  St  volucribus  mun¬ 
dis  ,  obtulit  holocaufta  fuper  altare,  v.  20.  1112. 

Nequaquam  ultra  maledicam  terras  propter  ho¬ 
mines.  V.  2  T.  I  127.Z?. 

IX.  Statuam  pa&om  meum  vobifeum  ,  St  nequa¬ 
quam  ultra  interficietur  omnis  caro  aquis  diluvii } 
neque  erit  deinceps  diluvium  diffipans  terram. 

v-  9-  1118. 

XIV.  At  vero  Melchifedech  Rex  Salem  proferens 
panem  St  vinum  ,  (erat  enim  Sacerdos  Dei  altifti- 
mi,)  benedixit  ei,  St  ait  Stc.  v.18, 19.  278. E. 

Da  mihi  animas ,  caetera  tolle  tibi  &c.  Levo 
manum  meam  ad  Dominum  Deum  excelfum,  pol- 
fefiorem  coeli  St  teme.  v.  21.  St  22.  1130 .E. 

XV.  Sume  mihi  vaccam  triennem,  &  capram  trimam, 
&  arietem  annorum  trium  ,  turturem  quoque  St 
columbam.  Qui  tollens  univerla  hasc,  divifit  ea 
per  medium  ,  St  utrafque  partes  contra  fe  altrin- 
1'ecus  pofuit  :  aves  autem  non  divifit.  v.  9  ,  10, 

1118.  E. 

Cum  ergo  occubuiflet  fol ,  fa£ta  eft  caligo  te- 
nebiofa,  &  apparuit  clibanus  fumans,  St  lampas 
ignis  tranfiens inter  divifiones illas,  v.  17.  1155. B. 
XXL  Et  increpuit  Abimelech  propter  puteum  aqua 
quem  vi  abftulerant  fervi  ejus.  v.  25-.  624. £. 

Ncfcivi  quis  fecerit  rem  hanc  :  fed  St  tu  non 
indicafti  mihi ,  St  ego  non  audivi  praeter  hodie. 
v-*6-  .  .  624.  E. 

Tulit  itaque  Abraham  oves,  St  boves,  Stc.  per- 
cufieruntque  ambo  foedus,  v.27.  1 116. A . 

Quid  fibi  volqnt  feptem  agnae  illas  quas  ftare  fe- 
cifti  leorfum?  V.  29.  n  16.  B. 

Septem  agnas  accipies  de  manu  mea  ,  ut  fint 
mihi  in  teftimonium  ,  quoniam  ego  fodi  puteum 
illum,  v.  30.  624. A  11 16.5. 

Idcirco  vocatus  eft  locus  ille  Berfabee,  quia  ibi 
uterque  juravit.  Et  inierunt  foedus  pro  puteo  ju¬ 
ramenti.  V.31,  32.  !  I27<  A% 

XXII.  Poflidebit  lemen  tuum  portas  inimicorum  fuo- 
rum.  v.  17.  791'A. 

Benedicentur  in  femine  tuo  omnes  gentes  ter¬ 
rae-  v.  18.  1127.5). 

XXVI.  Tibi  enim  &  femini  tuo  dabo  univerfas  re¬ 
giones  has,  complens  juramentum,  quod  fpopon- 
di  Abraham  patri  tuo.  v.  3.  1127.  D 

Foderuntque  in  Torrente,  &  repererunt  aquam 
vivam.  Sed  St  ibi  jurgium  fuit  pallorum  Geraris 
adverfum  pallores  Ifaac ,  dicentium  :  Nollra  ell 
aqua.  Quamobrem  nomen  putei ,  ex  eo  quod  ac¬ 
ciderat  ,  vocavit  Calumniam.  Foderunt  autem 
&  alium  :  St  pro  illo  quoque  rixati  funt ,  appel- 
lavitque  eum  Inimicitias.  Profedus  inde  fodit 
alium  puteum  ,  pro  quo  non  contenderunt  :  ita¬ 
que  vocavit  nomen  ejus.  Latitudo, dicens :  Nunc 


dilatavit  nos  Dominus  ,  St  fecit  crefeere  fuper 
terram,  v.  19,20  2  i,&22.  915.  A, 

Sit  juramentum  inter  nos,  8t  ineamus  foedus, 
v.  28.  ,,,,  » 

i?  •  •  .  .  *  *  27- 

recit  ergo  eis  convivium,  v.  30.  1151.  D. 

XXXI.  Tulit  itaque  Jacob  lapidem,  St  erexit  il¬ 
lum  in  titulum,  v.  43-.  1116.C. 

Dixitque  fratribus  fuis  :  Afferte  lapides.  Qui 
congregantes  fecerunt  tumulum,  comederuntque 
fuper  eum.  v.  46.  1121.5. 

Juravit  ergo  Jacob  per  timorem  parris  fui  Ifaac : 
immolatifque  vidtimis  in  monte,  vocavit  fratres. 

vvvw’^4'  1116.C.  1127.A  iijiC. 

XXXVI.  Ille  eft  Ana  ,  qui  invenit  aquas  calidas  in 
fohtudine  ,  dum  pafceret  afinas  Sebeon  patris  fui. 

v,2+-  909 .A.  923  D. 

XXXVII.  Putabam  nos  ligare  manipulos  in  agro, 
&  quali  confingere  manipulum  meum  ,  St  ftare, 
vellrofque  manipulos  circumflantes  adorare  mani¬ 
pulum  meum.  v.  7.  957.  E. 

Nunquid  Rex  nofter  eris?  aut  fubjiciemur  di¬ 
tioni  tUS  ?  V.  8.  pyy  e. 

Quid  fibi  vult  hoc  fomnium  ,  quod  vidifti  ? 
num  ego  ,  St  mater  tua  ,  St  fratres  tui  adorabi¬ 
mus  te  fuper  terram  ?  v.  10.  961.  F. 

XLl.  Tu  eris  fuper  domum  meam,  ad  tui  oris  im¬ 
perium  cunStus  populus  obediet  :  uno  tantum  re¬ 
gni  folio  te  praecedam. v.  40.  966.  E.  F.  1138. 

D. 

Ex  libro  E  X  0  T)  I. 

I.  Venite  ,  fapienter  opprimamus  eum  ;  ne  forte 
multiplicetur  :  8t  fi  ingruerit  contra  nos  bellum, 
addatur  inimicis  noftris  ,  expugnatifque  nobis , 
egrediatur  de  terra,  v.  10.  760.  A. 

III.  Sed  veni,  St  mitram  te  ad  Pharaonem  ,  ut  edu¬ 
cas  populum  meum  fiiios  Ifrael  ,  de  ALgypto. 

V,I°-  .  .  785.  E. 

VII.  Ecce  conftitui  te  Deum  Pharaonis.  ver  f.  1. 

783:.  D. 

Et  Aaron  frater  tuus  erit  Propheta  tuus.  v.  t. 

81 6.F. 

Dominus  Deus  Hebrteorum  mifit  me  ad  te  di¬ 
cens:  Dimitte  populum  meum,  ut  lacrificet  mi¬ 
hi  in  deferto,  v.  16.  7j-p  d, 

VIII.  Ite  St  facrificate  Deo  veftro  in  terra  hac  St  c. 

Non  poteft  ita  fieri :  abominationes  enim  Aegyp¬ 
tiorum  immolabimus  Domino  Deo  noftro.  Quod 
fi  maStaverimus  ea  quas  colunt  iEgvptii ,  coram 
eis ,  lapidibus  nos  obruent,  v.  25.  St  26.  760. 

C. 

X.  Cum  parvulis  noftris  ,  St  fenioribus  pergemus, 
cum  filiis.  St  filiabus  ,  cum  ovibus  St  armentis: 
ell  enim  folemnitas  Domini  Dei  noltri.  verf.  9. 

76 o.  D. 

Sic  Dominus  fit  vobifeum  ,  quomodo  ego  di¬ 
mittam  vos,  St  parvulos  veftros:  cui  dubium  eft, 
quod  peflime  cogitetis?  v.  10.  760  5. 

XV.  Ambulaveruntque  tribus  diebus  per  Llitudi- 

nem. 


INDEX  SACR 

nem  ,  &  non  inveniebant  aquam.  Et  venerunt 
in  Marah,  nec  poterant  bibere  aquas  de  Marah, 
eo  quod  eflent  amarae,  v.  zz.&c  23.  pz6.  B. 

XVill.  Provide  autem  de  omni  plebe  viros  potentes, 
6c  timentes  Deum  ,  in  quibus  fit  veritas,  &  qui 
oderint  avaritiam,  v.  21.  763.^/. 

Et  eledtis  viris  ftrenuis  de  cundto  Ifrael ,  con- 
ftituit  eos  Principes  populi,  Tribunos ,  &  Cen¬ 
turiones,  &  Quinquagenarios ,  &  Decanos,  v.  25. 

76  5-.c- 

XIX.  Vos  ipfi  vidiftis ,  qua:  fecerim  iEgyptiis, 
quomodo  portaverim  vos  fuper  alas  aquilarum, 
&C  afiumpferim  mihi.  v.  4.  786.^?. 

Si  ergo  audieritis  vocem  meam  ,  &  cuftodieri- 
tis  paftum  meum,  eritis  mihi  in  peculium  decun- 
6tis  populis:  mea efl  enim  omnis  terra.  Et  vos  eri¬ 
tis  mihi  in  Regnum  facerdotale,  &  gens  San&a. 
v.  7.  78 6.  B.  805. F.*i  107.  A. 

Venit  Moyfes  :  &  convocatis  majoribus  natu 
populi,  expofuit  omnes  fermones  i  quos  manda¬ 
verat  Dominus,  v.  7.  785”.  F. 

Jamque  advenerat  tertius  dies ,  Sc  mane  incla¬ 
ruerat.  Et  ecce  coeperunt  audiri  tonitrua  ,  ac  mi¬ 
care  fulgura ,  8c  nubes  denfifllma  operire  mon¬ 
tem,  clangorque  buccinae  vehementius  perftrepe- 
bat.  v.  16.  108  i.F.  F.  1099.  F. 

Et  lonitus  buccinae  paulatim  crefcebat  in  majus, 
&  prolixius  tendebatur,  v.  19.  1094 .F.  1  roo.  A. 

Defcende  ,  &  conteftare  populum  ,  ne  forte 
velit  tranfcendere  terminos  ad  videndum  Domi¬ 
num  ,  &  pereat  ex  eis  plurima  multitudo,  v.  zi. 

760.  F. 

Sacerdotes  quoque  qui  accedunt  ad  Dominum, 
fandlificentur ,  ne  percutiat  eos.  v.  14.  760.  F. 

XXIV.  Scripfit  autem  Moyfes  univerlos  fermones 
Domini  :  6c  mane  confingens  aedificavit  altare  ad 
radices  montis,  duodecim  titulos  per  duodecim 
tribus  Ifrael.  Mifitque  juvenes  de  filiis  Ifrael  , 
&  obtulerunt  holocaufta,  imraolaveruntque  victi¬ 
mas  pacificas  Domino  vitulos  duodecim,  v.  4,  f. 

1 107.  C. 

Afiumenfque  volumen  foederis,  legit  audiente 
populo  :  qui  dixerunt  :  Omnia  ,  quae  loquutus 
eft  Dominus ,  faciemus  ,  &  erimus  obedientes. 
v.  7.  1 1074  C. 

Ille  verofumptum  fanguinem  refpetfit  in  popu¬ 
lum  ait  :  Hic  eft  fanguis  foederis  ,  quod  pe¬ 
pigit  Dominus  vobifcum  fuper  cunftis  lermcni- 
bus  his.  v.8.  1107.  C.  ibidi 

Afcenderuntque  Moyfes  8c  Aaron  ,  Nadab, 
Abiit  ,  &:  feptuaginta  de  fenioribus  Ifrael  :  Sc  vi¬ 
derunt  Deum  Ifrael.  v.  p,  10.  763.  D. 

Videruntque  Deum  &  comederunt ,  ac  bibe¬ 
runt.  v.  1 1.  1 153 .A. 

XXVIII.  Facient  autem  fuperhumerale  de  auro,  & 
hyacintho  ,  &  purpura  ,  coccoque  bis  tin£to  ,  8c 
byflo  retorta  opere  polymito.  Duas  oras  jundtas 
habebit  in  utroque  latere  fummitatum,  ut  in  unum 
redeant,  v.  6, 7.  1020 .  A' 

Facies  &  laminam  de  auro  puriflimo  :  in  qua 
fculpes  opere  celatoris ,  Sandtum  Domino  3  liga- 
bifque  eam  vitta  hyacinthina,  &  erit  fuper  tiaram, 
imminens  fronti  Pontificis,  v.  36,  37,  &  38. 

ioo*v£. 

XXIX.  Et  pones  tiaram  in  capite  ejus,  &  laminam 

fanttam  fuper  tiaram,  v.  6.  1002  B. 

XXX.  Et  adolebit  incenfum  fuper  eo  Aaron,  fuave 

fragrans  mane.  Quando  componet  lucernas,  in¬ 
cendet  illud  j  &  quando  collocabit  eas  ad  vefpe- 
rum,  uret  thymiama  fempirernum  coram  Domino 
in  generationes  veftras.  v.  7.  &  8.  1044. F/ 

Faciefque  un&ionis  oleum  fan&um  ,  unguen¬ 
tum  compofitum  opere  unguentarii,  v.  25*  .cioff.F. 


c£  SCRIPTURA 

Aaron  &  filios  ejus  unges,  fimdtificabifque eoi, 
ut  facerdotio  fungantur  mihi.  v.  30.  ,  1044.F. 

Hoc  oleum  unctionis  fanftum  erit  mihi  in  ge¬ 
nerationes  veftras  &c.  Quia  fan&ificatum  eft ,  & 
fandtum  erit  vobis,  v.  31 ,32.  1040.  F. 

Caro  hominis  non  ungetur  ex  eo ,  St  juxta  corn- 
pofitionem  illius  non  facietis  aliud  ,  qnia  fandtifi- 
catum  eft ,  &  iandtum  erit  vobis.  HonVo  quicum¬ 
que  tale  compofuerit  ,  &  dederit  ex  eo  alieno, 
exterminabitur  de  populo  fuo.  v.  32.  1040.  E. 

1057;  E- 

XXXII.  Et  reverfus  eft  Moyfes  de  monte ,  portans 
duas  tabulas  teftimonii  in  manu  fua.  v.  1 7.  1028. C. 
XXXIV.  Viderunt  filii  Ifrael  faciem  Moyfi  ,  quod 
cornuta  effet  ex  confortio  iermonis  Domini  v.29. 

•  .  .  .  -  lOfi.F. 

XXXlX.  Fecerunt  8c  laminam  facras  Venerationis 
de  auro  puriflimo  *  fcripferuntquein  ea  opere  gem¬ 
mario,  Sanbtum  Domini:  6t  ftrinxerunt  eam  cum 
mitra  vitta  hyacinthina ,  ficut  prmeeperat  Domi¬ 
nus  Moyfi.  v.2p.£t 30.  1001. F. 

Ex  libro  LEVITICI. 


III.  Quod  fi  hoftia  pacificorum  fuerit  ejus  oblatio  , 

8t  de  bobus  voluerit  offerre,  marem  five  femi¬ 
nam  immaculata  offeret  coram  Domino.  Pone  - 
que  manum  fuper  caput  Viflimx  lux,  qum  im¬ 
molabitur  in  introitu  tabernaculi  teftimonii  $  fui> 
dentque  filii  Aaron  facerdotes Tanguinem  per  alta¬ 
ris  circuitum.  Et  offerent  de  hoftia  pacificarum 
in  oblationem  Domino  ,  adipem  ,  qui  operit  vita¬ 
lia,  quicquid  pinguedinis  eft  intrinfecus  ;  duos 
renes  cum  adipe,  quo  teguntur  ilia,  Sc  reticulum 
jecoris  cum  renuneuhs  :  adolcbuntque  ea  fuper 
altare  in  holocauftum.  v.  1,2, 3,4 j&y.  1 1 19.C. 

IV.  Si  iacerdos ,  qui  undlus  eft,  peccaverit,  v.  2. 

VIII.  Veftivit  Pontificem  fubucula  linea,  accingens 
eum  balteo  ,  &  induens  eum  tunica  hyacinthina, 
deluper  humerale  impofutr.  v.  7.  iczi.C , 

X.  Capita  veftra  nolite  nudare,,  veftimeota  nolite 
fcindere  ,  ne  forte  moriamini*  v.  6.  1053.  E. 

XVI.  Cidarim  lineam  imponet  capiti,  v.4.  994. C. 

XIX.  Jumentum  tuum  non  facies  coire  cum  alterius 
generis  animantibus,  v,  19.  934  b. 

XXI.  Pontifex,  id  eft,  Sacerdos  maximus  inter  fra¬ 
tres  fuos,  fuper  cujus  caput  fufum  eft:  undtionis 
oleum  ,  &  cujus  manus  in  facerdotio  conftr  ratae 
funt,  veftitufque  eft  fan<ftis  veftibus,  caput  futim 
non  difeooperiet ,  vefti menta  non  fcindet  j  &  ad 
omne  mortuummon  ingredietur  omnino.  Super 
patre  quoque  fuo  ,  &  matre;  non  contaminabitur, 
£cc.  quia  oleum  fandae  un&ionis  Dei  fyper  eum 
eft.  v.  i o.  1,1 . 12.  •  (;.  ;  iq^jF. 

XXVI.  Non  facietis  vobis  idoJum,8c  fculptile»ncc 
titulos  erigetis  ,  nec  infignem  lapidem  ponetis  in 
terra  veftra,  fut  adoretis  eum,  v.  1.  111%, E, 

.  ,  Ex  libro  NUMERORVM 

-  ;>  .  ..  pb;:  ,t!  ,f  u.  n  •!  •••  . 

I.  Tollite  fummam  univerfae  congregationis  filiorum 

•  '  Ifrael  ,  pei’  cognationes,  &  domos  filas':  v.^.WcS, 

•  c;  u  d. 

Et  congregaverunt  primor  die  menfis.fpcundi  , 
recenfentes  CoS  per  eognationespJSc  domofe  ac  fa¬ 
milias,  ac  capita  ,  nomina  fingulorum.  v.  18., 
Levifx  alitem  non  funt  ntlmerat!  mter  falW 
faci.  53 .  E.  en  o  :  urtdti ' 7 5,8.' E. 

,  Tribum  Levi  noli  numerare,  neque  pones  fujn- 

1  mam  eofUtai  <curfi.  filiis '4fff$t:°v;  48.  md. 

III. .  Applica  tribum-Levi‘4  ^-fae  liare  ?n  confpedu 
*  F  f  f  f  2  Aaron 


INDEX  SACR  JE  SCRIPTURA 


Aaron  facerdotis ,  ut  miniarent  eis ,  Sc  excubent. 
v.  6.  761.  F. 

Dabifque  dono  Levitas  Aaron  ,  Sc  filiis  ejus  , 
quibus  traditi  funt  a  filiis  Irrael.  v.  9.  761.  F. 

762  A. 

Ego  tuli  Levitas  a  filiis  Ifrael  pro  omni  primo¬ 
genito  ,  qui  aperit  vulvam  in  filiis  Ifrael  ;  erunt- 
que  Levitas,  mei.  v.  12.  761.  F. 

X.  Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  du&iles  ,  quibus 
convocare  poflis  multitudinem  ,  quando  movenda 
funt  caftra.  v.  2.  1093.  E.  1  \01.A.  1 101.  D. 

Cumque  increpueris  tubis,  congregabitur  ad  te 
omnis  turba  ad  oftium  tabernaculi  foederis,  v.  3, 

1 101.  A. 

Quando  autem  congregandus  eft  populus,  fim- 
plex  tubarum  clangor  erit  ,  Sc  non  concifas  ulu¬ 
labunt.  v.  7.  Ibtd. 

Filii  autem  Aaron  facerdotes  clangent  tubis : 
eritque  hoc  legitimum  fempiternum  in  generatio¬ 
nibus  vefiris.  v.8.  1104.F. 

Si  quando  habebitis  epulum ,  Sc  dies  feftos ,  Sc 
calendas  ,  canetis  tubis  fuper  holocauftis  ,  Sc  pa¬ 
cificis  vi&imis,  ut  fint  vobis  in  recordationem  Dei 
veftri.  v.  10.  109 i.F. 

XII.  Si  quis  fuerit  inter  vos  Propheta  Domini ,  in 
vifione  apparebo  ei ,  vel  per  fomnium  loquar  ad 
illum,  v.  6.  822.  E. 

XIV.  Omnes  qui  numerati  eftis  a  viginti  annis  Sc 
fupra  ,  Sc  murmuraftis  contra  me  ,  non  intrabitis 
Terram,  fuper  quam  levavi  manum  meam.  v.  29. 
50.  1131.^. 

XVII.  Loquere  ad  filios  Ifrael ,  Sc  accipe  ab  eis  vir¬ 
gas  fingulas  per  cognationes  fuas:  a  cun&is  prin¬ 
cipibus  tribuum  virgas  duodecim  ,  8c  uniufcujuf- 
que  nomen  fuperfcribes  virga: fuae.  v.2.  S33.Z). 

XVIII.  Sed  Sc  fratres  tuos  de  tribu  Levi ,  Sc  fcep- 
trum  patris  tui  fume  tecum ,  przeftoque  fint ,  Sc 
miniftrent  tibi  :  tu  autem  Sc  filii  tui  miniftrabitis 
in  tabernaculo  teftirnonii.  Excubabuntque  Levi- 
tae  ad  praecepta  tua ,  Sc  ad  eunda  opera  taberna¬ 
culi.  v.2.  y6z.A. 

XXVII.  Provideat  Dominus  Deus  lpirituum  oranis 
carnis  ,  hominem  ,  qui  fit  fuper  multitudinem 
hanc  :  Sc  poffit  exire  Sc  intrare  ante  eos,  Sc  edu¬ 
cere  eos,  vel  introducere  i  ne  fit  populus  Domi¬ 
ni  ficut  oves  abfque  paftore.  v.  17,  16, 17.  1073. F. 

Tolle  Jofue  filium  Nun  ,  virum  ,  in  quo  eft 
fpiritus ,  Sc  pone  manum  tuam  fuper  eum.  v.  1 8. 

1073.  C. 

Pro  hoc  fi  quid  agendum  erit ,  Eleazar  facer- 
dos  confulet  Dominum.  Ad  verbum  ejus  egre¬ 
dietur  ,  Sc  ingredietur  ipfe  Sc  omnes  filii  Ifrael 
cum  eo,  Sc  cattera  multitudo.  v. 21.  10 6j.C. 

XXXI.  Nos  fervi  tui  recenfuimus numerum  pugna¬ 
torum,  quos  habuimus  fub  manu  noftra  :  Sc  ne 
unus  quidem  defuit.  Ob  hanc  caufam  offerimus 
in  donariis  Domini  finguli ,  quod  in  praeda  auri 
potuimus  invenire,  perifeelides,  ac  armillas,  an- 
nulos  &  dextralia  ,  Sc  murenulas  ,  ut  depreceris 
pro  nobis  Dominum,  v.49  &  70.  1008.  D. 

XXXV.  Liberabitur  innocens  de  ultoris  manu  ,  Sc 
reducetur  per  fententiamin  urbem,  ad  quam  con¬ 
fugerat  ;  manebitque  ibi  donec  facerdos  magnus , 
qui  oleo  fando  undus  eft,  moriatur,  v.  25. 

1047.  c • 

Ex  libro  V  EUT  ERO  N. 

I.  Dixique  vobis  in  illo  tempore  :  Non  poffum  fo- 
lus  fuftinere  vos :  quia  Dominus  Deus  vefter  mul¬ 
tiplicavit  vos  8cc.  Date  ex  vobis  viros  (apientes, 
&  gnaros ,  &  quorum  converfatio  fit  probata  in 
tribubus,  veftris ;  ut  ponam  eos  vobis  Principes. 

noifiA  x  VIVI  * 


Tunc  refpondiftis  mihi  :  Bona  res  eft  ,  quam  vis 
facere.  Tulique  de  tribubus  veltris  viros  fapien- 
tes,  Sc  nobiles  }  Sc  conftitui  eos  Principes,  Tri¬ 
bunos  ,  Sc  Centuriones  ,  Sc  Quinquagenarios, 
8c  Decanos  ,  qui  docerent  vos  fingula.  v.  9,  10, 
11,12,13,14,17.  765.  F. 

III.  Tulimufque  illo  in  tempore  terram  de  manu 
duorum  Regum  Amorrheorum  ,  qui  erant  trans 
Jordanem:  a  Torrente  A rnon ,  ufque  ad  montem 
Hermon,  quem  Sidonii  Sariot  vocant,  Sc  Amor- 
rhei  Sanir.  v.  8.  Se  9.  872. 

V.  Hxc  verba  loquutus  eft  Dominus  ad  omnem 
multitudinem  veftram  in  monte  de  medio  ignis. 

V’  .  779.  C. 

XVII.  Si  difficile  ,  Sc  ambiguum  apud  te  judicium 
effe  perfpexeris  inter  fanguinem  Sc  fane,umem  , 
caufam  Sc  caufam ,  lepram  &  lepram,  Scjudicum 
intra  portas  tuas  videris  verba  variari  Scc.  v.  8. 

1066.  E. 

Cum  ingreffus  fueris  terram  ,  quam  Dominus 
Deus  tuus  dabit  tibi ,  Sc  poffederis  eam ,  habitave- 
rifque  in  illa  ,  8c  dixeris  :  Conftituam  fuper  me 
Regem  ,  ficut  habent  omnes  per  circuitum  natio¬ 
nes  :  eum  conftitues ,  quem  Dominus  Deus  tuus 
elegerit  de  numero  fiati  um  tuorum.  Non  poteris 
alterius  gentis  hominem  Regem  facere  ,  qui  non 
fit  frater  tuus.  v.  14 ,  17.  808.  C. 

Non  habebit  uxores  plurimas  ,  qua:  allidant 
animum  ejus.  v.  17.  938.  F. 

Poftquam  autem  federit  in  folio  regni  fui,  de- 
feribet  fibi  Deuteronomium  legis  hujus  in  volu¬ 
mine  ,  accipiens  exemplar  a  facerdotibus  Scc.  ut 
difeat  timere  Dominum  Deum  fuum,  Sc  cuftodi- 
re  verba  Se  caeremonias  ejus ,  qua:  in  lege  feripta 
funt.  v.  18.  Se  19.  1027.F.  1067.F.  1019.  F. 

799.  D. 

XXII.  Tollent  eam  pater,  &  mater  ejus.  Se  ferent 
fecum  figna  virginitatis  ejus  ad  feniores  Urbis  qui 
in  porta  funt.  v.  17.  791.  b. 

XXV.  Sin  autem  noluerit  accipere  uxorem  fratris 
fui ,  qua:  ei  lege  debetur,  perget  mulier  ad  por¬ 
tam  Civitatis,  Se  interpellabit  majores  natu.  v.  7, 

791.  F. 

XXVlI.  Quando  ergo  tranfieritis  Jordanem ,  erigi¬ 
te  lapides  quos  ego  hodie  prtecipio  vobis  in  monte 
Hebal ,  Sc  levigabis  eos  calce  ,•  &  aidificabis  ibi 
altare  Domino  Deo  tuo  Sc  c.  &  immolabis  hoftias 
pacificas  ,  comedefque  ibi ,  Sc  epulaberis  coram 
Domino  Deo  tuo.  v.  4,  5.  1 1 34. 

XXIX.  Vos  Ratis  hodie  cun&i  coram  Domino  Deo 

veftro,  Principes  veftri  Sc  tribus  ,  ac  majores  na¬ 
tu  ,  atque  dc&ores  ,  omnis  populus  Ifrael  :  libe¬ 
ri  ,  Sc  uxores  veftra:  ,  Sc  advena:  qui  tecum  mo¬ 
rantur  in  caftris  ,  exceptis  lignorum  cafforibus  , 
&  his  qui  comportant  aquas ,  ut  tranfeas  in  foe¬ 
dere  Domini  Dei  tui,  Sc  in  jurejurando  quod  ho¬ 
die  Dominus  Deus  tuus  percutit  tecum.  v.9, 10, 
u>Scix.  11 34.  E. 

XXX.  Teftes  invoco  hodie  coelum  Sc  terram,  v.  19. 

113  o.A. 

XXXI.  Centum  viginti  annorum  fum  hodie  ,  non 

poffiim  ultra  egredi,  Sc  ingredi,  v.2.  807. F. 

XXXII.  Audite  coeli  qua:  loquor,  audiat  terra  ver¬ 
ba  oris  mei.  v.  1.  1 130. F. 

Levabo  ad  coelum  manum  meam  ,  Sc  dicam  : 
Vivo  ego  in  aeternum.  Si  acuero  ut  fulgur  gla- 

„  dium  meum.  v.  40.  Sc  41.  1  1 130.  F. 

-f*.  I  :  *,•«,!;( 

Ex  J  O  S  V  E. 

oninioCf  .01  iriUf-T.  \  v  ' ;  . 

VI.  Septimo  autem  die  Sacerdotes  tollent  feptem 
buccinas,  quarum  ufus  eft  in  Jubileo  ,  &  pra:ce- 
dent  arcam  foederis  feptiefque  circuibitis  civi¬ 
tatem. 


INDEX  SACR  M  SCRIPTURA 


tatem  ,  Sc  facerdotes  clangent  buccinis.  v.  4. 

1097.^. 

VII.  Accedetifque  mane  finguli  per  tribus  veftras  : 

&  quamcunque  tribum  fors  invenerit,  accedet  per 
cognationes  luas»  Sc  cognatio  per  domos,  domuf- 
que  per  viros,  v.  14.  829.  £. 

XXIV.  Percudit  ergo  Jofue  in  die  illo  foedus ,  & 
propofuit  populo  praecepta  atque  judicia  in  Sichem. 
Scripfit  quoque  omnia  verba  haec  in  volumine  le¬ 
gis  Domini  :  Sc  tulit  lapidem  pergrandem ,  pofuit- 
que  eum  fubter  quercum ,  qua:  erat  in  San&uario 
Domini,  v.  25",  26.  947* 

Ex  libro  JUDICUM. 

III.  Sufcitavit  eis  falvatorem  vocabulo  Aod  ,  incly¬ 

tum  filium  Gera  ,  filii  Jemini  :  qui  utraque  ma¬ 
nu  pro  dextra  utebatur,  v.  17.  884.  £ . 

VIII.  Apprehendit  puerum  de  viris  Sochot.  v.  14. 

Dixeruntque  omnes  viri  Ifrael  adGedeon:  Do¬ 
minare  tu  noftri,  Sc  filius  tuus.  St  filius  filii  tui: 
quia  liberafti  nos  de  manu  Madian.  v.  22.  80 6.2?. 

IX.  Congregati  funt  omnes  viri  Sichem ,  St  univer- 

fie  familia  Urbis  Mello  ;  abieruntque  St  confti- 
tuerunt  Regem  Abimelech  juxta  quercum  ,  qua 
ftabat  in  Sichem,  v.  6.  94f- C.947..S. 

Ierunt  ligna, ut  ungerent  fuper  fe  Regem, dixe¬ 
runtque  Oliva  :  Impera  nobis.  Qua  refpondit : 
Nunquid  poffum  deferere  pinguedinem  meam  , 
qua  St  Dii  utuntur ,  &  homines ,  St  venire  ,  ut 
inter  ligna  promovear  ?  Loquutaque  funt  ligna 
ad  Vitem :  Veni ,  St  impera  nobis.  Qua  refpon¬ 
dit  eis:  Nunquid  pofium  deferere  vinum  meum  , 
quod  latificat  Deum  ,  St  homines ,  Sc  ire  ,  ut 
inter  catera  ligna  promovear  ?  v.  8 .  St  9.  768.  F. 

780.  B.  105  3.  C. 

XI.  Perrexerunt  Seniores  ad  Galaad,  ut  tollerent  in 
auxilium  fui  Jephte  de  terra  Job;  dixeruntquead 
eum :  Veni ,  St  efto  Princeps  nofter.  v.  5.  778. 

D. 

Dominus  ,  qui  hac  audit ,  ipfe  mediator  ,  ac 
teftis  eft  ,  quod  noftra  promifla  faciemus,  v.  10. 

1130.  C 

Ex  libro  R  U  T  H. 

IV.  Tollens  autem  Booz  decem  de  fenioribus  in  Ci¬ 
vitate  Bethlehem.  v.2.  778. D. 

Ex  primo  REGUM. 

II.  Dominus  judicabit  fines  terra ,  St  dabit  impe¬ 

rium  Regi  fuo  ,  St  fublimabit  cornu  Chrifti  fui.  I 
v.  10.  105-2.^. 

Samuel  autem  miniftrabat  ante  faciem  Domini , 
puer  accin&us  Ephod  lineo.  Et  tunicam  parvam 
faciebat  ei  mater  fua ,  quam  afferebat  ftatutis  die¬ 
bus.  v.18, 19.  1020.  C.  1021.  D. 

III.  Et  non  cecidit  ex  omnibus  verbis  ejus  in  terram. 
Et  cognovit  univerfus  Ifrael  a  Dan  ufque  Berfabee, 
quod  fidelis  Samuel  propheta  effiet  Domini,  v.  19. 

1034.  A. 

VII.  Dixit  autem  Samuel  :  Congregate  umverfum 
Ifrael  inr  Mafphath  ,  ut  orem  pro  vobis  Dominum 
Stc.  Tulit  autem  Samuel  agnum  la&entem  u- 
num  ,  Sc  obtulit  illum  in  holocauftum  integrum 
Domino.  Et  clamavit  Samuel  ad  Dominum  pro 
Ifrael  ,  Sc  exaudivit  eum  Dominus,  v.  5.  -.-  9. 

829.  A. 

Tulit  autem  Samuel  lapidem  unum  ,  Sc  pofuit 
cum  inter  Mafphath  ,  Sc  inter  Sen  ,  Sc  vocavit 


nomen  loci  illius  Lapis  adjutorii,  v.  12.  948.  £. 

Judicabat  quoque  Samuel  Ifraelem  cunftis  die¬ 
bus  vitas  fuse  :  Sc  ibat  per  fingulos  annos  circum¬ 
iens  Bethel  ,  Sc  Galgala  ,  Sc  Mafphath  ,  Sc  ju¬ 
dicabat  Ifraelem  in  fupradi&is  locis }  reverteba- 
turque  in  Ramatha  :  ibi  enim  erat  domus  ejus  * 
Sc  ibi  judicabat  Ifraelem.  v.  17.  Sc  16.  948.  C. 

789.  E. 

VIII.  Congregati  ergo  univerfi  majores  natu  Ifrael, 
venerunt  ad  Samuelem  in  Ramatha,  dixeruntque 
ei  t  Ecce  tu  fenuifti  ,  Sc  filii  tui  non  ambulant 
in  viis  tuis  :  conftitue  nobis  Regem,  ut  judicet 
nos,  ficut  Sc  univerfie  habent  nationes,  v.4.  Scy, 

780 .D.  789. D.  811  .B. 

Dixit  autem  Dominus  ad  Samuelem  :  audi  vo¬ 
cem  populi  in  omnibus  qua:  loquuntur  tibi.  v.  7. 

81 1.  rB.  1079.2?. 

Hoc  erit  jus  regis ,  qui  imperaturus  eft  vobis : 
filios  veftros  tollet,  Sc  ponet  in  curribus  fuis  ,  fa- 
cietque  libi  equites  Sc  prtecurfores  quadrigarum 
fuarum  Scc.  v.  11.  796.C.  849. C  863.  F. 

Dixerunt :  Nequaquam.  Rex  enim  erit  fuper 
nos ,  Sc  erimus  nos  quoque  ficut  omnes  gentes  : 
Sc  judicabit  nos  Rex  nofter  ,  Sc  egredietur  ante 
nos,  Sc  pugnabit  bella  noftra  pro  nobis,  v.  19  20. 

78 1.2?. 803.2).  80 6.2).  1079.  C.  1 1 10  A. 

Audi  vocem  eorum,  Sc  conftitue  fuper  eos  Re¬ 
gem.  v.  22.  1079.  C. 

IX.  Et  erat  ei  filius  vocabulo  Saiil ,  ele&us ,  Sc  bo¬ 
nus:  Sc  non  erat  virde  filis  Ifrael  melior  illo  v.  1. 

799-  E- 

Ecce  vir  Dei  eft  in  civitate  hac,  vir  nobilis: 
omne  quod  loquitur  ,  fine  ambiguitate  venit,  v.  <5. 

1034.  A. 

Dominus  autem  revelaverat  auriculam  Samuelis 
ante  unam  diem  quam  veniret  Saiil  dicens  :  hac 
ipfa  hora  ,  quae  nunc  eft,  cras  mittam  virum  adto 
de  terra  Benjamin  ,  Sc  unges  eum  Ducem  fuper 
populum  meum  Ifrael.  V.17SC16.  772. F. 

Et  cujus  erunt  bona  quaeque  Ifrael  ?  v.  20.  1  077. 

C. 

Dixitque  Samuel  coco  :  da  partem  quam  dedi 
tibi ,  Sc  praecepi ,  ut  reponeres  feorfum  apud  te. 
Levavit  autem  cocus  armum,  Sc  pofuit  ante  Saiil. 
Dixitque  Samuel:  Ecce  quod  remanfit ,  pone  an¬ 
te  te  ,  Sc  comede  ,  quia  de  induftria  fervatum  eft 
tibi.  v. 23.SC24.  836. F.  1074. B. 

Cumque  mane  furrexiffent ,  et  jam  elucefceret, 
Scc.  Egrefiique  funt  ambo  ,  ipfe  videlicet  Sc  Sa¬ 
muel.  v.  26.  •  \o(i\.E.ibid.F. 

Dic  puero  ut  antecedat  nos  ,  Sc  tranfeat  :  tu 
autem  fiibfifte  paulifper,  ut  indicem  tibi  verbum 
Domini,  v.  27.  1064.2?. 

X.  Tulit  autem  Samuel  lenticulam  olei,  Sc  effudit 

fuper  caput  ejus ,  Sc  deofculatus  eft  eum  ,  Sc  ait : 
Ecce  unxit  te  Dominus  fuper  hereditatem  fuam  in 
Principem  ,  Sc  liberabis  populum  fuum  de  manu 
inimicorum  ejus.v.  1.  772.  £.  1064.2?.  1076.  A. 

Ecce  unxit  te  Dominus  fuper  harreditatem  fuam 
in  principem,  v.  1.  837.  F.  1037.  F.  103 6.F. 

1047.  A. 

Et  defeendes  ante  me  in  Galgala  (  ego  quippe 
defeendam  ad  te )  ut  offeras  oblationem  ,  Sc  im¬ 
moles  viStimas  pacificas,  v.8.  839  2?. 949.2?. 

Itaque  cum  avertiffet  humerum  fuum  ,  ut  abi¬ 
ret  a  Samuele ,  immutavit  ei  Deus  cor  aliud ,  Scc. 
Veneruntque  ad  praedi&um  collem  ,  Sc  ecce  cu¬ 
neus  Prophetarum  obvius  ei  :  Et  infiluit  fuper 
eum  Spiritus  Domini ,  Sc  prophetavit  in  medio 
eorum,  v. 9. Scio.  799  E 

Et  convocavit  Samuel  populum  ad  Dominum 
in  Mafphath  :  Sc  ait  ad  filios  Ifrael :  Haec  dicit 
Dominus  Deus  Ifrael :  Ego  eduxi  Ifrael  de  2Egyp- 
#  F  f  ff  j  to. 


INDEX  SACRAE 

tb ,  Sc  erui  vos  de  manu  Aegyptiorum ,  Sc  de  ma¬ 
nu  omnium  regum ,  qui  affligebant  vos.  Vos  au¬ 
tem  hodie  projeciltis  Deum  veftrum  ,  qui  iolus 
falvavit  vos  de  univerfis  malis,  Sc  de  tribulationi¬ 
bus  veftris,  Sc  dixiftis:  Nequaquam,  fed Regem 
conftitue  fuper  nos*  Nunc  ergo  flate  coram  Do¬ 
mino  per  tribus  veftras ,  Scper  familias.  v.  17,18. 

&  19.  770. F. 773. F. 781.^. 

Et  applicuit  Samuel  omnes  tribus  lfrael,  6c  ce¬ 
cidit  fors  fuper  Tribus  Benjamin.  Et  applicuit 
tribum  Benjamin  Sc  cognationes  ejus  ,  Sc  cecidit 
fors  fuper  cognationem  Metri ,  Sc  pervenit  ufque 
ad  Salii  filium  Cis.  v*20,2i.  828.  C.  831.  F. 

Et  confuluerunt  poft  haec  Dominum ,  utrumnam 
venturus eflet  illuc.  Refponditque  Dominus:  Ec- 
ce  abfconditus  eft  domi.  v.  22.  824.^. 

Stetitquein  medio  populi,  Scaltiorfuituniver- 
fo  populo  ab  humero,  Sc  furfum.  v.  23.  801. F. 

Et  ait  Samuel  ad  omnem  populum  :  Certe  vi¬ 
detis,  quem  elegit  Dominus,  quoniam  non  fit 
fimilis  illi  in  oram  populo,  v.  24.  77 4.  A.  786.  2). 

807.  A.  802.  C.  8  1 1 .  C. 

Et  clamavit  omnis  populus ,  Sc  ait :  Vivat  Rex. 
v.  24.  857.^.  974.  C. 

Locutus  eft  autem  Samuel  ad  populum  ,  legem 
regni  ,  Sc  fcripfit  in  libro,  Sc  rcpofuit coram  Do¬ 
mino.  v.  27.  1 1 10.  C. 

Sed  Sc  Salii  abiit  in  domum  fuam  in  Gabaa  :  Sc 
abiit  cum  eo  pars  exercitus,  quorum  Deus  tetige¬ 
rat  corda,  v.  26.  848.  C.  86 1 .  2). 

Filii  vero  Belial  dixerunt :  Num  falvare  nos  po¬ 
terit  ifte?  Etdefpexerunt  eum,  Sc  non  attulerunt 
ei  munera,  v.  27.  807.  A.  812  F.  8  3 7.  2. 981.  F.  * 

XI.  Et  ait  populus  ad  Samuelem  :  Quis  eft  ifte  qui 

dixit  :  Salii  non  regnabit  fuper  nos  ?  Date  viros 
&  interficiemus  eos.  v.  12.  807.  i?* 

Dixit  autem  Samuel  ad  populum :  Venite,  Sc 
eamus  inGalgala,  Sc  innovemus  ibi  Regnum.  Et 
perrexit  omnis  populus  in  Galgala  ,  Sc  fecerunt 
ibi  Regem  Salii  coram  Domino  in  Galgala  ,  & 
immolaverunt  ibi  viStimas  pacificas  coram  Domi¬ 
no,  Scc.  Et  laetatus  eft  ibi  Salii  ,  8c  cun£ti  viri 
lfrael  nimis,  v.  14.  Sc  17.  770.2).  839.^.840.(7. 

949.2?.  1 10  7.  F.  1071.  F.  1137.2). 

XII.  Loquimini  coram  Domino  ,  Sc  coram  Chrifto 

ejus.  v.  3.  1071. F. 

Utrum  bovem  cujufpiam  tulerim,  autafinum: 
fi  quempiam  calumniatus  fum,fioppreffi  aliquem, 
fi  de  manu  cujufquam  munus  accepi,  v.  3.  818  2?. 

Videntes  autem,  quodNaas  Rex  filiorum  Am- 
mon  veniffet  adverfum  vos  ,  dixiftis  mihi :  Ne¬ 
quaquam  ,  fed  Rex  imperabit  nobis  :  cum  Do¬ 
minus  Deus  vefter  regnaret  in  vobis,  v.  12. 

806.  F. 

Ecce  dedit  vobis  Dominus  regem.  Si  timueri¬ 
tis  Dominum  ,  Sc  fervieritis  ei  ,  Sc  audieritis  vo¬ 
cem  ejus,  Sc  non  exafperaveritis  os  Domini  :  eri¬ 
tis  Sc  vos  ,  Sc  Rex  qui  imperat  vobis  ,  fequentes 
Dominum  Deum  veftrum.  Si  autem  non  audie¬ 
ritis  vocem  Domini,  fed  exafperaveritisfermones 
ejusj&c.  pariter  peribitis,  v.  13 , 14,17.  1109. C. 

-  .  .  ”35 'D. 

XIV.  Dominus  Deus  lfrael  da  indicium:  quid  eft, 
quod  non  refponderis  fervo  tuo  hodie  ?  v.  41. 

828.2). 

XV.  Pro  eo  ergo  quod  abjeciftifermonem  Domini, 

abjecit  te  Deus  ne  fis  Rex.  Scidit  Dominus  reg¬ 
num  lfrael  a  te  hodie  ,  Sc  tradidit  illud  proximo 
tuo  meliori  te.  v.  23.  &  28.  1038.2). 

XVI.  Ufquequo  tu  luges  Salii  ,  cum  ego  projece¬ 
rim  eum  ,  ne  regnet  fuper  lfrael  ?  Imple  cornu 
tuum  oleo,  Sc  veni  ,  ut  mittam  te  ad  Ifai  Bethle- 
hemitem  ;  providi  enim  in  filiis  ejus  mihi  Re- 


SCRIPTU  R  ^£. 

gem*  v.  1.  772,  F. 

Et  ait  Samuel :  Quomodo  vadam  ?  audiet  enim 
Salii ,  Sc  interficiet  me.  Et  ait  Dominus :  Vitu¬ 
lum  de  armento  tolles  in  manu  tua  ,  Sc  dices  :  ad 
immolandum  Domino  veni.  Et  vocabis  Ifai  ad 
vi&imam,  Sc  ego  oftendam  tibi  quid  facias,  Sc 
unges  quemcumque  monftravero  tibi.  v.  2.  Sc  3. 

836.  E.  lotf.AM.  E.  1067.  -fX 

Num  coram  Domino  eft  Chriftus  ejus  ?  v.  6. 

_  827.2). 

Erat  autem  rufus ,  Sc  pulcher  afpe&u,  decora¬ 
que  facie,  v.  12.  802.  E. 

Tulit  ergo  Samuel  cornu  olei ,  Se  unxit  eum  in 
medio  fratrum  ejus  :  Et  dire&us  eft  fpiritus  Do¬ 
mini  a  die  illa  in David , Sc deinceps,  v.  1 3.  799. F. 

1072.  C. 

XVII.  Quare  venifti  ?  &  quare  dereliquifti  paucu¬ 
las  oves  illas  in  deferto  ?  Ego  novi  fuperbiam 
tuam  ,  Sc  nequitiam  cordis  tui ,  quia  ut  videres 
praelium,  defcendifli.  v.  28.  1067.  F. 

Pafcebat  fervus  tuus  patris  fui  gregem  ,  Sc  ve¬ 
niebat  leo,  vel  urfus ,  Sc  tollebat  arietem  de  me¬ 
dio  gregis :  Sc  perfequebar  eos,  Sc  percutiebam, 
Sc  apprehendebam  mentum  eorum  ,  Sc  fuffoca- 
bam  ,  interficiebamque  eos*  Nam  Sc  leonem  , 
Sc  urfum  interfeci  ego  fervus  tuus*  Erit  igitur  Sc 
Philifbeus  hic  incircumcifus,  quafi  unus  ex  eis. 
v-34>?5-&  3<S-  804.  F. 

XV11I.  Egrediebatur  quoque  David  ad  omnia  quae- 
cumque  mififlet  eum  Salii ,  Sc  prudenter  le  age¬ 
bat  :  pofuitque  eum  Salii  fuper  viros  belli,  v.  7. 

861.  F. 

Et  acceptus  erat  in  oculis  univerfi  populi,  ma- 
ximeque  in  confpe&u  famulorum  Salii,  verf.  7. 

807.  C. 

Percuffit  Saiil  mille,  Sc  David  decem  millia. 
v-  7*  .  8of.Z?.  892.  E. 

Et  fecit  eum  tribunum  fuper  mille  viros  ,  Sc 
egrediebatur  ,  Sc  intrabat  in  confpectu  populi. 

v*  .  807. F. 

XX.  Cadens  pronus  in  terram  adoravit  tertio,  v.  41, 

v  960.2). 

XXII.  Saiil  autem  cum  maneret  in  Gabaa ,  Sc  effet 

in  nemore,  quod  eft  in  Rama  ,  haftam  manu  te¬ 
nens  ,  cun&ique  fervi  ejus  circumftarent  eum. 
v-  6-  1012.2). 

Ait  ad  fervos  fuosquiafflftebantei :  Audite  nunc 
filii  Jemini.  Numquid  omnibus  vobis  dabit  filius 
Ifai  agros  Sc  vineas  ,  Sc  univerfos  vos  faciet  tribu¬ 
nos,  Sc  Centuriones ?  v.  6.  Sc  7.  852.  D. 

Et  ait  Rex  emiflariis ,  qui  circumflabant  eum  : 
Convertimini ,  Sc  interficite  facerdotes  Domini : 
nam  manus  eorum  cum  David  eft  ,  fcientes  quod 
fugiffet,  Sc  non  indicaverunt  mihi.  v.  17.  1068. 

2). 

Noluerunt  autem  fervi  Regis  extendere  manus 
fuas  in  Sacerdotes  Domini,  v.  1 7.  1068. 2). 

Et  trucidavit  in  die  illo  o&oginta  quinqueviros 
veftitos  Ephod  lineo  v.  18.  1068.F. 

XXIII.  Quod  cum  David  refeiflet,  quia  praepararet 
ei  Saul  clam  malum  ,  dixit  ad  Abiathar  Sacerdo¬ 
tem  :  Applica  Ephod.  Et  ait  David :  Domine 
Deus  lfrael  ,  audivit  famam  fervus  tuus  ,  quod 
difponat  Saiil  venire  in  Ceilam,  ut  evertat  urbem 
propter  me.  Si  tradent  me  viri  Ceilae  in  manus 
ejus  ?  Sc  fi  defeendet  Saiil ,  ficut  audivit  fervus 
tuus?  Domine  Deus  lfrael,  indica  fervo  tuo.  Et 
ait  Dominus  :  Defeendet.  Dixitque  David  :  Si 
tradent  me  viri  Ceilse,  Sc  viros,  qui  funtmecum, 
in  manus  Saiil  ?  Et  dixit  Dominus  :  Tradent. 
Surrexit  ergo  Scc.  v.  9 , 1  o  ,  1 1 , 1 2 , 1 3.  824.  F. 

XXIV.  Surrexit  ergo  David,  Sc  praecidit  oram  chla¬ 
mydis  Saiil-filenter.  Poft  haec  percuffit  cor  fuum 

Da- 


INDEX  SACR  JE  SCRIPTURA 


David  ,  eo  quod  abfcidiffet  oram  chlamydis  Saiil. 
v.y.8c<5.  ioi8.£. 

Ec  nunc  quia  fcio  ,  quod  certiflime  regnaturus 
fis,  Sc  habiturus  in  manu  tua  regnum  I(rael.v.2i. 

1 048 .  F. 

XXV.  Et  defcendit  de  afino,  Sc  procidit  coram  Da¬ 
vid  fuper  faciem  fuam  ,  Sc  adoravit  fuper  terram. 

v.  23.  9f7-D- 

XXVI.  BenediStus  tu ,  fili  mi  David  :  Sc  quidem  fa¬ 
ciens  facies ,  Sc  potens  poteris.  v.  27.  10 1  2.2). 

XXVII I.  Confuluitque  Dominum  ,  Sc  non  refpondit 
ei,  neque  per  lomnia,  neque  per  facerdotes  ,  ne¬ 
que  per  prophetas.  v.  6.  82,2.  F. 

XXX.  Et  ait  ad  Abiathar  facerdotem  filium  Achi- 
melech  :  Applica  ad  me  Ephod.  Et  confuluit 
David  Dominum  dicens  :  Perfequar  latrunculos 
hos  ,  Sc  comprehendam  eos ,  an  non.?  v.  7.  Sc8< 

826.  B. 

Dixitque  ei  Dominus :  Perfequere :  abfque  du¬ 
bio  enim  comprehendes  eos ,  Sc  excuties  praedam, 
v.  8.  826.  2?. 

David  mifit  dona  de  praeda  ,  fenioribus  Juda 
proximis  fuis.  v.  26.  778.  C. 

Ex  libro  11.  R  E  G  V  M. 

I.  In  die  autem  tertia  ,  apparuit  homo  veniens  de 

caltris  Saiil  ,  vefte  confcifla  ,  Sc  pulvere  confpcr- 
fus  caput :  Sc  ut  venit  ad  David  ,  cecidit  iuper 
faciem  fuam  ,  Sc  adoravit,  v.  2.  958.  B. 

Stanfque  fuper  eum  ,  occidi  illum  :  fciebam 
enim  quod  vivere  non  poterat  poft  ruinam.  Et 
tuli  diadema  quod  erat  in  capite  ejus,  8c  armil¬ 
lam  de  brachio  illius  ,  &  attuli  ad  te  Dominum 
meum  huc.  v.  10.  996.  E.  1007.  F.  1007.2?. 

1008.  E. 

A  pprehendens  David  veftimenta  fua  fcidit ,  oin- 
nefque  viri  qui  erant  cum  eo  :  Sc  planxerunt  ,  Sc 
fleverunt  ,  Sc  jejunaverunt  ufque  ad  vefperam 
fuper  Saiil.  v.  11.SC12.  1054  C. 

Quare  non  timuifti  mittere  manum  tuam  ,  ut 
occideres  Chriftum  Domini.?v.  14.  1035.  C.fb.F. 

Et  pratcepit  David  ut  docerent  filios  Juda  ar¬ 
cum  :  ficut  feriptum  eft  in  libro  juftorum.  v.  18. 

871.  D. 

Clypeus  fortium ,  clypeus  Saiil.  v  21.  807.2?. 

Gladius  Saiil  non  eft  reverfus  inanis,  v.  22. 

805,  A. 

II.  Igitur  poft  h*c  confuluit  David  Dominum  di¬ 

cens:  Num  afeendam  in  unam  de  Civitatibus  Ju¬ 
da  ?  Et  ait  Dominus  ad  eum:  Afcende.  Dixitque 
David:  Quo  afeendam  ?  Et  refpondit  ei:  In  He- 
bron.  v.  1.  8 1 8.  D. 

Sed  Sc  viros ,  qui  erant  cum  eo  ,  duxit  David 
fingulos  cum  domo  fua  :  Sc  manferunt  in  oppidis 
Hebron.  Veneruntque  Viri  Juda  ,  Sc  unxerunt 
ibi  David  ut  regnaret  fuper  Domum  Juda.  v.  3. 

jji.A.  104 o.A.  1049 .A.  1071.  C. 

Abner  autem  filius  Ner  ,  princeps  exercitus 
Saiil,  tulit  Isbofeth  filium  Saiil  ,  &  circumduxit 
eum  per  caftra  ,  Regemque  conftituit  fuper  Ga- 
laad  ,  Sc  fuper  Geflun  ,  Sc  fuper  Jezrael,  Sc  fuper 
Ephraim  ,  Sc  fuper  Benjamin  ,  Sc  fuper  lfrael  u- 
niverfum.  v.  8  Sc  9.  786.  E. 

III.  Quomodo  juravit  Dominus  David  ,  fic  faciam 

cum  eo  ,  ut  Transferatur  regnum  de  domo  Saiil , 
Sc  elevetur  thronus  David  fuper  lfrael  ,  8c  fuper 
Judam.  v.  9.  1147.2?. 

V.  Et  venerunt  univerfe  tribus  lfrael  ad  David  in 
Hebron ,  dicentes  :  Ecce  nos  os  tuum  ,  Sc  caro 
tua  fumus.  Sed  Sc  heri,  Sc  nudius  tertius  ,  cum 
edet  Saiil  Rex  fuper  nos,  tu  eras  educens,  Sc  re¬ 
ducens  lfrael.  Dixit  autem  Dominus  ad  te  :  Tu 


pafces  populum  meum  lfrael  ,  Sc  tu  eris  Dux  ftfo 
per  lfrael.  v.  1.SC2.  77 i.B.  807.  C.  809.2). 

1049.2?.  1071.  D.  1108.  C.  1 1 3  6.  A. 

Accepit  ergo  David  adhuc  concubinas,  Sc  uxo¬ 
res ,  de  Jerufalem,  poftquam  venerat  in  Hebron. 
v.  13.  879.  D. 

VI.  Porro  David  erat  accinStus  Ephod  lineo,  v.  14. 

1020.  D. 

VII.  Et  fidelis  erit  domus  tua,  Sc  regnum  tuum  uf¬ 

que  in  sternum  ante  faciem  meam  ,  Sc  thronus 
tuus  erit  firmus  jugiter,  v.  16.  11472?. 

XI.  Dormivit  autem  Urias  ante  portam  domus  re¬ 

giae  curn  aliis  fervis  Domini  fui,  Sc  non  defendit 
ad  domum  fuam.  v.  9  850,  £.  860  E. 

XII.  Htcc  dicit  Dominus  Deus  lfrael  :  Ego  unxi  te 

in  Regem  fuper  lfrael ,  Sc  ego  erui  te  de  manu 
Saiil,  Sc  dedi  tibi  domum  Dom  ni  tui ,  Sc  uxores 
Domini  tui  ,  in  finu  tuo  ,  dedique  tibi  domum 
lfrael,  Sc  Juda.  v-7.Sc  8.  818.  C. 

XIII.  Qua;  induta  erat  talari  tunica  :  hujufcemodi 
enim  filiae  Regis  virgines  veftibus  utebantur,  v.  1 8. 

1021 .2). 

Surgentefque  omnes  filii  Regis  afeenderunt  fin- 
gu  1  i  mulas  luas  Sc  fugerunt,  v.  29.  932.  £.940./). 

XIV.  Porro  ficut  Abfalon  vir  non  erat  pulcher  in 

omni  lfrael  ,  Sc  decorus  nimis  .  a  veftig  o  pedis  , 
ulque  ad  verticem  non  erat  in  eo  ulla  macula,  verf 
27.  802.  2). 

XV.  Sed  Sc  cum  accederet  ad  eum  homo,  ut  faluta- 
ret  illum  ,  extendebat  manum  fuam  ,  Sc  appre- 
hendensofcnlabatur  eam  v.  iy.  964.  D.  9^6.  2). 

Et  follicitabat  corda  filiorum  lfrael  v.6  964  £. 

Mifit  Abfalon  exploratores  in  univerfas  tribus 
lfrael , dicens :  ftatim  ut  audieritis  clangorem  buc- 
cinae,  dicite  :  Regnavit  Abfalon  in  Hebron.  v.  10. 

78i.£.  1080.2?.  1081.  F.  108  f.A. 

Venit  igitur  nuncius  ad  David  ,  dicens  :  toto 
corde  umverfus  lfrael  fequitur  Ablalon.  v.  13. 

781.  F. 

Egrefllis  Rex  ,  Sc  omnis  lfrael  pedibus  fuis, 
ftetit  procul  a  domo;  Sc  univerfi  fervi  ejus  ambu¬ 
labant  juxta  eum  ;  Sc  legiones  Cerethi  ,  Sc  Phe- 
lethi  ,  Sc  omnes  Gethaei,  pugnatores  validi,  fox- 
centi  viri ,  qui  fecuti  eum  fuerant  de  Geth  pedi¬ 
tes  ,  procedebant  Regem,  v.  1  7.  &  18.  843.  C. 

844.  £  848.  £.  872.  C. 

XVI.  Ita  autem  loquebatur  Semei  cum  malediceret 

Regi  :  Egredere  ,  egredere  vir  (anguinum  ,  Sc 
vir  Belial.  Reddidit  tibi  Dominus  univerfum  fan- 
guinem  domus  Saiil  :  quoniam  invafifli  regnum 
pro  eo  ,  Sc  dedit  Dominus  regnum  in  manu  Ab¬ 
falon  filii  tui :  Sc  ecce  premunt  te  mala ,  quoniam 
vir  (anguinum  es.  V.7.SC8.  1084.2?. 

XVIII.  Accidit  autem  ,  ut  occurreret  Abfalon  fer¬ 
vis  David,  fedens  mulo  :  cumque  ingreflus  fuifo 
fet  mulus  fubter  condenfam  quercum  ,  Sc  ma¬ 
gnam,  adhsefit  caput  ejus  quercui :  Sc  illofufpen- 
fo  inter  coelum  Sc  terram,  mulus ,  cui  infoderat, 
pertranfivit.  v.  9.  860.  B.  939.  B.  940  .A. 

XX.  Ait  autem  David  ad  Abifai  :  Nunc  magis  •.  ffl  - 
Slurus  eft  nos  Seba  filius  Bochri  ,  quam  Abfalon  : 
tolle  igitur  forvos  Domini  tui,  Sc  perfequere  eum, 
ne  forte  inveniat  civitates  munitas,  Sc  effugiat  nos. 


v.  6.  860.  C. 

XIII.  Qui  odlingentos  interfecit  impetu  uno.  v.  8. 

8oy.  C. 


Ex  libro  tertio  R  E  G  ‘D  M. 

I.  Adonias  autem  filius  Haggith  elevabatur  diceris  : 
Ego  regnabo  :  fecitque  fibi  currus ,  Sc  equites,  Sc 
quinquaginta  viros  ,  qui  currerent  ante  eum.  Et 
formo  ei  cnm  Joab  filio  Sarui*,  Sc  cum  Abiathar 

facer- 


INDEX  SACRAE 

facerdote  ,  qui  adjuvabant  partes  Adonias,  v.  7. 

&  7-  775-  E‘ 

Erat  autem  &c  ipfe  pulcher  valde,  v.  6.  802. 


SCRIPTURyE. 


E. 

Et  robur  exercitus  David  ,  non  erat  cum  Ado¬ 
nia.  v.  8.  785.  B. 

Immolatis  ergo  Adonias  arietibus ,  vitulis  ,  & 
univerfis  pinguibus  ,  juxta  lapidem  Zoeleth,  qui 
erat  vicinus  fonti  Rogel  ,  vocavit  univerfos  fra¬ 
tres  fuos  filios  Regis ,  &  omnes  viros  J uda  fervos 
Regis,  v.  9.  782.  E.  849.  ^.864.  A.  104.9. E' 

1070.  A.  loyo.D.  1172 .  C. 

Et  ecce  unus  Adonias  regnat ,  te  Domine  mi 
Rex,  ignorante,  v.  18.  1070.  B. 

Verumtamen,  Domine  mi  Rex,  in  te  oculi  re- 
fpiciunt  totius  Ifirael ,  ut  indices  eis  ,  quis  federe 
debeat  in  folio  tuo  ,  Domine  mi  Rex  ,  poft  te. 
v.  20.  7745.  776.7?. 

Domine  mi  Rex  ,  tu  dixifti  :  Adonias  regnet 
poft  me,  &  ipfe  fedeat  fuper  thronum  meum? 
quia  defcendit  hodie,  &  immolavit  boves,  &  pin¬ 
guia  ,  &  arietes  plurimos ,  vocavit  univerfos 
filios  Regis  ,  £c  Principes  exercitus  ,  Abiathar 
quoque  facerdotem  :  illifque  bibentibus  &  vefeen- 
tibus  coram  eo,  &  dicentibus  :  Vivat  Rex  Ado¬ 
nias.  V.24&25.  y6q.D.  105  o.T?. 

Dixit  quoque  Rex  David:  Vocate  mihiSadoch 
facerdotem,  6c  Nathan  Prophetam  ,  &  Banajam 
filium  Jojadas.  Qui  cum  ingrefti  fuiffent  coram 
Rege,  dixit  ad  eos:  Tollite  vobifcum  fervos  Do¬ 
mini  veftri ,  8c  imponite  Salomonem  filium  meum 
fu  per  mulam  meam  :  Seducite  eum  in  Gihon  ;&  un¬ 
gat  eum  ibi  Sadoch  facerdos,  &  Nathan  Propheta, 
in  Regem  fuper  Ifrael:  &  canetis  buccina,  atque 
dicetis  :  Vivat  Rex  Salomon,  v.  32,  3  3 ,  34. 

816.^.  817.7?.  837.  C.  927. C.  939.  C.  1094.7?. 

1139.  F. 

Illique  praecipiam  ut  fit  Dux  fuper  Ifrael  Se 
fuper  Judam.  v.  35”.  813.  D. 

Arnen  :  Sic  loquatur  Dominus  meus  Domini 
mei  Regis  ,  quomodo  fuit  Dominus  cum  Domi¬ 
no  meo  Rege  ,  fic  fit  cum  Salomone  ,  &  fubli- 
mius  faciat  folium  ejus  a  folio  Domini  mei.  v..  36. 
37.  1147.C. 

Amplificet  Deus  nomen  Salomonis  fuper  nomen 
tuum;  &  magnificet  thronum  ejus  fuper  thronum 
tuum.  v.47.  954. E. 

Defcendit  ergo  Sadoch  facerdos ,  Nathan  Pro¬ 
pheta  ,  &  Banajas  filius  Jojad^  ,  &  Cerethi  ,  & 
Phelethi  :  &  impofuerunt  Salomonem  fuper  mu¬ 
lam  Regis  David  ,  &  adduxerunt  eum  in  Gihon. 
Sumpfitque  Sadoch  Sacerdos  cornu  olei  de  taber¬ 
naculo,  &  unxit  Salomonem  :  Sc  cecinerunt  buc¬ 
cina  ,  £c  dixit  omnis  populus  :  Vivat  Rex  Salo¬ 
mon.  v.38.  &  39.  777. E.  783.^. 837. D  848. F. 

970. D.  1047.  C.  1070. E.  1060.  F.  1070.7?. 

.  1082.R  1092.77. 

Er  afeendit  univerfa  multitudo  poft  eum,  & 
populus  canentium  tibiis  ,  Sc  laetantium  gaudio 
magno  ,  &  infonuit  terra  a  clamore  eorum,  v.40. 
783.  B.  969.5.  978.  C.  1093.  E.  1097.  D.  1107. 

E. 

Audivit  autem  Adonias  ,  &  omnes  qui  invitati 
fuerant  ab  eo  ,  jamque  convivium  finitum  erat  : 
Sed  Joab  audita  voce  tubae  ait  :  Quid  fibi  vult 
clamor  civitatis  tumultuantis  ?  verf.  41.  953.  £. 

1 172.  7). 

Dominus  enim  nofter  Rex  David  Regem  con- 
ftituit  Salomonem  :  mifitque  cum  eo  Sadoch  fa¬ 
cerdotem  ,  &  Nathan  Prophetam  ,  &  Banajam 
filium  Jojadae  &  Cerethi  ,  &  Phelethi ,  &  impo¬ 
fuerunt  eum  fuper  mulam  Regis ,  unxeruntque 
eum  Sadoch  facerdos ,  &  Nathan  Propheta  Re¬ 


gem  in  Gihon.  v.  43,44, &47-  933.  C. 

Territi  funt  ergo.Sc  furrexerunt  omnes  qui  in¬ 
vitati  fuerant  ab  Adonia  ,  &  ivit  unufquifque  in 
viam  fuam.  v.  49.  1070.  F. 

Mifit  ergo  Rex  Salomon,  &  eduxit  eum  ab  al¬ 
tari  ,  &  ingreffus  adoravit  regem  Salomonem  , 
dixitque  ei  Salomon  :  Vade  in  domum  tuam. 

v'  ^5*  958.  c. 

II.  Obferva  cuftodias  Domini  Dei  tui  ,  ut  ambules 
in  viis  ejus,  ut  cuftodias  caeremonias  ejus,  &prx- 
ceptaejus,  Sc  judicia,  Sc  teftimonia  ,  ficut  ferip- 
tum  eft  in  lege  Moyfi  :  ut  intelhgas  univerfa  quae 
facis  ,  £c  quocunque  te  verteris,  v.  3.  800 .A. 

Vade  in  Anathot  ad  agrum  tuum  :  equidem  vir 
mortis  es.  v.  26.  106p  p 

Ejecit  ergo  Salomon  Abiathar ,  ut  non  effet  fa¬ 
cerdos  Domini,  v.  27.  1069.  C. 

IV.  Et  habebat  Salomon  quadraginta  millia  pnefepia 
equorum  currilium,  &  duodecim  millia  equeftrium. 

Tv-16-  .  938. C. 

VII.  Porticum  quoque  Solii,  in  quo  tribunal  eft, 
fecit ,  texit  lignis  cedrinis  a  pavimento  ufque 
ad  fummitatem.  v.  7.  1 144:79. 

Et  domuncula  ,  in  qua  fedebarur  ad  judican¬ 
dum  ,  erat  in  media  porticu  ,  fimili  opere,  v.  8. 

__  .  1144.  E. 

X.  Dedit  ergo  Regi  centum  viginti  talenta  auri  ,  & 
aromata  multa  mmis ,  gemmas  pretiofas.  v.  10. 

T.  .  981.  D. 

fecit  quoque  Rex  Salomon  ducenta  fcuta  de 
auro  puriffimo  3  fexcentos  auri  ficlos  dedit  in  la¬ 
minas  fcuti  unius  :  &  trecentas  peltas  ex  auro  pro¬ 
bato  :  trecenta  mina  auri  unam  peltam  veftie- 
bant.  v.  16.  864.77.  833. F. 

Et  finguli  deferebant  ei  munera ,  vafa  argentea, 

aurea,  &  veftes,  &  arma  bellica ,  aromataquo- 
que,&  equos  &  mulos,  per  annos  fingulos.v.  25, 

_  .  .  945- c-  9Si.77. 

fecit  etiam  Rex  Salomon  thronum  de  ebore 
grandem  ,  &  veftibulum  auro  fulvo  nimis  :  qui 
habebat  fex  gradus  :  &  fummitas  throni  rotunda 
erat  in  parte  pofteriori  :  &  duae  manus  hinc  at¬ 
que  inde  tenentes  fedile  :  &;  duo  leones  flabant 
juxta  manus  fingulas.  Et  duodecim  leunculi  flan¬ 
tes  fuper  fex  gradus  hinc  atque  inde.  v.  18,  19 , 
&  2o*  1 148.  A.  ibid.  C. 

XI.  Tolle  tibi  decem  fcifiuras  :  htec  enim  dicit  Do¬ 
minus  Deus  Ifrael  :  Ecce  ego  fcindam  regnum 
de  manu  Salomonis ,  Sc  dabo  tibi  decem  tribus. 

V-3I*  1062.  F. 

Te  autem  affumam,  &  regnabis  fuper  omnia 
qux  defiderat  anima  tua ,  erifque  Rex  fuper  Ifrael. 
Si  igitur  audieris  omnia  quas  prascepero  tibi ,  £c 
ambulaveris  in  viis  meis ,  6c  feceris  quod  re&um 
eft  coram  me,  cuftodiens  mandata  mea  &  prxeep- 
ta  mea  ,  ficut  fecit  David  fervus  meus.  v.  37,  38. 

8oo.5.  1063,.  F. 

XII.  Venit  autem  Roboam  in  Sichem  :  illuc  enim 

congregatus  erat  omnis  Ifrael  ad  conftituendum 
eum  Regem,  v.  i.  789.  B. 

Porro  Rex  Roboham  feftinus  afeendit  currum, 

fugit  in  Jerufalem.  v.  18.  97,1.  A. 

Haec  dicit  Dominus  :  Non  afeendetis  ,  neque 

bellabitis  contra  fratres  veftros  filios  Ifrael ,  re¬ 
vertatur  vir  in  domum  fuam  ,  a  me  enim  fa&um 
eft  verbum  hoc.  v.  24.  810. 7?. 

XV III.  Afcende  ,  dic  Achab  :  Junge  currum 
tuum  ,  &  ddeende,  ne  occupet  te  pluvia,  v.  44. 

932  .A. 

XIX.  Revertere  in  viam  tuam  per  Damafcum  : 
cumque  perveneris  illuc  ,  unges  Azaelem  regem 
fuper  Syriam,  v.  17.  1033.^.  1063.Z). 

Et  derelinquam  mihi  in  Ifrael  feptem  millia  vi¬ 
rorum 


INDEX  SACRI 

rorum  j  quorum  genua  non  funt  incurvata  ante 
Bahal,  Sc  omne  os,  quod  non  adoravit  eum  ,ofcu- 
lans  manus,  v.  18.  961.  B. 

XXII.  Quaere, oro  te,  hodie  Termonem  Domini. v. 5”. 

817.C. 

Non  efl:  hic  Propheta  Domini  quifpiam,  ut  in¬ 
terrogemus  per  eum  ?  v.  6.  81 5’.  C. 

Rex  autem  Ifrael  ,  Sc  Jofaphat  Rex  Juda  fe- 
debant  unufquifque  in  folio  luo  ,  velliti  cultu  re¬ 
gio  in  area  juxta  oftium  portae  Samariae.  v.  10. 

1016.  F. 

Hac  dicit  Dominus  :  His  ventilabis  Syriam  , 
donec  deleas  eam.  v.  11.  10 62.  A 

Ex  libro  quarto  REGUM. 

V.  Obfecro  ,  concede  mihi  fervo  tuo  ,  ut  tollam 
onus  duorum  burdonum  de  terra  :  non  enim  fa¬ 
ciet  ultra  fervus  tuus  holocaultum  aut  vidimam 
diis  alienis ,  nifi  Domino,  v.  1  7.  939.  A. 

Vil.  Haec  dicitDominus  :  ln  tempore  hoc  cras  mo¬ 
dius  fimilae  uno  ftatere  erit ,  Sc  duo  modii  hordei 
ftatere  uno  in  porta  Samariae,  v.  i*  79 2.5. 

IX.  Quid  venit  infanus  ifte?  v.ix.  1077.  E. 

Feftinaverunt  itaque  ,  Sc  tollens  unufquifque 
pallium,  futim pofucrunt  lub pedibus  ejus, in  fimi- 
litudinem  tribunalis  ,  &  cecinerunt  buccina  ,  at¬ 
que  dixerunt  :  Regnavit  Jehu.  v.  13.  813.  E. 

9  69. i?.  1082.  B. 

XI.  Anno  autem  feptimo  mifit  Jojada  ,  Sc  afTumens 
Centuriones,  &  milites,  introduxit  ad  fe  in  tem¬ 
plum  Domini,  pepigitque  cum  eis  fcedus:  Sc  ad¬ 
jurans  eos  in  domo  Domini ,  offendit  eis  filium 
Regis,  v.4.  _  775 -F- 

Qui  dedit  eis  haftas,  ScarmaRfegis  David ,  quae 
erant  in  domo  Domini,  v  10.  892.  F. 

Et  fteterunt  finguli  habentes  arma  in  manu  fili 
a  parte  dextera,  ufquead  partem  templi  finiftram, 
coram  altari  Sc  templo  per  circuitum  Regis,  v.  ii. 

849.  F>.  863.  C. 

Produxitque  filium  Regis,  Sc  pofuit fuper eum 
diadema,  Sc  teftimonium  :  feceruntque  eum  Re¬ 
gem,  6c  unxerunt,  verf.  12.  996.  D.  1004.  F. 

1078.  C. 

Produxitque  filium  regis  ;  Sc  pofuit  fuper  eum 
diadema,  Sc  teftimoniiim ,  feceruntque  eum  Re¬ 
gem,  St  unxerunt ,  St  plaudentes  manu  dixerunt  s 
Vivat  Rex.  v.  12.  974.  D.  1090.  D. 

Athalia  autem  audivit  vocem  laudantium  Re¬ 
gem.  v.  1087.  c. 

Pepigit  ergo  Jojada  foedus  inter  Deum  ,  6t  Re¬ 
gem  ,  St  inter  populum  j  ut  eflet  populus  Domi¬ 
ni,  v.  17.  ncS.  F.  1136.  IX F. 

Tulitque  Centuriones ,  Sc  Cerethi  ,  Sc  Pelethi 
legiones,  St  omnem  populum  terrae  ,deduxerunt- 
que  Regem  de  domo  Domini,  v.  19.  863.  E. 

843.  C. 

Et  venerunt  per  viam  portae  fcutariorum  in  pa¬ 
latium  ,  Sc  fedit  fuper  thronum  regum,  verf.  19. 

I 143.  C. 

XXI.  Percufiit  autem  populus  terrae,  omnes  qui  con¬ 
juraverant  contra  Regem  Amon  :  Sc  confiituerunt 
libi  Regem  Jofiam  filium  ejus  pro  eo.  verf  24. 

XXIII.  Congregati  funt  ad  Regem  Jofiam  omnes 
Seniores  Jud£,  Sc  Hierufalem.  v.  1.  778. C. 

Ex  libro  I.  T  A  R  A  L  I  P. 

XI.  Congregatus  efl:  igitur  omnis  Ifrael  ad  David  in 
Hebron  dicens  :  os  tuum  fumus ,  Sc  caro  tua. 
Heri  quoque,  Sc  nudius  tertius,  cum  adhuc  re- 


SCRIPTURI. 

gnaret  Saiil,  tu  eras  qui  educebas  Ifrael  t  tibiellim 
dixit  Dominus  Deus  tuus:  Tu  pafces  populum 
meum  ifrael,  Sc  tu  eris  Princeps  fuper  eum.  Ve¬ 
nerunt  ergo  omnes  majores  natu  Ifrael  ad  Regem 
in  Hebron  ,  Sc  iniit  David  cum  eis  fcedus  coram 
Domino  :  unxeruntqde  eum  Regem  fuper  Ifrael, 
juxta  fermonem  Domini  ,  quem  loquutus  eft  m 
manu  Samuel.  v.  1.2.SC3.  77*.  2?. 

XII.  Et  haec  funt  nomina  principum  exercitus  ,  qui 
venerunt  ad  David  ut  regnum  transferrent  ,  jux¬ 
ta  verbum  Domini,  v.  23.  78 r.  D. 

Sed  Sc  de  Gaddi  transfugerunt  ad  David  ,  cum 
lateret  in  deferto,  Viri  robuftiflimi ,  Sc  pugnatores 
optimi,  tenentes  clypeum  Sc  hafiam  :  facies  eorum 
quafi  facies  leonis ,  Sc  veloces  qiiafi  capreae  in 
montibus,  v.  8.  871  F. 

XV.  Porro  David  erat  indutus  ftola  byflina.  v.  2 7. 

ioiz.A. 

XVIII.  Cepit  ergO  David  mille  qUadrigas  ejus  ,  Sc 
feptem  millia  equitum  ,  Sc  viginti  millia  virorum 
peditum  ,  fubnervavitque  omnes  equos  curruum, 
exceptis  centum  quadrigis ,  quas  refervavit  fibi. 
v*  4  -938  C. 

XXVIII.  Convocavit  igitur  David  omnes  Principes 
Ifrael,  Duces  tribuum,  Sc  prsepofitos  turmarurh, 
qui  miniftrabant  Regi  :  Tribunos  quoque  ,  SC 
Centuriones  ,  Sc  qui  prreerant  Habitantia:  Sc  pof- 
feffionibus  Regis ,  filios  quoque  fuos  cum  Eunu¬ 
chis  ,  Sc  potentes  ,  Sc  robulbflimos  quofque  iri 
exercitu  Jerufalem.  v.  i.  7771^. 

Elegit  Dominus  DeuS  Ifiael  me  de  univerfa 
domo  patris  mei  ,  ut  eflem  Rex  fuper  Ifrael  in 
fempiternum  :  de  luda  enim  elegit  Principes  : 
porro  de  domo  Juda  domum  patris  mei  :  Sc  de  fi¬ 
liis  patris  mei  ,  placuit  ei  ut  me  eligeret  Regem 
fuper  eundum  Ifrael.  Sed  Sc  de  filus  meis  (filios 
enim  mihi  multos  dedit  Dominus)  elegit  Salomo¬ 
nem  filium  meum  ,  ut  federet  in  throno  rSgni 
Domini  fuper  Ifrael  ,  Sc  dixit  mihi  :  Salomon  fi¬ 
lius  tuus  aedificabit  domum  meam  ,  Sc  atria  mea  j 
ipfum  enim  elegi  mihi  in  filium,  Sc  ego  ero  ei  in 
patrem,  verf  4,7,  Sc  6.  776.  D,  809.  E.  818. 

fF. 

XXIX.  Locutufqtie  eft  David  Rex  ad  omnem  Ec- 
clefiam  :  Salomonem  filium  meum  elegit  Domi-i 
nus  adhuc  puerum ,  Sc  tenellum,  verf.  1.  771.  IX 

818.  F. 

Et  benedixit  omnis  Ecclefia  Domino  patrum 
fuorum  ,  Sc  inclinaverunt  fe ,  Sc  adoraverunt  Deum, 
Sc  deinde  Regem,  v.  20.  958.  D.  960.  C. 

Et  obtulerunt  holocaufta  die  fequenti  ,  taUros 
mille,  arietes  mille  ,  agnos  mille  ,  cum  libami¬ 
nibus  fuis  ,  Sc  univerfo  ritu  abundantiffime  in 
Omnem  Ifrael.  Et  comederunt ,  Sc  biberunt  co¬ 
ram  Domino  in  die  illa  cum  grandi  laetitia :  cC  un¬ 
xerunt  fecundo  Salomonem  filium  David  3  tinxe¬ 
runt  autem  eum  Domino  in  Principem,  v.  21.Sc 
22.  1114.ZX 

Et  Sadoch  in  Pontificem,  v.  zi.  839 .E. 

Et  unxerunt  fecundd  Salomonem  filium  David: 
unxerunt  autem  eum  Domino  in  Principem  ,  Sc 
Sadoch  in  Pontificem.  Seditque  Salomon  fuper 
folium  Domini  in  Regeiii  pro  David  patre  fuo, 
Sc  eundis  placuit  ,  &  paruit  illi  Omnis  Ifrael.  Sed 
Sc  univerfi  Principes,  Sc  potentes,  Sc  eundi  filii 
Regis  David  dederunt  manttm  ,  Sc  fubjedi  fue¬ 
runt  Salomoni  Regi.  v.  22 ,23  ,SC24.  783.  C. 

970.  F.  1071.  C. 

Ex  libro  II,  R  A  R  A  L  I  T* 

VI.  Stetit  ergo  coram  altari  Domini  ex  adverfo  uni- 
verfie  multitudinis  Ifrael,  Sc  extendit  manus  fuas. 

*  G  g  g  g  Siqui* 


INDEX  SACRil  SCRIPTURI 


Siquidem  fecerat  Salomon  bafin  seneam  in  medio 
bafilicae,  habentem  quinque  cubitos  longitudinis, 
£c  quinque  cubitos  latitudinis  ,  St  tres  cubitos  al¬ 
titudinis,  ftetitque  fupeream,  St  deinceps  flexis 
genibus  coram  univerfa  multitudine  Ifrael pal¬ 
mis  in  ccelum  levatis.  v.  12.  St  13.  •  iiqi.i;. 

IX.  Fecit  igitur  Rex  Salomon  ducentas  haftas  aureas 
de  fumma  fexcentorum  aureorum  ,  St  qui  in  lin¬ 
gulis  aftis  expendebantur  ,  trecenta  quoque  fcuta 
aurea  trecentorum  aureorum  ,  quibus  tegebantur 
flngula  fcuta.  v.  17,  16.  S74  A. 

Fecit  quoque  Rex  Salomon  folium  eburneum 
grande  St  veftivit  illud  auro  mundiffimo.  v.  17. 

1 148. C. 

XI.  Sed  St  in  lingulis  urbibus  fecit  armamentarium 

fcutorum  St  haflarum.  v.  12.  8/f.  A. 

XII.  Recellit  itaque  Sefec  Rex  AEgypti  ab  Jerufa- 
lem  ,  fublatis  thefauris  domus  Domini  ,  St  do¬ 
mus  Regis,  omniaque  fecum  tulit  ,  St  clypeos 
aureos,  quos  fecerat  Salomon,  v.9.  889  D.  898. 

D. 

XV.  Juraverunt  Domino  voce  magna  in  jubilo  St 
clangore  tuba;  ,  St  fonitu  buccinarum.  verf.  14. 

193.  C. 

XXIII.  Anno  autem  feptimo  confortatus  Jojada,  af- 
fumpflt  Centuriones  :  Azariam  videlicet  fiiium 
Jeroboam  ,  St  Ifmael  filium  Joannam  ,  Azariam 
quoque  filium  Obed  ,  St  Maafiam  filium  Adaiae, 
St  Eliiaphat  filium  Zechri  ,  St  iniit  cum  eis  foe¬ 
dus.  Qui  circumeuntes  Judam  ,  congregaverunt 
Levitas  de  eundis  urbibus  Juda,  St  Principes  fa¬ 
miliarum  Ifrael,  veneruntque  in  Jerufidem.  Iniit 
ergo  omnis  multitudo  padtum  in  domo  Dei ,  cum 
Rege  :  dixitque  ad  eos  Jojada  :  Ecce  filius  Regis 
regnabit  ,  ficut  loquutus  elt  Dominus  fuper  filios 
David.  v.  1,2,  St  3.  782  A.  80 9. i7. 

Qui  circumeuntes  Judam  ,  congregaverunt  Le¬ 
vitas  de  eundis  urbibus  Juda  ,  St  Principes  fami¬ 
liarum  Ifrael ,  veneruntque  in  Jerufalem.  v.  2. 

1069.  A. 

Siquidem  Jojada  Pontifex  non  dimiferat  abire 
turmas  ,  quae  libi  per  lingulas  hebdomadas  fucce- 
dere  confueverant.  v.8.  1062.2? 

Deditque  Jojada  facerdos  centurionibus  lanceas 
clypeofque  ,  Sc  peltas  Regis  David  ,  quas  confe- 
craverat  in  domo  Domini,  v.  9  897.  £ 

Et  eduxerunt  filium  Regis  St  impofuerunt  ei 
diadema  ,  St  teftimonium,  dederuntque  in  manu 
ejus  tenendam  legem  ,  St  confiituerunt  eum  re¬ 
gem  :  unxit  quoque  illum  Jojada  pontifex  ,  St  fi¬ 
lii  ejus.  v.  11.  1070.  £. 

Imprecatique  funt  ei  ,  atque  dixerunt  :  Vivat 
Rex.  v.  11.  969.  D.  1004  F.  \oz\.A.  1016.  A. 

1029.  B.  1029.  E. 

Audivit  autem  Athalia  vocem  populi  currentis , 
St  ingrefla  ad  turbas  in  templum  Domini  ,  vidit 
regem  flantem  fuper  tribunal  juxta  morem  ,  St 
cantores,  St  turbas  prope  eum.  v.  12.  St  13.  1140. 

A. 

Pepigit  autem  Jojada  foedus  inter  fe  ,  univer- 
fumque  populum  St  Regem ,  ut  eflet  populus  Do-  . 
mini.  v.  16.  1 114  £  113 6.  D. 

Aflumpfitque  Centuriones,  St  fortiflimos  viros 
ac  Principes  populi ,  St  omne  vulgus  terrae,  St  fe¬ 
cerunt  delcendere  Regem  de  domo  Domini ,  St 
introire  per  medium  porta;  fuperioris  in  domum 
Regis  ,  St  collocaverunt  eum  in  folio  Regali,  v. 
20.  788.5.  1145  C. 

XXVI.  Statimque  ingreflus  poft  eum  Azarias  lacer- 
dos  ,  St  cum  eo  facerdotes  Domini  odtoginta  viri 
fortiifimi,  refliterunt  Regi,  atque  dixerunt :  Non 
efl  tui  officii  Ozia  ,  ut  adoleas  incenfum  Domini 
facerdotum.  v.  1 7. 6c  1 1068.-^. 


Fuit  igitur  Ozi.is  Rex  leprofus  ufque  ad  diem 
mortis  iuae  ,  St  habitavit  in  domo  feparata  plenus 
lepra  ,  ob  quam  ejedtus  fuerat  de  domo  Domini. 
v*  792 .F. 

XXXII.  Ipfe  efl  Ezechias ,  qui  obturavit  fuperio- 
rem  fontem  aquarum  Gihon,  &  avertit  eas  iubter 
ad  occidentem  urbis  David.  v.  12.  95-1.  E. 

Ex  libro  E  S  T  H  E  R. 

I.  Quando  fedit  in  folio  regni  fui,  Sufan  civitas  re¬ 
gni  ejus  exordium  fuit.  v.  2.  1  j  5  8.  £*- 

III.  Cundtique  fervi  Regis ,  qui  in  foribus  Palatii 
verfabantur  ,  flcdlebant  genua  ,  St  adorabant  A- 
man.  v.2.  860.  D. 

VI.  Homo  ,  quem  Rex  honorare  cupit ,  debet  in¬ 

dui  veftibus  regiis  ,  St  imponi  fuper  equum,  qui 
de  fella  Regis  eft.  v.  7.  St  8.  951.  D. 

Ex  libris  E  S  T)  R  o E. 

Lib.  I.  cap.  III.  Congregatus  efl  ergo  populus  quafi 
vir  unus  in  Hierufalem  :  St  furrexit  Jofue  filius 
Jofedech  ,  St  fratres  ejus  facerdotes ,  St  Zoroba- 
bel  filius  Salathiel  ,  Stc.  verf.  1  ,2.  775.^2. 

Lib.  III.  cap.  I.  Et  afiumentes  ,  qui  erant  de  gente , 
Jechoniam  filium  Jofiae  ,  conflituerunt  Regem 
pro  Jofia  Patre  fuo  j  cum  efiet  annorum  triginta 
trium  :  St  regnavit  fuper  Ifrael  menfibus  tribus: 
St  amovit  eum  RexiEgypti,  &  conftituitjoachim 
fratrem  ejus  Regem  Juda.  v.  34,  37,  36,  St  37. 

77A-  °* 

Ex  libro  T  0  B  7  zyE. 

VII.  Et  apprehendens  dexteram  filise  fuae  ,  dexterre 

Tobias  tradidit  dicens  Stc.  v.  ij.  1124.^2. 

Ex  libro  RSALMORV  M. 

II.  Reges  cos  in  virga  ferrea,  .  St  tanquam  vas  figuli 

confringes  eos.  v.  9.  1012.  E. 

Et  nunc  reges  intelligite  ,  erudimini  qui  judi¬ 
catis  terram  :  fervite  Domino  in  timore,  St  exul- 
tate  ei  cum  tremore,  verf.  10, 11.  967.  £.  969. 

E . 

Apprehendite  difciplinam,  ne  quando  irafeatur 
Dominus,  St  pereatis  de  via  jufta.  v.12.  967.^2. 

967.2;. 

IX.  Et  Dominus  in  aeternum  permanet  :  paravit  in 
judicio  thronum  fuum  ,  St  lple  judicabit  orbem 
terrae  in  aequitate  ,  judicabit  populos  in  juflitia. 
v.  8.  St  9.  1 142.^2. 

XVII.  Protedtor  meus  ,  St  cornu  falutis  mere.  v.  3. 

1051  .E. 

XX.  Pofuifti  in  capite  ejus  coronam  de  lapide  pre- 
tiofo.  v  4.  998.  C.  1002.  F. 

XXXII.  Beata  gens,  cujus  efl  Dominus  Deus  ejus, 
populus,  quem  elegit  in  haereditatem  fibi.  v.  12. 

901  D, 

XLIV.  Speciofus forma  prae  filiis  hominum  :  diflu- 
fa  efl  gratia  in  labiis  tuis ,  propterea  benedixit  te 
Deus  in  aeternum,  v  3.  803.^2. 

Accingere  gladio  tuo  fuper  femur  tuum  poten- 
tiffime.  v.  4.  802.  E. 

Specie  tua  St  pulchritudine  tua  intende  ;  pro- 
fpere  procede  St  regna,  v.  5.  803.  B. 

Propter  veritatem  ,  St  manfuetudinem  ,  Stju- 
flitiam ,  St  deducet  te  mirabiliter  dextera  tua.  v.y. 

800.  £, 

Virga 


INDEX  SACRjS 

Virga  di-re&ionis  ,  virga  regni  tui,  v.7.  1812. 

E. 

Dilexiftijuftitiam  ,  Scodifti  iniquitatem:  prop- 
terea  unxit  te  Deus ,  Deus  tuus  oleo  l^titiae.  v.  8. 

800.  D. 

Aftitit  Regina  &  dextris  tuis  in  veftitu  deaura¬ 
to  ,  circumdata  varietate,  v.  10.  1016.  A. 

Et  filia;  Tyri  in  muneribus ,  vultum  tuum  de¬ 
precabuntur  ,  omnes  divites  plebis,  v.  13.  981. 

A. 

XLVI.  Omnes  gentes  plaudite  manibus  ,  jubilate 
Deo  in  voce  exultationis  :  quoniam  Dominus  ex- 
cclfus  ,  terribilis  ,  Rex  magnus  fu  per  omnem 
terram,  v.  2.  &  3.  ,  1090.  E. 

Speciem  Jacob  ,  quem  dilexit.  verf,  7.  903. 

D 

Afcendit  Deus  in  jubilo  ,  Sc  Dominus  in  voce 
tubae,  v.  6.  1095.  E. 

LXII.  In  terra  deferta  *  Sc  invia  ,  Sc  inaquofa  ,  fic 
in  fando  apparui  tibi,  ut  viderem  virtutem  tuam, 

Sc  gloriam  tuam.  v.  3.  924-  B. 

LXVlI.  Si  dormiatis  inter  medios  cleros  ,  pennae 
columbae  deargentatae  ,  Se  polteriora  dorfi  ejus  in 
pallore  auri.  v.  14.  898.  Fi 

LXV1I1.  Adverfum  me  loquebantur  qui  fedebant 
in  porta,  v.  13.  791.  A. 

LXX1.  Et  dominabitur  a  mari  ufque  ad  mare  :  Sc 
a  flumine  ufque  ad  terminos  orbis  terrarum.  Co¬ 
ram  illo  procident  Aethiopes  :  Sc  inimici  ejus 
terram  lingent.  Reges  Tharfis  Sc  Infulae  mune¬ 
ra  offerent  :  Reges  Arabum  Sc  Saba  dona  addu¬ 
cent  *.  Sc  adorabunt  eum  omnes  Reges  terrae  :  om¬ 
nes  gentes  fervient  ei.  v.  8  ,  9,  10,  it.  9  56.  F. 

$>6z.D.  982.  D. 
LXXVII.  Et  conclufit  in  gladio  populum  fuum  , 
&  haereditatem  fuam  fprevit.  verf.  62.  903. 

D. 

Et  elegit  David  fervum  fuum  ;  fuftulit  eum  de 
gregibus  ovium  ,  de  poft  foetantes  accepit  eum  , 
pafcere  Jacob  fervum  fuum ,  &  Ifrael  haereditatem 

fuam.  v.  70.  71.  9°3- 

LXXXVIU.  Inveni  David  fervum  meum  :  oleo 
fando  meo  unxi  eum.  v.  21.  1047.  C.  1072.  C. 

1077.  B. 

XCVII.  Pfallite  Domino  in  cithara  ,  &  voce  pfal- 
mi  ;  in  tubis  dudilibus  ,  Sc  voce  tuba;  corneae. 
v.7.  1097.  F. 

CIV.  Nolite  tangere  Chriftos  meos.  v.  17.  1037. 

C. 

C1X.  Tu  es  facerdos  in  aeternum  fecundum  ordi¬ 
nem  Melchifedech.  v.  4.  798.  E. 

CXI1I.  Domus  Ifrael  fperavit  in  Domino  ,  adjutor 

eorum  Sc  protedor  eorum  eft.  verf.  9.  7)9- 

A. 

Benedixit  domui  Ifrael  :  benedixit  domui 
Aaron.  v.  12.  75V  B. 

CXV1I.  Dicat  nunc  Ifrael ,  quoniam  bonus ;  quo¬ 
niam  in  feculum  mifericordia  ejus.  verf.  2.  77P- 

C. 

Dicat  nunc  domus  Aaron:  quoniam  in  feculum 
mifericOrdia  ejus.  V.  3.  7? 9-C- 

CXV1II.  Viam  mandatorum  tuorum  cucurri ,  cum 
dilatafti  cor  meum.  v.  32.  1028  .A. 

CXX1.  Stantes  erant  pedes  noflri  in  atriis  tuis  Jeru- 
falem.  v.  2.  iiqi.D. 

Ex  libro  T  R  O  V  E  R  B, 

VIII.  Per  me  Reges  regnant ,  Sc  potentes  jufla  de¬ 
cernunt.  v.  17.  ^  8to.^. 

XVI.  Sortes  mittuntur  in  finum  ,  fed  a  Domino 
temperantur,  v.  33.  829. D. 


SCRIPTURA 

Ex  libro  ECCLESIASTE* 

IX.  Omni  tempore  veftimenta  tua  fint  candida,  v.  8« 

1016.  C. 

Ex  Ubro  C  A  NT  I  C  O  R. 

III.  En  ledulum  Salomonis  ,  fexaginta  fortes  am¬ 
biunt  ex  fortiffimis  Ifrael  :  omnes  tenentes  gla- 
dios  ,  &  ad  bella  dodiflimi  :  uniufcujufque  enfis 
fuper  femur  fuum  propter  timores nodurnos.  883. 

B. 

Egredimirti  &  videte  filia:  Sion  Regem  Salo¬ 
monem  in  diademate  ,  quo  coronavit  eum  mater 
fiia,  indiedefponfationis  ejus  &  laetitias  cordis  fui. 
v.ii.  9.  A, 

IV.  Collum  tuum  ficut  turris  David,  quae  aedifica¬ 

ta  eft  cum  propugnaculis  :  mille  clypei  pendent 
ex  ea  ,  omnis  armatura  fortium,  v.  4.  890.  F. 

VII.  Venter  tuus  ficut  acervus  tritici,  vallatus  liliis, 
v.  2.  1016.D. 

Comae  capitis  tui ,  ficut  purpura  regis,  vinda 
canalibus,  v.  7.  1017. 2?» 

Ex  libro  SATIENT \ 

XII.  Cum  quanta  diligentia  judicafti  filios  tuos  s 
quorum  parentibus  juramenta  ,  Sc  conventiones 
dedifti  bonarum  polfeffionum  ?  v.  21.  1127.  £„ 

Ex  libro  ECCLESIASTICI, 

XLVII.  Cum  leonibus  lufit  ,  quafi  cum  agnis  :  Ss 
in  urfis  (imiliter  fecit  ficut  in  agnis  ovium,  in  ju¬ 
ventute  fua.  Nunquid  non  occidit  gigantem ,  Sc 
abftulit  opprobrium  de  gente  ?  Contrivit  enim 
inimicos  undique,  61  extirpavit  Philiftiim  contra¬ 
rios  ufque  in  hodiernum  diem  :  contrivit  cornu 
iplorum  ufque  in  mternum.  verf  3.  4.  8.  890. 

E. 

XLVIII.  Ezechias  munivit  civitatem  fuam,8c  indu¬ 
xit  in  medium  ipfius  aquam,  &  fodit  Ferro  rupem, 
Sc  aedificavit  puteum,  v.  19.  97i.F° 

Ex  1  S  A  1  A. 

VI.  Vidi  Dominum  fedentem  fuper  folium  excel- 
fum  Sc  elevatum  :  Sc  ea  qua;  fub  ipfo  erant  ,  re~ 
plebant  templum  Seraphim  flabant  fuper  illud  : 
fex  alae  uni ,  St  fex  alae  alteri  :  duabus  velabant 
faciem  ejus  ,  Sc  duabus  velabant  pedes  ejus  ,  Sc 
duabus  volabant,  v.  1.2.  1 142.  B.  1 146.  F. 

IX.  Fadus  eft  principatus  fuper  humerum  ejus.  v.  <5, 

1074.F0 

XXVIII.  In  die  illa  erit  Dominus  exercituum  cor 
rona  gloriis ,  Sc  fertum  exultationis  refiduo  popu¬ 
li  fui.  v.  7.  993-  C- 

XLI11.  Ne  memineritis  priorum  ,  Sc  antiqua  ne  in¬ 
tueamini  :  ecce  ego  facio  nova  ,  Sc  nunc  orien¬ 
tur  ,  utique  cognofcetis  ea  :  Ponam  in  deferto 
viam  ,  Sc  in  invio  flumina,  verf.  18.  Sc  19.  624. 

A i 

XLV.  Hacc  dicit  Dominus  Chrifto  meo  Cyro.  v.  1. 

1033  .D.  1036.  A * 

LV.  In  laetitia  egrediemini ,  Sc  in  pace  deducemi¬ 
ni  :  montes  Sc  colles  cantabunt  coram  vobis  lau¬ 
dem  ,  Sc  omnia  ligna  regionis  plaudent  manu.  v„ 
1  2.  1090  Fi 

LVII.  Super  montem  eXcelfum  Sc  fublimem  pofui- 
fti  cubile  tuum  ;  Sc  illurafcendifti  ut  immolares 
hoftias.  v.  7-  901.  C 

*  G  g  g  g  %  LVIlI.Ghu 


INDEX  SACRi 

LVIIT.  Clama ,  ne  cefles ,  quafi  tuba  exalta  vocem 
tuam  ,  &  annuncia  populo  meo  feelera  eorum  , 

£c  domui  Jacob  peccata  eorum,  v.  i.  1 100.  D. 

LXII.  Et  eris  corona  gloriae  in  manu  Domini ,  & 
diadema  regni  in  manu  Dei  tui.  v.  3.  99 6.  5. 

1002  E. 

LXVI.  Adducent  omnes  fratres  veftros  de  cun£Hs 
gentibus  donum  Domino  in  equis  ,  in  quadri¬ 
gis  ,  in  lc6ticis  ,  8c  in  mulis  ,  6c  in  curribus 
ad  montem  fandum  meum.  v.  no.  937.  5. 

\ 

Ex  J  E  R  E  M  I  A. 


XIX.  Diffipabo  confilium  Juda.  v.  7.  778.  C. 

XXXIV.  Et  iniftis  padum  in  confpedu  meo,  m  do¬ 
mo  in  qua  invocatum  eft  nomen  meum.  v.  17. 

1 1 14.  B. 

Et  dabo  viros  j  qui  praevaricantur  foedus  meumj 
8c  non  obfervaverunt  verba  foederis  ,  quibus  af- 
fenfi  iunt  in  confpedu  meo  ,  vitulum  quem  con¬ 
ciderunt  in  duas  partes ,  &  tranfierunt  inter  divi- 
liones  ejus.  111 9.  B.  1133  F. 

Principes  Juda  &  Principes  Jerufalem,  &  Eunu¬ 
chi,  &  facerdotes&  omnis  populus  qui  tranfierunt 
inter  divifiones  vituli,  v.  18.19*  1 134.^«  u^S.A. 

Ex  EZECHIEL  E. 

I.  Et  fuper  fiimamentum  ,  quod  erat  imminens  ca¬ 
piti  eorum  ,  quafi  afpedus  lapidis  fapphiri  fimili- 
tudo  throni  :  &  fuper  fimilkudinem  throni  ,  fi- 
militudo  quafi  afpedus  hominis  defuper.  v.  2 6. 

1 146.  F. 

XVII.  Et  tollet  de  femine  regni ,  ferietque  cum  eo 
foedus  ,  Sc  ab  eo  accipiet  jufiurandum.  v.  13. 

1 1 28.  B. 

Et  judicabo  eum  ibi  ,  in  praevaricatione  qua  de- 
fpexit  me.  v.  20.  1130.ZE 

XX.  Et  dices  ad  eos  :  Haec  dicit  Dominus  Deus: 

in  die  qua  elegi  Ifrael  ,  &  levavi  manum  meam 
pro  flirpe  domus  Jacob  j  &  apparui  eis  in  terra 
Aegypti  ,  &  levavi  manum  meam  pro  eis  dicens: 
Ego  Dominus  Deus  vefier.  In  die  illa  levavi  ma¬ 
num  meam  pro  eis  ,  ut  educerem  eos  de  terra 
Aegypti,  v.  7.  Se  6.  1131.5. 

XXI.  Tu  ergo  ,  fili  hominis  i  propheta,  &  per¬ 

cute  manu  ad  manum.  Quin  £c  ego  plaudam  ma¬ 
nu  ad  manum  ,  Sc  implebo  indignationem  meam. 
V.  14.  &  17.  1087.  E. 

Tu  autem  prophane,  impie  dux  Ifrael  ,  cujus 
venit  dies  in  tempore  iniquitatis  praefinita  :  hsc 
dicit  Dominus  Deus  :  Aufer  cidarim  ,  tolle  co¬ 
ronam.  v.  27.  £c  26.  1002.  D. 

XXIII.  Sedilli  in  ledo  pulcherrimo,  &  menfa  or¬ 
nata  efb  ante  te  ;  thymiama  meum  ,  8c  unguen* 
tum  meum  pofuifti  luper  eam.  v.41.  1058.  B. 

XXV.  Ecce  ego  extendam  manum  meam  fuper  Pa- 
Isftinos ,  &  interficiam  interfedores ,  &  perdam 
reliquias  maritimae  regionis.  873.  C. 

XXXI.  In  medio  incircumciforum  dormies  cum  eis, 
qui  interfedi  funt  gladio,  v.  18.  901.5. 

Ex  libro  Minorum  Prophet. 

Ofee  VIII.  Projecit  Ifrael  bonum  ,  inimicus  perfe- 
quetur  eum  :  ipfi  regnaverunt ,  &  non  ex  me  : 
Principes  extiterunt ,  &  non  cognovi,  v.  3.  Sc  4. 

IV  c  •  T  810.^. 

IX.  Scitote  Ifrael  ftultum  prophetam  ,  infanum  vi¬ 
rum  fpiritualem.  v  7.  1077.5. 

4mos  VI.  Numquid  non  in  fortitudine  noltraafTump- 

fimus  nobis  cornua?  v.  14.  £% 

Nabum  III.  Non  efi  obfcura  contritio  tua ,  peflima 


SCRIPTURA 

efi:  plaga  tua  :  omnes  qui  audierunt  auditionem 
tuam  ,  compreflerunt  manum  fuper  te.  v.  18. 

1087.  D. 

Sophon.  I.  Vifitabo  fuper  Principes  ,  &  fuper  filios 
Regis  ,  &  fuper  omnes  ,  qui  induti  funt  vefle pe¬ 
regrina,  v.  8.  ,oiy.  E. 

Zach.  III.  Ponite  cidarim  mundam  fuper  caput  eius: 
&  poiuerunt  cidarim  mundam  fuper  caput  ejus.  v. 
5**  995.5. 

VI.  Et  fumes  aurum  ,  &  argentum  ,  &  facies  coro¬ 
nas  ,  Sc  pones  in  capite  Jofedech  Sacerdotis  ma- 
Sn,-V-11-  1000.^. 

Ex  libro  primo  c SM  A  C  H  A  B. 

III.  Quia  locus  orationis  erat  in  Mafphath.  v.  46. 

789.  A.  1 1 14.  c . 

VI.  Et  Rex  Antiochus  perambulabat  luperiores  Re¬ 
giones  :  &  audivit  effe  Elimaidem  civitatem  in 
Perfide  nobilifiimada  ,  &  copiofam  in  argento  Sc 
auro  ,  templumque  in  ea  locuples  valde  ,  &  illic 
velamina  aurea  ,  &  lorica;  ,  &  fcuta  ,  qua;  reli¬ 
quit  Alexander  Philippi,  Rex  Macedo,  v.i.  &a. 

.  892. 5. 

Et  ut  refulfit  fol  in  clypeos  aureos  ,  &  areos  , 
&  refpleqduerunt  montes  ab  eis,  &  refplendue- 

runt  ficut  lampades  ignis,  v.  39.  889.5. 

XI V.  Poft  haec  autem  mifit  Simon  Numenium  Ro¬ 
mam,  habentem  clypeum  aureum  magnum ,  pon¬ 
do  minarum  mille  *  ad  flatuendam  cum  eis  fbcie- 
tatem.  v.  24.  890 .5. 

Ex  Euangelio  M  ATT  H  c /E  I. 

V.  Ego  autem  dico  vobis  ,  non  jurare  omnino,  ne- 
que  per  coelum  ,  quia  thronus  Dei  efi:  ;  neque 
per  teri  am  ,  quia  fcabellum  eft  pedum  eius  v 

, .  1130  J. 

VI.  Dico  autem  vobis  ,  quod  neque  Salombn  in 

omni  gloria  fua  ,  veftitus  efi  ficut  unum  ex  ifiis. 

vv\rr^‘  rp.  .  1015. 5. 

XX  V II.  Tunc  milites  prarfidis  fufeipientes  Jefum 
in  praetorio  ,  congregaverunt  ad  eum  univerfarn 
cohortem:  &  exuentes  eum ,  chlamydem  cocci¬ 
neam  circumdederunt  ei :  &  pledientes  coronam 
de  fpinis ,  pofuerunt  fuper  caput  ejus,  &  arun¬ 
dinem  in  dextera  ejus ,  &genu  flexo  ante  eum  , 
illudebant  ei  dicentes  :  Ave  Rex  Judaeorum.  Et 
expuentes  in  eum  ,  acceperunt  arundinem  ,  & 
percutiebant  caput  ejus.  v.27. 28  29,  30  068 

A.  974.  B.  3  ' 

Ex  Euangelio  MARCI. 

XV.  Milites  autem  duxerunt  eum  in  atrium  prteto-' 
rii  ,  &  induunt  eum  purpura  ,  &  imponunt  ei 
pledtentes  fpineam  coronam  ,  &  ceeperunt  falura- 
re  eum.  v.  i<5. 1 7. 18.  956.  C'. 

Ave  Rex  Judaeorum ,  &  percutiebant  fuper  ca¬ 
put  ejus  arundine  ,  &  confpuebant  eum  ,  &  po¬ 
nentes  genua  adorabant  eum.  v.  18  Sc  io  o 68 

B.  982. 5.  J  J  ' 

Ex  Euangelio  L  V  C  c /E. 

I.  Et  poftulans  pugillarem  ,  fcripfit  dicens,  v.  63. 

T  .  ,  ,  1087.  A. 

Jusjurandum  ,  quod  juravit  ad  Abraham  pa¬ 
trem  nofirum,  daturum  fe  nobis,  v.  73.  11 17. 5>. 

X.  Defignavit  Dominus  &  alios  feptuaginta  duos. 

V  I-  .0  830.5. 

XV.  Milites  autem  duxerunt  eum  in  atrium  pisto¬ 
rii  ,  &  convocant  totam  cohortem  ,  induunt 

eum 


O  C  O  R 


INDEX  L 

eum  purpura  ,  8c  imponunt  ei  ple&entes  fpineam 
coronam  :  &  coeperunt  falutare  eum  :  Ave  Rex 
Judaeorum.  Et  percutiebant  fuper  caput  ejus, 
Sc  confpuebant  eum  ,  &  ponentes  genua  adora¬ 
bant  eum.  95-9  A. 

XVIII.  Pharifeus  dans  ,  hkc  apiid  fe  Bcc.  Publi¬ 
canus  autem  dans  a  longe  nolebat  nec  oculos  ad 
Coelum  levare,  v.  1 1, 12, &  1 3.  1141..F. 

XXII.  Et  viri  qui  tenebant  Jefum  ,  illudebant  ei  , 
fedentes.  Et  velaverunt  eum,  &  percutiebant  fa¬ 
ciem  ejus ,  &  interrogabant  eum  dicentes  :  Pro¬ 
phetiza  ,  quis  eft  qui  te  pcrcuffit  :  &  alia  multa 
blafphemantes  dicebant  in  eum.  verf.  63,64,  6T- 

f  95S.F. 

XXIII.  Hunc  invenimus  fubvertentem  gentem  no- 
llram  ,  &  prohibentem  tributa  dari  Ciefari ,  & 
dicentem  fe  Chriftum  Regem,  v.  2.  95-9.  E. 

Tu  es  Rex  Judsorum?  v.  3.  Ibtd.  I 


U  M. 

Ex  Euangelio  J  O  A  N  N  I  S. 

V.  Scrutamini  Scripturas,  quia  ilis  teftimonium 
perhibent  de  me.  v.  39.  967. 

XVI 11.  Accipite  eum  vos  ,  &  fefcUndum  legem  ve- 
dram  judicate  eum.  v.  6.  77  5.  Z). 

Ex  libro  A£t.  i_/[  *P  O  S  T. 

L  De  Juda  ,  qui  fuit  Dux  eorum  ,  qui  comprehen¬ 
derunt  Jefum  :  qui  connumeratus  erat  in  nobis, 
&  fortitus  eft  fortem  minifterii  hujus,  verf.  16. 

830.  C . 

Et  orantes  dixerunt  :  Tu  Domine  ,  qui  corda 
nolti  omnium  ,  odende  ,  quem  elegeris  ex  his 
duobus  unum.  V.  24.  828.  E. 


INDEX  RERUM 


Verborum  ,  &  Sententiarum  ; 


Quae  in  hoc  Sacrorum  Elaeochrifrnatan  Myrothecio  triplici 

notatu  digna  vifa  funt. 


A 

AAron  moriturus  ,  dum  montem  Hor  afcenderet , 
fanftis  &  Pontificalibus  vefiibus  nequaquam 
ve[Htus  erat.  722.  E. 

Aaronits  ab  hareditate  Ifiraelitarum  reliquorum  exclu¬ 
debantur.  371.  C. 

Abiathar  non  d  Rege,  jfed  d  Collegio  fiacer dotum  depofi- 
tus  ofienditur.  10 6p.  E. 

Abiathar  cur  a  Salomone  fiacer dotio  dejeSlus.  Ibid.  F. 
Abimelech  Rex  Geraris  non  pellicem  ,  fied  uxorem  vo¬ 
lebat  Sdram.  250.  C. 

Abimelech  extra  urbem  Sichem  Rex  inauguratur .  947. 

B. 

Abluebantur  fiud&i  quoties  prandendum  ejfiet '.  161. 

A. 

Abneris  auiloritus  in  eleblione  Isbofieth  aperitur.  786. 

E. 

Abradates  Sufiorum  Rex  j  lineo  thorace  indutus.  1024. 

F; 

Abraham  purificationibus  }  &  lufiratiombus  operam  da¬ 
bat.  148.  A. 

Abraham  [anguine  vittimarum  fioedus firmavit  cum  Abi¬ 
melech.  n  16.  A. 

Abfalon  cur  ofcularetur  ,  qui  ad  eum  accejfijfiet.  9164. 
B. 

Abfalon  proceres  Reipub.  ac  duces  Militia  fiubverlere 
conabatur  m  ambitu  Regni.  781.  D. 

Ablalon  velociffmo  vettus  mulo  ,  in  fuga  ,  fufipenfus 
quercui  remanfit.  940.  B. 

Abfalon  ,  cur  m  Hebron  Rex  acclamati  voluerit.  970. 

C. 

Abfaloni  acclamatum  fuit  per  refpeBum  ad  Regnum  fu¬ 
turum.  108).  D. 

Abdraftum  pro  concreto  in  firipturis  facrisfitpe ponitur. 

268.  B. 


Abulends  fient  entia  de  oleo  parando  ad  ufum  candela¬ 
bri  rejicitur.  19.  D. 

Accaronitae  percujfi  fiunt ,  quia  irreverenter  fiacra  uten- 
Jilia  trattarunt.  82.  F. 

Accentus  hebraict  ,  qua  ratione  latina  punUuationi  rt- 
fipondeant.  32 6  F. 

Acclamatio  in  favorem  Principis  interdum  pracedebat 
fialutationem  ,  interdum  eandem  fiubfiequebatur.  1078» 
F. 

Acclamabatur  apud  Romanos  novo  Principi  ,  quando 
Congiarium  dabatur.  108 1.  B. 

Acclamatio  magiftratum  ineunti  ,  ex  confuetudme  de¬ 
bebatur.  Ibid. 

Acclamatio  ,  affentdtionis  gratia  exordium  fumpfit. 

1079.  A. 

Acclamatio  fiebat  ad  bona  precandum  Principi.  Ibid.  B. 
Acclamatio  iterabatur  pluries  m  ajfiumptione  alicujus 
ad  Magifiratum.  1080.  B. 

Acclamatio  fiebat  alicui  novo  Principi  ,  ad  notam  afi. 
fenfius.  Ibid. 

Acclamatio  m  Regis  inauguratione  quando  haberetur , 

i  181.  B. 

Acclamatio  ,  apud  Romano^  difimguebatur  ab  adora¬ 
tione.  1083. 

Acclamatio  non  habebat  conceptam  verborum  formam. 

ibid.  B. 

Acclamatio  modulate ,  &  compofite  a  populo  habebatur. 

1081.  D. 

Acclamatio  quibus  aliquando  verbis  fieret  d  Romanis . 

1683.  C.  1084.C.  1085".  A. 

Acclamatio  novo  Principi  cum  sxeeratione  antecejfioris 
fiebat.  1083.D. 

Acclamatione  duplici  R.egia  inauguratio  d 
quebatur.  1078.  E. 

Acclamationem  inter  fena  habuijfe  Ifiraelitas ,  probatur. 

1080.  D. 

E  e  e  e  Accla* 


populis  profie- 


INDEX 


R  E  R  U  M-. 


Acclamationes ,  quaf jure  debitas ,  Imperatores  fibi  re- 
[ervarunt.  1079.D. 

Acclamationis  forma  apud  Ifraelitas.  1084.  E. 
Acclamatio  ,  qua  Regnum  juturum  refpiciebat.  1087. 

D. 

Acclamationum  antiquitas.  1079.  E. 

Accumbentes  in  Jiratis  ccenaturi [oleas  deponebant.  161. 

E. 

Acerra  arcula  thuraria  appellabatur  apud  Romanos.  7  38. 

B. 

Acetabula  in  menfa  cur [c  dicerentur.  490.  E. 
Acetabula  [aera  ,  erant  vafa  in  Mofaicis  ad  ufum  fi- 
milce.  49  1 .  D . 

Acetabulum  catinum  dici  potefl.  495.  B. 
Acetabulorum  nomine  [almum  fgnifcari  pojfe  conj  e  ola¬ 
tur.  494.  B. 

Achsina  panis  genus ,  in  Cereris  honorem  oblatum  apud 
Gracos.  486.  D. 

Achaemenius  primus  Ver  [arum  Rex.  352.  F. 

Achnz  cur  altare  Hier  ofolymit  anum  immutari  jujjent. 
690.  D. 

Achillis [cutum  quampraclarc  effinxerit  Homerus.  897. 

C. 

Addendi  verbi  vis  &  [igni fic  at  io.  5 18.  E. 

Adolcre  ab  oleo  etymon  accipit.  10.  A. 

Adonias  Regnum  affietlans  ,  Curiam  [ibi  con[crip[erat. 
1070.  A. 

Adonias  cur  [altem  oleo  communi  Rex  inauguratus  non 
[uent.  1053.  B. 

Adoniae  Regnum  ajfettanti  cur  nullus  ad[uerit  Prophe¬ 
ta.  81 7.  C. 

Adonis  cur  acclamatum  aliter [uerit  ,  quam  Abfaloni. 
1086  A. 

Adonis  maxima  pars  Davi  dica  Curia  affientiebatur. 
1049.  E. 

Adonias  in  ambitu  Regni  Ifraelitici  digniores  ex  Repub. 

aggregare  conabatur.  782.  D. 

Adonias  Regnum  Salomoni  cedere  cogitur  :  quod  Regio 
[atellitio  minime  jhparetnr.  871.  B. 

Adonias  cur  ad 
970.  C. 

Adonias  quo  in  loco  ,  inaugurationis  epulum  habuerit. 
953. E. 

Adonias  Regno  excluditur  ,  quod  [aera  inaugurationis 
oleum  ei  defuerit.  1049.  D. 

Adonias  jure  pnmogemtura  Davidi  [uccedebat  in  Re¬ 
gnum.  1087.  F. 

Adonias  Regni  [ucceffionem [bi  apparans ,  convivio  Pro¬ 
ceres  excepit.  1152  C. 

Adorandi  verbum  qua  ratione  derivetur.  97 7,  D. 
Adorandi  vetus  cdtremoma  per  ofiulum.  960.  F. 
Adorandi  principem  ritus.  962.  C. 

Adorare  ,  quid [t.  960.  G. 

Adoratio  quibus  vocibus  dicatur  a  Latinis  ,  G  racis ,  & 
Hebrais.  977.  F. 

Adoratio  quafi  odoratio  dibla  videtur.  31 8.  E. 

Adoratio  qua[  neceffiario  jungebatur  affiumptioni  alicujus 
ad  Principatum.  97 6.  B. 

Adoratio  Deo  debita  ,  qualiter  diflinguatur  ab  ea ,  qua 
Principibus  exhibebatur.  Ibid.  D. 

Adoratio  Deo  debita  ,  qua  voce  ab  Hebrais  dicatur. 
Ibid.  E. 

Adoratio  Principis ,  venerationis  vocabulo  [gmficatur. 
977.A. 

Adoratio genuflexiont  in  Principe  [alutando  comitaba¬ 
tur.  960.  C. 

Adoratio  Principis  ,  confalutatio  dicebatur.  9  5  5 .  E. 
Adoratione  ,  Principatus  alicui  ominabatur.  977. 

D. 

Adoratione  ,  affienfus  in  Principatum  alicujus  oflende- 
batur.  978.  A. 

Adorationis  vox  pro  [Putatione  ponitur  apud  veteres . 
976.  D. 


Lapidem  Zohelet  inauguratus  [uerit. 


Adorationis  verba  in  Principe  adorando  explicantur . 
972.  B. 

Adorationis,  &  acclamationis [orma  novo  magiflratuiy 
eadem  apud  Ifraelitas.  1085.  C. 

Adulatio  [alutationes  quotidianas  pares  facit  [alutatio- 
mbus  ,  qua  Principi  exhibebantur.  C. 
iEgyptii [ne  aqua  ,  [aeram  pompam  non  celebrabant. 
742  B. 

aEgyptio  unguento  in  potu  veteres  deleUabantur.  a  12. 

E. 

oEgyftus  paternos  Manes  placaturus  ,  a  pracifone  pi¬ 
lorum  [acn[cium  exorditur.  1123.  B. 
iElii  Cajaris  luxus  ,  qui  in  unguentis  &  ro[s  jacebat 
cum  concubinis.  79.  F. 

yEneas  munera  Pico  Latinorum  Regi  mittit.  879.  B. 
iEneum  vas  aquarum  m  Templo  po[tum  ,  Mare  Mi¬ 
neum  dicebatur.  927.  F. 
aEquimelium  quid  [uerit  Roma.  416.  B. 
vErea  [uerunt  altaria  omnia  Ifraelitarum  ,  f  de  alta¬ 
ri  proprie  loquatur.  61 1.  E. 

J$Lns[gnandi  inventum  fano  tribuitur.  301.  B. 
aEropus  Macedonia  Rex  lucernulas  [abneabat  ,  cum 
vacaret.  22.  B. 

JE,s  grave  dicebatur  a  pondere  moneta.  298.  B. 
yEs grave  curribus  m  aranum  ducebatur,  ibid.  D. 
/Efculapio  Deteres  cur  divinos  honores  dederint. 
912. 

yEthiopes  Regnum  de[erunt  pulcherrimo  ,  &  pugna » 
cij[mo.  803.  D. 

Agamemnon  [aera  faciebat  pro  Gracis.  y<)6.  A. 
Agamemnon,  [acris  interpo[tis  ,  [e  a  contablu  Brifeidis 
abjlinuiffie  probat,  ibid.  D. 

Agamemnon  ab  afpeblu  ,  eat  er  orum  Rex  adjudicatur. 
8o  i  C. 

Agamemnon  oratores  mittit  ad  Achillem  ne  [ua  opera 
Gracis  deft.  870..  E. 

Agrippina  ,  ut  Imperium  traderet  Neroni  [lio  ,  Clau¬ 
dium  virum  interfecit.  784  D. 

Alabaftrum  unguentarium  ,  &  Onyx  idem  Diofcondi. 
232.  E. 

Alabaftrum  aliquando  [ne  g  a  Gracis  feriptum.  238. 

C. 

Alabaftri  fohus  nomine  vas  unguentarium  flgnificatur* 
ibid.  242.  B  243.  A. 

Alabaftrum  quare  [c  ditium  fuerit.  238. E. 

Alabafter  inter gemmas  recenfetur.  239.  A. 

Alabaftri  fohus  nomine  prafantiffimum  unguentum  in- 
digitatur.  239.  C. 

Alabaftri  unguentarii  forma  explicatur.  240.  A. 
Alabaftrum  potorium  vas  aliquando.  241.  F. 

Ais  anteriores  Cherubinorum  Arca  ,  divini  folii  fedile 
formabant  ;  pofierioribus [edentis  tergum  innitebatur i 
449  F.476.  D. 

Alapa  ,  explicata  manu  infligitur.  271.  B. 

Alexander  Magnus  Gr acorum  Manibus ,  qui  apud  Ilion 
occubuerant  ,  untlus  parentavit .  80.  C. 

Alexander  Macedo  templum  m  Perfide  ,  hoflium  [po¬ 
liis  ornaverat.  892.  A. 

Alexander  Macedo  Diademate  vulnus  Lyfmacho  alli¬ 
gavit.  986.  F. 

Alexander/»  balnei  calore  febricitans  decubuit.  181. 

C. 

Alexandri  Magni  de  Perfls  viPloria  apud  Iffium  celebris 
fuit.  79.  A. 

Aliens  Religionis  ufus  nunquam  permiffius  ab  Ifraelitis . 
879.  F. 

Alienorum  vocabulo  ,  quinam  in  [acris  Scripturis  in- 
telligantur.  1043.  A. 

Altans  thymiamatis [upellex  quanam  efet.  412.B.  5^7. 
A. 

Altans  holocaufli  utenflia  qua  fuerint.  412.  C. 

Altaria  Mofaica  prius  f, 'his  in  locis  flatuta ,  quam  conf¬ 
erat  a  fuere.  454.  B. 

Alta* 


•  VERBORUM,  ET  S 

Altaria  manu  tenebant  Ethnici  cum  libarent.  701.B. 
Akaris  aurei  nomina.  730.  D. 

Akare  holocauflorum  apud  Ethnicos  thymiaterium  ali. 
quando  diflum.  73  1.  B. 

Akare  aureum  thymiaterium  dici  potefl.  ibid.  C. 

Altari  thymiamatis ,  craticula  non  ejl  concedenda.  733. 
B. 

Altaris  thymiamatis  forma  aufloris.  734.  E-  &  C. 

Altaris  nomen  hebraicum  conjideratur.  777.  E. 

Altaris  aurei  ,  &  holocaujlorum  nominum  difcrimen. 

ibid.  F. 

Altare  unde  dicatur .  778.  A. 

Altaria  variarunt  Ethnici  ad  Numinum  differentiam. 

57.8-  B. 

Altanum^  aris difimflionem  Ethnici  ab  Hebrais  acce¬ 
perunt.  779.  B. 

Altarium  portatilium  a  flabilibus  diftinflio.  787.  D. 
Altaria  Ethnicorum  ,  qua  formam  fervant  titulorum  , 
potius  tituli ,  quam  altaria  funt  appellanda,  ibid.  E. 
Altaria  foederum  caufa  erigebantur ,  quoties  ferienda  , 
CT  firmanda  foedera  fuijfent.  786.  E. 

Altare  cur  tranfito  Jordane  erigi  Deus  jufferit.  788.  B. 
Altaria  communis  Religionis  caufa  er  e  fla.  79 o.  D. 
Altare  ereflum  in  Carmelo  ante  Eliam  amicitia  fuijfe 
conjeflatur.  79  1 .  F.  792.  E. 

Altare  ereflum  in  Carmelo  ante  Eliam  facrum  erat. 
792.  A. 

Altaribus  nomina  imponebant  Ifraelita.  593.  D. 

Altare  ah  E  ha  ereflum  communis  religionis’ &  amicitia 
dicitur.  794.  B. 

Altare  erectum  a  Gadditis  &  Rubenitis  in  ripa  Jorda¬ 
nis  ,  communis  religionis  &  amicitia  altare  fuit.  791. 

B. 

Altare  lapidem  primum  ab  Efdra  excitatum  fuit.  797. 

C. 

Akaria  lapidea  qua  ratione  ab  Ifraelitis  excitarentur . 

5*96.  A. 

Altaria  ruflica  ex  lapideis  tabulis  excitata  cenfentur. 
ibid.  A. 

Altaris  ruflici  Ethnicorum  forma.  597.  G. 

Altaria  duodecim  erefla  fuijfe  oftenditur  ,  cum  foedus 
firmaretur  m  Oreb.  599.  B. 

Altaria  domeflica  Ethnicorum  erant  parva.  600.  A. 
Akarium  Ethnicorum  forma  multiplex  fuit.  ibid. 
Akare,  ara ,  &  titulus  diftwguuntur.  601.  A. 
Altarium  qua  tituli  dicuntur  ,  forma  qualis  e  flet.  600. 
C. 

Akaria  flabilia  in  templis  Ethnicorum  vacua  erant  602. 
E. 

Altaria  flabilia  Romanorum  fuperius  planum  excava¬ 
tum  habebant,  ibid. 

Altare  altum  &  fubhme  ,  cur  Rubenita  ,  &  G  addita 
erexerint  in  ripa  Jordanis.  604..  E. 

Altare  in  templo  Salomonis  decem  cubitos  erat  altum. 

607.  B. 

Akare  abuftve  quid  aliquando  dicatur.  606.  A.  607. 
E.  620.  F. 

Akare  proprie  dicitur ,  totius  adificii  &  fubflrufhonum , 
pars  eminentior  fupra  fubftrufliones.  606.  C. 

Akare  Mofaicum  ufque  ad  tempora  Salomonis  &  ultra 
fletit.  607.  F. 

Altari  Mofaico  Salomon  in  templo  utebatur,  ibid. 

Altare  Mofaicum  vacuum  erat.  611.F. 

Altaria  Ifraehtarum  femper  fuere  vacua.  6 1 2.  B. 

Altaris  Salomomci  typus.  614. 

Altare  Salomonis ,  ab  altari  Enechielis  diverfum  erat. 
ibid. 

Altaris  Herodiani firuflura  magnificentiffma.  616.  B. 

A  Itare  proprie  fle  appellatum  numquam  erexerunt  Ifrae- 
lita  ultra  tres  cubitos  altitudinis.  621.  B. 

Altaris  Ez.echiehs  cum  gradibus  typus.  622,.  B. 

Altaria  Ethnicorum  portatilia  tripodes  appellabantur. 
627.  B. 


ENTENTIARUM. 

Altaria  ex  fculptis  lapidibus  excitare  vetitum  Ifraelitis1. 
628.  A. 

Altare  Mofaicum  lapidibus  impleri  fo litum ,  falfo  afleri- 
tur.  ibid.  F. 

Altaris  Mofaici  menfura.  629.  A. 

Altare  totum  aliquando  ex  cornibus.  637.  A. 

Altaris  Alofaici  verus  typus.  634.  D. 

Altare  confecrabatur  feptem  dierum  fpatio •  636.  B. 

Altare  una  cum  Tabernaculo  ,  dr  reliquis  utenfilibus 
confecratum  fuit .  638.  G. 

Altaris  duplex  dedicatio  Abulenfls  rejicitur.  637.  B. 

Altaria  er  e  fla  ,  fabricata  ,  &  conjhtuta  dicuntur  pro 
confecrata.  642.  C. 

Altaria  non  omnia ,  cultus  caufa  erefl a  fuerunt.  643.  E. 

Altaris  expiatio  fiebat  fangutne  vituli  ,  hirci  ,  &  arie¬ 
tis.  646.  B. 

Altaris  parietes  fangutne  expiabantur  in  ejus  confecratio- 
ne.  6y  4.  E. 

Altitudo  cortinarum  ,  qua  atrium  Tabernaculi  cinge¬ 
bant.  687.  C. 

Alypterium  quem  locum  haberet  in  thermis.  183.  A. 

Alypterium  m  balneis  cella  erat  aliquando  a  reliquis 
dift infla.  184.  C. 

Alypteria  cella  dicebantur  ad  unflionis  ufum.  168.  A. 
169.  A. 

Alypterii  &  EUotherii  difcrimen.  168.  B. 

Alypterium  unde  diceretur,  ibid.  C. 

Alyptae  erant  medici  unfluarii.  1 70.  D. 

Alyptae  unguentis  infirma  etiam  corpora  curabant.  169.F. 

Alyptarum  mfolentia  in  balneis.  170.  A. 

Amalechites  Sauli  armillam  abflulit.  1007.  B. 

Aman  tyrannidem  contra  Afluerum  meditatum  ,  feri - 
bunt  aliqui.  931.  E. 

Amaracum  quodnam  genus  effet  planta.  2 76.  D. 

Amaracus  fuit  puer ,  qui  unguenta  deferens  ,  lapfu  fuot 
&  commixtione  eorum  fuaviffimum  effecit  unguentum 
ejus  nominis,  ibid. 

Amaraci  planta  mulieribus gratiffima.  256.  D. 

Amaraco  coronabantur  conjuges.  277.  A. 

Amaracinum  unguentum  ,  quam  proflant iffimum  effet. 
ibid. B. 

Ambrofiae  nomine  lilium  aliquando diflum  fuit.  187.  B. 

Arnen  ,  efi  adverbium  confirmantis  ea  qua  funt  m  voto. 
954.  D. 

Amen,  habet  vim  juramenti.  1127.  E. 

Amon  Rex  Ifrael  occiditur  d  propriis  militibus.  77 3.  E. 

Amomum  diflmguitur  a  cinnamomo.  33  7.  A. 

Ampullas  inter  olearia  vafa  reponendas  ejfe  monflratur. 
22  7.  B. 

Ampullae  olearia  Latinorum  idem  omnino  erant  cum 
lecythis  Gracorum.  ibid.  E. 

Ampullae  olearia  a  pixidibus  diftinguebantur.  228.  D. 

Ampullae  olearia  forma  aperitur.  2  30.  B. 

Anchufa  m  compofitione  unguentorum  cur  adhiberetur. 
I08.  A. 

Ancyranus  lapis  perobfcurus  explicatur.  980.  C. 

Anguli  crepidinis  majoris  fangutne  expiabantur  m  con - 
Jecratione  altaris.  67 4.  C. 

Anguli  altaris  tam  interiores  quam  exteriores ,  qua  vo¬ 
ce  hebraice  fignificentur .  667.  B. 

Angelus  ,  qui  Eliam  fugientem  a  Jez.abele  fu  c  currit , 
aquam  illi  attulit  ,  non  vas.  224.  F. 

Anhelo  pro  expeto  Alartiali.  235.  C. 

Anima  juxta  phrafim  ficrarum  Scripturarum  totum  ho¬ 
minem  dicit.  397.  D. 

Animalia  irrationalia  ex  eo  ,  quod  caftrentur,  nil  remit¬ 
tunt  de  ferocitate  ,  aut  animi  generofitate.  90  J.  A. 

Animalia  quadam  Rupublica  quandam  formam  re¬ 
tinent.  756.  F. 

Animalia  ,  qua  gignuntur  ex  duabus  fpeciebus ,  patris 
naturam  fequuntur.  941.  B. 

Animi  noftri  jucunditas ,  duplici  vocabulo  'a  Latinis  ex¬ 
plicatur.  112  .A. 

E  e  e  e  2 


Ana 


INDEX 

Ana  non  mulos  in  Deferto,  fed  congregationem  aqua¬ 
rum  repent.  912.F.  920.  F. 

Anam  mulos  reperijfe  in  Deferto  ,  cur  putaverint  Rab- 
bim.  91  A. 

Animus  regius  cognofcitur  a  militari  peritia  ,  &  decore. 
802.  D„ 

Annuli  craticula  >  qua  in  altari  Alofaico  cernebantur , 
non  erant  ad  ufum  velhum.  63  3.  A.  ibid.  D.  666.  F. 
Annulorum  ufus  ad  tollendam  craticulam  ,  fi  ad  pur¬ 
gandum  altare  erat.  66 8.  F. 

Annulorum  in  craticula  Jit  tu.  666.  E. 

Annulorum  craticula  ,  locus  erat  in  altaris  plano  fupe- 
nori  66 7.  F.  669  A. 

Antoninus  erga  Deos ,  &  Alexandri  Magni  fepulcrum 
religiofus.  ioi).  B. 

Apices  [aerarum  litterarum  funt  attendendi  in  illarum 
expoftione.  913  E. 

Apoll  iliis  altare  m  Orthygia  ex  folis  cornibus  excitatum, 
634.  B, 

A  Qua  &  oleum  quam  diverfa  operentur  in  humano  corpo¬ 
re.  jji.  B. 

Aquam  pedibus  convivantium  pueri  minifirabant.  20 7. 

D. 

Aqua  tantum  purificabantur  fudai  ab  immunditiis  lega¬ 
libus.  149.  C.  177.  B. 

Aq  ua  eadem  in  balneo  uti  ,  amicitia ,  ac  fidei  fymbolum 
erat ,  170.  A.  ibid.  D. 

Aqua  pura  non  nifi  ex  puro  defluit ,  adagium,  ibid.  B. 
Aqua  interdicebatur  fiagitiofis  ,  non  quidem  ad  potum  , 
fed  ad  ablutionem.  171.  A. 

Aqua  pedibus  dabatur  fiatim  ac  ccenaculum  ingredie¬ 
bantur.  163.  A, 

Aquam  pedibus  accumbentium  pueri  lafciviores  mini¬ 
firabant.  162.  E. 

Aqua  pedibus  non  porrigebatur ,  nifi  illorum  qui  jam  lo¬ 
ti  fuifent  161.  C.  167.  C. 

Aqua  &  ignis  lufirationis  pracipua  capita.  43  3.  B; 
Aquas  ad  mundandum  homines  tres  erant  apud  I fi ae li¬ 
tas.  434.  A. 

Aqua  expiationis  quanam  diceretur  ab  Ifiaelitis.  ibid.  C. 
Aqua  labri  ad  manus  tantum  ,  fi  pedes  abluendos  erat , 
non  ad  legalem  purificationem.  434.  D. 

Aquam  ad  lufirandam  arcam  in  Masphat  Ifraelita  hau- 
Jiffe  dicuntur.  441.  D. 

Aqua  luflran  tenebantur ,  qui  facris  operam  dabant ,  fi 
Deo  mancipandi  fuifent.  ibid. 

Aqua  libatum  aliquando  in  facris.  497.  B. 

Aquam  luftralem  habebant  Ethnici.  742,.  B. 

Aqua  non  communi ,  fed fingulari  Kthnici  in  lufiratio- 
nibus  utebantur,  747.  C. 

Aq  ua  punffima  m  facris  Cereris ,  Gr aci  utebantur .  547. 

E. 

Aqua  Calithois  ftcra  erat  apud  Athenienies.  74 6.  F. 
Aquam  futhurna  ,  filum  tetigijfe  m  facris  Veftalibus , 
piaculum  erat.  745.  D. 

Aqua  falis  commixtione  dulcis  efficitur.  422.  F. 
Aquarum  afperfione ,  labes  tolli  putabatur.  698.  D. 
Aqua  communi  fiebant  communes  lufirationes.  689.  B. 
Aqua  naturalis  ex  vena  erumpens  cenfebatur  lufirationi 
apta.  ibid.  D.  692. E. 

Aqua  marina  lufiratiombus  aptiffima  Ethnicis. 689.  E. 
Aqua  labri  abluebantur  manus  ,  fi  pedes  Sacerdotum , 
quoties  Sanctuarium  ingreffuri  fuiffent  ,  non  quando 
offerebant  facrificia.  6)2.  A. 

Aqua  labri  non  erat  ad  tollendam  leqalem  immunditiam 

Ibid.  C 

Aquarum  de  caufa  in  deferto  jurgati  funt  pafiores  Abra- 
ham  ,  fi  Abimelech  924.  D. 

Aquas  in  deferto  reperijfe  ,  commendatione  efi  dignum. 

922  J). 

Aquas  e xcitajfe  in  deferto  ,  ad  miraculum  cenfebatur, 

923  E. 

Aquis  falfedo  efi  in  deferto  connaturalis.  927.  B. 


rerum 

Aquila  aurea  Romanorum  habebat  in  caflris  face  Ilum 
448.  B.  J 

Aram  m  littore  adificarunt  Graci  fi  Trojani.  690.  C. 

Ara  tauroboHata  qua  diceretur.  672.C. 

Ara,  altare ,  &  titulus  diflinguuntur.  601.A. 

Ara  erat  foculus  in  nuda  humo.  778.  C. 

Aias  dua  Dusin  comoediis  fi  tragoediis  ponebantur.  g~j<y. 
A. 

Aia  heroidibus  in  humo  collocabatur.  780.  D. 

Aia  maxima  Herculi  dicata  Roma  habebatur.  784.  A. 

Ara  Deo  vero  dicata  ,  proprie  altare  dici  potefi.  ibid. E» 

AicC  ,  fecderum  de  caufa  erella  ,  integra  t r an fallo  foe¬ 
dere  fervabantur.  1112.  C. 

Aras  manu  tenebant  ,  qui  foederabantur.  893. C. 

Aiabes  de  licentia  Numinis  tantum  cinnamomum  colli¬ 
gebant.  339.  B. 

Arabes  calamum  aromaticum  optimum  habent.  344  B. 

Arulae  nomine ,  quid  veniat  in  firuclura  altaris  Mofai- 
cu  629.  F.  630.  Ai 

Aroores  qua  oleum  gignunt.  13.  E. 

Arbores  oleagino  fi ,  olei  ac  pinguedinis  arbores  in  facris 
litteris  appellantur.  29  I.  B. 

Arca  prius  m  Tabernaculo  collocata  ,  quam  conficrata 
fuit.  427.  F.  474.  B. 

Aica  in  SanElum  SanElorum  collocata  fuit:  460.  F. 

Avca  Jdcra,  cur  arca  appellaretur.  452.  Ei 

Arcae  facra  varia  epitheta,  ibid. 

Arca  plera  a  filis  Sacerdotibus  videri  poterat.  46 3.  B. 

Al  ca  proprie  appellabatur  pars  illa  ,  qua  fub  pedibus 
duorum  Cherubin  pofita  erat.  ibid.  C  466.  E. 

Arcas  facra  vera  forma ,  ad  tnfiar  folii  Imperatorii  figu¬ 
ratur.  468.  A. 

Arca  erat  fides ,  fi  tribunal  divina  loquutionis.  ibid.C. 

Arcas  Cherubini fex  alas  habebant.  470.  E. 

Arcte  [aera  vera  forma  de  mente  Auli  oris.  473.  C. 

Arca  ftcra  lufirata  ,  finguine  expiata  ,  &  demum  oleo 
conficrata  fuit.  476,  B. 

Arca  facra  pracedebat  Ifraeliticum  exercitum  in  profe- 
ttioney  572.  F, 

Arca  foederis  in  arce  Davidica  ,  in  proprio  Tabernaculo 
fervabatur.  ibid.. 

Arca  foederis  in  Galgala  erat ,  quando  Saul  Rex  inau¬ 
guratus  fuit.  948.  A. 

Area  dicitur  locus  fpatiofus ,  (fi  planities  aperta.  417.  B. 

Area  figmficatur  locus  Tabernaculo  erigendo  accommo¬ 
datus.  ibid.C; 

Area  adjungebatur  adificiis  a  parte  anteriori.  416'.  A. 

Area  decernebatur  antequam  adificia  facra  erigerentur. 
ibid.  D. 

A  ream  I praelita  defignabant,ante  facrarum  adium  ereblio - 
nem.  417  D. 

Area  ante  erellionem  T abernacuh  defignabatur.  418 .  C. 

Area  cortinis  circumdabatur,  ibid.  D. 

Area  in  qua  er  ellum  fuit  Tabernaculum, in  eadem  etiam 
confirullum.  421  D.  422.  B.  423.  C. 

Area  complananda  fuit  in  ereclioneTabernacuh.  422. C. 

Area  in  qua  erigendum  fuit  divinum  Tabernaculum  , 
communi  aqua  lufirata  fuit,  43  5.  B.  43S,  C.' 

Aream  luftrabant  Ethnici ,  facrorum  de  caufa.  4.37.  C. 

Aream  ingredi  Tabernaculo  jam  erello  Sacerdotibus  tan¬ 
tum  licebat.  436.  D. 

Area  pro  Det  Tabernaculo  prius  lufirata  fuit ,  quam  ibi 
Tabernaculum  erellum.  438.  D. 

Argivi  tributum  pendebant  7 hefeo  Athenarum  Regi. 

1 1 12.  D. 

Argonautae  navigaturi  Colchos ,  Imperatorem  prius  eli¬ 
gunt.  j66.  F. 

Argonauta:  fafinem  elegerunt  in  Principem.  780.  A. 

Ariana  fima  genus  ,  ex  qua  Sole  illucefccnte  ftillant  la- 
cryma  ,  myrrhafimiles.  14.  B. 

Ariel  propheta  Ez.echielis  quid fignificet.  609.  F. 

Arielis  nomir.e  ,  crepido  fiuperior  ab  Ezeckiele  fiqnflca- 
tur.  610.  C.  61 1.  A. 


Arielis 


VERBORUM,  ET  S  E  N  T  E  N  T  I  A  k  (J  M 


Arielis  nomine  altare  fignificari  noii  potefi.  610.  E. 
Armillae  ,  Ifraelitici  Regis  pr ac ipuum  quoddam  orna¬ 
mentum.  i  007.  F, 

Armilla  ,  militare  ornamentum  prAcipuum.  1006.  B. 
Armilla  pro  egregio  aliquo  facinore  militibus  concedeba¬ 
tur.  1006.  B. 

Armilla  hebraice  qua  voce  dicatur.  ioo3.  D. 

Armilla  ,  etiam  apud  Hebr&os  militare  ornamentum 
erat.  ibid. 

Armilla  fuit  brachii  ornamentum,  ibid. 

Armilla  ,  dicitur  ab  armo ,  quod  efl  brachium,  ibid.  E. 
Armilla,  circulans  erat  forma.  1009.  C, 

Armilla  quanti  fieret  apud  Ifraehtat.  xooj.  A. 
Armilla;  etymologica  ratio,  ibid.  C. 

A'rmillae,i quibus  vocibus  a  Gracis  nominentur.  ibid.D. 
&  E. 

Armillae  forma  ,  concipi  periphe/U  fuit.  1010.  B. 
Armilla;  forma  ex  nummo  antiquo ,  (fi  lapide,  ibid  B 

&c. 

Armillam  quis  Galbeum  dixerit.  1007.  C. 

Armillis  donabantur  tam  equites  ,  quam  pedites  apud 
Romanos.  1006.  E. 

Armorum  varia  genera  ad  levem  ,  &  gra  vem  arma¬ 
turam  recenfentur .  907.  F. 

Armus,  quodnam  corporis  membrum  dicatur.  iooy.B. 
1008.  El. 

Aroma  (fi  oleum  pari  paffu  incedunt  in  facris  apud  Ifirae- 
litas.  1 1 .  D. 

Aromata  vmo  commifcuerunt  veteres  ad  potum.  2, 10. E. 
Aromatibus  velles ,  firagulas  ,  (fi  alia  fujfumigare  mu¬ 
lieres  ctmfiuev erunt.  277,  F. 

Arornatarii  alie uj tu  exijfiimationis  fuere  apud  Romanos. 

87.  B. 

Aromatarius  dicitur ,  qui  negotiatur  in  aromatibus.  08. 

D. 


Aroma  illud  in  componendis  unguentis  poflremo  adjici¬ 
tur  ,  cujus  odor  in  compofitione  illa  retineri  debet. 
109. C. 

Aromata  pro  componendis  unguentis  maceratione  ,  aut 
tutifione parari  debent,  ibid.  B. 

Aromatum  pulv erivator um  ufus  apud  mulieres.  274.  E. 
Aromatibus  cutem  confpergebant  mulieres.  275.  C. 
Aromatum  pretium  ,  qua  Confecrationis  unguentum 
componebant.  294.  B. 

Aromata  pro  facro  unouento  componendo  coquebantur . 

ibid.  D. 

Aromata  ad  unguentum  componendum  alia  quajfaban- 
tur  ,  alia  in  pulverem  redigebantur.  297.  A. 
Aromata  thymiamatis  ,  cujus  generis  effient.  321.  B. 
Aromatum  excellentia  ,  quibus  oleum  Confecrationis 
componebatur.  525. B.  526.  A. 

Aromata  facri  unguenti  unico  olei  Hm  commaffiabantur. 
560  A. 

Aromata  oleo  commifcentur  ,  ut  vim  odoratam  illi  com¬ 
municent.  360.  D. 


Ars  componendorum  unguentorum  duplex.  106  D. 

Artaxerxes  ditavit  quemdam ,  qui  utriculum  aqua  ei  in 
deferto  fit  tenti  porrexit.  922.  D. 

Artaxerxes  vefiem  auream 
vetuit.  1  o  1  ^ .  E. 

Artaxerxes  m  templo  bellatricis  Dea  fuit  inauguratus. 
1032.  F. 

Artarxerxis  quotidiana  vefiis  quam  praclara.  1013.  F. 

Arte  ALyropolica  oleum  facrum  Confecrationis  componen¬ 
dum  fuit.  367.  E. 

AxiAxcesTabernaculi  cogebantur  experiri  aliquando ,  an 
ad  regulas  artis  illius  partes  effient  fati  a.  42  1.  B. 

Artium  diverja  munera ,  in  fabrica  Tabernaculi  requi¬ 
rebantur.  42  3.  C. 

A  rui  picinae  vocabulum  unde  fiumptum.  819.  C. 

Arulpicinam  necejfiariam  m  Repub.  cenjuit  Cicero  ibid. 
F. 


Tyribaz.o  donavi  t-,fid  ferre 


Arufpicum  munus  erat,  hofi tarum  exta  infpicere  .ibid.  D . 


Afinorum  genus  duplex,  domeflicum  (fi fiylvcfire.  940  E. 

Afim  cur  dicantur  fubjugales  in  facris  Litteris. 

Afpeifio  duplex  in  facris  Ifiraelttarum.  434.  E. 

Afpci  forii  Ethnicorum ,  (fi  Ifraelitarum  forma,  ibid.  F. 

Aiperforio  utebantur  Jfr are  iit  a  tantum  m  aqua  expia¬ 
tionis.  437.  A.  [  J 

Afperfio  fanguints  digito  fiebat.  6j6.  E. 

Alpei  lio  qua  ratione  digito  fieret  in  expiatione  altaris. 
677.  D. 

Afpeilio  fieptenar ia  fangumis ,  in  altaris  expiatione  quo¬ 
modo  fieret.  658.  B. 

Alpei  lione  olet  facri  ,  altare  confiecrabatur.  660.  C. 
661.  B. 

Al pergebantur  fianguine  parietes  altaris  in  Sacerdotum 
conjecratione.  710.  C. 

Afperlione  olei  fianguine  commixti  vefies  Sacerdotum 
confecrabantur.  712.  D. 

Alpei  gere  quibus  verbis  hebraice  fignificetur.  713.  E, 
71 4-  C. 

Alpergebantur  digito  vefies  fiacerdotales  dum  confecra - 
rentur.  ibid.  D. 

Ailes  fcorteos  habuijfie  Romanos  primis  ReipublicA  tempo¬ 
ribus ,  jaljo  ab  aliquibus  affieritur .  300,  E. 

AHes  ficortei ,  monetA  defectum  non  convincunt,  ''oi.  A« 

Alluerus  equum  habuit  nobihffimum .  93  j  D. 

Altyages  ,  Cyrum  Regem  futurum  fomniavit.  847.  E. 

Aiylum  erat  in fiubftrufitionibus  altaris  Salomonia.  608. 

Afylum  Salomonis  habebat  portas  ad  excinerandum  al¬ 
tare.  609.  A. 

Athaha  tyrannice  Regnum  Ifraeliticum  occuparat  86A C. 

Athalia  a  fiojada  Regno  dejeSla  fuit,  io6j.fi>. 

Athalia  Regnum  fiudAorum  tyrannice  adminifiravit 
1083.  F. 

Athaliae  Regina  nefandiffima  fcelera.  1084  A, 

Athenaeus  jalfio  affirmat  lucernam  non  ejfie  antiquum  in¬ 
ventum.  22.  B. 

Athemenfes  ad  Deorum  fatuas  ex  olea  faciendas ,  ab 
Epidauriis  illam  qnafierunt.  9.  B. 

Athenienies/iiw-vjwz  Cohortem  ,  Satellitium  appellabant . 
847.  F. 

Athemenfes  magis  venerabantur  oleam  quam  oleafirum. 

3  5  6-  A. 

'  Athenienlium  eligendi  Principis  varietas  oftenditur. 
7681,  D. 

Athletae  victores  quibus  plantis  coronarentur  apud  Gya- 
cos.  12 7.  D. 

Audtoritas  publica  in  dedicationibus  requirebatur.  4215. 

Auctoritatem  in  fubditos  Principes  habent  juxta  legis 
limitationem.  399.  A. 

Ave  cur pr Amitteretur  reliquis  filutationum  verbis.  972. 

E.  *  J 

Ave,  quid  GrAcis  effiet.  973.  B. 

Ave,  valet  idem ,  quod  fine  veh.  ibid.  C. 

Auguratus  Confiu latui ,  (fi  Pontificatui  maximo  aliquan¬ 
do  conjunElus.  190.  C. 

Auguris  infigne  erat  gallus  gallinaceus.  130.  F. 

Auguiacums  dicebatur  locus  ,  tn  quo  awjuria  capie¬ 
bantur.  821.  A. 

Augurandi  artem  ,  qua  ratione  excooitarint  veteres 
820.  D. 

Augures,  avium garritus  ac  vias  obfervabant.  ibid.B. 

Augures  in  fiuis  obfervationibus [edebant  ,  ac  precaban¬ 
tur.  ibid.  D. 

Augures  varia  vocabula  ex  diverfitate  munium  habe¬ 
bant.  821.  F. 

Augures  m  eminenti  aliquo  loco  capiebant  auouria. 
827  A. 

Auguria  in  jummitate  Capitolii  Augures  capiebant. 82  r. 
D.  827.  A.  b 

Augurii  capiendi  gratia  certam  habebant  viam  Roma¬ 
ni.  821.  A. 

Eeee  3 


Au- 


INDEX 


RERUM 


Augurum  fummus  velatus ,  vitta  alba  auguriam  fume- 
bat.  827.  E. 

Augulta  m  templo  viri  radicem  cinnamomi  repofuit. 

3  3  8-  F. 

Auguih  nomen  plenam  fecum  ferebat  poteftatem  Imperii, 
92.9.  A. 

Augufti  nomen  Imperatorio  addebatur  ,  ad  notam  fum- 
mi  fafiigii.  9  7  7 .  C . 

Augulli  nomini  proprium  apponebatur  ,  cum  Princeps 
falutaretur.  978.  A. 

Auguftum  bis  aurum  coronarium  remifit.  980.  E. 
Aurea< dicuntur  aliquando ,  qua  inaurata  tantum  exi- 
fiunt.  888.  F. 

Auri  fignati  ufus  apud  Hebr&os  ,  fuit  ufque  d  tempori¬ 
bus  Abr  aha.  303  F. 

Auricula  dextera  Sacerdotis  ,  f "anguine  expiabatur  dum 
conficraretur.  yo6.  E. 

Auromatarius  figmficat ,  Dives  in  aromatibus.  S^-  D. 
Aurum  fi  argentum  fignar i  quando  ceperit.  ^02.  B. 
Aurum  dutlile  dicitur  in  Scripturis  facris  aurum  folidum. 
464.  A.  723.  A. 

Aurum  coronarium  quid  efet.  980.  A.  981.  C. 

Aurum  coronarium  quando  Principi  offeretur.  982,.  A. 

B. 

BAal  efl  nomen  univ er fale  fal forum  Numinum  apud 
Ifraelitas ,  ficut  id.olum  apud  Latinos .  qSi .  D. 
Bacchum  cur  P'eteres  Divino  honore  coluerint. 
911.  B. 

Balbinus ,  fi  Pupienus  ,  d  Senatu  Romano  Imperatores 
eleUi  ,  a  Pratonanis  deturbantur.  784.  F. 

Balneo  ab  immunditiis  lufirabantur  Ifiraelita.  149.  C. 
Balneo  eodem  uti  ,  amicitia  ac  fidei  fymbolum  erat. 
15*0.  A. 

Balneo  uti  non  erat  illicitum  ,  maxime  fanitatis  ,  fi 
purificationis  caufa.  144.  B. 

Balnea  inter  publica  adificia  in  ornamentum  civitatis 
recenfebantur.  ibid.  D. 

Balnea  adifcare  commendationem  maximam  apud  vete¬ 
res  merebatur,  ibid.  E. 

Balneorum  fiudiofiffimi  veteres  fuerunt.  147.  C. 

Balneo  fanitatis  de  caufa  utebantur.  146.  A. 

Balneum  unde  dicatur,  ibid.  B. 

Balneo  fudorem  detergebant.  147.  C. 

Balneis  Hebrai  operam  dabant.  148.  A.  ibid.  E. 

Balneis  quibus  horis  veteres  mdulgerent.  ibid.  B.  184. 

E. 

Balneum  non  praftitiffe  ccenaturo  nefas  putabatur,  172.  • 

B. 

Bal  neo  detinebantur  veteres  molliores  majore  diei  parte. 
ibid.  E. 

Balnea  fub  ptfcina  nomine  fgnificantur  in  facris  litteris. 

1*9.0. 

Balnea  domeftica  plurima  domi  habuere  Ifraelita.  ibid.  B. 
Balneis  domefiicis  Servatorem  ufum  oftenditur.  160.  E. 
Balnei  calore  concoqui  cibum  putabant  veteres.  173.  A. 
164.  E.  173.  F. 

Balneum  oleo  ,  fi  unii  toni jungebatur.  167.  E. 
Balneum  qua  cella  proprie  fic  diceretur,  ibid.  F. 

Balnei  rumor  ,  fi  firepitus.  175.  E. 

Balnea  religionis  caufa  veteres  frequentabant.  432.  E. 
Bakhafar  Rex  Babylonis  interfectus  efl ,  quia  prophana- 
vt t  facra  vafa.  582,  B. 

Bambicatii  ,  (fi  Carmam  pecuniam  fuffodiebant ,  ne 
illius  ufu  hominum  ingenia  enervarentur.  295.  E. 
Banaias  quis  fuerit  apud  Reges  Ijrael.  7S2.F. 

Banaiam  cur  in  cleUione  Salomonis  accerfin  jufferit  Da - 
vid.  78.  B. 

Baptifmus  Jo  annis  quare  diceretur  baptifmus  poenitentia. 

149.  A. 

Baptitla  cur  elegerit  Jordanem  ad  fuum  baptifma.  689. 
D. 


Baptizo  quid  fignificet.  149.  D. 

Baptilmus  unus  mfiitutus  a  Chrifio  ,  ut  unam  profite¬ 
rentur  fidem.  151.  C. 

Barbam  in  pyxide  confervare  ,  diifque  facrare  veteres 
folebant.  222.  B. 

Bafes  altaris  ,  in  Templo  Hierofolymitano  appellantur 
fubfiruUiones  illius.  606.  D. 

Bafis  m  componendis  medicamentis  illud  aroma  dicitur  , 
quod  in  illa  compofitione  primo  ingreditur.  360.B. 

Balilicae  nomine  quid  m  altari  Salomonis  figmficeturi 
609.  A.  * 

Batilla  ,  qua  erant  ad  ufum  altaris  holocaufti  ,  quo  vo¬ 
cabulo  fignificentur.  675.  C. 

Beatitudinem  m  unguentis  ponebant  Graci ,  Romani ,  fi 
Hebra  i. 

Beatitudo  fub  convivii  fi  unitionis  metaphora  in  facris 
explicatur  litteris.  188.F.  207.  A. 

Beatitudo  fub  metaphora  convivii  unguentorum  copia 
confpicui  ,  fignatur  in  facris  litteris.  205.  A. 

Benedictione  paterna  ,  temporalia  tantum  jura  primo¬ 
genito  tradebantur.  699  E. 

Befamim  appellantur  aromata ,  qua  oleum  Confecrationis 
componebant.  325.  B. 

Befamim  vocabulo  quid  in  Scripturis  facris  fignificet  ur. 

3*5- A- 

Befeleel  fi  Oliab  dicuntur  repleti  fapientia  in  Scriptu - 
ns  ;  non  quod  ex  fe  poffent  Tabernaculum  Dei  con- 
flruere  ;  fed  ut  capere ,  fi  exequi  facile  poffent ,  qua 
a  Moyfe  decernebantur.  420.  C.  423.  B. 

Bethfamitas  percuffi  funt  a  Deo ,  quia  irreverenter  ut en- 
filia  facra  tratlarunt .  582.  F. 

Bibendi  unguenta  confuetudo  veterum.  212.  A. 

Boum  ,  pelliumque  nomine  Nummus  ab  Homero  in- 
telligitur.  297.  C. 

Bos  erat  moneta  genus,  ibid. 

Bos  afiimabatur  centuffibus. 

Boum  cono  ,  moneta  loco  ufos  Romanos  falfo  affirma¬ 
tur.  592.  G. 

Brachium  cur  armilla  a  militibus  ornaretur.  1009.  A. 

Brachium  finifirum  ,  non  dexterum  ,  armillis  ornaba¬ 
tur  ,  fi  cur.  ibid. 

Bralidas  ,  vitta  (fi  corona  aurea  donatus.  989.  C. 

Buccina  excitabatur  populus  ,  poflquam  Rex  facro  fui fi 
fit  inunitus  oleo.  1082.  A. 

Buccina  excitabatur  populus  Ifraeliticus  ad  Regis  ado¬ 
rationem.  1094.  D. 

Buccina,  cornea  apud  Hebraos  fuit.  1096.  F. 

Buccina,  Lituus  appellatur  a  Poetis.  1098.  C. 

Buccina  Comitia  indicebantur  apud  Romanos.  1101. 
A. 

Buccinas  materia  explicatur. 

Buccinae  forma  qualis  fuerit .  1099.  F. 

Buccina;  veteris  fons  explicatur.  1099.  C. 

Buccinae  ufus  Romanis  m  bellis  fuit  ,  ad  ufum  pedi¬ 
tum.  1  100.  B. 

Buccina;  ufus  erat  Ifiaelitis  ad  aliquid  populo  pranun- 
ciandum.  ibid.  C. 

Buccinam  Romanorum  ,  aream  extitijfe  monftratur. 
1097.  E. 

Bucephali  generofitas.  930.  F. 

Bucephalus  Alexandri  equus  }  quam  caro  venditus  fit 
precio,  ibid. 

Bulimi  ejiciendi  Gracorum  caremonia.  601.  E. 

Burdo,  Latinum  vocabulum  ,  quo  pallo  ab  Hebraica 
voce  derivetur.  939.  D. 

C. 


CTEfar ,  antequam  interficeretur  ,  ab  interfellori- 
bus  de  more  ut  Princeps  exofiulatus  efi.  96  5' 

C. 


Crelar  Auguftus ,  fi  Eliogabalus  , 
fpuerunt.  977.  A, 


titulum  Domini  re- 


Cse- 


VERBORUM,  ET  S  ENTENTIA  R  U  M. 


Caefar  in  fide  aurea  ,  eburneaque  jus  dixit  ex  decreto 
Senatus,  i  146.  B. 

Caelares  dibli  ,  quando  ad  expeditiones  mittebantur , 
Imperatoris  pranomtne  etiam  donabantur.  977.  B. 
Catfans  fiatua  cum  quidam  diadema  impofuijfet ,  carceri 
mancipatur.  987.  C. 

Ctelan  bis  impojitum  diadema,  ibid. 

Ctefans  nomen  ,  erat  praludium  Imperialis  dignitatis. 
929.  A. 

Caelans  appellatione  quid  injinuaretur.  977.  B. 
Caiphas,  &  facerdotes  Hierofolymitani  ,  quo  jure  tule¬ 
rint  fuffragia  m  nece  Chrifit.  774.  E. 

Caius  ,  manum  tantum  ac  pedem  exofculandum  Proce¬ 
ribus  Re tpub.  porrigebat.  968.  F. 

Calamus  aromaticus  m  oleo  Confecrationis  adhibebatur. 

34z-. 

Calami  aromatici  etymon,  ibid.  C. 

Calamus  pifcatonus.  545.  C. 

Calamis  fagitta  parabantur  in  bello.  342.  D. 

Calamis  mjhumenta  ad  pulfandum  &  canendum  fiebant. 
ibid.  E. 

Calamis  teEla  tegere  mos  fuit.  243  B. 

Calami  aromatici  diverfis  in  regionibus  gignuntur. 
ibid.  D.  344.  A. 

Calamus  aromaticus  ,  idem  efi  cum  odorato.  343.  C. 
Calamus  odoratus  non  efi  radix  illius  planta ,  qua  iridis 
dicitur,  ibid.  F. 

Calamus  aromaticus  pretfiantijfimus  in  Arabia  gignitur. 
344.  C. 

Calami  aromatici  optimi  figna.  ibid.  F. 

Calami  aromatici  pretium.  347.  A. 

Calami  aromatici  genus  ,  quod  in  oleum  Confecrationis 
ingrediebatur  ,  ojlenditur.  ibid.  E. 

Calamo  aromatico  ,  humilitas  m  Sacerdote  indigitaba- 
tur.  36 1 .  D 

Calamus  aromaticus  contufus  oleum  Confecrationis  in¬ 
grediebatur.  3 67.  A. 

Calcei  dominorum  accumbentium  d  pueris  firvabantur. 

i6z.  C. 

Calchas  Gracorum  vates ,  in  Comitiis pofi  Achillem  lo- 
.  cum  habuit.  816.  B. 

Calchas  in  arte  divinandi  peritus,  ibid.  D. 

Calicis  forma  explicatur ,  de  quo  Juvenalis  ,  &  Alar- 
tialis.  22.  A. 

Calore  in  thermis ,  quanam  cella  iudigerent.  179.  E. 
Calor  qua  ratione  cellis  thermarum  difiribueretur .  ibid. 

F. 

Calore  temperato  balnea  antiquiorum  calebant.  18 1.  B. 
Caloris  temperaturam  in  balneis fiatuere  ad  nASdiles  per¬ 
tinebat.  Ibid.  C. 

Cambyfes  Perfia  in  Senatu  Cyrum  filium  fuccejforem 
renunciavit.  7 66-  F. 

Campus  Martius,  quis  locus  Roma  appellaretur.  41 6.  A. 
Candelabrum  facri  tabernaculi  erat  qua  fi  index  omnium 
virtutum  ccelefiium  ,  quatenus  ad  homines  afferuntur. 

12.  A. 

Candelabro  fantlo  vir  jufius  &  perfectus  fignificaba- 
tur.  ibid.  F. 

Candelabra  undecim  fuerunt  in  templo  Salomonis.  27 .  D. 
Candelabri  Mofiuci  forma  ex  communi  feriptorum  fin¬ 
ientia.  29. 

Candelabri  facies ,  qua  fit  dicenda  in  tabernaculo  Dei. 
32.  C. 

Candelabri  Mofiuci  forma  ex  noflra  fintentia.  ibid. 
Candelabrum  Tarentinorum  tot  habebat  lucernas  ,  quot 
dies  annus.  47.  B. 

Candelabri  fanlht  lucerna  ,  igne  'e  fole  haufio  ,  opera 
fpeculorum  primo  fuerunt  accenfit.  42.  F. 
Candelabrum  a  Zacharia  vifium  alterius  extitiffi  for¬ 
ma  ab  illo  ,  quod  Moyfies  ju/fit  fieri  m  deferto  ,  falso 
comminifcitur  Ribera.  60.  C. 

Candelabrum  Ifidon  Clarii  in  vifione  fLacharia  unius 
erat  fiipitis.  79,  E. 


Candelabrum  Vilalpandi  in  'vifione  ZacharU.  ibid. 
Candelabrum  quod  vidit Zacharias  ex  noflra  lententia. 

63.  B. 

Candelabrum  facrum  prius  intra  Tabernaculum  collo¬ 
catum ,  quam  confecratum  fuit.  454.  C. 
Candelabrum  dicitur  fuper  quod  lucerna  collocatur . 
515.  E. 

Candelabrum  non  dicitur  inftrumentum ,  in  quo  ex  di¬ 
verfis  fiipitibus  lumina  fufimentur.  7 1 6.  B. 
Candelabrum  quid  proprie  dicatur.  71 7.  B. 
Candelabrum  Mofaicum  feptem  lucernas  habebat  ad 
numerum  planetarum,  ibid. 

Candelabri  Ethnicorum  typus.  718. 

Candelabrum  Adofaicum  ,  aurei  habebat  talenti  pon¬ 
dus.  ibid.  E. 


fiaici  veram  formam  non  retinet.  520.  B. 

Candelabri  typus  ex  Ana  Montano  reprobatur.  522.  A. 
Candelabrum  Mofaicum  diffolubile  ?  non  autem  indiffo- 
lubile  erat.  ibid.  E, 

Candelabri  ramufiuli  ,  fufio  auro  in  typo  fuere  formati, 

523C. 

Candelabri  ramuficulorum  forma  ,  opere  concieo  fuiffe 
monfiratur.  727. 

Candelabrum  diffolvebatur  ,  quoties  Ifraelitis  alio  com¬ 
migrandum  fuifet.  6.  B. 

Candelabri  facri  vera  forma  in  typo  ojlenditur.  728.  E« 
Candelabri  utenfiha  qu&nam  effient,  ibid.  729. B. 
Capita  Imperatorum  corona  radiali  fine  vitis  fluitanti¬ 
bus  non  ornabantur.  990.  F. 

Capitella  columnarum ,  rofie  formam  firvare  nequeunt. 

118.  D. 

Capitis  unUione ,  Summus  Sacerdos  Ifraelita  conficraba - 
tur.  717.  F.  724.  B. 

Capite  operto  Summus  Sacerdos  Ifraelita  confictabatur. 
728.  E.  731.  E. 

Caput  deteflum  habere  moeroris  erat.  728.  F.  731.  B. 
Caput  velare  religionis  erat  ,  &  m  eo  facra  veteres 

faciebant .  729.  B. 

Capite  velato  Numina  cur  venerarentur,  ibid.  D. 
Caput  rationem  membri  etiam  in  humano  corpore  reti¬ 
net.  766.  C. 

Caput  Principis  exofculari  fo litum  erat  ,  cum  Regni  ex¬ 
ordia  ejus  aufpicarentur.  967.  B. 

Caput  difioopenre  Syris  nefas  erat.  1077.  C. 

Caput  difioopenre  ,  Syris  erat  nota  moeroris,  ibid.  D. 
Caradtcnbus  qutbufdam ,  Summos  Sacerdotes  conficra - 
ri  fo  litos  ,  Rabbtni  fomniant.  716- 
Carmen  Orthium  Gr  Trochaicum  a  rithmis  nomen  ac¬ 
ceperunt,  11 9.  B. 

Carmini  a  pueris  recitabantur  in  folio  confidentibus. 

X7F  D- 

Carmani  &  Bambycatii  pecuniam  fuffodiebant  ;  ne  il¬ 
lius  ufu  ingenia  enervarentur.  297.  E. 

Carmani  vtciffim  fangumem  m  poculis  degufiantes  paci- 
fcebantur.  ioif.  C. 

Carnium  ufum  damnarunt  antiquiores.  1151.  A. 

C  «{ha  ornabantur  crines  apud  veteres  Romanos.  346.  C. 
Caflia  utilis  ad  alvearia,  ibid.  D. 

Calli  te  odorata  figna  vera.  347,0. 

Calli 2C  odorata  colligenda  mos,  ex  antiquis  fabulis.\b\d.T?. 
Caflia  odorata  non  ingrediebatur  compofitionem  olei  Con¬ 
fecrationis.  348.  C. 

Caflia  fuit  vulgaris  aliquando  Roma.  345.  C.  347.  A. 
Caflia:,  cujus  ufius  m  unguentis  erat ,  genera  multa  con- 
fhtuuntur.  34  7 .  C, 

Caflrorum  principia  dicebantur  ,  ubi  illi  degebant  mi¬ 
lites  ,  qui  principes  dicebantur.  449.  A. 
Caftrametandi  leges  Ifraelitis  prafinbuntur.  771 .  F. 
Catapafmata  nonnulla  unguenta  dicebantur.  7.  E. 
Cataphradh  pedites  ,  udem  qui  loricati  apud  Livium. 

366.  E. 


Caiho- 


INDEX 

Catholici  ex tpofitores  Rabbimcis  commentis  nimis  quam 
par  fit ,  adharent.  pil.D. 

Catilinarii  fianguinem  degujlantes ,  foedus  inierant.  1 1  if. 

C. 

Caufe  naturales  ,  juxta  proprias  naturas  concurrunt  ad 
ejfeBus  miraculofos  ,  qui  non  funt  fapernaturales  fe¬ 
cundum  fubflantiam.  422.  D. 

Cecilram  divam  Virginem  Romanam  calore  balnei  fufi- 
focare  lentavit  Tyrannus.  1 8 1 .  F. 

Gedron  torrens  ,  quibus  aquis  coalefceret.  9  73.  B. 

Cella'/»  qua  folia  ad  ufum  ablutionis  fer  v  ab  antur  ,  fio- 
liar is  dicebatur.  1 76.  E. 

Ceremoniarum  nomine,  leges  ad  religionem  fpettantesm- 
telhguntur.  761.  E. 

Cererem  cur  ut  Deam  veteres  coluerint.  912.  B. 

Ceret  haei  ,  ac  Phelethai  aderant  Regia  inftitutioni. 
142.  F. 

Cerethaei  &  Phelethai ,  fervorum  vocabulo  Jignifican- 
tur.  8<So.  B.  qt  C. 

Cerethaei  quare  Jic  diPli.  841.  D. 

Cerethaei,  &  Phelethai  non  alio  in  munere  occupaban¬ 
tur  ,  quam  Regem  Jhpandi.  845".  C.  849.  D. 

Cerethaei  &  Phelethai  ,  etiam  noElis  tempore  >  m  Re¬ 
gio  Palatio  excubabant.  85*0.  C. 

Cerethaei  c r  Phelethai  aderant  Regia  inaugurationi. 
845.  A. 

Cerethad  maritimam  oram  Palafiina  incoluere  $  fecun¬ 
dum  aliquos.  85-6.  C. 

Cerethaei  &  Phelethai  unde  vocabula  fumpferint.  864. 

E. 

Cerethceorum  ,  Phelethaorumque  vocabulo  Jignificari 
collegium  Sanhednm  aliqui  putant.  841.  B. 

Ceretnaiorum  er  Phelethaorum  vocabulo  Jignificari  ju¬ 
dices  aliqui  negarunt,  ibid.  F. 

Cerethasorum  ,  Phelethaorumque  vocabulo  milites  Jl- 
gmficantur.  itidem  c T  regii  fatellites.  842.  B.  &  illu- 
Jlrtores  milites  Ifraelita.  843. B.  844.  E.  861.B.863.D. 

Cerethceorum  &  Phelethaorum  vocabula  ,  gentiliaca 
dicunt  aliqui.  856,  E. 

Cerethaeorum  &  Phelethaorum  vocabula  a  cetra  &  pel¬ 
ta  dedutla  fuerunt.  871  B 

Ceret  haeos  alienigenas  extitijfe  tradunt  aliqui.  837.D. 

Ceret  haeos  ,  &  Phelethaos  a  regione  quadam  fic  dtblos 
putam  nonnulli.  872.  B. 

Cerethaeos  ,  Cretenjium  colonos  ,  &  Phoenices  Jignifi¬ 
cari  aliqui  volunti  ibid.D. 

Ceret  haeos  er  Phelethaos  ,  alienigenas  fuife  ,  «0»  efi 
improbabile.  8)8.  B.  &  Profelytas  extitijje.  ibid.D. 
Sed  probabilius  ejl  fuiffe  Ifraelttas.  878.  E.  860  B. 

3erethaeos  ab  excidendo  dictos  putat  Ribera.  867.  A. 

Cerethaeos  &  Phelethaos  a  genere  clypeorum  ditlos  , 
probabile  ejl.  ibid.  E. 

Cerethim  ,  Jlipatorum  infirmiores  dicebantur.  849.  F. 

Cerethim  ,  Cretenfes  dicuntur  ex  letliane  Septuaginta. 
85-3.  D. 

Cetra  idem  erat  fcutum  ,  quod  oerron  a  Gracis  diceba¬ 
tur.  869.  B. 

Cetra  ,  fcutum  erat  ex  viminibus  contextum  ,  loris  te¬ 
li  um.  ibid.  C. 

Cetra  ,  cordis  humani  ,  vel  Jimilem  formam  retinebat. 
873.  D. 

Cetra  ,  hederacei  fo/ti  formam  habebat.  87  6.  A. 

Cetra  ,  fcutum  erat  ,  tantifper  latum.  877.  C. 

Cetra,  er  Pelta  ,  quorumnam  fuerit  inventum.  871.  B. 

Cetras  ufus  frequens  erat  Hijpanis  TJlterioribus.  869.  E. 

Cetrae  ujus  apud  Romanos  ,  ex  Livio.  871.  A. 

Cetrae  icon  876  C 

Cetram  dat  Aiacedombus  Livius.  870.  B. 

Cetram  perfeci  a  pertpheria  formari ,  falso  putant  aliqui. 
873.  D. 

Chantas  in  Sacerdote  Jignificabatur  per  cinnamomum  , 
quod  oleum  Confecrationis  ingrediebatur.  36'l.A. 

Charitas  efi  oleum  luminis  pro  Candelabro  finito.  13.B. 


RERUM, 


Cherubini  arca  erant  ex  auro  folido.  464.  A. 
Cherubinorum  arca  bajis ,  erat  facra  arca  tegumentum. 
467.  A. 

Cherubinorum  ala  fefe  furfum  complellentes  male  figu¬ 
rantur.  466.  B. 

Cherubini  arca  Dei  fedem  ,  &  folium  conftituebant. 

467.  D.  468  B. 

Cherubini  a  Seraphmis  non  dijlinguuntur.  470  C. 
Cherubinorum  forma  quos  Salomon  m  Templo  fiatuit. 
^472.  er  473. 

Chlamyde  Reges  Ifrael  ufos  aliqui  exijlimant.  1618.  F. 
Chlamyde  aurata  quinam  uterentur.  iOiy.  A. 
Chlamydis  Imperatoria  penes  Romanos  forma.  1018.  D. 
Chlamys  ,  idem  cum  paludamento  Romanorum  10 14. 
E. 

Chrifma  »0«  quodeumque  unguentum  ,  fedfpeciale  quod¬ 
dam  genus  olei  appellabatur.  292.  C. 

Chriltus  fanguinem  pragufiandum  tradidit  convivis  de 
more  facrificii.  498.  D. 

Chriltianis  vetitus  unguentorum  luxus.  93.  B. 

Chriltus  ex  plenitudine  gratia  oleo  latitia  untlus  dicitur. 

1 14.  D. 

Chriltus  erat  SanElus  fanblitate  effentiali.  177.  E. 
Chriltus  re  vera  nulla  poterat  pollui  immunditia ,  bene 
tamen  legali  immunditia  ,  hominum  facie,  ibid. 
Chriltus  purificationes  legis  ALofiaica  obfieYvavit.  176» 

D. 

Chriltum  domefiicis  balneis  ufum  fuiffe  ojlenditur.  160. 

E. 


Chriltum  pudori  confuluiffe  in  obfervantia  purificatio¬ 
num  ,  er  tn  balneorum  ufu3  certiffimum  ejfie  debet . 

178.  D. 

Chriltus  non  abhorrebat  ,  qua  erant  in  ufu  hominibus , 
ut  aliquod  animarum  inde  lucrum  caperet. 

Chriltus  in  Nazareth  lePHonem  ledurus  ,  de  indujlna 
locum  Ifiaia  quafivit.  193.  E. 

Chriltus  aliquo  oleo  uncius  m  prophetam  videtur.  194. 

C. 

Chrilti  in  veteri  t  efi  amento  Reges  &  Sacerdotes  dicun¬ 
tur.  1 96.  B. 

Chriltus  pedes  difcipulorum  lavit ,  cUm  fecundo  coenatu- 
ri  effent.  164*  D. 

Chrilti  facies  turgida  apparet  in  facra  icone  Veronica. 
971.  C. 

Chriltum  per  fortes  Apojlolos  defignajfe  ,  conjicitur. 
830.  D. 

Chriltus  bis  illufus  a  fatellitibus  Cuna  Hierofolymita- 
na.  958.  E. 

Chriltus  cur  praceperit  non  jurandum ,  neque  per  coelum , 
neque  per  terram.  J  I  30.  B. 

Chriltus  aliter  ,  ac  aliter  d  Judais  ,  &  d  militibus  Pi¬ 
lati  illufus.  979.  A. 

Cidaris  erat  capitis  tegumentum  ,  quo  Sacerdotes  vela¬ 
bantur.  730.  F. 

Cinnamomum  dijlinguitur  ab  Amomo.  337.  A. 
Cinnamomum  qua  planta  fit.  ibid.  B. 

Cinnamomum  in  Arabia  Trogloditica  gignitur,  ibid. 
C. 


Cinnamomi  prafiantia  ex  fabulis  colligitur,  ibid.  D. 

Cinnamomum  ex  nido  alitis  colligi  fabularum  veteres. 
ibid.  F. 

Cinnamomi  etymologia.  338.  D.  339. D.  340.  D. 

Cinnamomi  coronam  mterrafilem  Vefpafianus  m  templo 
Jovis  Capitolini  repofuit.  338.  E. 

Cinnamomi  radicem  in  templo  Augujh  uxor  dicavit. 
ibid.  F. 

Cinnamomi  colligendi  ritus.  339.  B. 

Cinnamomi  ufus  Dns  ,  &  Regibus  tantum  concedeba¬ 
tur.  ibid.  E. 

Cinnamomi  prafiantia  ex  pretio.  340.  A. 

Cinnamomi  varia  genera,  ibid.  E. 

Cinnamomum  perfePhjfimum  w  fummitate  caudicis  ha¬ 
betur,  341.  B. 


Cin- 


VERBORUM,  ET  S 

Cinnamomum  peffelhjfimum  tantum  in  oleo  Confecr ti¬ 
tionis.  34.1.  E. 

Cinnamomum  &  c affla  perfectione  tantum  diftinguun- 
tur.  548.  C. 

Cinnamomi  praparatio  pro  componendo  oleo  Confecratio - 
nis.  374.  E. 

Ciniflones  &  cinerarii  dicebantur  fervi  ad  ornamenta 
muliebria.  2 .7^.  F. 

Ciniflones  a  flando  m  carbonibus  ita  dicebantur .  ibid. 

A. 

Circumcidebantur  nonnulli  Romanorum.  377.  D. 
Circumciflo  obligabat  ad  obfervantiam  totius  legis. 

377- E-  t 

Circumcifi  cur  non  fuerint  Ifraelita  per  quadraginta  an¬ 
nos  in  deferto.  770.  F. 

Circumcifionis  praceptum  ,  tantum  ratione  foederis 
init  i-  cum  Abraham  ligabat  Ifraelitas.  774.  C.  & 

515-  B-  . 

Circumcifionis  praccptum  non  habuit  legis  vigorem  , 
ntff  a  Moyfe.  774.  F. 

Circumcifionis  praceptum  non  jure  divino  ,  fed  huma¬ 
no  ligabat  Ifraelitas.  777-  A. 

Circumcifione  admittebantur  homines  m  Rempublicam 
Ifraeliticam.  ibid. 

Circumcifio  fundamentum  erat  totius  legis  Adofaica . 

5 7<*.  A. 

Circumcifio  non  obligabat  Ifraelitas  ,  niji pofiquam  in 
terram  promtjfionis  venijfent.  777.  B. 

Circumcifio  erat  nota  illorum  ,  qui  veniebant  in  foede¬ 
re  ,  &  jus  habebant  ad  terram  promtjfionis.  576.  B. 
Circumcifionis  poena  ,  non  puerum,  fed  parentes  non  cir¬ 
cumcidentes  puerum  ligabat.  39 6  A. 

Clanculari  unitione  Regum  ,  quid  Propheta  intende¬ 
rent.  1063- B. 

Clypeis  tn  fabricandis  levitati Jludendum  erat.  877-  A. 
Clypeorum  fulgor  ex  repercujfione  Solis  m  illis  ,  erat  ad 
terrorem  hofiium.  889.  F. 

Cochlearia  ab  altari  thymiamatis  removentur.  C. 
Ccenas  duas  habebant  p 'udat  pruna  die  azymorum,  164. 

E. 

Crenam  balneo  praibant  veteres.  171.E. 

Ccenam  unitione  prav emebant  veteres.  186.  A. 

Cohors  intejra  cur  convocata  ad  Chnflum  illudendum. 
969.  F.  Z 

Cohortes  PratorU  Romanorum  ex  quingentis  conflabant 
militibus.  844,  B. 

Collegia  Sacerdotum  erant  in  lege  natura.  700.  B. 
Collegia  facrificuiorum ,  cum  ordine  hierarchico  Ethnici 
habuerunt.  700.  E. 

Color  viUtmarum  attendebatur  in  foederibus.  1 1 1 7.C. 
Columbas  unguentatas ,  ac  Inter  convivas  ad  volandum 
dimijjas  ,  emittere  Gr&corum  nonnulli  confueverunt. 

204.  B. 

Columnas  Tabernaculi  ad  lineam  compaginari  necejfe 
fuit. 

Columnx  media  qua  vifuntur  ad  uflum  facriflcii,  potius 
tituli  ,  quam  altaria  dicenda  fuerunt.  587.  E. 
Collum  fponfle  cur  turri  Davidica  comparetur  in  faens 
Oraculis.  890.  F. 

Columbae  pojlenora ,  qua  ffnt  m  Pfalmo  Davidis.  90  j. 

D. 

Columna  erigebatur  ubi  foedera firmanda  fuiffent.  1113. 
C. 

Comam  deponebant  veteres  lullus  caufa.  140.  A. 
Comedere  coram  Domino  ,  ex  phrafl  Scripturarum ,  efl 
comedere  de  Sacrificiis.  834.  E. 

Comitia  Reipub.  ad  Regis  inftitutionem  in  locis  facris 
habebantur.  788.  F. 

Comitia  ad  %egiam  wflitutionem  m  Curiis  judicialibus 
cur  haberentur.  789.  C. 

Commodus  Imperator  Herculis  nomen  ufurpavit.  771. 

E. 

Comoediis  cur  plauderetur.  1090.  C , 


ententiaruM. 

Concha  fupra  tripodes  aliquand.o  mobilis,  aliquando  fir* 
ma  erat.  6 27.  E. 

Concilium  ad  Chrifii  necem  Sacerdotes  Afofaici  congre - 
garunt,  quod  ejus  caufam  ad  Religionem  fpeltaffe  crede - 
rent.  7 77.  B. 

Congiarium  quando  dabatur ,  acclamabatur  novo  Prin- 
cipi.  1081.  C. 

ConlecrandarunP rerum  partitio  trimembris.  414.  A. 

Conlecrare  diflmguebatur  a  dedicare  ,cfi  tam  de  anima¬ 
tis  ,  quam  de  inanimis  dicebatur.  424.  E. 

Confecratio  labri  anet.  5-48.  B. 

Confecratio  quarumcumque  rerum  facri  olei  unllione 
fiebat.  640.  E.  6 78.  E. 

Conlecrare  varus  vocibus  in  facris  litteris  explicatur. 

^  642.  D.  ^ 

Conlecratio  quare  dicatur  per  verbum  impleo  in  Scrip¬ 
turis.  643  B. 

Conlecrationis  ritus  hebraice  prae  lare  exprimuntur . 

Conlecrare  per  verbum  fanlhficare  dicitur  ,  (fi  quomo¬ 
do  fieret.  678.  F. 

Confecratio  facri  Tabernaculi  ,  &  utenfilium  illius  l 
facro  oleo  fuit  falla  ,  fervata  quadam  diverfitate. 
660.  C. 

Confecratio  complebatur ,  applicando  unumquodque  vas 
ad  id  ,  ad  quod  erat  deftinatum.  662.  B. 

Confecratio  Tabernaculi  fuit  falla  per  feptem  dies  prio¬ 
res  anni  fecundi  ab  exitu  ex  euEgypto.  (”9-  D. 

Confecratio  Sacerdotum  fuit  pofi  completam  confecratio- 
nem  Tabernaculi,  &  utenfilium  illius,  ibid. 

Confecrando  altare ,  neque  oblationes ,  neque  libamina 
adhibita  fuere.  681.  E. 

Confecrare  m  bonam,& malam  accipitur partem. 478. C* 

Confecrare  in  bonum  ,  efl  aliquid  Deo  dicare.  479.  A. 

Confecratio  Sacerdotum  tres  hoftias  expofeebat.  qo6. A. 

Confecratio  Sacerdotum  duplex  expiationis  genus  expo¬ 
feebat.  706.  B. 

Confecrabantur  Sacerdotes  unllione  ,  etiam  in  lege  na¬ 
tura.  717.  F. 

Confecrare  alterius  munus  ,eft  alterius  aulloritatem  ha¬ 
bentis.  726.  C. 

Conlultatio  Numinis  per  fortes  ,  a  piis  viris  non  fuit 
aliena.  829.  1).  neque  ab  n/Ipoflolis.  ibid.  F. 

Conta&u  verticis  hofliam  devovebant  veteres.  1  1  21.C. 

Conventus  ,  five  Senatus pleniffimus  m  Repub.  Ifraeli- 
tica  ,  quo  vocabulo  indicetur  m  facris  libris.  779.  F. 

Convictus  humanus  ,  m  his  qui  imperent ,  (fi  in  aliist 
qui  imperata  faciant ,  firmatur.  776.  E. 

Conviftus  efl  naturalis  humano  generi.  777.  D. 

Convivae  cur  caput  unguentis  ungerent.  1076.  B. 

Convivae  ,  cur  Thiafota  ,  idefl  ,  Deificati  dicet  en  turi 
1170.  E. 

Convivia  ,  Sacra  cenfebantur.  ibid.  Fi 

Conviviorum  dies  dicebantur  Utiti$.  143.  C. 

Convivis  ,  pro  dignitate flingu lorum  ,  carnes  fiacr ificat£ 
diftribuebantur.  1067.  C. 

Convivium  agebatur  apud  Ifraelitas  ,  quando  Rex  in¬ 
augurabatur.  1172.  A. 

Cornua  altaris  quomodo  fanguine  tingerentur.  709.  D. 

Cornua  altaris  fauguine  tingebantur  in  illius  expiatione. 

674.  A. 

Cornua  altaris  qua  ratione  ,  per  gyrum  fanguine  expia » 
rentur.  640.  A. 

Cornuum  vera  forma  in  altari  Mofaico  erat.  633.  F. 

Cornua  erant  veteris  religionis  nota.  634.  A. 

Cornua  habuere  veteres  ad  ufum  fo lidorum,  (fi  liquido¬ 
rum.  243.  Ei 

Cornua  cur fic  diUa  fuerint.  2^44  A. 

Cornua  erant  Hebrais  ,  qua  alabaflra  Gracis.  ibid. 

Cornibus  utebantur  ad  pecuniam  fervandam.  ibid. 

Cornibus  ad  pocula  in  menfis  utebantur,  ibid.  B. 

Cornibus  bubulis  labro  aureo  ,  argenteo  ,  vel  aneo  or¬ 
natis ,  veteres  bibebant.  244.  C. 

F  f  f  f 


Cor- 


INDEX 


Cornu  oleum  metiebantur  antiqui,  247*  B. 

Cornu  extit/fe  vas  unguentarium  oftenditur.  ibid.  C. 
Cornu  metaphora  ,  pr&clariffima  in  Scripturis  fignifican- 
tur.  1051.  E. 

Corona  ex  lauro  &  olea  fymbolum  S.  D.  NoflriUrbani 
quid  fignificet.  406  B. 

Corona  ex  oleafiro  coronabantur  Gr&ci  in  Olympia.  376. 

A. 

Coronas  nomine  in  facra  Adenfa  ,  coronix  appellatur. 
480.  F. 

Coronae  myrtas:  ufus  ,  frequentiffimus  fuit  veteribus. 
279.  E. 

Coronabantur  myrto, qui  Veneri  operam  dabant,  ibid.  A. 
Corona  myrtea  nota  erat  amantis.  260.  A. 
Coronabantur  amaraco  m  nuptiis.  2^7.  A. 

Coronati  veteres  deorum  fejla  celebrabant  121.  B. 
Coronarum  exordia  non  agnovit  Clemens  Alexandri¬ 
nus.  iz6.  E. 

Coronarum  wjania  quam  irridenda  in  mollioribus,  izj. 
A. 


Coronae  fuere  pramium  athletarum  apud  veteres.  ibid.C. 
Coronarum  quatuor genera  quibus  athleta  coronabantur. 
ibid. 

Corona  arundinea  in  honorem  Cafloris  &  Pollucis  vete¬ 
res  coronabantur.  128.  A. 

Coronabantur  in  nuptus  veteres,  ibid.  B. 

Corona  rofea  fummo  fuit  m  pretio.  129.  C. 

Corona  rofea  vino  Venerique  deditis  fuit  propria,  ibid. 
F.  130. 

Coronas  convivales  qua  fuerint  in  ufu.  129.  F.  1 30.  A. 
Corona  rofea  dicitur  corona  decoris  ab  Ez.echiele.  12 1. 

D. 


Coronabantur  lilio  veteres  Ifraelita.  137.  D.  138.  B. 

(firaci  &  Latini  etiam  1  38.  D. 

Coronae  Ithaca  commixta  rofs  commendatio,  ibid.  B. 
Coronas  unguentis  madefaciebant  veteres,  ibid.  E. 
Corona  regia  cur  duodecim  radiis  conficeretur.  983.  E. 
Corona  muliebris  ,  qua  voce  facris  appelletur  m  Litte¬ 
ris.  993.  A. 

Corona  Regis  Ammonitarum ,  qualis  effit.  997.  D. 
Corona  Regis  Ammonitarum  quando  ufus  fit  David. 
ibid.  C. 

Corona  Pontificalis  ,  triplici  florum  ordine  cingebatur. 
1000.  B. 


Corona  aurea  Pontificalis ,  cur  floribus  careret  anterius. 
1 001 .  A. 

Coronae  a  Diademate  diflintlio.  987.  E. 

Coronae  florea  pro  conviviis.  988.  A. 

Coronae  ex  foliis  arborum,  ibid. 

Coron.e  laurea  ,  quibus  flaminibus  colligarentur,  ibid. 
B. 


Coronae  metallica,  ibid.  D. 

Coronae  ufus  apud  Reges  Ifraelitas.  997.  C.  998.  B. 
Coronae  Pontificalis  Hebraorum  figura.  999  D. 
Coronarum  genera  tria.  987.  F. 

Corporis  ,  ac  membrorum  retia  difpofitio  ,  perfetlionis 
individualis  efl  nota.  801.  B. 

Cofmetae  dicebantur  mulierum  ornatrices.  222.  D. 
Cofmus  celebris  Roma  unguentarius.  103.  C. 

Collum  fignifican  nomine  caffu  monfiratur.  350.  F. 
Collus  qua  planta  fit.  371.  B. 

Cofti  proflantia  efl  m  radice,  ibid.  D. 

Cofti  ufus  m  cultum  idolorum  apud  veteres.  372.  C. 
Cofti  varia  q  en  er  a.  ibid.  D 

o 

Coftum  Achamemum  dicebatur  ,  quod  ex  Trogloditica 
afferebatur.  373.  A. 

Collus  quod  ingrediebatur  oleum  Confecrationis.  ibid.D. 
Cofti  pretium.  374.  A. 

Collo  excitabantur  Sacerdotes  ad  opera  bona.  361.  E. 
Collus  pulveriz.atm  oleum  Confecrationis  ingrediebatur. 
367.  D. 

Corvus  falut at or  fuit  Roma.  973.  D. 

Crateris  atque  cratere  difcrimen  ofienditur.  50.  D. 


RERUM, 


Craticula  in  altari  aureo  non  erat ,  fed  ejus  loco  foculus. 

f33-  c-  53v  E-  . 

Craticula  diflmguenda  efl  a  foculo  ,  in  altaribus  ALofai- 
cis.  733.  E. 

Craticula  altaris, qua  voce  proprie  gr  ace  dicatur .  66  3.  C. 
Craticula  altaris  anea  erat.  ibid.  E. 

Craticulae  os  rotundum  erat.  ibid.  F. 

Craticul reforma  interius  ad  altare  defendens. 66y.  D. 
Craticulae  defcenfus  in  profundum.  666.  D. 

Craticula  in  altari  Aio  fuco  fub  arula  collocanda  erat. 

668.  B. 


Craticulae  altaris  Mofaici  forma.  6 30. 

Craticulae  annuli  ,  qua  ratione  intelligantur  in  altari 
Mofaico.  633.  A. 

Craticula  ut  firmius  inhareret  altari ,  aliquo  inflrumen- 
to  ftabilienda  fuit.  669.  C. 

Creagra  erat  idem  quod  fufeina.  677.  D. 

Crepidines  altans  ,  appellantur  ejufdem  fubftruSl  tones. 
607.  F. 

Crepido  major  Arielis  nomine  a  Propheta  fignificatur. 
610  C. 

Crefus  fcutum  aureum  dono  mifit  Amphiarao.  886.  F. 
Cretenfes  ,  Cerethaorum  colonos  exiflimavit  Prado. 
876.  A. 

Criminofum  fuijfe  Ifraelitis  ufum  mula,  aliqui  putant. 

934  A- 

Crinium  ,  &  capillorum  muliebre  fludium.  248.  E. 
Criobolium  Ethnicorum ,  erat  genus  expiationis  per  fan- 
guinem ■  702.  B. 

Criobolium  unde  dicatur,  ibid.  D. 

Crolli  fuere  vafa  unguentaria.  216.  B. 

Crolli  fuere  etiam  vafa  vinaria  ,  &  aquaria,  ibid.  C. 
CrolTus  erat  vas  ad  liquores  confpergendos  accommoda- 
tijfimus.  217.  B. 

Cubitus  in  menfuris  altaris ,  non  efl  excogitandus  major 
cubito  naturali.  664.  D. 

Culpa  quid  fit ,  definitur.  387.  D. 

Curius  Ventatus  cadum  tantum  ligneum  ex  hoftiumprx - 
da  accepijfe  Senatui  monftravit.  64.  B. 

Curetes  }  erant  Populi  Cretenfes.  873.  E. 

Curetes  de  militari  peritia  commendantur.  874*  E. 
Curetes  ,  d  tonfurafic  dibli.  855.  D. 

Curias  ,  ac  Pratoria  ,  prope  portas  'Urbium  habebant 
Ifraelitct.  7 91.  A. 

Curru  vehi  ,  Trojanis  erat  majeflatis  regia.  93  1.  F. 
Curru  vehi  etiam  apud  Ifraelitas  regia  fuit  majeflatis. 

932.  A. 

Currus  Regius  Trojanorum  mulis  protrahebatur,  ibid.  B. 
Cutis  confihdanda  caufa  ,  unguentis  vtebantur  mulieres. 

264.  E. 

Cydaris  Sacerdotalis  forma.  997.  C. 

Cymatium  quid  effiet  in  facra  ALenfa.  482.  A. 

Cyrum  regnafifi  triginta  annis  ,  qua  ratione  probetur. 

9l7-  E- 

Cyrus  decem  millia  flipatorum  habuit.  844.  A. 

Cyrus  ,  flatim  ac  Rex  apud  Babylonem  eleblus  fuit  , 
fatelhtio  flipari  cogitavit.  846.  D. 

Cyrus  Eunuchos  cur  felegerit  ad  fui  cuflodiam.  880.  C. 
Cyrus  praftantiffimis  veflibus  delettabatur.  1013.  D. 
1014.  A. 

Cyrus  Perfarum  Rex  ,  oleo  fuit  inauguratus.  1033.  D. 
Cyrus  ,  cur  militibus  flipari  voluerit.  886.  A. 

D. 


D; 


AgefTata  verborum  conjugatio  ,  habet  energiam 
in  lingua  fanbla.  369.  1). 

David,  antequam  recumberet ,  ungebatur.  188.  D. 
David  altare  duodecim  lapidum  erexiffi  ad  aream  Or- 
nan  febufii  creditur.  799.  D. 

David  bis  inauguratus  Rex  fcnbitur  in  facris  Libris. 
770.  F. 

David  laudatur  in  facris  Libris  a  decore  faciei.  802.  D 

Da- 


VERBORUM,  ET  S 

David  quanta  fuerit  peritia,  militaris.  807.  B. 

David  Rex  eligitur  ob  militarem  peritiam.  807.  C. 
David  plures  habuit  uxores.  938.  B. 

David  ,  er  Salomon  currus  habuerunt ,  ad  ufum  regium. 
938.  a 

David  fuit  inauguratus  Rex  in  fuburbits  Hebron,(y^.<y.G. 
David  in  loco  facro  Rex  fuit  inauguratus.  ibid.D. 

David  cur  byffinis  uteretur  veflibus  in  facra  Arca  trans¬ 
latione.  1024.  D. 

David  oleo  Sanflo  inauguratus  fuit.  1052.  B. 

David  a  Samuele  clam  unflus  fuit  tn  Regem  futurum. 

10 65.  A. 

David  ,  Cr  reliqui  Ifrae litarum  Reges  ,  ad  altare  foe¬ 
dera  inaugurationis  fancivere.  1114,  D. 

David  fceptrum  abjlulit ,  quod  erat  ad  caput  Sauhs  dor¬ 
mientis.  1012.  C. 

Davidi  Regnum  pradicitur  facrifcio  pramtjfo.  8 36.  E. 
Davidem  feleSHJJimis  militibus  Jlipatum  fuiffe  ojlenditur. 

882.  D. 

Davidem  communi  oleo  unblum  a  Samueleprobatur.  1038. 
A.  1039.  E. 

Davidem  ducem  fiipatorum  d  Sanie  conjlitutum  ,  fufpi- 
catur.  861.  F. 

Davidis  inauguratio  non  caruit  facrificiis  ,  ac  Sacerdo¬ 
tibus.  840.  B. 

Davidis fatellitium  ex Ifraelitis  eleSlum  probatur.  864 
Davidis  valor  in  turri fpeculatoria  ejus  arcis  commenda¬ 
batur  ex  fpoliis  hoflium.  895.  F. 

Deam  Alonetam  tenentem  lances  ,  quare  veteres  depin¬ 
gerent.  298.  D. 

Deam  Monetam  veteres  credebant  punire  eos ,  qui  frau¬ 
dem  in  pecuniam  committerent.  306.  F. 

Decimas  jure  legati  debebantur  ab  Ifraelitis.  373.  D. 
Decimas  ab  Ifraelitis  ,  Levitdt  propria  aublontate  acci¬ 
pere  non  poterant,  ibid.  F. 

Dedicari  antiquitus  ,  de  folis  infenfibilibus  dicebatur. 
424.  E, 

Dedicare  cfi  verba  proferendo  aliquid  Deo  dare.  ibid.F. 
Dedicatio  fiebat  apud  Romanos ,  Numine  ex  nomine  in¬ 
vocato.  42  y.D. 

Dedicare  aliquid  fine  publica  aublontate  prohibitum  erat. 
426.  A. 

Dedicatio  fiebat  ,  expreffis  conditionibus  ,  &  immuni¬ 
tatibus  ,  qua  concedebantur  rei  ,  qua  dedicabatur. 

ibid.  B. 

Dedicationi  aliquis  a  Principe  proficiebatur,  ibid.  C. 
Dedicantis  mens  ,  tam  Sacerdotis  ,  quam  Profeth  dedi¬ 
cationis  ,  ad  Deum  dirigi  debuit.  428.  D. 

Dedicantis  aliquid  ,  qua  conditiones  in  eo  requirerentur . 
ibidem. 

Dedicationis  verba  rite  effari  neceffe  erat.  429.  E.  ibid.F. 
Dedicat  io  n\s  forma  verborum,  ibid. 

Dedicando  temvla  ,  pofles  a  Sacerdote  tenebantur.  431 . 

C. 

Dedicationis  leges,  ibid. 

Dedicando  templa  apud  Romanos  ,  qui  praibat ,  poftem 
tenebat.  479.  D. 

Dedicatio  fiebat  proprie  ,  fola  alicujus  rei  oblatione. 
475.  C. 

Dei  nomen  ineffabile  ut  fonat  ,  proferre  veteres  vere¬ 
bantur.  5J2.  D. 

Dei  nomen  balbutiendo  vix  explicari  potefi.  749'  A. 

Dei  nomen  ineffabile  ,  quomodo  dicatur  non  revelatum 
aliis  Patriarchis  ante  Aloyfen.  773- 
Dei  nomine  ineffabili  A-foyjes  feribens  Ifraelitis  in  libro 
Genefis  utitur  j  ut  intelhgant  Ifrae  lito  quis  fuit ,  qui 
mundum  creavit ,  er  loquutus ejl  Patriarchis.  754-  D. 
Dei  mifericordta  prsmiat  ultra  condignum ,  er  punit  ci¬ 
tra  condignum.  793.  D. 

Dei  vice  Sacerdos  fummus  tranfibat  inter  di/feclas  vibh- 
mas  m  foederibus  inaugurationis.  1136.  B. 

Dei  nomen  pluraliter  m  Pfal .44.  ufurpatur  ad  ofienden- 
dam  plenitudinem  divinitatis  in  Chrifio.  1 1  1 .  D. 


ENTENTIARUM* 

Dei  penates  Troja  advelh  m  adyto  Defla  d  Romanis  fer* 
vabantur.  47.  F. 

Demetrius  Antigoni  filius  ,  vefiem  coelum  reprafentan = 
temfibi  juffit  intexi.  1014.  D. 

Demetrius  ducenta  quinquaginta  talenta  abAthemenfibus 
exabla,concubims ad  ufum fmegmatum  donavit. zf  5. C. 
Denarium  habebat  decem  oris  libras.  298.  C. 

Deo  tefte  quicquid  promittitur ,fervandum  efl.  1126.  A 
Deos  coronare  veteres  folebant.  127.  C. 

Deorum  innumerabilis  multitudo,  unde  Romanis.  791.  A. 
Deorum  varietati  ,  hofiiarum  varietas  refpondebat 

578.  B. 

Deorum  inferorum  cultus  ,  in  fuficitandis  animabus  mor¬ 
tuorum  verjdbatur.  7 79.  D. 

Deorum  inferorum  cultus  fuit  frequentijfimus  apud  Ifra* 
e  litas.  581.  B. 

Deum  odoribus  &  aromatibus  deleti  ari  veteres  len ferunt. 
318.  C. 

Deum  confiulere  in  exordio  Imperii ,  videtur  naturalis 
juris  fuiffe.  814.  B. 

Deum  levare  manus  Juper  aliquid ,  vim  habet  juramen¬ 
ti.  1131 .  A. 

Deus  qua  a  filiis  Ifirael  vellet  in  cultum  tabernaculi  de¬ 
crevit  i  fed  non  quantitatem.  71.  F. 

Deus  duplici  ccmpofitione  odorata  5  ab  Ifraelitis coh  voluit. 

ll7F- 

Deus  odorata  compofitione  Sacerdotes  confecrari  juffit  * 
ut  illorum  fptritus  promptior  th  Dei  cultum  reddere¬ 
tur.  360.  E. 

Deus  in  ferendis  legibus  Ifraelitis  ,  potefi  confiderari  ut 
Deus  ,  er  ut  infhtutor  alicujus  fingularis  Reipublica. 

^  375-  B- 

Deus  quamvis  a fenfium  ab  Ifraelitis  in  ferendis  legibus 
habuifiet ,  noluit  tum  eos  obligari  nifi pofi  foedus,  ibid. 

E. 

Deus  ut  auffor  Sacramentorum  ,  &  infiitutor  fingularis 
cultus  ,  omnes  ligat.  380.  C. 

Deus  exequutionem  poenarum  ,  in  aliquibus  tranjgrejfo- 
mbus  fibi  refervavit.  391 .  D. 

Deus  punire  tranfgr efforem  cultus  facri  olei  ,  fibi  refer¬ 
vavit.  403.  B. 

Deus  Abraham  ,  dr  illius pofieros  in  coloniam  deducen¬ 
dos  elegit.  554.  D. 

Deus  non  manifeftavit  nomen  fuum  ineffabile  APoyfij 
nifi pofiquam  illi  fiuam  effentiam  revelaffet.  777  B. 
Deus  cur  nomen  fuum  ,  modo  in  prima  ,  modo  m  tertia 
per  fima  ,  verbi  fiub fiant  ivi  efferat,  ibid.  C. 

Deus  Ut  Imperator  populi  Ifraelitici  ,  Elohim  appellari 
voluit,  777.  F.  562.  F. 

Deus  potefi  confiderari  a  nobis  ut  Deus,  or  ut  infhtutor 
Ifrae  Utica  Reipublica.  558.  D. 

Deus  eligi  voluit  in  Imperatorem  ab  Ifraelitis.  578.  E- 

559-  D- 

Deus  noluit  fe  mdnifefiare  Ifraelitis  ,  nifi  pofiquam  il¬ 
lum  elegiffent  exercitus  Imperatorem,  ibid.  E. 

Deus  foedere  fe  obligavit ,  cum  populo  Ifraehtico .  ibid. 

F.  761.  B. 

Deus  informa  ignis  ,  foederis  feriendi  gratia ,  tranfivit 
inter  divifiones  hofiiarum  in  facrifcio  Abraha.  760.  E. 
Deus  voluit  appellari  ,  Dominus  exercituum  &  trium¬ 
phator.  762.  F. 

Deus  appellari  voluit  Dominus,  ratione  politici  dominii. 

763.  B. 

Deus  facrificia  in  nuda  humo  ,  non  refpuit.  782.  D. 
Deus  ,  in  quocumque  loco  fuiffet  memoria  nominis  ejus , 
facra  admittebat,  ibid.  F. 

Deus  foedus  iniit  cum  Ifraelitis  ,  ereciis  prius  altaribus . 

587-  C. 

Deus  init  i  foederis  cum  populo  Ifraehtico  confirmationem 
exquirit.  788.  A. 

Deus  ,  ut  foedus  feriens  cum  Ifraelitis ,  non  ut  Deus  con¬ 
templari  debet  ,  fed  ut  Imperator  Ifraelitici  exercitus, 
&  infiitutor  Reipublica.  778.  D* 

1  Ffffa 


Deus 


I  N  D-  E  X 

I 

Deus  in  Imperatorem  exercitus  eleUus  y  de  legibus  fe - 
rendis  populo  cogitavit.  562.  E. 

Deus  maximis  favoribus  Ifraehticam  gentem  profeq  ne¬ 
batur.  449' 

Deus  militari  (ludio  gloriabundus,  ibid.  D. 

Deus  de  tribunali  fuper  arcam  ,  Alojfem  alloquebatur. 

468.  D. 

Deus  in  humana  fpecie  Alojfem  alloquebatur.  469.  A. 
Deus  ut  Imperator  Ifraehticam  Rempublicam  regebat . 

5-63.0. 

Deus  tunc  Aloyfen  mifit ,  quando  Pharao  vetuit  Hebr&is 
facra  facere.  9.  D. 

Deus  in  Principem  Ifraelitica  Reipub .  eligi  d  Populo  vo¬ 
luit.  769.  A. 

Deus  veluti  Rex  Principatum  tenebat  m  Repub.  Ifraeli- 
tica.  786.  C. 

Deus  peccata  non  fiatim  punit.  793’ 

Deus  prafecit  Populo  exercitatum  m  cura  gregum.  804* 
A. 

Deus  gloriabatur  de  militari  peritia.  806.  B. 

Deus  Alojfi  cur  affignavent  Prophetam.  816.  F. 

Deus  qua  ratione  confuleretur  ab  Ifraehtis  ,  ojlenditur. 
822,.  D. 

Deus  interrogationibus  refpondebat  ,  aut  vocibus  ,  aut 
per  fomnium  ,  aut  vifione ,  aut  fgms  in  Ephod.  ibid. 

E. 

Deus  raro  vocibus  pojl  Mojfen  refpondebat.  823.  B. 
Deus  in  T abernaculo  tantum  vocibus  refponfa  dabat. 

ibid. 

Deus  mediante  Propheta,  vocibus  refponfa  dabat.  824* 
A. 

Deus  vifonibus  ad  Prophetas  refponfa  dabat,  ibid.  B. 
Deus  per  fomnium  etiam,  non  Prophetis  refpondebat. 

ibid. 

Deus  qua  ratione  refponfa  daret  per  Ephod.  825”.  C. 
T)eus  fecreto  revelabat  interdum  Prophetis  ,  quis  futu¬ 
rus  effet  Rex.  835"-  E. 

Deus  pietate  fumma  ,peccata  Davidis  corripuit.  863.  A. 
Deus  non  cpnfulebatur  fine  facrifcus.  948.  E. 

Deus  m  conftituenda  Repub.  Ifraelitica  ,  cum  Optima¬ 
tibus  pactfci  voluit.  1  106.  F. 

Deus  Populum  Ifraehticum  foederibus  ad  Legum  obfier- 
vantiam  vincire  voluit.  1107.  A. 

Deus  tn  foederibus  fanguwem  victimarum  abeffe  noluit. 

1 1 1 5.  F. 

Deus  ,  quas  voluerit  maElari  vili  imas  ,  quando  foedus 
cum  ylbraham  frmavit.  1  1 18.  D. 

Deus  Ifraehticam  wfiituturus  Rempub.  foedera  fancire 
voluit,  ibid.  F. 

Deus  Samueh  Reges  inaugurandi  ritus  prafcnpfit.  1058. 

F. 

Deus  in  foederibus  firmandis  juramentum  adhibuit. 

1 127.  B. 

Deus  fimplici  promiffioni  fiat.  ibid.  C. 

Deus  tefiis  advocabatur  in  foederibus  inaugurationis. 
1130.  D. 

Deus  ,  Reges  a  Prophetis  ungi  cur  voluerit.  1063.  E. 
Deus  convivio  excepit  populum  Ifraehticum  ad  Sinat. 

115-1.  E. 

Deus  jus  fibi  refervaverat  defignandi  Regem  Ifiraelitis. 
809.  C. 

Deus  paElo  fe  obligavit  ad  Populum  Ifraehticum  intro¬ 
ducendum  m  regiones  Chananaorum.  iic>7-B. 

TDcus  cur  elegerit  Duces  agrefies  ad  regimen  populi.  804  C. 
Deuteronomii  liber  ,  fandior  catens  cenfebatur.  1026. 

D. 

Deuteronomium  Regi  confignari  fohtum  fentiunt  aliqui. 
ibid.  B. 

Dextera,  jand/jfimum  fidei  pignus  cenfebatur.  1125-.  C. 
Dexterae  m  foederibus  conjungebantur.  1124.  A. 
Dexterarum  conjundione  foedera  ftabiliebantur.  1124. 
A. 

Diadema,  praepuum  Regii  capitis  ornamentum .  983. F. 


rerum 

Diadema  difiwguitur  d  Corona.  985.  B. 

Diadema,  vitta  erat ,  qua  caput  cingebatur,  ibid.  C. 
Diadema  ,  vitta  fatis  ampla  ,  cr  longa  fic  dicebatur. 
ibid.  F.  986.  D. 

Diadema  Macedonicum  quid  efet.  ibid.  A. 

Diadema  caput  cingebat  ita  ,  ut  m  occipitio  fluitaret. 
987.  F. 

Diadema  Corona  fupponebatur^regia.  990.  F. 

Diadema  fumpfere  reliqua  gentes  a  vitta  hyacinthina 
fummt  Sacerdotis  Hebraorum.  1002.  B. 

Diadema,  Zaneph  ,  Hebraice  dicebatur.  996.  A.  B. 
Diadematis  ufus  quam  antiquus.  984.  B. 

Diadematis  ufus  apud  multas  nationes,  ibid.  E. 
Diadematis  ufus  penes  Imperatores  Romanos,  ibid.  F. 
985-.  A. 

Diadematis  vox  unde  derivetur,  ibid.  D. 

Diadematis  longitudo  ojlenditur.  986.  D. 

Diadematis  ufus  apud  Romanos  Reges  ,  ab  exordio  Rei- 
publica.  989.  F. 

Diadematis  ufus  apud  Hebraos.  996.  D. 

Diadematis  ufus  apud  Gr&cos.  989.  C. 

Diadematis  color  ojlenditur.  987.  A. 

Dianae  Templum  ,  hojhum  fpohis  Alexander  ornavit. 
892.  C. 

Diap.]fmata}quxnam  compofita  aromatica  dicerentur .J .  E. 
Dicendi  verbum,  quando  vimprmcepti  teneat.  368.  C. 
Di£tio  hebraica  Sufcian ,  non  efi  interpretanda  rofa  , 
fed  lilium  118.  C. 

Dictio  Cmnah  hebraica,  fcutum  ,  non  lanceam figmficat. 
874.  B. 

Di£tione  Cinnah  ,  cur  Sacer  Scriptor  fit  ufus.  875”.  F. 
Didrachma,  flater  ,  &  ficlus  idem  funt.  3 14.  E. 

Dies  Ltitu  quinam  dicerentur  apud  Hebraos.  143.  B. 
Dies  ConfecrationisTabernacuh ,  appellatur  dies  eredio- 
ms.  44.  D.  445-.  E. 

Dierum  feptem  fpattum  requirebatur  in  C-onfecrationi- 
nibus.  636.  G.  648.  C. 

Dies  nona  menfis  ,  fuit  prima  reconfecrationis  Templi 
prophanati  fub  Achaz s.  682.  D. 

Dies  lufirici  difhnguuntur  a  diebus  Confecrationis.  ibid. 

E. 

Dierum  diflindio ,  in  quibus  confecratum  fuit  Taberna¬ 
culum  cum  omnibus  utenfilibus  ,  deinde  Sacerdotes  , 
&  Principes  Tribuum  obtulerunt  munera  ,  exercitus 
recenfitus  efi  ,  &  Levita  tandem  defit  nati  ad  onera 
Tabernaculi  recenfiti.  686.  A. 

Digitos  plenos  mjrrha  probatijfima  cur  dixerit  fponfit. 

2u-  c-  . 

Digito fianguis ,  m  altaris  expiatione  afpergebatur.6jj. 

C. 

Digito  afpergebantur  ve  fi  es  Sacerdotales  ,  fangume  (T 
oleo  ,  cum  confecrarentur  714.  D. 

Dignitas  Summi  Sacerdotis  fuit  jplendida  in  lege  Mofai- 
ca.  701.  C. 

Dignitas  qua  alicui  aufpicabatur  ,  cum  falut aretur ,  in 
verbis  exprimebatur.  974.  E. 

Dignitatem  m  falutando  Principe  exprimebant  Ifraeli- 
ta.  976.  A. 

Diis  facra  olim  fiebant  d  Romanis  ex  noxiorum  bonis. 
Dns  terreftnbus  auu  erigebant  Ifraelita.  581.  E. 

D  ns  coeleftibus  in  excelfis  facrificabatur.  ibid. 

Diomedes  &  Uljfies  non  prius  occubuerunt  apud  Tro¬ 
jam  ,  quam  ungerentur.  188.  A. 

Diftringebantur  veteres  m  balneo  firigihbus.  173.  B. 
Diftrmgi  m  balneo  necejfanum  exijhmabant  veteres. 
174.  B.  ibid.  C. 

Diitringi  alterum  ab  altero  ,  ad  jufiitiam  commutati - 
vam  rejert  Clemens  Alexandrinus,  ibid.  E. 

Divina  protedto  fub  metaphora  Ledi  in  faerts  litteris  fi- 
gnificatur.  874.  C. 

Divina  pracepta  ,  qua  phrafi  dicendi  fulciantur.  1091. 

F. 

Divinationum  varia  genera  traduntur.  819.  B. 

Di- 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


Divinam  fibfiantiam  nec  balbutiendo  explicare  poffu- 
mus.  749.  D. 

Divina  nommaPrincipes  admittere  non  funt  veriti.  550. D 
Divinarum  legum  altet  commonitionis  ,  alia  ammadver- 
Jioms  erant.  391.  B. 

Divinitatis  fpectmeti  tn  oleo  reperitur.  404.  C.  40}".  C. 
Divino  cultui  mancipata  ,  cur  tn  Jcriptuns  finlla 
dicantur.  268.  B. 

Divinos  honores  ufurpaffe  Jibi  Romanos  Principes  ofien- 
dttur.  771.  D. 

Divinos  honores  appetentes  feveriffime  a  Deo  puniti  funt. 

Ibid.F. 

ra  quanta  religione  venerarentur  Gentiles. 

Domdtica  vefiimenta  habuerunt  Aaron  ,  efi  reliqui 
Sacerdotes.  722.  A. 

Dominium  tn  reliquos  fratres  habebant  primogeniti  in 
lege  natura.  694.  F- 

Domus  Domini  ,  finitior  pars  totius  Templi  appellatur. 

682.  D. 

Domus  purificanda  ,  Ifraeht  arum  ritus.  434.  A. 
Donum  &  munus  ,  quomodo  difiwguantur.  978.  F. 
Dormire  ,  pro  jacere  ,  &  viciffim  ,  ex  phrati  Septua¬ 
ginta  tn  Pfilmu  fumitur.  900.  E. 

Dormire  ,  quomodo  exprimatur  ex  phrafi  Lingua  fan- 
lla.  901.  F. 

Drachma  Attica  in  v  alor  e  parum  differebat  d  denario 
Romano.  312.  E. 

Drachma  nASgmea  ,  majoris  valoris  erat  quam  drach¬ 
ma  Attica.  315.  D. 

Drachma  tAcginea  decem  obolos  valebat,  3  17.  D. 
Duodenarius  lapidum  numerus ,  m  excitandis  altaribus 
fervabatur.  598.  D. 

Duodecim  tituli  m  firmando  foedere  excitati  a  Moyfe 
fuerunt.  Ibi  d.  E. 

E, 

E Bnv ,  aliquando  fupra  aurum  afiimatum.  1 147.  F. 
Ecclefia  quare  nbmen  Dei  ineffabile  ,  per  vocem 
Dominus  interpretari  joleat.  5  qz.  E. 

Ecclefia  efi  omnmo  libera  a  praceptis  quibufcumque  c<e- 
remonialibus ,  efi  judicialibus  latis  a  Deo  tn  Stnai. 
769.  F. 

Effulio  ,  quibus  verbis  hebraice Jignificetur.  7  1  E. 
Effufione  facri  olei  ,  confecrabatur  Summus  Sacerdos 
Ifraclit a.  718.  A. 

Effufione  copiofa  Sacri  olei  confecrabatur  Summus  Sacer¬ 
dos.  ibid.  D. 

Effufio  facri  olei  in  confecratione  filius  Summi  Sacerdo¬ 
tis  erat.  719.  B. 

Effufio  facri  unguenti  erat  deeffentia  confecrationis  Sum¬ 
mi  Sacerdotis.  723.  E. 

EleaZar  Sacerdos  a  Deo  praeficitur  ducefofue.  io6j.  A. 
Ele£fcio  Regis  quando  facienda  foret  in  Ifraehtica  Re- 
pub.  773.  B. 

Eledio  ahcujus  in  Regem  ,  Regni  poffeffonem  nullam 
dabat.  1107.  F. 

Eleftio  Imperatoris  neceffaria  efi  tn  quocumque  exerci¬ 
tu.  778.  F. 

Eledlio  ahcujus  m  Principem  ,  tacite  ad  jura  Principa¬ 
tus  ligat  eleltores.  3 69.  A. 

Eleemofyna  efi  condimentum  perfectionis.  13.  A. 
Elecmofyna ,  olei  vocabulo  m  feripturis  faens  fignifiea- 
tur.  ibid.  B. 

Elaeotherium  erat  cella  unitionibus  in  balneo  accommo¬ 
data.  168.  B. 

Elteothcnum  quid  dijferat  ab  Aly pterio,  ibid. 
Elasotheno  utebantur  certatores,  ibid.  C. 

Eleazarus  filius  Aaronis  ,  facro  unguento  Summus  Sa¬ 
cerdos  confecratus  e(t.  JIO.  E.  7 22.  E. 

Eleazarus  m  monte  Hor ,  non  facro  ,  fid  communi  Sum¬ 
mi  Sacef dotis  amiftu  vefiitus  fuit.  722.  F. 


Dogmata  falj 
381.  A. 


Eleazarus  Aaronis  filius ,  omnibus  ritibus ,  atque  Aaron 
Summus  Sacerdos  confecratus  efi.  724,  C. 

Eledho  Imperatoris  necefiaria  efi  m  quocumque eXercitu. 

Elcftio  ahcujus  in  Principem  ,  tacite  ad  jura  Principa¬ 
tus  ligat  electores.  369.  A. 

Eliae  iter  ,  cum  fugeret  a  Jez.abele  juxta  confiituta  illi 
a  Deo.  198.  A. 

Eliam  jubet  Deus  reverti  in  viam  fiam ,  hoc  efi  adpri « 
fiinam  confuetndmem  pradicandi  &  fuadendi  legis  ob - 
fervantiam.  199.0. 

Elias  non  erat  ex  Sacerdotali profapia.  1040.  B. 

Elias  poculum  rcligiofum  ad  libamina  fecum  ferebat 

224.  E.;  F. 

Elias  m  Carmelo  erexit  akare  ,  ubi  jam  antea  ereftum 
fuerat.  771.  F. 

i  Elileus  in  aquas  fale  injecto,  illas  dulces  effecit.  422.  E. 

)  Elileus  aliquo  genere  olei  initiatus  propheta  ab  Elia  vi¬ 
detur.  194.  E.  F. 

Elileus  nequaquam  oleo  unitus  ad  prophetis  munus  ob¬ 
eundum.  201.  B.  C* 

Eloquentia  Imperatori fumme  neceffaria.  1013.  A. 

Em  icadi  um  %as  unguent  artum  unde  diltum  luerit 
216.  A.  J 

Emptiones  efi  venditiones  ,  antiquitus  commutationi 
habebantur.  29f.  C. 

EphoJ  Regium  carebat  gemmis  in  humeris  ,  efi  Ratio- r 
nali  in  pellor  e.  101  8.  C. 

Ephod  ,  cujus  effiet  forma.  1020,  A. 

EphoJ  geftare  apud  Ifraeht  as ,  nemini  vetitum  videtur. 
ibid.  C. 

Ephod  Aeges  Ifraelitas  geflaffe  ofienditur.  ibid.  D. 
Epulari  coram  Domino ,  quid  fit  m  faens  litteris.  1  173 . 

Equi ,  nonnulli  prater  Principem  nullum  alium  admitte- 
bant  fefforem.  930.  F. 

Equo  ,  aut  mula  Regia  vehi  ?  fumma  erat  majefiatis. 
927.  E. 

Equo  vehi  ,  nobilitatis  nota  fuit  apud  Parthos  efi  Per - 
fis.  931.  B. 

Equo  Regio  vehi  privatum  aliquem  hominem ,  capitale 
fuit.  ibid.  C.  932.  F. 

Equo  vehi  de  confinfi  Principis ,  fumma  dignitatis fuiti 

r  931-  C. 

Equorum  dignitas ,  ad  Regia  majefiatis  notam.  030.  A, 
Equus  Tiberii  m  confiiUu  flammas  evomere  vi/us  efi 

ibid.  E. 

Equus  Cafiris  pedes  habebat  quafi  hominis.  931.  A. 
Equus  Regis  Scytharum  m  hoftem  ir.filuit.  ibij.B. 

Efau  pro  vili  efcavendidiffe primogenita  confiat.  697.  C. 
Efau  neccfifitale  compulfus  non  vendidit  primogenita 

ibid  D.  6 

EI  au  vendidit  primogenita  pro  efca  purpurei  coloris.  6c>6. 

C . 

Eiau  quando 
narius.  695 

Elau  parvipendit  Sacerdotalem  dignitatem.  69 tf.  A. 

Efau  non  vendidit  primogenita  pro  lente.  697. C.  696.  E. 
Elau  vendidit  primogenita  ,  pro  quodam  cibo  deheattf- 
fimo.  6cyj.  A. 

Elau  vendidi [fe  primopenita  pro  loto  conjectatur  auflot. 
697.  E.  699  D.  “ 

Efau  non  fprevit  primogeniti  jura  temporalia,  ibid.  E. 
Elau  ferocitate  natura  ,  facobum  infuit  ab  at  ,  efi  con¬ 
temnebat.  696.  A. 

Efchara  Grace  dicebatur  craticula  altaris.  66 3.  D. 
i  Efdra  primum  altaris  adificium  lapideum  ,  erextffe  con¬ 
jeclatur.  597.  c. 

Efdra  non  adificavil  altare  ,  fed  fibfirulhones ,  five  cre¬ 
pidines  fiper  quas  altare  collocabatur.  607  A.  627.  E. 
Elthcr  fmegmat ibus  utebatur  in  mundo  muliebri.  277 .  D . 
Ethica  facultas ,  communis  efi  omnibus  gentibus.  38  9.  A. 
Ethnici  non  quacumque  aqua  ad  Infinitiones  utebantur, 

F  f  f  f  3  '  Ethni- 


vendidit  primogenita  ,  erat  fere  otluage - 

#  D  o 


INDEX 

Ethnicorum  altaria  varia.  600.  A. 

Ethnicorum  domeflica  altaria  ,  non  multum  elevaban¬ 
tur.  601.  A. 

Ethnici  marina  aqua  ludrabantur.  690.  C. 

Ethnici  ab  expiatione  Aiofatca  fumpfere  taurobolium 
&  criobohum.  70X.  B.  7 07.  A. 

Ethnici  ab  Hebrais  fuas  c&remomas  fuffurati  funt.  797. 

E. 

Ethnici  ignorantes  facram  Scripturam ,  loca  ejufdem  con¬ 
fundebant.  9x3-  G. 

Ex,  prapoftio  ad  cafum  auferendi  pertinet.  650.  E. 

Excelfa  facrorum  de  cauja  ,  prohibita  erant  Ifraelitis. 

6 o 3.  B. 

Exccila  facrorum  de  caufa  curabant  idololatra,  ibid. 

Excubare  efl  verbum  militare  ,  fignans  vigilias  agere 
m  cuflodiam.  684-  A. 

Execrationes  adverjus  foedifragos ,  in  foederibus  fancien- 
dts  interponebantur .  1 1  3X.  E.  1 1 33*  E. 

Executio  poenarum  ad  eum  pertinet  ,  qui  Reipublica 
praeft.  598.  D. 

Exercitio  &  corporis  agitatione  fudorem  excitare  confue- 
v erunt  veteres.  1 66.  A. 

Exercitus  Ifraeliticus  ,  more  militari  per  ftationes  move¬ 
batur.  571.  D. 

Exercitus fic  dicitur  ab  exercitio.  803*  D. 

Exercitus  Ifraelitici  dfpoftio  ,  Columba  ftpiffime  com¬ 
paratur  d  Spiritu  fanSlo.  904.  B. 

Exercitus  optima  difpoftio  inter  res  afpeElu  pulcherrimas 
enumerarunt  veteres.  ibid.  D. 

Exercitus  difpoftio  infrontem  ,  alam  fniflram  &  dex¬ 
tram  ,  atque  corpus  exercitus  ,  &  ejufdem  tergum 
partitur.  907.  C. 

Exercitus  Ifraeliticus  profcifcendi  ratio.  772.  D. 

Experimento  probare  ,  an  tabula  Tabernaculi  reble 
connetterentnr  necne  ,  alibi  quam  in  area  ,  in  qua 
fuit  ereclum,  non  poterat.  421  F. 

Expio  quomodo  accipiatur  ,  &  quid  fignificet.  ibid.  E. 

Expiatio  tanti  meriti  cenfebatur  ab  Ethnicis  ,  ut  rena¬ 
tus  diceretur  qui  expiabatur.  70X.  C. 

Expiationis  tauroboliata  Ethnicorum  ritus.  704.  F. 

Expiationis  aqua  apud  Ifraelitas  quanam  diceretur.  434. 

C. 

Expiatio  Arca  folius  fanguinis  afperfone  fatta  fuit.  476. 
E. 

Expiatio  fanguine  agebatur.  640. E.  645. F.  671.  E. 
70X.  A. 

Expiabatur  altare  fanguine  vituli  ,  hirci  ,  &  arietis. 
64.6.  A.  D.  <55-4.  B. 

Expiatio  altans  per  feptem  dies  habebatur.  646.  E. 

Expiationes  in  confecratione  fngulo  quoque  die  per  fep¬ 
tem  confecrationis  repetenda  erant.  70 7.  A. 

Expiatio  confecrationem  pracedebat.  650.  D. 

Exterminari  de  populo  ,  cr  f  miles  ,  poenam  incorpora¬ 
lem  figmfcant.  395.  R 

Exterminationis  poena  fine  particula  individuante  ,  pro - 
fapiam  tranjgrejforis  refpicit.  596.  D. 

Extmctionem  nominis  &  profapia  peccanti  in  cultum 
olei  confecrationis  timenda  fuit.  397.  A. 

Extremitates  rerum  qtiarumcumque  ,  qua  voce  flgnifl- 
centur  66y.  D. 

Extremas  fententias  in  arduis  tenuiffe  ,  vitium  fapit. 
1030.  C. 

F.xultationis  oleum  dicebatur  oleum  latitia.  1 14.  E. 
143.  A. 

Exechiel  quid  voluerit  fgnifi care  arielis nomine.  610.  C. 

F. 


FAbia  Agonia  Tauroboliata  Sacerdos  fcribitur.  ' 
F. 

Fabiae  AgoniaTauroboliata  Sacerdotis fmulach 
ibid.  E. 

Fabula  Comoedia,  plaufu  approbabatur.  1090.  A, 


R  E  R  U  M, 

Facies  ,  &  os  ,  mentagra  morbo  cum  inficiebatur .963. 
F. 

Fanum  fftere  ex  veterum  phraf  efl  aream  ad  locum  fa- 
crum  erigendum  conflit uer e.  41  f-  F. 

Farinae  ,  olei,  &  adipis  commixtio  m  facris.  674.  A, 
Fafcium  Romanorum  Confulum  flgnificatam.  390.  F. 
Favere  ,  quid  flgmficet.  1088.  E. 

Favor  manuum  erat  m  plaufu. ~ ibid.  D. 

Ferrei  Nummi  ufus.  304.  F. 

Ferri  rudis  ufus  ,  in  emptionibus  apud  Lacedamonas  , 
&  alios,  ro)’].  A. 

Fefta  deorum  coronati  veteres  celebrabant.  121.  B. 
Feftas  frondes,  decorticata  capita  viti  imarum  ,  &  cor¬ 
nua,  religionis  veteris  nota  erant. 

Feftorum  dies  in  facris  litteris  ,  dies  latitia  dicuntur. 

1 43  •  R 

Feftos  dies  habebant  Hebrtti ,  dum  zAdgyptum  incole¬ 
rent.  760.  E. 

Feftos  dies  obfervaturi  Ifraelitst  horam  pr eveniebant.  54, 

C. 

Fefta  dies  lucernarum  apud  *Azgyptios quanam  ejfet.7.'!.  E. 
Fefulis  antiquitus  erat  Collegium  augurum.  190.  B. 
Fide  figmficabatur  myrrha  ,  qua  oleum  confecrationis 
ingrediebatur.  360.  F. 

Fidelitatis  homagium  Troceres  Reipub.  cogebantur  ei 
reddere  ,  quem  Deus  elegijfet.  8  1 3-  A. 

Filiorum  nomine ,  non  tam  proxime  geniti ,  quam  omnes 
pofteri  ejufdem  profapia,  m  facris  litteris  flgntficantur. 

.  723*  B- 

Fiftulae  ufus  apud  Ethnicos  ad  pracinendum  m  facrifi- 
cus.  1 104.  E. 

Fiftulae  forma  monflratur.  Ibid.  D. 

Fiftula;  ,  quam  in  menfa  Propofitionis  Rabbini  commi - 
nifcuntur forma.  489.  D. 

Floribus  omnigenis  wflravit  porticus  Heliogabalus.  120. 

D. 

celebrabant  veteres.  121.  B. 

Floribus  coronari  mfolentis  erat  ingenii.  128.  B. 

Flores  coronarii  quinam  effent.  ibid.  C. 

Floribus  coronabantur  m  conviviis  veteres  Ifraehta. 
138,  A. 

Foculus  altaris  aurei  ,  cujus  ejfet  forma.  533.  C.  537. 
B. 

Foederis  vipore  Ifraehta  obligabantur  ad  obfervantiam 
legum  ,  qua  tradita  fuerunt  per  manum  Aloyfi  m  Si¬ 
nat.  367.  E. 

Foederis  verba  ,  cur  lex  appelletur.  778.  C. 

Foederis  ftabiliendi  inter  Principes  forma.  760.  C. 
Foederis  inter  Deum,  &  populum  miti  forma.  761.  A. 
Foedus  ,  &  tejhmomum  idem  multoties  fignificat.  78 6. 

B. 

Eoedus  quid  flt.  Ibid.  C. 

Foedera  conventiones  requirunt,  ibid. 

Foedera  apud  altaria  firmabantur  ibid.  E. 

Foederis  perpetui  feriendi  forma.  787.  F. 

Foederum  fcnptura ,  m  concavo  altaris  fcribebatur  ,  ut 
firma  efet.  589.  D. 

Fcecialis  d  Romanis  ad  firmandum  foedera  mittebatur. 
1112  E. 

Foecialis  cur  fle  diceretur,  ibid.  F. 

Foedera  fundebantur  cum  Reges  Ilebraorum  inaugura, 
rentur.  1  107.  D. 

Foedera  interpofita  cur  non  fuerint  in  EleEhone  Saulis, 
&  Salomonis  declaratione  ad  Regni  fuccejfionem.  1 108. 
A. 

Foedera  duplicia  findebantur  ,  cum  Reges  inaugura¬ 
rentur.  ibid.  E. 

Foedera  percutere  coram  Domino  ,  quid  flt.  ibid.  D. 
Foedera  fancire  ad  Nummis prafentiam  ,  omnes  Natio¬ 
nes  confuevere.  1  1  1 0  E. 

Foedera  prope  altaria  firmabantur.  1 116.  B. 

Foedera  ,  folius  fupremi  AEagiflratiu  jujfu  flabiliebantur. 
1107.  E. 

Fcc- 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


Foedera  a  feriendo  ditia,  tradit  Fefius .  iiif.  E. 
Foedera  inaugurationis  eifdem  viEhmis  feriebantur , 
fient  reliqua foedera.  1 1  19.  B. 

Foedera  firmabantur  contaclu  hofliarum  ,  fi  dextera¬ 
rum  conjunctione.  1  12,4.  A. 

F cedera  qua  juramenti  forma  fancirent  Romani.  1129. 

F. 

Foedera  inaugurationis ,  quo  ritu  firmarentur  apudHe- 
braos.  1  1  37  C. 

Foedera  frangere ,  fummum  nefas  putabatur.  1 157.  C. 
Foedera  inaugurationes ,  juramento  firmabantur.  1  128. 

B. 

Foedera  apud  Hebraos  abfolvebantur  convivio,  wqi. 

C. 

Foederalem  viti  imam  filice  matlabant  Romani.  1120- 

D. 

Foederantes  inter  dijfellas  viti  imas  pertranfibant.  1 1  -4. 

Foederantes  cur  inter  dijfellas  vitlimas  tranfirent.  ibid. 
C. 

Foederibus  viti  ima  debebantur.  I  117.  F. 

Foederibus  inaugurationis  ,  juramentum  interponere  ve¬ 
teres  confueverunt.  1  1  50.  C. 

Foederibus  m  fundendis  cur  Hebrai  vitlimas  dijfeca- 
rent.  1  1  54.  B. 

Foederis  initi  inter  Deum  fi  Populum  forma.  1 107.  C. 
Foederis  vocabulo  fignificabantur  vittima  ,  vina  ,  cra¬ 
teres  ,  patera  ,  fi  omnia  qua  ad  f  cedera  flabihenda 
requirebantur.  1116.  C. 

Foedus  inter  Deum  ,  fi  Regem  firmdbatur  ,  cum  Rex 
inauguraretur.  1109  C. 

Foedus  J hncitum  inter  Gracos  fi  Carthaginenfes.  1 110. 

F. 

Foedus  inter  Romanos  fi  Carthaginenfes  in  medio  pela¬ 
go  fancit um  fuit.  1 1 1 1 .  E. 

Folia  quadam ,  qua  in  altaribus  Ethnicorum  vifuntur , 
quid  ejfent.  670.  A. 

Fons  apud  Thyanem  perjuris  adverfus.  1 1  26.  C, 

Fontes  bini  ex  monte  Sion  erumpebant.  971.  A. 
Forcipes  Candelabri  quales  ejfent.  670.  F. 

Forcipilm  ttfm  in  altari  ALofaico  fuit.  67 2.  F. 

Forma  tabularum  Tabernaculi  Aiofaici.  471 .  C. 
Forma  facra  Arca  de  mente  Autloris.  475* 

Forma  facra  Arca  de  mente  altorum.  464.  &  467. 
Forma  facra  Alenfz  de  mente  Rabbinorum.  480. 
Forma  facra  Menfa  de  mente  aliorum  Scriptorum.  481. 
Forma  [aera  Alenfie  de  mente  Autloris.  484. 

Forma  Cherubmorum  in  Santio  Santtorum  Templi  Sa¬ 
lomonis.  472. 

Forma  vafis  ad  libamina  liquidorum  in  facris.qo 4.  D. 
Forma  libatoriorum  ,  fi  fimpulorum  ,  pro  fiacrificiis. 

5°7-  A* 

Fovma.  guttorum  ,  quorum  ufus  erat  in  fiacrificiis.  f  12. 
Forma  leunculi ,  quo  vinum  fundebatur  m  fiaens  Hebra- 
orum.  7  14.  C. 

Forma  fiicri  Candelabri ,  de  mente  Auftoris.  728.  C. 
Forma  vafis  quo  utebantur  Ethnici  m  Jacris  V fialibus. 

,  6- 

Forma  Aiofaici  labri.  548.  B. 

Forma  altaris  Salomonis.  613.  C. 

Forma  acetabulorum. 

Forma  veteris  fialini  ex  Aienfa  Propofitionis.  494.  A. 
Forma  phiala.  496.  A. 

Forma  veteris  rrsfericuli.  504-  D. 

Forma  Candelabri  Ethnicorum.  5  iS. 

Forma  altans  aurei  ad  ufum  thymiamatis.  734. 

Forma  foculi  aurei  pro  altari  thymiamatis.  736. 
Forma  acerra  Ethnicorum .  738.  E. 

Forma  Thuribuh  Alexandri  Imperatoris.  740.  B. 
Forma  Thunbuli  Ifiraelitici.  541.  E. 

Forma  altans  rufi  ici  Ethnicorum.  qcyj.C. 

Forma  altaris  Ez.echielis  cum  gradibus.  623. 

Forma  altans  Salomonis.  614. 


i  Forma  Tripodis  cum  fiacnficio  Priapi.  625. 
j  Forma  veteris  tripodis  portat  ilis.  626. 

Forma  interior  altaris  Aiofaici  cum  craticula.  629,  D. 
Forma  arula  Alofaica.  630. 

Forma  exterior  Aiofaici  altaris.  634. 

|  F orma  afperjtoms  fanguinis  m  fiacris  Ethnicorum.  677. 

1  F  orma  craticula  altans.  667. 

I  Forma  vafis  ad  exenterandum  altare  ,  fi  aliorum  va- 
j  forum.  672. 

i  Forum  unguentarium  ,  fi  aromaianum  Vrbes  nobilio¬ 
res  habebant.  88.  B. 

Forum  cur  apud  Latinos  dicantur  Curia  Judiciorum. 

79'  •  E- 

Forum  efculentorum  extra  moenia  urbis  habebant  Sama- 
|  rita.  792.  E. 

Fratres  D  avidis  eumdema  Samuele  Renem  unblum  non 

I  o 

,  agnoverunt,  jc 6q.  D. 

j  Fulgorem  armorum  ad  terrorem  hofhbus  incutiendum , 
Jludiose  procurare  debent  milites.  906.  B. 

Fulmen  ab  Jove  contra  foedifragos  immitti  credebant 
Ethnici.  >133.  D. 

Fumus  unde  d/catur.  q 29.  F. 

Funebria  tangentes  ,  aut  lullnofis  fe  commifcentes ,  im- 
mundabantur  apud  Ifraelitas.  1053.  C. 

Funeris  accejfu  Judai  immundabantur.  1  q6.  B. 
Fufcina  erat  infirumentum  ad  ufum  facnficiorum  apud 
Ifraelitas.  67 q.  A. 

Futile  genus  vafis  apud  Ethnicos  piramidatum.  546.  D. 

G. 

GAlba  cohortem  Germanorum  ad  fiatellitium  mfli- . 
tutam  dijfo Ivit.  881.  E. 

Galbeus  erat  delicatiorum  hominum  ornamentum. 

1008. D. 

Garus  liquor  erat  ex  pifeium  inteflinis.  404.  E. 
Gaudium  efi  interna  animi  jocunditas  ,  moderata  per 
rationem.  112.  E. 

Gaudium  fi  l&tilia  promificue  fumuntur  ab  aulloribus . 

11 4.  A. 

Gentiles  non  obligabantur  ad  objervantiam  legis  ATofiai- 
ca.  374.  F.  376.  A, 

Gentiles  qui  probabiliter  conjellarentur ,  Deum  Hebra- 
orum  verum  ejfe  Deum  ,  ad  nonnulla  pracepta  legis 
obligabantur,  ibid.  E.  F. 

Gentiles  obligabantur  praceptis  cultus  olei  confecratio- 
ms.  3 79.  C. 

Gentilis  circumcifus  ad  moralia  ,  fi  ceremoniajia  pra- 
cepta  aliqua  tenebatur.  377.  F. 

Gentiles  obligabantur  pracepto  cultus  facrorum  utenfi- 
lium.  380.  E. 

Gentiles  ignem  (fi  aquam  lufirationis  infirumenta  ,  k 
Alofiucis  acceperunt .  433.  D. 

Gentilis  transgreffor  cultus  olei  confecrationis  ,  mortali¬ 
ter  peccabat.  387.  A. 

Gentiles  aream  lujlrare  confueverunt  facrorum  de  cau- 

fa-  48?*  c- 

Gentilibus  facn  olei  compofitio  ,  fi  ufus  vetitus  erat. 
384.  D. 

Ge  imanicus  Lenonem  confiituit  Armeniorum  Revem. 

957-  A- 

Gerah  moneta  geniis  erat  apud  Hebraos.  3  17.  E. 

Gihon  appellabatur  quidem  mons  ,  fi  fons  prope  Jerii- 
fialem.  9)0.  E. 

Gihon  fons  decurrebat  ad  urbis  Jerofolymitamst  moenia. 

j  9P-  B. 

Gihon  fons  cur fic  diceretur.  9)2.  F. 

Gihon  fons  dicebatur  etiam  Stloes.  953.  A. 

Gihon  cur  Siloes  diceretur.  lbid.C. 

Gihoil  interpretatur  vallis  gratia.  974.  B. 

Gladii  facn  ad  matlandas  vichma* ,  non  prophani ,  ha¬ 
bebantur.  1 120.  C. 


Gladio 


INDEX 

Gladio  duplici  uti  in  pugna  ,  fuit  fingularis  dexteritatis 
apud  veteres.  884.  E. 

Gladio  communi  v itt imam  matt are  cur  veteres  caverent. 

1 120.  D; 

Gladio  ferreo  ,  non  facro ,  pili  ex  vertice  vittima  in  fa- 
cris  praecidebantur.  I  123.  A. 

Gladios  Gohath  ,  David  Nummi  confecravit.  892°  E. 
Gordiani  nummus  cum  dea  Latitia.  127.  F. 

Gradus  habutfe  altaria  Ifraelitarum  conflat .  617.  D. 
621.  D. 

Gradus  habuiffe  altare  Eaechielis  conflat.  617.  D.  619. 

A. 

Gradus  prohiberi  in  altari  ,  quomodo  velit  Abulenfis, 

619.  E. 

Gradus  ratione  idololatrici  cultus  aliqui  prohiberi  in  al¬ 
tari-  autumant.  620.  C. 

Graduales  Pfalmi  cantari  fo litos  ,  dum  afcenderetur  ad 
altare ,  conjettatur.  622.  A. 

Gradus  in  aedificio  altaris  ,  non  altare  ,  fed  fuperiorem 
tantum  crepidinem  attigerunt.  623.  A. 

Graeci  ufque  ab  Iliacis  temporibus  ccenam  pr&venire  un- 
ttione  confuevere.  187*  E. 

Graeci  nimium  profufi  fuere  in  ufu  unguentorum  inter 
pocula.  205.  C. 

Graeci  unguenta  cum  vino  biberunt ,  hac  commifcentes. 
212.  A. 

Graecos  holocauftum  habuiffe  probatur. 

Graeca  vox  ^eiporovu*  manuum  impofitionem  ex  munere 
facer dotum  Jignificat.  1072*  F. 

Graeci  fub  dio  Comitia  Reipub.  celebrabant .  788.  E. 
Graeci  non  femper  eafdem  vittimas  in  foederibus  matta- 
vere.  1 1 1 6.  D. 

Graeci  ferrum  ignitum  in  foederibus  ,  quo  ritu  adhibe¬ 
rent.  1 1 52.  F. 

Graeci  precationes  ,  &  imprecationes  in  foederibus ,  cum 
vina  libarent  ,  interponebant.  1135-  E. 

Grave  as  pecunia  a  pondere  dicebatur.  298.  B. 

Grave  as  plauftrisin  ararium  ducebatur,  ibid.  D. 
G\ivc\vs\2Z  arborum  cremabantur  a  veteribus  in  aris  Deo¬ 
rum  ad  fufftum.  320.  A. 

Gutti,  &  [impuli  difcnmen  in facris  Ethnicorum.  51 1.  F. 
Gutti  pojiti  erant  fuper  Menfam  Propofitionis.  51 2.  D. 
Guttorum  forma  ex  antiquis.  712.  C. 

Guttus  a  guttattm  effundendo  m  facris  ,  eo  nomine  di¬ 
cebatur.  5"  1 1 .  E. 

Guttus  erat  vas  unguentarium.  230.  F. 

Guttus  quare  fc  diceretur.  231-  A. 

Gutturnium  erat  idem  vas ,  quod  guttum,  ibid. 
Gymnalia  veteres  habuerunt  exercitationum  de  caufa. 
1 66.  B. 

Gymnalium  unde  fc  diceretur.  167.  B. 

H. 


dEreditatem  inter  filios  Ifrael,  Sacerdotes  &  Le- 
vits.  tanquam  Legatarii  acceperunt.  373*  E. 
Haereditas  mter  jura  incorporalia  recenfetur.yy^. 


Haereditatem  adire  ,  efi  de  intrinfeca  ratione  h&redis. 

374  B 

Haereditates/#«zA*/z*  diftributa  fuere  ab  Ifraehtis.Sfi6. 

C. 

Hamilcar  Annibalem  filium  jurare  coegit ,  fe  hofiem 
Romanorum  futurum.  1112.  A. 

Haftae  fuerunt  pro  Sceptro  apud  Net  eres.  1012.  C. 
Have  ,  cum  afpirattone  aliquando  fcnptum  apud  vete¬ 
res.  972.  F. 

Hazael  non  fuit  ab  Elia  oleo  unttus  in  Regem  fuper  Sy¬ 
riam.  Sed  ad  Ehfeo  Rex  pranunciatm.  200.  B. 
Hebraei  dfiinttts  vocabulis  htitiam  &  gaudium  figni- 
fcabant.  1  t3'  B.t 

Hebraei  moeroris  caufa  ab  unttionibus  &  unguentis  ab- 
ftinebant.  140.  B. 


RERUM, 

Hebraei  purificationibus  &  balneis ,  etiam  ante  legem 
indulferunt.  147.  F. 

Hebraei  folia  habuerunt  ad  ufum  ablutionis.  1  77.  B. 
Hebraei  confueverunt  ungi  antequam  accumberent.  188. 

D. 

Hebraicum  altaris  nomen  confideratur.  777.  F. 
Hebraica  exemplaria  facrarum  litterarum  ,  fiunt  dili¬ 
genter  examinanda.  917.  B. 

Hebraica  facrarum  litterarum  exemplaria  ,  antiquitus 
non  habuerunt  puntta.  ibid.  D. 

Hebraica  exemplaria ,  quibus  utuntur  Hebrai  fuis  in 
Synagogis ,  carent  punttis.  ibid.  E. 

Hebraica  lingua  habet  quamplures  charatteres  fimilli- 
mos.  917.  C.  ibid.  D. 

Hebraica  Bibha  antiquitus  non  difiinguebant  capitula  , 
neque  verfus  unius  libri  ,  neque  ditttones  mter  fe. 
918.  D. 

Hebraica  exemplaria  ,  quam  facile  mendofa  potuerint 
feri.  919.  A. 

Hebraica  exemplaria  mendum  patiuntur  in  cap.  36  Ge- 
nefis.  ibid.  B. 

Hebraicorum  exemplarium  menda  nonnulla  confideran - 
tur.  916.  C. 

Hebraei  dum  NEgyptum  inhabitarent ,  facrorum  de  cau¬ 
fa  j  defert  a  petebant.  760. 

Hebraei  nobilitatem  ,  &  robur  militare  refpiciebant  in 
elettione  ftipatorum.  881.  E. 

Hebraei  ,  c&teris  gentibus  ambitiofiores  in  veftimentis. 
1015.  F. 

Hebraei  a  contattu  fitera  Ara  arcebantur.  1 1 12.  B. 
Hebraei  cur  foedera  firmaturi  lapides  pragrandes  eripe¬ 
rent.  1 1 13.  B. 

Hebraei  foedera  jur  amento  firmabant.  1 126.  F. 

Hebraei  quo  ritu  firmarent  foedera  inaugurationis.  1137. 

C. 

Hebraeis  interditta  fuere  negocia  eum  Ethnicis.  879.  C. 
Hebraeis  ,  foedera  non  licebat  fancire  fine  vittimis.  1 1 1 8. 

C.  Vide,  Ifraeltta ,  Ifiaelitici ,  &c. 

Hebraeorum  profufus  inter  pocula  unguentorum  ufius. 
204.  D. 

Hebron  locus  erat  religiofus  Ifraelitis.  949-  C. 
Heemanticae  littera  m  lingua  Hebraa ,  funt  ad  forma¬ 
tionem  cafuum.  917.  C. 

Hedloris  cadaver  rofaceo  unguento  a  corruptione  Venus 
fervavit.  124.  B. 

Hedera  veteres  coronatos  nummus  ofiendit.  127.  E. 
Helim  appellabantur  Principes  defuntti  ,  quo  antiquijfi- 
mi  venerabantur  fub  ratione  deorum.  $6  2.  A. 
Heliogabalus  rofts  mftrabat  porticus  ,  &  omni  florum 
genere.  120.  D. 

Heliogabalus  floribus  oppreffit  in  tricliniis  parafitos  fuos. 
124.  D. 

Heliogabalus  rofato  folia  ,  gr  pifeinas  temperavit,  ibid. 
Helifaeus  precibus  fuis  ,  unguentum  mulieri  Thecuita 
multiplicavit ,  ut  fibi  debitoribus  folvendo  effiet.  80.  E. 
Helohim  cur  Deus  appellaretur.  7 76.  E.  758.  A.  762. 
A. 

Helohim  creaturis  attributum  in  Scripturis  facris.  57 6. 

F. 

Helohim  quomodo  formetur.  577.  C. 
j  Helohim  Principes  appellabantur,  ibid.  A. 

|  Helohim  etymologia,  ibid.  C. 

Herculis  Sacerdotes  Ephod  amitti.  1010.  E. 
Heliogabalus  facra  Romanorum prophanavit.  46 1 .  F. 
Herodes  Templum  auguftiffimum  Hierofiolymis  adifica- 
vit.  616.  A. 

Herodes  m  adificio  altaris  magnificent iffitme  fe  habuit. 

ibid.  B. 

Herodes  ,  &  ejus  fucceffiores ,  Divino  jure  excludeban¬ 
tur  a  ffudaorum  Regno.  8  1 1 .  E. 

Herodis  ambitio  m  cultu  veftimentorum.  10 1 6.  F. 
Hefiodus  fcutum  ad  favorem  Herculis  Amphytrionai 
excogitatum  ofiendit.  897.  F. 

He- 


e 


VERBORUM, ET 

Hetrufci  in  arte  augurandi pentiffimi  fuerunt.  190. B. 
Hetrufci  ab  Hebrais  acceperant  formam  lati  clavi.  1020. 

D.  itemque  vocabula  rerum.  1020.  E, 

Hieronymus  m  rebus  dubiis facrarum  litterarum ,  quam 
interpretandi  rationem  tenuerit.  9x0.  F. 

Hierofolymis  erat  forum  unguentarium.  88.  B. 
Hierofolymis  gymnafium  erat  ad  puerorum  exercitia. 
167.  A. 

Hin  erat  menfura  olei  duodecim  capiens  libras.  2^4.  D. 
360.  A. 

Hin  ejl  menfura  liquidorum  in  facris  litteris.  3 79.  E. 

Hin  continebat  duodecim  logh.  ibid. 

Hircus  cum  vitulo  &  ariete  m  confecratione  altaris 
offerebatur.  6apl.  B. 

Hiipani  faltu  ,  cantuque  ex  fonitu  cetra  ,  hoftem  ag¬ 
grediebantur.  878.  B. 

Hiftorias,  atque  poemata  in  folio  balnei  veteres  libenter 
audiebant.  152.  E. 

Hodie,  quomodo  aliquando  accipiatur  in  facris  litteris. 
588.  C. 

Holocauftum  quid.  600.  E. 

Holocauftum  facrificit  genus  Graci  habuerunt.  600.  F. 
Holocaufti  facrifictum  Romani  etiam  habuerunt.  602. B. 
Homines  non  tenentur  obfervare  ,  qua  Deus  alicui  in 
fngulanpracepifet.  389.  D. 

Honores  divinos  Imperatores  Romani  appetierunt.  751.D. 
Horae  balnearia  quanam  ejfent.  14.8  B. 

Horae pomeridiana  erant  ad  unEliones  &  ablutiones.\Se\..K. 
Horti  Mida  rofarum  caufa  celebres.  127.  C. 

Hoftia  apud  veteres  devovebatur  contaElu  verticis. 

1 121. C. 

Ho Iliae  diverfa  ,  pro  diverfitate  gentium  ,  in  foederibus 
maElabantur.  \6-75.  B. 

Hoilias  maElabantur  facrorum  de  caufa  ,  firmando  foe¬ 
dera.  586.  E. 

Hoftiae  tres  maElabantur  in  confecratione  Sacerdotum. 
70 6  A.  707.  E. 

Hoiliarum  contaElus  ,  facrificiis  amnibus  debebatur. 

1 12 1.  C. 

Hoiliarum  ,  ac  viElimarum  membra  manibus  Sum¬ 
mi  Sacerdotis  imponebantur  pofiquam  confecratus 
fuifiet.  724.  B.  730.  F. 

Humerus,  &  brachium ,  efi  fjmbolum  roboris ,  ac for¬ 
titudinis.  1074.  D. 

Hyacinthina  vefiis  regia  ,  carebat  tintinnabulis  ,  ac 
malis  punicis.  1019.  E. 

Hypocauilon  calorem  omnibus  balneariis  cellis  minifira - 
bat.  179.  A.  • 

Hypocauilon  dicebatur  Vaporarium  a  Cicerone,  ibid. 
Hypocauilon  unde  diElum.  ibid.  C. 

I'  Hypocritae  ab  unElionibus  abflinebant ,  ut  jejunia  fimu- 

larent.  141.  D. 

\  L 

JAcob  cum  Labano  fanguine  viElimarum  foedus  con - 

ftabilivit.  1 1 1 6.  B. 

Janus  primus  <ts  fignavit.  301.  B. 

Jani  duo  fuerunt ,  qui  in  Italia  regnarunt,  ibid.  D. 
Janus  idem  qui  Noefuit  ibid.  E. 

Jani  biceps  caput  quid  figmficet.  302.  A. 

Janum  cur  veteres  divino  honore  coluerint.  912.  B. 

1  Jafon  in  fcrobe ,  Hecati  facra  facere  confulitur  d  Medea. 

51*-  D‘  „ 

Jatralyptae  erant  medici  unElores  qui  unguentis  infirmos 
curabant.  84-  A. 

Jatralyptae  medici  unEluarii  dicebantur.  169.  C. 

Ida  mons  in  Creta.  853.  F. 

Idola  fanEliora  in  adytis  Templorum  ab  Ethnicis  repone¬ 
bantur.  47y.  E. 

Idola  homines  fibi  conflituerunt  ,  fiatim  ac  per  orbem 
dfperfi  funt.  ^4.  B. 

Idoli  vocabulum  Latinis  e/l  idem ,  quod Hebr ais  Bahal. 
781.  D. 


SENTENTIARUM. 

Idolorum  multiplicia  nomina ,  unde  provenerint  ad  Gen¬ 
tes.  770.  D. 

Idolorum  multitudo  maxima  unde  Romanis.  790.  E. 

I dololatrae  frequentiffime  in  balneis  verjabantur.  432.  E. 
Idyfmata  quanam  compofitiones  aromatica  dicerentur. 

7.  C.  106.  F. 

Jehu  confidebat  cum  proceribus  totius  exercitus  ,  quando 
Rex  fuit  eleElus.  969.  B. 

Jehu  capite teElo a  Propheta  oleo  unElus  fuit.  io~8  A.  B. 
Jejunium  ,  luft  rationibus  area  jungebatur  ab  I fide  litis . 

441.  E. 

Jeroboamo  Regi  futuro ,  religio  ab  Ahia  propheta  com¬ 
mendatur.  800.  A. 

Jeroboam  pofl  Salomonem  Rex  inauguratus ,  non  fiatim 
ab  obfervantia  legis  receffit.  793.  B. 

Jeroboam  erexiffe  altare  Domini  in  Carmelo  fu/picatur. 

ibid.  C. 

Igne  cadavera  cremare  piaculum  putabant  MFgyptu  & 
Perfa.  47.  B. 

Ignem  quis  primo  hominibus  detulerit  ,  &  quo  in  loco 
coeperit  ufus  illius  ,  varie  tradunt  fer ipt ores.  38.  \. 
Ignem  facrum  extmguebant  Perfa  in  funere  Regis.  In  obi¬ 
tu  Ephefionis  exttnElus  fuit  Alexandro  jubente.^S.F. 
Ignem  facrum  extinElum  jubare  folis  in  aneo  vafe  ex¬ 
cepto  ,  veteres  excitabant.  40.  B.  hoc  facra  faciebant , 
hunc  tanquam  facrum  fervabant  Romani,  ibid.  D. 
Ignem  facrum  ex  Solis  jubare  primo  Prometheus  exci¬ 
tare  docuit.  40.  F. 

Ignem  facrum  veteres  Romani  quotannis  excitabant  in 
menfe  Martio.  41.  B. 

Ignem  facrum  ad  facnficia  confecrationis  tabernaculi 
haufit  Moyfes  folis  jubare ,  cum  fpecults  mulierum  qua 
ibi  excubabant.  42.  D. 

Ignem  fovis  carcerem  dixerunt  Pythagorei.  44.  C. 

Ignem  animatum  crediderunt  aliqui.  47.  C. 

Ignem  fub  nomine  Ve fla  Romani  colebant.  47.  B. 

Ignem  Deum  coluerunt ,  AJfyru ,  Chaldai,  &  Perfa.  44  C. 
Ignem  VeftalemT roja  Romam  adveElum  cum  penatibus  ab 
IFnea  credebant  Romani.  $7.  E. 

Ignis  agens  ejficaciffimus.  36.  F. 

Ignis  a  Deo  primo  fuit  hominibus  datus.  38.  A  B. 

Ignis  dicebatur  perpetuus  m  facris  ,  quod  perpetuo  nu¬ 
triendus  efiet.  Ibid.  E. 

Ignis  facri  extmElio  ominofa  &  lugubris  omnibus  genti¬ 
bus.  ibid.  F.  Romanis  etiam.  39.  A. 

Ignis  facer  Gracis  extmElus  efi  ,  Apolline  jubente ,  Perfis 
jam  fugatis.  39.  A. 

Ignis  facer  datus  efi  Ifraelitis  oElavo  tantum  die  confe¬ 
crationis  tabernaculi,  ibid.  F. 

Ignis  facer  m  fabbato  fanElo  phiala  aqua  Soli  oppofita 
excitabatur  m  Ecclefta.  41.  A. 

Ignis  cultus  ab  omnibus  gentibus.  44.  A* 

Ignis  Veftalis  ,  &  Vefialium  cura  erat  penes  Pontificem 
Vefialem.  67.  C. 

Ignis  carbones  remotos  db  altari  facrificii  non  licebat  fa- 
cerdotibus  extinguere.  47.  E. 

Ignis  praibat  cafira  Perfarum  ,  Gracorum  &  Hebrao- 
rum  ,  fi  cum  hofie  manus  confer  er  e  vellent.  46.  C. 
Ignis  cufiodia  viduis  a  Gracis  ,  virginibus  a  Romanis 
commiffa  fuit.  48.  C. 

Ignis  &  aqua  lufirationumpracipua  infirumenta.  433  B. 
Ignium  receptacula  ad  ufum  altaris  cujus  forma  efient. 
676.  D. 

Ignium  receptaculum  ad  fovendum  illum  in  motione  ca- 
firorum.  6j6.  E. 

Immundorum  a  mundis  difiinElio  fuit  etiam  ante  legem 
Mofaicam.  436.  B. 

Immundari  paterni  funeris  caufa  ,fummo  Sacerdoti ,  an¬ 
tequam  confecraretur ,  nequaquam  vetitum  erat  .72^ .C. 
Immundatio  quam  facilis  effetm  lege  Mofuca.  647.  F. 

<587.  F. 

Immunditiae  legales  peccata  dicuntur  in  facris  litteris. 
647.  F. 

G  g  g  g  Irn* 


© 


INDEX 

Immunditias  legales  ex  levijfimo  contattu  a  Judais  con¬ 
trahebantur.  1 54.  F. 

Immundi  a  communi  hominum  commercio  arcebantur. 

1 57'  F- 

Impedimentorum  locus  in  cajlris  metandis  efi  in  exer¬ 
citu  medio.  467.  D. 

Imperatores^<wz<3«i  in  cajlris  habebant  tribunalia. 46 7.E 

Imperator  leEhca  vehebatur  apud  'Romanos.  929.  F. 

Imperator  quibus  vocibus  a  Gracis  diceretur.  9 j6.  A. 

Imperator  voce  Ave  falutabatur  in  ajjumptione  ad  Im¬ 
perium.  97 2.  E. 

Imperator  III.  Imperator  IV.  &  Jimiles  nota  quid  Jibi 
velint.  979.  E. 

Imperatores  Romani  divinos  honores  appetierunt.  5  7 1  .D. 

Imperatores  Romani  ,  cur  Pontijicis  nomen  ufurpannt. 

797-  c- 

Imperatores  Romanos  aliquid  parum  J anguinis  idolis 
litajfe  ,  ex  nummis  conjlat.  ibid.  E. 

Imperatores,  m  cajlra  primum  deducebantur.  930.  B. 

Imperatores  Romani ,  quam  ambitioji tn  ornamento  ca¬ 
pitis.  983.  E. 

Imperatori  quando  munera  mitterentur.  979.  F. 

Imperatori  tantum ,  milites  ex  tribunali  alloqui  licebat. 
1138.  C. 

Imperatoriae  majejlatis  erat ,  Jubcollari ,  atque  leUica 
vehi.  928.  A.  919.  A. 

Imperatoribus  Romanis  Templa ,  ac  Sacerdotes  infiitu- 
ti ,  pojl  illorum  mortem.  957.  B. 

Imperatoribus  Romanis  adoratio  Deorum  exhibita.lb.C. 

Imperatoris  inauguratio  'a  re  divina  exordium  fiumebat 
apud  Romanos.  838.  B. 

Imperatoris  titulum  cur  ajfumpferint  Romani  Principes. 
974.  E. 

Imperatoris  vocabulum  non  femper  fupremum  domi¬ 
nium  Jignificabat.  977.  B„  Sed  fuit  aliquando  titulus 
honorarius,  ibid.  E. 

Imperatoris  vocabulum  quando  fummum  jus  fignificare 
coeperit,  ibid. 

Imperatorium  tribunal  ex  frondibus  aliquando  confiitu- 
tum.  467.  F. 

Imperatorum  ,  ac  Ducum  munera  qua  Jint.  803.  F. 

_  Imperii  culmen  nemo  afeendebat ,  nfi  in  familiam  Caja¬ 
ris  adoptatus  fuijfet.  977.  A. 

Implere  manus  in  facris litteris  ,  ejl  idem  quod  initiare . 
.642.  C.  D. 

Imprecationis  vox  aliquando  in  bonam  partem  fumitur. 
1080.  D. 

Inauguratio  Regis  ,  olei  facri  minifierio  fiebat.  774.  D. 

Inauguratio  ejl  ex  Augurum  decretis  numinum  obferva- 
tio.  814.  E. 

Inauguratio  Regum  ab  antiquiffimis  temporibus  facro 
fiebat  oleo.  947.  E. 

Inaugurationis  vocabulo  cur  uji  fint  Latini  ad  fignifi- 
canda  Regni  exordia.  814.  E. 

Inaugurationis  pompa  a  Sacrificiis  incipiebat.  838  A. 
ibid.  F. 

Inaugurationis  Salomonis  locus  defignatur,  952.’  &  in- 
fra.F  973. D. 

Inaugurationis  folemnitas  in  Ifrael  non  habebatur  fine 
facnficiis.  1071  E. 

Inaugurationis  regia  folemnitas  epulo  abfolvebatur.nqoXb 

Indi  tn  conviviis  unguentis  utebantur.  203.  A. 

Individuatio  poena  alicui  pofita  in  Scripturis  facris  ,quid 
fignificet.  395*.  D. 

Inferorum  porta  phrafi  ,  omnis  diaboli  potefias  fignifica- 
tur.  793.  F. 

Infundibula  facra  ad  ufum  candelabri  f  an  Eli  cujus  for¬ 
ma  ejjent  ,  explicatur.  72.  C. 

Infundibula  quatuordecim  erant  in  tabernaculo  ad  ufum 
candelabri  ,  quod  vidit  etiam  Zacharias .  33.  A. 

Infundibulorum  forma  ,  quam  vidit  Zachanas  ,  ape¬ 
ritur.  54.  A. 

Infundibula  qua  vidit  Zacharias ,  habebant  manubria 


RERUM 

in  lateribus  ,  Gr  fuper  manubria  ramufiuli  olivarum 
cum  baccis  aureis  erant  infculpti.  33.  B. 

Infundibulis  aureis  altero  m  altero  utebantur  Ifraelita 
ad  ufum  candelabri ,  nequid  impuri  oleo  commijceretur. 
ibid.  C. 

Initiabantur  res  facra  tunc  ,  cum  ad  minifierium  pro¬ 
prium  applicabantur.  640.  E. 

Inlcriptiones  librorum  accipiebant  Hebrai  a  prima  libri 
dtehone.  119.  A. 

Inftrumenta  facrorum  in  nummis  infculpta  fiunt  ad  Re¬ 
ligionis  notam.  797.  F. 

Interpretes  in  Xenophonte  ,  Thucydide  ,  Polybio  ,  & 
aliis  Gracis  fer ipt oribus  fapiffime  Cetram  pro  ‘Pelta , 
Gr  Peltam  pro  Cetra  appofuerunt.  878.  B. 

Inungendi  Reges  duplex  modus  in  Scripturis  facris. 
io6r.  F. 

Joannu  Baptifia  fanftitas  ob perfettionem  ,  lucerna  com¬ 
paratur.  13.  F. 

Joannes  Baptifia  defeendebat  in  alveum  Jordanis  Jimul 
cum  his  quos  baptiz.abat.  149.  E. 

Joafi  inauguratio  convivio  abjoluta  fuit.  1 133.  E. 

Joa foRegi  maximo  cumplaufufuit  acclamatum.  1083.  C. 

Jocafta  qua  ratione  filium  Polynicem  a  bello  deterrere 
conaretur.  891.  F. 

Jod  Hebraorum  littera  ,  efi  vau  obtruncatum.  337.F. 

Jojada  Sacerdos  ,  qua  Davidis  arma  militibus  conceffe * 
rit.  892.  F. 

Jofephum  fub  Serapidis  fimulacre  zZEgyptii  coluerunt. 
912.  C. 

Jofephus  Salomonem  inauguratum  ad  fontem  Gihon  feri - 
bit.  951.  F. 

Jofephus  qualiter  Jit  intelligendus  ,  cum  ait  Saulem  a 
Propheta  unElum.  107Z.  D. 

Jovis  nomen  Ethnici  hauferunt  ab  ineffabili  Dei  nomine , 
corrupto  vocalium  fono.  330.  F. 

Jovis  nomen  ajfumpferunt  antiqui  Principes  divinitatem 
appetentes.  351.  B. 

Jovis  nomen  fdiverfis  vitiis  Jordidarunt  veteres  Principes. 
ibid. 

Iphycrates,  Peltarum  ufum  Gracis  aliquando  dedit. 
872.  E. 

Iris  odorata  ,  qua  ratione  oleum  Confecrationis  ingrede¬ 
retur.  349.  C. 

Ifaias  cur  Dei  thronum  aliter ,  ac  Ez.echiel viderit •.  1 1 47.  A. 

Ifidem  lunam  dicebant .  ibid.  C. 

Ifidis  adytum  ingreffus  quidam  ,  egrejfus  fiatim  expira- 
vit.  23.  A. 

Ifidis  pompa ,  &  lucerna  illi  dicata..  24.  t). 

Ifraelis  univerfi  vocabulo  ,  tam  proceres  Reipub.  quam 
milites ,  in  Scripturis  fignificantur.  781.  D. 

Ifraelitae  una  cum  oleo  vafa  quoque  olearia  obtulerunt. 
37.  A. 

Ifraelitae  fponte  dicuntur  obtuliffe  qua  Deus  praceperat , 
quia  alacri  animo  illa  obtulerant.  71.  F. 

Ifraelitae  non  Jinguli  habebant  ea  omnia  qua  Deus  jufie- 
rat  ofierri ,  fed  unufqutfque  ex  his  qua  habebat ,  Deo 
in  cultum  tabernaculi  offerebat.  72.  D. 

Ifraelitae  mortali  culpa  ligabantur  ,  tn  pracepto  cultus 
facri  olei  Confecrationis.  386.  B. 

Ifraelitae  in  cajlris  metandis  ,  militares  regulas  ferva- 
bant.  437.  E. 

Ifraeliticae  Reipublica  foedus  cum  Deo  initum  in  Sinai. 
561.  B. 

Ifraeliticae  Reipublica  regimen  Monarchicum  femper  fuit. 
764.  C. 

Ifraelitae  Reipublica  regimen  ,  qua  ratione  dici  potefl 
Ariftocraticum.  7 66.  D. 

Ifraelitae  cur  in  deferto  circumcifi  non  fuerint.  770.  E. 

Ifraelita:  totos  quadraginta  annos  circumcifi  non  fiunt , 
quia  ex  lege  non  tenebantur.  773.  E. 

Ifraelitae  cur  tranjgrefio  Jordane  fiatim  circumcifi fuerint. 
376.  E. 

Ifraelitae  defoffa  humo ,  deos  inferos  venerabantur.  5 80.  B. 

Ifrae- 


VERBORUM,  ET  S 

Ifraelitis  licebat  facra  facere  ,  i»  ejuocumque  loco  ejfet 
memoria,  nominis  Dei.  782.  E. 

Ifraelitae  in  exceljis  ,  dus  ccelefhbus  facrificare  non  vere¬ 
bantur.  584.  B. 

Ifrael  1  tae  fuper  tetta  altaria  erigebant  Idolis,  ibid.  D. 

Ifraelita;  capite  velato  Deum  colebant .  7 2.8.  E. 

liraclhas  forum  efculentorum  cur  haberent  extra  moenia 
urbis,  792.  E. 

Iiraelitce  Deum  confulere  cogebantur ,  cum  Reoem  poflu- 
laffent.  809.  C. 

Ifraelitas  reprehenduntur  ,  quod  feroboam  Renem  ele¬ 
gerint  ,  Deo  wconfulto.  809.  F. 

Ifraelita;  Deum  confulebant  tunc  tantum  ,  quando  Rex 
eligebatur  j  vel  a  pradeceffore  defignabatur.  817. 
F. 

Ifraelita:  cur  in  Regum  inauguratione  Oraculum  confu¬ 
ter  ent.  8:8.  A. 

Ifrael  ita;  plura  Oratoria  habuerunt,  ibid.  F. 

IFraelitse  duplicem  fortiendi  formam  habuerunt  821 

D. 

Ifraelitas  in  elettione  Regis  plures  jecerunt  fortes,  ibid 

E. 

Ifrael  irre  duplicem  fortiendi  formam  tenuere  in  Regia  in- 
Jhtuttone.  852.  D. 

Ifrael  ita;  non  merebant  fiipendia  militaria  apud  exteros 
Principes.  864.  C. 

Ifrael  ita;  ,  ac  etiam  Ethnici  ,  fpolia  hofium  profl  rato¬ 
rum  ,  Nummi  facrabant.  891.  D. 

Ifraelitas  ab  Abraham  didicere  fpolia  numini  facrare 
892..  D. 

Ifraelitas  veram  exercitus  difpoftionem  primi  docuerunt . 

904.  E. 

Ifraelitae  in  feditionem  verfi  funt  ob  falfas  aquas.  926. 

Ifraelitae  Reges  ,  communi  mularum  genere  utebantur. 
938.  F. 

Ifraelita;  in  Rege  inaugurando  ,  fantt.it  at  em  loci  ,  fi 
bonum  omen  ex  loco  rtfpiciebant.  970.  A. 

Ifraelita;  Rogi  admiferunt  jus  unguentorum.  1079. 

C  • 

Ifraelita;  Reges  ,  qua  ratione  oleo  ungerentur.  1077.  B. 
1076.  A. 

Ifraelita;  buccina  excitabantur  ad  acclamandum  novo 
Principi.  1081*.  D. 

Ifraelita;  tubis  ac  cornibus  fgna  canebant ,  cum  Rex 
confalutandus  ejfet.  1082.  D. 

Ifrael iticae  Reipub.  ordo  laicalis  ex  duodecim  Tribubus 
conflabatur.  758.  D. 

Ifraeliticas  Reipub.  ordo  Ecclefiaflicus  ex  Tribu  Levi- 
tica  confhtuebatur.  ibid. 

Ifraeliticae  tribus ,  divina  hareditatis  titulo  ficrisin  Lit¬ 
teris  Jignificantur.  905.  D. 

Ifraelitas  Reges  curru  vettos  fufpicatur.  931.  F. 

Ifrael  itas  pctujfe  a  Samuele  ,  ut  Regem  eis  proficeret  , 
ritu  Genuum  oflenditur.  1059  A. 

Ifraelitica  Refpub.  habuit  ordinem  Eccleflafticum  ,  fi 
latcalem.  778.  C. 

Ifraelitici  exercitus  difpofltio  ,  fi  valor  ,  qua  ratione 
celebretur  a  Propheta  David  in  Pfalmis.  920.  B. 

Ifraelitici  exercitus  difpofltio  quam  laudabilis  apud  Ba- 
laam.  904.  C. 

Ifraelitici  exercitus  valor ,  fi  decor  in  alis  columba  ,  fi 
aurato  tergo  ,  quam  pulchre  ojlendatur.  907.  F. 

Ifraelitis  ,  dum  erant  in  Deferto ,  non  licuit  Regem  eli¬ 
gere.  808.  D. 

Ifraelitis  jus  erat  exquirendi ,  quem  Deus  illis  Regem 
defgnafiet.  81  I.  B. 

Ifraelitis  non  licebat  alienigenam  aliquem  in  Regem  eli¬ 
gere.  ibid.  C. 

Ifraelitis  vetitum  erat  componere  olem  flmile  oleo  confe- 
crationis.  877.  D. 

Ifraelitis  non  licebat  foedera  fancire  ,  nfi  in  Tabernacu¬ 
lo  ,  aut  tn  Templo.  1 114.  A. 


ENT  ENTI  ARUM. 

Ifraeiiticus  Rex  flipabatur  militibus  cljpeum  aureuni 
geft antibus.  898.  C. 

Ifraeiiticus  exercitus  divina  hared.itatis  vocabulo  flgni- 
fleatur.  903.  E, 

Juda?i  quare  ad  foannem  fi  Chriftum  concurrerent ,  ut 
baptizarentur,  i^o.  D. 

Judaei  balneum  purificati  egredientes  omnium  contattum 
declinabant .  175.  C. 

Juda;i  ubi  virginem  primo  congreffu  violaffent ,  illico  ab- 
Jitnebant  ,  donec  aqua  luflrati ,  una  cum  uxore  puri¬ 
ficarentur.  177.  E. 

Judasi  ,  cum  de  Chnfli  morte  agerent  ,  renunciarunt 
juri  ,  quod  habebant  petendi  Rxgem  a  Deo.  81  2.  B. 

Judiei  cur  Chrtfli  faciem  velaverint ,  quando  illudebant 
ei.  979.  B. 

Judaeos  ex  Creta profugosTacitus fafo  exiflimavit .  874. 

Judaeorum  dijfldium  cum  Samaritanis  de  loco  adoratio¬ 
nis  explicatur.  597.  F. 

Judices  quando  difp  en  fandi  ,  quando  vero  non  dtfpen- 
fandi ,  m  legibus  a  Deo  latis  potefiatem  haberent.  400. 

Judices  non  habebant  jus  exeqnendi  legem  ,  in  qua  da- 
tuebatur  poena  per  hac  verba ,  Excidetur  de  populo 
fuo  ,  fi  fimi  lia.  402.  F. 

Judices  quam  auttontatem  haberent  a  Deo  in  gente 
Ifraelitica.  768.  E.  “ 

Judicialia  pracepta  non  ligabant  Gentiles  in  propriis  re¬ 
gionibus.  378.  C. 

Judicialia  prscepta  non  obligabat  Ifraelitas  degentes  fub 
alienis  Principibus ,  fi  extra  propriam  Rempublicam. 
ibid. 

Judiciorum  nomine  qua  pracepta  flgnificentur  ex  phrafi 
Sacrarum  Litterarum.  1027.  C. 

Judiciorum  nomine,  Jignificantur  leges  ad  politiam  Ifra- 
'ei 'it  icam.  561.  E. 

Judith  Hdofernem  ut  allidat  ,  unguentis  dat  operam. 

Jura  Regni  Ifraelitici  Pontifex  Regi  tradebat.  1092.B. 

Jurabant  obedientiam  Imperatori  ,  milites  omnes ,  qui 
veniebant  in  exercitu.  759.  B. 

Juramenti  forma  apud  Ifraelitas.  1 128.  C.  Apud  Gra- 
cos.  ibid. 

Juramentum  per  haflam  ,  quid  flbi  vellet,  1 113.  A. 

Juramentum  quid  fit,  1145.  B. 

Jui  amentum  m  foederibus  firmandis  interponebatur i 

1 126.  E. 

Jurandi  ritus ,  (fi  caremonia  declarantur ,  iljo.  E. 

Junfdi£lio  unde  dicatur.  I  141.  F. 

Jus,  gentium  quid  fit.  390. 

Jus  a  poffejfione  diflingmtur  a  Jurifperitis  ,  (fi  merito. 
1034.  D. 

Jufhtia;  vocabulo ,  religio  in  [acris  Litteris  figni fleatur, 
800.  D. 

K. 

JUYphi  erat  myflica  compofitio  aromatica  tAEgyptiis  ad 
flujfumigta  Deorum.  320.  A. 

L . 

Abiorum  venuflas  non  in  candore  ,  fed  in  purpu¬ 
reo  fpettatur.  134.  D. 

Labri  locus  cur  ejfet  inter  Tabernaculum  fi  altare. 

543-  F- 

Labri  nomma  ,  fi  etymon.  744.  D. 

Labri  aqua  non  erat  ad  tollendas  legales  immunditias . 

692.  C. 

Labrum  in  Tabernaculo  Dei  ,  pofltum  erat  ad  ablutio¬ 
nem  pedum  tantum  fi  manuum.  743.  E. 

Labrum  vas  balnearium  dicebatur  quafi lanabrum.  177. 
B. 

Gggg  z  Lap 


INDEX 


Labrum  cur  diceretur  mure.  690.  C. 

Labrum  aneum  quod  fecit  Moyfes  in  tabernaculo  ,  non 
fuit  facium  ex  fpeculis  mulierum  i  fed  fallo  prius  , 
faecula  mulierum  qua  m  confecratione  tabernaculi  ibi 
excubaverunt ,  fuerunt  illi  fuper  impofta.  42.  C. 

Lacedaemones  ferrea  moneta  utebantur.  3°5’-  A. 

Lacedaemones  ad  Regum  cuft odiam  gener ofiffimos  feli- 
gebant.  881.  C. 

Lacedaemonum  Reges  tercentorum  nobiliorum  Satellitio 
flipabantur .•  847.  E. 

Laetitia  efi  animi gefiientis  jucunditM.  1 1  z.  A. 

Laetitia  &  gaudium  promifcue  fumuntur  ab  a  ultor  ibus. 

1 14.  A. 

Laicalis  regimen  apud  Hebraos  monflratur.  761. 

LaicalisT?^^  Ifraehtica.  Reipublica, ,  fub  vocabulo  Do¬ 
mus  Ifrael  figmficatur  m  focris  libris.  759.  B. 

Lamina  fanlla  ,  in  qua  wcifum  erat  Dei  nomen  ,  fuit 
aurea,  toot.  D. 

Lamina  fanlla  ,  corona  vitta  hyacinthina  confringeba¬ 
tur.  ibid.  E. 

Lamina  fanlla  ,  qua  voce  diceretur  hebraice.  ibid.  F. 

Lamina  fonti  a  ,  curnez.er  hebraice  diceretur .  1003.  F. 

Laminae  fanlla  fgura,  999. 

Laminam  fonllam  ,  regium  tegumentum  habuiffe  negant 
Rabbim.  1003-  C. 

Lapide  unito  loca  facra  veteres  indicabant.  408.  D. 

Lapides  m  acervum  agglomerabant  ,  qui  confoedera¬ 
bantur  ,  &  foederis  tejles.  1  12 1.  A. 

Lapides  rudes  oleo  focrabant  interdum  veteres.  406.  F. 

Lapides  terminales  alicui  Numini  dedicabantur.  407. 
A. 


Lapides  facri  unlli  a  veteribus ,  etiam  tituli  appellaban¬ 
tur.  409.  E. 

Lapides  duodecim  in  conflrullione  altaris  ab  Ifraelitis 
affumebantur.  ^98 .  C. 

Lapides  in  conflrullione  altarium  apud  Ifraelitas  ,  qua 
ratione  difponendi  efent.  y<y6.  A. 

Lapis  adjutorii  erat  extra  urbem  Mafphath.  948.  D. 
Lapis  erellrn  in  foedere  Jacobi  &  Laban  ,  lapis  termi¬ 
nalis  fuit.  407.  F. 

Lapidibus  pragrandibus ,  loci  alicujus  fanllitas  denota¬ 
batur.  1 1 1 3.  C. 

Latini  Regis  folium  prope  facras  aras  habebatur.  1 140.B. 
Latinus  Rex  munera  Trojanis  mittit.  579.  C. 

Latinus  Rex  ,  qua  dona  miferit  tAlnea.  1147.  E. 
Latum  clavum  ab  Hetrufois  Romam  acceperunt,  1020. 
D. 

Latum  clavum  ,  quinam  inter  Romanos  primus  gefla- 
verit.  ibid. 

Latus  clavus  Romanorum ,  cujus  effet  forma,  ibid. 
Lavabantur  veteres  honefliores  hora  pomeridiana.  184. 

F. 


Lavabantur  interdum  veteres  non  folum  ante  coenam , 
fed  etiam  poflquam  ccenaffent.  173.  B 
Laurea  coronabantur  m  conviviis.  129.  F.  13O.C. 
Lauro  in  honorem  Apollinis  coronabantur  veteres.  127. 

D. 

Lauro  Phoebi  area  verrebatur.  416.  E. 

Lautitiae  veterum  in  conviviis  ,  funt  inexplicabiles. 
207.  A. 

L.ebetes  erant  vafa  ad  excinerandum  altare.  672.  D. 
Lebetum  nomine  ,  qua  vafa  fignificentur  m  ufurn  alta¬ 
ris.  671.  F. 

Ledtica  quomodo  diflingueretur  a  tenfa.  919.  F. 
Ledfcicas  ufus  apud  Romanos  fohus  Imperatoris  erat. 

ibid. 

Lebticarum  ufitm  in  Romana  Repub.  Julius  Cafar  re- 
prejfit.  928.  A. 

Ledhicarum  antiquarum  forma,  ibid.  C. 

Ledticarum  ufus  erat  apud  Reges  Bithynia.  5)30.  A. 
Lecythi  forma  aperitur.  229.  D.  CT  jequentib. 
Lecythus  Sareptana  multeris  ,  cujus  forma  efet  expli¬ 
catur.  22(5.  C. 


RERUM, 


Lecythus  Gracorum  idem  quod  ampulla  olearia  Latino¬ 
rum.  227.  E. 

Lecythus  diftinguitur  'a  lenticula.  228.  B. 

Lecythus  per  E  breve  fignifcat  edulium  ,  Jive  etiam 
lentem  ,  per  E  longum  fogmfcat  vas  olearium,  ibid. 

B.  C. 

Lecythus  unde  fic  dicatur,  ibid  C. 

Lecythum  vas  unguent arium-futffe  ofienditur.  ibid.  E. 
Lecythizare  efi  eleganter  fcribere.  229.  A. 

Legalis  munditiei  confuetudo  antiquijfima  apud  Hebra- 
os.  926.  C. 

Legati  antiquitus  ,  Durum  &  oleam  lana  involutas 
geftabant.  406.  B. 

Lege  aliqua  apud  Ifraelitas  vetitum  erat  Reges  injuria 
afficere,  iogy.  C. 

Leges  conduntur  vitiis  cognitis.  916’.  E. 

Leges  cdtremoniales  curjuflitia,  vocabulo  dicantur .  1017. 

D. 


Leges  Regni ,  qua  dicantur  in  Scripturis.  1110.  C. 
Leges  tradita  Ifraelitis  m  Smai  non  fuerunt  obfervata 
ab  illis  ,  pnufquam  inducerentur  m  terram  promijfio- 
nis.  jj6.  B. 

Leges  divina  non  femper  obligant  ad  peccatum  mortale. 

386.  D. 

Leges  humana  ,  quoties  habent  annexam  poenam  Ec - 
cleliafhcam  ,  mortali  culpa  tr  an  for  effores  ligant.  287. 


A. 


Leges  divina  ,  quibus  ultimi  fupplicii  annexa  efi  poena , 
dicuntur  poena  animadverfioms.  39 r*  E. 

Leges  divina  ,  qua  poenam  ultimi  fupplicii  annexam 
non  habent ,  poena  commonitionis  dicuntur,  ibid.  C. 

Leges  Mofoica  foedere  firmata  fuerunt.  ySg.  H. 

Leges  qua  habent  vigorem  ab  elethone  Principis  ,  & 
Populi  affenfu ,  non  funt  omnino  juris  divini ,  fed  hu¬ 
mani.  570.  A. 

Legibus  a  Deo  latis  Ifraelita  fe  obligarunt  3  hac  condi¬ 
tione  ,  ut  in  terram  promiffionis  ab  eo  induceren¬ 
tur.  587.  D. 

Legio  Romanorum  ex  denis  cohortibus  confiituebatur . 
844.  D. 

Legio  ditia  efi  'a  legendo  robufiiores  milites,  ibid. 

Legiones  a  Romulo  ex  tribus  peditum  militibus  confii- 
tuta  fuere  :  ad  quaterna  millia  fub  Publicola  ,  ad 
quinque  millia  in  bello  cum  Anmbale ,  ad  fex  millia 
fob  Scipione  Africano  au  Ita.  843.  D. 

Legiones  ftipatorum  regis  m  Ifrael  quotis  ex  militibus 
conflit  ut  a  fuerint,  ibid  E. 

Legiones  Cerethi  &  Phelethi  ,  erant  ejufdem  muneris f 
ac  Pratorta  Romanorum.  844.  B. 

Legis  autloritas  efi  maxima.  389.  F. 

Legis  Mofaica  praeopta  non  obligabant  Ifraelitas  ,  nifi 
pofl  caremomas  foederis.  3 77.  F. 

Legis  facra  tabula  pofl  confecrationem  facra  arca  ,  in  ea 
wclufa  fuerunt.  4 76.  E. 

Legis  vocabulo  quinque  libri  Moyfis  communiter  apud 
Hebraos  accipiuntur.  1026.  B. 

Lemnii  commeatum  Gracisin  Trojana  expeditione- adfe- 
rebant.  z 96.  A. 

Lemnifci  erant  filamma  ,  quibus  ferta  componebantur. 


988.  A. 

Lens  non  efi  coloris  purpurei.  697.  D. 

Lenticulae  olearia  forma.  63.  E. 

Lenticula  olearia  diflinguebatur  a  lecytho.  218.  B. 
Lenticula  a  lente  fic  appellata  fuit.  231.  D. 
Lenticulam  oleariam  fecum  deferre  veteres  confueve- 
runt.  ibid.  D. 

Levitarum  munus  erat  luflrare  aream.  43$-  E. 

Levitas  ,  filiorum  Ifrael  nomine  ,  interdum  non  com¬ 
prehenduntur.  370.  E. 

Levitas  in  bonis  Ijraelitarum  ,  ut  Legatarii  veniebant. 

3 73.  E.  ' 

Levitas  ad  minifleriaTabemaculi  defiinati fuerunt men- 
fe  fecundo ,  anni  fecundi  ab  exitu  de  <~/£gypto.  684.  D. 

Le- 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM, 


Levitica  Tribui  non  venit  in  numerum  duodectm  T ribuum  , 
Ifrael.  777.  A.  ibid.  C. 

Levitica  Tribus  in  Ifrael  diverfum  confiituebat  ordinem 
a  Luco.  1068.  C, 

Levitis  tantum  concedebatur ,  circa  Tabernaculum  ba-  j 
bitare.  607.  D. 

Lex  qua  ratione  obliget  ad  mortale  peccatum.  ;8;.C.  [ 

Lex  qua  ratione  ad  [olam  externam  pcenam  tranfgrejfo-  I 
rem  liget,  ibid.  E.  j 

Lex  in  dedicatione  alicu]us  rei  ,  eidem  decernebatur.  I 

451.  E. 

Lex  cultus  olei  confecratronis  ,  habet  annexam  poenam  i 
commonitionis ,  &  animadverfonis.  587.  A. 

Lex  in  qua  dicebatur  morte  moriatur  ,  erat  indifpen- 
fabilis.  400.  F. 

Lex  in  qua  dicebatur  occident  eum  ,  vel  Jlmile  quid ,  ( 
difpenfabihs  erat.  401.  D. 

Lex  m  qua  tranjgrejjbn  indicebatur  poena  pecuniaria  , 
tranfgrefforem  ligabat  m  foro  confcientia  ,  judices  ve¬ 
ro  in  foro  fori.  40Z.  C. 

Lex  m  qua  transgrejfori  poena  indicitur  his  verbis :  Ex¬ 
terminabitur  de  populo  fuo  ,  vel  fimilibus  ,  neque 
judices  ,  neque  tranfgrejfores  obligabat  ad  exequutio- 
nem.  ibid,  E. 

Lex  Mofaica  non  obligabat  Gentiles.  574  F. 

Lex  Mofaica  quantum  ad  aliqua  obligabat  illos  Genti-  ' 
les  ,  qui  Deum  Hebraorum  verum  ejfe  Deum  cogno- 
vijfent.  376.  A.  377.  A 

Lex  Mofaica  trifariam  dividitur  ;  nempe  in  pracepta 
moralia,  caremonialia  ,  &  judicialia.  3  77.  C. 

Lex  tradita  a  Deo  Ifraelitis  per  Moyfem  cur  verba  f  ce¬ 
dens  in  facris  litteris  dicatur.  778.  C.  760.  C. 

Lex  Mofaica  non  ligabat  jure  divino  ,  fed  jure  huma¬ 
no  quodammodo  ipfos  etiam  Ifraehtas  7.'  9.  A. 

Lex  Mofaica  circa  externas  caremomas  potijfmum  ver- 
fabatur.  647.  F.  687.  E. 

Lex  Mofaica  mularum  ujum  minime  vetuit.  937.  D. 

Lex  eft  mutus  magiflratus.  1027  D. 

Lex  Dei ,  Teflimonn  vocabulo  Jignificatur  in  facris  lit¬ 
teris.  1026.  F. 

Lex  poenalis  firiEle  accipienda  efl.  1057.  E. 

Lex  a  Deo  Hebr&is  tradita  ,  cur  lex  foederis  diceretur. 

1 107.  A. 

Libamina  ficrorum  erant  exordia  apud  veteres  223.  B. 

Libamina  non  fundebantur  m  menfa  panum  rropofitio- 
ms.  ibid.  E. 

Libaminum  vocabulo  quid  veniat.  1119.E. 

Libaminum  ufus  frequentijfimus  in  facrtficiis  veterum. 
496.  E.  &  feqq. 

Libaminum  nomine  in  facris  veniebat  vinum  ,  fcera 
&  alta  liquida.  701.  F. 

Libare  aliquid  Diis  in  principio  convivii  boni  ominis 
caufa  veteres  folebant.  222.  F. 

Libare  quidfignificet.  496.  E.  &  feqq. 

Libare  fiat  etiam  pro  effundere.  702.  D. 

Libatio  efientialis  in  facris  veterum  cenfebatur.  497.  C. 

Libatio  erat  proprie  vini  pragufiatio  in  facnficiis.  ibid. 

Libationes  in  facris  ,  numerabant  veteres  ad  numerum 
annorum  illius  pro  quo  facrificabatur.  499.  F. 

Libationis  fotma  verborum.  700.  A. 

Libatoria  vafa  erant  ad  ufum  vini  praguflandi  in  facri- 
ficiis.  707.  D. 

Libatoria  erant  illa  vafa  ,  qua  fimpula  dicebantur  ab 
ethnicis.  706.  F. 

Libatoriorum  forma.  707.  A. 

Libra  apud  Latinos ,  &  alias  nationes  nomen  efi  ponde¬ 
ris.  297.  B. 

Libra  nummi  cujufdam  nomen  efi.  3 1  o.  B. 

Lilia  quafi  oleum  latitia  componebant,  ibid. 

Lilia  rubea  componendis  unguentis  prafiantiffima.  133. 

E. 

Lilia  facri  Candelabri  cujus  forma  effient .  728.  A, 


Lilii  &  lirii  drfrimen.  13  3. E. 

Lilio  in  conviviis  ,  fefiifque  diebus  Ifraelita  Utebantur, 

fiV'  A- 

Lilio  Ifraelita  in  conviviis  coronabantur,  ibid.  E. 
Lilioium  plura  genera  recenfentur.  133.  C. 

Lilium  fufon  d  telum  a  Perfis  &  Gr&cis  117.  A. 
Lilium  rofa  fiunonis  dicebatur.  1 16.  13. 

Lilium  ,  D eneris  obleblamentum  a  veteribus  dicebatur , 
137.  A. 

Linguaium  varietas  apud  Gracos  jsnde  ‘originem  tr axe^ 
nt.  1  1  f .  F. 

Linitura  digiti  ,  fiquebatur  afperfionem  facri  olei  ,  in 
confecratione  altaris  ,  &  labri.  661.  C. 

Linitione  facri  olei  Sacerdotes  Summos  confecrari  ,  fal- 
f 0  nonnulli  exijhmarunt .  716.  B. 

Littera  71  maximam  toabet  energiam  m  phrafi  ferarum 
litterarum  m  Lingua  finita.  75 7.  E. 

Littera  fiod  m  fine  ahcujus  vocis  ,  gentiliacum  illud  no¬ 
men  fore  fubindicat.  871.  F. 

Litteralis  fenfus  ferarum  litterarum  facit  ad  argumen¬ 
tum  fidei.  899.  D. 

Loquendi  verbum  ,  quando  vim  pracepti  teneat .  368. 

Loti  muficaha  erant  inflrumenta.  1 19.  C. 

Loti  color  purpureus .  698.  F. 

Loti  vana  genera,  ibid. 

Lotophagorum  Africa  populorum  villui  favijfimus. 
ibid.  B. 

Lotum  fummo  in  pretio  habebatur  apud  veteres .  697. 

E. 


Lotum  gultavit.  adagium,  ibid.  F. 

Lucerna  cum  fcrificio  Priapi  ,  &  tripode .  627.  Eo 
677.  E. 

Lucerna  quomodo  a  lampade  diftinguatur.  21.  F. 

Lucerna  ferum  portendebat  ,  reiigtonifque  zAEgyptia 
hieroglyphicum  fuit .  22.  C. 

Lucerna  T enen  dicata  ad  lupanaris  nota.  30.  A. 

Lucerna  monolychnis  penfilis  exorientis Ecclefi 'a.  34  B. 

Lucerna  antiqua  prafiantiffima  forma  fovi  dicata.  36.  A« 
ferificium  Pnapejum  erat  illi  in  fupenora.  ibid. 

Lucernae  feptuagmta  feptem  erant  m  templo  Salomonis. 
27.  E. 

Lucernas penfihs  nullus  ufus  in  tabernaculo  Dei,  28.  C. 

Lucem x  forma  ,  quam  ex  Apulejo  Ifidi  Antifies  primus 
m  pompa  deferebat.  3  1 .  A 

Lucernas  candelabri  monolychna  erant ,  34.  A. 

Lucernae  candelabri  fanlli  non  erant  catenulam,  ibid. 
E. 

Lucernae  candelabri  amygdalinam  habebant  formam. 
ibid.  F.  &  a  tergo  habebant  manubrium  quo  fiper- 
imponi  candelabro  ,  ac  removeri  poffent.  36.  A. 

Lucernae  candelabri  finiti  igne  filari  opera  fpeculorum 
haufio  ,  primo  fuere  accenfi.  42.  F. 

Lucernae  candelabri  fis  finguU  mfcnpta  erant  nomini¬ 
bus.  76.  C. 

Lacernae  feri  candelabri  quotidie  ,  mane  &  vefpere 
parabantur.  68.  D. 

Lucernam  inextinltam  in  coenaculis  Romani  dimitte¬ 
bant  ,  quod  illam  extinguere  nefas  putarent.  22  C. 

Lucernarum  ufus  m  ccenis  frequentijfimus  apud  veteres , 

7.7.  F. 


Lucernarum accenfio  MEgypt iorum  fefium.  22. E  erat  in 
memoriam  necis  primogenitorum  m  exitu  filiorum 
Ifrael.  23.  F. 

Lucernarum  fefium  MEgyptiorum  agebatur  in  plenilunio 
Martii.  24.  D. 

Lucernas  Sabbatis  Romani  accendebant.  27.  A. 
Lucernas  in  candelabro  finito  ordinare  fummi  erat 
Pontificis.  49.  B. 

Lu  cernas  unguentis  nutrire  aliquibus  fuit  in  ufu,  1 8. 

13  • 


L 


ucernis  penfihbus  utebantur  in  ccenis  Romani . 
his  etiam  colebant  idola ,  27.  A. 

GSSg  5 


2 6.  D. 


Lu= 


INDEX 

Lucernis  penfihbus  ditychnibus  Chrtfti  nomine  infini¬ 
tis  ufi  fiunt  in  oratoriis  &  templis  primitiva  ecclefia 
chrifliani.  28.  B.  ibi  ejus  forma  traditur. 
Lucernis  facris  toties  renovabatur  mixus  ,  quoties  oleum 
immittebatur.  36.  E,. 

Ludtus  caufa  quanam  facerent  veteres  tam  viri  quam 
mulieres.  3 6 .  A. 

Ludos  qui  mftituijfent  ,  oleum  quoque  prabere  confo- 
num  videbatur.  i6j  D. 

Lumen  efi  nota  mutationis  d  pejore  in  melius.  11.  F. 
11.  A. 

Lunam  in  calceis  deferebant  Graci  &  Romani.  247.  E. 
Lunulffi  in  altaribus  veterum  ,  qua  m  nummis  vifun- 
tur  ,  cujus  effent  ujus .  66 9.  A. 

L.ultrabantur  'a  veteribus  urbes,  agri ,  ovilia  ,  &  aha. 

432,.  B. 

Luftrabantur  igne  ,  vel  aqua.  433*  A. 

Lultrales  aqua ,  etiam  ante  legem  Ifraelitis  ufui  fuerunt. 
436.  B. 

Lultrare  fumitur  hic  pro  purgare  d  prophanitatibus. 

435', 

Lultrari  tenebantur  qui  cum  Deo  aduri  fuijfent. 441  .F . 
Luit  rari  curabant  veteres  ab  alus  ,  qui  mundi  ejfent. 

693.  B. 

Luitrado  manuum  neceffario  prarequirebatur  in  facris 
Ethnicorum,  747.  C. 

Luitrado  pracedebat  reliquas  omnes  c&remonias  dedica¬ 
tionis.  641.  A.  ibid.  D. 

Luitrado  aqua  expiationis  fiebat  ,  Cir  oblationem  rei , 
qua  Deo  dedicabatur ,  fubfequebatur.  ibid. 

Luitrado  area  pracedebat  reliquos  confecrationis  ritus. 
439.  C. 

Luitrado  Sacerdotum  pracejjit  eorundem confecrationem. 
687.  C. 

Lultntionum  varia  genera  apud  ethnicos.  689.  C. 
Lucrationibus  cenfebatur  aptiffima  aqua  maris.  689.  D. 

dr  maxime  apud  Ethnicos,  ibid.  E, 

Lultrationi  area  wfumebant  feptem  dies lfraelita.^o  A. 
Lux  cceleflium  virtutum  vehiculum  dicebatur ,  per  quod 
illa  hominibus  dr  terra  communicantur .  1 1.  E. 
Lychnorum  dfcnmwa  ,  &  nomwia  vana.  717.  E, 

M. 

MAcedonicus  pileus  ,  qui  caufa  dicebatur  ,  qua¬ 
lis  effet.  985".  F. 

Machabai  cur  Romanis  fcutum  aureum  dona¬ 
verint ,  non  Spartiatis ,  in  feriendo  foedere.  890.  B. 
Mac  hara  quodnam  genus  gladii  cjfet.  1 123.  A. 
Macula  unguenti  fieri  erant  ad  decorem  Sacerdotibus 
Ifraelitis.  jiz.  D. 

Maandri  fluminis  fontes  ad  Celeres  montes  confiituuntur 
'a  Ptolemao.  857.  A. 

Magi  dicuntur  populi  qui  Adagoam  Provinciam  incolunt. 

45/ 

Magi  lirat  ui  fatellitium  debetur.  847.  F. 

Magiltratus  efl  viva  Lex.  1027.  D. 

Magiltratus  Ifratlitici  ,  in  facris  litteris  majores  natu 
appellantur.  427.  E, 

Magiltratus  juxta  legis  pmferiptum  in  fubditos  audori- 
tatem  habent.  399-  A. 

Magmentum  quid  figmficet.  431.  F. 

Manuum  luf  ratio  m  quibufeumque  facris  prarequireba¬ 
tur.  542.  D. 

Manuum  luftratio  in  quibufeumque  facris  prarequireba¬ 
tur.  742.  D. 

Manuum  alicui  impoftio  ,  facerdotis  munus  erat.  1072. 

B. 

Manuum  in  homine  excellentia.  1086  E. 

M  anuum  plaujus  quid  fignificet  1076. 

Manuum  plauju  approbabamur  atla.  1090.  A. 
Manuum  m  vertice  viduna  tmpoftione  }  fraelita  eam 
devovebant.  1 1 2 1 .  C. 


RERUM, 

Manus  qua  poftes  Lemph  tenerent  ,  in  dedicationibus 
requirebantur  apud  Romanos.  43 1 .  B. 

Manus  impoftio  erat  de  effentia  cujufcumque  oblationis 
Ifraehtarum.  641.  B.  ibid.  D. 

Manus  dextera  pollex  fanguwe  expiabatur  ,  dum  confe- 
crarentur  Sacerdotes.  706.  E. 

Manus  minorum  Sacerdotum  non  ungebantur  facro  oleo. 
719.  C. 

Manus  cur  ofculanda  porrigatur  a  Principibus.  964  B. 

Manus  Imperatoris  ofculabantur  ,  cum  reverteretur  ex 
bello.  970.  B. 

Manus  Principis  exofculari  folitas  apud  Ifr  ai  litas ,  oflen - 
ditur.  ibid.  E. 

Manus  militum  fligmatinabantur.  1074.  E. 

Manus  in  homine  ,  reliquorum  membrorum  munera  ob¬ 
eunt.  1087.  A. 

Manus  loquuntur  diverfs  idiomatibus.  ibid. 

Manus  dare  ,  quid  importet  in  facris  Litteris.  1 124. 
B. 

Manus  in  folio  Regis  Salomonis ,  quales  efent.  1 149.  D. 

Margaritas  grandiores  Elenchi  apud  veteres  dicebantur. 
240.  E. 

Mari  fujfumigationes  in  comitiis  veterum.  2 77.  C. 

Marum  quodnam  genus  planta  ft.  276.  C. 

Manna  aqua lufiratiombus  aptiffima  cenfebatur.  689.  E. 

Maris  rubri  littora  anniverfarfe  exfccabantur.  422.  F. 

Marlia  ab  Apolline,  quo  in  loco  excoriatus  fuerit.  868.  C. 

Malorethi  Rabbini  ,  qua  ratione  curaverint  illibatam 
fervare ficram  Scripturam.  916.  D. 

Malpbath  ,  locus  erat  fi cri ficus  &  orationibus  def  ma¬ 
tus.  889.  A. 

Materiam  carere  omni  adu  negavit  Plutarchus,  108.C. 

Medicina  morbis  cognitis  adhibetur.  916.  D. 

Megalarti,  &  Adegalomaf  fefli  dies  panum  erant.  487.  E. 

Medi  ,  ac  Lydii  mutuum  fanguinem  lingentes  pacifce- 
bantur.  1  1 17.  C. 

Mei  d  compoftione  olei  Confecrationis  excludebatur.  364. 

D. 

Melchifedcch  typum  Salvatoris  noflri  expreffit.  798.  Ei 

Melchifedcchi  fanditas  aperitur,  ibid.  F. 

Meleager  urbi  Chalidonia  fuccurrit.  874  F. 

Membrorum  durities  in  milite  ac  Duce  def  deratur.  804. 

D. 

Menda  exemplarium  Hebraorum  916. 

Mens  qualis  in  dedicationibus  Templorum  requireretur  , 
m  his  qui  dedicabant.  428.  E. 

Menfa  Panum  Propofitioms  prius  in  Tabernaculo  fiatu- 
ta ,  quam  confecrata  fuit.  474.  C. 

Menfa  facra  ,  Delphica  fuit  ftmilis.  479.  D. 

Menfa  facra  fuppelledilis  ,  quanam  effet.  464.  C. 

Menfa  facra  prius  luflrata  ,  expiata  , '  &  unda  fuit  , 
quam  eidem  panes  Propof  t tonis fupenmponerentur.  ibid. 

E. 

Menfe  facra  forma  ex  Rabbinis.  479.  F. 

Menfas  facra  forma  ex  Torniello  ,  &  aliis.  480.  B. 

Menfa;  facra  forma  de  mente  audoris.  484.  A. 

Menluras  altaris  'a  Deo  definitas ,  Ifraehta  nullo  unquam 
tempore  excefierunt.  613.0.  6zi.  B. 

Mentagra,  morbi  genus. 

Mentagra  factem  Principis  prinfo  infecit.  965.  F. 

Merantae  ,  &  ferfonita  in  motione  cafirorum  Ijraelita- 
rum  reliquas  tribus  pracedcbant .  438  A. 

Mellite ,  fub  Salomonis  figura  ,  ratione  valoris ,  Regnum 
adjudicatur.  802.  F. 

Mefliam  quo  genere  adorationis  adorandum  Propheta pra- 
dixent.  976.  F. 

Melfias  promifus  efi  m  foedere  ,  quod  Deus  cum  Abra- 
hamo  pepigit.  I127.  D. 

Metaphoia;  a  rebus  dignioribus  fumi  debent.  941.  D. 

Metalli  frujlulis  ad  emtiones  veteres  utebantur.  297.  A. 

Metellus  ignem  m  ade gravantem  vefie  repreffit.  928.  B. 

M  etcllus  vehebatur  ledicc.  m  Senatu,  ibid. 

Metellus  Diademati  nomen  cur  habuerit.  986.  F. 

Mili- 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


MilitanJi  peritiam  Ifraelita  a  Gentibus  didicerunt.  871. 

D.  ' 

Militares  ordines  quibus  vocabulis  flgnificentur  ,  dr  di- 
ft dignantur .  765. 

Mtl  itare  juramentum.  779.  C. 

Militares  ordines  ad  Regiam  eleffionem  convenerunt.  781. 


Mil  itaris  ordo  pernecefarius  in  quacumque  Republica. 
76).  B. 

Militaris  peritia  in  Principe  ,  quam  proficua  Jit  Respu¬ 
blica.  805.  C. 

Militaris  peritia  alicujus  ,  Rempublicam  ad  Regiam  il¬ 
lius  eletlionem  permovet.  806.  B  D. 

Militaris  virtus  ,  qua  dithone  Jignificetur  in  fer ip turis. 
882.  B 

Militaris  peritia  ars  ,  in  quo  ft  pofita.  885.  E. 
Militaris  peritia  quanta  fuerit  aftimatioms  apud  veteres. 
904.  A. 

Milites,  Saulem  comitati  funt  divino  afflatu.  861.  D. 
Milites  deducendi  norma  notiis  tempore  ex  mfiitutis  Gra- 
corum  868.  A. 

Milites  gravis  armatura  pramktebantur  a  Gracis  in  de¬ 
ducendo  milite  notiis  tempore.  868.  C. 

Milites  ,  qui  occubuiffent  in  bello  ,  fuper  fcuta  refere¬ 
bantur.  875.  B. 

Milites  gregarii  ab  illuflrioribus  ,  orrtamentis  militari¬ 
bus  diflwguebantur.  894.  A. 

Milites  ,  qui  praclanora  facinora  in  bello  peregijfent , 
fcuto  aureo  donabantur.  908.  A. 

Milites  cur  Chnflum adoraverint  m  Pilati  palatio.  976. 

B. 


Milites  Chriftum  illudentes  ,  cur  genua  fletlerent.  962. 
E. 

Milites  Pilati  cur  in  Chrifti  faciem  expuerint.  968.  A. 
Milites  Pilati  cur  convocaverint  cohortem  totam  ,  cum 
Chnflo  illudere  vellent.  969.  F. 

Milites  Pilati  cur  alapis  ,  Chrifti  faciem  percuterent. 

97 1  •  B- 

Milites  Pilati  in  falutando  Chriflum }  d  quibus  formam 
acceperint.  974.  B 

Milites  Piiati  cur  f  aerum  Chrifli  caput  arundine  percu¬ 
terent.  982.  E. 

Milites  in  brachio  flygmat itabantur.  1074.  C. 
Militibus  cetratis  Princeps  ftipabatur.  872.  B. 
Militibus  illuflrioribus  ac  nobilioribus  Reges  Iflrael  flipa- 
bantur.  880.  B. 

Militum  antiquorum  ftudium  in  exornando  fcuto.  896. 

D. 

Militum  in  Chriflum  illuflones  a  caremoniis  inaugura¬ 
tionis  fuerunt  fumpta  968  B. 

Mimica:  gefttculationes  Prophetarum  ,  exemplis  mon - 
flrantur.  1062.  C. 

Mimicis  gefliculationibus  cur  veteres  Propheta  uteren¬ 
tur-  ibid. 

M  ina  hebraica  ,  cujus  ponderis  ejfet.  719.  A. 

Minerva  oleum ,  &  oleam  reperit.  9.  B. 

Miniffcer  confecrationis  prima  ,  Aloyfes  fuit.  727.  F. 
Mmifterium  facri  olei  ,  minoribus  Sacerdotibus  conce¬ 
dere  non  efi  incongruum  m  lege  APofaica.  726.  A. 
Miracula  ,  qua  non  funt  fupernaturalia  fecundum  fub- 
flantiam ,  dum  Deus  operando  naturalibus  utitur  cau - 
fls.  421.  D. 

Mitra  EpifcopaUs  unde  acceperit  tanias  in  occipitio. 
1004  C. 

Moenia  civitatis ,  &  pomerium  fantla  dicebantur.  267. 
C. 


Mola  falfa  ,  &  vino  ,  viEhma  antequam  mati  aretur 
ab  ethnicis  infpergebatur  ex  ritu  facrorum.  498.  D. 

542.  F. 

Molliorum  hominum  erat  ,  foleatos  in  arena  detineri. 

161.  C. 

Monarchia;  regimen  quale  proprie  dicatur.  563.  F.  768. 
F. 


Moneta  ferrea  fuit  communis  Romanis,  Gracis ,  Perfls, 
&  alus.  304.  E. 

Moneta  argentea  (f  aurea  quando  coeperit  apud  Roma¬ 
nos.  502.  B 

Moneta  flgnata  m  emptionibus  numerabatur ,  &  appen¬ 
debatur.  298.  A.  299.  A 

Moneta  Dea  cur  lances  teneret.  298.  D. 

Moneta,  qua  bovem  habebat  infculptum.  297  C. 

Moneta:  flgnata  ufus ,  in  odium  fuit  apud  plurimas  ven¬ 
tes.  297.  D.  s 

Moneta i  flgnata  ufus  ,  quoddam  permutationis  genus  e(l. 

Moneta  flgnata  ufus  ufque  d  temporibus  Abrahami  no¬ 
tus  fuit.  247  E. 

Monet x flgnata  ufus  antiquifflmus  fuit.  501.  B.  &  feq. 

Monetam  aream  flf  anus  primo  flgnavit.  500.  D. 

Monetam  d  monendo  diblam  fuijfe.  ibid.  F. 

Monetam  Deam  putabant  veteres  ,  qua  puniret  qui  do¬ 
lum  malum  m  eam  commi flfflent.  307.  A. 

Monetarum  nov.ina  varia  ,  ex  diverfis  capitibus  fume- 
bantur.  30 6.  C. 

Monetarum  diflmElio  cr  aris  ,  argenti  ,  atque  auri 
fignati  ufus  vetufhffimus  apud  Ifraehtas  302.  E. 

Mons  Gihon  ubi  efflet.  970.  E. 

Moralia  pracepta  tradita  Ifraehtis  ,  jure  natura  &  di - 
vmoj  ligabant ,  abfque  aliquo  foedere ,  omnes  homines, 

3  77- . C. 

Mortariola  dicebantur  vafa  ,  in  quibus  thymiama  fer - 
vabatur.  788.  A. 

Morte  mori  inter  poenas  corporales  computatur.  397.  B. 

Mortuorum  fepulcra  m  hortis  habebatur.  380.  C. 

Moyfen  ex  aquarum  inventione  m  deferto  ,  Ducem  ele- 
Pium  ab  Hebrais  ,  falflo  dixit  Tacitus.  922.  F. 

Moyfen  aquas  repenffe  tradidit  Tacitus  ,  cum  aflni  e 
paflu  redeuntes  fontem  quarerent  923.  A. 

Moyles  Prafech  Pratoni  munus  exercuit.  787.  D. 

Moyfes  quanti  fuerit  valons  in  re  militari.  S07.  A. 

Moyles  ,  qua  aubloritate  manus  impofuent  Aaroni  & 
Jofue.  1073.  C. 

Moyfes  foedus  per  cuffurus  inter  Deum  &  Populum,  la¬ 
pides  erexit.  1 1  1  3.  F. 

Moyfes  cur  Coelum  &  Terram  advocavit  in  foedere  ini¬ 
to  cum  Ifraehtis.  1130.  B. 

Moyfes  architetlura  rationes prafinbebat  artiflcibusTa - 
bernaculi.  420.  C. 

Moyfes  prafettus fuit  ,  dedicationis  facri  Tabernaculi, 
426.  F. 

Moyfes  vir  fanEhfflmus  fuit,  429.  F. 

Moyles  in  erigendo  Dei  Tabernaculo  juvari  ab  aliis  de¬ 
buit.  436.  D.  439.  E.  473.  E, 

Moyfes  filus  nequibat  Tabernaculi  molem  flaiuere. 

Moyfes  quare  utatur  nomine  ineffabili  in  fcnbendo  li¬ 
brum  Genefls.  774.  E 

Moyfes  cur  ufus  fit  duplici  Dei  nomine  in  pentatheu - 
co.  777,  A. 

Moyfes  non  tanquam  Princeps  ,  fed  tanquam  d  Deo  de¬ 
legatus  ,  Ifraehticum  exercitum ,  &  Rempublicam  mo¬ 
derabat.  767.  D. 

Mula  alterius  fpeciei  d  communi  Salomonem  vellum  , 
&  David  ufum  ,  aliqui  putant.  937.  A. 

Mula  proprie  fle  dilla  ,  Salomon  ve  Eius  futi.  037. 

A. 

Multe  ,  qua  pariunt  ,  ex  Ariflotele  ,  Jimihtudine  tan¬ 
tum  tales  appellantur.  936.  D  ibid  E 

Mulae  volucres  ,  filia  equorum  cur  ditia  a  Simonide. 

941.  D. 

Multe  ve locifflm a  gignuntur  ex  equa  &  onagro.  940.  C. 
943.  A. 

Mulae  genita  ex  equa  &  onagro  ,  inter  praftantifflmas 
Regum gazju  reponebantur.  942.  B.  943.  C. 

Mula;  Regia  quo  m  loco  haberentur.  942.  E. 

Multe  ,  quibus  Reges  Ifraelita  utebantur  ,  cujus  ejfent. 
generis.  943 .  F. 


Mu- 


INDEX 

Mularum  genus  aliquod  parere  dicitur .  93  7.  E. 
Mularum  genus  commune  non  coit  ,  neque  parturit. 
937.  E. 

Mularum  %egiarum  figura  &  lineamenta.  942.  C. 
Mu!  arum  Regiarum  ungula  duriffima  erant.  943-  A. 
Mularum  ufus  ,  criminosus  fuit  apud  Ifrae litas ,  fecun¬ 
dum  aliquos.  95*4.  A. 

Muli  quibus  vocibus  m  facris  litteris  fgnificentur.  904. 
A.  914.  B. 

Muli  velocifftmi  ex  onagro  ,  &  equa  dominica  gignun¬ 
tur.  9 1 3.  C. 

Muli  Remi ,  <^«(3  vocabulo  fgnificentur  in  facris  litteris. 

ibid.  D. 

Muli  #/#*» y^cr/  Templi  fuerunt.  938.  A. 

Muli  velocifftmi  fuerunt.  940.  A. 

Muli  &  mula  Regia  gignebantur  ex  afino  fylveflri ,  & 
equa  domeflica.  940.  F. 

Mulier  nunquam  fatis  ornata  fibi  videtur.  2,47.  B. 
Mulieres  apud  Affyrtos  Regium  torum  ingrejfura  unguen¬ 
to  mundabantur.  80.  E. 

Mulieres  unguentis  utebantur  ad  cutem  confoli dandam , 
&  venuftatem  retinendam.  82.  E. 

Mulieres  m  reconditorio  defuncti  ludius  caufa  fe  abde¬ 
bant.  140.  A. 

Mulieres  nonnulla  modefiia  commendantur  ,  quod  nec 
in  balneo  nudarentur.  178.  C. 

Mulieres  in  mundo  muliebri  annum  infumebant.  249. 

E. 

Mulieres  fandliores  veteris  teflamenti  modefiiffima  fuere 
m  ornamentis.  274.  £. 

Mulieres  Romana  ,  &  Graea  fervos  ab  ornamentis  ha¬ 
buerunt.  25-3.  F. 

Mulieres  Hebraa  quare  lunulas  in  calceamentis  defer¬ 
rent  ,  ignotum  efl.  248.  B. 

Mulieres  uniones  multas  in  auribus  deferebant.  ibid.C. 
Mulieres  aureis  orbiculis  ac  ornamentis  collum  exornant. 
894.  D. 

Mulierum  vefies  illarum  utilitatem  ofiendunt.  248.  D. 
Mulierum  fludium  in  cultu  capitis,  ibid.  E. 

Mulierum  ornamenta  funt  innumerabilia.  246.  D. 
Mulierum  Ifraelitarum  ornamenta  numerata  ab  Ifaia. 
247.  D. 

Mulis  velociffimis  Reges  in  bello  utebantur.  942,. C. 
Mulinam  fpeciem  duplici  vocabulo  Latini  indicant.  938. 

F. 

Mulo  ,  ac  mula  vehi  ,  Regia  dignitatis  plurimum  ha¬ 
bebat.  932.  D. 

Mulorum  inventum  non  efl  contra  naturam.  913  B. 
Mulorum  procreatio  Ifraelitis  a  Deo  vetita.  934  E. 
Mulorum  ,  ac  mularum  genus  duplex.  94°-  E. 
Mulorum  Regiorum  velocitas  unde  haberetur.  941.  B. 
Mundationis  vocabula  ex  phrafe  Scripturarum  m  He- 
braa  lingua.  688.  A, 

Munditiae  legalis  vox  quatenus  accipiatur.  687.  F. 
Mundi  muliebris  contemptum ,  ut  aperiret  peccatrix  mu¬ 
lier  ,  unguenta  ,  &  crines  pedibus  Chnfti  fubmifit. 
249.  B. 

Mundi  muliebris  nomine  comprehenduntur  omnia  ,  qua 
ad  mulierum  cultum  fpedlant.  zfl.  C. 

Mundi  muliebris  nomine  tam  ornamentum ,  quam  mun¬ 
dum  accipimus.  246.  F. 

Mundorum  ab  immundis  dflindlio  fuit  ante  legem. 
436.  B. 

Mundum  muliebrem  diflingui  ab  ornamento  muliebri 
aliqui  putant.  245.  D. 

Munera  Principi  offerebantur  ,  ad  notam  ajfenfus  ,  cum 
adoraretur.  981.  D. 

Munus  dicitur  ,  quafi  mutui  animi  caufa  datum.  979. 
A. 

Munus  Principi  debebatur ,  cum  falutabatur.  979.  C. 
Munus  &  Donum  ,  quomodo  diftmguantur.  978.  E. 
Murrhina  vafa  fic  ditta  fiunt  ,quod  ex  mjrrhacompadia 
forent.  2 1 1 .  B. 


RERUM, 

Murrhina  vafa  inter  gemmas  recenfebantur.  ibid. 
Murrhinis  vafis  utebantur  luxuria  caufa.  ibid.  F. 
Murus  aheneus  fumitur  pro  confcientia  fecura.  856.  F. 
Mufcas  funt  damno  unguentorum  compofitionibus.  100. 

A. 

Mufica  ad  Deum  laudandum  excogitata.  1091.D. 
Mulleam  plurimi  fecerunt  Graci  &  Hebrai.  117.  D. 
Mullei  nomi  dicebantur  moderanda  vocis  regula.  119. 

A. 

Mullei  modi  gentium  vocabulis  diflinguebantur  apudve- 
teres.  ibid.  D. 

Myropolia  dicebantur  feplafia.  88.  C. 

Myropolium  dicebatur  forum  ,  in  quo  vendebantur 
unguenta  ,  quafi  unguenti  civitas,  89.  C. 

Myropolae  arte  ,  oleum  confecratioms  componendum 
erat.  365'.  E. 

Myrrha  praftantiffima  ad  oleum  confecrationis  fumeba- 
tur.  32  6.  D.  328.  D.  334.  B. 

Myrrha  m  oleo  confecratioms  ,  fidem  iu  Sacerdote  figni- 
ficabat.  360.  F. 

Myrrha  quanta  fuerit  aflimationis.  330.  A. 

Myrrha  cutem  d  rugis  confervat.  265".  B. 

Myrrha  coronas  convivales  madefaciebant  veteres  in 
conviviis.  139.  A. 

Myrrha  veterum,  quod  genus  aromatis  fignificetur ,  efl 
ignotum.  261.  A. 

Myrrha  m  nuptiis  utebantur.  262.  C. 

Myrrha  adhibita  in  deorum  fujfumigationibus.  26 1 .  C. 
Myrrhae  nomine  quodnam  genus  aromatis  fit  veteribus , 
ignotum  hodie  aliqui  putant.  258.  D. 

Myrrhae  nomine  arbufcula  etiam  fignificantur .  260.  E. 
Myrrhae  praftantia.  261.  B. 

Myrrhae  unguentum  quam  pretio fum  ejfet  vetenbus.2.61. 

C. 

Myrrhae  plura  genera.  329.  A. 

Myrrhae  arbores  fativa ,  &  (ilveflres.  ibid.  C. 
Myrrhae  colligenda  ratio,  ibid.  D. 

Myrrhae  pretium.  332.  E. 

Myrrhae  mceflus  apud  Ovidium ,  quid  velit.  334*  C. 
Myrrhae  oleum  quomodo  paretur.  363*  F. 

Myrrham  diis  non  offerebant  Sabai.  ibid.  D. 

Myrrhini  unguenti  ufus  amantem  indigitabat.  262.  E. 
Myrto  Phoebi  area  verrebatur.  B. 

Myrto  agi  a  coronabantur  in  nuptiis  veteres.  259.  D. 
Myrto  amorem  inter  conjuges  conciliari  credebant  ve¬ 
teres.  ibid. 

Myrto  coronabantur  veteres  convivantes.  1 3  o.  C. 
Myrto  coronabantur  t  qui  Teneri  operam  dabant.  279. 

B. 

Myrtus  planta  Teneri  facra.  278.  E. 

Myrtus  amat  littora  marina.  259.  B. 

Myxus  quid  proprie  fignific et.  71  6.  A. 

N. 


NAturales  caufa  juxta  proprias  naturas  concur¬ 
runt.  422.  F. 

Navita  lALgyptius  deferens  Romam  rofas  ,  hieme 
putans  non  haberi ,  delufus  efl.  122.  C. 

Negativa  adjuntta  verbis  loquor  ,  aut  dico  ,  quando 
illis  verbis  pracepti  vim  tribuant.  358.  C. 

Neronis  Salutatio  in  aufpicando  Imperio.  977.  E. 
Nicerotis  unguentarius  celebris  fuit  Roma.  18.B.  103. 
A. 


Nidrum  cur  in  mare  projicerent  Graci.  1133.  A. 
Nigrini  ad  Imperium  falutatio.  976.  B. 

Noe  quas  v illimas  mallavit ,  quando  Deus  foedera  fan- 
civit  cum  eo.  1 1 18.  C. 

Nomen  efl  imago  quadam  rei  fignificata.  288.  F.  x 
Nomen  proprium  Principis  m  falutando  adjungebatur. 

976.  E. 

Nomen  proprium  Regio  adjungebatur  apud  Ifiraelitas , 
cum  Rex  falut aretur.  978.  B. 

No- 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


Nomen  vafis ,  quo  libamina  adferebantur  in  facris.  503. 

F. 

Nomen  Dei  ne  quidem  balbutiendo  explicari  potefi.  549. 

A. 

Nomen  Dei  ineffabile  ,  cur  tetagrammaton  dicatur. 

T49-  E* 

Nomen  ineffabile ,  efi  Dei  fingulare ,  dr  proprium,  ibid. 
F.  553.  A. 

Nomen  ineffabile  fignificat  entitatem  fi  Dei  ejfentiam. 

SS°-  F- 

Nomen  ineffabile ,  r/t  ,  proferre  veteres  verebantur. 

752.  D. 

Nomen  ineffabile  Aloyfi  primo  revelatum  efi.  753.  B. 
Nomen  .Df/  inefabile  quomodo  ante  Adoyfen  in  Scriptu¬ 
ris  legatur,  ibid.  D. 

Nomen  Elohrm  efi  Ducis  ,  atque  Imperatoris,  777.  C. 
Nomen  Hebraicum  altaris  ex  etjmologia  confideratur. 

771-  F- 

Nomen  ineffabile  cur  magis  Deo  conveniat  ,  quam  no¬ 
mina  qua  hominibus  imponuntur.  770.  F. 

Nomina  divina  ufurpare  non  funt  veriti  terreni  Princi¬ 
pes.  770.  D. 

Nomina  fera  Arca.  462.  A. 

Nomina  vaforum  ad  ufum  libaminum  explicantur.  51 1. 

B. 

Nomina  cur  multiplicata  apud  Romanos.  976.  E. 
Nomina  altaribus  imponebantur  ab  Ifraehtis .  593.  D. 
Nomine  duplicato  ,  Principes  ad  dignitatem  indican¬ 
dam  ,  appellari  confueverunt.  548.  F. 

Nomine  Elohim  Principes  appellabantur.  776.  F. 
Nominis  Elohim  etymologia.  777.  B. 

Nominis  perpetuitas  inter  jura  Ifraelitarum  recenfetur. 
395-  A. 

Nomi  mufici  dicebantur  regula  moderanda  vocis  in 
cantando.  1 1 9.  A. 

Nubes  Domini,  Ifraehtis  locum  ubi  cafira  metanda  fo¬ 
rent  ,  ofiendebat.  773.  C. 

Nuces  perfica  oleum  gignebant  ad  Regium  ufum.  13.F. 
Nudi  exercebantur  veteres  lubiando  ,  fi  alia  hujufmodi 
agendo.  166.  B. 

Numa  collegia  Sacerdotum  apud  Romanos  infiituit.  701. 
B. 

Numa  fuffragio  Senatorum  ,  Rex  eligitur  Romanorum. 

767- 

Numa  primus  Romanorum  Rex  adfiante  vate  inaugu¬ 
ratus  efi.  814.  B. 

Numa  nec  iter  irripere  ,  nec  infignia  Imperii  capeffere , 
Numine  inconfulto  voluit,  ibid.  E. 

Numa  Rex  inaugurandus  ,in  arcem  Capitolinam  afcendit, 
fumendorum  auguriorum  de  caufa.  946.  B. 

Numa fcorteis  affibus  Populo  congiarium  dedit.  108 1.C. 
Numen  cui  aliquid  dicabatur  ,  nomine  exorimebatur. 
D- 

Numerus  duodenarius  lapidum  ,  in  adificandis  altari¬ 
bus  ,  cur  ab  Ifraehtis  teneretur.  798.  C. 

Numina  qua  ratione  m  inaugurationibus  confultarent 
Ethnici.  826.  E. 

Numina  qua  evocata  fuerint  in  foedere  fancito  inter 
Gracos  fi  Carthaginenfes.  11 1 .1 .  B. 

Numina  quare  ante  hofiilem  congreffum  a  Romanis  evo¬ 
carentur.  590.  E. 

Numina  quadam  cur  potius  quam  aha  in  foederibus  ad¬ 
vocarentur.  m  1.  C. 

Numina  coeleflia  ,  fi  infera  foederum  tefies  advocaban¬ 
tur.  1 1 28.  F.  fi  qua  de  caufa.  1132.  D. 

Numinis  fimulacrum  m  medio  Templi  fiatuebatur , 
quod  illi  dicabatur.  425".  E. 

Numinis  confultatio  pracedebat 
tium.  814.  E. 

Numinum  evocationes  in  foederibus  findendis.  1118. 
A. 

Numi  arei ,  ac  ferrei  ufus  apud  Ifraelitas.  307.  C. 
Numi  nomen  Doricum  fuit.  307.  C. 


quodcunque  Regni  ini- 


Numi  nomen  a  Numa  Rege  ditium  putant  aliqui. 
308.  A. 

Numi  ufus  odiofus  pluribus  gentibus,  297.  E. 

Numi  nomen  a  lege  diblum  ofienditur.  308  C. 

Numi  Hefpafiani ,  Titi ,  fi  aliorum  explicantur .609.  C. 
Numiima  a  nummo  denominatur.  308.  E. 
Numilmatum  nomina  ex  variis  capitibus  fumebantur . 
?>o6.  C. 

N  umorum  lunula ,  fi  folia  in  aris  explicantur.  670. 
Numus  Gordiani  cum  Dea  Ut  it  ia.  127.  F. 

Numus  areus  a  fano  primo  Jigyiatus.  301.  B. 

Numus  Conflantis  cum  labaro  Chnfli  nomine  inflgni- 
to.  28.  A,  ^ 

Numus  argenteus  fi  aureus  ,  quando  ceperit.  302.  B. 
Numus  ferreus  fuit  communijfimus .  304  E. 

Numus  Tiberii  explicatur.  601.  E. 

Nuptiarum  dies  dicebantur  dies  Utitia  in  feris  feriptu - 
ns.  143.  E. 

Nuptias  non  adibant  fudai  ,  qui  fuifent  immundi . 

177.  E. 


O. 


Blatio  quotupliciter  fumatur  ,  fi  quotuplex  effit 
m  ceremoniis  Alofaicis.  641.  E. 

Oblatio  ad  portam  atrii  fiebat  d  populo ,  ante¬ 
quam  hofiia  matt  aretur .  641.  E. 

Oblatio  hofiia  jam  mahlata  ,  fiebat  ad  altare  per  Sacer - 
dotem.  642.  A. 

Oblationes  ,  Cr  libamina  juxta  diverfitatem  ferifeio- 
rum  diflinguebantur  in  facris  litteris.  681.  F. 
Oblationum  nomine  proprie  fignantur  facra  triticea.  68 1. 

C* 

Octava  dies  ,  in  qua  ignis  de  coelo  defendit  in  conficra - 
tione  Sacerdotum  ,  fuit  decimaqumta  menfis  primi  , 
anni  fecundi  ab  exitu  filiorum  Ifrael  ex  sAbjypto.  682. 
A.  683.  G. 

Octava  confecrationum  folemnis  erat.  636.  C. 

Octava  dies  ,  dicitur  terminus  confecrationis  &  f  efi  ivi* 
tatis.  638.  E.  640.  C.  682.  B. 

Odores  tenues  funt ,  ac  facile  longe  lateque  diffundun¬ 
tur.  319.  A. 

Odores  m  oleo  magis  ,  quam  in  reliquis  liquoribus  fer¬ 
vantur  377.  E. 

Offerre  quid  fit.  640  E. 

Offerendo  aliquid  ,  manus  apponebant  Ifraelita.  641, 

13  * 

Olea  majori  in  pretio  ,  quam  oliva  apud  Gracos  ,  efi  cur. 

3  75-  E‘ 

Olea  ad  ufus  profanos  uti  nefas  erat.  9.  E. 

Olea  ,  oliva  ,  oleum  ,  qua  ratione  figmficatione  dfiin - 
guantur.  14.  D. 

Olea,  fi  oliva  confunduntur.  17.  A. 

Olea  majori  in  pretio  apud  Athenienfes  fi  Romanos.  37 6. 
A. 


Oleam  ne  firingito ,  neve  verberato ,  lex  vetus.  16.  D. 

Olearum  varia  genera  ex  Polluce, & Plinio,  (fi  aliis.  1  7.C» 

Oleafter  majori  m  pretio  ,  quam  oliva  apud  Gracos ,  fi 
cur.  377.  E. 

Olei ,  fi  unguenti  vocabula  Latina  ,  Graea  ,  (fi  He¬ 
braica.  1.  B.  ibid  C. 

Olei  nomine  m  fcnptuns  facris  unguenta  odorata  figni- 
ficantur.  2.  D.  fi  feq.  3.  B. 

Olei  minifiratto  in  facris  lucernis  erat  penes  Sacerdotes 
fummos  cum  inferioribus,  io.  F. 

Olei  omotribis  meminere  veteres.  14.  C. 

Olei  parandi  pro  facris  lucernis  methodus  praferibitur. 
1 8.  C.  20.  C. 

Olei  l (Mitia  meminit  Propheta  in  pf.  refpiciens  ad  pfalmi 
titulum.  1 19.  F.  ' 

Olei  Utitia.  nomine  ro fac  eum  unguentum  figmfican  pro¬ 
babile  efi.  127.  D. 

Olei  fi  aqua  m  balneo  effellus  difiinbli,  1  71.  B. 

Hhhh  Olei 


INDEX  RERUM 


Olei  Confccr  at  tonis  proflantia  ex  pluribus  capitibus  ap¬ 
paret.  294.  A. 

Olei  Confecrattoms  dignitas  ex  aromatibus  aperitur.  323. 

B. 

Olei  Confecrationis  componendi  methodus.  362.  F.  363. 
E.  367.  F. 

Olei  /acri  ufus  cepit  ,  quando  confecratio  Tabernaculi 
exorta  eft .  442.  F.  447-  C. 

Olei  facri  copiofa  linitione  facra  Arca  confecrata  fuit. 

476  E-  , 

Olei  facri  feptena  inunBione  utenfilia  facri  Tabernaculi 
facrabantur.  659.  E. 

Olei  facri  duplici  unBione  facrabantur  ,  qua  extra  Ta¬ 
bernaculum  erant.  660.  E. 

Olei ,  thuris  ,  farina  ,  &  adipis ,  commixtio  in  facris , 
fiebat  m  phialis.  674.  B. 

Olei  ,  labiis ,  farina  ,  adipis  ,  &  aqua  marina  com¬ 
mixtio  in  facris  Ethnicorum,  ibid.  C. 

Olei  facri  triplex  ufus.  F. 

Olei  facri  ejfuflo  erat  de  ejfentia  confecrationis  Summi 
Sacerdotis  apud  Ifraehtas.  720.  E. 

Olei  unBione  ,  quid  myfiice  Principi Jignificetur.  983. 

D. 

Olei  confecrationis  ufus  omnibus  inter  dici  us  in  facris  ora¬ 
culis.  1040.  E. 

Olei  confecrationis  fwBitas  quanta  efet.  1041.  D. 

Olei  confecrationis  efus  ,  quibus  prohiberetur.  1043.  C. 

Olei  confecrationis  ufus  ,  qua  ratione  facerdotibus  per¬ 
mitteretur.  1044.  E. 

Olei  confecrationis  compofltio  ,  &  compofitionis  pracep- 
tum  ,  qualiter  intelligatur .  IO 76.  F. 

Oleis  &  unguentis  luBus  caufi  veteres  abflinebant.  140. 
A. 

Oleo  &  unguentis  Latini ,  Graci ,  &  Hebrai  in  balneis ,  in 
Sacris ,  m  cocnaculis  ,  &  in  fepulcris  utebantur.  i.G. 

Oleo  initiatos  Prophetas  fuiffe  probabile  videtur.  194.  B. 

Oleo  vaft  ,  quorum  ufus  erat  in  facrificiis  ,  conjecta¬ 
bantur.  I97.  C. 

Oleo  myrteo  pro  myrrhmo  Eflerem  ufam  fuijfe  non  im¬ 
probabiliter  Tat  ab  lus  fenfit .  260.  B. 

Oleo  myrrha  verius  quam  myrteo  Eflherem  ufam  fuiffe 
ajferitur,  ibid.  D. 

Oleo  iuflrabantur  homines  marina  aqua  admixto.  9.F. 

Oleo  quam  multipliciter  uterentur  veteres.  1  1.  B. 

Oleo  bina  munera  pretfcnpflt  Deus  nimirum  candelabri , 
&  unouenti.  ibid. 

o 

Oleo  aromatibus  condito  ufl  funt  veterum  molliores  in  lu¬ 
cernis.  18.  B. 

Oleo  Utitia  Servator  dicitur  unBus  ob  plenitudinem  gra¬ 
tiarum.  i  14.  D. 

Oleo  achantino  utebantur  Reges  Caramania.  14.  B. 

Oleo  aromatibus  condito  in  gymnaflis  utebantur.  2.  E. 

Oleo  eodem  ,  unguentum  Confecrationis  parabatur  ,  & 
Candelabri  fanBi  lucerna  fovebantur.  378.  A. 

Oleo,  lapides ,  ligna  ,&  idola  inungebant  veteres.  406'. 

E.  477.  E. 

Oleo  confecrabantur  res  aliqua  ,  etiam  ante  Mofls  tem¬ 
pora.  410  B. 

Oleo  confecrabantur  Sacerdotes  ,  &  vefles  eorum  ,  at¬ 
que  utenfilia  facra.  412.  F. 

Oleo  tydrea  facra  fuit  confecrata.  475.  D. 

Oleo  fanBo  ,  fanBitas  rebus  qua  ungebantur ,  impertie¬ 
batur.  679.  A. 

Oleo  fanBo  quicquid  ad  Dei  cultum  pertinebat ,  confe- 
crabatur.  ibid.  C. 

Oleo  fanguine  commixto  ,  confecrabantur  Sacerdotes 
minores.  707.  F. 

Oleo  commixtone  fanguine,  an  feparatim  ,  Sacerdotales 
vefles  afpergerentur  m  illorum  confecratione  ,  ambigi¬ 
tur.  J 11.  F . 

Oleo  Sacerdotes  confecrabantur  in  lege  natura,  717.  E. 

Oleo  confecrationis  eodem  ,  quo  ficerdotes  ,  inauguratos 
Reges,  Rabbtni  omnes  affirmant.  1045'.  D. 


Oleo  Regia  confecrationis  ,  pofefflo  Regni  P/ incipi  tra¬ 
debatur.  1048.  E. 

Oleo  Reges  inaugurandi  ufus  extitit  ante  tempora  Sa- 
muelis.  1058.  E. 

Oleorum  parandorum  genera  varia.  576.  B. 

Oleorum  vana  genera  commendata  a  Scriptoribus  anti¬ 
quis.  16.  E. 

Oleum  quanti  fecerit  Deus  in  lege  Afoyfl.  10.  C. 

Erat  apud  facerdotem  fummum  apud  Ifraehtas.  ibid. 

E. 

Oleum  triplicis  generis  ,  nimirum  flmplex  ,  aromatibus 
conditum  ,  &  ex  folis  aromatum  fuccis.  i.C. 

Oleum  aromatibus  conditum  quibus  vocibus  ad  Hebneis 
flgnificatur.  2.  A.  99.  F. 

Oleum  aromatibus  conditum  non  admifit  Deus  in  facro 
candelabro.  18.  D. 

Oltnm  ad  lucernas  parandi  methodus  pntfcribitur.  ibid. 
E.  20.  C. 

Oleum  olivarum  ex  fe  fluens  nullibi  reperitur  apud  au- 
B ores.  19.  E. 

Oleum  &  aromata  Jimul  junguntur  in  facris  litteris: 

1 1 .  D. 

Oleum  candelabri  fanBi  quo  nomine  appellaretur,  ibid. 

E. 

Oleum  candelabri  fanBi  quare  aliquando  dicatur  oleum 
luminis ,  aliquando  oleum  ad  luminaria  m  plurali. 

12.  C. 

Oleum  acanthinon  quid.  14.  B. 

Oleum  unBionis  dicebatur  oleum  fanBum  Ifraelitarum. 
107.  A. 

Oleum  doBrina  in  fanBis  litteris  quod  fuit.  iof.  D. 
Oleum  unitatis  in  facris  litteris,  ibid.  E. 

Oleum  dum  liquitur  ,  a  colore  minime  agitatur.  109. 

F. 

Oleum  Ut  itui  potius  oleum  conditum ,  quam  unguentum 
flgnificat.  110.  E. 

Oleum  Ut  it  ia  unguentum  erat  quod  fuflnon  a  Cj 'racis 
dicebatur.  117.  B.  132.  C. 

Oleum  quod  ex  rofls  fit ,  dicitur  rofeum ,  non  vero  tofa¬ 
ceum.  123.  C. 

Oleum  latitia  quod  fuflnum  dicitur  ,  qua  ratione  com¬ 
ponatur.  i3z.F. 

Oleum  &  unBio  balneo  jungebantur.  167.  E. 

Oleum  quod  Deus  pracepit  offerre  filiis  Ifrael ,  diceba¬ 
tur  SanBum,  Sacrum  ,  Religiofum.  267.  A. 

Oleum  omphacwum  quodnam  fit.  21.  A. 

Oleum  divinitus  datum  credebatur.  9.  B. 

Oleum  Confecrationis  ,  unguentum  coflmum  dici potefl. 
289.  D. 

Oleum  Confecrationis  unguentum  Sinaicum  a  loco ,  Di¬ 
vinum  ab  AuBore ,  Confecrationis  ab  effeBu  appellari 
potefl.  ibid.  F- 

Oleum  confecrationis  ,  quare  per  antonomaflam  oleum 
unBionis  dicatur.  290.  C. 

Oleum  unBionis  non  dicebatur  ,  quo  reges  inaugura¬ 
bantur.  292.  A. 

Oleum  confecrationis  ,  dicebatur  oleum  unBionis ,  quafl 
oleum  AfeJJia.  293.  A. 

Oleum  omphacinum  ,  quodnam  perfeBius.  377.  A. 
Oleum  aromatibus  corrumpitur.  ibid.C. 

Oleum  quod  ingrediebatur  unguentum  confecrationis. 
ibid.  E. 

Oleum  confecrationis  ex  meritis  Chrifli gratiam  confe¬ 
rebat.  359.  B. 

Oleum  myrrha  qua  ratione  habeatur.  364.  A. 

Oleum  confecrationis  quibus  aromatibus  componeretur. 

323- 

Oleum  confecrationis  ,  quod  cinnamomum  admitteret. 
341.  E. 

Oleum  confecrationis, quodnam  myrrha genus  requireret. 
336.  B. 

Oleum  confecrationis  non  admittebat  cafflam  odoratam. 
348.  A. 

Oleum 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


Oleum  confecrationis  ,  quodnam  Zingiber  admitteret. 
3JI.R 

Oleum  confecrationis  coflum  in  fua  compojitione  require¬ 
bat.  354.  D. 

Oleum  ad  parandum  unguenta  necejfarium  cenfebatur. 
ibid.  E. 

Oleum  Venafranum  ad  unguenta  accommodatum,  ibid. 
Oleum  divinitatis  fpectmen  habet.  404.  D.  405.  D. 
Oleum  facrum  adhibitum  in  declaratione  fuccefflonis  Sa¬ 
lomonis  ad  Regnum.  776.  C. 

Oleum  ad  Regiam  confiitutionem  aliquid  conferre  negat 
Abulenfls.  1030.  C. 

Oleum  ad  Regum  inaugurationes  necejfarium  oflenditur. 
10$  1.  A. 

Oleum  flantium  ad  Regum  inaugurationes  necejfarium 
dicunt  aliqui.  103 1.  A. 

Oleum  ,  quo  uncius  eji  Jehu ,  facrum  extitiffe  dicunt 
aliqui,  iogr.  B. 

Oleum  confecrationis  cur  dicatur  Divini  juris.  1041. 
B. 

Oleum  Regia  inaugurationis ,  faucium  dicebatur.  1047. 

A. 

Oleum  Regis,  inaugurationis  facro  in  Tabernaculo  fler- 
vabatur.  ibid.  D. 

Oleum  Regia  inaugurationis ,  Divini  dicebatur  juris. 
1048.  A. 

Oleum  Regis  inaugurationis  ,  quants  dignitatis  effet. 

1048.  B.  1049.  B.  1051.  A. 

Oleum  facrum  ,  Regnijoffeffionem  ab  Adonia  ad  Salo¬ 
monem  tranjlulit.  ioyi.  A. 

Oleum  Regis  inaugurationis  idem  cum  oleo  confecratio¬ 
nis  fuijfe  videtur,  ibid.  C. 

Oleum  Regis  inaugurationis  ,  ab  oleo  confecrationis  di- 
Jlmguit  uncior.  1053.  F.  1055\  A. 

Oleum  Regis  inaugurationis  non  fuit  ejufdem  fancli ta¬ 
tis  cum  oleo  confecrationis.  ibid.  B. 

Oleum  Regis  inaugurationis  ,  oleum  unitionis  flantia 
non  dicitur,  ibid.  D. 

Oleum  confecrationis ,  oleum  unitionis  flantia  appellatur. 

ioyy.  E. 

Oleum  Regis  inaugurationis  ,  quibus  aromatibus  com¬ 
poneretur.  1056.  E.  1060.  C. 

Oliab  &  Befeleel  repleti fapientia  fcribuntur  ad  exequen- 
dum  qus  prscipiebantur  a  Moyfle.  419-  F.  &  ut  plu¬ 
ra  cognofcerent ,  qus  non  cognoviffent.  4x3.  C. 

Olla  j 'eremis  ,  folium  intelligitur.  180.  E. 

Oll»  nomine  ,  qus  vafa  Jigmfcentur  m  facris  litteris. 

671.  F. 

Ollas  in  ufus  altaris  forma.  972.  D. 

Oliva  in  honorem  Jovis  coronabantur  veteres.  127. 
Oliva  planta  notiffima  fuit ,  etiam  diluvii  feculo.  9.  D. 
Olivas  pro  oleo  [acri  candelabri  qua  methodo  legerentur. 

lf.  F. 

Olivitas  dicebatur  olivarum  colletlio.  14.  E. 

Onagri  prsflantijfimi  ad  juga  Tauri  montis  habentur. 

941-  .  ... 

Onus  ventris  exonerare  in  avio  veteres  non  funt  venti. 

218.  C. 

Onyche  ad  vafa  unguentaria  &  ad  annulos  veteres  ute¬ 
bantur.  233.  D. 

Onychinis  pavimenta  inflrata  apud  Romanos  legimus. 
234.  C. 

Onychis  folo  nomine  unguentum  praflantijfimum  flgnifi- 
cabatur.  236.  E. 

Onyx  eji  conchylii  operculum  Diofcoridi.  233-  B- 
Onyx  e  fi  etiam  genus  lapidis ,  quod  ex  fodinis  excava¬ 
tur.  ibid.  C. 

Onyx  vas  fuijfe  ad  vini  ufum  oflenditur.  234.  C. 
Onyx  unguentarius  ,  &  alabaftrum  unguentarium  } 
idem  Diofcoridi.  232.  E. 

Onyx  piflciculi  cujufdam  genus  Plinio,  iend.  F. 

Onyx  ab  ungue  dicitur.  233-  A. 

Onyx  vas  unguentis prsfertim  dicatum.  234- 


Onyx  fumitur  interdum  pro  unguento.  236.  A. 

Onyx  erat  vas  parvum.  237.  D. 

Orabatur  ab  Hebrsis  Deus  flando.  1 141.  C. 

Oracula  excipiebantur  a  Romanis  per  Vatem  ,  vel  per 
Aufpicem  ,  aut  per  fomnium.  823.  C. 

Oracula  Divina  per  Ephod  quomodo  exciperentur .825*. 

A. 

Oracula  facra  ,  Hebraice  primum  confcripta  fuere. 

piy.  A. 

Oraculo  inconfulto  Rex  non  deflgnabatur  ab  Praelitis. 
836.  F. 

Oraculum  ab  Iflraelitis  confulebatur  ,  quando  Rex  ali¬ 
quis  defignabatur.  828.  A. 

Orariorum  ufus  in  plaufu  ,  a  quibus  Roms  inftitutus. 
1089.  A. 

Orariorum  ufus  ad  plaufum  cur  introdullus.  ibid.  B. 
Orariis  procedebatur  ad  acclamationem.  1081.  D. 
Oratores  cur  munera  Principibus  def  'errent.  ° p8  3.  B. 
Oras  veflimentorum  nomine ,  q urnam  illorum  pars  mtel- 
ligatur.  718.  D. 

Ordines  feculares  Reipub.  Ifraelitica  ,  quibus  vocabulis 
flgnificentur.  764.  E. 

Ordinis  laicalis  difiintlio  ab  Eccleflaflicis  ,  etiam  ante 
latam  legem  Mofaicam ,  fuit  m  gente  Iflraelitica.  75-9. 
C . 

Ordo  hierarchicus  Levitica  Tribus  oflenditur,  j6z-  B. 
Ordo  fenatorius  ,  'a  militari  diflinguebatur  apud  Iflra- 
elitas.  764.  C. 

Ordo  militans  quanti  ponderis  effet  in  Republica.  783  E 
Orientem  verfus  adorare  ,  fuit  olim  genus  idololatria. 

643.  D. 

Orientales  caput  rafum  deferre  confueverunt.  1042,  C. 
Orientalium  confuetudo  fuit  ,  ut  ille  m  Regno  ex  filiis 
fuc cederet ,  quem  Pater  declarajfet.  774.  B. 

Oris  quodnam  genus  animalis  fit  apud  Ariflotelem. 

93  6.  D. 

Ons  majeflas  in  Principe  deflderatur.  801.  A. 

Oris  majeflas ,  Imperii  ac  Principatus  nota  extitit.  ibid. 

Oris  ofculum  inaugurationi  annexum  erat.  966.  E. 
Oris  ofculo  Principatus  indicabatur,  ibid. 

Oris  ofculum  in  inauguratione  ,  affenfus  in  Principe  no¬ 
ta  erat.  ibid.  p66.  E. 

Oris  ofculum  non  omnibus  a  Principe  concedebatur. 
1078.  F. 

Ornamenta  capitis  Iflraelitarum  recenfentur.  992.  E. 
Ornamenta  facerdotaha  non  erant  vetita  Regibus.  1023. 

Ornamentum  a  mundo  muliebri  diftmgui  putant  non¬ 
nulli.  246.  D. 

Ornamentorum  confultrices  mulieres  lafciviores  habue¬ 
runt.  254.  D. 

Os  Principis ,  adulationis  caufa  exojculabatur.  9 67,  D. 
Os  Principis  ofculabatur  ,  cum  ad  Imperium  ajfumere - 
tur.  ibid. 

Os  Qhrifli  cur  milites  manu  percuterent.  971.  E. 

Os  Principi  exofculari ,  nobilioribus  tantum  concedeba¬ 
tur.  968.  D, 

Ofcines  quinam  dicerentur  apud  veteres.  822.  A. 
Ofcula  quotidiana  editio  prohibita  fuere  apud  Romanos. 
p 66.  B. 

Ofculari,  pro  adorare.  960.  E.  962.  A. 

Ofculari  manum  ad  idola  ,  quadam  erat  adoratio.  961. 

B. 

Ofculari  manus  alicui  *  quid  portenderet.  97 1 .  A. 
Ofculo  falutabatur  Princeps  ,  etiam  apud  Iflrae  litas. 
963.  F. 

O.culo  fiebat  confalutatio.  964.  B. 

Ofculo  ,  proceres  tantum  Reipub.  confalutabantur.  ibid. 

E. 

Oftia  bafllica  quanam  effient  in  altari  Salomonis  609.  B. 
Oftia  erant  in  infimis  flubflr  ultionibus  ad  exemerandum 
altare,  ibid.  673.  A. 

H  h  h  h  2  Oflio- 


INDEX 


RERUM, 


Oftiola  in  Nummis, in  quibus  altaria  vifuntur,quid  Jibi 
velint .  609.  C.  672-  E. 

Ofyris  quafitus  ab  MEgyptiis  :  Solem  fuiffe  dicunt  aliqui: 

Ifidem  Lunam.  23.  C. 

Olyris  fuit  <iALgyptiorum  Rex  quidam.  24.  B. 

Othonis  in  aufptcando  Imperio  falutatio.  957.  E. 

Ovis  afiimabatur  decujjlbus  apud  Romanos.  392.  C. 
Ozias  Rex  quo  fundamento  crediderit  licere  jibi  thymia¬ 
ma  offerre.  1044.  E. 

P.  ; 


PAcifica  vitlima  maciabatur  in  foederibus  inaugura¬ 
tionis.  1119.  C. 

Pacificorum  facnficia  comedebantur  tantum  ab 
offerentibus.  840.  C. 

Pacificorum  hofiia  in  Principis  inauguratione  offereban¬ 
tur.  1123.  E. 

Pa6tum  quid  fit.  58  6.  C. 

Pa<5tum  tres  vices  iniit  Deus  cum  Ifraehtis  in  deferto. 
588.  E. 

Pallas  militibus  illufirioribus  proficiebatur.  888.  A. 
Palxflritx  odorato  oleo  ungebantur,  1.  D. 
Paludamentum  ,  fuit  apud  Romanos  vefiis  fummi Prin¬ 
cipis.  ioif.  B. 

Pangxa,  monsThracia.  907.  A. 

Panis  nomine  convivium  fignificatur.  188.  D.  Sc  feqq. 
Panes  Propofitionis  ,  cujus  efient  magnitudinis  ,  &  a 
quibus  coquerentur.  486.  C. 

Panes  Propofitionis  tegi  confueviffe  aliquo  vafe  ,  falfo 
commimfcuntur  Rabbini.  711.F. 

Panis  triticeus  omnium  alimentorum  perfettijfimus.  487. 

G. 

Panis  Achainas  in  Cereris  honore  oblatus  in  facris.  486. 
E. 

Panis  Theiogones.  487.  B. 

Pan  s  encryphias  Athemenfium.  ibid.  C. 

Panis  vocabulo  in  facris  litteris  quicumque 
catur.  699.  C. 

Pani  inter  edulia ,  cur  dignior  datus  fit  locus.  1171.  A. 
Panis  inter  edulia  ,  facratiorem  locum  retinuit,  iijo. 
F. 

Panis  per  medium  fetius  ,  er  alteri  porretlus  ,  facratif- 
fimi  foederis  nota  erat  Macedonibus.  1 171.  D. 

Panis  vocabulo  ,  omne  genus  cibi  fignificatur  in  facris 
Litteris,  ibid. 

Panum  varia  genera.  484.  F. 

Parma  cetra  fortaffe fimilis  erat.  876.  C. 

Parma  fcutum  erat  brevius  ad  milites  levis  armatura. 
888.  D. 

Parthi  datis  dexteris  foedera  firmabant.  1127.  B. 
Parthorum  Regum  thronus  mirabilis.  1144.  F. 

Pafcha  celebrare  vetabantur  incircumcifi.  777.  D. 

Pale  ha  m  atrio  ,  a  Sacerdotibus  comedi ,  er  celebrari 
poterat.  682.  F. 

Pater  patratus  verbena  redimitus  ,  ad  firmanda  foedera 
procedebat.  1 1 12.  F. 

Patera  vas  erat ,  quo  fanguis  hojlu  recipiebatur ,  &  fun¬ 
debatur.  71 1.  C. 

Patris  patrati  potefias  in  feriendis  foederibus.  1 1 13.  A. 
Patriarcha  Tribuum  ,  die  oblava  fecundi  menfis ,  mu¬ 
nera  in  Dei  Tabernaculo  offerre  coeperunt,  672.  B. 
Patriarchae  Tribuum  in  Repub,  Ijraehtica  ,  digniorem 
fenatum  confiituebant.  778.  F. 

Patriarcha:  Tribuum  ,  infigne  Principatus  virgam 
gejlabant.  832.  F. 

Patritii  ad  Sacerdotium  apud  Romanos  d  quo  fuerint 
fubhmati.  700.  D. 

Paulus  pofi  Chrifii  in  Coelum  afcenfum  purificationes  le¬ 
gis  Aiofiaica  fellabatur.  176.  F. 

Paupertas  unguenta  excogitavit  apud  Arifiophanem. 
101.  A. 

Peccatum  quid  fit.  385.  D. 


Peccatum  Cami  cur  in  foribus  futurum  dicat  Deus. 

795;  A- 

Vtc\xtm.fignata  invifa  fuit  pluribus  gentibus.  297.  E. 
Pecunia  in  negotiationibus  antiquitus  ,  non  folum  appen¬ 
debatur  ,  fed  etiam  numerabatur .  298.  A.  299.  A. 
Pecunx  numerata  ufus  ,  ufique  a  temporibus  Abraha - 
mi  ,  &  ante  notus  ,  &  frequens  fuit.  299.  E. 

I  Pecuniam  a  pecude  appellatam  cenfetur.  309.  B. 

Pedes  lavabant  flatim  ,  ac  coenaculum  ingrediebantur 
veteres.  163.  D. 

Pedes  dtfcipulorum  lavit  Chrifius  cum  difcipuli  fecundo 
coenaturi  effent.  164.  D. 

Pedes  bis  lavabant  fudai ,  bis  coenaturi .  ibid.  E. 
Pedeftri  in  militia  quinam  venirent  ,  &  fcutis  uteren¬ 
tur.  866.  A. 

Pedeflris  militia ,  alia  gravis  ,  alia  levioris  armatura 
dicebatur,  ibid. 

Pedeflris  militia  ,  qua  fcuto  utebatur  ,  alia  erat  gravis 
armatura  ,  alia  levioris.  866.  D. 

Pedis  dextri  pollex  ,  fanguine  expiabatur  in  confecratie- 
ne  Sacerdotum.  70 6.  F. 

Pedites  gravioris  armatura  ,  qui  fcuto  utebantur  , 
oplita  dicuntur  apud  Gracos.  867.  C. 

Pedites  levioris  armatura  cum  fcuto  ,  Peltafia  apud 
Gracos  appellabatur,  ibid. 

Pedites  gravioris  armatura ,  quibus  armis  uterentur. 
ibid.  D. 

Pedites  gravis  armatura  Cetra  utebantur.  868.  F. 
Pellium  ,  boumque  vocabulo  pecunia  fignata  ab  Ho¬ 
mero  intelligitur.  297.  C. 

Pelta  ,  urbs  in  Phrygia  majori  ponitur  d  Ptolemao. 
877.  A. 

Pelta  ,  fcutum  erat  parvum.  869.  A.  878.  F. 

Pelta  ,  fuit  fcuti  genus  ad  fugam  aptiffimum.  872.  A. 
Pelta  ,  femineum  fcutum  appellata.  879.  A. 

Pelta  ,  metallicum  fcutum  ponitur  ab  aliquibus.  879. 
C. 

Peltx  ufus  fuit  apud  Hebraos.  871.  E. 

Pelt szjorma  ,  lunata  extitit.  878.  D. 

Peltx  icon.  877. 

Peltam  dat  Thracibus  Xenophon.  8 67.  F. 

Peltam  pro  cetra  appofuerunt  aliqui.  878.  C. 

Peltaflx  dicebantur  milites  ,  qui  pelta  utebantur.  8 69. 
A. 

Peltaflica  militia  ,  pracur foria  dicitur.  872.  E. 
Peltaftis  fiipabatur  Cyrus.  872.  B. 

Perifcelides  erant  circuli  ad  ornatum  incefifus.  1008. 

C. 


Perjuris  a  fonteThianeo recefius  non  concedebatur.  1116. 
C. 

Perfx  inter  pocula  profufi  fuerunt  in  unguentis.  202. 
A. 

Perfx  d  facerdotibus  Reges  fisos  inaugurari  curabant . 
1070.  B. 

Perfx  pacifcebantur  cum  Principe  in  exordio  Principa¬ 
tus.  1106.  D. 

Perfx  firmabant  foedera  inter  convivia.  1170.  C. 
Perfarum  Rex  mille  militibus  fiipabatur.  848.  A. 
Perfarum  Reges  ,  fingulares  habuere  equas.  930.  D. 
Perfarum  Reges  in  veflimentorum  cultu  fiudiofiffimi. 

1013.  E. 

Perfica  thiara  qualis  effet.  989.  C. 

Perficx  thiara  diadema  adjungebatur,  ibid.  A. 
Pertinacis  ad  Imperium  falutatio.  97 6.  A. 
Phanephorus  Solis  facerdos.  672.  B. 

Pharao  Ifraehtis  vetuit  exitum  ad  deferta  ,  Sacrorum 
de  caufit,  779. 

Phelethxi  ab  urbe  Pelta  originem  traxiffe  putantur. 

857'  c’ 

Phelethxos  ab  admirabili  robore  diclos  exifiimat  Ribe- 
ra.  867.  B. 

Phelethxos  quafi  apparitores  dittos  putant  Compluten- 
fes .  ibid.  D. 


Phe- 


VERBORUM,  ET  S 

Phelethaei,  id  efl,  mirabiles  fecundam  aliquos  dici  i,  quod 
in  fontes  defenderent.  841.  F. 

Phelethim  ,  flipatorum  felelliores  cur  appellarentur. 
85:0.  A 

Phelethim  a  verbo  ,  dicebantur,  ibid. 

Phialae  erant  ad  commajfandum  oblationes  olei  ,  thuris , 

&  adipis.  674.  B.  1 

Phialae  thure  plena  bime  imponebantur  Panibus  propofl- 
fitionis.  497.  F. 

Phialae  erant  vafa  ,  in  quibus  Thymiama  fervabatur. 
538.  B. 

Phialarum  ufus  in  facris  Ifraeliticis.  674.  A. 

Phialarum  nomine  ,  qua  vafa  fgnficentur.  497.  C. 

Phialarum  nomine  capaciora  vafa  fgnficantur  6j%.  E. 

Philopcemenes  peltarum  ufum  Gracis  abfluht.  872.  E. 

Phoenices  locum  habuerunt  in  terra  Chananaorum. 
872.  D. 

Phocmces  ,  oras  maritimas  Ifraclitica  regionis  incole¬ 
bant.  873.  B. 

Phoenices  ,  Cretenfum  advena  dicuntur,  ibid.  C. 

Phoenices  f  cedere  jungebantur  Gracis.  874.  C. 

Phoenicia/#/*  contermina  Ifraehtica  regioni.  873.  A. 

Phoenicia zportus  ,quo  in  loco  'a  rtolemao  pofiius.851.  F, 

Phrafi  facrarum  literarum  lavare  pedes  convivium  dici¬ 
tur.  163.  E. 

Pietas  ,  dr  Religio  in  Principibus  Reipublica  expete¬ 
bantur  a  veteribus.  797.  A, 

Pigmentarii  qui  fint ,  &  unde  dicantur.  99.  C. 

Fuerunt  ahcujus  exiflimationis  apud  Romanos.  87.  D. 

Pio  verbum  quid  fgnificet .  670.  E. 

Pila  ludere  confueverunt  veteres  fudandi  caufa.  i6<5.  A. 

Pilati  milites  cur  faciem  Chrifti  non  velaverint ,  quando 
ei  illudebant.  979.  B. 

Pilati  milites  cur  caremoniis  inaugurationis  Chrifium 
illuderent.  979.  E. 

Pileoli  hyacinthini  ,  ad  ufum  Regum  ,  &  Pontificum 
Ifraehtarum  icon.  994.  E. 

Pileolus  alter  ,  quo  prior  tegebatur.  997.  D. 

Pileum  Ifraelitici  Regis  laminam  fanftam  habuijfe  pro¬ 
batur.  1003.  C. 

Piieus  Ifraelitici  Regis ,  ejufdem  erat  forma  cum  Ponti¬ 
ficali.  1002.  D. 

Pili  ex  capite  viUima  pracidebantur  ,  &  inter  confoede¬ 
rantes  ,  &  teftes  dfiribuebantur.  1  1 2  1 .  D. 

Pili  ex  capite  vittima  in  foederibus  ab  Imperatore  praci¬ 
debantur.  1122.  A. 

Pili  ex  capite  vitttma  ,  inter  optimates  dfiribuebantur 
a  Caduceatoribus,  ibid.  E. 

Pineda  decipitur  m  vocabulis  Hebraicis  ,  quibus  muli 
fgnficabantur.  935.  C. 

Pinedae  fententia  rejicitur  ,  de  duplici  mularum  genere 
in  facra  Scriptura.  938.  E. 

Planetas  &  ftdera  ,  cur  ut  Deos  venerarentur  veteres. 
912.  E. 

Plaudendi  excogitata  artes.  1090  E. 

Plataeenfes  quotannis  Manibus  Gracorum  parentabant , 
quiw  expeditione  contra  Xerxem  occubuerant.  217.C. 

Plaufus  in  Principis  inauguratione  ,  totius  populi  erat. 
369.  A. 

Plaufus  manuum  ,  qua  ratione  ad  hoc ,  vel  illud  expri¬ 
mendum  accommodetur .  1087.  C. 

Plaufus  manuum ,  qua  ratione  moerorem  exprimat ,  (fi 
qua  ratione  gaudium.  1088.  A.  ibid.  C. 

Plaufuum  genera  multiplicia  monfirantur.  ibid.  D. 

Plaufbris  fex  ,  columna  atrii  ,  bafes  ,  ac  capitella  ,  (fi 
Tabernaculum  in  motione  caflrorum  portabantur.  44. 
B.  472.  E. 

Plebeii  ,  &  gregarii  milites  in  Principis  inauguratione 
ad  ofculum  manus  tantummodo  admittebantur .  970. C. 

Plures  Jimul fuijfe  Summos  Sacerdotes  in  lege  Mojaica 
nullum  prafefert  inconveniens.  726.  D. 

Poculum  religionis  caufa  fingulis  convivis  m  principio 
menfa  apponebatur.  222.  E. 


ENTENTIARU  M. 

Poculum  libatorium  veteribus  erat  religiofffimum.  223. 

Poculis  praflantiffimis  veteres  utebantur  ad  libandum  in 
menfa.  224.  A. 

Poculum  libatorium  fub  pulvino  cufl odire  Principes  , 
&  fecum  habere  confueverunt .  ibid.  C. 

Poculum  &  phiala  erat  idem  genus  vafs  ibid.  D. 

Poetae  inter  infimos  interdum  reponebantur.  1097.  F. 

Poena  quid  Jit.  387.  B. 

Poena  gravi  fima  indicebatur  a  Deo  in  illum  ,  qui  thy¬ 
miamate  uteretur.  321.  F. 

Poena  ftatuto  alicui  appofta  ,  vim  legis  (fi  pracepti  fla - 
tuto  praftat.  370.  A. 

Poena  capitalis  indicitur  ,  in  tranfgrejforem  cultus  fieri 
olei  Confecrationis.  384.  D. 

Poena,  qua  per  mortem  mox \  figni fleatur  in  Scripturis 
fuit  mdijpenfabihs.  400.  F. 

Poena  qua  per  verba  occident  eum  ,  &  fimilia  a  Deo 
indicitur  in  Mofaicis  ftatutis,erat  difpenfibilis.  401.  E. 

Poena  perfonalis  ,  non  obligat  tranfgrejforem  ad  folutio- 
nem  m  foro  conficientia.  402.  C. 

Poena  commonitionis  erat  propter  tranfgrejforem.  390.  D, 

Poena  ammadverfionis  efl  ultimi  fupplicu.  391.  B. 

Poena  commonitionis  non  refpicit  ultimum  fupplicium 
tranjgreforis.  ibid. 

Poena  animadverftonis  ,  (fi  commonitionis  indicitur  in 
tranjgreforem  cultus  facri  olei  Confecrationis.  ibid.  F. 

Poena  peccantis  m  cultum  olei  Confecrationis  dicebatur 
incorporalis .  394.  D. 

Poena  exterminationis  de  populo  cum  conditione  indivi- 
duanti ,  quidflgnficet.  397.  E. 

Poenae  cur  fuerint  dicta  fupplicia.  39 1 .  E. 

Poenae  indilla  a  Deo ,  alus,  fiunt  per  finales ,  alia  reales. 
393.  B. 

Poenam  annexam  pracepto  circumciflonis  ,  fpirituahter 
mtelligit  Huguftinus.  ibid. 

Poena  exterminationis  fine  conditione  individuanti ,  quid 
velit.  39 6.  B. 

Poena  in  tranfgrejforem  vim  habente  in  aliqua  lege  , 
ad  Magiflratus  lex  dirigitur  ,  (fi  ad  illum  pertinet 
obfervantiam  illius  curare.  386.  A. 

Poenam  corporalem  in  tranfgr effores  circumciflonis  com¬ 
minari  ,  fintiunt  alii.  394.  B. 

Poenarum  exeeutio  pertinet  ad  eum  ,  qui  Reipublica 
praefl.  398.  C. 

Pollintor  dicebatur ,  qui  pollinario  cribro  farina  curan¬ 
da  operam  dabat.  97.  C. 

Pompejo  crimini  datum  fuit  ,  quod  diadema  cruri  alii - 
gajfet.  98 6.  F. 

Pompejus  a  Cefare  villus  ,  in  abjecta  fortuna  unguen¬ 
tis  praveniebat  cosnam.  186.  B. 

Pontifex  fummus  jure  Divino  omnimodam  junfdittio- 
nem  habebat  m  Tribu  Levitica.  761.  F. 

Pontifex  in  Regia  inflitutione  fummum  tenebat  locum. 
835.  A. 

Pontifex,  Sacerdotum  caput  confutuebatur  1047.  A. 

Pontifex  fummus  apud  Hebraos  ,  fupra  Regem  jus  ha¬ 
bebat  (fi  fuper  omnes  Reipublica  Magiflratus.  1066.  C. 

Pontifex  Summus  Hebraorum  tenebatur  lucernas  cande¬ 
labri  fanEli  ordinare  ,  (fi  accendere.  49.  B. 

Pontifex  Summus  Hebraorum  femel  m  anno  Sanctum 
SanSlorum  ingrediebatur.  6<y.  A. 

Pontifex  aphetor  ditius.  191.  B. 

Pontificalis  pileus  corona  aurea  ornabatur.  999.  D. 

Pontificalis  pilei  cum  corona  icon.  ibid. 

Pontifici,  ac  Sacerdotibus  Mofaicis  non  erat  jus  fuffra- 
gii  in  Rege  eligendo.  77 7.  A.  776.  A. 

Pontifici  vetitum  erat  funebria  tangere ,  aut  funus  adi¬ 
re.  1078.  E. 

Pontificis  titulum  Auguftus  primus  affumpfit.  7 97.  C. 

Pontificis  fummi  munus  erat  ,  Reges  Ifrael  inaugurare . 
1066.  C.  1070.  D. 

Pontificis  Summi  erat  ,  ritus  prafcnbere  minoribus  fa- 
Hhhh  3  cerdo- 


INDEX 


RERUM 


cerdotibus  in  apparandis  lucernis  pro  Dei  candelabro. 
6y.  E. 

Pontifex  ,  cur  Jic  diceretur  a  Latinis,  700.  F. 

Pontificia  Jlola  ,  in  turri  Antoniana  Hier  ofiolymis  fer  - 
vabatur.  72.2.  D. 

Populi  confienfus  in  dedicatione  Templorum  ,  requireba¬ 
tur  apud  Ethnicos  ,  &  in  confecratione  Tabernaculi 
adfuit.  426.  F. 

Populus  Ifrael  tacite  obligabatur  ,  ad  legis  nondum  la¬ 
ta  obfervantiam  ,  dum  elegit  Deum  in  Imperatorem 
Ifraelitici  exercitus.  369-  A. 

Populus  a  multitudine  quomodo  difiinguatur  in  /acris. 
9  69.  C. 

Populus  duplici  acclamatione  Regiam  inaugurationem 
pro/equebatur.  1078.  E. 

Populus  accedebat  ad  Principis  falutationem  ,  juxta 
uniufcujufique  dignitatem,  ibid.  F» 

Populus  pluries  Principi  acclamare  folebat.  1082.  F. 

Portas  vocabulo  Senatus  confulta  ,  &  Decreta  publica 
aliquando  fgnipeantur.  D. 

Portarum  vocabulo  ,  loca  juris  dicundi  in  /acris  Litteris 
(ignifeantur.  791.  A. 

Potoria  vafa  fecerunt  aliquando  veteres  ex  aromatibus 
pulv erigatis.  110.  E. 

Praecentio  prxibat  Imperatores  }  cum  progrederentur, 
1092.  C. 

Praecentio  mu/icalis  in  facris  Ethnicorum,  ibid.  B. 

Praecentio  praibat  Reges  Hebraorum ,  cum  ad  palatium 
deducerentur,  ibid.  E. 

Praecentionis  inftrumenta  monfirantur.  1095.  A. 

Praecepta  caremonialia  nonnulla  obligabant  Gentiles  , 
qui  Deum  Hebraorum  verum  e/fe  Deum  ccgnoviffent. 

378'  E- 

Praecepta  Mofaica  diriguntur  ad  filios  Ifrael ,  quia  pri¬ 
mo  eis  publicari  debebantur.  397.  E. 

Praecepta  moralia  ,  communia  fiunt  omnibus  hominibus. 
389.  A. 

Praecepta  Alofiaica  trifariam  dividuntur.  377-  C- 

Praecepta  moralia ,  &  caremonialia  nonnulla  obligabant 
etiam  Gentiles  circumcifos.  377. 

Praecepta  judicialia  non  obligabant  ,  nec  etiam  Ifira- 
ehtas  ,  qui  efent  extra  propriam  Rempubhcam.  378. 

C. 

Praecepta  moralia  Divina  legis  ,  quibus  vocibus  expli¬ 
centur.  1028.  F.  ibid.  B. 

Praecepta  feripta  in  tabulis  a  Deo ,  tefiimonia  cur  dican¬ 
tur.  ibid. 

Praecepti  vim  ,  qua  verba  habeant.  369.  F. 

Praeceptis  moralibus  feclufis  ,  reliqua  legis  Mofaica  pra¬ 
eopta  ,  non  jure  divino  ut  k  Deo  ,  fied  ut  a  Principe 
obligabant  Ifraelitas.  769. 

Praecepto  quo  prohibetur  ufus  Olei  confecrationis  ,  liga¬ 
ri  Reges  ofienditur.  1042.  B. 

Praeceptum  cultus  olei  confecrationis  fiub  mortali  ligabat 
Ifraelitas.  38 6.  C. 

Praeceptum  prohibens  ufium  olei  confecrationis  ,  quomo¬ 
do  aliqui  interpretentur.  1041.  F. 

Praeceptum  non  offerendi  thymiama  ,  quomodo  intelli- 
gatur.  1044.  A. 

Praeceptum  prohibens  compofitionem  facri  Olei ,  explica¬ 
tur.  10J7.  A. 

Praeceptum  cultus  olei  confecrationis  Sacerdotes ,  &  Le¬ 
vitas  ligabat.  3 73.  B. 

Praeceptum  cultus  olei  confecrationis  Gentiles  non  Hgaffe 
Abulenfis  fentit.  374.  F. 

Praeceptum  cultus  olei  con/ecrationis  Gentiles  obligabat. 

379-  c- 

Prxceptum  cultus  facrorum  utenfilium  ,  etiam  Gentiles 
ligabat.  38 1 . 

Prxceptum  qualiter  obliget  ad  mortale  peccatum.  385. 

Cii . 

Prxcipe  verbum  non  habere  vim  legis  exifiimat  Abu- 
lenfis.  70.  F. 


Prxcipe  verbum  Latinum  habere  vim  legis  monflratur. 

73-  D- 

Prxcurfores  Regii  dicebantur  ,  qui  eum  praveniebant. 
864-  A. 

Prxdicere  Regnum  alicui ,  Prophetarum  erat  munus. 

77*-.  D. 

Praedictio  faci  a  alicui  de 
conferebat.  773.  A. 

PrxdiCtio  alicui  fabla  de  Regno  ,  diflinguebatur  ab 
eletlione  }  declaratione ,  &  inauguratione.  772.  C. 
Prxfc£ti  Pratorio  munus  erat ,  de  Principis  agere  ele- 
blione.  784.  C. 

Prxfedti Pratorio  au cl oritas  in Ifiraelitica Republicamon- 
jlratur.  785*.  D. 

Prxfecti  Pratorio  munus  erat  Regem  in  Regni poffe/fio- 
n e  collocare.  788.  B. 

Prxfedti  dedicationis  mens  ,  in  dedicando  tota  in  Ag¬ 
mine  ferri  debebat.  428.  C. 

Prxfe&us  Pratono  ,  prior  a  Principe  ad  oficulum  ad¬ 
mittebatur.  969.  A. 

Prxfericulum  vas  erat  ad  libamina  Ethnicorum.  5*04. 

D. 


Regno  ,  nullum  jus  Regium 


Prxficiebatur  aliquis  a  Principe  in  dedicationibus  “Ro¬ 
manorum.  42 6.  C. 

Prxpetes  ,  qui  dicerentur  apud  Ethnicos.  822.  A. 
Prxtoriani  locum  habebant  extra  Urbem.  448.  C. 
Prxtoriani  protettores  Principis  dibli  funt.  847.  D. 
Prxtoriani  milites  ,  Udem  qui /hpatores.  881.  D. 
Prxtoriani  cur  fic  dibli  apud  Romanos.  850.  B. 
Prxtorianorum  fu/fragiis  Imperator  Romanus  eligeba¬ 
tur.  767.  F. 

Prxtorianorum  auUoritas  in  Romana  Republica.  784. 
C. 

Prxtorianorum  militum  munus  erat ,  Principis  latus 
cingere .  847.  D. 

Precationes  ,  &  imprecationes  Hebr&i  in  foederibus  ad¬ 
hibebant.  1 1  34.  C. 

Precationes  ,  &  imprecationes  foederibus  inauguratio¬ 
nis  addebantur.  1137.  D. 

Pretium  unguenti  confecrationis.  31 6.  D. 

Princeps  nec  in/htuebatur  ,  nec  eligebatur  fine  Au  gure. 
820.  F. 

Princeps  inaugurandus  ,  meridiem  versus  refpiciebat. 
827.  E. 

Princeps  in  obfervantia  legum  ,  primus  e/fe  debet.  934. 


Princeps  Ifiraeliticus  bis  adorabatur  ,  cum  inaugurare¬ 
tur.  975\  D. 

Princeps  apud  Ifraelitas  genuflexione  venerabatur.  960, 

C. 

Princeps  refalutabat ,  qui  ad  eum  /alutandum  accede¬ 
rent.  463.  A. 

Princeps  reofculabatur  eos  ,  qui  ei  ad  oficulum  accede¬ 
bant.  ibid.  B. 

Princeps  quoties  fialutaretur  ,  toties  munera  illi  offere¬ 
bantur.  981.  C. 

Princeps  Ifiraeliticus  deduElus  ad  locum  inaugurationis , 
diademate  redimiebatur .  983.  C.  D. 

Princeps  perfellus  ,  quibus  conftituitur. 

Princeps  in  Republica  Ifiraelitica  ad  nutum  Pontificis 
cunila  moderari  tenebatur.  lo6y.  D. 

Princeps  ad  quid  fie  obliget  in  Principatu  affumendo. 
1 106.  B. 

Principe  peccante  /anguis  hofiia  intra  velum  infereba¬ 
tur.  656.  C. 

Principes  quibus  horis  balneis  operam  darent.  148  D. 

Principes  punire  fontes  debent  ,  publici  boni  de  caufa. 
399.  C. 

Principes  juxta  formam  legis  in  fiubditos  auUoritatem 
habent,  ibid.  A. 

Principes  divinitatem  expetentes  ,  f ovis  numen  ufur- 
parunt.  pqi  B. 

Principes  duphei  nomine  ufi fiunt.  5-48.  F. 


Prin- 


V  E  R  B  O  R  u  M  ,  ET  SENTENTIARUM 


Principes  plura  nomino, ,  quare  habere  curaverint ,  cco. 

E. 

Principes,  vocabulo  Elohim  appellabantur.  54 7.  A. 
Principes  cur  in  altum  &  [oblimes  veherentur.  027. 

F. 

Principes  omnes  ,  fingulares  ac  nobiles  femper  equos  ha¬ 
buere.  550.  B. 

Principes  ,  Regis  filii ,  mula  vehebantur  inferioris  or¬ 
dinis  a  Regia.  93Z.  F. 

Principes  adorati  fuerunt  apud  Hebraos.  957,  D. 
Principes  legibus  parere  debent.  1025.  D. 

Principes  facro  Oleo  in  humero  liniuntur.  1074.  B.  Et 
quare.  1057.  A. 

Principes  in  affumendo  Principatu  ,  pacifeebantur  cum 
populis.  I  I  06.  B. 

Principia  in  cafiris  Romanorum  ,  appellabatur  locus ,  in 
quo  milites  illi  ,  qui  Principes  dicebantur ,  habitabant. 
449.  B. 

Principis  auEloritas  ,  quid  operaretur  in  dedicationibus. 

426.  C. 

Principi  ,  cum  inaugurabatur  ,  munera  mittebantur. 
979  D.  981.  A. 

Principi  noviter  inaugurato  ,  tribus  modis  plaudebatur. 
1088.  C. 

Principis  purpuram  ofculari ,  genus  erat  adorationis. 

961.  E. 

Principum  fidiffimi  miniflri ,  illorum  dextera  dicuntur. 

I 125.  B. 

Pi  'oceres  tantum  ,  ac  Senatores  ,  non  autem  plebeji , 
convocabantur  ad  Regiam  elettionem.  770.  C. 
Proceres  tantum  ,  ac  milites  digniores  ,  habebant  jus 
fujfragii  in  elecltone  Regis.  780.  B. 

Proceres  Reipub.  fub  metaphora  plantarum  fignificantur 
m  Scripturis,  ibid. 

Proceres  ,  majores  natu  appellantur  in  Scripturis,  ibid. 
E. 

Proceres  Reipub.  Ifraelitica  cogebantur  pojfejfionem  Regni 
concedere  ei,  quem  Deus  elegijfet.  81  g.  A. 

Proceres  Reipub.  &  nobiliores  ,  quotidie  ad  exofculan- 
dum  Principem  accedebant.  9 67.  E. 

Proceres  tantum  admittebantur  ad  Principis  adoratio¬ 
nem.  969.  A. 

Procerum  Reipub.  conventus  convocabatur  ad  Principis 
elethonem.  757.  F. 

Prophana  dicuntur  ,  qua  in  alicujus  funt  ufu.  432. 

D. 

Prophana  religio  externa  munditiei  cum  primis  operam 
dabat,  ibid.  E. 

Propitiatorium  dicebatur  tegumentum  ,  quod  Arcam 
omnino  claudebat.  463.  D.  467.  B.  471.  C. 
Propitiatorium  faerst  Arca  ,  manibus  duorum  Cheru- 
bim  ,  nequaquam  fufientabatur  ,  ut  aliqui  fentire 
videntur.  46?.  F. 

Prophetae  quanto  fuerint  in  honore  apud  vetires.  apud 
Hebraos.  190.  A.  191.D.  192.  C. 

Prophet  &  in  fani  Cenfebantnr  ab  aliquibus.  192.  A. 
Prophetae  oleo  initiari  foliti  videntur  ad  propheticum 
munus.  195.  B. 

Prophetae  ad  confulendum  Deum  Regibus  Ifraelitis  ade¬ 
rant.  816.  E. 

Prophetae  prafentia  in  exordio  Regni  neceffaria  cenfeba - 
tur.  817.  A. 

Prophetae  ,  Regis  conjlituendi  nullum  jus  habebant. 
1062.  A. 

Prophetae  ,  cum  aliquid  Dei  nomine  pradicebant ,  il¬ 
lud  idem  mimicis  gefiiculatiombus  con  fodabant.  ibid. 

D. 

Prophetae  Reges  ungebant ,  ad  pradicendum  illis  Regnum. 

1064.  A.  fed  non  publice,  ibid.  C. 

Prophetae  oleo  communi  ,  non  facro  Reges  ungebant. 

ibid.  C. 

Prophetae,  &Deifrvit  fulti  cenfebantur.  1077.  F. 
Prophetarum  abi  a  correfpondebant  verbis  ipfirum  , 


&  his  qua  ab  eis  fgnifcabantur.  1078.  B. 
Prophetas  facrum  Oleum  femper  det ttliffe ,  tradit  Abu- 
lenfis.  1051.  E.  Sed  rejicitur,  ibid.  F. 

Prophetas  unxife  Reges ,  intelligitur  de  clancularia  un- 
blione  ,  non  de  inauguratione  folemm.  1063.  E. 

Pi  ophetis  jus  erat  ,  in  Comitiis  Reatis  ad  confulendum 
Deum.  814.  B. 

Piophetis  altera  pofl  Sacerdotes  fedes  erat  in  Comitiis 
Regus.  ibid.  F. 

Propnygeon  erat  prafurnium  ,  per  quod  ignis  hjpocau- 
fto  mimfirabatur.  1 79.  C. 

Propnygeon  ,  cur  fc  diceretur.  1  80.  B. 

Propoma  quodnam  genus  potionis  veteribus  ejfet.  2.12. 

C. 

Proptervia  Ethnicorum  facrif  ciorum  genus.  602.  C. 
Prytanaea  erant  templa  Cr  acorum  ad  cuflodiam  feri 
ignis.  4 6.  F. 

Pfaimi  magifiro  mufea  dirigebantur.  118.  A. 
Pialmi44.  titulum  fuper  rojds interpretari  pojfe probabile 
efl.  120.  C. 

Pfalmorum  tituli  aliquando  erant  in  argumentum  ,  ali¬ 
quando  ad  genus  modulationis.  j  17 .  C. 

I  udenda  nudare  omnibus  femper  vifum  ef  horridum . 

158.  B. 

Puellas  convivis  unguenta  interdum  minifrajfe  con  f  at. 
209.  C. 

Pueri  aquam  pedibus  &  potui  ,  mtnif  rabant  convivis , 
10 7.  D. 

Pueri  unguenta  convivis  miniflrabant.  209.  A. 

Pueri  ad  firtgilium  ufum  erant  veteribus.  174.  B. 
Pueri  accumbentium  dominorum  calceos  fervabant.  i6z. 

Pueris  nudis  ,  fucatis ,  &  calamif  ratis  utebantur  ad 
pocula  veteres.  207.  F. 

Pueris  Afiaticis  cultus  crinium  pr&fertim  objicitur.  20S. 

B.  hos  veteres  ad  pocula  emebant,  ibid.  C. 

Pueros  ad  ungues  fecandos  habuerunt  veteres  molliores 

354.  C. 

Pueros  formcfiffimos  pretio  emebant  maximo  veteres  ad 
poculorum  minift  er  ia.  207.  B. 

Puerpera  in  exercitu  Ifraelitico ,  nube  indicente  profeBio- 
nem  caflrorum  Ifraelitarum  ,  qua  ratione  moveretur . 

571.  C 

Pugionis  ufus  ,  originem  unde  habuerit.  885*.  C. 
Pugnandi  peritia  ,  ex  ufu  duplicis  gladii  explicatur. 
884-  B. 

Pun<5ta  vocalia  ,  a  quibus  fuerint  jam  olim  in  exem¬ 
plaribus  Hebraicis  appofita.  91(5'.  B. 

Puncta  vocalia  Hebraorum  qua  ratione  vicifiim  ,  aliud 
m  aliud  ,  commutari  pojfint.  91 7.  C. 

Punire  iranfgrejfores  legis  optimum  m  Republica.  39 o. 

C. 

Puniendorum  criminum  duplex  ratio,  ibid.  D. 
Purificationum  caufa  nudari  Ifraelita  cogebantur.  ic8 

D.  J  ° 
Purpuras  ufus  apud  Reges  Ifraelitas  probatur.  1017.  B. 

Ibid.  E. 

Purpuram  Principis  adorare  ,  concedebatur  alicui  ex 
privilegio.  961.  E. 

Pyrion  erat  vas  ad  offerendum  incenfum.  539.  F. 
Pyrophori  dicebantur  qui  igne  facro  cafira  pracedebant 
apud  Gracos.  46.  C. 

Pythagorici  unguentorum  ufum  admiferunt.  92. B. 
Pythia  qua  ratione  refponfa  daret.  6 24.  B, 

Pythonici  dicebantur  ,  qui  circa  cultum  deorum  infe¬ 
rorum  verfabantur.  579  E. 

Pythonicum  cultum  frequentijfmum  fuit  apud  Ifraeli¬ 
tas.  780.  A. 

Pyxis  ab  ampulla  diflinguebatur.  222.  A. 

Pyxis  vas  unguentarium  erat  ex  buxo.  ibid. 

Pyxis  ex  buxo  primum  fieri  coepit ,  &  ideofic  diei  a  fuit. 
ibid.  C. 

Pyxidis  forma  ofenditur.  ibid.  E. 


Pyxis 


INDEX 

Pyxis  fuit  vas  vidua  Sareptana  ,  quod  Lecythus  dici¬ 
tur.  zz6  C. 

Pyx.s  infirumentum  ad  ludos ,  &  alios  ufus  fuit.  243. 
E. 

Q, 


QUantitatem  rerum  offerendarum  a  filiis  Ifirael  in 
deferto  pro  fabrica  tabernaculi  Deus  nequaquam 
decrevit .  72.  B 

Qualitatem  oferendorum  pro  fabrica  tabernaculi  Deus 
exprejfit.  ibid.  A,  ibid.  F. 

Qua;  in  fueris  litteris  jure  regio  faEla  aliquando  legun¬ 
tur  ^non  femper  probari  debent.  444'  E. 

Qu ad  riga  duorum  Cherubim  in  Templo  Salomonis  ofien- 

ditur.  474*  E 

Quercubus  loca  quadumreligiofaTeteres Jignabant.  947. 

B. 

Quercus  aliqua  facr &  ,  ex  Divinis  oraculis  recenfentur. 

947* 

Quotidiana  oficula  editio  prohibita.  9 66-  A. 
Quotidiana;  falutationis  forma  [umebatur  ab  ea  ,  qua 
utebantur  Proceres  in  fialutando  Principe.  972.  D. 
Quotidiana:  falutationis  forma  apud  Ifraelitas.  974. 
£. 


R. 


RAbbi  Salomon  ex  capite  proprio  ridicula  mendacia 
commimfcitur .  911.  B. 

Rabbini  omnino  ignorant  ,  cujus  effient  ufus  vaja 
aliqua  ,  qua  fiacra  Alenfit  fuperimponebantur.  49 

B. 


1. 


Rabbini  fidem  non  prafiant  ,  niji  Hebraico  exemplari. 
842.  E. 

Rabbini  velatum  habent  cor  in  intelligentia  facrarum 
Litterarum.  910.  E. 

Rabbini  femper  infulfa  comminifeuntur  in  facris  litteris 
interpretandis.  911.  B 

Rabbini  quofdam  charaEleres  excogitarunt  fieri  ,  cum 
Rex  inaugurabatur.  1042.  D. 

Ratio  legi  appojita  ,  legi  flatoris  mentem  explicat.  1057. 

F. 


Receptacula  ignium  ,  cujus  ufus.  ejfient  in  facrificiis ,  & 
alus  facris  ritibus  ,  &  cujus  effient  forma.  6j6.  E. 
Regem  facrificulum  ,  qua  occafione  creaverint  Romani. 
796.  F. 

Regem  eligere  Ifraelitis  conceffium  ,  quando  pacifice  ter¬ 
ram  promiffionis  incoluijfient.  888.  C. 

Reges  Aiacedones  ,  facras  alas  appellabant  flipatores. 
848.  A. 

Reges  Ifirael  fatellitium  habuifie  ofienditur.  848.  C. 
Reges  cur  fatellitio  ftipari  voluerint.  387.  E. 

Reges  Ifraelitst  jure  regio  w  praceptis  judicialibus  dif- 
penfabant.  938.  A. 

Reges  Ifiraelita  extra  urbium  fepta  inaugurabantur. 
947.  B. 

Reges  Perfarum  Tafargadis  in  templo  inaugurabantur . 
947.  F. 

Reges  Romanorum  in  templo  Jovis  Capitolini  ,  Regni 
aufpicia  fufcipiebant.  946.  B. 

Reges  cur  fub  dio  inaugurarentur.  970. B. 

Reges  extra  urbem  ad  fontes  cur  inaugurarentur.  975. 

F. 


Reges  Ifirael  coronam  habuere  in  pileo.  1002.F. 
Reges  ac  Principes  egregiis  veflibus  ornari  con fleverunt. 
1013.  C. 

Reges  Hebr&orum  pr&clanffimis  ufi  fiunt  veflibus.  1017. 
E  i  o  >  6.  F. 

Reges  IJrael  amittu  velantur  fimili  veflibus  Pontificiis. 
1019.  C.  1023  F. 

Reges  Ifirael  Ephod  induerunt.  10 19.  D. 

Reges  Ifirael  ofienditur  geflaffie  Ephod.  1020.  D. 


RERUM, 


Reges  Ifirael  tunica  talari  amitti.  1021  B  ibid.  F. 
Reges  Ifirael  nunc  oleo  facro  ,  nunc  prophano  inaugura - 
tos  fuiffie  fient  it  Abulenfis.  1030.  B. 

Reges  quam  auEloritatem  haberent  in  Rempublicam 
Ifiraehticam.  769.  A. 

Reges  nulla  lege  teneri  ad  olei  fiacri  ufitm  ,  cum  inau¬ 
gurabantur  ,  fenfit  Abulenfis.  1030.  D. 

Reges  communi  oleo  ,  quando  inauguratos  probat  Abu¬ 
lenfis.  ibid.  E. 

Reges  facro  oleo  alterius  generis  inauguratos  ,  ab  eo  quo 
facerdotes  initiabantur ,  negat  Abulenfis.  ibid. 

Reges  Syria,  oleo  inaugurabantur.  1033.  A. 

Reges  Ifirael  ita  ,  Aleffne  vocabulo  cur  dicerentur.  1037. 

B.  ibid.  F.  1036  B. 

Reges  Ifraelitas  communi  oleo  inauguratos  ,  quibus  ra¬ 
tionibus  probetur.  1037.  B. 

Reges  facro  confecrationis  oleo  inaugurari  vetitum.  1040. 
E. 

Reges  oleo  fianllo  inauguratos  fuiffie  ofienditur.  1073.  A. 
Reges  oleo  confecrationis  mmime  inauguratos  ofienditur. 
ibid. 

Reges  in  funere  immundabantur.  1074.  B. 

Reges  inaugurare  ,  ad  Prophetas  non  pertinebat.  1061. 

C. 

Reges  Ifirael  jus  habuifie  in  facerdotes  ,  nullibi  legitur 
m ficnptura.  1068.  C. 

Reges  Ifirael  m  capite  oleo  perfundebantur.  1077.  B. 
Reges  Ifirael  capite  operto  inaugurabantur .  10^7.  B. 
Reges  Ifraelita  tetto  capite  oleo  inaugurabantur.  1078. 

C. 

Reges  dexteram  cum  fceptro  elevabant  ,  quando  jura¬ 
bant.  1 1 3  1  C. 

Reges  cum  inaugurarentur ,  in  leges  jurare  compelleban¬ 
tur.  1027.  E. 

Regi  Ifraelitico  inter  fiolemnia  inaugurationis  lex  mani¬ 
bus  tenenda  tradebatur,  ibid.  F. 

Regi,  cum  inaugurabatur  ,  facras  Divina  Legis  tabu¬ 
las  traditas  in  manibus  ,  fiufpicatur  AuElor.  1029.  B. 
Regi  inaugurato  pracmebatur  apud  Ifraelitas.  1094.  D. 
1096.  A. 

Regi  inaugurato  plaudebatur  apud  Ifraelitas.  1090.  E. 
Regia  Perfarum  a  liliorum  copia  Sufia  fuit  appellata. 

116.  E. 


Regia  eletlio  diflinguitur  d  declaratione  &  inauguratio¬ 
ne  ,  &  huc  ab  fifila.  769.  E. 

Regia  eleElio  ,  Populi  ac  Procerum  erat.  ibid. 

Regia  declaratio  in  Repub.  Ifraelitica ,  pradeceffioris  jus 
erat  ibid.  F.  774.  A. 

Regia  inauguratio  ,  facerdotalis  erat  muneris.  769.  F. 
Regia  munera  explicantur.  797.  C. 

Regia  dignitas  ,  fiummi  fafhgu  erat  apud  Ifraelitas.  977* 

d. 

Regia  vox  quid  importaret  apud  Hebraos.  976.  B. 
Regia  jura  Regi  fidenti  in  throno  tradebantur.  1138. 
A. 

Regite  dignitati  fiacer  dotale  munus  junttum  cur  fuerit 
apud  exteros.  795.  D. 

Regiae  elethonis jus  liberum  non  erat  penes  Ifraelitas.  809. 

C. 


Regite  perfiona  defgnatio ,  duplex  erat  in  facris  Oracu¬ 
lis.  1034.  F. 

Regiam  dignitatem  in  majefate  fatura  Virgilius  collo¬ 
cat.  801.  F. 

Regias  mulaa  ,  ex  his  qua  pariunt  fuifie  ,  Pineda  fen¬ 
fit.  935.  F. 

Regii  fiatellitii  exordia  in  Ifirael.  861 .  D. 

Regii  amiffus  partes  ftnguL  explicantur.  1024-  C. 

Regiis  ornamentis  uti ,  vel  ajfeHata  tyrannidis,  vel  fu¬ 
turi  Regni  prognoflicon  cenfiebatur.  9;  3.  A. 

Reginarum  Ifraeliticarum  cultus  veflimentorum.  1016. 
A.  ibid.  D. 

Regio  PaLflina ,  Cerethim  appellata  ,  fecundum  Ribe - 
ram,  861.  B. 


Regio 


verborum,  et  sententiarum. 


Regio  fediffe  in  throno^capitalefuit  apud  Perftu.  1138. B. 
Regio  [edere  in  throno  ,  omnibus  omnino  inter  ditium. 

ibid.  D. 

Regis  eletlio  non  indigebat  facro  oleo  ,  neque  faccrdotali 
munere.  773.  F. 

Regis  eletlio  extra  urbes  celebrabatur.  788.  D. 

Regis  inaugurandi  locum  [pedalem  habuerunt  Ifraelita. 
944.  F.  946.  E.  970.  A. 

Regis  &r  Domini  vocabulum ,  Romanis  infolentiffimum.  . 

974-  F* 

Regis  Ifrdelitici  amiftus  forma  quam  obfcura.  1018.C. 
Regis  Ifraelitici  figura.  I024.  B. 

Regium  erat ,  vejles  unguentis  odoratis  confperfas  bal¬ 
ber  e.  713*  A. 

Regium  eft  punire  fontes  ,  &  modefios  tueri .  599  .A* 
Regium  Ifrae  Utica  Reipub.  regimen  finem  accepit  in  Ba¬ 
bylonica  captivitate.  775".  A. 

Regium  jus  variis  vocabulis  fignificatur  in  fer ip turis* 
808.  C. 

Regium  omen  ab  equis  fumptum.  930.  B. 

Regium  unguentum  quodnam  diceretur .  X03.  D« 
Regna  a  Deo  funt.  398.  D, 

Re  gni  pojfejfionem  concedere  ei  ,  quem  Deus  elegiffet  , 
pertinebat  ad  Proceres  Reipub/ica.  8 12,  D. 

Regni  pojfejfio  ,  vigore  olei  Regibus  concedebatur  ab 
Jfirae litis.  1034.  ^ 

Regum  erat, pro  Populo  antiquitus  facra  facere.  797.  E. 
Regum  inaugurationes ,  furis  in  locis  fiebant.  948.  F. 
Regum  Ifraelitarum  vefiimenta praftantiffima.  \0\6.A. 
Regum  Ifraelitarum  filia  tunica  talari  induebantur. 

1021,  D. 

Regum  Ifraelitarum  unci  io  duplex  extitit.  1 076  D. 
Reipublicas  forma  ftabilitur  m  Dei  cultu  ,  er  amore 
proximi.  777.  D. 

Reipublicae  flatus  laicalis  ,  pacem  civium  ,  &  defen- 
fionem  eorundem  refpicit.  762. 

Reipublicas  ordines  ad  Regiam  inaugurationemxconvenie- 
bant.  783.  C. 

Reipublicas  Ifraelitica  politia  ,  fub  aliquibus  Ifegibus 
mutata  fuit.  877*  E. 

Reipublicas  Proceres  in  loco  aliquo  infigniori  ad  Princi¬ 
pis  elechonem  convenire  confuev erunt.  944.  D, 
Religionis  cultus  d  natura  homini  mfitus  eft.  694.  D, 
Religionis  virtus  Refpubhcas  ac  Imperia  farta  tecta  con¬ 
fer  v  at.  758.  A. 

Religionis  aliena  ritus  nunquam  conceffus  ab  Ifraelitis. 

8>9-  F: 

Refalutatio  quomodo  dftingueretur  a  confalutatione. 
965.  B. 

Refponfio  per  fomnium  erat  anigmatica  &  fymbolica. 
824.  C. 

Refponfio  per  Ephod  qualis  effet.  824.  C. 

Refponfio  per  Ephod  indigebat  Propheta.  824*  D* 
Refpublica  legibus  judicialibus  conftituitur.  389.  A. 
Relpublica  fine  lege  ,  nequit  confiftere.  39O.  A. 

Rex  ab  elettione  jus  Regium  confequebatur.  773*  B. 
Rex  Ifraeliticus  ut  numen  cum  primis  coleret ,  cavebatur 
in  Lege.  79 9.  E. 

Rex  facrorum  cur  a  Romanis  conftitutus.  814-  F. 
Rex  ex  foedere  cum  Deo  inito  ad  Legum  Mofaicarum 
obfervationem  fe  obligabat ,  cum  inauguraretur.  1109. B. 
Rex  vigore  foederis  init  i  ,  cum  inauguraretur ,  ad  folas 
caremoniales  Leges  obligabatur.  1109.  C. 

Rex  cur  volumen  Legis  d  facerdotibus  Leviticis  accipe¬ 
re  cogeretur.  1109.  E. 

Rex  in  foedere  cum  Populo  ad  quid  obligaretur.  ino.A. 
Rex  &  optimates  ,  inter  diffetlas  villimas  tranfibant 
m  foedere  inaugurationis.  1137.  F. 

Rex  Ifraelitarum  in  Templo  ,  facro  inaugurabatur  oleo , 
1139.  E. 

Rex  Perfarum  coronam  unguento  imbutam  Anlalcida 
Spartano  mifit.  139.  A. 

Rhefcuporis  Cotyi  fratri  int/r  foedera  &  convivia  infi- 
dias  ftruxit.  1 1 70.  D. 


Rhinocerota  dicebatur  vas  unguentarium  a  forma  cor = 
nu.  247.  Ei 

Ri  rus  inaugurandi  Reges  ,  fuit  Samueli  praferiptus  d 
Deo.  1079.  A. 

Rogel  pes  ,  five  pedeftris  ,  interpretatur.  974.  A. 
Rogeli s  fontis  fitus  prope  ferufalem.  953.  A. 

Romani  facerdotium  Regio  muneri  juntlum  habebant. 
796.  Ei 

Romani  Imperatores ,  ficcrdotum  munera  vix  aliquan¬ 
do  exercuerunt.  797,  D. 

Romani  fub  tripodibus  gallos  gallinaceos  reponebant ,  ad 
capiendum  omina.  822.  A. 

Romani ,  his  quos  Reges  appellavijfeht ,  turmam  equitum 
impertiebant  honoris  caufa.  84 6.  D. 

Romani  aciem  armatorum  in  longum  extenfam  ,  hofll 
opponebant ,  prafr  aciis  velitibus  ac  manipulis  reliquis. 

867.  B. 

Romani  cur  varias  coronas  excogitarint  ad  militum  or¬ 
namenta.  886.  D. 

Romani  plurimum  afiimarunt  ,  fe  donari  aureo  clypeo 
ab  Hebrais.  890.  C. 

Romam  aliquando  initiabantur  unitionibus.  1033.  B, 
Romani  j  Patris  patrati  infiitutionem  a  quibus  accepe¬ 
rint.  1112.  F. 

Romani  quo  modo  per  Jovem  lapidem  jurabant.  1 129» 
E. 

Romani  foederi  precationes  &  imprecationes ,  antequam 
vilhma  caderetur ,  adhibebant.  1132.  E. 

Romani  qua  juramenti  forma  fancirent  foedera.:  I  29.  F. 
Romani  non  femper  eafdem  maltarunt  vilhmas  m  foe¬ 
deribus.  1118,  A. 

Romani  Imperatores  in  cafirbs  folia  ad  dicendum  jus  fe¬ 
rebant.  1 144,  D. 

Romani  commutatione  rerum ,  non  moneta  f  gnata  ^mer- 
cimoniam  e  x  er  cui  f  e  dicuntur.  297.  D. 

Romani  olea  coronabant  equitum  turmas  Idibus  Julii. 

3*6,A* 

Romani  nonnulli  circumcidebantur.  376.  C. 

Romani  Tabernaculum  facrum  in  cafiris  habuerunt. 

448-  B. 

Romani  Principes  divinos  honores fibi  ufurparunt.  771.  C. 
Romani  deos  cur  evocarent  in  congreffu  hofiili.  790.  E. 
Romanis  in  publicis  ludis  unguenta  prafiita  gratijfimum 
fuit  munus.  83.  D. 

Romanis  bibendorum  unguentorum  mos  fuit.  212.  E. 
Romanos  ,  fuos  Reges  capite  telio  inauguraffe  conjella - 
tur.  1078.  C. 

Romanorum  Confulum  fafces  quid  indicarent.  390.  Fi 
Romanorum  fuperftitio  in  dedicationibus.  430-  C. 
Romulus  Jatellitio  ftipari  curavit  ,  trecentis  militibus 
ex  nobilioribus  deletlis.  846.  F.  881.  A. 

Romulus  v  eft  e  purpurea  utebatur.  1014.  E, 

Rofa  praef  reliquis  floribus.  120.  D. 

Rofa  quare  fic  diPla.  121.  B. 

Rofa  Paftana  celebris  Roma  ,  &  alia.  124.  A. 

Rofa  quinque  foliorum  praflantior  reliquis.  123.  E. 
Rofa  quare  coronarentur  veteres.  129. 

Rofa  conviviorum  propria.  1  30.  E. 

Rofa  copiofiffima  Roma  habebatur,  ibid. 

Rofa  utebantur  ad  Venerem  ,  venereofqtie  congr effusi 

1 3 1 .  E. 

Rofa;  ex  Aigypto  Romam  allata  ,  &  ex  infulis  Abfyr - 
tidibus.  122.  C. 

Rofa;  copiofffime  habebantur  Roma  brumali  tempore . 

ibid.  D. 

Rofa:  cententaria  ex  hortis  Alida  lecla  ,  celebres  aqud 
veteres.  127.  C. 

Rofas  advehebant  Romani  ex  remotiffimis  regionibus 
luxus  caufa.  1 2 2 .  B . 

Rolaceo  unguento  Venus  d  corruptione  cadaver  HeHoris 
fervavit.  124.  B. 

Rofaceum  unguentum  prafiantijfimum  putabatur  apud 
veteres.  123.  D. 

1  i  i  i  Ro- 


INDEX  RER  U  M, 


Rofkceum  unguentum  qua  arte  componeretur. 


IZZ.  E. 


Rotat i  nomine  quid  Lampridius  velit ,  explicatur.  124.  E. 
Rofea  corona  ,  appellatur  corona  decores  ab  Ez.echtele. 

1 3 1.  D. 

Rufi  na  &  Secunda  in  folio  balnei  claufle  funt ,  ut  aqua 
ardenti  confumerentur.  182.  B. 

Ruth  unguentis  &  ablutionibus  utebatur.  2,^5 •  B' 
Rofeum  Cr  rofaceum  diflinguuntur.  125*  E- 

S. 

S  Abbati  violatori ,  poena  ultimi  fupplicii  indicia  erat. 
394.  C. 

Sabaei  diis  myrrham  non  offerebant.  329. 

Sacerdos  fummus  quanta  cum  majeflate  perrexerit  ad 
Regem  SauL  1068-  F. 

Sacerdos  fummus  Ifraehta  ftipatoribnsvallabatur.\o6cj.h.. 
Sacerdos  qui  aliquid  dedicabat ,  verba  rite  ejfari  tene¬ 
batur.  42.9.  F. 

Sacerdos  in  dedicationibus  Templorum  pojlem  tenebat. 

43  *•  E‘ 

Sacerdos  Alofaicus  Principatum  habuit  Reipub.  Ifra- 
elitica  pofi  reditum  d  captivitate  Babylonica.  777. 
A. 

Sacerdos  locum  habebat  in  defgnatione  ,  feu  declaratio¬ 
ne  futuri  Regis.  837.  D. 

Sacerdotale  Hebr&orum  tegumentum  explicatur.  994.  B. 
Sacerdotalia  jura  primogenito  erant  annexa  ,  donec  alii 
ex  fratribus  non  wftituerent  familiam  propriam.  699. 

F. 

Sacerdotalis  tribus  fub  regimine  Pontificis  omnino  erat. 
761.  F. 

Sacerdotalis  dignitas  ad  Patritios  tranflata  apud  Roma¬ 
nos.  700.  D. 

Sacerdotalis  dignitas  Regiam  excedebat.  292.  A. 
Sacerdotes  inferiores  ex  praferipto  Pontificis  lucernas 
candelabri fantii  tnflruere ,  &  ordinare  poterant.  6j.  E. 
Sacerdotes  Aloflaici,  filiorum  Ifrael  vocabulo  ,  minime 
comprehendi  videbantur.  370.  F. 

Sacerdotes  filiorum  Ifrael  nomine  quo  tempore  compre¬ 
hendantur.  372.  B. 

Sacerdotes  Maronita  veniebant  in  bona  Ifraelitarum 
jure  legati.  2.73  F). 

Sacerdotes  mediatores  funt  inter  Deum  ,  &  homines. 


413. 


D. 


Sacerdotes  idolorum,  fiicr a  facluyi prius feipfos  reos  ac - 
cufabant.  ibid.  E. 

Sacerdotes  Ethnicorum  oleum  praferebant.  ibid.  F. 

Sacerdotes  confecrati  fuere  ,  feptem  diebus  fubfequenti- 
bus  confecrationem  T abernaculi ,  <9*  omnium  utenfl- 
lium  i  Ilius.  679.  D. 

Sacerdotes  ccepijfe  minfirare  in  Templo  Domini ,  oBava 
die  menfis  primi  falfum  efl.  683.  E. 

Sacerdotes  antequam  confecrarentur ,  lufirati  fuerunt 
aqua  communi  ,  non  vero  aqua  labri  ,  qua  erat  in 
atrio  Tabernaculi.  69 1.  D.  692.  F.  693.  C. 

Sacerdotes  extitife  in  lege  natura  certum  efl.  694.  D. 

Sacerdotes  confecrabantur  quotquot  de  profapia  Aaronis 
defeendiffent  ,  nfi  corporali  aliquo  defeBu  impediren¬ 
tur.  701.  D. 

Sacerdotes  Ifraelita  dupliciter  expiabantur  in  confecra- 
tione  706.  B- 

Sacerdotes  oleo  confecrabantur  odorato  in  lege  natura. 

,  71?-  0. 

Sacerdotes  APofaici  Ifraelitico  Regi  fubditi  non  erant. 
776.  F. 

Sacerdotes  cum  Augure  Capitolium  afeendebant.  827.  C. 

Sacerdotes  inaugurationi  Salomonis  adfuere.  839.  E. 

Sacerdotes  necejjano  facro  oleo  initiabantur.  1030.D. 

Sacerdotes  cur  ALeffia  appellarentur.  1036.  A. 

Sacerdotes  a  Sattle  mterfeBi  5  cur  dicantur  vefliti  E- 
phod  lineo.  1068.  E. 

Sacerdotes  furnmi  cur  in  capite  oleo  perungerentur.  1076. 


Sacerdotis  mens  in  dedicationibus  ,  a  cceleftibus  divelli 
non  debuit.  428.  D. 

Sacerdotis  dignitas  inter  jura  primoaeniti  recen fletur. 
694.  F. 

Sacerdotis  furnmi  hyacinthina  veflis  cur  haberet  tintin¬ 
nabula.  1019.  E. 

Sacerdotis  furnmi  tantum  erat ,  oraculum  adire.  1067. 

C. 

Sacerdotis  flummi  erat  ,  Reges  conftituere  ,  ac  etiam 
deponere  m  Repub.  Ifraehtica.  1067.  E. 

Sacerdotibus  tantum  lucernas  divini  candelabri  appara¬ 
re  licebat.  49  B. 

Sacerdotibus ,  fderorum  de  caufa  lo.cus  erat  in  Regia 
inftitutione.  834.  E. 

Sacerdotibus  minoribus  ,  c ’r  Levitis  arma  traclare  li¬ 
cebat  in  Ifrael.  1069  C. 

Sacerdotibus  tantum  concedebatur  ingredi  Tabernacu¬ 
lum  ,  illo  jam  confecrato.  442.  C. 

Sacerdotibus  dum  confecrarentur,  licebat  exire  Taberna¬ 
culum  Domini.  68 3.  F. 

Sacerdotibus  ,  facrorum  de  caufa  locus  erat  in  Regia 
mflitutione.  834.  E. 

Sacerdotibus  minoribus ,  &  Levitis  arma  traBare  lice¬ 
bat  in  Ifrael.  1069.  C. 

Sacerdotium  Regio  honori  junBum  fuit ,  etiam  fub  lege 
natura.  79.  E. 

Sacerdotium  a  Principatu  cur  feparatum  fub  Lege  Alo- 
flaica.  799.  A. 

Sacerdotum  collegia  erant  in  lege  natura.  700.  B. 

Sacerdotum  collegia  in  unaquaque  natione ,  &  m  eis  ordo 
hierarchicus  700.  D, 

Sacerdotum  conflerat  10  feptem  diebus  ab folvebatur  yz\TL 

Sacerdotum  dignitas  &  fanBitas  m  oleo^conflcrationis  in¬ 
dignatur.  361.  D. 

Sacerdotum  erat  panes  Propofitionis  coquere.  486.  C. 

Sacerdotum  minorum  locum  habebant  reliqui  fratres  a 
primogenito.  700.  B. 

Sacra  qua  fiebant  ab  Ethnicis  fuper  titulos  ,  omnino  in 
convivium  facrficantium  cedebant.  600.  E. 

Sacra  qua  in  tripodibus  habebantur  ,  ad  convivium  fa- 
crificantium  erant.  627*  C. 

Sacra  fiebant  a  Romanis  ex  mulBis  &  poenis  criminofo- 
rum.  392.  C. 

Sacrae  Scriptura  diligenter  funt  conflderanda.  1 047.  F. 

Sacrae  res  extra  omnium  bona  efl  e  debent.  432.  U. 

Sacramenta  veteris  legis  gratiam  non  efficiebant.  378.  F. 

Sacrificare  etiam  ubi  non  fuiJfeyTabernaculum  ,  Ifra- 
elitis  non  erat  vetitum.  583.  A. 

Sacrificavit  Moyfes  feptem  dies  in  eleBione  tabernaculi  , 
fine  igne  qui  de  coelo  deflendiffet.  39.  D. 

Sacrificia  offerre  abfque  facro  igne  omnibus  gentibus ,  & 
ubique  horridum.  49.  E. 

Sacrificia  a  Deo  inftituta  in  lege  Mofaica  ,  erant  ad 
Numen  placandum  i  quoties  culpa  ad  forum  fori  non 
fuiffet  deduBa.  392.  C. 

Sacrificia  in  humo  faBa  non  refluebat  Deus  in  Scriptu¬ 
ris  facris.  782.  E. 

Sacrificia  habebantur ,  quoties  foedera  ferienda  efent  apud 
antiquos.  788.  F.  589.  A. 

Sacrificia pracedebant fortitionem apud Iflaelitas. 828.  B. 

Sacrificia  pracedebant  Regni  pradiBionem.  8315.  A- 

Sacnficiis  adjungebatur  oratio  m  Deo  confulsndo.  828.  C. 

Sacrificiorum  varia  vocabula  ,  &  phrafes  facrarum 
Scripturarum.  661.  E.  681.  B. 

Sacrificium  juge  ,  m  confecratione  altaris  non  habeba¬ 
tur.  649.  B. 

Sacrificium  inaugurationis  a  manuum  impofltione  in¬ 
choabatur.  1123.  E. 

Sacrum  &  SanBum  ,  &  religiofum  qua  ratione  diffe¬ 
rant.  267.  E. 

Sacrum  quid  diceretur ,  &  qMare  fle  dicatur.  2 6j-  B. 

Sacrum  nihil cenflebatur  ,quod  oleo facro  nonfuijfet  unBum. 

410.  D. 

Sal 


VERBORUM,  ET  SENTENTIARUM. 


Sal  in  compofltione  unguentorum  ,  cur  apponeretur.  108. 

A. 

Sal  purgationi  aptiffimiu  ,  &  munditiei.  690.  B. 

Sal  amicitia  ,  ac  foederis  fymbolum  erat.  494-  U. 

Salini  veteris  forma  ibid.  j 

Salis  uflus  frequentiffimus  in  facrificiis  veterum.  49^'E | 
Salina  acetabulorum  nomine  Jignijican  in  Jit  eris  oracu-  1 
hs  conjebtatur.  ibid.  A.  ! 

Salinum  fuijfe  in  menfa  Propofitionis  fu fp icatur.  494.  A.  | 
Salomon  dedicando  Templum  populi  ajfenfim  quodam-  j 
modo  voluit.  4 27.  D. 

Salomon  m  humo  atrii  Templi  facra  Deo  obtulit.  ^8  3  E.  j 
Salomon  m  fuo  Templo  ,  Mofaico  altari  utebatur .608.  I 

A.  x  J 

Salomon  cur  fabricaverit  aurea  fcuta.  888.  E.  j 

Salomon  ad  Regiam  majeftatem  oflendendam  ,  aurea  \ 
fcuta  ,  &  peltas  aureas  fecit.  889.  B. 

Salomon  Regia  mula  vetius  ,  ut  fuccejfor  in  Regno  de¬ 
clararetur .  833-  B-  „  ..  , 

Salomon  inaugurandus  ,  qua  ratione  jujfu  David  ad 
fontem  Gihon  dubius  fuerit.  946.  F. 

Salomon  ,  in  Gihon  Rex  inauguratus  cur  fuerit.  950. 
C.  951. 

Salomon  ,  ex  quorumdam  fent entia  ,  ad  Gihon  montem 
inaugurandus  dubius  fuit.  9  J2.  A. 

Salomon,  ut  inauguraretur  maxima  cum  majefate , 
fite/htio  fipatus  fuit  jujfu  David.  8p.  A. 

Salomon  ,  juxta  opinionem  fofephi  inauguratus  fuit  ad 
fontem  Gihon .  95Z.  A. 

Salomon  fecundo  a  Proceribus  adoratus  fuit.  9  56.  D. 
Salomon  Ceret heis  ,  tanquam  v alent loribus  ffiipabatur. 

8)5.  E. 

Salomon  purpurea  utebatur  vefle.  1017  C. 

Salomon  facro  fuit  inauguratus  oleo.  1047 .  C. 
Salomonem  ad  flumen  Gihon  inauguratum  ,  fluite  qui¬ 
dam  Rabbini  dixerunt.  947.  B. 

Salomoni  in  primis  religio  a  D  avide  commendatur.  800.  A 
Salomonis  altare  ,  cujus  effet  altitudinis.  584.  B. 
Salomonis  inauguratio  catens  folemmor.  5-97.  B. 
Salomonis  ad  Regni  ficcejflonem  declaratio  ,  convivio 
abf  luta  fuit.  11 52.  E. 

Salomonis  pariter  inauguratio  convivio  folemnifflmo  fuit 
abfoluta.  117  3.  B. 

Salomoniae  inaugurationis  ritus  ,  &  folemnitates. 

1050.  E. 

Salomonii  altaris  forma.  614.  A. 

Salutandi  Principem  apud  Ifraelit as  forma.  974.  C. 
Salutatio  Principis  conceptis  verbis  fiebat.  1078.  E. 
Salutatio,  nota  erat  aflenfus  in  Principe jameleblo.  ibid. 

F. 

Samaritae  quo  fundamento  diffiderent  d  fudais  de  loco 
adorationis.  598.  A. 

Samarita z  forum  efculentorum  habebant  extra  moenia  ur¬ 
bis.  79  2.  E. 

Samim  dicebantur  aromata  thymiamatis.  521.  B. 
Samuel  quam  militarem  habuerit  animum.  786.  C. 
Samuel  in  eleblione  Regis,  Prafebli  Pratorio  munus  egit. 

7S6.  C. 

Samuel  lenticula  olei  unxit  Saulern  ,  ad  pradicendum 
Regnum  ,  non  ad  inaugurandum.  §37-  C. 

Samuel  facro  epulo  pramijfo  ,  Deum  confuluit  de  Rege 
futuro.  836.  B. 

Samuel  quatitor  Curias  habebat  ,  in  quibus  judicabat 
Ifraelem fingulis  annis.  948.  A. 

Samuel  cur  Saulern  fit  ofculatus  ,  cum  Regnum  illi 
pradixit.  96}.  F. 

Samuel  cur  oleo  unxerit  Saulern  ,  &  Davidem.  1033. 

F. 

Samuel  judex  in  Ifrael ,  in  Ramatha  refidebat,  1037*  U 
Samuel  propheta  ,  Sacerdos  non  erat  ,  neque  de  genere 
Sacerdotum,  ibid.  E. 

Samuel  timebat  ire  Bethlehem  ad  ungendum  David. 

1038.  D. 


Samuel  Davidem  Regem  unblurus  ,  facrificii  de  c  au  fis 
fe  Bethlehem  ire  debere  fmulavit.  ibid. 

Samuel  inftituit  oleum  fanbtum  ,  quo  Reges  Ifrael  inau¬ 
gurarentur.  1059.  D. 

Samu c\  pro  majeftate  Ducis  ,  Ifraelem  circuibat,  1064. 

E. 

Samuel  z,elo  Ifraelitica  Reipublica  deflderavit  Regem pofl 
Saulern  cognofcere.  1  067.  B. 

Samuel  qua  ratione  potuerit  Davidem  clam  Regem pra- 
nunciare.  1067.  D. 

Samuel  cur  humero  viblima  convivio  exceperit  Saulern. 
1074.  B. 

Samuel  cur  effuflone  olei  Saulern  inunxerit.  1076.  E. 
Samueli  facrum  confecrationis  oleum  contreblare  non  li¬ 
cebat \  1057.  F. 

SanCta  ,  qua  appellantur  d  Deo  talia  ,  ab  omnibus  de¬ 
bent  venerari.  384.  B. 

Sanctificare  efl  Deo  aliquid  gratum  facere.  $$().  B. 
SanCtificare  efl  aliquid  ad  divina  aptum  reddere.  456. 
C» 

SanCtificare  aliquando  ,  idem  efl ,  quodconflecrare.  478, 
C.  658.  E.  658.  F. 

SanCti  dicuntur  ,  qui  mundi  erant  ,  in  phrafl  facrarum 
Scripturarum.  6 59.  A. 

SanCtior  pars  pilei  Pontificii  ,  lamina  fiinbla  fuit, 

1001.  E. 

S  anctuin  SanSlorum  m  Tabernaculo  dflinguebatur  a 
Sanblo.  45" 1  *  E- 

SanCtum  SanSlorum  adire  ,  nemini  concedebatur  nifi  tan¬ 
tum  Sacerdotibus.  384.  B. 

SanCtum  SanSlorum  aliquid  ejfe  ,  quomodo  inlelhgatur. 

659.  A. 

SanCtum  unde  dicatur.  266.  B.  268.  E. 

SanCtum  oleum  candelabri  cur  diceretur.  267.  A. 
Sanctum  dicebatur  tam  oleum  confecrationis  5  quam 
oleum  inaugurationis.  1047.  B 
SanCtus  dicitur  qua fl fine  terra.  2.(6 ,  C. 

SanCtus  proprie  dicitur  folus  Deus.  ibid. 

Sanhedrim  Collegium  aliqui  putant  flgnificari  vocabula 
Cerethaorum  ,  &  Pheletheorum.  841.  B. 

Sanguine  viblimarum  foedera  fancita  apud  Hebraos con¬ 
flat.  1116.  B. 

Sanguine  vituli  ,  hirci  ,  &  arietis  expiabatur  altare 
confecrandum.  647.  B.  ibid.  E.  6 74.  C. 

Sanguine  vilhma  cornua  altaris  tingebantur  in  expia¬ 
tione.  657.  D. 

Sanguine  parietes  altaris  afpergebantur  in  expiatione. 

657}..  E. 

Sanguine  expiabantur  tam  Sacerdotes  majores ,  quam 
minores.  ~oZ.  A. 

Sanguine  hoftia  oblata  pro  confecratione  proprie  expia¬ 
bantur  Sacerdotes.  706.  E. 

Sanguine  aliquid  tingere  quid  Jit.  708.  E. 

Sanguine  ,  an  commixto  cum  oleo  facro  ,  an  feorfum  ab 
oleo  v  efl  es  Sacerdotum  confp  er gerentur  ,  incertum  efl. 

ibid.  F. 

Sanguinem  ad  baflm  altaris  fundere  in  facrificiis  com¬ 
mune  erat  etiam  Ethnicis.  677-  F. 

Sanguine  hoftia  mactata  m  Tauroboho  religiofe  Sacerdos 
expiabatur.  707.  B. 

Sanguis  intra  velum  inferebatur  ,  tantum  cum  peccaffet 
Sacerdos,  vel  Princeps.  656.C. 

Sanguis  oleo  commifeebatur  ad  confecrandum  Sacerdotes. 

707.  D. 

Sanguis  ,  qui  commifeebatur  unguento  pro  conflcrandis 
Sacerdotibus  ,  unde  fumeretur .  708-  B. 
i  Sanguis  fuper  parietes  altaris  afpergebatur  in  confecran - 
i  dis  Sacerdotibus.  710.  C. 

Sanguis  quo  vafe  reciperetur  m  facrificiis.  673.  E.  71  1. 
B. 

Sanguinis  duplex  tantum  uflus  m  fiteris  Alofaicts.  709. 

D. 

Sanguinis  uflus  in  facrificio  pro  peccato,  ibid.  E. 

1  1  i  i  i  2  San- 


INDEX 

Sanguinis  ufius  in  citi  tu  altarium  firequentijfimus.  656. 
A. 

Sanguinis  11  fu s  in  fidcrificio  holocaufii  ,  &  pacificorum. 

710.  A. 

Sanguinis  pars ,  in  pateris  recipiebatur  ad  confecrandam 
Sacerdotes.  711..D. 

Sanguinis  effiupo  in  facris  Ethnicorum.  674.  C. 
Sanitatis  de  caufa  balneis  utebantur  veteres.  146.  A. 
Sarah  uxor  Abraha  unguentis  utebatur.  S2.  D. 

Sarah  in  Regia  Abimelech  circiter  annum  intalla  apud 
illum  manfit.  270.  F. 

Sarte  nonagenaria  pulchritudo  ab  unguentis  conciliata. 
267.  B. 

Satellitii  Regii  valor  apud  Ifir  a  ‘e  lit  as  explicatur.  88^-D* 
Satellitio  aliquo  fiipari  Regem  ,  quafi  juris  gentium  vi¬ 
debatur.  845:.  D. 

Satellitio  fttpan  ,  ad  jus  Regni  pertinere  cenfebatur. 
849  C. 

Satellitium  Davidis  ex  Ifraelitis  elettum  probatur.  865. 

A. 

Satellitium  fi-oafi  ex  Ifraelitis  compofitum  fuit.  lbid.  C. 
Saturnalia  R.omo  copia  rofarum  celebrabantur.  1  22.  D. 
Saul  Rex  electus  fuit  in  AEafphath.  789.  B* 

Saul  d  forma  in  facris  Litteris  laudatur.  801.  F. 

Saul  quanta  fuerit  peritu  militaris.  807  B. 

Saul  defpicitur  ab  aliquibus  ,  ne  fit  Rex ,  quod  milita¬ 
ris  peritia  expers  cen feretur.  807.  B. 

Saul  tn  Galgala  Rex  fuit  inauguratus.  859.  C. 

Saul  perfequens  Davtd  ,  a  proprio  fatellitio  fc  prodi  fu- 
fpicatus  e(l.  862.  C. 

Saul  ad  lapidem  adjutorii  Rex  fuit  inauguratus.  94^- 

D. 

Saul  proditorie  Achimelech  ,  &  reliquos  Sacerdotes  cum 
eo  interfecit.  1068.  F). 

Saul  ,  &  Davtd  ,  bis  inaugurati  fuere  Reges  d  Ponti¬ 
fice.  1070.  F. 

Saul  foedera  fancivit  cum  Populo  ,  quando  Rex  inaugu¬ 
ratus  fuit.  1107.  E. 

Saulem  diademate  u{itm  odenditur.  99 7.  B. 

Saulem  d  Regno  cecidifie  pronunciavit  Samuel.  1038. 

D. 

Saulis  religio  ,  ac  pictas  declaratur.  799.  E. 

Sceptra  facrofantla  cenfebantur.  1 1 1 3.  A. 

Sceptrum  Reges  Hebroorum gefaffe ,  certum  fit.  1012. 
C. 

Sceptrum  ,  imperii  ,  juftitio  ,  &  eloquentia  fjmbolum 
fuit.  ibid.  F. 

Sceptrum  pro  fo  ve  decernebatur  in  feriendis  foederibus. 
1113.  A. 

Schekel  tam  monetam ,  quam  pondus  fignificat.  295.  C. 
Schakal  valet  idem  quod  librare.  294-  E. 

Scipio  zAlfricanus ,  primus  omnium  elegit  milites  fortio¬ 
res  ad  fatellitium.  881.  D. 

Scipio  Africanus  albo  paludamento  aliquando  ufus. 
1024.  F. 

Scortia  vas  unguentarium  ,  cujus  generis  e  fi 'et ,  ignora¬ 
tur.  216.  A. 

Scorteos  ajfes  habuiffe  Romanos  ,  primis  temporibus  fal- 
fo  afferitur.  300.  D. 

Scortei  ajfes  ,  fignato  pecunia  defeblum  non  convincunt . 

3°l*  A- 

Scuta  viminea  ,  ad  tjronum # exercitia  a  Romanis  exco¬ 
gitata.  870.  C. 

Scuta  vimmca  ,  quonam  ex  arbore  intexerentur,  ibid. 

E. 

Scuta  aureaa  Gracis  .militibus  donabantur  ob  res  fortiter 
geftas.  88(5.  E. 

Scuta  aurea  habebant  I factita  in  armamentario  Reo  io. 

888.  E. 

Scuto  elevabatur ,  qui  ad  Imperium  fubtimabatur.QT.a. 

B. 

Scutorum  vocabula  diverfis  ex  capitibus  fumuntur.  873. 


R  E  R  U  M, 

Scutum  non  omnibus  militibus  pedefiris  militia  antiqui¬ 
tus  concedebatur.  8 66.  A. 

Scutum  honoris  fttiffe fjmbolum ,  &  valons ,  ofienditur. 
888.  A. 

Scutum  aureum  proclarioribusfaBis  incifum ,  concedeba¬ 
tur  ex  veterum  ufu  ,  militibus  proflantionbus.  894. 

F. 

Scutum  Achillis  quam  praei  are  effinxerit  Homerus. 
897.  C. 

Scyphi  Sacri  Candelabri ,  cujus  effent  forma.  527.  E. 
Scyphus  cujus  forma  fit  vas.  227.  B. 

Sedere  m  Regio  throno  quanta  effiet  dignitatis,  il  38. B. 
Sedere  ,  efi  judicantis  ,  ac  Prafidum.  1142.  A. 

Sedes  triumphantis  Dei  ,  quam  vidit  Ez.ec hiel.  114(5. 

F. 

Sella  curulis  fc  dicebatur  d  curru  ,  quo  trahebatur. 
929.  F. 

Sella  curulis ,  dignitatis  erat  apud  Romanos.  1 147.  C. 
11415.  A. 

Sella  Imperatoria  fumma  maj  efi  at  is  fuit.  1  146.  C. 
Sellam  curulem  Romani  d  quibus  acceperint.  1 147.  D. 
Seleucus  de  Religione  commendatur.  795.  B. 
Senaculus  ,  ubi  Senatores  conveniebant ,  in  extremis 
urbium  feptis  habebatur,  790.  A. 

Senatores  m  Republica  Ifraehtica  ,  quales  d  Deo  fuerint 
infiituti.  762.  D. 

Senatores  ,  ac  ALagfiratus  quacumque  ex  Tribu  ad 
Regiam  eleUionem  conveniebant.  794.  D. 
Senatorum  Cuna  in  Templis  habebatur ,  tam  apud  Ro¬ 
manos  ,  quam  Hebro  os.  79 o.  B. 

Senatum  habuit  gens  Hebraa  ante  egreffum  ex  zAEgypto. 
763. 

Senatus,  ac  Senatorum  ordines  plures  ,  Refpublica  Ifira- 
e  Utica  habuit.  777.  F. 

Seniores  ,  qui  adiverunt  Samuelem  pro  electione  Regis, 
quinam  fuerint.  780.  E. 

Scplafiae  dicebantur  fora  ,  in  quibus  unguenta  vende¬ 
bantur.  88.  D. 

Seplafiae  moenibus  &  cufiodiis  fervabantur.  ibid.  F. 
Seplafiarii  dicebantur  ,  vel  qui  jun  dicundo  feplafia 
proficiebantur  ,  vel  cu fodio  feplafia.  ibid. 

Seplafim  fuerunt  apud  Hebroos.  89.  B. 

Septuaginta  Senatores  triplicem  habuerunt  conflitutio- 
nem  m  facris  Litteris.  76 3. 

Serapis  Deus  <iy£gypt iorum ,  ignis.  47.B. 

Seraphini  Ifaia  reverentia  caufa  caput  tegebant.  730.  B. 
Servi  pofl  verbera ,  balneo  &  unguentis  corpus  curabant. 
141.  F. 

Servi  calore  balnei  necabantur  ,fi  quando  fcelus  commi - 
Jijfent.  181.  E.  etiam  aqua  ardenti  folii  confumt  con- 
fueverant.  182.  A. 

Servorum  vocabulo  in  facris  excubitores  Rjgii  fignifi- 
cantur:  860.  F. 

Sefac  Rex  ^/Egypti ,  arma  aurea  Salomonis  abflulit  ex 
fcrofoljmis.  898.  D. 

Seiac  Rex  nAEgypti ,  deviflis  Ifraelitis  ,  regiam  dignita¬ 
tem  ab  eis  non  abflulit.  ibid.  E. 

Sefiio  in  throno ,  nota  efi  poffejfioms  Regio.  813.  C. 
Sibylla  numen  confultura  facnficia  promifit.  827.  C. 
Sex  currus  ad  portandum  Tabernaculum  deftmati  fuere 
d  Deo.  443.  B. 

Siclus  non  pro  libra,  fied  pro  moneta  jumitur  expendibili. 
294.  E. 

Sicli  nomine  moneta  fignata  intelligitur  ,  cum  de  fantlo 
unguento  agitur.  297.  A. 

Sicli  dtftmltio  m  prophanum  ,  &  Sanllum  reprobatur. 
310.  C.  314.  A.  316.  B 

Sicli  prophani  ,  &  fanSli  difl initio  ,  quomodo  intelliga- 
tur.  3  11.  A. 

Sicli  forma,  ibid.  D. 

Sicli  forma  &  fignum  ,  quando  coeperit.  310.  F. 

Sicli  cujufcumque  valor  ,  viginti  obolorum  erat ,  &  fie- 
miunciam  argenti  pendebat.  314  B.  317.  E. 

Siclus 


VERBORUM,  ET  S 

Siclus  a  ponderando  dicitur.  2.9.4..  F.  509.  E. 

Siclus  idem  erat  Hebrsas  ,  quod  libra  Latinis  ,  &  d<r- 
cdfiov  Gracis.  309-  ^ 

Siclus  moneta  a  pendendo  etiam  denominatur.  2.98.  F. 
Siclus  monetis  omnibus  antiquior ,  fuit  Hebraorum  com¬ 
munis  numus.  309.  D 

Siclus  ,  didrachma  ,  &  flater  idem  erant.  3  14.  E. 

Siclus  areus  Hebr&orum  idem  fuit  quod  sis  Latino • 
rum.  333.  F. 

Signa  funt ,  qua  alterius  rei  cognitionem praflant.  378.D. 
Signa  a  Deo  mflituta  ,  non  flolum  figntficant  ,  Jed  etiam 
efficiunt.  137.  E. 

Signa  militaria  in  facra  quadam  adicula  venerabantur 'a 
Romanis.  448.  B. 

Simila  dupliciter  adhibebatur  in  facris  Mofaicis.  491.F. 
Simpula  erant  vafa  ad  facrificiorum  ufum.  506.  D. 
Simpula/«/j^  vafa  ad  libandum  in  facrifcus  probatur. 

ibid.  E. 

Simpulorum  forma,  707. 

Simpula  cur  Hebraice  kefoth  appellarentur.  £08.  E. 
Simpuli,  guttique  difcrimen  in  facns  faciendis  71  i.F. 
Simulacrum  Nummis  cui  Templum  dicabatur  ,  in 
medio  ejufdem  Templi  (Intuebatur .  42.}".  E. 

Siftrum  erat  mflrumentum  m facris esLgjptiorum .  1092. 

B. 

Smegmata  dicebantur  aromata  pulver 'mata  ad  muliebres 
abflerfiones  in  balneo,  277.  A. 

Smegmatum  ufus  apud  Eflher.  25”).  E. 

Sol  aflus  quid  fit  Ciceroni.  264.  D. 

Solea  cur  fic  ditia.  161.  C. 

Soleas  vel  foccos  affiumebant  veteres  m  balneo  ituri  ad 
coenaculum.  ibid. 

Soleas  deponebant  accumbentes  in  flratis.  ibid.  F. 

Solia  plurima  Roma  eximia  magnitudinis,  ijf  B* 

Solia  lignea  m  balneis.  1  76.  A. 

Solia  habebant  Hebr&i.  177.  B.  178.  B. 

Soliar  dicebatur  tegumentum  folii.  1  76.  F. 

Sol. aris  in  balneo  dicebatur  cella ,  m  qua  folia  cuftodie- 
bantur  1  ~6  E. 

Soliarius  dicebatur  ,  qui  folia  faciebat  ,  vel  qui  eadem 
cuftodietoat.  177.  A. 

Soliorum  forma.  1  76.  B. 

Solium  erat  vas  ,  in  quo  fedentes  lavabantur.  17?*  A. 
Solium  Regis  Ifraelitici  in  Regia  er  e  itum  habebatur. 

1143.  D. 

Solium  ex  arborum  ramis  quandoque  excitabatur.  1 144. 

D. 

Solium  Perfarum  ,  celeberrimum  extitit.  1 144.  E. 
Sortes  a  Deo  moderantur.  829.  D. 

Sortiendi  forma  quanam  effiet  apud  Teteres.  831.  A. 
Sortiendi  forma  apud  Ifraelitas  m  elebhone  Regis.  832. 

E.  , 

Spartani  unguentorum  ufum  admiferunt.  92.  A. 
Speratores  m  ludis  ,  vilioribus  acclamabant ,  ferta,  & 
coroilas  donabant.  989. 

Spina  anana  dat  lacrimas  mjrrhst  flmiles  cum  Sol  illu- 
cefcit.  14  B. 

Spiritualis  fenfus  argumentum  facit  apud  eos  ,  qui  illum 
recipiunt.  393  F. 

Spondia  fuiffie  vafa  adfacrificiorum  ufum  probatur.  703. B. 
Sponfa  m  Canticis ,  qua  ratione  caftns  affimilat a  fuerit. 
904.  E. 

Sponfa  m  canticis  facris  unguentis  frequentiffime  ufa  efi. 

253.  D. 

Sponfa  cur  fponfum  quem  deperibat ,  nolle  adventantem 
non  admifent.  263.  B. 

Sponfa.  non  admifit  fponfum  in  canticis  .  quod  minime  fe 
ad  nuptias  paratam  putaret,  ibid.  E. 

Sponfa  m  canticis  ab  his  ,  qiA  murum  feplafla  cuflodie- 
bant  ,  percuffia  fuit  &  fpoliata.  89  E. 

Sponte  qua  ratione  intelligatur  obtuliffie  filios  Ifrael  do¬ 
naria  ,  ijUtt  Deus  juffierat  71.  E. 

Stade  praflantiffimum  odorem  proflat.  332.  A. 


ENTENTI  ARUM. 

Stades  vana  genera.  330.  F. 

Stare  idem  valet  quod  orare  ,  in  facris  litteris.  828.  D. 
Statuam  erextffie  aliquando  Jacob ,  probatur.  1  1  1  3.  E. 
Statuam  aliquam  erigere  facob  licuifle  ,  monfiratur . 
ibid. 

Statutorum  vocabulo  qut  Legis  Divina  praeopta  fignifi-